DANDREAEALCIATI Mediolancnſis, urcconſulti clariſs. com mentariorũ in aliquot Iuris ciuilis& Pontificii titulos, cõmuni Interpretum more prælc- ctorum, Tomus quartus. cCoNTINET HIC TONV S, A Tit. de uerb. oblig. cum ſcholijs Io. Montani. 2 45 4 1 7 Cuius prior æditio non dictionibus modo, ſed integris etiam ter- 44 nionibus defecta mutilaq́; erat. 6,55 Rub.&c. Dernicioſam. c. quod ſedem. extra 9 de officio ordtnarij. 329 Cap cum nõ ab homine.&˙c. Nouit. de iudi. 446 Rub.& c. Cum contingat. de iureiurando. 462 Rub.& c. Dlacuit. de præſcriptionibus. 566 Zraclatum de præ ſumptionibus, cum annotatio- nibus Ioannis Nicolai Areletani. 590 HIS ADIVNXIMV S, ℳNE&E7 ne quid deſideretur, Emblematum libellum,& ipſum quop ab auto- AS re recognitum, ac locupletatum. 2 5— — 2 2 8 A⁴ ₰ K M 210— 3 —— — ꝗ— 2 5— — = ——— —— — X O 59 on,. 2 2 u, nu— 4 ——— N 4 433A , AW 2 BASILEAE, PER MICH. I1SINGRINIVM. 1 8 „ nt mninii 5 Sasus mauleiabn 5 Nhalxaus „ unct nctte ¹ maäͤßaſton. dur unätini ſamus tnoha 14V381 anactſtum Naſ aarinduc ripzltat hi Mansger ſlal./ uet hiau 7 nuno polleiatl ofhnhetchſem lUmgu. aauſercotäomn neraatorum. aunCnonicum deb urupeccai uaimeton cur ux de peccalo amin frocuil lntium guomodo em geminatum pa lhaunauals eſ ldbgud Nldo nuente pro ünſiocontrahinon am autſitumaa nunum de pa Muun teium duod, uchlget T iteluzinſgenti⸗ btzhunſoean — vuſtliſä Nhainjgeni tium 1 nuapiwi Maucipler nn e lt neceſ ANDREAER ALCIAII Lureconſ. Mediolanenſis comentaria in tit. de uerborũ obligationib. 0 dcmia Auen TN RVBRICAM SVAM MARIA. 1 Quatuor ſunt termini in lure, quibus quis obligatur ex pro- 2Pollicitationis deffinitio.(mißione. 3 Verbum, Pollicitatio, in inſtrumento inuentum, an de pacto nu do ſit intelligendum. 4 In dubio non eſt recedendum à proprietate uocabuli, in qua- cunq; diſpoſitione. , Inſtrumentum nihil inducit circa ſubſtantialia contractus, ſed ſolummodo probat. 6 Verbum, Promittere, in inſtrumento importat ſtipulationem, ſed in dicto teſtium accipitur pro nudo pacto. 7 Præſentia ſola an inducat acceptationem. s Confrßio focta parte præſente, niſi expreſſe aceeptetur, non prodeſt. 9 Pollicens per epiſtolã, ſi pars acceptet, an uideatur cõſentire. An quis ex pollicitatione obligetur.& num. u1. Votum& pollicitatio quomodo æquiparentur. conftſeio parte abſente plenè probat de iure Canonico. Pactum quid. In curia ſacerdotu omnes contractus ſunt bonæ fidei: idem& in mercatorum. An ius Canonicum debeat ſeruari in foro ciuili, cum ſumus in materia peccati. n foro animæ non curatur de præſumptione legum. Vbi agitur de peccato ueniali, tunc non attenditur ius Canoni cum in foro ciuili. Conſtitutum quomodo diffiniatur. Paclum geminatum parit actionem. Obligatio naturalis, eſt mater actionis. Stipulatio quid. Stipulatio inuenta propter neceßitatem& utilitatem. Fideiußio contrahi non poteſt ſine ſtipulatione. Pactum an ueſtiatur calore iudicij. Argumentum de pacto expreſſo ad tacitum, an ualeat. Pactum tacitum, quod fit per præſentem& tacentem, quan- do obliget. Contractus iuriſgentiã præcedente interrogatione& ſequen te reſponſione, an contractus ſtipulationis dicatur. Emptori ſtipulati ſi Stichus qui eſt in præſentia promittatur, ultra iuriſgentium contractũ etiam ſtipulatio cõtrahitur. Contractus emptionis& uenditionis eſt correſpectiuus. Obligatio duplex non debet oriri ex eiſdem uerbis. Con ſenſus an ſit neceſſarius in contractu ſtipulationis. Contractus à forma ſunt denominandi, non à materia. Quid ſit forma proprie. Quid ſubſtantia. Quare ad eſſe ſtipulationis requiratur, ut præcedat interro- gatio, reſponſio ſequatur. Vbi lex inducit aliquid pro forma ex aliqua cauſa, ea ceſſan- te tamen ſeruatur forma. Stipulatio an ſit contractus nominatus. In contractibus innominatis addita ſtipulatio propriam natu- ram ſeruat. An& quando ſtipulatio reguletur ſecundum naturam con- tractus cui adhæret. Stipulatio in contractibus nominatis imitatur naturam eoru. Stipulatio nouans regulatur ſecundum naturam contractus præcedentis. 10 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 36 37 38 1011C1 10 20 30 4⁰ 50 lim in aca- 1 prælecta. 2 ERSTRINGE N do dicta moderno r hic,& omittẽ do ea quæ nõ ſunt ne * in iure, ex quibus — quis obligatur ex promiſsione: Pollicitatio, pactum, conſtitu- tum,& ſtipulatio.tPollicitatio eſt ſolius offe rentis promiſsio. l. pactum. j. de pollicit. Lar- gè tamen loquendo, appellatione pollicita- tionis uenit pactum nudum..fi. C. ad Velle. Vnde Bald. poſt Cy. in l. i. C. de dot. promiſſ. tenet, fquoòd ſi in inſtrumento inueniat᷑ iſtud uerbum pollicitatio, intelligitur de pacto nu do, ad hocut inſtrumentũ aliquid operetur. referunt& ſequunt᷑ moder.hic. Tutene con trariam opinionem:fquia in quacunq; diſpo ſitione non eſt recedendũ à proprietate uo- cabuli in dubio. I. non aliter. de leg. iij.& I. quicquid aſtringendæ. j. eod. præſertim quia ratio per quã mouentur præfati Doct. nõ eſt ueraſfnon em̃ de natura inſtrumẽti eſt ut ali- quid inducat circa ſubſtantialia contractus, ſed ſolũmodo ut probet. Vnde dicitur inſtru mentũ ab inſtruendo, quòd inſtruet cauſam. 1. i. 5. de fid. inſtr. Canoni. in rub. extra eo. tit. facit in ſimili tex. in l. Publia.§. fin. ff. depoſ. ubi cõfeſsio non inducit obligationẽ, ſed in ductã probat.& ibi Paul.Caſt.notat ad hoc. Nõ obſtat quòd fuerbum promittere, in in- ſtrumento importat per ſtipulationem,& ta men aliter importat in dicto teſtium: nam ac cipitur pro nudo pacto.l. ſciendũ. j. eod. quia reſpondeo, appellatione promiſsionis ueni- re ſtipulationem etiam propriè loquendo.l. ſciendum.§. dictum. ſf. de ædil. edict. ſed ap- pellatione pollicitationis propriè non uenit pactũ:& rationẽ ponit Bar. in l.i. C. de uſur. Sed inſurgit hic prima difficultas.tnam ſi quis polliceatur præſenti, uidetur acceptare ex quo tẽdit in utilitatẽ ſuam, per regulã l. ſi remunerandi.. iuſſus.& I. qui patit᷑. ff. man. & ſic ex parte pollicentis erit conſenſus ex- preſſus, ratione acceptãtis tacitus.& iſtud ui detur probari in l.donatiões.§. ſpecies. ff. de donat. inl. tale pactum. ff. depact. in l. illud. C. de ſacroſan. eccl.& ita tenent cõmuniter Doct. Et per iſtud fundamentũ moder.om- nes tenuerunt eſſe pactũ, non autem pollici- tationem. Guil.tamen de Cu.& Bal. in l. ſe- Aaaa 2 D. And. Alcuau m rub. nium.C. qui teſta. facere poſſ.& Aretin. in I. ij. ſf. de leg. i. tenuerunt contrariã opin. quòd imo ſit pollicitatio,& ſic ex tali cõtractu nul la oriatur obligatio. Mouentur per tex. in J. J ſi filius. quia in illis literis aſſerebat, patr„+ mandaſſe, unde debuit interponere proteſta Adie das gc tionem in contrariũ. In caſu uero noſtro ni- vn,; 1un, Afa 2... 7 arienſis ex ona hil aſſerit᷑, ſed ſimpliciter offertur promitti trade Sn Sd Eti 1 ra de coſi 14 tur: etpro hoc facit d notat Bal.in lii. de pac Ain. Alale ex pollicitatione. j. de pollicit. Sed ad hocre- ſpondent hic moder. ꝙ illa uerba, apud rem- Abb. in c. ex multiplici.in fi. extra de decim. 4 1 unl publicã, non includunt præſentiam decurio Tertia difficultas ſit in uidendo, cuius effe dehd u4 num acceptantiũ: ſed ſatis dicitur apud rem ctus ſit pollicitatio:& dic regulariter, fex pol 10 ammüi vr publicam, ex quo reipublicę cõpetit actio, licitatione aliquẽ non obligari. Fallit ſi ſit fa- ilinmd iuxta l. is apud. ff. de uerb. ſignif. qui tex. lo- 10 cta reipub. obhonorẽ. Item fallit ubi opus eſt 7 h ur quitur ſecundum interpretationem iuris& cœ,ptũ. l.i. ff. de pollicit. Item fallit ſi ueſtiatur Kpvdu bar fictionem. In dubio autem uerba intelligen- cohærentia cõtractus, d. l. ſciendum.§. dictũ. mcial 3 da ſunt naturaliter, ut notatur in l. Gallus.§. pro quo facit quod notat Aret.in l. is quihæ füülir der & quid ſi tantum. ff. de lib.& poſth. Alij re- res. in i. col. ff. de acquir. hęre. ubi ſimplexre mmetlocls ſpondent quòd in illo tex. erat pactũ, non aũt nunciatio partis, ueſtitur cohærentia contra nacömun. pollicitatio: quę ſolutio eſt cõtra uerba legis, ctus. Ad idem quod ipſe no. in li. in princj. mbtefpa 1 & etiam cõtra tit.unde cõfunditur, per arg.]. eod. ubi pactum præſumptũ ueſtitur cohæ- An helumg Imperatores. ff.de in diem adiect. Confirma rentia contractus. Tertio poteſt attentari, ꝙ niepote tur iſta opi.per tex.in l.ſciendũ.§. dictũ. ff. de fallat etiam fauore dotis. l. ad exactionẽ. iun- dliglqlsita ædil. edic. ubi in cõtractu emptionis& uẽdi 20 cta rub. C. de dotis promiſſ. Contra quodta- rüüingenele tionis, in ᷓ requirit᷑ pręſentia partis ſaltẽ per men facit, quia dos& fiſcus pari priuilegio anitpdular ꝓcuratorẽ, ut inl.i. in fi. ff. decontr. emp. dicit innituntur. l. ij. C. de priuil. fiſ.& tamen fauo unplacitõ, q interuenire pollicitationẽ, Et uidet᷑ ille tex. re fiſci ex pollicitatione non agit᷑. Sed dehoc mestenent.g probare, quòd ſicut pactũ nudũ ueſtitur co- dic ut per Bald. nouellum in tract. de dote, in udintract,de a Adde, de hoc hærentia cõtractus, ſic& pollicitatioa. Non prin. ſextæ partis principal. in ij. col. Quar- woincidep⸗ uidendã etiã obſtat tex. in l. qui patit̃. ff. mand.& in l. ſi re- to fallit de iure Canonico ſecundum Abba. iſaereſtac Bart.inl. ſiu- munerandi.§. iuſſus. quia in illis ll. ultra præ- inc. qualiter. per illũ tex. extra de pact, inuer Sichum Honat nus.§. pactus ſentiã interuenerat etiam actus extrinſecus: bo, promittuntur.& ſic ille tex. loquit᷑ in qua nusſisnatura né peteret. in quia in l. qui patitur. ille de cuius cõſenſu tra libet promiſsione. Cõmunis opinio eſt in cõ mendebella vi. colu. uerſ. Ctatu r, acceptauerat pecuniã in executionẽ 30 trariũ, ut tenet Abbas in c. cum inter uniuer uicontrariũ, u⸗ mandati:in§. iuſſus. is qui fideiuſſerat, rema- ſas. de elect.& tenet Iaſon hic: tnã ex pollici in Innolla ffde trum.ff. de pa...— 3 7. hnuenent eia. nebat deſtitutus actione. Vnde in caſu illarũ tatione non oritur obligatio naturalis, ut di- uĩobligatic ll. aliud interuenit præter præſentiam. Et q́d cit Bart in l. ſi unus. S. pactus ne peteret. ff.de und quudap. ſola præſentia non inducat acceptationem, pactis.uerſ.in contrariũ.ubi Bart. Bal.& alij. mnbrteſtgl. deducitur ex alia cõmuni cõcluſione. Nam dem tenet hic Socin.& Bald. not.& laſon, Kötead ſed 8 cõmunis eſt opi. quòd fconfeſsio facta parte& probatur hoc in l. hoc amplius.§. is natura anosde oblio præſente, niſi expreſſe acceptet᷑ nõ prodeſt, debet.ff. de reg. iur. in I.i.§.i.ff. de pactis. Vn- tincontradi ut per moder.in l. poſtquã lit. C. de pac. per de ius Canonicum non fomentat, ubi nõ eſt nielecundũp Fran. de Cur. cõſil. lxxvij. quicquid dicat R- obligatio naturalis. Non obſt. ratio Ant. de dürdlgzion lex in l. iij. C. de repu. hær.& Abbas in c. fi. 40 But. in c. ex parte, extra de cenſib. arg. eius imlictet ſtn 5 Adde Soci.cõ extra de ſuc. ab inteb. Nõ obſtat aliud funda- quòd quis obligat᷑ uotorſquia uotum& polli un fwüß ie. fil. ccæxxviij. mentũ de l. donatiões.§. ſpecies. ff. de donat. citatio æquiparant. J. ij. ff de pollicit. Nam re umurqls 1 in i col. et lo. quia ibi interuenerat acceptatio mariti, qui ſpõdetur primo, uotum non idem eſſe quod regi lic Bapt. de ſan eſt legitimus adminiſtrator uxoris. I. mari- pollicitationẽ, niſi quatenus in d. I. ij. æqui- 7 ierd cto Seuerino tus. C. de procu. Nõ obſtat. tale pactũ. ff(ide parantur quòd hæc nonnunquã reipub. fit, Narnuda.E in repet. l. ad · 7 3 215 F b moiutegentiũ monenai col. Puc. nam in illo tex.Iuriſcõſ. nõ dubitat circa illud uerò pr incipi.In caſibus igit, in qui us dlijfeor xv ſ.ar a uerbapacti, ſed habet pro expedito fuiſſe cõ uotum Imperatori factum obligat, in his ex andektnot Fenran. tractũ pactum,& interueniſſe uerba habilia pollicitatione, utputa quãdo fit ob honorem rlin nc ad illud. facit l. qui teſtamento. ff. de teſt.&qd reipublicę, aut opus cœptãũ eſt, ſatis admitte- 2 nu i not. Moder. in l. Barbarius. in i. col. de offi. so rem etiam iure Can. agi poſſe. Secundo re- 1 ũobſe pręt. Non obſtatl. illud. quia nõ facit ad pro ſpondetur: dato etiam quòd argumentum d. In pro. poſitum. Et hoc facit ad quęſtionẽ, ſi fiat do ualeret de uoto ad pollicitationẽ, tamẽ de uo dachelaid natio cauſa mortis præſenti& tacenti, an ui- to quod fit deo, iuxta tit. extra deuoto, nõpro lü bosinr deatur conſentire: de quo per Aret. in d. J. ij. cedit. Ratiò differentię eſt in prõptu, ex quo nn dclt quia Soein.conſilio. cxij.col.iiij. Secũda dif· tuncpro cõmuni opinione uotũ dici poteſt ncellepra 9 ficultas eſt, tſi quis polliceaturper epiſtolã, pactũ: nec enim is cui uotum fit, abeſſe uide duüzprete & pars acceptet: nam per acceptationem ui- tur, iuxta illud: Iuppiter eſt quacunq; uides, Umm ach detur conſentire. l. ſi filius. ff. ad Maced. Bar. quacũqʒ moueris. Pro opinione tamẽ Butr. danetinndd. in l. quo em̃.5. fi.j.rem rat. ha. Nath. not. xxi. facit, fquia ſicut cõfeſsio parte abſente plenè ¹3 büpredrsr Eſſet ergo pactũ, nõ pollicitatio: tamen tex. 6o probat de iure Cano. ut eſt gl. in c. quotiens 1 desi Nam in l. Charidemus. appellat pollicitationẽ. Et cordis oculus. i. q. vij.& ita cõmuniter tene- äe hanc partem uident tenere moder. Puto ꝙ contraria opinio ſit uerior in caſu, quo acce- ptans literas expreſſe nõ cõſentiat. Nõ obſt. ri atteſtatur Felinus in c.ſi cautio. in iij. char Cogit ta, extra de fid. inſtr. licet de iure ciuili ſecus: ita uidetur in caſu noſtro quòd ius Canoni- cum needü 8.— . tit. de uerb. oblig cõment. cum non cõſideretiſtam abſentiam, quò mi- nus oriatur actio. Poſſet dici, quòd ex polli- citatione ius Canon. det actionẽ, quia oriat obligatio naturalis non ex conſenſu, ſed ex rum. ita tenet Bar. in I. Quintus. ff. mãd. ſequi tur Soci. Bal.nouell.& alij. facit q́d notat lo. Fab. in§. actionum. Inſtit, de actionibꝗfubi di 15 cit, quòd in curia ſacerdotũ omnes cõtractus 4 e hoe uide lo ncluſionbus uasdiſputauit — æquitate. Et iſtud eſt quod maximè põderat ſunt bonę fidei, quantũ ad hoc, ut dolus dans d gl. in d. c. qualiter. iuxta illud iuriſgentium, cauſam cõôtractui, ſit nullus ipſo iure propter deid Quæ procedunt ex labijs meis, non faciã irri exuberantiã bonę fidei, quæ requiritur in il- ahd ta: quod apud Pſalmiſtã eſt.Iſta opinio de fa- lis: idem meritò eſt in mercatorib. Sed aduer cili ſuſtineretur, ſi uerum eſſet fundamentũ te, quia iſtud procedit quãdo uigeret ſtatutũ d quod ſuprà dixi, ꝙ cõfeſsio parte abſente ple io in curia mercatorũ, quodprocederet᷑ de ęqui 11, A nèprobat de iure Canon. Sed ualde dubito, cate, ut tenet Salic.& Alex. bin l. placuit. C. b Adde Alexa. u. quia cõtrariũ teneteli.in proœmio Greg. et de iudicijs.& ita etiã debet intelligi quod no-⸗- conſil. xlj. in ld cõſuluit Alex.& alij, d hic nõ attingo, quia tat Angel. in l. argentarius. ff. de edẽdo. aliàs iij. uolu. d non eſt locus ſuus:in practica nõ eſt receden de iure cõmuninon reperit iſta differentia. dum aà cõmuni. Secundo principaliter uiden dum eſt detpacto, qᷓdieſt duorũ ſeu pluriũ in idem placitum cõſenſus.l.i.ff. de pac. Ex qua diffinitiõe poteſt defendi opinio Raph. Cõ. in l. i.õ. ſi quis ita.j. eod. dicẽtis ꝙ appellatione pacti in genere cõprehendit᷑ ſtipulatio, ex q́ etiam in ſtipulatione eſt duorũ conſenſus in idem placitũ, quicꝗd dicat laſ. hic, cõtra quẽ omnes tenent. gl. in l. i. in uerb. figuris. 3. tit. i. Bald. in tract. de pac. Xret. inl. i.col. iiij. ſ.eod. Abb.in c.i.de pact. Et cũ pactũ ſit cõſenſus, cõſequens eſt adeſſe obligationẽ naturalem. l. Stichum.§. naturalis. ff. de ſolut. l. cum am- plius.§. is natura debet. ff.de reg. iur. Petrus atamen de bella pert.in cõcluſionibus ſuis te nuit contrariũ, per tex. in l. iuriſgentiũ.§. ſed cum nulla.ff. de pac. ubi dicit tex. nõ cõſtitui aliquã obligationem, ergo nec ciuilẽ nec na- turalẽ, quia appellatiõe obligationis utraq; uenit, ut eſt gl. Inſtit, de oblig. in prin. Tu re- ſpõde ad. ſed cũ nulla. ꝗa tex. ſuperius erat locutus de obligatiõe efficaci ad agendũ, quę eſt in contractib.iuriſgentiũ& innominatis, unde ſecundũ pręcedentia debet intelligi, ut talis obligatio nõ conſtituat᷑: ſecus in ea quę ſimpliciter eſt naturalis.facit in arg.l. ſi ſeruꝰ 40 pluriũ..fi. de leg. i. Et cùm in pacto ſit obliga tio naturalis, licet nõ detur actio, datur tamẽ exceptio, quæ orit᷑ ex cõſenſu. d. I. iuriſgẽtiũ. §. igitur nuda. Et hæc cõcluſio fallit conſide- rato iure gentiũ, quia tunc daretur manus re gia.l.ij.ff.de orig. iuris. Etiſtud tenẽt omnes, quod eſt notandũ in practica, quãdo fit com miſsio ut quis iuſtitiã reddat manu regia: nã tunc pactũ obſeruabitur, necpoterit appella ri. Bal. in procœm. fforũ, in ij. col. ad fi. Facit, quia appellatiões ſunt introductæ de iure ci- uili. Abbas in rub.de appel. Sed cõtra primũ dictũ facit, quia ſide iure gẽtiũ dabat manus regia, certè prætor dicẽs pacta ſeruabo, l. iu- riſgẽtiũ..prætor ait. ff. de pac. debebat intel- ligi, ut daret actionẽ quę illi ſubrogata eſt. d. 1.1ij. Aret. in rub. extra de accuſat. in fin. aliàs edictũ prętoris nihil operat᷑, cõtral. ſi quãdo. ſſ. de leg.i. Nam etiã ſine ſuo edicto, propter æquitatẽ et cõſenſum naturalẽ orta fuiſſet ex ceptio. Cogita, ꝗa nõ credo iſtã limitationẽ eſſe uerã, cCOtra quã etiam tenet Alex. in d.§. ſed cum nulla. Secũdo fallit in curia in qua procedit᷑ de æquitate, ut eſt curia mercato- Cõtra iſtam opinionẽ facit text. in l. quod ſi Epheſi.ſſ.de eo quod certo loco. ubi prætor ſemper habet æquitatẽ ante oculos. Socin. re ſpõdet, ꝙ intelligit᷑ de ęquitate regulata ſecũ- dum formã iuris ciuilis: quæ reſpõſio nõ tol- lit difficultatẽ, quia etiã tale ſtatutũ uidet̃ in- terpretari ſecundũ ius cõmune.. ſi ſerui. C. de noxa. Et ſic intelligit᷑ de ęquitate nõ deui- ante à iure cõmuni:& cõfirmat᷑ hocper tex. in auth.iuſiur.quod pręſtatur ab his. circa me dium, ubi Officiales iurant ſe iudicaturos ſe- cundũ omnẽ æquitatẽ,& tamen corã eis nõ agitur ex pacto. Tertio fallit in foro Cano. in quo proceditur de æquitate. ita eſt tex. in c. i. extra de pact.& licet diſputãdo poſſet teneri cõtrariũ, ut per Salic. in J.legem. C. de pact. ta men iſta opinio uidetur magis eſſe ſecundũ mentem dictæ decretalis. Sed hic inſurgit noua difficultas. Nã cùm in foro Canon. pacta pariãt actiones, uel ſal- tem officiũ iudicis,& non ſeruans pactũ pec cet, c. iuramẽti. xxij. q. v. cum ſimus in mate- ria peccati, ius Canon. debet ſeruari etiam in foro ciuili, ut per Bart. in J. priuilegia. C. de ſacroſ.eccl. Io. de Imol.in c. fin. extra de præ- ſcript. ubiampliat etiam, ubi ageret᷑ tantum de peccato ueniali:& ſic etiam in foro ciuili agetur ex pacto. facit gl. in regula, poſſeſſor. de reg.iur. lib.vi. Ad iſtud obiectũ quidam moder. reſpõdent, ꝙ regula nõ procedit ubi ius Canon.ſimpliciter excitat officiũ iudicis eccleſiaſtici, ut eſt in caſu noſtro, in d. c. i. ut per Aret.in cõſil.xlviij. reuocatur. col. ij. Per quã cõmunem ibi ipſe concludit, quòd cùm c.cũ haberet. de eo qui dux.in matr. ſimplici- ter excitet officiũ iudicis eccleſiaſtici, quam- uis ſimus in materia peccati, nõ tamen habe bit locũ in foro ciuili:& cõſequenter in foro ciuili nõ cogitur pater alimentare ſpurium. Sed iſta reſpõſio nõ eſt bona, quia cõtra Are tin.eſt cõmunis opinio?: ut per Præpoſ. ſan- cti Ambroſij in d.c. cum haberet. Ang. in 6. fi. Inſtit. de iure natur. Socin. conſil. clxi. col. i.Secundo reſpondetur, ꝙ nõ procedit quã- do lex nõ aſsiſtit neq; reſiſtit:nam tunc quis nõ dicitur peccare autoritate legis. Sed iſta reſpõſio in totum nõ ſatisfacit, tum quia ius prætoriũ, quod eſt pars ciuilis, 6. prætoris. In ſtit.de iure naturali. aſsiſtit pacto. l. iuriſgen- tium,§. prætor. Et reſpõſa prudentum ſunt Aaaa 3 c Vide de bac in l ut uim. ff. de iuſt.& uur. 17 18 79 a De hoc uide la te per laſ. 9.de conſtituta. In- ſtit. de actio. 20 2 D. And. Alciati in rub.. pars iuris ciuilis. õ. ſcriptum. Inſtit. de iure na tur.& ea expreſſè reſiſtunt dictæ l. iuriſgen- tium. 5. ſed cum nulla. Præterea militat ratio deciſionis:quia ſiue ius aſſiſtat, ſiue non, cla- rum eſt eum qui non adimpleat, peccare: el⸗ go ſeruandum eſt ius Canon. Tertio reſpõ- deri poteſt, ꝙ lex ciuilis pręſumit incõſidera tionẽ in offerente, ut infrà uidebimus: unde talis incõſideratè reſpondens nõ peccat. Sed ad iſtud replicat᷑, ꝙ ex quo lex Canonica prę ſumit cõtrariũ, ea eſt attendẽda: tum quiãtin foro animæ nõ curat᷑ de pręſumptione legũ, ſecundũ Io. And.in c.is qui fidẽ.de ſpõſalib. tum quia ubi ſumus in materia peccati, ſem per debemus attẽdere pręſumptionẽ tutiorẽ pro anima. gl in c. i.extra de ſcruti. c. iuuenis. de ſponſ.&lic qͥd conſiderateè fuerit facta ob latio. Quarto ego reſpõdeo, ꝙ aut agitur de dãno euitãdo, reſpectu eius cui fuit promiſ- ſum per pactũ,& caſus non habet difficulta- tem, quia etiã de iure ciuili datur actio. I. ele- gãter.. ſeruus pactionis. ff. de dolo. Aut nõ agitur de damno,& tale mendaciũ nõ eſt pec catũ mortale.xxij.quæſt. ij. utilẽ.& c. primũ. in fin. Etubi agitur de peccato ueniali, tunc nõ attendit᷑ ius Cano.in foro ciuili, quicquid dixerit Imol. cuius opinio nõ probat᷑ aliquo iure, quia tex. in c. fi.loquit᷑ in peccato morta li:& ita etiã loquit᷑ text. in c. nouit. uerſ. cum enim. extra de iudicijs.& eſt de mẽte Alex. in I. quia tale.§. eleganter. in i. col. ff. ſol. matr. Tertio principaliter uidendũ eſt de cõſtitu to*,& illud eſt cùm quis promittit, quod ip- ſe uel alius debet ciuiliter uel naturaliter.§. de conſtituta. Inſtit, de actionib. I. i. 7. debi- tum. ff. de conſtit. pecunia. Et iſte eſt contra- ctus nominatus, quia habet nomen elegans & ſpeciale, ut dicit Bar. in J. iuriſgentiũ.§. ſed cum nulla. ff.de pact. Et ex hoc infert᷑, iquòd pactum geminatũ pariat actionem: cum em ex primo pacto quis obliget᷑ naturaliter pro pter cõſenſum certè ſecundo paciſcens pro- mittit illud ad qd tenebatur naturaliter:&ſic dicit᷑ cõſtituere. d.. debitũ. Iſta eſt cõmunis opi. quã tenẽt omnes, ut per D. Alex. in l. iu- riſgentium. d. 5. ſed cùm nulla.& in l.legem. C. de pactis. Contrariũ tenet Jaſ.hic& in l. ſi pacto quo pœnã. C. de pactis.& dicit, ꝙ imò non dicitur conſtitutũ, niſi appareat quòd ſe cunda promiſsio fiat animo cõſtituendi, per text.in l.ſi tibi. C. locati. Mouetur primo per text.in d l. ſi pacto. ubi quãuis præceſſerit pa ctũ, ad hoc ut poſsit agi requirit᷑ quod ſequa- tur ſtipulatio:ergo ſi ſequeret᷑ aliud pactum, non ageretur. Reſpõde, in caſu illius I. illud eſſe, quia incontinenti ſubſequitur: unde ta- lis geminatio non eſt alicuius effectus, ut in ſimili dicit Alex.& Aret. in l.i. in prin. ĩ eod. dũ reprehendũt intellectũ Ludouici Rom. ad l. cũ oſtẽdimus. Vnde dicit Bal. nouel.hic in xi.col. quòd titulus de conſtituta pecunia nõ procedit, quando aliquis in inſtrumento dicat, promitto tibi centum,& ita conſtituo metibi debere. facit quod notat᷑ in l, ad per- 10 20 30 40 50 60 emptorium.ff. de iudicijs.& quod notãt mo/ derni repe. in J. ij. C. de reſcind. uen in quarta extenſ. Secũdo mouetur per tex. inI. ſi ueritas. C. de fideicõmilsis, ubi quaãuis legata ultra falcidiam debeãtur naturaliter ut notatur in l.i.per Bart. ff.de cõdict. indeb, tamen ad ea quis non tenetur, niſi per ſtipu- lationem promiſſerit. Potes reſpõdere, quod non excluditur conſtitutũ, pręſertim per illa uerba, Negociumq́; uſquequaq; integrũ eſt: nam ubi interuenit pactũ, res nõ eſt integra. Tertio mouetur rationenam obligatio na turalis eſt mater actionis. l. licet.. ea obligat. ff.de procuratorib. Sed duæ matres nõ poſ- ſunt gignere. Reſpondetur ſecundam nõeſ ſe matrem, quia eſt obligatio ciuilis, ex quo fomentatur à prætore, qui induxit conſtitu- tum. Quarto induxit text. in l. ſi tibi. C. lo- cati.cum gl.ubi ſi quis ſoluit pro colonis ter tio,& dominus promittat ſe reſtituturũ, non tenetur ex pacto. Moderni hic multũ inſtät, & tandem neſciunt ſe explicare. Tu reſpon- de, quòd in caſu illius l. non erat primò debi- tum, unde non poteſt eſſe conſtitutum: ad hoc enim ut eſſet conſtitutum, fuiſſet neceſ- ſarium probare, quòd illi coloni pro quibus erogatũ eſt, debebant, ut dicit Io. Fab. Inſtit. de actionib.§. de conſt. in fi. Bart. in l. i. O. de conſt. pec. Eo enim caſu ſoluens habuiſſeta- ctionem negociorum geſtorum contra colo nos. l. ſoluẽdo. ffde neg. geſt.&dominus pro mittens intelligeretur promiſiſſe quod erat debitum per colonos actione negociorũ ge- ſtorum. Sed alio nõ conſtito, illi coloni non poſſunt dici debitores, ut dicit Io. Fabri ubi ſupraà:&iſte intellectus ſuadet᷑ ex illo uerbo, pPrærogaſti: erogare enim eſt diſtribuere gra tis, ut in rub. C. de erog. militaris ann. lib. xij. Quarto principaliter quæro de ſtipulatio- ne: T& ea eſt uerborum conceptio, quibus is qui interrogatur, daturum, facturum, de ſe, id quod interrogatur, reſpondet. l.v.. ſtipu- latio. j.eod. Et pro eius declaratione uidendũ eſt de quibuſdam quæſtionibus, ſequendo ordinem Alex. hic. Primo ergo quærit᷑, iqua 23 re inuenta ſit ſtipulatio:&reſpondet Paul. de Caſt. hic, eſſe inuẽtam propter neceiſitatem & utilitatem. De utilitate clarum eſtper tex. in l. ſtipulatio iſta.ↄ. alteri. j eod. ubi tex. dicit inuentam utunuſquiſq; quod ſua intereſt ſi- bi ſtipuletur. De neceſsitate probat᷑ in lblan ditur. C. de fideiuſſorb. ubi f fideiuſsio con- trahi non poteſt ſine ſtipulatione. Idem uide tur eſſe in promiſsionibus iudicialibus, ut de iudicio ſiſti,& iudicato ſoluendo.j de pręto/ rijs ſtipulat. I. i5. i.& tenet Paul. de Caſt. hic. Alexander hic& moderni dicunt oppoſitũ, ex quo fpactum nudum quod tendit ad adiu uandum iudiciũ, ueſtitur calore iudicij. per gl. in auth. generaliter. in uer. conſcribat. C. de epiſc.& cler.& in l. eum pro quo. ff de in ius uocan.& idem tenent moder. in l. ſiue a- ꝑud acta. C. de tranſact.& fuit originalis con ſideratio Bald. in l. tale pactum.§. qui prouo cauit d. col. ix. 1 22 5 12 + ralege prout! näntälegis aum üpromiri unc gimaffdepac auibi interuen atllancimC galetpacti, eſ nütſtipulation enterhic quære rium ſipræce thonlo anſit dhrtionehuiu udrimuseſtlicd nemuédis mih mdoito caſune rehlijffſicert iyromiſsionẽ q Ncobltatg anm pernot. auetda promitt nmicelt pr ehpropter re anclunoſtro, mitis mihi er anna pro dec . α . . , 9 oteſt tamen pinio cõtraria uidetur uerior,& ſic, quòd e- eſonderi ut tiam tali caſu pactum nõ ueſtiatur calore iu- pper dominù dicij: quæ opinio probatur in l. omnes.§. in nei, in l. in hac. ij. C. de epiſc.& cler. ubi clerici Cõſtan- rin. in pri- wo not. in fi. 26 tinopolitani in iudicio tenentur dare cautio nes ſolẽni ſtipulatione uallatas. Secũdo pro- batur, quiafualet argumentum de pacto ex- preſſo ad tacitum. l. cum quidã. ff. ſi cert. pet. 27 fSed pactum tacitũ quod fit per præſentẽ& 28 29 tacentem, iuxta l. qui patitur. ff. mand, nõ ob ligat, niſi tribus concurrentib. ſcilicet calore iudicij, ſcriptura,& fauore pupillii. ita eſt tex. in l.cũ oſtẽdimus..fi. ff. de fideiuſſorib. tut. intelligẽdo eum ꝙ procedat ſpeciali ratione trium ibi cõcurrentiũ, prout tenuit Alex.& eſt cõmunis opinio, de qua dicã in l.i. inprin. ſ. eod. Nõ obſtat gl. in auth. generaliter. quia ibi erat promiſsio facta in ſcriptis, unde poti us interpretat᷑ pro ſtipulatione, q́; pro pacto nudo, ut per Bart. in J. lecta. ff. ſi cert. pet. Et li cet gl.dicat nõ fuiſſe ſuhiectã ſtipulationem, iſtud eſt uerũ de expreſſa ſtipulatione: ſecus de præſumpta, aliàs ibi nõ ageret᷑ condictio- ne ex lege, prout uult gl. Item ibi pactũ erat fomẽtatũ legis auxilio, quia lex iubet deſcri- bi& promitti, unde ueſtitur, ut per Bart. in l. legitima. ff. de pact. Nõ obſt. l. eum pro quo. quia ibi interuenerat ſtipulatio per uerbũ, cauit.l. ſancimꝰ. C. de uerb. ſignif.& licet gl. appellet pactũ, eſt pactũ in genere, qᷓd cõpre hendit ſtipulationẽ. gl.in l. i.3. tit. i. Sed conſe quenter hic quæro, ſquid in cõtractib. iuriſ- gentium, ſi præcedat interrogatio,& ſequar reſponſio, an ſit cõtractus ſtipulationis. Pro declaratione huius quæſtionis pone duos ca ſus. Primus eſt ſi dixero, Stichũ ſeruum prę- ſentem uẽdis mihi pro decem?& reſpõdeas, uendo:iſto caſu nõ eſt ſtipulatio, ut tenet A- lex. in l.ij.ff. ſi cert. pet. Nam ſtipulatio reſpi- cit promiſsionẽ de futuro. l. v.. ſtipulatio. j. eo. Nec obſtat ꝙ ſolut.prima dicit, reſolui in futurum, per not. per Bart. in d.§. ſtipul. ubi iſta uerba, promitto quod do, reſoluuntur in futurum, id eſt, promitto quòd dabo: quia ſl- lud eſt propter repugnantiam, quę ratio ceſ- ſat in caſu noſtro. Secũdus caſus eſt, ſi dicit, Promittis mihi ementi Stichum, qui eſt in præſentia, pro decem:& tu reſpondeas, pro mitto:iſto caſu eſt etiam ſtipulatio ultra con- tractum iuriſgentiũ:& ita ſe habet cõmunis opinio, quã tenet Iac. Cynus, Alber. de Ro- ſa. in l.hac conſultiſſima§. per nuncupatio- nem. C. de teſtamentis. Petrus& Jacobus in §. fi. Ioan. Fab. in§. ſed cum aliquis. Inſtit. de teſtamentis. Roma. Fulgo.& Socin. in I.ij. ſi cert.pet. Raph. Com.& Alex.inl. ſi ſtipuler. 6. fin. j. eod. Contrariũ tenet Alex. in d. l. ij.& firmat Bal. nouel. hic. Inter cætera pro eis fa- cit, quia ex eodem facto nõ poſſunt oriri plu res contractus, ut dicit Bart. in d. l.ij. Et licet Fulgoſius& Roma.iſtud intelligant, quãdo cõtractus ſunt incõpatibiles, per legem Ari ſto. ſf.de donat.&l. ij. C. de pact, inter empt. tit. de uerb. oblig. cõment. aa iſtum tex. cauit. ff de pactis. Aduertendum eſt, quia o- 10 20 30 4⁰ 50 60 10 & uend. tamen illæ leges non obſtant, tum quia loquunit in diuerſis factis, tum quia lo- quun᷑ de cõtractu mixto, ut declaraui in uo- ce. Conſirmo iſtam opinionẽ per tex. in 1.v. §. cõuentionales. ubi tales obligationes pen- dentà negocio contracto:ergo nõ ſunt coæ- queuæ, ſed accedunt cõtractui& ſupponun tur, ut dicit ibi gl. Secundo confirmat᷑ quia contractus emptionis& uenditionis eſt cor- reſpectiuus.I. fin. j. de acceptil. quod nõ eſſet in caſu noſtro, ex quo emptor haberet uendi torem obligatũ per ſtipulationẽ, nõ econtra. l. Labeo.§. cContractũ. j. de uerb. ſig. quod lex reputauit abſurdum. d. l. fin. Tertio confir- matur, fquia ex eiſdem uerbis nõ debet oriri duplex obligatio eiuſdẽ ſpeciei, ut dicit Bar. in l.i. in v. col. ff de pecul. Quarto facit, quia ex eiſdem uerbis nõ debet ex una parte oriri actio bonæ fidei, ex alia actio ſtricti iuris: qd eſſet in caſu noſtro, quia uenditor teneretur actione ex ſtipulatu, quæ non competeret contra emptorẽ. probatur ex doctrina Bart. in l. de diuiſione. S. ſol. matr.& ut dicit Bal. ibi in ultimis uerbis, iſtud eſt maximè abſurdũ in cõtractib.correſpectiuis: actio enim ex ſti pulatu, etiã iſto caſu eſſet ſtricti iuris, ut per Bart. in. ſingularia. in ſexto priuilegio. ff. ſi cert. pet. facit quod notat Paul. de Caſt, in l.i. in primo ſpeciali. ff. ſol. matr. Et hanc partem tenendo reſpondetur ad contraria. Non ob ſtat primo quòd uideat᷑ hoc caſu ſeruata for- ma ſtipulationis: quia partes nõ uidentur uo luiſſe hocagere, ut in cõtractu correlatiuo al ter plus altero obligaretur. d.l. fin. j de accep. nec etiã potuiſſent, ut per Bar. in d. l.i. de pec. Nõ obſtatl. ſi ſtipuler. 6. fi. quia ſolũ Iuriſcon ſultus uenit decidendo quid ſit cõtractus iu- riſgentiũ.& quòd interuallũ reſponſionis nõ uitiat, etiã quòd illi cõtractus eſſent cõcepti ſecundum formam ſtipulationis: non au- tem quicq́ʒ attingit, an poſsit agi ex ſtipulatu. Et hoc quando uerba ponunt᷑ affirmatiuè: a- lias ſi uerba ponerent᷑ interrogatiuè tantũ, eſ ſet ſecus, ut not. in l. bonæ fidei. ff. de eo quod cer. lo. TQuæro, nunquid in cõtractu ſtipula tionis ſit neceſſarius cõſenſus?. Et clarũ eſt ſic.l. i. in fi. C. de pact. Vnde ſubſequẽter du- bitat᷑, cur magis denominet᷑ à uerbis, q́ᷓ; Acon ſenſu,& cõſenſus ſit pars principalior, per re gulam. quæritur. ff, de ſtat. ho.& etiam anti- quior, per ea quæ not. Bal. inl. ea lege. in iiij. col. C. de con. ob cauſ. aſſignando rationẽ, traditionib. C. de pact. Dic ex mente Pauli Caſt. Alex.& Soci. hicuerba magis ſpeciali- ter requiri,& eſſe pro forma, cõſenſum uerò pro materia: ſed cõtractus debẽt denominari à forma, nõ à materia. I. Iulia. 6. quantũ. ff. ad exhib.In contrariũ facit qᷓd notat Bar. in l. ita ſtipulatus.in xij.opp.primæ partis. j. eo.& in l. i. ff. de cõd. inde. ubi cõſenſus eſt de ſorma. Reſponde, quòd forma ibi capitur largèa- pud Bart. prout in ſimili capit Io. Andr. in c. fin. extra de baptiſmo faliàs forma propriè lo quendo dicitur ubi eſt aliquis ordo, ut dicit Aaaa 4 30 3² b Adde quod in ea eſt obliga⸗ tio naturalis, ut probatur in l. ſi fideiuſſor. ubi omnes not. ffde cõ. inde. licet alij cõtrà per Linterdũ. eo tit. 33 — 34 35 D. And. Alciati in rub. Baldus eam diffiniẽs in c. i. de no. for. fid.& probatur ex dictis per D. Abbatẽ in c. nouit. extra de iudicijs. ubi ille ordo admonitionis requirit᷑ pro forma, ut in denũciatione euan- gelica. Subſtantia uerò eſt quid intrinſecũ ſine quo cõtractus eſſe nequit: ueluti preciũ in emptione. Solennitas eſt quid extrinſecũ ad ſolennizandũ actum, ut autoritas tutoris in pupillo, conſenſus agnati in obligationi- bus mulierum, per ſtatuta, ut dicit Baldus in ¹0 l. etiam. C. de exceptione rei iud. Alexan. in l. de pupillo.§. qui nunciat. ff. de operis noui nũciatione. Moderni in l. uniuerſa. C. de pre cibus Imperatori offerendis. Quinto quęriturf, quare ad eſſe ſtipulatio- nis requiritur ut præcedat interrogatio,& ſe quatur reſponſio? Reſpõdent Dd. eſſe intro ductũ ut demonſtrareturanimus magis deli beratus, iuxta gl. in l. in emẽtis. C. de cõtrah. empt. Nam aliàs multi promittunt quæ non 20 promitterent ſi ſcirent acceptaturos, ut dicit Alex. hic, qui infert ad pactum geminatum, ex quo oritur actio propter præſumptam de liberationẽ,& ad pactum iuratũ: quia ad iu- ramentum quis accedit deliberatus. c. ex re- ſcripto.extra de iureiurãdo. Adde quòd cõ- tra iſtam rationẽ multa obſtãt. Et primo, quia in pacto reſpectu promittentis pręſumit᷑ de- liberatio:quia nõ eſt ueriſimile quòd quis in cõſideratè promittat.l. Labeo. ff.de ſupell. le- 30 gata. facit quod notat Bar. in l. ſi poſt rem. C. de iur.& facti ignor.& in l. non fatetur. ff. de confeſsis. ubi cõfeſsio præſumit᷑ deliberata, niſi probetur error. Secundo obſtat, quia ſi cõſtaret quòd aliquis deliberatè promiſiſſet, ceſſaret ratio legis, unde tũc poſſet agi ex pa- cto nudo, per regulã l. illud. ff. ad legè aquil. & tamẽ lex indiſtinctè negat.5. igitur nuda. Tertio, quia data hac ratione pro uera, ſeque 8... ,1* retur quòd ius Canon. irrationabiliter indu- 40 xiſſet ex pacto agi, iuxta c. i. de pactis, quod non uidetur dicendũ. Quarto obſtat, quia ſi pactũ nudum inconſideratũ præ ſumitur, nõ eſſet ex eo agendũ in caſu donatiõis,& tamẽ agitur.l. ſi quis argentũ. C. de donat. Quinto obſtat, quia ſi iſta deliberatio eſt in cauſa ut agatur, ex ſtipulatu poſſet agi, quãuis reſpõ- ſio facta fuiſſet ex interuallo: quia tũc eſt ma ior deliberatio, ex quo ille habuit tempus ad cogitandũ. Sexto obſtat, quia ſi promittã ti- 50 bi omni anno certũ quid, deinde per quoſdã annos, puta duos uel tres, ſoluã, iſta ſolutio habet uim nouæ deliberationis,& tamen nõ poteſt agi in futurũ.l.ſi certis annis. C. de pa- (tis. Breuiter pro reſolutione omnium ob- iectorum dicas, quòd iſta ratio aſsignata per Dd. eſt impulſiua, nõ autem finalis: unde ea ceſſante, nõ ceſſat diſpoſitio I. primę. 5. ſexũ. ff.de poſtul. Nam lex ciuilis uolens introdu- cere iſtum cõtractũ qui fit uerbis, maluit eli- go gere eum in quopręcedat interrogatio: quia ut dicunt Dd. fit cum maiori deliberatione. 36 Et facit pro hoc, quiafubi lex inducit aliquid pPro forma ex aliqua cauſa, ea ceſſante, tamen ſeruat᷑ forma:ut eſt in teſtibus teſtamẽtarijs de quo per Dd. in l. nemo poteſt. ff. de lenet & in inſinuatiõe, in l. data. C. de donationib. Et ſic cùm iſta non ſit ratio finalis, ſed impul ſiua, cõſequens eſt ut ea ceſſante nõ ceſſetdi- ſpoſitio, ſecũdũ l. adigere. ff. de iure patrona- tus. nec ea militante nunquid militet diſpo- ſitioc? iuxta l.illud. ff., ad legem aquil. quia illæ regulæ procedũt in ratione finali, nò impul- ſiua, ut dicit Corn. in l. i. C. de caducis tollen dis. de quo per Bart in l. i.§. fi. ff. de donat. Ex quo infert᷑, quòd male argumẽtatus ſit Bart. in l.prima.. ſi quis ſimpliciter.j. eod.& Bal. nouellus hic, prout in uoce ibi dicam. Sexto quęro, fan ſtipulatio ſit cõtractus no minatus. Et clarùm eſt quod ſic, per tex. inl. 1.§. adeo. ff de pactis. facit quod not. Bart. in l. in ædibus.§. i. ff, de donat, ubi licet ſit dubiũ an donatio ſit cõtractus nominatus, tamen ſi in ea interueniat ſtipulatio, dubio proculerit nominatus, ut notatur in l. fin. ff. de condict. ob cauſam. Hinc infert Alex.& Aretin. hic ad ea quæ notat Bart. in l. ſecunda. C. de con- dict. ob cauſ. quòd cùm notarij apponantin contractib. quòd omnia ſupraſcripta prædi- ctæ partes promiſerunt per ſtipulationẽ, ra- tum erit reperire contractũ innominatũ. Et iſta deciſio cõmuniter tenetur,& ſequitur Alex.cõſil.xl. in iiij. uol. Contrariũ tenet hic Alex.& in I. i. in fi. õ. de pactis. Mouet᷑ per no tata per Bartol. in l. cum mota. C. de tranſact. ftubi in contractu innominato in quo adcdita eſt ſtipulatio, in obligatione dandi agitur ad intereſſe ſecundũ naturam contractuũ inno minatorũ. l. naturalis.§.i. ff. de præſcript. uer bis.cùm aliàs præciſe eſſet agendũ ad rem. l. ubi autem nõ apparct§. ſtipulatio.j. eod. Cre do deciſionẽ Bart. eſſe ueram, pro cuius de- fenſiõe uidẽdus eſt iſte articulo, tan& quan do ſtipulatio regulet᷑ ſecundũ naturam con-/ tractus cui adhęret. Et Alex. in l.i. in fin 5, de pact.dicit regulari ad hoc, ne quis in plus te- neatur. l. qui ſtipulatus. ff, de uſuris. l. damni infecti.ff.de dam. infect. l. i. 5. belliſsimè, ff. ut leg. nomine. l.ij.6. parui. ff. de priuil. credito- rum. Secus ſi teneat᷑ efficacius, per. miles. §. decem. 5. de re iud. Et cõfirmatur iſta diſtin ctio ex notatis per Iaſonẽ hic, ubi firmat iſtã cõcluſionẽ. quòd quo ad inducendã firmita tẽ,& ſic ut quis efficacius obliget᷑, ſtipulatio ſemper ſeruat propriã naturã, ex quo ſtipu- latio dicitur à firmitate. Inſtit. de uerb. oblig. in prin. Cynus inl. expreſsio. C. ſi cert. pet. Sed contra iſtam cõmunem opinionem in- ducitur tex. in d. l. miles. 5. decem. duob. mo- dis. Primo, quia ibi ſecundum naturam præ- cedentis actus aliud unum erat in obligatio- ne, aliud erat in ſolutione,& tamẽ per ſtipula tionẽ utrunq; fit in ſtipulatione alternatiua. Certè iſtud faciet teneri debitorẽ in plus: ꝗa ſicut niſi unũ peti poterat, nũc petet᷑ utrunch alternatiuè,& ſic eſt plus. plus aũt Inſti. de actionib.Secundo inducitur:Ponamus in ca ſu dictæ legis quòd ſeruus moreret ſine vuf P 4 12 37 38 39 a Vlde lond 6. Ihril primo un,. roj cod einqwartaoph enerit 6 usconeluſio rnuminalis mnſetuat.kex egpudacte dC,decon ruuisper Bal 3Cdetranſa ſicontractus esuractum! nde ſeruat nat dulonemobſt eranfactioni duinnominate onaobligatũ⸗ umteſpödet d ulgauus facer wnorum accij Unruralis lu Necobſtat quc Kquocaſuuid ainlexemp 1 aCdeträac do Confirmat sNam dieinu deſt em ille 4⁰ eit. Ge uerb. oblig cõment. 4 pa& mora domini infra tempus iudicati, do- minus cum ſit debitor quantitatis, prætextu certæ ſpeciei quæ eſt in facultate ſoluendi, li- beratur.l. electio. õ. ſi is quem.& l. ſi plurimũ. 5. fi.ff.de noxalib. Secus in ſtipulatione alter natiua, quia cogeretur ſoluere quantitatẽ. I. græcè.§. ſi quis Stichũ. infra de fideiuſſorib. moder. in l. quod te. ff. ſi cert. pet.& tex. in d. §. ſi quis Stichũ. expreſſe cõſiderat talem ca- ſum. Tertio facit, quia cùm ſtipulatio faciat contractus innominatos natura ſua reuoca- biles, l.ſi pecuniam. ff. de cõdict. ob cauſ. am- plius nõ poſſe reuocari, l. Labeo ſcribit ſi mi- hi bibliothecã. ff. de cõtra. emp. certè multò magis deberet facere ut quis teneat᷑ in plus: quia cõtractus à quo per pœnitentiã licet re- cedere, dicitur inualidus. Bar. in J. qui ea mẽ- te. in quarta oppoſ.cum reſpõdet adl. ſi con- uenerit. ff. de fur. Vnde puto faciendas eſſe duas concluſiones. Prima eſtIn contractib. innominatis addita ſtipulatio propriã natu- ram ſeruat. l. ex placito. C. de rerum permut. J. ſiue apud acta. C. de tranſactionib. Bart. in d. l.ij. C. de cond. ob cauſ.& d. l. Labeo. cum notatis per Bal.& Paul. de Caſt. in d. l. quam- uis. C. de tranſactionib. Et ratio eſt, quia cùm iſti contractus innominati ſint debiles, non uidetur actum ut ſtipulatio ab eis reguletur, unde ſeruat naturã ſuam. Contra hanc con cluſionem obſtat textus in d.l.cum mota. C. de tranſactionibus. ubi ſtipulatio in contra- ctu innominato facit ut agatur ad intereſſe cõtra obligatũ ad dandum. Sed ad illum tex- tum reſpõdet Socinus hic, quòd imò ibi erat obligatus facere, ex quo illa uerba, Et partẽ bonorum acciperet, importãt traditionem. I. naturalis.§. i. ubi Bart. ff.de præſcript. uerb. Nec obſtat quod ibi erat obligatus in gene- re, quo caſu uidet᷑ eſſe obligatio dationis, per tex in l. ex empto. ff. de act. emp. quia ipſe re- ſpõdet duobus modis, ut hic per eum, utpro baui. Tu dic, in caſu d. l. cum mota. non uide- tur actum ut trãsferatur dominium, ex quo debitor nõ tenetur de euictione.l. ſi pro fun- do.C. de trãſactionib. ſecus in caſu d.l. ex em pto. Confirmat iſte intellectus ex uerbis le- gis. Nam dicitur competere actionẽ ex ſtipu latu: ſi em̃ ille fuiſſet obligatus ad dandum, agendũ erat certi condictiõe. Inſtit. de uerb. 20 30 40⁰ obligationib. in prin. Et certeè illa lex aliter in 5° tellecta induceretunum incõueniens: quod cùm in contractu innominato ideo præciſe nõ agat̃ ad dandũ, quia ſunt debiles, ut dicit Bart.in J. ſtipulationes nõ diuid.j. eod. ubi in teruenit ſtipulatio, ceſſat illa debilitas,& ta- men adhuc nõ agerei præciſe. Secunda con cluſio eſt:tIn contractib.nominatis ſtipula- tio imitat᷑ eorũ naturã. d. l.ſi ſtipulatus.& d.§. belliſsimè.cũ ſim. Et ratio eſt, quia tũc uidet᷑ adiecta tanquã quid acceſſoriũ, ex quo om- nes contractus nominati de ſe erãt efficaces. Cõtra iſtã concluſionẽ obſtat l. emptio.ff.de reſcind.uend.ubi re nõ tradita, cõtractus em ptionis per cõtrariũ cõſenſum reſoluit᷑ ipſo 60 iure, iuxta l. ab emptiõe. ff. de pactis. ſecus ſi interuenit ſtipulatio. Poteſt reſpõderi, quòd illa lex non loquit᷑ quãdo ſtipulatio interue- nit in cõtractu tanquã acceſſoria, ſed tanquã principalis ex poſt facto. Item ſtipulatio imi tatur naturã cõtractus circa effectus ipſius, nõ circa reciſionẽ, ex quo alias operaret᷑ con tra effectũ. arg.l.legata inutiliter. ff. de adim. leg. Secundo obſt. J. ratio. 5.i. ff. de act. empti. Sed pro reſpõſione eam intellige ut hic per Iaſ. ad aliud ꝓpoſitũ. Tertio obſtat q́ͥd ponit Bart.in l. ſingularia. ff. ſi cert. pet. ubi ſi ſtipu- latio interueniat in cõtractu bonę fidei, tamẽ ipſa eſt ſtricti iuris::& eſt tex. in l.in bonæ fi- dei. in uer. cõdicturũ. ff. de eo qᷓd certo loco. Iaſ. in d. l. ſingularia. non uidet᷑ tenere illã opi nionẽ Bart. Pro quo facit, quia quãuis pacta ſint ſtricti iuris, ut notat᷑ inl. i. ſupraà tit. i.tamẽ addita cõtractui bonę fidei, eius naturã imi- tantur,& ſunt bonę fidei, ut notant Dd. inI. pacta quæ cõtra. C. de pact. Sed tamẽ tex. in d. l.in bonæ fidei. obſtat: unde tu reſponde, quod ibi ſtipulatio nõ interueneratſuper eo, ſuper quo factus fuit cõtractus bonæ fidei: nam ibi fuit celebratus cõtractus emptionis & uenditionis, deinde per ſtipulationẽ fuit aſſignatus certus locus in quo ageret᷑ ex con tractu in perſonã,& ſic condiceret᷑.§. in per- ſonã. Inſtit. de actionib. actiones em̃ ex illis cõtractib.ſunt perſonales.5. ſequẽs.Inſtit. de actionib. Quarto contra iſtam concluſio- nem facit tex. in d. l. miles.§. decẽ. Moderni hic reſpõdent, in caſu illius§. fieri nouationẽ de iure fforũ, unde ſtipulatio nõ regulatur ſe cundũ naturã actus nouati. Quæ concluſio non eſt uera:quia ibi nõ fit nouatio etiam de iure fforũ, ut per Bart. in d. l. ſingularia. per tex. in l.duo ſocietatem. ff. pro ſocio, alias ſe- queret᷑ quòd illa lex hodie eſſetcorrecta Prę terea ſtipulatio nouans regulatur ſecundum naturã pręcedentis cõtractus, ut eſt tex. in d. J. ſi ſtipulatus. tradit Bartolus in l. aliam, ff. de nouat.& in I. i.; hæc actio. ff. ſi quis teſta. lib. iuſſ.eſſe fuerit. Aret.in d.l.ſtipulationes non diuid. in x. col. reſpondet, quòd d. l. loquitur quando ſtipulatio interponitur ſuper obli- gatione deſcendente ex delicto. quæ ſolutio in totum non ſatisfacit:quia dominus ibi te- nebat᷑ ex iudicato,& ſic ciuiliter& naturali- ter, ut declarat Bar. in l. Iulianus uerũ debit. ff.de condict. indeb. Tu reſpõde aliter ad il- lum tex. quoòd illa lex nõ uidet᷑ loqui quãdo ſtipulatio interponitur fuper ſentẽtia,& ſic in caſu mixto, ſed arguit de uno eorũ ad aliũ ſpecialiter:& ſic ibi non eſt uerum dicere, ꝙ ſtipulatio fuerit interpoſita ſuper contractu uel obligatione aliqua:qᷓᷣd apparet etiã ex ra- tiõe tex.ibi, Inea fingula ſtipulari poſſumus: nã de natura actionis noxalis nõ eſt ut dent᷑ ſingula. Et per hæc ſit expedita præſens rub. 1 Vhi cõſtat aliquos ſimul collocutos faiſſe, præſumitur in du bio quod ſe intellexerint, et uim ſermonis perceperint. 2 Præſentia teſtis in teſtamẽto an ſuſficiat, ita quòd non requi ratur intelligentia. a Adde Ioannè de Imola in l. iiij. g.Cato.in v. oppoſ.Bar. J. eod. 4¹ — 1 D. And. Alciati in I.j. 3 3 Tectis ſi dicat quem ſciuiſſe,& interrogatus de ratione dicat, ſcio quia fui præſens, iſta ratio non eſt bona. 4 Verba ſunt de forma ſtipulationis. 5 Solennitas actus quamuls deficiat, tamen parit obligationem. 6 Si præſens præſenti porrigat epiſtolam in qua ſit interroga- tio,& alter per alia epiſtola reſpondeat, an fiat ſtipulatio. 7 Nunquid poßint partes uelle, quòd aliquis actus ſit ſtipulatio, non interueniente loquela. 8 Dictio, Perinde, quid importet. 9 No minatus in iudicio& tacens, ſi permittit nomen ſuum ſcri bi, conſentire uidetur. 10. 11 Nunquid pactum nudum ueſtiatur calore iudicij. 12 Capacitas ſerui non conſideratur ſecundũ capacitatẽ domini. 13 Deportatus non eſt capax ac quiſitionis ex legato. 14 Contra præſumptionem iuris& de iure admittitur probatio in contrarium per confeßionem partis. 15 Si promitto tibi, quod promittam centum per ſtipulationem, & non promittam, ratione circuitus euitandi fingitur me promiſiſſe. 16 Promißio de uendendo continet factum. 17 Circuitus non euitatur, quando intereſt contrahentium ut cir- cuitus ſeruetur. 18 An promittens centuũ ſub pœna, uideatur promiſiſſe pœnam. 19 Scribens ſe debere centum ex aliqua cauſa, licet non addat ſe promittere, intelligitur promittere. 20 Loqui, propris non eſt ſcribere:& quid ſi ſtatuto prohibea- tur cum bannito loqui, utrum comprehendat ſcribentem epiſtolam.& num. 22. 23. An ſtatutũ puniens facientem, puniat eum qui facit per alium. 24 Quiid in ſcribente uel mittente. 25 Quuare inſans non poſit ſtipulari ſibi dari dotem maternam. num. 25.26. 27.28. 29. An infans ſibi poßit per ſtipulationem acquirere iocalia. 30 In ſtipulatione requiritur uox rationabilis& conſenſus. 32 Depoſitum eſt contractus qui re contrahitur. 33 Sicut in ſcriptura notarij uerbũ Promiſit, importat ſtipulatio- nem, ita etiam in priuata ſcriptura. 34 Præſentia partium præſumitur in priuata ſcriptura. 35 Surdus audiens ſolum ſonum uerborum, ſed non percipiens ex uerbis ſenſum, poterit ſtipulari, ſi nutu uel alio ſigno ſenſum percipiat. 36 Verborum obligalionis diffinitio. 37 Stipulatio an ſit iuris uel facti.& num. 38.39. 41. 40 Paclum& tipulatio differunt. 42 Vnde ſtipulatio nomen habeat. 43 Stipulatio ſi reperitur ficta, præſumitur facta ab eo ad cuius utilitatem ſpectabat. 44 Seruitutes urbanæ à ruſticis diſtinguutur, denominanturq́; ſe- cundum naturã fundi prædominatis tanquam à digniori. 45 Denominatio rei fit d digniori in nominibus ſpecialibus: ſecus in generalibus. In ſtipulatione ſermo ita operatur, ne requiratur uiſus. 47 Teſtis, qui cum non uiderit, dicit ſe interfuiſſe, an ex quo non perfectè deponit, probet:& an eò ueniat puniendus. 48 Abeſſe is dicitur, qui in rebus humanis amplius non eſt. 49 Dictio, In his, an ſit relatiua præcedentium cum omnibus qua litatibus. 50 Mutus ſolus poteſt iubere, ſecus in pupillo. s1 Mutus& ſurdus nihil intelligentes, furioſis& infantibus æ- qulparantur. 52 Mutus& ſurdus ſi aliquod graue delictum eos admiſiſſe con- ſtet,& præterea conſtet eos quandoq́; fuiſſe demẽtes, præ ſumutur quod tempore commißi quoq́; fuerint eiuſmodi. 3 Mutus& ſurdus aliqualem intellectum habentes, æquiparan- tur pupillo. 54 Quilibet, quamuis non habeat plenum intellectum, ſed ſit ſim- plex, teſtari poteſt. 5s Surdus non habens perfectam intelligentian, poteſt ſe& ſua offerre monaſterio. 56.57 An mutus et ſurdus, in his quæ ſunt extra patrimonii, æquipa ₰ Q † △ rentur adultis,& an poßint teſtari& uxorè ducere sS Mutus& ſurdus perfectum intellectum habentes, gcui. parantur maiori xxv. annis. 59 Mutis, ſurdis, et mente captis, qui rebus ſuis ſupereſſe non poſſunt, dandus eſt curator. 6o Mutus& ſurdus an appellatione infirmora comprehen 61 Mutus non poteſt eſſe tutor.(datur. 62 Nec patr inus. „ æqui- & efficaciã ſermonis perceperint. Idem tenet Imola hic, allegat in ſimili Bar. in l. diem pro ferre.. coram. ff. de arbitris, ubi tſi notarius dicat actum tali præſente, intelligitur& in- 20 telligente, adde quod notat gloſſ.& Baldus inI. ſi tutor petitus. C. de periculo tuto. ubi dicit, quòd regula quæ habet, quòd ignoran tia præſumitur, non habet locum in præſen- te, quia talis præſumitur intellexiſſe. Adde etiam, contra deciſionem Bart. in d.§. coram. S&in l. coram. ff. de uerboꝶ ſignific. uidentur duo urgere. Primum eſt, quiãtteſtator debet teſtari teſtibus præſentibus. l. ſi unus. C. de teſtamentis.& tamen in eis non requiritur zo intelligentia. I. qui teſtamento.§. fin. ſupraà de teſtamentis. Secundum eſt, fquia ſi teſtis dicat talem ſciuiſſe,& interrogatus de ratio ne dicat, ſcio quia fui præſens, iſta ratio non eſt bona: quia præſentia alterius non inclu- dit neceſſariò ſcientiam, ut dicit Bart. in J. prima.ff. de autor. tut.& eſt cõmunis opinio, ut per Alexand. in I.ij.5. fin. ff. ſolut. matr. Er o idem erat dicendũ in notario, utper Bar. & alios in l. i. C. de uſuris. Vnde in caſu Bar- 40 toli credo quod ille notarius poſſet excuſari à falſo: nam falſum non cõmittitur ſine do- Io. l. nec exemplum. C. de falſis.& quælibet cauſa excuſat à dolo. J. igitur. ff. de lib. cauſa. In caſu autem noſtro nõ uidetur erraſſe qui præſumptionem iuris ſecutus eſt, de quain d.l. ſi tutor. faciunt in ſimili quæ cumulat D. Bart. Veronenſis in conſil. xxi. in uolu. cri- mi. Et circa illam quæſtionem Bartoli uide etiam Felinum in rub. de conſtitutionibus. so in vi. col. In textu ibi, nõ poteſt. nota, quod fuerba ſunt de forma⸗ ſtipulationis. Iſtud ſic 4 probatur. Nam negatiua antepoſita uerbo, poteſt, abnegat omnem potentiam,&reddit actum ipſo iure nullum. c.i. in gl. de reg. iu- ris. lib.vi. unde dicitur forma l. primæ.. ff. de li beris& poſthu. Adde quòd ex iſto textucõ- funditur doctrina Bartoli in l. cum lex. ff. de fideiuſſoribus.in ij. col. ubi dicit, quòd quan do tex. utitur uerbo pręſenti, nõ poteſt) tunc 6o non aſsiſtit, nec reſiſtit actui, unde oritur ob ligatio naturalis. per I. ſtipulatio iſta.5. alteri. j. eod. Nam in noſtro caſu lex utitur uerbo præſentis temporis,& tamen non oritur na- — 2 turalis.§. ſi quis ita. j. cod. Tutene cõtra Bar. 1I! C⸗ — 2 linc. canad a ſcriptuwu d uöque lelpo Buuuluma fte ꝛcceptil ddloblgigt muirne,nonl jcnnies actus, müuintermil ludexactione Raquod idem Alſeruus exter aüi Bteſt rat iagui incluſur antam ſecund mm fidelitatis. cnecum, Reſte ccennis, ut di decutlone rei il iw inrialeci Gum in c. do nümatur, qu iwſolennitas tumconlilio nerlum undec etaulls. aängraeodem. dundum Areti 6 Modern.i almperatori 0 5. eerdo,n Alon ſe ſum regu uide eun- autorẽè in . parado cap. iij. 17 in d.l.cum lex. Non obſtat)5. alteri. quia re- ſponde ex mente Angeli& Imolæ in d. I. cùm lex. quòd ibi erat defectus in materia: ſecus in caſu noſtro, ubi eſt defectus formæ. Aliqui modern. hĩc per d.6. alteri. tenuerunt quod etiam ex ſtipulatione nulla defectu for mę oritur naturalis obligatio. Mouentur per textum in l. obligari. ſuprà de autoritate tu- torum. Nam ſecundum eos, autoritas tu- toris eſt de forma, ut dicit Alexander in I. ſi quis mihi bona.. iuſſum. ff. de acquir. hęred. & tamen ea non interueniente oritur natura- lis obligatio, u t ibi dicitur. Ad text. in§. ſi quis ita. reſpondent, quòd ibi partes egerant ur contractus non ualeret niſi in uim ſtipula- tionis. quæ reſponſio eſt diuinatiua,& con- tra Bartolum& alios ibi,& contra l. an inuti- lis. ff. de acceptilationib. Quare tu reſponde ad d. l.obligari.quòd ibi actus peccabat in ſo- lennitate, non in forma: t& quamuis deficiat ſolennitas actus, parit naturalem obligatio- nem. ita in terminis d. l. obligari. dicit Baldus in l. ad exactionem. C. de dotis promiſsione. facit quod idem notat in I. i. in tertia colum. C. ſi ſeruus extero.& in rubr. C. de reſcind. uendit. Et eſt ratio in promptu: nam forma eſt quid incluſum actui,& accedens ad ſub- ſtantiam, ſecundum Baldum in c. i. de noua forma fidelitatis. Sed ſolennitas eſt quid ex- trinſecum,& eſt quædam qualitas qua actus fit ſolennis, ut dicit Baldus in I. etiam. C. de executione rei iud. Vnde maior eſt omiſsio actus intrinſeci quaàm extrinſeci, ſecundum Baldum in c. dudum. de præſumptionibus. Confirmatur, quia forma requiritur in ipſo actu, ſolennitas poſt actum, ſecundum An- gelum conſilio lxxxvij.pro deciſione. in pri- ma colum. unde deficiente forma actus ſem- p reſt nullus. l. qui Romę.§. Flauius. ubi Bal dus. infrà eodem. Secus ſideficiat ſolennitas, ſecundum Aretinum in c. tuis. extra de teſti- bus.& Modern. in I. ſi uniuerſi. C. de preci- bus Imperatori offer. Adde etiam, quod re- gula de uerbo, non poteſt, ſuper qua Soci- nus& Iaſon ſe fundant, non uidetur uera, per text. in c. literas. de reſtitut. ſpoliat. ubi Papa dicit, in nuptijs conſanguineorum non poſſe diſpenſari,& tamen poteſt, ſi uult. c. ſicut. xv. diſtinctione. facit I. in celebrandis. C. de nuptijs. Contra illam regulam etiã ob- ſtat text. in ĩ nemo poteſt. iuncta gl. ff. de leg. ubi poteſt in effectu. Ex prædicto notabili infertur hic ad pri- mam quæſtionem quam mouent Baldus, A- retinus& Modern. tan ſi præſens præſenti epiſtolam porrigat in qua ſit interrogatio,& ille per aliam epiſtolam reſpondeat, ſit ſtipu- latio. Ex iſto notabili infertur quòd nõ: quia ſi uerba requiruntur pro forma, conſequens eſt ut non ſufficiat epiſtola.& omnes hoc te- nent,& eſt de mente Bartoli in l. Titius. ff. de conſtituta pec. Sed obſtat text. in l. non fi- gura. ſuprà tit. primo. Et licet Aretinus hĩc multum ſe inuoluat, tu dic quòd nihil facit: tit. ge uerb. oblig. coment. 10 20 30 40 50 60 18 nam eatenus quis obligatur literis, quatenus poteſt obligari uerbis,& quatenus placuit tantum ualere ſoripturam ſicut uerba, Sed in caſu noſtro non placuit tantum ualere ſcri- Pturam, ex quo uerba requiruntur pro for- ma:& ſic uerbũ quatenus, præſupponit eius correlatiuum catenus, ut eſt text. in l. miles. in prin. ſuprà de re iud. non autem debet in- terpretari quatenus, pro quia, prout facit gl. ſatis impropriè. Et iſtud dictum eſt uerum, quando omnia uerba ſcripta ſunt in epiſtola. Si uerò dictum ſit, promittis:& in epiſtola ſcriptum ſit centum aureos,&ipſe reſponde- ret, promitto, tunc hæc eſſet ſtipulatio, ut te- nent Moder. hic per gl. inl. triticum. infrà eo. Dubito de iſta deciſione: quia quãdo aliquid fieriprohibetur, intelligitur ratione ſubſtan- tiæ, ut patet ex notatis per Bart. in l.illa inſti- tutio.in iij.col.ff.de hæred. inſtit. ubi in pro- hibitione captatorię inſtitutionis intelligitur prohibita eius ſubſtantia, non qualitas. Idem debet eſſe in caſu noſtro:nam non ſolum uer bum, promitto, eſt de forma, ſed etiã res quæ debet deduci in ſtipulationem: alids ſine re deducta ſtipulatio eſt nulla. facit quod notat Abbas in c. penult. extra de baptiſmo. Nec obſtat gl. in d. I. triticum. quia ibi ſtipulatio- nis ſubſtantia erat deducta in contractũ per uerba, licet non eius declaratio. Pro eorum tamen opinione facit text. in§. ſi quis ita, in uerb. dabis. infrà eod. Si quis autem diceret, promittis quod hac epiſtola contineture cla- rum eſt ualere ſtipulationem, per notata per Bartolum in J. ſi ita ſcripſero, ff. de cond,& de monſt.& Soci.hic. Sequens quęſtio eſt, mnunquid poſsintpar tes uelle, quòd aliquis actus ſit ſtipulatio, nõ interueniẽte loquela. Et uideretur quòd ſic, per text. in c. tuis. cum ibi not. per Abbatem, extra de teſtib. Nam ſolennitati introductæ ob fauorem priuatum, poteſt renunciari, ut per Iaſ. ubi alleg. concord. in l. nemo poteſt. in vij.colum. de leg.i. Contrarium eſt ue- rum, per text. in l. ſi inſulam. ff. de præſcript. uerb.& quia legi inducenti formam non po- teſt renunciari. gl. in l. à diuo Pio. ff. de ritu nupt. cum ſimil. allegatis per Moder. in I. in- ter cætera. ff. de lib.& poſthum. Non obſtant dicta Abbatis in d. c. tuis. quia nõ credo quòd iuramentum in teſte poſsit propriè dici ſo- lennitas, ſed eſt requiſitum ad ueritatem ma- gis indagandam reſpectu partium: aliàs ſo- Iennitas ſubſtantialis reſpicit ius publicum. Baldus in auth. ſed nouo iure, C. ſi cert. pet. Aretin. in l.hæredes palam. in prin. ff. de te- ſtamentis. Adde tamen quòd partes cogen- tur obſeruare dictum contractum ac ſi eſſet ſtipulatio, nõ in uim ſtipulationis, ſed in uim pacti. arg. notatorum per Bart. in l. non du- bium.in fine. C. de teſtamentis.& Abbas in conſilio lxiiij.in iij.colum.in primo uolumi- ne. Et prædictum notabile procedit in ſtipu- latione uera, ſecus in ficta, ſicut eſt ea de qua dicunt Doctores loquitext. inl. cùm oſtendi- a Vide ſimilẽ de ciſionẽ per So cin.in conſilio lxxx. in iiij. uo lum.& aliam ſvnilem ponit Corn. conſilio chxxxv. in iij. col. in ij. uol. 19 mus.‚. fin. ff. de fideiuſſ.tut. Circa quem text. uidetur communis opinio Iacobi de Aren. Raynerij& Baldi ibi, quòd procedat in caſu ſuo tantùm, uidelicet tribus concurrentibus, fauore pupilli, patientia in nominatione,& ſcriptura, ut hic per Modernos:& idem e- tiam fauore reipublicæ. Et ſic poteſt intelli- gi quod conſuluit Bald. in conſil. cccxxxvij. in ſecundo uolum. Aduerte primò quòd poſſet dici, quòd imò in caſu d.l.non fingatur ſtipulatio: quia non ſequitur, perinde tenentur ac ſi ſtipulatio fa- cta eſſet, ergo tenentur ex ſtipulatione: quia illa dictio, tꝑerinde, importans fictionem re- ſpicit effectum obligationis, non autem mo- dum quo inducatur,& ſic contractum ſtipu- lationis. facit, quia tutores inuicem tenentur, perinde ac ſi fideiuſsiſſent. l. i.5§. nunc tracte- mus. de tutel.& rationib. diſtrahen.& tamen in illo caſu non fingitur ſtipulatio, ſecundum Bart. in l. reos. in ij. col. infrà de duobus reis. Et iſtud ſuadetur ex fine legis, dum dicit ean- dem eſſe cauſam affirmatorum: certèilli ob- ligantur ex ſimplici affirmatione etiam citra ſtipulationẽ. l. eleganter. 5. fin. ff.de dolo. ubi agitur actione de dolo, ergo nõ competit uti- lis ex ſtipulatu. I.ij. C. de dolo. Sequitur er- go quod in illa lege ſit caſus, tquòd in iudicio quis nominatus& tacens,& permittens no- men ſuum ſcribi, uidetur conſentire. faciunt not. per Felin. in c. quoniã contra. col. vij. de probationib. Et confirmatur hæc opinio per text.in l.ij.ff. ad municip. ubi quotiens pater ræſens nominationi filij tacet, tenetur tan- quam fideiuſſor,&tamen credo quòd tali ca- ſu non præſumatur interueniſſe ſtipulatio- nem, per l. ij. C, de filijsfamil. lib. x. ubi etiam ſi pater appellet, tenetur: certè in appellatio- ne non potceſt præſumiſtipulatio. Non ob- ſtat ſi diceretur, quòd cùm lex obliget eum tanquam fideiuſſorem, ſequitur quòd fingat interueniſſe ſtipulationem, ex quo ſtipulatio aliter non inducitur. l. blanditus. C. de fide- iuſſoribus.& lex fingens fideiuſsionem, præ- ſumitur finxiſſe omnia præcedentia. I. illud. ff. de acquir.hæred. l. ad rem. ff. de procurato- rib. Reſponde per doctrinam Bart. in l. reos. infrà de duobus reis, in prima col. ubi reus debendi uidetur fideiubere pro alio. Non obſtat quòd nõ interuenerint uerbad. l. blan- ditus.quia illud procedit in fideiuſsione ex- preſſa: ſecus in tacita, ut tenet Dynus hic. fa- cit quod not. Bald. in I. fin. C. de legit. tutel.& Alexand. in l. ſi conſtante, ff. ſolut. matr. ubi ſolennitas quæ requiritur alienanti rem im- mobilem, procedit in alienatione expreſſa: ſecus in tacita, puta legali, qualis eſt illa qua tenentur inuecta& illata in domum condu- ctam:& eſt cõmunis opinio, de qua per mo- der. in l. item quia. ff. de pactis. facit quod in ſimili not. Corneus conſilio ccliiij.in iiij. co/ lum. in primo uol. ubi ſtante ſtatuto quòd fœmina non obligatur ſine conſenſu agna- ti, tale ſtatutum non habebit locum in obli- D. And. Alcuti in.]. 20 gatione tacita legali: ueluti ſi defuncto pri⸗ mo uiro tranſeat ad ſecunda uota,&ſic in ca- ſu quo tacitè uideatur eandem dotem dediſſe ſecundo uiro, ſecundum diſtinctionem tradi tam per Bartolum in quæſtione ſua incipien te, Mulier habens amplum patrimonium eo caſu erit obligata ad dotem, non obſtante de cto ſtatuto. Pro communi opinione, quòd in d.I.conſideratur fauor pupilli, facit quod 10 notant Doctores in d..ij. C. de filijsfamiliãs libro x. ubi dicunt quòd ille text. procedit fa- uore reipublicæ: ergo& fauor pupilli con- ſideratur in d. l. cùm oſtendimus. qui ſoletæ- quiparari reipublicæ. l. rempublicam. C,. de iure reipublicæ. libro xi.& facitl. ſi filijsfami. liãs. ſecundum intellectum gloſſæ. ff. de tute- lis. Et iſta inferuntur ad quęſtionem, fnun- quid pactum nudum ueſtiatur calore iudi- cij. Et in hocpuncto fac regulam quòdnon, 20 per text. in l. ſiue apud acta. C. de tranſactio- nibus.& l.omnes qui ubi.§. in hac autem. C. de epiſcopis& cleri. Sed ad l. ſiue apud acta. conatur reſpondere Ludouicus Rom hic ca- uillando text. ut dicit Alexander. Tucclarèpo tes reſpondere, quòd ille textus procedit in contractu correſpectiuo, ſicut eſt tranſactio: nam talis contractus difficilius fomentatur quàm pactum nudum. Iſtud probatur tribus rationibus. Nam pactum nudum eſt fortius, 30 unde ex pacto ſemper oritur exceptio. I.iu- riſgentium.. ſed cum nulla. ff. de pactis. Sed tamen ſecus in pacto correſpectiuo. I. ſi pe- cuniam. ff. de condictione ob cauſam. Secun do, quia nos uidemus quòd ius Canonicum fomentat pactum nudum. c primo. extra de pactis.& tamen non fomentat pactum cor- reſpectiuum, ut dicit Baldus in l. cùm quis, in x. colum. C. de iuris& facti ignor. Et idem Baldus in I. ſiue apud acta.& ibi Moderni Ferrarienſes in ſecundo notab.& Socinus in repetitione rubr. ſuprà eodem, in iiij. co- lum. Tertio, quia contractus correſpecti- ui generaliter ſunt debiliores pactis, ſecun- dum Baldum in. petens. C. de pactis.& Bar- tolum in d. l. ſi pecuniam.& modernos inl. legem. C. de pactis. unde difficilius fomenta- tur. Adl. omnes qui ubi. quæ uidetur obſta re illi communi opinioni, quòd pactum adiu uans iudicium ueſtiatur, poſſet dici, quòd ibi so requiritur ſolennis ſtipulatio in clericis: quia cùm in illis lex multa ſpecialia, præſertim in caſu d.l. induxerit, uoluit etiam aliud induce/ re, ut ex pacto oriatur actio, tanquam ueſtia- tur calore iudicij: quia lex abhorret multa priuilegia inducere. l. i. C. de dotis promiſſio- ne. imò alleuiatus in uno, eſt grauatus inalio, l. eum qui. ff. de iureiur. Puto tamen quod uerior ſit opinio, quòd ſpactum indiſtinctè non ueſtiatur calore iu- 6o dicij, prout tenui ſuprà in rubrica, præſertim cùm non debeamus recedere à regula, iuxla gl. in l. omnis diffinitio. infrà de regulis iuris. & non adducatur aliquod fundamentum ur⸗ gens, quicquid dixerit Alexander hic, enn ration 40 10 alderaur ſe ceinfäns 3 ſtpulun lungolim ioltbihereg ſchocdetlalo thedu efectu uletnpoſſ lnemieproba vchepaxdo uobinot,C.d muiilegatũ eumſerui,qui cportauif de roné qugelt! mkcltin prop nws untcap. melicet ex det pulari tSed ullinis exles tineciull.g vdacquiſtti neratiin rul rin quiritü i ditudobiectũ ldeo,geh ti procecdiat done celicti dincapaxrati mncapaxratio nabltant qu inon uidet dat 5 4 12² nde gl.in l.i. mer. noſtræ. cacqui. re. uulKet inl. ex ure. inuer ominia. in Fae iuſtt. u ure. 21 rationi reſpõde ut hicper Socin. Et in quan- tum D. Socin. hic dicit, quòd ſi quis præſens deſcriberet ſe fideiuſſorem, uel pateretur ſe deſcribi, quòd fingeret᷑ ſtipulatio, inducen- do tex.in§. fin. Inſtit, de fideiuſſorib. non ui- detur quòd iſta opinio neq; diſputando poſ- ſit defendi:quia illa præſumptio, de qua in d. §. fin. admittit probationem in contrariũ, ut firmat Bald. nouel. in l. fciendũ.j. eo.& in ſuo tractatu dot. in ſexta parte principali, in pri- mo priuilegio, in ij. col. Item partes non poſ- ſunt facere, ut illud quod nõ eſt ſtipulatio, ſit ſtipulatio:nec poſſunt renunciare formæ, ut ſupraà dixi:& facit quod Bar. notat in l. iuriſ- gentiũ..quod ferè. ff. de pactis. Certè atten- ta ratione Socini poſſent, quod eſt abſurdũ. Secundo noto, ſquòd capacitas ſerui non conſideratur ſecundum capacitatẽ domini: unde infans, ſurdus& mutus non poſſunt ipſi ſtipulari,&ſic ſibi acquirere,& tamẽ per ſeruum poſſunt.Iſtud eſt contra regulam l. ſi mihi& tibi.. regula. ff. de legat. i. cum ſimil. Reſpondet Iaſon, quòd imò infans eſt capax reſpectu effectus, quia eſt capax acquiſitio- nis, licet nõ poſſit ipſe ſtipulari. Iſtam reſpon ſionem reprobant moder.hic, quia deporta- tus eſt capax dominij de iure gentium.l. pri- ma, ubi not. C. de hæredib. inſtit.&tamẽ non acquirit legatũ ſibi factum per mediam per- ſonam ſerui, quia ſeruus cenſetur incapax. l. ſi deportati.ff. de leg.iij. Suſtinendo hanc ſo- lutionẽ, quę eſt uera, reſponde quòdille tex. non facit in propoſito:quia pupillus, mutus, ſurdus, ſunt capaces acquiſitionis ex ſtipula- tione, licet ex defectu accidenti nõ poſsint ſi bi ſtipulari.¶ Sed deportatus nõ eſt capax ac- quiſitionis ex legato, quia perdit ea quæ ſunt de iure ciuili.l. quidã ſerui. ubi Bart. ff. de pœ nis.& acquiſitio ex legato eſt de iure ciuili, ut per Bar. in rub. ff. de acquir. hæred.& tex. in c. ius quiritũ. i.diſtinꝰ. Aduerte tamẽ, quia ad iſtud obiectũ aliter uidet᷑ reſpondere Bar. in l. Labeo.§. i. ff.de uſucap. quòd regula d. I. ſimihi.procedat in domino qui eſt incapax ratione delicti, nos autẽ loquimur in eo qui eſt incapax ratione intellectus. S ed cõtra ſol. Bart. obſtant quatuor. Primo, quia iſta ratio delicti non uidetur conſiderari, ſed ſimplici- ter attendimus an quis perdiderit ius acqui- rendi ex iure ciuili, uel ne: undel. ſi deporta- ti. ff. de leg.iij.nõ procedit in relegato qui de liquit, ſed non perdidit ius acquirendi de iu- re ciuili.Secundo cõtra prædictam ſolut. fa- cit gl.not.in l. ſequit᷑.6. fructus. ff. de uſucap. ubi dominus qui ex ſuo delicto non præſcri- bit, tamen præſcribit per alium qui ſit in bo- na fide. ita eſt gl. ibi, circa mediũ, uerfſ alij ut Otho.quæ gl. eſt uera in caſu ſuo. Tertio fa- cit quod not. Alex. in l. Gallus. in prin. ff. de lib.& poſthu. ubi de iure ueteri nõ poteſt in- ſtitui ſeruus alieni poſthumi, quia dominus erat incapax, ergo& ſeruus. certè ibi domi- nus nõ erat incapax ex delicto,& tamen A- lex, ita intelligit dictã regulã, Quarto eſt tex. tit. de uerb. oblig. cõment. 22 not.in l. debitor.6.fi. ff.de leg.ij. ubi dicit tex. reſpectu capacitatis domini perſona: ad hoc enim inſpicitur ut ſit cum eo teſtamẽti factio in genere, licet tũc nõ ſit, ut declarat ibi Bar. qui text.dat ſolut. ad præſentẽ difficultatem. Tertio noto, quę requirunt᷑ in ſtipulatione uera, iſta non habent locum in ſtipulatio- ne ficta: cuius quinq; caſus enumerat Bart. hic. Sed pulcher articulus eſt uidere, nũquid ¹0 in illis quinq; caſib. numeratis per Bart. ſint introductæ ſtipulationes per fictionẽ, an per præſumptionem iuris& de iure.& gl. in c. is qui. extra de ſponſalib. uidet᷑ dicere quòd ſit per præſumptionẽ iuris: quæ opinio iudicio meo ſolùm poteſt procedere reſpectu l. cum de in rem uerſo. ff. de uſucap. quia in caſu illi- us I. poteſt probari ſtipulationẽ non interue- niſſe,& nullã obligationẽ præceſsiſſe, ut di- cit Cyn. inl. ſi certis annis. in x. quæſt. C. de 20 pactis. cum concor. per Alex. conſil. cxiij. in primo uol. Reſpectu uerò aliorum caſuum, credo ꝙ ſit fictio, ex quo lex loquit᷑ affirma- liue, non ſe fundando in præſumptionib.& utilitas eſt magna:fquia contra præſumptio- nem iuris& de iure admittit᷑ probatio in con trarium per confeſsionẽ partis. gl. in auth. ſed iam neceſſe. C. de donat. propter nup.& alijs caſibus notatis per Alex. in l. à diuo Pio.§. ſi pignora. ff. de reiud. Adde ultra Bart. unum 30 caſum. ¶Quod ſi ego promitto tibi, ꝙ promit tam centum per ſtipulationẽ:ſi non promit- tam, ratione circuitus euitandi fingitur pro- miſiſſe b, ut tenet Io. And, in additione Spec. in rub.de obli.& ſolut. in i.col. refert&ſequi tur Alex in l. cum fundus.§. ſeruũ tuum im- prudens. ff. ſi cert. pet. Et pro hoc inferũt mo der. Bono. ſe conſuluiſſe Mediolani in caſu in quo facta erat promiſsio de uẽdendo pro centũ,& alius cõtrahens promiſerat de emẽ- 40 do,& cum uenditor poſſediſſet diu, ille em- ptor dicebat ꝙ ex illis uerbis erat contracta uenditio,& propterea uolebat ꝙ cõputaret fructus in ſortẽ. Moder. cõſuluerunt pro em ptore, per ſupradictã rationẽ euitandi circui tus. Adde ꝙ iſta deciſio eſt nimis rigoroſa, iu xta tex. in l. ſi ſeruũ.. ſequit᷑. ĩ. eo.& credo ꝙ de iure nõ ſit uera. Moueor primo pergl.& ibi Doct.in l. in bonæ fidei. ff. de eo qᷓd certo Ioco.& gl. in c. pen.§. fin. de electione. lib. vi. so cum not.per laſ.& Soci. in. ſi ante nuptias. ff. ſol. mat. ubi aliud eſt promiſsio de uenden do, aliud eſt uẽditio. Reſpõdent moder. illud procedere in cõtractu reciproco: quia q́uis promittã uendere, niſi tu emas, impoſsibile eſt quòd ſit uẽditio. Adde ꝙ hoc uidet᷑ tenere Paul.de Caſt. inl. ſi hæres.. qd tamẽ. ff.de eo qd certo loco.Iſta reſpõſio nõ eſt bona: quia donatio nõ eſt cõtractus reciprocus,& tamẽ aliud eſt donare, aliud promittere de donan- 60 do, ut eſt gl. in§. aliæ. ubi Io. Fab. Inſtit. de do na. unde J. ſi quis argentũ. C. de donat. nõ ha- bet locũ in promiſsione de donãdo, ut tenet Salic.in l.ij. C. de cõdict. ob cau. Imol.in l. in ædibus,§,i ff, de dona. Ang. in d.§.alię. Alex, Bbbb 14 15 b Vide Ray. in petit.§.Cajo. in ult. not. 23 in l iuriſgentiũ. in prin. ff. de pact. Io. Bap. de S. Seuer. in tract, de pac. in vi. q. col. pen.& eſt 16 cõmunis opin. Secũdo facit, i quia promiſſio de uẽdendo cõtinet factũ,& idcirco eſt incer ta, unde ex ea agit᷑ actiõe ex ſtipulatu. Sed ip- ſa uẽditio in dño uẽdente importat dationẽ: unde interueniẽte ſtipulatione eſſet agendũ certi cõdictione, nec una transfundit᷑ in effe- ctum alterius.arg.l.ſi quis ſtipul.ſit Stichũ.S. fi.j.eo. ubi promittẽs de fideiubendo nõ dicit fideiubere: unde ex quo eſt obligatus ad fa- ctum, ſimpliciter cõdemnat᷑ ad intereſſe. Ter tio facit, quia ratio per quã mouent᷑ præfati Doct.nõ uidet᷑ bona, nec militare in caſu no- 17 ſtro: nam circuitus nõ euitat quãdo intereſt contrahentiũ ut circuitus ſeruet᷑.l. ſi uſusfru- ctus mihi.ff. uſuf. quo. caue.qᷓd eſt in caſu no ſtro:quia fortaſſe uenditor mauult ſoluere in tereſſe, quo caſu liberat᷑, ex quo ſumusin pro miſsione facti.I. ſtipulationes nõ diuid. uerſ. Celſus.j.eo.quę ratio ceſſat in caſu ſuprà alle atæ deciſionis Io. And. quia ille ibi promiſe rat de obligãdo ſe in centũ, certè intereſſe ſta tim eſt liquidũ: nõ enim poteſt intereſſe mi- a Contra eande nus centũ. l. numis. ff. de in lit iur. ubi Bald.⸗* opin. etiam ſiũ Secũdus caſus in quo lex fingit ſtipulationẽ, cit quod no- eſt in l.ſi ita ſtipulatus. ff. de oper. hb.& ita te- tant Cano. in net Imol.inl. ſi quis em̃. 5. fi. ſfideuulg. Alex. c. fin. extrade in I. Gallus. in prin. in vi. col. ff. de lib.& poſt- ſponſal. hu. Alex.& moder. in l. ſi pacto quo pęnã. C. de pac. Tertius caſus eſt in l.reſcriptũ§. ſi pa- 18 cto. ubi gl. ff. de pact.ubi ſi promitto tibi cen tum ſub pœna, uideor promiſiſſe pœnã. Ad- de ꝙ iſto caſu nõ eſt uerũ fingi ſtipulationẽ, quicquid dicãt moder.imò ex interpretatiõe uerborũ reſultat ſtipulatio:unde nõ eſt per fi ctionẽ, ꝗa interpretatio reſpicitueritatẽ reſul 5 Adillz tex. ui tantẽé ex uerbis, l. Gallus.§. etiã ſi parẽte. ff. de de omninoElo lib.& poſth.. fi. ff. de cenſ. Et iſtud fuit ex mẽ ri inl. cum de te Bal.ibi inferẽtis ſimilẽ quæſtionẽ ad ſtatu- 40 indebito.§.j. ta: certè ſtatuta nõ intelli gunt in caſu ficto.l. frde probæ. iij..hęc uerba. ff. de neg. geſt. Quartus caſus eſt in l bà ſentẽtia. ubi Bart.& Bal. ff de teſta. 19 tut.in fi: fubi ſcribẽs ſe debere centũ ex aliqua cauſa, licet nõ addat ſe promittere, intelligit promittere. Adde ꝙ hic propriè nõ fingit ſti pulatio, ut dicunt moder. nec credo ꝙ poſsit iſto caſu agi ex ſtipulatu, nec Bart. hoc dicit, ſed agetactione cõpetente ex cauſa expreſſa. Quintus caſus eſt in l.qᷓuis..pen. ff. ad Vel- leia. Sextus caſus eſt quẽ allegat Lud. Ro. in l. iij. õ. item ſciendũ. ff. ſi cui plus q́; perl. falci. Septimus eſt de cõſecr.diſt.iiij.c.i&ibi gl.in uerb. cautione. Octauus in I.ij. ff. ad muni. de quo s dixi in primo not. Nonus inl. ſi filius. 20 ff. de tutel. Not. quarto/ t ꝙ propriè loqui nõ dicit᷑ ſcribi. ad idem text.in l. miles ad ſororẽ. ff.de leg.ij. Ex hoc infert᷑ ad quæſtionẽ ſtatu- ti prohibẽtis loqui cũ bãnito, utrũ cõprehen- dat ſcribentẽ epiſtolã.& iſte tex. facit ꝙ nõ:et ita tenet Bal.& alij,& eſt cõmunis opinio. Si uerò eſſet eadẽ ratio de loquẽte ad ſcribentẽ, uigore extẽſionis quæ fit in ſtatutis eſt ſecus, pręſertim ſi aliàs ſtatutũ de facili poſsit eludi, And. Alciati in I.j. — 0 20 30 50 60 24 ut per gl.in c.quanqᷓʒ. de uſur. lib. vi.&per A. lex. hic, à quo nec moder. diſſentiũt. Aduerte primò, in quantũ Alex. hic dicit iſtã quæſtio nem nõ differre ab ea, fan ſtatutũ puniens fa. 21 cientẽ, puniat eum qui facit per aliũ: nã iſtud dicit quia æquiparat, ſeu quis faciatper epi⸗ ſtolã, ſeu per aliũ, ut per nunciũ, ut dicit Bal in l. multũ. in ult. col. C. ſi ꝗs alte. Vnde ſtan- te hocaſſumpto, poſſet generaliter dici qſta tutũ prohibens loqui, cõprehendat etiã ſeri- bentem: ſicut nos uidemus ꝙ lex pœnalis lo- quens in faciente uel cõtrahente, habet locũ in eo qui cõtrahit per nunciũ:quia tũc dñs di cit᷑ propriè facere, ex quo uerba cõcipiunt᷑ in eius perſonã,& nũcius eſt tanq́; pica: ſecus ſi faciat per procuratorẽ, quia procurator cõci Pi uerba in propria ꝑſona, per diſtin Cionẽ ar. in l. ſiis qui pro emptore, in pen. char. de uſuca.& ibi Imol.& Alex. in l. iij.§. ſi procura tor. ff. ꝗd quiſq; iu.quantũ em̃ ſit reſpectuiu ris inde reſultãtis, dicit uerè facere: unde lex pœnalis habet locũ in tali caſu. fa. l. diuus.. ſcribere. ff. de fal. Secũdo aduerte, tquia data 22 cõmuni opinione pro uera, ꝙ ſtatutũ nõ cõ- prehẽdat loquentẽ per nunciũ niſiperexten ſionẽ, certè in caſu noſtro alloquẽs pernun- cium ſemper cõprehenderet᷑:quia etiã in pœ nalib.ſemper fit extenſio de ſtricta ſignifica- tione uocabuli adlatã, ut per gl. in auth. mino ris. C. qui tut.& in Cle. i. in uerb. eligant᷑. de e- lect, Alex. in I. ij. ff. de lega. i. moder. in rub. ff. de re iud.in ĩj.col. Et ita puto intelligendũ q̊ͥd not. Bald.licet nõ firmet, in. tranſigere. inv. col. C.de trãſact.ubi in ſtatutis ſemp fit extẽ- ſio ad caſum in quo eſt maior ratio, etiã ſi im propriè cõprehendat᷑:unde ſtatutũ puniẽs ſu rem, extẽdit᷑ ad raptorẽ, qui eſt improbior fu re. J. ſi te. ff. de his qui not. infa. In ſimili ergo improbior eſt mãdans ipſo nuncio, ꝗa&ipſe delingꝗt,& facit aliũ delinquere. l. in hoc iudi- cio.ibi, iuſtius eſt eũ tenere. ff. de ſeru. corru. gl. in l. athletas.§. Põponius. ff. de his ꝗ not. in fa.& in§. eos. in auth, ut iudi. ſine quoquo ſuf fra.unde ſemper ſtatutũ de loquẽte trahei᷑ ad ſcribentẽ& mittentẽ nunciũ, cũ largo modo appellatione loquẽtisueniat ſcribẽs, utſ dicã, & appellatione faciẽtis ueniat faciẽs per nun ciũ.xxx. q. v. c. i. Et iſtud tãto magis ꝓcedit in caſu prædicti ſtatuti, cuius ratio eſt ne aligd machinet᷑ cõtra rempub, unde cuùm miliitet fa uor reipub. uideret᷑ ſtatutũ illud ſemꝑ exten/ dendũ, ut dicit Bar, in l. quẽadmodũ. C. dea- gric.& cenſi. lib.xi.& Bal.in l. Gallus. 5 ꝗd ſi 18. ff. de lib.& poſth. de quo uide per Aret in d.. quid ſi is. nõ attingo hic, quia eſt ualdedu bia quæſtio,& nõ eſt ſuus locus. Tertio ad uerte, quia iſte text. nõ uidetur probare id òd dicũt Dd.hĩc ad materiã dicti ſtatuti, ex quo hic lex requirit ſimultaneũ cõſenſum, ibi, u- troqʒ loquẽte.Item hic requirit̃ quod partes ſe exaudiant: quæ qualitates nõ poſſunt con uenire ſcribenti. Nec etũã tex. in d.l miles ad ſororem. probat: quia illa uerba, ac ſidefun- ctus cum ea loquatur, idcirco dicta ſunt quia epiſto⸗ ſin de te po naa flstac in nperl letk qll con lu.ſ nerete doci ſitana. aboin ſcriben lb. Opch vbquente, ex rinſuntquæ wollideten mionondebe uncdio flce allideminor rolum Henulle iinẽ,Eti qu tlem lij.C. mmguia long mrüper uerb. im ag Lliq dtewin! uni. adeuideturi ercalum magi pwoneſttrah urratio, Tute atexin ij. unt quod quu iggarntione, Pleetin eo no üiem Not uinöpoteſt;, hau ſibida 1 iegus a eXquc üurfeudur 24 25 26 25 epiſtola erat data uiuente milite,& aperta poſt eius mortem:unde propriè loqui nõ di- citur ex quo erat mortuus. Bt ſi intelligere- mus quòd illa uerba referrẽtur ad hęredem, prout tenet gloſſa, caſus eſſet magis clarus: quia iſtud non poteſt eſſe niſi per fictionẽ, ex quo lex habet ſermonẽ cum fideicõmiſſario, tanqʒ ſit habitus cum hærede. t Nõ puto tamẽ recedendũ à cõmuni opinione, quòd ſcribẽs propriè loqui nõ dicit᷑: pro qua concluſione eſt text.l. Labeo. ff. de ſupell. leg.ibi, nam& uocis miniſterio utimur.& in fine, ibi, nemo exiſtimãdus eſt dixiſſe. Certè in ſcribente nõ eſt neceſſaria uox:& licet quis dicatur dicere etiam in ſcriptis, in Clem. i. S. hæc eſt. de ſum. trin.&§. fin. Inſtit. de uſu& hab. iſtud eſt lar- go modo, ſicut etiã in uerb. audire. I. ſolet. ff. de offi.proconſ.& lega.ibi, audi quid ſentia- mus. fa. c. fin. de conſecr. diſt.i. Quarto ad- uerte, quia contra cõmunem opinionẽ uide- tur tenere Soci.hic. Nam nõ uidetur tanta ratio in ſcribente uel mittente nũcium, ſicut in loquente, ex quo quotidie uidemus, quòd multa ſunt quæ nõ audemus mandare in ſcri ꝑptis uel fidere nuncio: unde cùm nõ ſit tanta ratio, non debet habere lIocũ diſpoſitio. arg. l. cui pacto.ff.de ſeruis export.& l. Papinianus exuli.de minor.& uidet᷑ probari in c. ubi pe- riculum.§. nulli. de elect. lib. vi. Ppõderando di ctionẽ, Etiã, quæ inducit caſum magis dubi- tabilem.l.ij. C. famil. erciſ. Confirmat iſta opi nio, quia longè efficacius quis trahit᷑ in ſen- tentiã per uerba, quàm per epiſtolã uel nun- cium. arg. l. ſi quis pręſens. ff. de arbitris.& fa cit tex. in l. uni. C. de officio comi. ſacri pala. Vnde uidetur intentio ſtatuti fuiſſe, ut puni ret caſum magis periculoſum reipublicę, er- go non eſt trahendum ad eum in quo eſt mi- nor ratio. Tu tenendo cõmunem, reſponde per tex.in l.ij. 6.ex his igitur. ĩ. eod. ubi Soci. notat, quòd quando aliquid introducitur ex aliqua ratione, ſemper fit extẽſio in ſimili ca- ſu, licet in eo non militet tanta ratio: de quo ibi dicam. Noto quinto, quòd infans ſtipu- lari nõ poteſt: quod intellige, ut non poſsit ſtipulari ſibi dari dotem maternã. I. mulier. j. eod. Adde quòd non poterit rectè acquirere feudum, ex quo in inueſtitura, per quam ac- quiritur feudum, requirunturuerba, ut dicit Bald.in rub. ff.de rebus dubijs. in xx. quæſt. quod nota, quia prima facie quilibet diceret contrarium, tanquam princeps cõcedendo feudum uideatur ſecum diſpenſare. per nota ta per Bald.in I. fin. ubi allegat Oldr. in ij. col. C. ſent. reſcin. non poſſ. de quo per eundem in c.i.de inueſt.feud.& per Doct. in l. quidã. ff.de re iud Habes ergo rationẽ, cur infans ſtipulari non poſsit, quod eſt ex defectu lo- quelæ. Adde aliam ex defectu conſenſus, ut dicit Bald.in d. l. mulicr. Et propterea ubi de ficit conſenſus, lex non attendit fauorem uel odiũ pupilli.facit tex.in l. uni. C. de falſa mo- neta.& in l. pupillus ſi fari. ff. de acquir. hæ- red.& l. generali. C, de tabul lib, x.& cum ca- tit. ꝗe uerb. oblig. cõment. ◻ò 26G reat ratione, non poteſt dici propriè loqui: quia principale in loquendo eſt intelligẽtia. I. Labeo. ff. de ſupell. legat. Ex quo uox eius qui ſine ratione loquitur, nõ dicitur propriè uox: unde furioſus dicitur carere uoce. l. ſan cimus. ubi Bald.& Corn. C. ad Trebell. per illum tex. ¶ Cõtra iſtud notabile obſtat tex. in l. ſeruus. ff. rem pupil. ſal. fore. Sed ad illũ te- xtũ reſpõdet gl. Dicit Bar.& Aret. hic, quòd 10 ibi eſt ſpeciale fauore conſeruandæ rei pupil laris:& ita etiã tenet Paul. de Caſt. hic,& Bal. in l. donatarũ. C. de acquir. poſſ. Adde quoòd iſta ratio non eſt bona, tum quia non fuit ne- ceſſaria tãta ſpecialitas, ex quo poterat ſtipu- Iari per ſeruũ. l. i.& ſeq. infra rem pupilli ſal. fore.tum quia, ut dixit Alex. nõ uidet᷑ quòd ſit maior ratio in conſeruanda re minoris, quam in acquirẽda magna pecunia, quæ poſ ſet acquiri per ſtipulationem. Et licet iſta im 20 pugnatio Alexandri poſſet morderi ultra al- legata hic per IJaſ.per text. in l. qui autem. in prin. ff. quæ in fraudem cred. tamen alio fun- damento ego impugno dictam rationẽ ſpe- cialitatis. Nam nemini dubium eſt, quòd fa- uorabilior eſt perſona ipſius infantis quàm bona.l. belliſsimè. ff. de ædil. edict. I. i. 5.& ge- neraliter. ff. de uentre in poſſ. mitt.& tamen ubi agitur de augmẽto perſonæ& ſtatus, nõ potes ſtipulari, nec præſumitur conſentire. 30 Iſtud probatur, quia infans non poteſt con- ſentire legitimationi de ſe factæ per patrem, unde neceſſarium eſt reſcriptum principis per quod ſuppleatur cõſenſus, ut dicit Azo, Bart. Bald. Angel.& Salic. inl. iubemus. C. de emancip.liberorũ. Petrus de Anch. cõſil. ccxlij.ex tenore Franciſ. de Cur. cõſil. xliiij. ſerioſa narratione.in iij. col. quicquid dixerit And. Siculus conſil. xxxiij. in ij. uol. Si ergo non poteſt conſentire legitimationi, multò 40 minus alijs contractibus, cùm legitimatio re ſpectu filij ſit lõgèe fauorabilior.c. undecũq;. ubi gl. lvi. diſtin. in l.legemꝰ. C. de naturalib. liberis. † Quare tu reſponde ad d. l. ſeruum. quòd non loquitur in infante, ſed in pupillo, prout tenuit Petrus Mar.& Bal. ibi,& loan. de Imol. Rom.& Alex,&omnes moder. hic, & eſt magis cõmunis opinio:& facit, quòd cùm ibi dicatur, pupillus ſi fari poſsit, intelli- itur rationabiliter, quia aliàs non diceretur 50 fari. d. l.ſancimus.& facit tex. in I. i.§. ſu fficit. ff.de adminiſt.tutorũ. Vnde iura nunquam dicũt, infans ſi fari poſſit, ſedpupillus. l. pupil lus. ff. de acquir. hęre. t Nec obſtãtilla uerba, quaſi eius ętatis ſit ut non intelligat q́d agat: quia debet intelligi quòd erat proximus in- fantiæ, iuxta§. pupillus. Inſtit. de inutil. ſtip. &§. furioſum. in l. prima. S. tit. i.&aliquid in- telligebat, licet non intelligeret quid agebat, id eſt, quid importaretbilla ſtipulatio, ex quo 6õo ſtipulans dicitur propriè agere, non contra- here.l. Labeo ſcribit. ff.de uerb. ſignif.&me- ritò Bald.ibi dicit, quòôd non intelligebat illa uerba ciuilia, ſicuti eſt ſtipulatio. fSed nun- quid infans poſsit ſibi per ſtipulationẽ acqui Bbbb 2 27 a Viqe latißimè inl.ij. in prin. j. eod. per do- minu meum. 28 29 b Facit d. l. pu- pillus ſi fari.i⸗ bi, licet eius æ- tatis ſit ut cau ſam acquiren- dæ hæredita- tis non intelli⸗ Lat. f. de ac- quir. hæred. 30 31 3² 33 , And. Alcuati in Ij. 4 rere iocalia? dubium facit, quia poteſt acqui- rere eorum poſſeſſionẽ, ſecundum Cynum, Baldum& alios in l. donatarũ. C. de acquir. poſſ. Credo quòd non poſsit ea ſtipulari ſibi dari:& eſt ratio differentiæ, quia in poſſeſsio ne ſatis eſt affectus.l.i.õ.adipiſcimur. 5. de ac- quir.poſſt ſed in ſtipulatione requiritur uox rationabilis& conſenſus, quicquid dixerint moderniores hic. Ex prædictis notabilibus tangit hic Bart. quaſdam oppoſitiones. Ad- uerte, in quantum opponit de l. ea quæ. ff. de donat.inter uir.& uxor.& ſoluit uthicper eum, pro quo optime facit l. Publia. in fin. ff. depoſiti.t Nam depoſitum eſt cõtractus qui re contrahitur,& tamẽ probat᷑ per ſcripturã, ut ibi. Adde quòd d. l. ea quæ. uidetur proba- re, fquòd ſicut in ſcriptura notarij uerbum, promiſit, importat ſtipulationẽ, idem eſt in ſcriptura priuata. adde tex. conformẽ inl. i. C.de cõtrah.& cõmitt.ſtipul.& eſt gl. notab. amplians prędicta in l. tutor.§. fin. ff. de uſur. 34& ſic in ſcriptura priuata præſumitur præ- 35 ſentia partium, prout etiam tenet gl. in d. I. i. & Bald. in l.optimam. C. eo tit. Tu aduerte, quia iſta lex probat contra opinionem Ioan. de Imol.& Aret. in l. Titia.. idem reſpõdeo. ij.j. eod. ubi diſtinguunt, quòd aut ſcriptura priuata eſt talis quæ ſolet fieri inter præſen- tes, ut apodiſſa,& præſumit᷑ præſentia:& ita procedit gl.in d.l.i. Aut ſolet fieri inter ab- ſentes, ut epiſtola,& non præſumit᷑ præſen- tia,& per conſequens ſtipulatio. l.optimam. C. de contrahen. ſtipul. in uerbo, ſi inter præ ſentes actum eſt. Nam d. l. ea quæ. loquit᷑ in epiſtola,& tamen præſumitur ſtipulatio, te- nendo opinionem Imol.& Aret. quam puto ueram. Limita, ut diſtinctio illa procedat in epiſtola in qua de præſenti aliquid promitti- tur:ſed tex. in d. l. ea quæ. Ioquitur de promiſ ſione alias facta, quando partes erant pręſen tes, ibi, quæ ſumma mihi numerata eſt. præ- ſumitur enim numerata ſolẽniter. Et ex hoc confundit᷑ una deciſio Bald. nouell. in tract. de dote.in vi.parte.in x. priuil.in ij. col. ubi di cit, quòd ſi notarius ſcribat in inſtrumẽto fi- deiuſsionẽ eſſe factam de conſenſu partium, ſeu prout partes affirmauerunt, quòd nõ cre ditur, ex quo ſtipulatio non interuenit tem- pore cõditi inſtrumenti, per gl. in I. i. C. de fi- de inſtru. lib. x. Certè hoc non eſt uerum,& confunditur ex d.l. ea quæ.& quia notarius probat de confeſſione partium facta coram ſe,& confeſsio probat ſtipulationem. d. l. ea quæ ubiper Bart, Item dum Imol.& Aret. dicũt de apodiſſa, in qua pręſumit᷑ pręſentia, limita illud procedere quãdo apparet de cõ- ſenſu utriuſq; partis, tunc præſumit᷑ cõſenſiſ ſe in pręſentia.Secus ſiappareat niſi de cõſen ſu alterius:& ſic poteſt ſaluari dictũ Paul. de Caſt. in l. illud. in ij. col. C. de ſacroſan. eccle. Circa quæſtiones Bar. aduerte. In quantum dicitt quòd ſurdus audiens ſolum ſonũ uer- borum, ſed nõ percipiens ex uerbis ſenſum, poteritſtipulari, ſi nutu uel alio ſigno ſenſum percipiat. per tex. in 5. ſi quis ita.ſ. eod.& in! i. S. tit. i. in fin. ubi ſufficit aliquid ſignificari per interpretationem I.&melius facit tex in §. fin. j. ead. I. Adde quòd cum Bart. alij tran- ſeũt. Raph. Com. Hieron. Tor.& Iaſ. hic te. nent contrarium,& contrarium etiam tenue runt moder. Bono. qui mouentur inducẽdo tex. in d. 6. fin. j. ea. l. Nã data opi. Bartoli pro uera, ſequeret᷑, quòd ſi ego interrogo tegræ- 10 cè,& tu neſciens græcum reſpondeas latine, & annuas capite, quòd abſq; alio interprete ualeat ſtipulatio: quod eſt cõtra illũ tex. Tu reſponde, quòd imò ille tex. probat optimè intellectum Bart. Nam ſi ego neſciam græ- cè loqui,& te interrogẽ latinè, tu reſpõdeas græcè, quantum ad me ego nõ audio niſi ſo- num,& non intelligo. Idem eſt in caſu Bart. nec interpres ibi requirit᷑ de ſubſtituta ſtipu lationis, ſed ſolũmodo ad intelligentiã. Vn- 20 de tex. dicit ſufficere ſiue per me, ſiue perin- terpretem intelligam. Potero aũtintelligere per me ex nutu. Nec admittendus eſt ad illũ tex. intellectus Soci.hic, quoòd ille tex. proce- dat ſpeciali fauore cõmerciorũ: quia lex non cõſiderat iſtam ſpecialitatẽ, alias ille tex. non procederet niſi in mercatore, quod eſt abſur dum. Contra eandẽ opinionẽ Bart. ſecundo facit fundamentũ Iaſ.hic: quia ſicut nõ dicit᷑ legi niſi qͥd corporeis oculis inſpicitur. I.i. in 30 uerſ. legi. ff. de his quę in teſt. del. ergo etiam nõ debet dici audiri, niſi uerba intelligantur per organũ auditꝰ,& nõ per nutũ. Sed iſta ra tio eſt fragilis,& cõcludit oppoſitũ. Nã ſile- gi dicit᷑ qd corporeis oculis inſpicitur, abſq; d intelligat᷑ exilla ſcriptura, utin d. l. prima, & eſt gl. ubi dominus Abbas in proœmio de cret.in iiij.col.pariformiter debet dici audiri qd reſpectu ſoni tantũ auditur, licet nõ intel- ligatur. Tertio facit alia ratio Iaſonis. Nã par 40 tes debent ſe inuicẽ exaudire, ut hic,& l. pri- ma.õ. fin. ſupraà tit. primo. põderando dictio- nẽ, ex, quę auget. Reſpõdeo, quòd ſatis dicit exaudiri q̊d ex ſono uerborũ iuncto nutu in telligit᷑:nam quãuis reperiat᷑ prohibitũ ſtipu lationẽ nutu cõcipi, nõ tamen cenſet᷑ prohi- bitus caſus mixtus, uidelicet ꝙ concipiat᷑ uer bis,& intelligat᷑ nutu. arg. not. per Bart. in J. certi condictio..quoniã. ff. ſi cert. pet. ubi ſi ſtatutũ prohibet probationẽ fieri per teſtes, so probatio poterit fieri per inſtrumẽta unà cũ teſtib. Quarto adducit᷑ gl. in§. ſed& ſolẽnia. Inſtit. de inutil.ſtip. quã ſequit᷑ Bart. hic. Sed reſpõdeo, ꝙ in caſu noſtro declarat᷑ illud q́d fit per uerba uerè ſignificantia, licet diuerſo idiomate: ſed in caſu gl. illud A.& B. nihil ſi- ſcaf Nec obſtat quòd partes egerint ut ignificaret, ꝓmittis, promitto: qaiſtud face- re nõ potuerũt, ex qᷓ; uerba iuriſgẽtiũ ſunt in cõmutabilia.l.ſi ꝗs in fundi uocab. ff. de leg. 6o ꝑPrimo. nec partes poſsũt fingere. I.&ſi forte. ff.de caſt.pec. In gl.prima, in uerb. obliga- tio.Iſtã gl. reprehẽdit Bar. hic: fquia uerborũ 3 obligatio eſt ius reſultãs ex ſtipulatione, no aũt ſtipulatio. Pro quo facit, ꝗa getinit du ebet n tpulati iuo etſecur olenus eſtin uubltinelle mtpPaulde lniRom lac. ſümat ffdeꝛ lyubtid Etp ändusſunt afgrol Sedſt ycdi decun tqutaio, ubitf oio quæ uer nodgtilletex. ebadefinitiot urtligif minli. adip melontfacti lenutorisaute urs dedl ſtipu dmlinetutor pllel ſorez, Jlergo ſequit iirur concluc aännepeter inidus us co 29 —— dde quod de utiæ rei de 4— debet definire per uerba importantia ſuũ ef- * fectum, ut dicit Bar. in l. i. in i. col. quando re 4 probat definitionem Azo. j. de appell. differt enim cauſa à ſuo cauſato, ſicut mater à filio, ‿ ut ibi per eum. Alex. ſaluat gl.& ſequuntur A moderni, quòd ſtipulatio prout in eſſe dedu e citur, eſt conceptio uerborum. l. v. j. eod. 8ed e prout eſt in eſſe deducta, eſt uerborum obli- gatio. Pro iſta ſaluatiõe adde quod not. Bart. 6 d inl. ſi unus. S. pactus ne peteret. in viij col. ff. x de pactis.ubi uidet᷑ ſequi gl.hic:& facit quod not. idem Bart. in l. i. in tertia col. S. de acquir. id poſſ. ubi concludit, quòd melius eſt utres de nN finiat᷑ prout eſt in eſſe deducta, quàm prout nad in eſſe deducitur. allegat tex. Inſtit. de oblig. in prin.ibi, obligatio eſt iuris uinculum& ë. Tid Conſequenter hic infert notabilis quæſtio, — 37 †An ſtipulatio ſit iuris uel facti:& cõmunis Arlacpene opinio eſt ſecundũ dicta hic per Alex. quòd ed, quatenus eſt in fieri, ſit facti. l.v. j. eo. Sed qua Kccades, tenus ſit in eſſe deducta, ſit iuris. quam opin. tenet Paul.de Caſt. in rub. 5. eo. Raph. Com. ce ne Lud. Rom. lac. de Put.& moder. in l. i.§. adi- piſcimur. ff. de acquir. poſſ.& moder. in d,§. 8 ſtipulatio. Et pro iſta opin. adducitur, quia e cõtractus ſunt facti.l. conſilio. in fin. ff. de cu ra. furioſ.Sed ſtipulatio eſt contractus.l.i. ff. ſm toni de pactis. Secundo adducitur tex. in d. l. v.§. w. ſtipulatio. ubi ſtipulatio eſt uerborum con- eh ceptio: quæ uerba ſonant in factũ:& fortius rrg probat ille tex. conſiderando quòd illa ſunt — uerba definitionis,& definitio reſpicit ſub- ſtantiã?. l..§. i. ff.de dol. Tertio probatur per niio eſt ſub tex. in l. i.§. adipiſcimur. ubi eſt tex. quòd ea quæ ſunt facti, poſſunt explicari per pupillũ un Ledu onſtratio, ſe ſine tutoris autoritate: ſecus in his quæ ſunt aum ban. rub de ſent. mcöm. iuris. Sed ſtipulatio poteſt fieri per pupillũ etiam ſine tutoris autoritate.l. ſeruum.j. rem pupil.ſal. fore.§. pupillus. Inſtit. de inutil. ſti- 38 pul. ergo ſequit᷑ quòd eſt facti. t Contrarium uidetur concludenter probariin l. ſi unus.§. pactus ne peteret. ff. de pactis, ibi, in ſtipula- tionibus ius continet, in pactis factum uer- v ſatur. Nam etiam pactum prout eſt in fieri, eMf eſt facti.d.l.conſilio.& prout eſt in eſſe dedu- ctũ, eſt iuris, ex quo ex eo reſultat effectus iu ris, id eſt, exceptio, quæ eſt iuris, ut dicit Bar. in l.ex hoc iure. uerſ.ſed quęro. ff. de iuſtit.& iure. Abb.& moder. in rub. extra de except. & tamẽ tex. innuit eſſe differentiã inter eos, grim ergo ſequit᷑ ꝙ ſtipulatio nullo pacto ſit facti. do 39 †Qui uellet tenere contrariam opinionem A Br poſſet reſpondere ad tex. in l. conſilio. quòd ſtipulatio ſemper eſt nomen iuris,& non di- citur ſtipulatio niſi ubi eſt in eſſe deducta, qᷓd oſtendit arg. nominis. Nam ſumpſit nomen a firmitate, ut hic in gl.& Inſtit. de obligatio- nib. in prin. quæ firmitas illi nõ cõtingit niſi ubi ſit perfecta. Nõ ita eſt in alijs contractib. qui acceperunt nomina uerbalia ab actu qui eſt in fieri, ſicut uẽditio à uẽdendo, quia uen- ditur:& ſic de alijs. Ad ſecundũ, ſcilicet ad§. ſtipulatio. reſpondetur, quòd ibinon eſt defi nitio, ſed deſcriptio, ex quo deſcribit ſtipula- α ³ 1 A Ga— 20 30 4⁰ 50 6 0 tit. de ucrb. oblig. coment. tionem per actum quo introducitur, cum ta- men definitio reſpiciat ſubſtantiam& effe- ctum, prout in ſimili fecit Iuriſconſultus in bonorum poſſeſsione, l.iij. ff.de bon. poſſ.& de clarant Doct. in rub. C. qui admit. ubi illa uerba, ius proſequendi, id eſt, ius propter q́d proſequimur. Et facit pro iſta ſolut. quia debet eſſe differentia à cauſa efficienti ad ip- ſum effectũ.c.fin. de inſtit. c.damnamus. de ſumma trin. Abb. in rub. extra de re iudi.& modern. in l. i. C. de ſeruis fugit. Ergo conce ptio uerborum, quæ eſt cauſa efficiens,& ip ſa ſtipulatio quæ reſultat ex tali cõceptione, debẽt eſſe diuerſa:& ſic nõ loquitur ille tex. de ſubſtantia ſtipulationis. Ad tertiũ reſpõ- det᷑ utper gl.in d.. adipiſcimur. quæ ſubau- dit dictionẽ, maximè. Vel nõ ſubaudiẽdo re ſponde ut ibi per Raph. Com.& Lud. Rom. quos referũt moder. Non recedendo tamen à cõmuni, reſponde ad d. 5. pactus ne peteret. tquòd differẽtia quę fit inter pactũ& ſtipula tionẽ, procedit hoc modo:quia ſtipulatio eſt contractus iuris ciuilis, cuius potentior pars eſt forma, unde eſt efficacior:& cõſequenter actus ciuilis poteſt tollere alium ciuilẽ ipſo iure, ſed pactum eſt facti: cùm em̃ non corro boret᷑ à iure ciuili, remanet in ſuis terminis, & ſic in mero pacto, quod ſolum iure natura li parit exceptionem, unde non eſt efficax ut tollat ipſo iure.Facit, quia nos uidemus con tractus iuriſgentium, qui de directo non po terũt tolli,per ſtipulationem nouari ſolitos, & ubi erant nouati, per Aquilianam ſtipula- tionẽ tolli.l.& ab uno.infra de acceptil. Po- teſt etiã teneri primus intellectus ad d. 6. pa- ctus ne peteret. quòd in ſtipulatione ius uer ſetur, id eſt, actio, quæ eſt ius petẽdi in iudi- cio,& ẽ. ut Inſtit. de acti. in prin. In pactis uer ſatur factum, id eſt, exceptiob, quæ eo reſpe- ctu dicitur facti, quia non oppoſita nihil pro- deſt.facit in ſimili quod notat Bar.& moder. in l. à diuo Pio.§. i.ff. de reiud. In eadem gloſſ.ibi, genus à digniori. Decla ra gl.hic ut per Aret. Et aduerte, in quantum gl.dicittquòd ſtipulatio nominationem ſu- mit ab interrogante tanquam à digniori, in- tellige quòôd dicatur dignior, tum quia inter rogatio eſt caput& principiũ actus, unde di- gnior. l. ij. ff. de orig. iuris. l. cũ in diuerſis. ff. de reli.& ſumpt. fun. tum quia ſtipulatio eſt pars actiua, reſpõſio paſsiua, arg. notatorum per Bar. in l.i. ff.de reg. Cato. Non uidetur ta men bona ratio iſtius gloſſ. quia nos uidemꝰ quod lex ciuilis introduxit alium cõtractum ciuilẽ, uidelicet emphyteoſim,& tamen non denominauit à digniori,& ſic à domino, ſed potius ab emphyteota uelà melioramẽtis. l. i. &l. fi. C. de iur. emph. Quare uidetur potius dicendũ, ꝙ cõtractus ſit denominãdus ab eo cuius contemplatione principaliter fit:unde cùm ſtipulatio principaliter fiat propter in- terrogantem, qui ex ea lucratur, ab eo nomẽ ſumpſit.Idem in emphyteoſi.& facit tex. in l. fin. C.de ali.pupill. præſtan.& not. in l. cùm Bbbb 3 40 41 b Adde Bald. et Iaſo. in l. cum auus. ff. de pa. 4² 31 ſeruus.j.eod.ubi ſi res reperit᷑ facta, præſumi tur facta ab eo, ad cuius utilitatẽ ſpectabat. fa cit, quia ſi res reperit᷑ facta, pręſumit᷑ factaab eo cuius nomẽ gerit, uel cuius inſignia habet inſculpta.l. abſit. C. de priuil. domus auguſt. lib. xi. In quantum tamen gl. dicit, quòd res debet denominari à ſuo digniori, adde quòd idem tenet Bart.& Bal. hic, qui infert ad no- tabilẽ quæſt.& uide quaſdam deciſiones per moder. hic,& alias in l. imperium. in iij. col. ff. de iuriſdict. om. iud.& alias per moder. Pa pieñ.in tract. de iur. patro. in vi. char. VlItra il- los adde primoi quod per iſtã gl. dicit Flori. in.i.ff. de ſerui.urb.ꝑręd. ubi poſt gl. conclu 44 dit, fſeruitutes urbanas à ruſticis diſtingui, 45 46 & denominari ſecundũ naturã fundi prædo- minantis tanq́; à digniori. allegat gl. hic,& tex. in l. i. 5. apud Labeonẽ. ff. de aqua plu. ar- cen.&l.pater.ff. de ſeruit. legata. Secundo ad de qᷓd not.gl.& ibi Io. de Imol. in c. i. extra de loca. ubi tenent, quòd ex quo in uniuerſitate ſcholariũ ſunt clerici, talis uniuerſitas deno- minabitur à digniori,& dicetur eccleſiaſtica: unde ſcholares habent iudicem epiſcopũ, ſe cundũ tex.in auch.habita.C.ne filius pro pa- tre.& rector ſcholarium debet eſſe clericus, ut ibi per Imol.de quo tamẽ uide Bart.inl. fi. ff. de colleg. illic.& moder. in c. ex literis. de conſti. Tertio adde, d regula procedit, quã- do mixtum non poteſt cenſeri per ſe. Vnde ſtante ſtatuto, quòd nullus poſſit eſſe rector ſi quis ſit doctor in artib.& ſcholaris in medi cina nõ poterit eſſe rector, quia denominabi tur à digniori. Secus ſi poteſt cenſeri per ſe, ut per Bald. in rub. decret. in ij. col. Et hoc ſit pro ſecunda limitatione. Quarto adde quod not. Bald. in I. i. in ult. col. C. de ædil. acti. Infir mitas mentis dicitur uitiũ: infirmitas corpo- ris dicitur morbus. Pone quòd aliquis ita la- boret ægritudine corporis ut præ dolore in- ſaniat, utrum talis infirmitas denominabitur Acorpore, an ab animo? Certè dicetur mor- bus:quia licet animus ſit nobilior, tamen at- tenditur cauſa originalis tanquam potẽtior. ita dicit Bald. ibi. Quinto adde, fquòd quãuis res denominetur à digniori, iſtud eſt uerum de ſpeciali nomine, ſecus de generali. Vnde epiſcopus ſtudens cõprehendet᷑ appellatio- ne ſcholarium, ſecundũ Bald. in d. rub. in iij. colu. Et hæcc ſit tertia limitatio, pro qua facit, quia Ahbas uenit appellatione monachorũ. c. fi.de ſimo.& appellatione populi uenit ſe- natus.. plebs.Inſtit. de iur. nat. gen.& ciui.& appellatiõe familiæ uenit dominus. l. pronũ- ciatio..familię.j.de uerb.ſig.& appellatione Capituli uenit decanus, c. quia cũctis.§. i. de cõceſ.præben. lib. xi.& prælatus. gl. in Clem. ut hi qui.de æta.& quali. ubi Imol. In gl in uer. loquẽtet Adde quod ita ſuffi- cit ſermo, ut nõ requiratur uiſus: unde ſipro mittens ſit in turri, ualet ſtipulatio, licet me exiſtentem extra turrim nõ uideat, ut eſt gl. in§. item uerborũ. Inſtit. de inutil. ſtipul. quã pro ſingul, ad hoc not. Franciſcus Cremen. And. Alciati in lij. 10 20 30 4⁰ 50 60 32 in ſing. xlvi. tu ſcis.& illã gl. allegat Bart.hic. Ex cuius dictis etiam nota, quòd qui ſe non uidẽt, puta quia ſunt in diuerſis thalamis poſ ſunt aliquo modo dici abſentes. facit gl. in c placuit.. poteſt. xvi. q. iij. ubi abſens dicirun qui in iure non apparet. Adde etiam dd not, Bal.in J. ſi nõ ſpeciali. C, de teſt, in prima col ubi dicit quòd caueant teſtes qui nõ uiderüt, ne dicant ſe fuiſſe præſentes, quia præſentia includit uiſum. Sed dictũ Baldi poteſt eſſeue rum in teſtib in quibus pro dicti ueritate re- quiritur uiſus, de quo inl. teſtiũ. C. de teſti. t Sed an in eo caſu teſtis poſſet puniri de fal ſo: Puto q́d non, ex quo poteſt aliquo modo ſaluari:quia, ut dixi, de neceſsitate præſentia non includit uiſum: tamen credo quòd non probarent, ex quo perfectè non deponunt per gl. in l. Lucius. ff. de his qui not. infam. de qua per Ioan. Baptiſt de 8. Seueri.in repet l. admonendi.in xl. col. ff, de iureiur. cum con- cordꝰ.& facit, quia ſaluantur ut euitent fal- ſum& periuriũ, non ut probent. de quo per moder. in c.cũ tu. in ij. col. extra de teſt. Adde etiamt qᷓd abeſſe dicit᷑, qui in rebus humanis amplio nõ eſt, ut eſt tex. in I. mulieris. in fi. ff. de uerb.ſignif.& tex. in c. ſi delegati. de oſfic. deleg.lib.vi.ubi Gemi. in ſecundo not. dicit eſſe notandum ad ſtatuta. Et ex eo tex.cõfun dit᷑ deciſio Abba. conſil. xxij. in ij. col. uol. ij. ubi dicit, nõ dici propriè eum ſilere, quinon poteſt loqui.ſequunt᷑ moder. inl. eius eſt. ff. de reg.iur. Certè dicit᷑ abſens, quicum poteſt eſſe præſens, abeſt,& quidem proprie, utibi. Cætera de iſto uerbo uide hic per moder. In gl. in uer.ſi quis igit̃.ibi, etiã his, ſcilicet alijs ab infante. Adde quòd iſta gl. facit con- tra doctrinã Bart. in l. ſi quis ſeruũ. 5. fi. in ij. col.ff. de leg.ij. ubi uulttq́d iſta dictio, In his, ſit relatiua præcedentiũ cum omnib. qualita tibus,& tamen ſecundũ gl. hic non fit relatio infantis, quia ille nõ poteſtiubere. l. i.6. ſi pu- pillus. ff quod iuſſu. Dic quòd nõ fit relatio, quia aliàs ſequeret᷑ cõtrarietas iuris, ut d.5. ſi pupillus.unde tunc nõ fit relatio, ſecundum Bart.in I.ſi idẽ cũ eo.õ. fi. ff.de iuriſd. om. iud. In gl.& erit.in fi. ibi, cum tutore. Habes ex glquòd mutus ſolus poteſt iubere: ſecus in pupillo, quia in eo requiritur tutor. d.§. ſi pu pillus. Et ſic hic eſt gl. cõtra Bar. qui uult mu tũ æquiparari pupillo. Si tamẽ bene uideant uerbaBar. poteſt ſaluari: quia generaliter nõ dicit mutũ perfectè intelligentẽ æquiparari pupillo, ſed mutũ qui imperfecte aliquid in- telligat:nam talis qui ſolùm aliquid perfecte intelligit, æquiparat᷑ pupillo: ſecus ſi omnia, quia æquiparat᷑ maiori. I. mutũ. ff. de acquir. hæred. I. mutus. ff de procur. cum ſimil. Sed pro expeditione huius articuli fac tres cõclu ſiones. Prima eſt, †quòd mutus& ſurdus ni- hil intelligẽtes æquiparant᷑ furioſis& infan- tibus.l. Fulcinius.§. adeo. ff. ex quib. cau. in poſſ. ea. Inſtit. de cura.§ i. qd procedit etiam in delictis, per Clem. i de homi.&cl. infans. ff. de ſicat Adde quod ſi cõmittãt aliquod gra- ue tur, 47 a Adde laſin f. C. de baf poſ ſec. jch col fin. 48 49 5⁰ 51 5²¹ iqtunoboan cü ruſite donnec q ekkcficutt ianlẽintell ollh«rinf deücacöch wentes aliq 1 0„ flb ddproc nllgent ſe anelulionéi- i pupile wematrimol ilcret.C.ꝗ nlelponli& untinmuto, (um, Secus! uicetfuiſde dipuiaalias. rellectu,ſed dbaul Caſt, waer in Fpr. gendf. Autt uokecillt, ielecus per⸗ linueſt& pe thomi cüſin im Cquitet aͤnddie ind. 1 nddloguens en coclud vide Alex. in furioſum. ff 4. T qui teſtum. fi. poſſ.& fa.gl. inc. fi. in fi. ex rra de ſucceſſ. bb inteſt. 53 54 ür 55 Adade Deci. in bhumanitatis. n euidentiali- Hus. C. de im- ub. ubi appel ttalem hebe iris ingenij& inplicis figu⸗ e”: dicit etiam alè poſſe ma⸗ rimonium cõ ahere, de quo er eum conſ. n. in prin. 56 33 ue delictũ,& conſtet ꝙ quandoq; fuerint de- mentes, pręſumit̃ quòd tempore cõmiſſi etiã eſſent, ut eſt gl. not. in c. a indicas. iij. q. ix. ad hoc ut nõ incidãt in pęnã:unde incũbet onus probandi fiſco, ꝙ tũc eſſent ſanæ mentis. Ad de etiã, d cùm in eis nõ ſit uolũtas, nihil poſ- ſunt facere, ſed ſolus tutor omnia aget. ꝗd fal lit in infante, reſpectu acquiſitionis poſſeſſio nis:quia poteſt eam acgꝗrere cũ autoritate tu- toris,ſi habet aliquẽ ſenſum, puta ꝙ ſit quin- que annoꝶe. l. uis.§. infans.. de acq. poſſide quo per Bart.& alios in l. i.§. adipiſcimur. eo. tit.& in hoc differt infans à furioſo. Alia diffe rentia tradit᷑ in l.ſi infanti. C. qui admitt. Ter- tia tradit᷑ per gl. in c.ſi tibi.de cõſecr.diſt, iiij. &in his caſib. mutus magis æquiparat᷑ infan- tiq́; furioſo.arg.gl. in d.c.ſi tibi.& tales nõ po terũt tranſire etiã in monaſteriũ, nec quo ad bona, nec quo ad perſonas. c. fi. de ſucceſſ. ab inteſt. c. ſicut tenor. de regul. Secus ſihaberẽt aliqualẽ intellectũ, ut cõcludit And. Siculus conſil.lix.in ij. Socin. conſil. lxi. in vi. col. Secũda cõcluſio eſt, fquòd mutus& ſurdus habentes aliqualẽ intellectũ, æquiparant᷑ pu pillo: qd procedit etiã ſi aliquẽ actũ perfecte intelligent, ſecundũ Bart. hic. Sed circa hanc concluſionẽ inſurgit difficultas. Nam ſi ęqui parant᷑ pupillo, ſequit᷑ ꝙ nõ poterunt teſtari, nec matrimoniũ cõtrahere,& ſic limitaret᷑ I. diſcretis. C. qui teſta. fa. ꝑoſſ.&c. cũ apud. ex- tra de ſponſ.&l. mutus.ff. de iur. dot. ut proce dant in muto& ſurdo habentib. plenũ intelle ctum. Secus ſi nõ habeãt plenũ intellectũ.& ita uidet᷑ fuiſſe de mente Alex.hic. Dubiũ fa- cit, fquia alias quilibet, q;uis nõ habeat plenũ intellectũ, ſed ſit ſimplexb, poteſt teſtari, ut di cit Paul. Caſt. in J. ſi frater. C. qui teſta. fa. poſ. moder. in§. pręterea. Inſtit. eo. tit. Puto diſtin guendũ: Aut teſtatus eſt prout ꝗlibet uir cau tus feciſſet,& ualebit teſtamentũtaut non,& tũc ſecus, per dictũ Bal. in c.i. in tit per quos fi. inueſt.& Petr. de Anch. in Cle. ſi furioſus. de homi.cũ ſimil.relatis per moder. in l. furio ſum. C. qui teſta.fa.poſ. Et facit qͥd conſuluit And. Sic.in d.conſil.lix. in iiij. colcfubi de tali ſurdo loquens qui nõ habebat perfectã intel gentiã, cõcludit ꝙ potuit ſe& ſua offerre mo naſterio, ex quo eſt talis actus qui cõgruit ho mini ſanæ mẽtis. Et in ſimili caſu cõſuluit 8o ci.in præalleg. cõſil. Vnde ſitalis mutus inſti tueret turpem perſonã, fortè poſſet reſcindi teſtamentũ. arg.l. fratris. C. de inoff. teſta. Idẽ ſi ſuos irrationabiliter exhæredaret,& extra- neos inſtitueret. arg. l. quidã. ff.de hær. inſtit. In hoctamẽ pũcto aliqui moder. tenẽt cõtra rium, diſtinguẽtes, ꝙ aut loquimur in muto & ſurdo habẽtib.curatorẽ,& tales æquiparã- tur pupillis in his quæ reſpiciũt patrimoniũ, prout in ſimili dicit᷑ de adultis.in l. ſi curatorẽ habẽs.C.de in integ.reſt. min.tſed in his quę ſunt extra patrimoniũ ęquiparantur adultis, unde poterũt teſtari,& uxorem ducere. arg. not. per Bar. in l. i.§. quæſitũ. ff. ad Treb. Aut loquimur in non habentib, curatorẽ,& tales tit. ꝗe uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 nõæquiparant᷑ pupillo, ſed adulto: ſicut uide mus in prodigo, qui poteſt cõtrahere anteq́; ſibi detur curator. gl. in I. is cui. j. eod. Sed iſta diſtinctio non eſtuera. Primo, ꝗa gl. in d. l. is cui.nõ habet locũ in pupillo uel muto uel ſur do, ſed tantũ in prodigo, ut dicit Io. Fab. Inſt. de cura..ij. Et eſt ratio, quia pupillus, mutus & ſurdushabẽt prohibitionẽ a lege, prodigus uerò per iudicẽ tantũ, ut etiã declarãtmoder. in d.. is cui.in fi. Secũdo, t quia nõ eſt uerũ ꝙ ſurdus& mutus nõ habentes curatorẽ æqui- parent᷑ adulto, per text. in I. cũ prior. 5. fi. ff. de iud. ubi eſt tex. quòd ęquiparant᷑ impuberib. Tertio obſt.alia ratio. Nam mutus& ſurdus poſſunt donare. l. qui id quod.. mutus. ff. de dona, adultus uerò nõ dicit᷑ ſi ueniã ætatis im petrauerit. l.pen. C. de his qui uen. æta.&pro pterea uerior uidetur cõmunis opinio. Tertia cõcluſio,tquòd ſurdus& mutus ha- bentes perfectũ intellectũ æquiparantur ma iori X XV. annis. l. mutum, ff. de acqui. hære, 1. ij. ff. de bo. poſſ-infan. fur. Ang. Imol. Lud. Rom.& Alex. hic,& eſt cõmunis opin. Con tra iſtam concluſionẽ tenẽt moder.hic tribus fundamentis. Primo, quia iura generaliter di cunt dandum eſſe curatorẽ muto& ſurdo. I. dabimus. ff, de priuil. cred. l. cui eorum. ff. de pPoſtul. Sed reſponde q́d illa iura reſtringun- turà ratione, iuxta l. cum pater.§. dulciſsimis. ff, de leg.ij. Ratio enim eſt, quia rebus ſuis ſu pereſſe non poſſunt. l.& qui negocijs. ff. de procur.& l. dabimus, in uerb. propter debili- tatem. Secundo adducunt§. i. Inſtit, de curat. ubi dicit tex.ſſed& mente captis& ſurdis& mutis, quia rebus ſuis ſupereſſe nõ poſſunt, curator dandus eſt. Nam niſiille tex. genera liter intelligeret, eſſet ſuperfluus: quia muti & ſurdi nõ habentes perfectũ intellectũ, ſatis cõprehenderent᷑ ſub illa dictione, mente ca- ptis, ſecundũ Bal. in J. ſi furioſus. C. de nupt. & in l. humanitatis. in iij. col. C, de impub.& alijs ſubſtit.& in l. ex pacto. ff. ad Treb. Sed re ſponde, ꝙ imò tex. in d 8. debet intelligi in eo muto& ſurdo ꝗ habẽt parũ intellectus: nã di cit tex.dari curatores, ꝗa rebus ſuis ſupereſſe nõ poſsũt:quę ratio nõ habet locũ in muto et ſurdo ſapiẽte. Nõ obſt. dictio, mẽte captis: ꝗa fateor qmẽte captus dicit᷑ ille qui habet fatuã mentẽ:ſed plus& minus faciũt differentiã in caſu noſtro, alioquin etiã pupillus diceretur mẽte captus, ꝗa eius ætas multis fallacijs ſub iecta eſt.l.i.ff,de mino. qᷓd eſt contra illũ text. Tertio mouent᷑, ꝗa lex dicit dandũ curatorẽ laborãtib.perpetuo morbo. d.l. cui eorũ. Sed reſpõde, ꝙ nõ intelligit᷑ de qualibet infirmita te.I. quæſitũ. in fi. ff. de re iud. t&mutus& ſur dus propriè nõ ueniũt appellatiõe infirmoꝶ ut eſt gl.in. item propter aduerſam. Inſti. de excuſ.tutꝰ. Et hoc modo defenditur cõmunis opinio, quã limita primo, ut nõ ꝓcedat in a- ctu reꝗrẽte uerba. tex. eſt hicfunde mutusnõ poterit eſſe tutor, qa tutor debet uerbis inter ponere autoritatẽ, ut dicit Bar. in l. i.6. fi. ff. de tut.Adde etiã ꝙꝓ nõ poterit eſſe patrins ſeu le Bbbb 4 34 57 58 59 c Adde tamen, quod muti poſ ſunt dici mor- boſi, quo ad hoc ut habeat locum redhibi tio.l. mut. ff. de ædil. edict. 60 61 Adde quòd ita tenet gloſſ. in d. c. paruuli. 63 —₰ 35 uare baptizatum de ſacro fonte, ut dicit Ar- chid.de conſecra. diſtin.iiij.c.paruuli. Moue tur, quia talis dicitur fideiubere propuero. c. uos ante omnia. eadem cauſa& diſtin. ſed in fideiuſſore requirunt᷑ uerba legis, Blãditus. C.de fideiuſſ. Idem tenetur reſpõdere pro in fante. d.c.paruuli.& tenetur docere filiũ ora tionem dominicam,& ſymbolum: quæ non poſſunt fieri per mutũ. Credo quòd dictum Axrchid.ſit uerum quãdo baptizatur infans, ex quo requirit᷑ ſermo patrini qui ſuppleat pro infante. d. c. paruuli. alias credo quòd poſſet eſſe mutus, ex quo nõ requirit᷑ forma- litas uerborum reſpectu ipſius:. Non obſtat quòd uideat᷑ fideiubere, quia illa eſt larga& impropria fideiuſſio. arg. not. per Abb. in c. ueniens.decogna.ſpirit. Secũdo limita ut nõ procedat in iudicijs, fquia mutus& ſurdus nõ poſſunt eſſe procuratores in iudicio. l. i.§. ſurdum.& l. mutus. ff. de procu. Nec arbitri. J. ſed ſi ſeruũ. ff. de arbit. Neq; iudices. l. cum prætor. S. fin. ffl. de iud.& iij. q. vij. 6. tria. An ſtipulatio propter deſeclum reſponſionis uitietur. Recedens actu indiuiduo nondũ perfecto, nihil egiſſe dicitur. Vbi aliquid requiritur de forma, non ſufficit ſi aliquo modo in terueniat, niſi permaneat uſq; ad perfectionem ætatis. Stipulatio an ualeat, ubi interrogationem ſequitur reſponſio, ſed non incontinenti.& num.5. 6. Vbi duo actus reperiuntur facti, illum præceßiſſe præſumitur, qui præcedere debuit. Inſtrumentum an præſumatur falſum, ſi in eo ſcripta repe- riantur hæc uerba, Titius rogauit, ſpopondit Meuius,& probetur non interueniſſe ſtipulationem. Stipulatio non poteſt contrahi ex interuallo. Solennitas ſubſtantialis quæ dicatur. Tacitus conſenſus durare præſumitur. Si ego promitto tibi uendere,& tu ex interuallo es contentus emere, niſi duret mea uoluptas uendendi, nil agitur. Conſenſus ſimultaneus requiritur tam in contractibus nomina tis quam innominatis. Stipulationem uitiat longum interuallum. Si pater facit teſtamentum pro ſe,& eadem die licet alia hora faciat teſtamentum pro filio, an tale teſtamentum dicatur pupillare, unico contextu& incontinenti fictum. Interuallum longum interponi non dicitur, ſi inter duori reo- rum reſponſa fideiuſſor ſit interrogatus. Conſtitutio duorum reorum, ſi alter una, alter diuerſa ratione teneatur, an ualeat. Conſtitutio duorum reorum ſine ſtipulatione poteſt celebrari. An interuentus fideiuſſoris uitiet ſtipulationem. Receßiſſe non dicitur qui incontinenti rediſt. Quando poßit actus fieri in inſtrumento,& quando non. An reſponſio ſequenti die ficta uitiet ſtipulationem, ſireſpon- dens ad alia negocia non diuertit:& quid ſi diuerterit. num. 24. Actus continuus dicitur, ex quo partes non receſſerunt ad a- lios actus. Dictio, mox, cum ſimilibus quid importet.& num. 26. Statuto dicente, quòd conductor finita inueſtiturarelaxet rem locatam ſtatim& ſine exceptione, quid iuris. Verbum, incõtinenti.l. j. C. unde ui.& in l. idem.§. eum igitur. ff de ui& ui arm. qualiter accipiatur. Defender e ſtatim ſe debet quis in defenſione propria, in defen ſione uero rerum poteſt etiam infra aliquod tempus. Confeſtim, dictio quid importet. De publicis hoſtibus quid iuris. §. QVI PRAESENS. Sequif. Alciati in 1' qui præſcns. 20 30 4⁰ 50 60 36 quipræſens. quẽ ſumma& diuide uthic per alios. Et in quantũ Bar.& alij Dd. cõmuniter in primo caſu tex. tenẽt, fuitiari ſtipulationẽ propter defectum reſponſionis, iſte intelle- ctus non eſt bonus, tum quianon conuenit literæ, ibi, ſi antequam reſponderetur, quæ pręſupponit fuiſſe reſpõſum:& ibi, inutilem efficit ſtipulationem. Nam eo modo non ſti⸗ pulator, ſed alius efficeret inutilem, quia no luiſſet reſpondere. tum etiam quia iſte caſus erat deciſus per principium legis. Secundus intellectus eſt Paul. Caſt.& Xret. quòd fue- rat reſponſum interrogationi poſtquam diſ- ceſſerat: qui caſus etiam erat deciſus S. Ter- tius intellectus Iaſo. minus placet, quia ſub- audit interrogatorem reuerſum ex interual- lo, de quo nullum uerbum in tex. Vnde ma- gis placet ut intelligamus quòd interroga- tor noluerit expectare reſponſionẽ, ſed ſta- tim receſsit, unde ſtipulatio eſt nulla, ſiue ex itinere audierit reſponſionem, ſiue non, ſiue ſimus in dubio nunquid audiuit. Etiſto mo- do uerbatex. optimè quadrãt,&dictio, mox, non eſt ſuperflua:&illa aduerſatiua, Siuerò, aduerſatur in totum& in iure& in facto, pro ut eſt de eius natura, utper Bart. in l.hocam- plius.§. de his aũt. ff. de damno infect.& hoc caſu ſtipulatio erit nulla ex defectu formæ, quia lex requirit ut reſpõdeatur præſenti.& etiam erit nulla defectu cõſenſus, quia rece- dens præſumitur diſſentire,& nolle ſibi obli are reſpondentem. probatur hoc inc. i. ex- tra de iudi.Confirmat t quia in actu indiui- duo, qui recedit eo nõ perfecto, nihilagit. de conſecr. diſt.i.miſſas. Item quia nihil dicit᷑ fa ctum, ubi aliquid ſupereſt ad agendũ. l. cum Syllanianũ. C. de his qui. ut indig. Item fquia ubi aliquid requiritur de forma, nõ ſufficit ſi aliquo modo interueniat, niſipermaneat uſ- que adperfectionem ætatis, ut per Abb. inc. pen. extra de baptiſ. Facit. quia iſte recedens non uidet᷑ habuiſſe conſiderationẽ aliquam ad promiſsionemb. arg. gl. in§. multis. Inſtit. de liber. cum not. per Alex. in l.i. in v. col. ff. de iuriſdict.om.iud. Nota primo ex iſto tex. ſecundum intelle- ctum Aret.& Iaſ.hic, fquòd quamuis præce- dat interrogatio& ſubſequatur reſpõſio, nõ tamen dicitur ſtipulatio niſi reſponſio fuerit facta incontinenti,& quòd interrogãs audie rit. Ex quo infertur ad teſtes in iudicio depo nẽtes interrogationẽ præceſsiſſe,& ſecutam reſponſionẽ, ut non probent ſtipulationem. & hoc tenet gl.in I. ſi unus.5. pactus ne pete⸗ ret. in gl. in uerſ. in opponendo. ubi Bart.& alij etiam ſequunt᷑. ff. de pactis. Contrarium tenet Aretin. in l. ſciendum. in vi. col. j. eod. Mouetur primo pertex in l.iuriſgentium. 9. quod ferè. ff de pact. ubi ſi in inſtrumento di citur, Titius rogauit, ſpopõdit Meuius, prę- ſumitur ſtipulatio.Sed ad illum tex. reſpon/ de, quòd loquitur in ſcriptura, pro qua ma- is præſumitur. l. i. C. de contrah.& cõmit. ſtipul.& iſtud probatur ex uerbis tex.ibi, dd in parte 3 5 4 Adie aul hoc diciuu probæi or eo quodſtr tim reuerſu nõ fuihg 6. Pauomum. Inſtit de re rum duuſ qbo hec u lriitt ſcd Jaukdon 1hgec teſpol niplhæcu glcum qua woder. jaliut gollekaf amoder qu rlio Barteit torralexin lcctes depon Amordempe dicente, t G. ealunoſtro. ſorum eſtiun hudaxg eſtm tkrelponſi acontinenti rnlecũ.ſciet ſlala nten wum utiple dur deciſio B alſec,tab ul mäcitquili hmäto pre entüteſtamen upleclci 9 nprælumuni jellerecedel mrretinpr rainn factid liſequipre ranlſtde vlol matr. nauerſeturf dtenui wutbal , tit. de ucrb. oblig cõment. 33 in parte pactorũ ſolet inſeri.iIllud enim uer- bum, inſeri, intelligitur de ſcriptura. c. ij. ex- tra de dilat.Item in illo tex. uerbũ, ſpopõdit, ropriè refertur ad ſtipulationẽ. l. ſponſio.ſ. de uerb.ſignif.l.ij.S̃.de ſpõſ.licet impropriè uandoq;h aliter accipiatur, ut per moder. in J. lecta. ff. ſi cert. pet. Secũdo mouet᷑ per text. in l. i. C.de uſur, ubi dicit tex. ſi interrogatio- ne præcedẽte promiſsio uſurarũ rectè facta eſſe probet᷑:ubi tex.uidet᷑ ſolùm conſiderare uod præcedat interrogatio, tanq́; alia pręſu mant᷑. Non obſtat uerbũ, recte, quia illud re fert᷑ ad uſuras, ne excedãt legitimũ modum, ex quo hæc uox non reſpicit ordinem ſeu ſo lennitatẽ, ſed potius cauſam& iuſtitiã. l. non putauit. 6. non quæuis. ff. de bon. poſſ. cõtra tab.Sed reſponde, quòd imò debet referri ad utrũq;.l.hæc uerba, in ſtipulatiõe. ff. de uerb. ſig.l.cum quædã puella. ff. de iuriſd, om. iud. moder. in l. iuſtè poſsidet. ff. de acquir. poſſ. & in l. lecta. ff. ſi cert. pet. Tertio adducit᷑ hic per moder. qui tenent eandem opinionem, deciſio Bart.in l. fructus.ſff. ſol. matr. declara taper Alex.in I.diuortio.in iij. col. illo tit. ubi ſiteſtes deponãt teſtatorem inſtituiſſe Gaiũ & mox Semproniũ, interpretabunt᷑ pro pro ducente, ut Gaius etiam ipſe ſuccedat. Idem in caſu noſtro, uidetur faciẽda interpretatio iſtorum teſtium ut probẽt ſtipulationẽ. Sed iſtud arg. eſt multũ à remotis, quia interroga tio& reſponſio nõ includit præſentiã,& ꝗ́d incontinenti ſit factum, ex quo eſt quid ex- trinſecũ.l.ſciendũ.j.eo. Secus in caſu Alex. quia illa interpretatio deſcendebat ex ui uer borum, ut ipſe Alex. declarat. Quarto addu- citur deciſio Bald.in I.ij. in ult. col. C. de bon. poſſ.ſec. tab.ubi tenet, ꝙ ſi teſtes particulari- ter dicãt quilibet qualiter fuerint præſentes teſtamẽto, pręſumit᷑ quòd factũ fuerit unicũ tantũ teſtamentũ unico cõtextu:ſed iſtud eſt ut ipſe dicit, quia quæ non differunt forma, nõ præſumunt differre numero: unde puto nõ eſſe recedendũ à cõmuni, proqua facit qᷓd not. Aret. in prin. huius lquòd qᷓ;uis ubi re- periunt᷑ facti duo actus, præſumat᷑ illum præ ceſsiſſe qui præcedere debuit. l. cum in teſta- mento.. i. ff.de hæred. inſtit. Alex. in l. diuor tio.ff. ſol. matr. fallit in ſtipulatiõe: quia cùm in ea uerſetur forma, per illud quodcõſulen- do tenuit Bal.& refert Lauren. Brix. in con- ſil. lxxx. in prima col. nõ ſuffieit teſtes depo- nere q́d uniuerſitas ſe obligauerit, niſi depo nant de qualibet ſolennitate quæ requirit᷑ ut uniuerſitas poſsit obligari. Puto tamẽ quòd ubi uerteret᷑ iſta difficultas, cõſultius faceret iudex ſi teſtes repeteret,& eos interrogaret de præſentia partiũ,& nunquid incõtinenti reſpõdiſſet, per tex. cum ibi not. in c. cum cla mor. extra de teſti. per Bart. in I. repeti. j. de quæſt. ij. Ex prædicto notabili infert᷑, tquòd ſi notarius in inſtrumẽto ſcripſerit, Titius ro gauit, ſpopondit Meuius,&6probetur nõ in- terueniſſe ſtipulationẽ, ꝙ tamen nõ præſu- mit᷑ falſum inſtrumentũ,& ita tenuit gl. in. 10 20 30 4⁰ 50 60 iuriſgẽtiũ..q̊d ferè.ff.de pactis.& licet Bar. & alij etiã reprobẽt, tamẽ poteſt ſaluari in ca- ſu huius.maximè ſecundũ intellectũ quẽ te nui.fS ecũdo nota, ꝙ ſtipulatio nõ poteſt cõ- trahi ex interuallo.& ratio eſt, ꝗa pręſentia et reſpõſio regrunt᷑ pro forma,& forma facit a- ctũ indiuiduũ, qui incõtinẽti debet expediri. J. furioſum. C. qui teſta. fac. poſſ.& iſtã ratio- nẽ poſuit Io. de Imol. in§. ſeq. Idem tenẽt 8o- ci.& Iaſ.hic:& quòd forma debeat interueni- re in actu, adde Angel. cõſil. Ixxxvij. pro de ciſiõe, in prima col. ad fi. ubi dicit, quòd nihil eſt de forma actus q́d poſsit poſt eum expe- diri.Secũdo adde qᷣd not. D. Nellus de 8. Ge mi.in tract. de teſt. uerſ.xx. incip. ſeruꝰ nõ po teſt.ubi dicit, quòôd quãdoteſtes ſunt de ſub- ſtãtia actus.tũc inſpicit᷑ cõditio teſtis tẽpore pręſtiti teſtimonij:qᷓd nõ eſt in alijs caſib. Ra tio eſt ſecundũ eum, quia quãdo aliꝗd eſt de forma, debet adhiberi unico cõtextu,& eodẽ actu perfici.l.hęredes palã.§. fi.de teſt. Secus in alijs, quia inſpicit᷑ effectus. l. qui ſoluendo. ff,de hęred. inſtit. Tertio adde Bal. in rub. C. de reſcin.uend. ubi dicit, tquoòd ſolẽnitas ſub ſtantialis eſt quæ requirit᷑ tempore actus, nõ poſt actũ. Admiſſa igit᷑ iſta ratiõe, inſultat cõ ſequẽs dubiũ, cur in ſtipulatione lex requiſi- uit pro forma iſtã interrogationẽ& reſpõſio nem incõtinenti, nõ autem in alijs caſib. Sed reſpõde ſecundũ lo. Fab. in§. pręterea, Inſtit. de inutil.ſtipul. quòd lex uoluit facere ut ſti- ulatio eſſet actus ſolennior qui reperiret᷑ in actib.hominũ, ut etiã dicit Bal. in prin, legis, unde noluit aliquid poſſe illi addi. Nam ſiin- cõtinenti nõ reſpõderet᷑, potuiſſet dici indu- ctam obliuionẽ, uel per diſceſſum, uel per di greſsionem ad extraneos actus, ut per Bart. in I. Titia.§. i.j. eod. unde lex uoluit ut inconti nẽti reſponderet᷑. Adde etiã qᷣd poteſt proba biliter dici, quòd etiã alij cõtractus expediũ- tur incõtinenti,& fiunt abſq; interuallo:& ſi cut quando ſunt in eſſe producti dicũtur in- diuidui,l. ſi quis alſã. ff de ſolut. I. qd ſi uno. ff. de in diem adiect.¬atur in I. i. C. ſi aduer. tranſact.ita etiã quãdo in eſſe producuntur. Non obſtatl. ſi ſtipuler.§. fi.ſ. eod. quia ſi ego te interrogẽ ut uendas,& tu reſpõdeas ex in- teruallo, cenſet᷑ actus factus tunc indiuiduè, quandò reſpondes nõ exui meæ interroga- tionis iam prius factæ, ſed ex ui taciti conſen ſus qui nũc adeſſe præſumit᷑, qui tacitus con- ſenſus ſatis eſt ad inducendã obligationẽ in alijs cõtractib.l.quæro. ff. loca. l. cũ quid. ff. ſi cert.pet.Iſta ratio nõ habet locũ in ſtipulatio ne:quia cùm in ea requirant᷑ uerba, præſumi tur ex interuallo quòd reſponſio nõ ſit facta reſpectu illius interrogatiõis. t Nec obſtat ta citus conſenſus, qui præſumit᷑ durare. l.eum qui.ff. de probat. I. ſancim. C. de teſta. quia ille nõ eſt ſatis in ſtipulatione. Cõfirmat᷑ hęc opinio, fꝗqa ſi ego promitto tibi, puta uẽdere, & tu ex interuallo es cõtento emere, niſi du- ret mea uolũtas uẽdendi nihil agit᷑. gl. Bar.& Bal. in I, i. ff. de cõtrah, empt. gl.& Bar. in l. ex 10 11 12 — 13 conſenſu. ff. de actio.& oblig. Doct. in I. nec ambigi. C. de dona. Abb.& Canoniſt. in c. di lectus. extra de ſponſ. unde ſi duret uolũtas, certè cõſenſus eſt ſimultaneus. Et in hoc nõ eſt differentia inter contractus nominatos et innominatos:nam etiam in contractibus in- nominatis, ſi ego promitto tibi centum ut uadas pro me Romã,& tu ex interuallo pro mittas ire Romam, ut dem tibi centum, iſte erit contractus innominatus, do ut facias,& facio ut des. Nec gl.& Bart. inl. cum fundũ. ff.de pactis.in hoc tenent contrarium: in ſu- praſcripto enim caſu contractus eſt ſimulta- neus ratione cõſenſus, licet non ratione uer borum, ſed in eis ſufficit conſenſus, ut dixi. Gl. uerò& Bar. in d. l. cum fundum. loquun tur in alio caſu, uidelicet quando ego pro- mitto tibi abſolutè per pactum, puta cẽtum, & tu ex interuallo promittis ſimpliciter ire Romã:nam ſiiſtud eſſet factum incontinen- ti, præſumeret᷑ unum factũ propter aliud,& ſic eſſet cõtractus innominatus, propter præ ſumptionẽ quæ refultat ex actu incontinen- ti geſto, de qua in I. ſi uẽtri. 6. fin. ff. de priuil. cred.& in l. ſi concubina.§. res amotas. ff.rer. amot.per Bart.inl.poſt cõtractum. in iij. col. ff.de donat.& Canoniſt. in c. officij. extra de elect. Si uerò ſit factum ex interuallo, ceſſat iſta præſumptio. Et iſta inferuntur ad quæ- ſtionem, Pone, egiſti mecum& narrauiſti in libello qualiter cõceſſeras mihi ut quęrerem fontem in agro tuo,& eo reperto conceſſiſti mihi agrũ per quem ducerẽ,& ego tunc pro miſi tibi dare tot iugera terræ, quod poſtea non feci, unde per condictionem ob cauſam petis tibi reſtitui agrum,& retro dari illam fa cultatem aquæ ducendæ quam mihi conceſ- ſeras,& probauiſti per teſtes quòd ego pro- miſi tibi tot iugera terrę:certè debes ſuccum bere, ex quo non probauiſti de promiſſione incontinenti:nam alias non eſſet contractus innominatus, nec competeret condictio ob cauſam. per gl.in d.l. cum fundum,& per A- lex.& alios hic. Huic tamen deciſioni obſtat tex. in l.rogaſti.in uerſ. deinde. ff. de pręſcri. uer. Sed reſponde quòdilla dictio, deinde, in telligitur, id eſt, incõtinenti poſt, ut ibi in gl. Et ſic habetis notare,t quòd tam in contracti bus nominatis, quàm in innominatis, requi- ritur cõſenſus ſimultaneus. Eſt bene uerum quod in cõtractibus nominatis, ueluti in em ptione& uenditione, etiam ſi promiſſio eſſet facta ex interuallo, præſumeretur facta habi to reſpectu ad præcedentem, ex quo emptio non poteſt eſſe ſine uenditione. l. i. C. de cu- preſsis ex luco Daph. lib. xi. quod non eſt in contractibus innominatis ſimplicibus, niſi ſereferant per modum ſeu conditionem, ut ſuprà dixi.& hoc modo tolluntur multæ am bages moder. hic. Adde etiam ex ſupradi- cta ratione, poſſe dici conſenſum eſſe ſimul- taneum etiam quando contrahit᷑ cum incer- ta perſona, de quo per Bart, in I. licitatio. ff. de publica.& per Alex. hic: unde illa deciſio „ And. Alciati in 1S qui præſens. 10 20 30 40⁰ 60 non procedit in ſtipulatione, in qua requiri- tur conſenſus per uerba, licet Bar. ibiinnuat contrarium, allegando tex. in iſtal. Tertio noto, quod longum interuallum uitiat ſtipu lationem. Tu pro reſolutione huius articuli fac duas concluſiones. Prima eſt, modicum interuallum non uitiat ſtipulationem, ut eſt tex. hic,& in l. cõtinuus. ſ. eo.& dicit hic Ra- pPha. Com. ita intelligens Bart.& moder: hic quod una dies eſt modicum interuallum: un de ſite interrogem in mane,& tu reſpõdeas in ſero, ualebit ſtipulatio, dũmodo interim non diuerteris ad actus extraneos uel contra rios. Mouentur per tex. in d. l. cõtinuus. ibi, quamuis eadem die ſpopondiſſet, per argu- mentũ à cõtrario ſenſu:nam ibiideo annulla tur ſtipulatio in reſpõdente eadem die, quia aliud agere cœperat. Secundo mouent᷑ per tex. in l.ſi ex duob. j. tit. primo, ubi ſtipulatio nõ ualet quãdo poſtera die eſt reſponſum, ſi actor ad alia negocia diuerterit. unde ſi nõdi uerterit, uidet᷑ dicendũ quòd ualeat, per ar- gumentũ à contrario ſenſu:&ille tex. probat à fortiori. Tertio pro iſta opin. facit tex. iun- cta gl.in l. in op eris.ff. loca. ubi dicitur ſimul factum, quod eodem die factum eſt:& ibi in fert Bar. ad teſtes, qui ſi dicant duo ſimul fa- cta,& probetur quòd ſint facta eodem die, non dicentur falſi. facit tex. et quod ibi Bald. not.inl. ſi duas. ff. de excuſ. tut. ubi ſi probe- tur quid factum eodem die, præſumitur fa- ctum incontinenti. Ego dubito de hac deci- ſione,& uereor ne non ſit uera. Moueor pri mo per tex. cũ gl.in l. ſi quis eum.§. fin. inuer. alia rurſus hora ff. de uulg.& pupil fubi ſipa ter faciat teſtamentum proſe, deinde alia ho- ra, quamuis eadem die, faciat teſtamentum pro filio, tale teſtamentum pupillare non di- citur factum unico contextu& incontinen- ti:ergo idem in ſtipulatione, quæ debet fieri unico cõtextu.d.l.continuus. Nec obſtat re- ſponſio Soci.dicentis, quòd cùm ſolennitas requiratur in teſtamẽto paterno,& teſtamen tũ pupillare ſit pars eius, non poteſt dici eius pars niſi incontinenti fiat, arg. not. in l. in bo næ fidei. C. de pactis. Nã iſta ſolutio eſt con- tra mentem Bart. quia cùm uerbum, incon⸗ tinenti, idem importet in ſtipulatione quod in ultima uoluutate, ſecundum Bar. hic& in l. hæredes palàm.§. fin. ff. de teſta. ſiteſtamen tum pupillare eſſet factum eodem die, dice- retur factum incontinenti, ſecundum doctri nam Bart. hic. Secundo in contrarium facit tex. in l. quotiens. ff. ſol. matri. ubi illud dici- tur factũ ex interuallo, quod interpoſito tem pore eſt factum:certè ſi ego te mane interro- gem,& tu reſpõdeas ueſperi, dicitur tempus interponi, licet nullus actus interueniat uel cõtrarius uel extraneus. Tertio facit l. duos. in fin. ff.de duobus reis.fubi ſi inter duorum reorum reſponſa ſit fideiuſſor interrogatus, non uidetur interponi longum ſpaciũ. Nam inepta eſſet Iuriſcõſulti deciſio, qui dubitaſ- ſet de mora tam modici temporis, ſi nec dies erat 15 16 Nec obſt didum dicitl leradie re radiertibil polatior 0 elp edito Antione cc Namcum du Ineruallo, ſil drbreblt eotü licet ut duerla,putat nalter, alius n doutin dſ ddtiKina iteturitaq eorum, Sed ium quiaex iniſta ſecu kemnonpra Aideononu Anotinl.Ma gelle ggeret ſatſecus. Conirma eitrelpon pobit natural ödietur in uoſeruans d düch luris qu- mauraliter, I nernllo ut hin ſcguent ſeruu plurm duset dun 17 18 4 tit. ge uerb. oblig cõment. 42 erat longum ſpacium. Quarto facit dicta I. continuus. ſecun- dum unam impreſsionem, ubi legitur, Non aliud agere cœperit, ſed aliud acceperit:& ſic textus uult, quòd ſi reſpondens aliud mo- mentum acceperit, non ualeat ſtipulatio. Et hoc tenendo non obſtat dicta l. continuus. in fin. ibi, nihil proderit quamuis eadem die ſpopondiſſet:quia dies ibi ponitur pro ſingu lis ſui partibus, ſicut genus pro ſingulis ſuis ſpeciebus.l. ſi quis cum totum. ff. de except. rei iudicat. l. ſi unus.§. item pactus. ff. de pa- ctis.facit quod notat gloſſa in c. generali.§. illos. de elect. libro ſexto.& Paulus de Elea- za. in Clemen. final. de uita& honeſt, cleric. & Baldus in rubrica, extra de conſtitutio. in iij.col. ubi interpretantur iſtam dictionem, pro tẽpore, id eſt, pro qualibet parte tempo- ris. Nec obſtat d. l. ſi ex duobus, in prin. quia ibi dum dicitur, quòd non obligatus eſt qui poſtera die reſpondit cùm actor ad alia nego cia diuertit, iſtud nõ eſt dictum ratione ualo- ris ſtipulationis, quia Iuriſconſultus habuit pro expedito ſtipulationẽ nullam: ſed dictũ eſt ratione conſtitutionis duorum reorum. Nam cùm duo rei poſſent conſtitui etiam ex interuallo, ſi hoc eſt actũ expreſſe, I. iij. ff. de duob. reis. Item ualeat conſtitulio duorum reorũ, licet unus teneatur una actione, alius diuerſa, puta ſi unus tenetur ciuiliter& natu raliter, alius naturaliter tantum, ueluti ex pa- cto, ut in d. l. ſi ex duobus. õ. fin.& Bart. inl. fi. eod.tit.& in authen.hoc ita. in x. col. C. eod. uidetur itaq; ualere conſtitutionem duorum reorum. Sed Iuriſconſultus decidit contra- rium:quia ex quo actor ad alia negocia diuer tit in iſta ſecunda promiſsione facta die po- ſtera, non præſumitur facta reſpectuprimæ, & ideo non ualet conſtitutio.I.iij. ff. eod. tit. & not. inl. Modeſtinus, ff. de ſolut. Sed ſi ex- preſſe ageretur quòd ualeret conſtitutio, eſ- ſet ſecus. Confirmatur iſte intellectus: nam quum ex iſta reſponſione facta ex interuallo, oriri poſsit naturalis obligatio in caſibus, de qui- bus dicetur infra in§. ſi quis ita. Iuriſconful- tus ſeruans dictũ caſum in 9. ſequenti, tangit quid iuris quando unus obligatur ciuiliter et naturaliter, alius naturaliter tantùm, non ex interuallo, ut in prin. legis, ſed incontinenti: & ſic ſequentia declarant præcedentia, arg. l. ſi ſeruus plurium.. fin. S. de lega. i. cum ſimi- libus. Et dum dicit, at nec obligatũ& ẽ. ideo dixit, quia cùm præceſsiſſet nuda conuentio ſeu expreſſa ſeu tacita, ut ibi in gl. ij. uideba- tur quòd iſte deberet etiam ipſe eſſe reus promittendi fcœùm abſque ſtipulatione poſ- ſit celebrari conſtitutio duorum reorum, ut per Bartolum in d. Authent. hoc ita. in iij. co lum.& Paulus de Caſt. in J. ſi fideiuſſor. ff. de condict. indeb. tamen tex.decidit cõtrarium, ex quo expreſſe non erat actum. Non obſtat text. in d.l. in operis. quia debet intelligi cum gl. ſecundum ſupradicta. Et meritò Aretin. in l.ſi quis eum.§. i.de uulg.& pupill. reſtrin- git illam deciſionem Bartoli, ut non proce- dat niſi quando conſtaret de continuo actu: &dicta per Baldum in d. l. ſi duas. procedunt in dubio: ſed ſi ſimus in caſu claro, puta quia conſtat me ſummo mane interrogaſſe,& te ueſperi reſpondiſſe, eſt ſecus. Limita iſtam concluſionem, ut non procedat ſi interuene rit actus contrarius quamuis modicus, per 10 text. in l. duos.§. fin. ff. de duobus reis.& in hoc omnes conſentiunt. Idem uidetur ſi in- terueniat actus extraneus ſeu impertinens ad ſtipulationem, ut tenet Bartol. hic& Ale- xander per tex. in d. l. duos. S. fin. nam ibi tex. dubitat de fideiuſſore. Vnde ſi dubium eſt, tnunquid interuentus fideiuſſoris uitiet, qui quidem eſt de appenditijs contractus, certe ſequit᷑ quòd ſi ſitactus extraneus, quòd om- nino uitiet: alias in illa lege Iuriſconſultus fa 20 tuè dubitaſſet. Confirmat iſtam opinionem Alexander per text. in l. cum antiquitas. C. de teſta. ubi actus neceſſarius naturæ quam- uis extraneus non uitiat: ergo ſi non ſit de ne ceſſarijs, uitiaret, puta ſi quis interim pran- deret:& iſtud puto uerius, quicquid teneat Ioan. de Imol. Raph. Com. Socin,& Iaſ. hic, & Imol, in rubrica extra de teſtib. Non ob- ſtat text.hic in ſecundo reſponſo: nam rece-/ dere eſt actus extraneus,& tamen ſi inconti- zo nenti reuertatur, ualet ſtipulatio: quia re- ſpondeo, quod iſte receſſus purgatur per celerem reditum: t& non uidetur receſsiſ- ſe qui incontinenti redijt. l.plerique. ff. de ri- tu nuptiarum. Non obſtat fundamentum Soci.hic dum dicit, quòd cõtractus in teſtamento eſt actus extraneus. l. uerba geſſerunt. ff. de uerb. ſi- nifi.& tamen poteſt fieri in teſtamento, nec uitiat. l. hæredes palam.§. fin. ff. de teſta. nam 40 iſtud fundamentũ eſt multum fragile: fquia tunc contractus poteſt fieri in teſtamento, quando non eſt extraneus ultimæ uolunta- ti, ſecundum Doctores in dicta l. cum anti- quitas.& eſt communis concluſio, Secus ſi ſit extraneus, ueluti ſi nil pertineat ad teſta- mentum. Et iſtud procederet in actu extra- neo qui non ſit modicus,& conſiſtat in ſo⸗ lis uerbis, ſecundum Paulum de Caſtro hic, perl. quæ extrinſecus. infra eod.& facit gloſ- so ſa in dicta l. cum antiquitas. in uerbo, ſuper- flua, Vnde Angelus intelligit illam legem in actu prolato per modum cantilenæ, de quo per modernos ibi. Secunda concluſio eſt, quòd longum in- teruallum uitiat ſtipulationem. ita probatur hic in ſecundo reſponſo à contrario ſenſu,& inl. continuus. in prin. infra eod. in l. duos. in fin. infra titulo primo,& eſt communis opi- nio. Contrarium tenet gloſſa hic in uerbo, 6o reſponſum. quæ concluſio uidetur probari in I. ex duobus. in prin. 5.tit. i. fubi reſponſio facta die ſequenti, uitiat, quando actor diuer- tit ad extranea negocia: ergo ſecus ſi non di- uertit. Et ita tenuit Paulus de Caſtro hic,& 19 20 21 23 23 24 43 diſputatiuè iſta opin. poſſet teneri. Nõob- ſtat iſte tex. à cõtrario ſenſu, quia hic interue nerat cõtrarius actus, uidelicet diſceſſus. Nõ obſtatl.continuus, quia poteſt dici quòd in- cõtinenti ſemper dicat᷑ facta reſponſio, quan do partes ad extranea negocia non deuene- runt, ut per Bar. in l.in bonæ fidei. C. de pact. per Bal. in l. i. in pen. col. C. qui admitt.Et ſa- tis dicitur actus cõtinuus, ex quo partes non receſſerunt ad alios actus, ut dicit Paul. Caſt. hic. Non obſtat l. duos. quia ille tex. nõ loqui tur in ſtipulatione, ſed in cõſtitutione duorũ reorum,& de interuallo inter obligationem unius rei,& obligationem alterius: qui caſus multũ differt à ſtipulatione: nam in duobus reis ubi præcedit ſtipulatio perfecta,& incõ- tinenti nõ ſequatur altera, de facili præſumi- tur quòd prior ſit habita pro perfecta,& q́d de nouo ſtipulantes habeant animum contra hendi aliam obligationem penitus ſepara- tam:ſed ubi pręcedit ſola interrogatio, anteꝗᷓ ſit reſponſum non poteſt dici quòd partes habuerint contractũ pro abſoluto, quia ante reſponſionẽ perfici nõ potuit, ut in ſimili di- cit doci.hic, reſpondens ad. ſi quis eum,§. fi. & ſupraà dixi. Adde pro iſta reſpõſione quod not. Aret.in cõſil. Ixxi. diligenter& maturè. in penul.col. ubi dicit, qᷓd aut præcedit actus qui eſt pars diſpoſitionis ſequentis,&tunca- ctus neceſſarius naturę interueniens tollitur de medio,& actus dicitur cõtinuatus. d. l. cũ antiquitas. aut actus neceſſarius naturę inter uenit inter alios actus iam perfectos,& tunc ſecus, quia tales nõ dicentur cõtinui,& teſtis qui ita diceret eſſet falſus. quę eſt notabilis de ciſio, ſi eſt uera: nam uidetur eſſe cõtra cõmu nem intelligentiã Doct. in d. l.duos.§. fin.Et ſic iſta gl.poſſet defendi, ut dixi, tamen nõ pu to recedendum à cõmuni opin. Nõ obſtat tex.in d.l.ſi ex duob. quia poſſet reſpõderi di ſtinguendo, ut communis opinio procedat in dubio:quia ex longo interuallo præſumit᷑ digreſſum ad extranea negocia: ſed ſi proba- retur nõ eſſe digreſſum, tunc ſecus, prout te- nuit Aret.in d.I. cõtinuus.& moder. hic. Sed iſta ſunt cõtra cõmunẽ opinionẽ,& etiam in puncto iuris nõ ſunt uera, utpatet ex his quę dixi in præcedenti cõcluſione: unde reſpõde ad illum tex.ut ibi dixi. Limitatur iſta cõclu- ſio, quando inter partes actũ eſſet ut daretur tempus ad deliberandũ ſuper reſpõſione:& ita uidetur eſſe de mente Alex. in conſil. cvij. in ult. col. in i. uol. allegat Io. de Imol. in l. ſi ſti puler.. fiꝗᷓ eo. qui loquitur in alijs cõtractib. nõ in ſtipulatione. Sed poſſet defendi iſtaopi nio, quia quòd incõtinenti reſpondeatur, nõ uidetur propriè eſſe de forma, ſed ſolùm q́d præcedat interrogatio, ex quo forma reſpicir ordinem, ut dixi s in prin. legis: unde uidetur quòd partes poſsint renũciare, ſtatuendo ter minũ ad deliberandũ. Nec obſtaret deciſio Bal. in tract. de conſtit.& in rub. C. de cõſtit. pPec.& Alex. hĩc in ij. col. quia procederẽt ubi expreſſe nõ eſſet actum inter partes quòdua And. Aciati m l. s qui præſens.„ leret ut ſtipulatio. Quarto not.quodiſta di ctio, Mox,& ſimiles important modicũtem- poris interuallũ: de quo dic ut hic per Aret. qui infert ad multas quæſtiones. Tu primò aduerte, in quantum Bart. dicit quòd dictio moxw aliter& aliter accipitur ſecundũ ſubie, ctam materiã: dic tamẽ quod de ſui natura im portat modicũ temporis interuallũ, ut eſt gl. in c. quia propter. de elect. Bar. in lii. ff.ſi cer. 10 pet.& Aret. in l.lex Cornelia. de uulg.& pu- pill. Vnde ſi quis accuſatur quod fecerit in- ſultum,& mox uulnus, intelligit incontinen ti,& nõ poterit puniri niſi de uulnere, nõ de inſultu, iuxta gl. in l. qui de crimine, in uerb plurima. C. de accuſ. de quo per Bald. in di⸗ uortio. ff. ſol. matr. ubi etiam de iſta dictione plura per Alex. † Secũdo aduerte, in quan- tum Bart. dicit, quòd quãdo iſta dictio, mox, uel ſimilis additur actui executiuo obligatio/ z0 nis, importat magnũ aut paruum interuallũ arbitrio iudicis.l. quod dicimus.j. de ſolut. fa. gl. in c.potuit. extra de loca.& quod not. Bal. in l. Gallus.§. ille caſus. in i. col. ff. de liber.& poſthu. Adde quòd contra iſtam doctr. uide- tur facere quod not. Bald. in l. unic. C. de ſu- perexact. lib. x. ubi tex. dicit, quòd quicquid illicitum fuerit exactum per exactores, ab eis in duplum eruatur,& prouincialib. mox re- ſtituatur:dicit ibi Bar.quòd tamẽ iſti exacto- 30 res debent habere quadrimeſtre quod datur iudicatis, iuxta l. fi. C. de uſur, rei iud.& ſic di ctio, mox, nõ facit rem arbitrariam iudici. Pu to dicta per Bar.hic procedere, quãdo iſta di ctio applicatur actui executionis: nam tunc fiet incontinenti, arbitrio tamen iudicis, ne quis ueniet cũ ſacco paratus.& ita poteſt pro cedere quod not.gl.& Bal. in l.ij. C. de temp. ap.& ſequitur Rom. hic. Vnde ſi in d. l. unic. fuiſſet dictũ, mox eruatur, fuiſſet tempus ar- 40 bitrarium, utibi ſentit Bar. licet Bal. cõtrà,& malè: ſed in text.illo dictio illa additur uerbo reſtitutionis, unde prius pecunia erat eruen- da, ſecundũ diſpoſitionẽ aliarũ legum,& ſic conceſſo quadrimeſtri:ubi uerò eſſet exacta, debebat reſtitui. Et ex notatis hicpoteſtin ferri ad quæſtionẽ ſtatuti dicẽtis, quòd cõdu ctor finita inueſtitura relaxet domino rem lo catam ſtatim& ſine exceptione: aliquis no⸗ luit relaxare,& lata ſententia appellauit, fuit 5o dubitatũ nunquid eſſet deferendum appella tioni, tanq́; eſſet ſublata per ſtatutũ. Et uide- batur quòod ſic:primò per deciſionem Baldi, Paul.de Caſt.& Iaſ.in J.ij. C. ut lit.pend. ubi producens inſtrumentũ prohibitũ produci à ſtatuto ſub pœna protinus exigenda, debe- bit incontinenti puniri ſine alio proceſſu. Se cundo facit deciſio Bald.in addit. Spec.in tit. de arbi.in iij.col.uerſ.ſed quid ſi ſtatutũ. ubi ſi ſtatutũ dicat quòd contra laudum nulla ex 6o ceptio poſsit opponi, cenſetur ſublata redu- ctio ad arbitrium boni uiriꝰ. In contrarium faciunt quæ not. Alex. conſil. exiij. in ult. col. in v.uol. ubi ſtante ſtatuto, quòd ſi quis nega uerit poſitiones, iudex cõpellat negantẽ, om ni ex- 25 26 27 Cunde li, mum declar neproprla nſecefender telumiafr noler in!ut Jib ſtdeiect uuat, cont üuuveltrid im oolleſdio nenetgline Ruouio anti ude quode werttrecupe ilqubzelletl imptęparare raate,& dicii ulf,C,dehis (om.Aret.& nnde nſtitdh miei Egod dlone,& inc⸗ tzeumigik, ſmu equipar nüödeicere,e mellere. deci Wpollim it Knelleut in mintellgit der nres 29 30 45 ni exceptione remota, ad ſoluendum certam pœnam infra decem dies à tempore quo con ſtiterit eas ueras:dicit ibi Alex. qd non cenſe tur ſublata appellatio. Puto in præcedẽti quę ſtione, ſi pars neget finitã inueſtiturã, uel ali- quam qualitatẽ requiſitã à ſtatuto, ꝗ́d licebit appellare, per not. per Bal. in l.i. 6.&parui. ff. quod ui aut clàm. debet em̃ conſtare partem eſſe in caſu ſtatuti:& non dicit conſtare niſi latę ſint tres ſententię cõformes, uel una quę tranſierit in iudicatum. l. i. ff. de re iud. Cle, i. eo.tit. Vnde ſi ſimus in caſu in quo aliter cõ- ſtet partem eſſe in caſu ſtatuti, ſatis poteſt di- ciper illa uerba eſſe ſublatam appellationẽ. Et hoc modo poſſent procedere allegata in contrariũ. Tertio aduerte, in quantum dicit quòd fuerbũ incontinenti, aliter accipit᷑ inl. i. C. unde ui.& in l. idem.§. eum igit᷑ ff. de ui et ui arm. declara diſtinguẽdo: fquia pro defen- ſione propria debet quis ſtatim in ipſo inſul- tuſe defendere: in defenſione uerò rerũ po- teſt etiam infra aliquod tempus, ut etiam per moder. in l. ut uim. ff. de iuſtit.& iur. Vnde ſi quis ſit deiectus de fundo, poteſt uenire in ci uitatẽ,& conuocare amicos,& q́;uis ſtet per biduũ uel triduũ, ſi reuertatur ad recuperan- dam poſſeſsionẽ, dicet᷑ incõtinenti reuerſus. ita tenet gl.in d.5. eum igitur. Fortius tenuit Hugutio antiquus doct. prima diſt. c. ius na- turale. quòd etiam ex qualitate rei&perſonę poterit recuperare infra decem annos:uelu- ti ſi quis eſſet ſpoliatus magno ſtatu,& inte- rim prępararet per decẽ annos, poteſt recu- perare,& dicit᷑ incontinenti. idem tenet Bal. in l. fi. C. de his quę à nõ domino. Io. de Imol. Com.Aret.& Soci.hic, Angel.ins. recupe- randę. Inſtit. de inter. Feli. in c. ſignificaſti. de homici.Ego dubito in pũcto iuris de iſta de/ ciſione,& in contrariũ primo induco tex, in d.. eum igit᷑. ubi tex. ponit duos caſus quos ſimulæquiparat. Primus eſt, ſi tu me uelis ar mis deijcere, ego poſſum confeſtim armis te repellere.Secũdus eſt, ſi tu me armis deijcis, ego poſſum incontinenti armis te deijcere: ſcertè ſicut in primo caſu illa dictio, confe- ſtim, intelligit᷑ in ipſo actucertaminis, ita etiã debet intelligi in ſecundo caſu in ipſo actu, nõ autẽ exinteruallo. arg. regulę I. quamuis. C. de impub.& l. iam hociure. ff. deuulg.& pupil. Secundo facit, quia lex concedit illud priuilegiũ incontinenti, ne quis habeat expe riri illo interdicto:debet ergo intelligi illa di- ctio, ut importet breuius tempus quàm con- cedat᷑ ex interdicto: nam interdictũ quantũ ad meram pœnam habet terminũ anni. l.i. in prin.ff. eo. Ergo impoſsibile eſt quòdintelli- gatur ibi incontinenti, id eſt, uſq; ad decen- nium. Tertio confundit᷑ iſta opinio per tex. in c. olim. el. i. extra de reſtit. ſpol. ubi text. declarans iſtam dictionẽ dicit, ſtatim ex quo 6 ˙ uobis innotuit uim ui duxiſtis repellendã:& ſic declarat, nõ cumprimuùm potuerint fieri pPręparatiões, ſed cumprimũ innotuit. Quar to moueor autoritate gl.in§.recuperãdæ. In- tit. ꝗe uerb. oblig cõment. 46 ſtit. de inter. quã ibi ſequit᷑ Io. Fab, qui intel- ligit illud incontinenti niſi de uno die:& ita teneo in puncto iuris, licet à cõmuni opinio ne in practica non eſſet recedendũ, quam ta- men limita duobus modis. Primo, ut nõ pro- cedat quando non fecit neceſſaria præpara- menta cumprimũ potuit, ſecundum Aret.& Soci.hic. Sed quid ſi habuit etiam alias occu pationes, propter quas ipſe ſuperſedit à fa- 10 ciendis pręparamentis: Feli. in d. c. ſignifica- ſti.ij. in antepen. col. tenet ꝙ adhuc poteſt, quia impedito nõ currit tempus, c. ex tranſ- miſſa. de præſcrip.& l. Cæſar. de publia. Sed iſtud non puto uerum, quòd tunc non eſſet incontinenti, ut lex requirit. d. 6. eum igitur. nec iſtę occupationes excuſant. d, l. continu- us.&el. ait lex. õ. fi. ff. ad leg. Iul. de adul. niſi eſ- ſent occupationes quibus prouideri nõ poſ- ſet,puta quia fato acciderẽt. Secundo limita, 20 ſi à principio ſubſit ſpes recuperationis, aliàs amplius non poteſt, quia amiſit ciuilem poſ- ſeſsionẽ. l. quod meo.. fi. ff. de acquir. poſſ. ubi Alex.& alij not. Adde etiam prædictis quæ dicit Bald. in c. in literis. in i, col. extra de reſtit. ſpol. quod illi qui ſunthoſtes publi ci,& uadunt latrocinando, ſiinuadant caſtra aliena, poſſunt quandocunq; expelli etiã ex interuallo: quia etiã occidi poſſent cuùm ſint in perſeuerantia delicti. de quo per Iac. de X- 30 re,& Cyn inl. ut uim. ff. de iuſt.& iur. 1 Conſenſum habere per interpretationem ex uerbis præce dentis interrogationis, ſufficit, quamuis in ſtipulatione uerba requirantur pro forma. 2Vtrũ ſtipulatio ualeat, ſi interrogatus, promittis mihi Sti- chum& Pamphilũtreſpondeat, in bamphilo diſſentio. 3 Negans unum, alterum conſentire uidetur, non expreſ- ſe, ſed tacite. 4 Statuta ut aliquid operentur, ſumi debet argumentum à contrario ſenſu. Ibi. An uitiet ſtipulationem imperſonalitas.(ſtricka. Interpretatio rationabiis non reijcienda, nec in materia 6 Decretum principis puniens rebellem& eius fratres, an comprehendat fratrem inimicum rebellis. 7 Stipulatio peccãs in forma, an poßit ualidari per partes. 8 Anu obligatio naturalis oriatur ex ſtipulatione, in qua non ſit ſeruata forma. 9 Vbi adeſt defectus in forma, quod non ualet ut ago, nõ ua let ut ualere poteſt. 10 An cenſeatur reliquiſſe, qui interrogatus, uis tu dimitteri ſubſtantiam tuam tali? reſpondcat, cui alteri quam illi uellem dimittere? Verba, uellem,& uolo, quid importent,& utrum eorum maiorem habeat efficaciam.& num. 12. 13 Oratio, uolo relinquere, quid in teſtamentis& in codi- cillis importet. 14 An ſententia indicis, pronuncio eum damnandum prout in conſilio, uerè condemnet.& num. is. 16 An poßit appellari ab executione, uel etiam à pronuncia tione de exequendo. 17 RKegula, Quod nõ ualet ut ago, an ualeat ut ualere poteſt, ſeptẽ declarata concluſionib. et nu. 19. 20. uſq; ad ꝙ. Actus omnino eſt nullus, ſi quod lex certitudinaliter expri mi requirit, non exprimatur. 21 In teſtamento militari clauſula, Si non ualet iure cõmuni, ualeat iure militari, etiam non expreſſa ſubintelligitur. 22 Seruus apud acta appellatus filius, an per hoc cenſendus ſit filius adoptiuus. Ceec a BKdde tex. in l. plus. ff. de cõ- dit. demon, 31 12 „ Aund. Aciati in.] Sſi quis ita.„ proteſtatio ut ualeat, requiritur quòd fiat loco congruo. Libertasdirecta ſeruo alieno data in teſtamento, non rflectitur in fideicommiſſum. 1 Num ſubſtitutio cõpendioſa facta à pagano, poſt mortem expi ret in totum. Legatum libertatis,& legatum aliarum rerum, quid di fferant. Teſtator legans ſeruo ſibi oppignerato libertatem directam, ua lebit legatum in uim fideicõmißi. An cõceſſo aliquo, ſemper ueniãt ea, ſine quibus actus expediri non poteſt. Hæreditas fideicõmiſſaria nun quam trahitur ad directzm. An error teſtatoris in nomine appellatiuo uitiet legatũ, quauis legatuũ appellauerit nomine cõformi, ſed minoris importã⸗ Facilius fit extenſio in uerbis legis quam hominum.(tiæ. Vtrum ſubſttutio pupillaris facta à matre in codicillis, ualeat in uim fideicõmißi. Venqditionis appellatione omnis alienatio continetur. Error in forma, eſt uitiũ intrinſecũ, et facit ut nunꝗᷓ actus ualeat Acceptilatio peccans in fõrma, non habet in ſe tacitũ pactum. lgnorantia iuris in ubio non præſumitur. An ualeat baptiſmus, ſi quis maſculũ baptiare intendat, cum ſit fœmina. Extenſto ex identitate nunquam fit de perſona ad perſonam. Qui ſtipulatur rẽ, cuius nõ habet cõmerciũ, nõ ualet ſuipulatio. luramentum habet effectum clauſulæ, ut actus ualeat omni me- liori modo. Minor ſimpliciter iurans non uenire contra contraclum, non cenſetur renunciaſſe beneficio l.ij. C. de reſcind. uend. Si mulier iuret in cõtractu fideiußionis, iuramentum operatur ut cenſeatur certiorata. Minor renuncians hæreditati paternæ cum iuramèto ſimplici, illa renunciatio non ſortitur plenum robur. si maritus minor donaſſet uxori/uæ,& ſinipliciter iuraſſet non contrauenire, an poſſet reuocare. Nun quid ſtipulatio in caſu huius noſtri. in qua interuenerit iuramentum, ualeat in uim pacli ſimpliciter. Jatis eſt ſi iuramentum ſuſtinet actum aliquo modo, etian ſinon operetur duos effectus. An pactum præſumptum pariat actionem. Maritus promittens ſocero aut uxoris ſuæ fratribus, eam nihil petituram de hæreditate, illa promiſsio non ualet. Cõtractusꝗ fit per ſipulationẽ, refert an addatur alteri uel nõ. An ualeat ſñpulatio, ſi in inſtrumento non contineatur uera nu meratio perſonaliter ficta, ſed confeßio.(ceſſus. Vbi interuenit cõfeſio, nõ poteſt opponi de ineptitudine pro- §. 81 QVIS ITAy Sequftur notabilis§. ſi quis ita. Summa& diuide ut hic per alios. †Not. primo, quòd q́;uis in ſtipula tione requirant᷑ uerba pro forma, tamen ſuf- ficit quòd cõſenſus habeat᷑ per interpretatio nem ex uerbis interrogationis præcedentis: nam illa dictio, quid ni, ex proprietate ſermo nis importat, cur nõ: unde lex interpretat̃ cõ ſenſum, per argumentũ a contrario ſenſu, q́̃ d habet locũ etiam in ſtipulationib.l.pecuniã. ff. ſi cert. pet.& cùm id quod exprimitur per arg. à cõtrario ſenſu dicatur tacitè factum, ut eſt gl.per illum text.in l.cum apud antiquos. C. de furt. ſequitur quòd in ſtipulatione ſatis ſit tacitus conſenſus reſpectu promittentis, dummodo eruaturper interpretationẽ uer- borum expreſſorũ. Et hoc infertur primò ad quæſtionẽ quam ponit Bal. nouell. hic. t Po- ne quòd te interrogẽ, promittis mihi Stichũ & Pamphilumt& tu reſpõdeas, in Pamphilo diſſentio, nũquid ualebit ſtipulatio reſpectu Stichi? Et uidet᷑ ꝙ ſic: quia qui unum negat, 10 20 30 per interpretationẽ de alio conſentire uidet. c. noônne. de præſump. ubi Doct.&ita reſidet Bal. nouel. hic. Adde quòdpro eo facit quod not. Bal. in l. nihil intereſt. per illum tex. ſf de inoff. teſta. ubi qui eligit unum contrariorũ, uidetur alteri renunciare. Item melius facit quod not.idem Bal.in l. ſed ſi ſine§. ſed quod Papinianus. ff. de mino. ubi dicit, quod ſi fiat poſitio duplex, puta quia cõtinet duo,& re- ſpondens neget unum, intelligitur confiteri alterum quod tacet.& idem tenet Aret.in. ſi ſtipulanti.in ult. col. j. eod.& Card. Alex. inc. qualis. xxv. diſt.& facit quod idem not. Bald. in l. legata inutil.in fin. ff. de leg. i. ubi habens poteſtatem infirmandi uel confirmandi ſta- tuta, ſi aliqua infirmet, uidetur alia confirma re. Et comprobatur iſta opinio: nam ſtipula- tio nõ incerta, quæ nullum habeat defectum niſi declarationis uerborũ, eſt ualida.§. fin. ſ. ead.l. Sed qui unum negat, aliud cõſentit,& talis conſenſus nõ habet alium defectum niſi declarationis uerborũ. arg. gl. in c. i. in uerſ fi lio. de ſum. trin.& fid. cath. lib. vi. Cõtrarium tenuerunt aliqui moder. hic, quia tacens non habetur uerèpro conſentiente, ex quo tace- re eſt medium inter conſentire& diſſentire. c. is qui tacet. de reg. iur. lib. vi. Bart, in l. quæ dotis. ff. ſol, matr. Et non obſtat iſte text. quia ſecundum eos illa uerba, quid ni, magis infe- runt in conſenſum, quam taciturnitas in Sti- chum: quod argumentũ modernorũ nõ con cludit, quia tunc procederet quando ille pro- miſſor ſemper tacuiſſet: ſed in caſu noſtro ex quo dicit in Pamphilo diſſentio, uidetur con ſentire in Stichum. Nec hic ſumus in caſure gulæ, Is qui tacet. ſed potius regulętraditę in I.cum prætor. in prin. ff. de iud. Sed tamena- lia ratione ego puto ſtipulationem non uale⸗ ret Nam qui unũ negat, in aliud cõſentire ui „, b o. o detur non expreſſe, ſed tacitè, ut dicit Bald. in 50 60 c. conſtitutus. in ult. col. extra de appell.& ſa- tis eſt de mente Doct. in d. c. nônne. ſed taci- tus conſenſus non eſt ſatis ad ſtipulationẽ, ut in hacl. in prin. Non obſtat quòod in hoctex. uideatur tacitus conſenſus, ut ſuprà deduxi: quia reſpondeo duobus modis. Primo, quia licet per etymologiam uocabuli, Quid ni, im portet Cur non, tamen ex uſu peritorum ab- ſolutè ponitur pro Certè, ut dicunt gramma tici: unde conſenſus eſt expreſſus, quia in ſi⸗ gnificatione uocabulorũ plus attencimus u- ſum quàm etymologiã.§. exhibitoria Inſtit. de interd. Secundo reſpondeo, quòd magis tacitũ dicitur illud quod uenitad excluſionẽ alterius, quàm quod uenit per argumentum à contrario ſenſu. Iſtud probot nam in ſtatu- tis ut aliquid operentur, ſumitur argumentu à contrario ſenſu, ut per Alex.& alios in 1.i. ff de offic. eius cui.& tamen non ſumiturar- gumentum quoduenitab excluſioneunius. text. eſt, qui non eſt alibi in iure, in e ad au⸗ dientiam. extra de clericis non reſiden. 8e- cundo infertur ad quæſtionem, nunquid im —.. 1 perſonalitas uitiet ſtipulationemü: Puta interrogo 4 cgaune,n dbenbr g oudien Al. Rleod Lceinotlſt boulemleit detſipulau Camiclpoete dlumperia ttenegſ Dunur hoc JHecundonc rumſtricta leui nõ cet agpollitex. dem iaterpre Rlialij Kehi aualterinter trucione pr lainpollibil waduerbait outcéttne ertioratiot wpuliin pen lmilaggre cuilbimi ch mnciſde Ci ruiom facitc niflios diſtr ſirrſublat cauunt mode ijquod not iſtntetali duulgari nõ dquiur Ale nang inl ſ duubiltante uncompreh unoder in! guotidien creguod aut 69 tit. de uerb. oblig coment. 38 interrogo te, promittis centume& tu reſpon deas promittunt᷑, nunquid ualeat ſtipulatio. Doct.inl.fin.ff. ſi cert. pet. cõmuniter tenent quòd non, per text. in auth. ſi quando. C. de conſtitpec. qui tex. non loquitur in ſtipula- tione, ſed in cõſtituto, S& ſic in pacto: unde ſe- cus uidetur in ſtipulatione, quia reſpõſio li- cet ambigua, declarabit᷑ per pręcedentẽ inter rogationẽ, ut probatur in hoctext.& facit l. ſi defenſor.§. i ff, de inter. act.& ita teneo, quic- quid dicat Iaſ.in I. ſtipulatio iſta. 5. ſi quidem ita. j.eod.& facit quod notat Azo in ſumma. C. de inutil. ſtipul. ubi ſite interrogem, habe- bo talem ueſteme& tu reſpondeas, habebis, ualet ſtipulatio. Et adde tria carmina Plauti Comici poẽtæ in Pſeud. Nullum periculum eſt, quod ſciam, ſtpularier, Vt concepiſt uerba uiginti minas dabin: Dabuntur. hoc quidem igitur actum ſt haud malè. Secundo not.ex illo text.rquod in materia etiam ſtricta,& requirente aliquid uerbis ex plicari, nõ cenſet᷑ reiecta ſana interpretatio, quę poſſit ex uerbis colligi:imò lex nõ poſſet talem interpretationẽ prohibere, ſecundum Bal. in I. ij. õ. his legib. ff. de ori. iu. ubi quia na turaliter interpretatio eſt neceſſaria, nulla cõ ſtitutione prohiberi poteſt, quia aliàs lex eſ- ſet impoſſibilis. Et iſtud facit ad ſtatutũ dicẽs, quòd uerba in ſtatutis intelligant᷑ ad literam prout iacẽt:nam nõ cenſebit̃ prohibita inter- pretatio rationabilis, ut per Bart. in l. omnes populi.in pen. col. ff. de iuſtit.& iur. cum mul tis ſimil. aggregatis per And. Sicul. in l. cum acutiſsimi. char. xxiiij. C. de fideicõm.& per Franciſ.de Curt.conſil.ix.in viij. col. In con- trarium facit deciſio Bald.in I.ij. C. de patrib. qui filios diſtra.ubi cõcludit, quòd tunc cen- ſebitur ſublatũ argumentũ à cõtrario ſenſu. ſequunt᷑ moder.in l.i.ff. de offic. eius cui. col. xiiij.quod not. Bal. in l.precibus. C. de impu. ubi ſtante tali ſtatuto, in ſubſtitutione expreſ ſa uulgari nõ continebitur tacita pupillaris. ſequitur Alex. in l.i. ff. eod. tit. item quod no- tat Ang in.ſi ita ſcriptum. ff. de lib.& poſt- hu. ubi ſtante prędicto ſtatuto, ſub ſimplicib. non comprehendetur caſus mixtus. ſequun- tur moder.in l.ij.j eod. Pro reſolutione, quia iſta quotidie uertuntur in conſilijs, potes di- cere, quòd aut in ſtatuto agimus de reſtrictio ne,& tunc licet militent uerba, ceſſat ratio ex preſſa, uel quæ ſola poteſt aſsignari, iuxta gl. in l. quamuis. C. de fideicõmiſſ.& ſtatutũ nõ comprehendet illum caſum, quia nõ uidetur dictum per ſtatuentes, quod mente non agi- tauerunt.l. Labeo. ff. de ſupell. leg.& ita pro- cedit quod in not.caſu conſuluit Decius con ſil. lxiiij. tubi decretum principis puniens re- bellem& eius fratres, factum ad finem ut ta- les magis abſterrerent᷑ reſpectu propinquo- 10 20 30 4⁰ 50 rum, non comprehendet fratrem inimicum 6o rebellis, quia propter talem quis non abſter- retur. Aut agimus de extenſione,& ſi in ſta- tuto militet eadem ratio, extẽdetur quatenus uis uerborũ importat, etiã latè ea intelligen- do, literaliter tamen: unde nõ comprehende tur quod uenit à cõtrario ſenſu, ſecundũ Bal. & alios.Et cõſequenter appellatione maſcu lorum nõ uenient fœminæ, quia iſtud nõ eſt intelligere literaliter, ſed ex extenſione, ut cõ cludit Bal. conſil. cccclx. Ioan. in v. uol. Cor. conſil.xiiij.in col.penul.in ij. uol.& facit tex. quem ibi notaui in l.pen.in ſin. C. depræpo. ſac. cubi. lib.xij. ibi, quæ de cubicularijs dicta ſunt, extendi propagariq; ad cubicularias de cernimus. fa. quod not. Bart. in l. liberorũ. ff. de uerb.ſig. Vnde puto quòd malè conſulue rit Curt.in d.conſil.ix. ubi in hoc puncto te- net contrarium. Nec obſtant not.per Bar. in d. I.omnes populi. quia non attingit quando ſtatutum dicit quòd uerba ad literam debent intelligi: tale enim ſtatutum multum opera- tur ultra ius cõmune,& habebit interpreta- tionem rationabilem, ſecundum ſupradicta. Tertio not fquod partes non poſfunt face- re ut ſtipulatio peccans in forma ualeat. facit gl. in l. à diuo Pio. ff. de ritu nupt. Ethocinfer tur ad quæſtionem, nunquid dato quòd ſti- pulatio ſoleat apponi in contractibus, per no tarios cenſeatur appoſita, dato quòd nõ con- ſtet de formalitate uerborũ, ex quo notarius cenſetur rogatus ut apponat clauſulas cõſue tas.l. fin. C. de fideiuſſ. Angel.& moder. in l. quicquid aſtringendæ. j eod. tenet quòd nõ: unde dictio,& ẽ, non extendetur ad iſtum ca- ſum, utper Soci. in l. Gallus.§. idem creden- dum. ff. de lib.& poſthu. facit tex. in c. pen. de iureiur. Sed aduertendum eſt, quòd contrail lud quod notarius cenſeat᷑ rogatus de appo- nendo clauſulas ſolitas, facit quod not. Bart. inl.i.in iij.col. ff.de iur. codicill.& Bald. in l. quotiens. C. de hæred. inſtit. ubi concludunt quòd clauſulæ ſolitæ apponi de cõſuetudine notariorũ nihil operantur. cum ſimil. allega- tis per Franciſ.de Curt. in conſil. lxxvi. in vi. col. Diſtingue ergo, quòd aut loquimur de actu dependente ex uoluntate unius, prout ſunt teſtamenta& inſtitutiones,& procedit doctrina Bart. in d. l. i. quia non eſt ueriſimile quòd teſtator conſiderauerit tantam effica- ciam in clauſula codicillari, ut extraneos prę poneret ſuo ſanguini.l. cum auus. ff. de cond. & demon. Aut loquimur in actu dependen- te ex uoluntate duorũ,& tũc illæ clauſulæ o- perãtur effectũ ſuum, quia ſemper reſpiciũt utilitatem alterius ex contrahentib.& ita pro cedunt not perl. fin. C. de fideiuſſ. Fallit ubi reſultaret magna enormitas, de qua nõ ſit ue riſimile à principio partes cogitaſſe, per ea quæ not. Ant. de But.& Abb. in c. quintaual lis. de iureiur. ubi in compromiſsis dicunt il- lam clauſulam, renunciantes enormi& enor miſsimæ læſioni, nihil operari, quia uidet᷑ ad iecta de cõſuetudine notariorũ, nec eſt ueriſi mile partes cõſideraſſe talem caſum. l. ſi liber tus operas.ff. de op.liber. Quarto not.fquòd ex ſtipulatiõe in qua nõ ſit ſeruata forma, nõ oritur obligatio naturalis. In contrarium eſt gl.l.iuriſgentium,§. ſed cum nulla. ff. de pact. Cccc 2 a Adde Deci. in .fæminæ. co lum. xiij. uerſ. ſexta regula. ff. de reg.iur. 10 51 quæ generaliter uult quòd ſtipulatio inutilis ualeat in uim pacti. l. ſi unus§. ſi acceptilatio. ff.de pact. l.an inutilis. ff. de accept. Ad iſtud obiectũ reſpondet loan. de Imol. Paul. Eaſt. &alij hic, quòd iſte tex.ſo luùm procedit quan do cõſtabat quòd partes haberẽt ſolũ animũ ſtipulandi, puta quia dicerent, promittis mi- hi ſtipulanti deceme ſecus ſi ſimpliciter dictũ ſit, promittis decem.& ita atteſtantur cõmu- nem opin. eſſe Alex.& Aret. hic. Cõtrarium tenet Aret. per iſtum text. quia eſſet magna ſubauditio. Confirmo iſtam opin. nam ſicut in primo caſu huius§. ſuperfluum fuiſſet ad- dere iſta uerba, per ſtipulationem, nec IJuriſ- conſultus poteſt in eo caſu ita intelligi, ergo nec in ſequenti caſu, in quo non recedit apri ma cõceptione uerborũ. Secũdo, quia Iuriſ- cõſultus fuiſſet ualde diminutus, ſi omiliſſet illa uerba, in quib. conſiſtebat tota difficultas ſuæ deciſionis: nam quæ ſpeciali nota digna ſunt, cenſentur neglecta ſiprętereant. l. item apud Labeo.. prętor ait. ſf. de iniu. Tertio ob ſtat, quia ſi dictũ fuiſſet, promittis per ſtipula tionè:& reſponſum per nutſ, iſta ſtipulatio fuiſſet nulla, nõ tam ex defectu formæ, qᷓ; etiã ex defectu materiæ, id eſt, conſenſus, qui eſt de materia contractuũ, ut dicit Io. de Imol. in prin. decret. in vi. col. quod eſt cõtra mentem tex. in quo proſequuntur defectus in forma. Quarto obſtat doctrina Bart.hic cõmuniter approbata, fquòd ubi adeſt defectus in for- ma, quod non ua et ut ago, non ualet ut uale re poteſt:certè in noſtro text. erat defectus in forma. Quinto facit, quia partes incipiẽtesab interrogatione, ſatis oſtendunt quòd uolunt ſtipulari:quia contractus magis cognoſcitur à forma ipſius, ut etiã dicit Aret. hic, q́; àdeno minatione. l. inſulam. ff. de præſcrip. uerb l. ſi cum uno.ff. loca. unde ex quo præcedit inter rogatio, quod eſt principale in ſtipulatione, atis declaratur animus à principali intentio ne. l. ſi quis in ſeruitute. ff. de fur. l. ſi quis nec cauſam. ff. ſi cer. pet.& ita teneo, prout etiã te nuit Bal.in l. cum quis.in vij. col. C. de iur.& fac. ignor. ubi dicit gl. in d.§. ſed cum nulla. à moder. reprobari: nec Bart. in l. ſi ſtipuler.§. fin.j.eo. dicit contrariũ, prout eum refert R- lex.& malè, ſicut nec Ang. in. ſi certis annis. in i.col. C.de pact. Moder.hic tenendo opin. gl. dicunt, quòd quando quis ſtipulat᷑ tertio, hoc modo, promittis mihi ſtipulanti dare cen tum Titio? ꝙ non ualet ſtipulatio, nec oritur obligatio naturalis, per hũc text.& ita limitãt gl. cũ ibi notatis, in J. ſtipulatio iſta.. alteri.j. eo. Teneo cõtrariũ, quia quãdo actus peccat in forma, tũc nõ oritur naturalis obligatio.& ita procedit hic text.S ed.alteri nõ loquit᷑ in defectu formæ, ſed naturæ, unde oritur obli- atio naturalis, ut dicit Ang.& Imol. in l. cum lex. ff de fideiuſſ. Expeditis notabilib. Bar. inducit primò iſtum tex. ad quæſtionẽ Qui- dam interrogauit, uis tu dimittere ſubſtantiã tuam tali:& ip ſe reſpõdit, cui alteri ꝗᷓ́ʒ illi uel- lem dimitterer cõcludit ner iſtum tex. cen- And. Alciati inl.] Sſ1 quis ita. 10 20 4⁰ 50 60 5² ſetur reliquiſſe: nam ſi iſta uerba inducũt cõ ſenſum in cõtractibus, multò magis in ulti- mis uoluntatib. l.in teſtamentis. ff. de reg. iu. fa. l. Pamphilo.. ꝓpoſitũ. ſf. de lega. iij. In iſta uæſt. aduertendũ eſt ad tria. Primò, in quo actu facta ſit promiſſio. Quidam moder. dixe runt eſſe factũ per pactum, qd eſt ſpecies ulti mæ uolũtatis. l. fi. C. de fideicõm, ſed iſtud eſt impoſsibile, quia nec per pactũ nec per ſtipu latiões poteſt dari hęreditas. l. licet. C. de pac. l.pactũ q́d dotali. C. eo. tit pręſertim quando ſtipulatio cõcipit᷑ per aliũ, q́; per eum ad quẽ deuoluit hęreditas.§. alteri. laſ. hic dicit quòd Bar.loquit᷑ in fideicõmiſſo particulari,& òd in eo caſus eſt clarus, ex quo huiuſmodi fidei cõmiſſa relinquunt᷑ etiã nutu.l. nutu. de leg. iij.qd nõ eſt in uniuerſali, ut per Ang. in l.in epiſtola. C. de fideicõ. Aduerte, quia ſi ita in- telligeret Bart. eius ratio nõ concluderet, ex quo in iuriſdictione fideicõmiſſoꝶ particula rium nõ ſit plena interpretatio, prout ipſe di- cit, per l. in teſtamẽtis, de reg. iur. ſed ſtricta.l. numis, ff. de leg.iij.cum ſimil.& firmat Lud. Ro. in l plures. ff. de dam. inf. unde eoꝶadem ptio nõ eſt fauorabilis, ut eſt tex. in l. ſi fuerit. & ibi Soci.in vi.notab.ff. de reb.dub. Item nõ eſt uerum qᷓd dicit laſ.quod fideicõmiſſa uni uerſalia nõ poſſint relinqui nutu: nec Ang. hoc dicit in l. in epiſtola. per eum alleg. imo Bal.ibiꝰ tenet cõtrariũ,& Paul. de Caſt. in l.i C.de impub.Soci.cõſil. cxiij.in iij.col.ad fin. quicquid dicat Iaſ.allegãs eundẽ Ang.in l.in legatis. C. de lega.& in. i. C. de pac. ponens li mitationẽ ad gl. in l. Lucius. ff. de hære. inſtit. quam nõputo ueram, per ſupradicta. Intelli- ge ergo dictum Bar. generaliter, ut procedat etiam in inſtitutione quæ poteſt fieri in teſta- mento ad interrogationẽ alterius notarij, ut eſt gl. cõmuniter approbata in l. iubemus. in uerſ, quemadmodum. C. de teſta. de qua per Corn. conſil. cccxix. in i. Socinus conſil. xix. in iij. cum ſimil. Secundo aduertendum eſt, an deciſio Bartoli ſit in ſe uera:& puto, ſtan- te illa forma uerboꝶe, quòd nõ. Nam etiam ſi prędictæ interrogationi reſpondiſſet expreſ ſe teſtator, quia dixiſſet, uellẽ relinquere, ta- men iſta promiſſio nõ faceret quòd relinque retnam uerbũ, Volo, ſeu uellem, iunctũ in- finitiuo uerbi ſignificanti actũ de futuro, ni⸗ hil diſponit, niſi ſit iunctum infinitiuo uerbi, Eſſe, puta, uolo eſſehęres, ut dicunt Doct. cõ muniter in l. ſerui electione, ff. de lega. i. Ant. de But, in c, ex literis. extra de ſponl. Jaſ.inl. cunctos populos.in iiij. col. C. de ſum. trin. & fid. cath. Et propterea dicit Bald. in unic. in vij.col. C. de confeſſ. quod ſi aliquis ſit in- terrogatus, utrũ fecerit delictum,& reſpon- derit, uolo confiteri me feciſſe, non intelligi- tur cõfeſſus. Vnde in caſu noſtro ſi dicatur, uellem relinquere bona mea tali, nõ per hoc dicitur reliquiſſe. Et ſi iſtud eſt in uerbo, uo- lo, multo magis procedet in caſu Bartoli, in uo dictum eſt, Cui magis uelléè quam ſibi⸗ ex quo illud uerbum, uellem, habet tractum de futu- 4 Adde ged dem temethe in l. ubemn in prin. 04 teſa. d verbum, Coo gca,q Dubitat ergo duocatis am elellcertan vominauerat iperſdeicõ gumn de ei naime, Dul nocomaffir unſpecilica ilumeEtt uoexcõuoc hentlerelie drauiſſe uol bebßſenſera ktlectanteil mysplacet nnerrogatus. ii relpodiſt uodualeret vditur Bart, ekkaoraccet leberet tale derglind. dctoribus, dlo calus eſ denendume nüclcdde zu dectione, urelngh ruintitution daationem, Nreddeg b al Neus elt in C t alg. AI 6 nch prelu 12 13 tit. de uerb. oblis. cõment. de futuro, nec reſpicit præſens tam efficaci- ter ſicut uerbũ, uolo. l. cum in plures. 6. man- daui. ff. Iocat. licet Bald.& Imol. in l. fin. ff. de teſta. non faciant differentiam inter utrunq;. Non obſtatl. Pamphilo.5. propoſitũ. de lega. iij. quia poteſt reſponderi prout reſpõdet la- ſon in d. l. ſerui, quòd illud procedit propter ſex cõcurrentias, quia amicos cõuocauerat, quia miles, quia fideicõmiſſarius erat contu- bernalis ſuus,& quia teſtator carebat agna- tis,& quia geminata uerba,& quia ab alio in- terrogatus idem reſpõderat.I Tu aliter reſpõ de& melius, quòd difficultas ibi nõ eſt, quia teſtator uſus ſit uerbo, uelle, prout dicũt om- nes Doct.imò illa uerba, q́d uellet relinque- re, ſunt uerba Juriſconſ. nõ teſtatoris: ſed Iu- riſconſ.facit fundamentũ ſuper reſpõſo teſta toris inſerto in teſtamento, qᷓd lingua græca fuit prolatũ, ut dicit ibi gl. Vnde in Pandectis Florentinis, quas ego quandoq; uidi, poſt il- lud uerbum, reſpõſo tali, ſubſequitur una di- ctio græca, quæ in latino ſignificat, maximè. Dubitat ergo luriſcõſultus, nunquid ex quo cõuocatis amicis teſtator dixerat ſe relinque- re uelle certa prædia, quæ tamẽ coram eis nõ nominauerat, quibus in teſtatione redactis & per fideicõmiſſarium ſpecificatis, interro- gatus an de eis dixiſſet, reſpõdit ᷣuνε, id eſt, maximè. Dubitabatur, quia illa dictio nõ eſt in totum affirmatiua: item, quia ipſe teſtator 10 20 30 non ſpecificauerat bona, an ualeat fideicom- miſſum? Et text. dicit ſine dubio ualere, ex quo ex cõuocatione amicorũ, coram quibus dixerat ſe relicturum prædia, ſatis uidetur de clarauiſſe uolũtatem, licet ambiguam, quòd de eis ſenſerat, de quib. fuerat interrogatus. Etſic ſtante illa dictione, uellem, in caſu Bar. magis placet contraria opin. Si uerò teſtator interrogatus, relinquis omnia bona tua Ti- tio? reſpõdiſſet, cui magis relinquo? uidetur quòd ualeret, per iſtum text. Et iſto caſu ſal- uabitur Bart. quod tamen intellige, quando teſtator accerſiuiſſet notarium,& iuſſiſſet ut ſcriberet talem hæredem nominando Titiũ, er gl. in d. l. iubemus. quæ ſic declaratur à PoRoniseun ibi per Corn.In fideicõmiſſo uerò caſus eſſet magis expeditus. Tertio ad uertendum eſt, quòd Ioan. de Imol. in l. gerit. in vi.col.ff.de acqui.hæred.& Alex. in d. l. ſer ui electione. uidentur tenere fquòd uerbum, uolo relinquere, in teſtamẽtis tantùm impor tat inſtitutionem, propter præſumptam deli- berationem, quia in eis teſtes debent rogari. I.hæredes palàm. 5. in teſtamentis. ff. de teſta. Secus eſt in codicillis.l.fin. C. de codicill. nã iſtud arg. Alex. nõ procedit in caſu Bart. hic, in quo præſupponit teſtes rogatos, ſinon ad ſolennitatem codicillorũ, ſaltem ad effectum præſumendæ maioris deliberationis: quod etiam uidetur probare text.in d.. propoſitũ. ibi, accerſitis amicis. unde ſi non ſunt accerſi ti, eſt ſecus.l. fin. ff. de teſta. ita intelligit Bart. & intellectus in ſe eſt uerus, ſed non conue- niens literę, unde non tenetur cõmuniter, ut 40⁰ 50 60 54 per Bal. Ioan. de Imol. Paul. de Caſt.& Aret. in d.l. fin. Et quòd ſimplex conuocatio conſi deretur,& habeat hunc effectum, tenuit etiã Bart. in d. I. gerit. in iij. col. Vnde errant mo- der. Seneñ. hic, dicentes ſufficere interroga- tionem ſine conuocatione. Plus etiam errant dum dicunt text. noſtrum procedere tantùm quando ſtipulatio fit conuocatis teſtibus ad hoc,& ita uelle Bart. quod non eſt uerũ: quia iſta conuocatio non conſideratur in contra- ctibus, ſed in ultimis uoluntatib, tantùm, au- then.rogati.C.de teſtib.l.ad fidem. ff. eod. tit. & contrarium uult Bar. in d. I. gerit. in iij. col. dum allegat iſtum§.& dicit ex præcedenti in terrogatione præſumi deliberationẽ. per gl. inl. in ementis. C. de contrah. emp. Et poteſt etiam ſubuerti deciſio Socini hic, limitantis tex.in c.relatum. extra de teſtam. ut procedat quando teſtes ſunt rogati:quod uidetur con/ tra illum tex.qui ſe fundat ſuper iure gentiũ, quo iure non erat neceſſarium teſtes rogari, uia hæc eſt ſolennitas iuris ciuilis. d.§. in te- Nanreniss lsd recedo tamen in hocultimo ab eius opinione. Secundo inducit Bart. iſtum tex. ad aliam quæſt. quando tertius arbiter di xit, non uideo cur non ſit condemnandus: nam uidetur cõdemnare. l. uxorem. 6. concu- binæ. ff. de lega. iij. Et iſtud infertur ad quęſt. per Bald. Ang. Rom.& alios: Nunquid ſi cõ ſultor datus in cauſa, dicit reum eſſe condem nandum,& iudex pronũciat hoc modo, ſpro nuncio prout in conſilio, an ualeat ſententia⸗ Scõmunis opinio eſt quod ſic.ſecus ſi iudex diceret, pronuncio eum condemnandũ pro- ut in conſilio: nam iſto caſu cõmunis opinio eſt quoôd non ualeat, ut hic per eos,& per Ca no. in c.cum uenerabilis. de except. Ratio eſt in iſto ſecundo caſu, quia aliud eſt cõdemna re, aliud pronunciare condemnandum, ut di cit Bart.in l.i.C.ſi aduer.lib.& in I. fin. C. ubi & apud quem.& in l. ab executionc. C. quo. app.non reci.& iſta eſt uera ratio, per quam mouẽtur Doct. Aliam poſuit Rom hic, quia tractus futuri temporis non ſpectant ad iudi cem. l. non quemadmodum. ff. de iudic.& l. i. ff.de uſur. quæ ratio non eſt bona in caſu no- ſtro,& contra notata in I. qui ſe dicit. ff. de iu dic.& gl.in l. fin. C. ubi& apud quem. cum ſi mil.hic alleg. per Alex. Vnde teneas primam rationem. Ex qua infertur, fquòdiſta ſenten- tia licet omnino ualeat in effectum condem- nationis, ut dicunt hic Doct, tamen ualebit in ſe,&erit interlocutoria habens uim diffini tiuæ, ut eſt de mente Bald. in l. cum iudex. C. de ſentent.& Alex. hic dum reſpondet ad l. Aemilius. ff. de minor. unde niſſ appelletur, ſi ſubſit inſtantia poteſt iudex rurſus iudica- re& condemnare,& iſta ſecunda non erit ap pellabilis, ex quo uenit in executionem pri- mę, ut eſt gl. not. in l. ſi cum exceptione.. hęc autem actio.ff. quod met. cauſ.tEt ab execu- tione, uel etiã àpronunciatione de exequen- do, non appellatur, ut eſt magis cõmunis opi nio, ut per Ang. in l. ab executore. ff. de app. Ccec 3 15 16 17 4 Adde quòd in dubio quis ui- detur facerea⸗ ctum omni me liori modo quo poteſt, ſecudu Abb. cõſil.x- vij. in j. col. in fi. in ij. uolum. quod dictã eſt nimis genera- le, unde reſtrin gi debet ſecũ- qũ notata hic. 18 55 Iex. conſil. xcv. in ij. uol.& moder. in c. no- uit.de appell. cum ſimil. quicquid dicat Bar. in d.õ.hæc autem actio. Etin quantum Aret. hic arguit cõtra cõmunem opinionem, eius argumentis reſponde ut per moder. in d. c. cum uenerabilis. In gl.in uerb. ſed nec naturaliter. attingit hic Bart. regulam, f Quod non ualet ut ago, an ualcat ut ualere poteſt.& diſtinguit ut hic per eum,& eius doctrina in quolibet mem- bro cõmuniter tenetur. Tupro declaratione fac ſeptem concluſiones. Prima eſt, quan- do expreſſe fuit actum quòd actus ualeret ut melius poteſt, tunc ualebit-. l. i. ff. de codicill. I. fin. C. eod. Pro iſta concluſione facit quod not. Bartol.in I.i. in iij. col. ff.de iure codicill. nam in teſtamẽto requiritur inſtitutio uel ex hæredatio pro forma. Pone filium præteritũ in teſtamento in quo ſit clauſula codicillaris certè ualebit in uim codicilli, ut tenent Doct. cõmuniter in auth. ex cauſa. C. de lib, præter. Item facit quod conſuluit Paul. de Caſt. con- ſil. cccxlv. ſuper puncto quo quæritur.& A- lex.conſil. cxij. in iij. ubi ſi teſtator reliquit ali quid particulariter filio, ſi in teſtamento ſit clauſula, Omni meliori modo, habebitur ac ſi reliquiſſet iure inſtitutionis. Limita iſtam concluſionem, ſ quando lex requirit aliquid certitudinaliter exprimi: nam niſi ſit expreſ- ſum, actus penitus eſt nullus, ita eſt text. in c. i.de poſtul. prælat. lib. vi. Et facit quod conſu luit Aret, conſil. xvij. in iij. col. nam ex quo lex requirit ad ualiditatem donationis inter patrem& filium, iuramentum non eſt ſatis, ſi donaret pater omni meliori modo& ẽ.& ita debetintelligi quod not. Calder. conſil. i. ſub tit.de accuſ. quicquid dixerit Felin, in c. cum ſuper.in fin. extra de offic. deleg. Item fa cit quod not. Specul.in tit.de inſtru. edi.. cõ pendioſe. in i.col. nam filiusfamil. non poteſt teſtari, nec codicillari, etiam conſentiente pa tre l. tam is,§. i. ff. de donat, cauſ. mort. Doct. in l. ſenium. C. qui teſta. fac. poſſ. Sed poteſt donare cauſa mortis, dũmodo pater expreſſe conſentiat.l. filiusfamilids.§. fin. ff. de donat. Pone quod teſtetur cum conſenſu patris, in quo teſtamento adſit clauſula codicillaris,& omni meliori modo, an ualebit: certè non. ſe quitur Socin. conſil.cxij.& conſil. clxxij. in iiij.col. Secundo limita, ut non ualeat in ca- ſum à partibus incogitatum, puta quia non- dum eueniſſet.& ita conſuluit Lud. Roman. conſil.ccxciiij.hæc confeſsio. refert& ſequi- tur Felin. in d. c. cum ſuper. facit quod notat Aret.conſil.xxiiij.in ij.col. uerſ.nõ obhſtat iu- ramentum. uelquia caſus eſſet ualde inſoli- tus. arg.l. fiſtulas.§. frumenta. ff. de contrah. empt. Alex. conſil. xxxi. penult. col. in ij. uol. Intellige tamen, ut quãdo adeſt clauſula, om- ni meliori modo, trahatur ad cogitata in ge- nere. arg. l. qui iure. ff.de teſta. milit.& eoruùm quæ not. Bar. in l. ſub prętextu.ij. C. de tranſ- act. in prin. Ant. de But. in c. ſi diligenti. poſt medium,. de for. compet. Et dicitur de aliquo And. Alciati in J.). 5ſi quis lta.„ 20 30 4⁰ 50 60 in genere b cogitatum, quando in genere fa⸗ cta eſt mentio, ut per Aret. con ſil xxxiij. con ſultatio. Socin. conſil. cxlij. in fin. uel quando aliter probatur, ut per Ang. in authen ex cau ſa.in i.col. in fin. C. de lib. præter.& ſatis pro- batur in d.l. qui iure. Item intellige, niſi actũ ſit ut etiam actus ualeat in caſum à partibus incogitatum, ut uult Angel. in I tres fratres in ij.col. ff.de pac. Rom. in. ſicut certi. in ult. col. de teſta. milit. Alex. conſil,. xi. in penult. col. in ſecundo. Tertio limitatur:— in diſpoſitione expreſsi ſunt modi inepti,& modi apti, nullatenus condeſcenduntab ex- preſsis: nam tunc, ut dicit Felin. in d. c. cum ſuper. etiam ſi partes agerent ut actus uale- ret omni meliori modo, tamen non ualet, per conſilium Anchar. ccclvij. quia præſupponi tur, ubi ſi quis ſit inſtitutus in duobus teſta- mentis, quorum primũ eſt ualidum, ſecun- dum inualidum, ſi adeat ex ſecũdo omnime- liori modo& ẽ. non fuſtinetur aditio ex pri- mo. Tu tene contraiſtam limitationem, quia in caſu Anchar.ideo non uidetur adiuiſſe ex primo, quia expreſſe ſibi reſeruauerat tale ius.& contrarium etiam tenet Angel conſil. clxxxiij.& latè Decius conſil. xiiij. quando 85 tS ecunda cõcluſioff Quando in modo cõ- 20 ſtituendi non eſt differentia inter actum qui agitur,& eum qui ualere poteſt, tunc quod nõ ualet ut ago, ualet ut ualere poteſt. l. ſitam anguſti. ff.de ſeruit. l. uia. ff. de ſer. ruſt. præd. Adde quòd iſtæ leges allegatæ per Bart. non uidentur multum urgere. Primò, quia in ca- ſu d. l.ſi tam anguſti. erat facta demonſtratio, quæ præualet uerbo, ſecundum gl. in l. quæ extrinſecus..eod. referunt moder. hic,& etiã I. uia. quicquid illi dixerint, minus probat: quia in illa l. ſolùm Iuriſconſul. procedit diffi niendo quæ ſit uia,& quod ſit iter:& licet gl. ibi notet, quòd ſi quis intendat uiam conſti- tuere, erit iter, tamen illud notabile non pro- batur concludenter in illa l. Item iſte intelle- ctus Bart. ad d.l,tam anguſti.non teneturibi. Imol. Bald. Ang. Alber. de Roſ.& Flor. intel ligunt illum tex. quòd ibi ſit: quia appellatio- ne uiæ impropriè ſumpto uocabulo uenit iter. Vnde per illum text. fundant regulam, quòd actus qui non poteſt ſuſtineri ex pro- prietate ſermonis, ſuſtinet̃ ex improprio in- tellectu:& iſtud maxime procedit in ſeruitu- tibus realibus, quibus lex fauet. I. iiij. ubi gl. ff. de ſeruit. Alium intellectum ponit Bal. in l. non codicillum. C. de teſta. Raph. Com.& Iaſ.hic, quòd ideo ibi illa conſtitutio, quæ nõ poteſt operari in ſeruitutem uiæ, operatur in ſeruitutem itineris uel actus: quia ſub ſerui- tute uiæ, quæ eſt amplior, continetur ſerui- tus itineris, quę eſt minor. arg. 5. ſi ſtipulanti. j. eod. Sed contra iſtam concluſionem facit quod not. Bart.in§. fin. in iij. col.j. ead. l. ubi dicit, quòd ſi interrogatio fit de aliquo,& re- 1 ſponſio de parte, quæ ſit pars impropriè uelu ti quo ad cõmoditatem tantùm, non ualer ſti pulatio:quia reſponſio non eſt de parte inter rogationis. ſerinuim ul fulam diuria ulc dumvidetu nldotori,h. am. Prol dom cömul umintellec alum quiim taifkerentt Tertiacot voluntate un w quodnol epotelt ne rbosibialle lonemprim Uinauerat.ff niarecoömul vrlalté vale ſndlttquia vdcit Dau. guatex ſen urrenunciat rreegilleui uticheitg wr Potes reſ reinteſtan nreligkelll ualeat iure 21 22 57 rogationis.l.&per iuſiurandum. in ij. reſpon ſo. j.de acce. Iſtud proprieè eſt in caſu noſtro: quia in uia nõ continet᷑ actus, ſeu iter, prout ſeruitus, ſed prout cõmoditas. I. qui uſumfru ctum.& ibi not.j.eod.& eſt gl.in l. ſcire debe mus. eod. tit. Fortaſſe poſſet dici(quia actus prout eſt in cõſtituendo, eſt pars uiæ:& idem de itinere. l. loci.§. i. ff. ſi ſer. uend. licet ubi ſer uitus eſt conſtituta inſit tantũmodo ut cõmo ditas) quòd nos loquamur de actu quatenus eſt in conſtituendo. Sed tamen iſtud non pu- to uerum: quia quamuis unum poſsit conſti tui ſine alio, nõ ſequitur quòd ſit pars ipſius. Contra iſtam rationem etiam obſtattex. in d. J. diuus. ff. de uſu& hab. ubi legatum uſus ua let in uim uſus fructus,& ſic in eo quod eſt plus,& tamen uſusfructus non comprehen ditur in uſu, imò potius eſt ecõtra:& ille tex. etiam uidetur urgere contra doctrinam Bar. in l. tutori.5. i.ff.de admin. tut. de quo infra di cam. Pro reſolutione potes tenere intelle- ctum cõmunem in d.l.ſi tam anguſti.iũctum cum intellectu Bart.hic, ut actus trahatur ad caſum qui impropriè continet᷑, quando non eſt differentia in modo conſtituendi. Tertia concluſio: In his quæ dependent à uoluntate unius, ſi agitur de totali diſpoſitio ne, quodnon ualet utago, non ualet utuale- re poteſt.l. nõ codicillum. C. de teſta. cum iu ribus ibi alleg. in gl. Contra iſtam conclu- ſionem primò obſtat text. in l. ſi miles qui de- ſtinauerat. ff. de teſta. milit. ubi qui uult teſta- ri iure cõmuni, ſi eo iure teſtamentũ non te- net, ſaltẽ ualet iure ſpeciali. Nec obſtat quòd iſtud ſit quia uterq; actus eſt eiuſdem ſpeciei, ut dicit Pau. de Caſt. Cor. in d. l. nõ codicillũ. quia tex.ſe nõ fundat in hoc, ſed quia nõ uide tur renunciare iuri ſpeciali:quia nemo cenſe tur elegiſſe uiam qua iudicia ſua ſubuerteret, ut ibi dicit: quæ rationes procedunt generali ter. Potes reſpõdere, tquòd iſtæ rationes ſint ueræ in teſtamẽto militis, in quo ſemper ſub- intelligit᷑ illa clauſula, Si nõ ualet iure cõmu ni, ualeat iure militari, ut dicit Bart. in l. i. in xXv. q.& in vi. ff. de iur. codi. fa. l. licet. C. de pa- ctis. nam aliàs uidemus in pagano, qui ſi ex- preſſe agit ut teſtamentũ cõdat in ſcriptis, nõ ſuſtinet᷑ in uim nuncupatiui. Cyn.in I.hac cõ ſultiſsima.. per nuncupationẽ. C. de teſtam. Bart. in I. fi.ff. de iur. codi.& tamẽ ſunt eiuſdẽ ſpeciei, quicquid dicat laſ.hic. Secundo ob ſtat tex. in l. uni.. ſimiliq modo. C. de lati. li- ber.tol. ubi eſt text quod ſi quis ſeruũ ſuum apud acta appellet filiũ, non per hoc cenſebi- tur filius adoptiuus,& ſic actus nõ ualebitut agit᷑, ſed erit liber, unde ualebit ut ualere po- teſt, etiã in ſpeciem diuerſam: quia aliud eſt eſſe filium, aliud ſimpliciter eſſe liberum. Re ſponde, quicquid dicat gl. quòd ille text. non tit. do uerb. oblig cõment. 38 idem Bar. in l. non ſolum, 6. morte, in xij. col. uerſ. uideamus de congruo. ff. de oper. noui nũc. Ad hoc ut proteſtatio teneat, debet fieri in loco congruo: ponamus quòd quis exi- ſtens in loco incongruo proteſtetur ſimplici ter, talis proteſtatio nõ ualet ut agitur: ſed u- trum ualebit ut poteſt, ſecundum quòd cen- ſeatur facta ut ſoluatur loco congruo? Bart. ibi tenet quòd non, per tex. in l. ſi cum dies. 5. 10 quid ergo. ff. de arbit. Limita iſtam concluſio nem Bart. ut non procedat quando expreſſe non cognoſcitur quem actum uoluerit quis magis facere: quia in dubio interpretabitur pro ſuſtentatione actus, ut uideat᷑ uoluiſſe fa cere eum quiualuit, ut per Bal. in l. i. C. de iu re codicill. Paul. de Caſt. in l. proximè. ff. de his quæ in teſt. delen. ubi ſi quis cõuocatis ſe- ptem teſtibus dicat, ſitis teſtes huic meo nun cupatiuo teſtamento, deinde non faciat ali- z0 quam inſtitutionẽ hæredis, teſtamentũ uale- bit in uim codicilli. Nam quamuis adhibue- rit ſeptem teſtes, illi non reſpiciunt ſubſtan- tiam actus, quia ſunt cauſa probationis, ut di cit Bal. in c. i in ult. col. quid ſit inueſt. nec plu ralitas quinq; teſtium repugnat codicillis:& q́uis appellaueritteſtamentũ, tamen præua- let forma. J. ſi inſulam, ff. de præſcrip. uerb. ex quo em̃ nõ fecit inſtitutionẽ, oſtendit ſe nol- le facere teſtamentũ. d.l. nõ codicillũ.& ſic te 30 neo iſtã deciſionẽ, quicquid dixerit Iaſ. hic. Quarta concluſio: In his quæ dependent à uolũtate unius, ſi agiturde particulari diſpo- ſitione, actus qui nò ualet ut ago, ualetut ua- lere poteſt. l. filiusfam,§. ut quihęredem, ff. de leg. i.l. Scæuola. j. ad Treb. Et ratio differẽtiæ à ſuperiore caſu eſt, quia in eo agẽs trãſiret in aliũ diuerſum, ſed iſto caſu nõ:nã qᷓ;uis ſubſti tutio directa trahat᷑ ad fideicõmiſſariũ, teſta- mentũ tamẽ remanet in ſuo nomine:qd nõe- 40 ra n præcedẽti caſu, quia nõ ualuiſſet ut te- ſtamentũ, ſed ut codicillus:&ſic licet ſubſtitu tio directa opponat᷑ obliquè ſecundũ Bar. in l. centurio. in i.oppoſ.ff. deuulg. tamẽ una in aliã transfundit᷑, ex quo nõ alterat᷑ actus prin cipalis. Cõtra iſtam concluſ.obſtat quia li- bertas directa ſeruo alieno data in teſtamẽto, nõ flectitur in fideicõmiſſum.l. ſi ſeruus lega tus.§. ſi ſeruus alienꝰ.& ibi gl. Bar. Bal. Ang. Flor. Raph. Com. Iac. de Put.& Paul. Caſt. ff. „o de leg.i.Adiſtud fundamentũ reſpondetur a multipliciter. primò per Alex. in d. l. cẽturio. qd in d.§. ſi ſeruus alienus. actus à principio fuit nullus, ſecus ſiualere potuiſſet: quę ratio eſt cõtra cõmunẽ. Doct.inl. uerbis.ffde uul. Itẽ cõtra l. Scęuola.ff. ad Treb. ubi ſubſtitutio in codicillis directa à principio nõ ualuit. Itẽ iſta ſolutio nõ tollit difficultatẽ:quia data do- ctrina Bar. pro uera, actus ibi à principio nõ fuiſſet nullus, ſed datio libertatis ualuiſſet in facit in materia:quia per illam appellationem so uim fideicõmiſsi. quare alijs duobus modis dominus non agebat ut ſeruũ adoptaret, ſed lex ſimpliciter introduxit illum actũ manu- miſsionis ratione de quaibi: unde teneo con cluſionem Bartoli: pro qua facit quod notat reſpõdet, quos reproba ut ibi perlaſ. Alio mo do reſpondet Iaſ.ꝙ ibi ideo nõ tenet datio li- bertatis, ꝗa teſtator nõ habebat aliquodius di ſponẽdi de ſeruo, utpotealieno. Sed iſtud nõ Cece 4 23 24 4 Adde Decuum in l. precibus. in pen. chart. C. de impub. & alijs ſubſh. 59 uidet᷑ urgere, ex quo ſatis habebat ius diſpo- nendi ſaltem per fidecõmiſſ.& tamen nõ ob- liquatur. Vnde ſecundo modo reſpõdet, qᷓd ideo ibi non ualet libertas in uim fideicõmiſ- ſariæ, quia teſtator eum ſeruum alteri legaue rat,& de eo prouiderat.& hanc ſolutionem etiam referunt moder.in J. precibus. C. de im pub. Sed iſta ſolutio non placet, quia tex. prę ſupponit, quòd etiam ſi legatus nõ fuiſſet ſer uus, datio libertatis nõ ualeret, nec obliqua- retur in fideicõmiſſariam. Præterea iſta ratio eſt contra aliam cõmunem opin.quòd liber- tas directò data ſeruo alieno nõ obliquatur, uam tenuerũt Doct. s relati in d.6. ſi ſeruus alienus.& Bald. Alber. de Roſa.& Salic. in I. ſeruo. C.de manu.teſta. gl. Bar.& Raph. Co. Paul.de Caſtr.& Alex. in l. cogi.§. ſi pater. ff. ad Trebell. gl. in I. ij. õ. i. ff, de iur. codicil.& in l. ſeruum filij. õ. ſi 1dem. ff. de leg. i. gl.& Bal. in l. ab eo. C. de ſeru. pig. dat. manu. Bart. Raph. Com. Aret. Rlex.& Iaſ. in l. i. ff. de leg. i. Imo la in l. centurio. ff. de uulg. Vnde dicit Alex. hic, quòd nunquã uidit bene reſponſum adil lam J.& per illum text. ipſe tenet contra com 25 munem concluſionem, ſquòd ſubſtitutio cõ pendioſa facta à pagano, poſt mortem expi- rat in totum, adeò quòd nõ ualet neq; in uim fideicõmiſsi:& reſpondet adl. Scæuola. ff. ad Trebell. ut j dicam. Ego reſpondeo ad d.§. ſi ſeruus alienus.& adl. Stichus ſeruus. in fi. ff.de manu.teſta.cum ſimilib. tenendo opin. 26 Bart. hic,& dico eſſe differentiam à legato li bertatis, ad legatum aliarum rerum,& ad fi- deicõmiſſum. Nam ideo libertas directa non obliquatur, quia tranſiret in ſpeciem peni- tus diuerſam: nam per directam libertatem prouidetur tantùm ſeruo, per obliquam pro uidetur etiam hæredi, reſpectu iuris patrona tus quod habebit in ſeruum. Et ſi dicas, cùm tur non ſolùm fideicõmiſſario, ſed etiam hæ- redi uenienti ab inteſtato, propter quartam Trebellianicam? Reſpondeo, quòd illa pro- uiſio facta à teſtatore eſt in ſuis bonis,&teſta tor poteſt liberè diſponere de ea: ſed ius pa- tronatus nõ eſt neq; uerè neq; cauſatiuè in e- ius bonis, unde nõ eſt tranſmiſsibile ad hære des extraneos.I.ſi nõ ſortẽ.. libertus.in fi. ff. de cõd.ind.& ita declarat Bar.in l.i. in iij. col. ff. de leg.i. Ratio ergo cur nõ obliquatur, eſt, quia tranſiret in ſpeciem penitus diuerſam: quia de relicto quod deberet eſſe propriorũ bonorũ, traheret᷑ ad relictũ eius quod nec ue rè nec cauſatiuè eſt in bonis teſtatoris. Et ſic habes primã limitationẽ ad doctr. Bar.hic,& quia iſta ratio eſt ſatis ſubtilis& rigoroſa, per Iuriſcõſultos modificata fuit, ut nò procede- ret quãdo teſtator directè legaſſet libertatem deicõmiſſariam. Nam ſi hæres ſpõtè adierit, cõpelletur manumittere,& reſtituere fidei- cõmiſſum:& eo in caſu libertas directa trahe tur ad fideicõmiſſariã. l. cogi.5. ſed ſi ſeruo.ff. 27 ad Trebell, ldem ſi teſtator leget libertatẽ di ſeruo hæredis,& reliquiſſet illi hæreditatẽ fi- And. Mciati in l.j;ſi quis ita. rectam ſeruo alieno, ſed ſibi pignorato: quia ex quo habet aliquod ius in eo, ualebit in uim fideicõmiſsi.l. generaliter.§. ſi quis ſeruo pi⸗ gnorato.ff. de fideicõ. lib. Vnde dicit text. qd cuis rigor iuris obſtet eo in caſu, præualebit fauor libertatis. Et ſic tollunt᷑ magnæ difficul tates Doct.in l.ſeruũ filij.§.ſi idem ſeruus,. ff de leg.i. Secundo principaliter cõtra d. cõ- cluſionẽ obſtat tex.in l. tutores.§. i. ff. de adm. 10 tut. ubi ſi pater dat curatores pupillo, talis da- tio non ualet, neq; utuideant᷑ dati tanq́ʒ tuto/ res.& ratio eſt ſecũdum Bar. quia illud quod ualere poterat,& ſic quòd cenſerent᷑ dati ut tutores, plus importabat q́; principalis datio: & dicit Iaſ.hic, quòd iſte caſus eſt mirabilis. Adde pro confirmatione rationis Bart. illud quod notant Doct.in.ij. ff, de iuriſd. om.iu. ubi dicunt, quòd qᷓ;uis aliquo cõceſſo ueniãt ea ſine quibus actus expediri nõ poteſt.d..ij. 20 fallit quando illud quod nõ eſt expreſſum eſ- ſetamaius.l. pen.§. illo. C. de neceſſ. ſer. hære. inſtit.Secundo adde qͥd not.in l.i.ff. de tranſ- act. ubi quãdo aliquis tranſigit poſt rem iudi catam, ex tali tranſactione nò cenſetur renũ- ciaſſe rei iudicatæ, ex quo res iudicata eſt ma ior tranſactione: unde tranſactio erit nullius momenti.l. elegãter.§. poſt rem. ff.de cond. in deb. Tertio adde quod not. Aret. in l.à Titio. in fiq.eo.ubi dicit,fquòd quãdo uerba neq;ex 30 proprio, neq; ex largo ſignificatu poſſunt cõ prehendere caſum in quo diſpoſitio quæ nõ 0, ualere poſsit, tunc nõ ſaluat᷑ di- ſpoſitio, ſed redditur penitus inutilis, alleg. d. l. tutores.§. i. idem refert& ſequitur Iaſ. in I. quotiens.in ij. col. ſ.eo. Quarto adde q́d not. Iaſ.in l. centurio. in xiij. col. ff. de uulg. ubi te- net, ꝙ qᷓ;uis hęreditas directa ſecundũ cõmu nem opin.trahatur ad fideicõmiſſum, tamen hæreditas fideicõmiſſa nunꝗᷓ trahitur ad dire directa hęreditas obliquatur, nonne prouide 40 ctam. per d.§. i. niſi in caſibus ſpecialibus, de quibus per Bart. in d. l. uerbis. Nam plus eſt obliquum fieri directũ, quàm econtra. Quin to adde, quòdper illum text. Iaſon in. ſi quis in fundi.in x. col. ff. de leg. i. tenet contra opi. Bar,& cõmunem ibi, †quòd error teſtatoris in nomine appellatiuo uitiet legatũ, quãuis rem legatã appellauerit nomi minoris importantiæ. Sexto ad illũ tex. adde Aret. in. in pupillari. ff. de uulg.& in 6. ſed ſi 50 mihi.j. ead..in iij. col. Et licet Iaſon hic&inl. qui quartã.in fi. ff. de leg. i. uideatur tenerecò tra Bar.in d. 5.i. per gl. in auth. ut hi qui oblig. ſe hab.perhib.in prin. ubiappellatione cura- enere uenit tutela, tu reſponde ſe- ar. quòd in diſpoſitione legalipro cedit illa gl.& appellatiõe curatoris largè ue- nit tutor, ubi militat eadem ratio. Secus in di ſpoſitione hominis, qui ga interpretatio.l. 6o ctal. quod ſi nepotes. ualet ut ag tionieine quendo fquia faci ne cõformi, ſed a nõ fit in ea tam lar/ liberoꝶ. ff. de uerb. ſig.iun ff. de teſta. tutel. Facit, lius fit extenſio in uerbis legis, ꝗᷓ in 3 uerbis hominũ. l. Titius.& l. cõmodiſsime: ft. de lib.& poſth. iuncta l.nõ poſſunt.ff.de leg. Vnde in uerbis legis indetfinita ſemper ęqui pollet aecoliutl ctulere in 28 nabcotin 4 Adte qudt. ſmiudonéa ſtud eſt un oachuſBar regularig: licallegatap ſticihes doſiſeruus: am ucrul. ⸗ lud quoi d iugödeip maius, dmu Uyiceoib men ſit wſg bicumibi ſpeciei, u. lolitackai ci Bar.ndl méto,ꝗa d ij perl. gs. olueltg cs ulerius fubi „. rencltil aiduerbis vemibitradi epotuitpro nllum utua eraprincip nochlelt nuimſubſtii npilorſidei dletonus,& nlinpupile löpotuitual anl ff de fu tad fif ſi imanguſti. 3 alqquid pe dunk utra,B ſdular per lſce Bantin uinta cöc Ruoluntate nahenda,a autualere dulkkdecon 3 are qui- Anültn 30 S 33 34 61 pollet uniuerſali: ſecus in diſpoſitione homi- num. Bart.in l. ſi plurib. in ij. col. ff. de lega.ij. Quare fortius obſtat tex. in l. diuus. ff. de uſu & hab. Sed ſolue, ꝙ ille text.ꝓcedit ubi nõ eſt differẽtia in modo cõſtituendi. Sed ſecus eſt in caſu noſtro:eſt enim differẽtia in hoc, quia curator debet cõfirmari, nõ tutor.§. i. Inſti. de curat.Et ſic teneo iſtã doctr. Bart.in d.l. tuto-/ res.õ. i. quę cõprobat᷑ ex ſupraſcriptis rationi bus, licet iudicio meo nõ bene probet in illo tex.nam ibi teſtator dederat curatorẽ, certè il la datio tenet in ſe,& debet cõfirmari. l. i.& ij. ff. de cõfir. tut.§. i. Inſtit. de cura.& iſtud tenet ibi Iac.de Raue. quicquid dixerit Bar. Nõ ua let ergo illa datio in uim tutoris, quia ſatis po teſt ualere in eũ caſum in quẽ facta eſt, dum- modo cõfirmet. Et exillo tex. habes ſecũdam limitationẽ ad doctr. Bar. hic. Tertio contra concluſ. Bar.opponit᷑ del. uerbis. ff. de uulg. hic allegata per cũ. Alex. hic per illã I.& per d.. ſi ſeruus alienus. tenet cõtra cõcluſ. Bar. & reſpõdet poſt Imol. adl. Scæuola. ff. ad Pre bel.qꝙ ideo ibi ſubſtitutio directa ualet in uim fideicõmiſsi, ꝗa eſt nulla ex defectu accidẽta li, ꝙ ſit facta in codicillis: ſecus ſi ſit facta in te ſtamẽto, ꝗa dicit facta lege reſiſtẽte. ſed cõtra iſtã ſolu.eſt gl.in d.l. uerbis.& ibi Bar. in uerſ. ulterius ubi ſubſtitutio pupillaris facta à ma tre in codicillis, ualet in uim fideicõmiſſi. Tu ad d.l.uerbis. reſponde ſecundum diſtinctio nem ibi traditã, ꝙ aut actus à principio uale- re potuit prout agit᷑,& nunãᷓ flectit᷑ in fideicõ miſſum ut ualeat ex poſt facto: ſecus ſi nõ ua- leat à principio.& ita loquit᷑ doctr. Bar. hic. et ratio d.l. eſt, ꝗa cõpendioſa à principio ualuit in uim ſubſtitutiõis pupillaris, quæ prouidet pupillo:ſi deinde flecteret᷑ in fideicõmiſſum, eſſet onus,& operaret᷑ diuerſum, ut dicit Bar. in l. in pupillari.ff. eo. tit. Item ex quo àprinci pio potuit ualere, ſatis eſt. arg. l. fundus qui lo catus. ff. de fun. inſt.& gl. mag. in l. ſed& ſi ꝗs. 5. fi. ad fi.ff.ſi gs caut.& quod not. Ang. in J. ſi tam anguſti. ff. de ſer. ubi dicit, ꝙ uerba quã- do aliquid poſſunt operari, ſatis eſt, nec tra- hunt᷑ ultra. Et ſic habes tertiã fallentiã ad con cluſ.Bart.per quã cõcluſ.cõfirmat᷑ deciſio e- iuſdẽ Bart.in l.legatũ ciuitati.ff.de uſufr.leg. Quinta cõcluſio:ſIn actibus qui depẽdent ex uoluntate duorũ, ſi agitur de obligatione cõtrahenda, actus qui nõ ualet ut ago, nõ ua- let ut ualere poteſt, ut eſt tex. hic,& in I.i. 6. eũ qui.ff.de conſtit.pec. qui tamẽ tex. nõ uident᷑ probare, quia hic eſt defectus in forma, unde actus indiſtinctè eſt nullus, ut dicã in ſeq. cõ- cluſ.& ex doctr. Bart.hic reprobat᷑ gl. in l. iu- riſgentiũ. 5. ſed cũ nulla. ff.de pac. de qua dixi in notabilib. Adde ꝙ iſta cõcluſ. Bart. melius probat᷑ in l. eo tempore. uerſ.ſed fideiuſſorẽ. ff de pecul.&in l. i.5. deinde. ff. quod iuſſu. Et ratio eſt, quia quando quis ſe obligat& nulli ter, lex præſumit quòd eius intentionis ſit, ꝙ quis ſciat actum nullũ, quod taceat, ne ſe ob- liget. arg. l. an inutilis. ff.de accept.& fa. text. in l.ſi cauſa cognita. C.de tranſact, ubi tranſa tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 62 ctio ſuper re clara quæ nõ ualet in uim tranſ- actionis, non ualet in uim pacti.& ad idem l. ſuus hæres. C, de repud. hære. Limitant hanc concluſionẽ Ant. de But. in d. c. cum ſuper. laſ.&moder. hic, ut nõ procedat quando pec catũ eſt in materia:& mouent᷑ moder hic per quatuor ratiões. Primo per. ſi diuortio. ſ. eo. ubi promiſsio ex cauſa dotis, quæ ualere nõ poterat ut agebat᷑, ex defectu dotis non rece- ptæ, ualet ut donatio. Secũdo adducũt gl.in l. hactenus.ff. de cõſtit.pec.ubi conſtitutũ nul-/ lum, quia aliquod debitũ non præcedebat, ſi ſciẽter ſit factũ, ualet ut donatio uel in uim pa cti de nõ petendo, ſecundũ Bar.& Paul. Caſt. ibi, de quo per Alex. in l. iuriſgentiũ.. ſed cũ nulla. ffde pac. Tertio adducũt q́d not. Io. de Imol. Alex.& alij, in iij. ff. de dam. inf. ubi fi- nito cõpro miſſo,& ſic improrogabili, l. ſed et ſi manẽte. ff. de preca. ſi partes prorogent, ua- lebit in uim noui cõpromiſsi. fa. tex. inl ſi„ mihi bona.6. ſed quid ſi mandaui. ubi Aret. ff. de acq. hęr.& gl.in l.iij. in prin ubi Bar.& alij. ff.de acq. poſſ. Quarto adducunt tex. in l. ubi ita donatur. ff. de donat. cauſ.mor. Sed aduer tendũ eſt quòdiſta limitatio eſt expreſſe con tra Bar.hic, unde nõ puto eam eſſe uerã. Nõ obſt.l.ſi diuortio. quia nõ facit ad propoſitũ noſtræ quæſt. nam ibi actus ualet ut agitur, ſed falſa cauſa in eo nominata nõ attenditur, nec uitiat obligationẽ. Non obſtat gl.in l.ha- ctenus.quia ibi Ioquitur in actu, in quo non eſt differentia in modo cõſtituendi:& ſic ibi ſumus in caſu ſecundæ cõcluſionis Bar. dum allegat l.ſi tam anguſti. Nõ obſtant notata in d. l.iij. quia reſpondetur, quòd propriè nõ ſu mus in actu obligatorio, ex quo poſſet alter ab altero liberari, ut declarat ſingulariter Bar tol. in I. furti.§. quod iuſſu. in fin. ff. de his qui not.infam.& illa deciſio in d. l.iij. fortè nõ eſt uera, prout tenuit Spec Bald& alij relati ibi per moder.& inl. legata inutiliter. ff. de leg. i. & tex. in d.. ſed quid ſi mandaui.& gl. in d. l. iij.de acquir. poſſ. loquuntur in actu depen- dente ex uoluntate unius, unde nihil faciunt contra Bart. Non obſtat d. l. ubi ita donatur. quia actus ibi ualet ut agitur: donans enim cauſa mortis, apponendo pactum ne poſſet reuocari, non uidetur uoluiſſe facere dona- tionem cauſa mortis, ſed ſimplicem donatio- nem l. non codicillum. C. de teſta. quare non puto diſcedendum ab opinione Bartt Adde tamen quòd contra eum primo uidetur face- re quodidem not in auth. ingreſsi. C. de ſacr. ſan. eccleſ. ubi ſi aliquis uult fieri monachus, & in ingreſſu paciſcatur reſeruando ſibi ali- quas facultates, talis actus non ualet ut agi⸗ tur,& tamen ualet ut ualere poteſt: quia reij- citur pactum.& ſequitur Xret. in l.impoſsibi lis. j. eod.& in I. ſi quis ui..differentia. 5. de ac quir.poſſ.& facitl. cum precario.i.ff. de pre- carijs.& quod not. Gemin. in c. i. in fin. prin- cipij.de iur. patro. lib. vi. Sed areſpondeo q́d iſtud eſt propter illam regulam, quòd ubi ali quid impoſsibile adijcitur diſpoſitioni, ſi eſt d Hãc diſtinclio nẽ ponit Bar. in d. auth. in⸗ greßi. 63 And. Alciati in 1.)- Juls 1t9. 64 1 71 zuntde adiectum per uim modi, modus reijcitur,& teria.J. Iulian.. quantũ. ad exhib. l. Seiæ. ff.de aägud diſpoſitio ualet. Secus ſi ſit facta adiectio per aur.& arg.leg.Sali.in l.fi. C. de accept. Adde uduua conditionẽ, quia tunc actus in totũ corruit. quòdiſta cõcordia quã facit Bar. hic, eſt mul gelkq l. impoſsibilis. ubi not. j. eod. Vnde ibi actus tum diuinatiua: quial. an inutilis, ſimpliciter acinat qui principaliter agit᷑, bene ualet, ſed nõpror dicit inutilem acceptilationẽ:& ibi intellige- 7 fquod ſus eadem forma, quia modus impoſsibilis re reex defectu formæ,& eadem uerba in d.§. ſi dher ijcitur, de quo etiã perAret. in. ſed ſi mihi. in acceptilatio. intelligere ex defectu materiæ, 3 lelie iij.col. j.eo. Secũdo cõtra concluſionẽ Bar. eſt mera calumnia. Raph. Com. hic tenuitge 1 nicol oppo.de text. in l. ſed& ſi poſſeſſori.. item ſi neraliter, quòd ſtipulatio& acceptilatio inuti uiagte iurauero.ff. de iur. iur. ubi ſi ego iurem me ha i0 lis etiã defectu formę, ualeat in uim pacti: ſed 5 na bere uſumfructũ in rebus, in quibuspropter ſuæ rationes ſunt ſatisleues. Vnde, quicquid I lores- abuſum nõ cõſtituit᷑ uſusfructus, talis actus etũ teneat Socin. hic, teneo generaliter cum Uin iip nõ ualer ut agitur, ſed ualet utualere poteſt: Bar.ſquòd acceptilatio peccans in forma, nõ mürdlg quia cõſtituet᷑ etiam illarũ rerũ uſusfructus, habet in ſe tacitũ pactum.& ita intelligit᷑ del. ſin erin cautione oblata. Sed ad illum tex. reſpondet᷑, an inutilis. Sed tamẽ ex ea oritur exceptio de Pnnen qudòd ibi ſatis uerificant᷑ uerba, ex quolexha non petendo, non propriè ex pacto, ſed pro- n nint bet pro uſufructu illum qui eſt in rebus quæ pter quandam æquitatẽ, unde nõ oritur im- bui urp uſu cõſumunt. l.i. ff. de uſuf. ea. re.&ille actus mediatè ex acceptilatione.& ita procedit tex. ücn r. ualet ut agitur. Cùm enim cõprehendat᷑ ſub ind.. ſi acceptilatio. unde utitur quibuſdam Hndſ i uerbis ſaltem largè acceptis, uidetur de eo a- ꝛ0 uerbis importantib.præſumptiones, uideli- mien 1 ctum,&ideo ualet. Et ille tex. fa. ad not. in.ſi cet, tacita pactione actũ uidetur. Nõ enimin Pime tam anguſti.ff.de ſerui. ubi ſecundũ cõmunẽ ducitur ex conſenſu& obligatione uera natu ſel intellectũ dicũt Doct. ꝙ ſemper ut actus qui uali, ut dicit Bar. Sali.& alij cõmuniter in l. u- liſt g. agit᷑ ualeat, fit interpretatio ſermonis.& idẽ bi pactũ.in gl.i.C.de tranſac.& propterea nõ üinact pe not.in l.ſi tibi pecuniã.ff. ſi cer. pet. Si uerò a- eſt pactũ in acceptilatione, ſed ex æquitate, nepardl. Ge ctus de ſe ualeret, nõ extenderet, etiã dato; propter illam oritur exceptio de nõ petẽdo. nie nöcaul uerba deberent accipi in potiore ſignificatu, Etſic habes clarã reſolutionẽ, licet Ooct. non nubledex ut dicit Soci.in conſil.ult.in ult.col. in ij.uol. aduertant. Nec obſtat arg. Soc. hicarguentis lworperd. ita limitando regulam traditã in l. i. ff. ſiager exlitera Piſana:ꝗa alias ratio aſsignata in tex. Nptimac uect, uel emphy. Tertio oppo. de J. ſi olei. C. non uideret᷑ bona, dum dicitur: Poteſt ergo cuſteficien loca.& l. inſulã. ff.de præſcript. uerb.& c.con nõ eſſe cõſenſus.fingamus eum qui accepto rrutpotel ſtitutus, de reli. dom. Sed reſponde, quòd ibi tulit prudentẽ ſcientemq́; nullius eſſe momẽ nlenda per actus poteſt ſuſtineri ſaltẽ ex improprietate tiaccepto tuliſſe. Jquę uerba ſecundum eum ranCano in ſermonis, tex quo appellatione uenditionis probant quòd regulariter ineſt cõſenſus, q́d ialex.Soci. G continet᷑ omnis alienatio.l. ſtatuliberi à cæte- eſt contra cõmunem intellectũ. Tu dic, quòd oüciluglir f ris. 5. Quintus. ff. de ſtat. lib. quẽ tex. intellge ſibene uideant᷑ uerba tex. hocnon importãt: lilobſtitutio d& declara ſecundũ tex. Inſtit. de teſta. in prin. imo illa uerba( poteſt ergo non eſſe conſen- ulhexdefec ne alias ratio Iuriſcõſulti ſit inepta:& declara ſus ſuntinterrogatiuè prolata per Iuriſcon- ömibi Re ita illam l. inſulam. ut per Alex. hic, ex cuius di- ſultũ, generaliter arguentẽ non eſſe conſen- niaprimo iſt ctis ſuſtinetur doctr. Bar, in I. ſi ante. 5. de ac- 40 ſum. Comprobatur, quia aliâs ex quo iuris dnttus ualer quir.poſſ. quicquid dixerit Iaſ. in d. l.inſuläã. ignorantia non præſumitur, l. leges ſacratiſ- nollepert in fin. Iſta tamen ſolut. eſt nimis generalis,& ſimæ. C. de ll. ſatis partes ſciunt actũ non ua- leidel idi contra eam fa.quod not. Bal.in l.teſtamentũ lere non ſeruata forma:unde præſumitur uel trenenſioe G non ideo. C. de teſta.& dixi in uoce: quare tu lIe facere actum deluſoriũ. l.nõ ſolum. ⁰. tit.i. rlum nundt n ſolue, ꝙ ibi erat error in nomine, Nam quan Et iiſtud procedit in actu in quo peccatũ ſit in liiwinpr B Ä! do ſeruatur forma alicuius contractus,& p- forma: quia præſumũtur ſcire partes diſpoſi illte pellatur alio nomine, lex præſumit uolunta- tionem legis omni caſu annullãtis illũ actũ. ugdliisi 6 tem contrahentiũ eſſe, ut faciãt illum contra- Secus ſi non ſit defectus in forma, ſed in ma- 8 linte ctum cuius formã ſeruãt:quia fortior eſt præ teria: quia præſumuntur etiã ſcire quòd lex apnibin⸗ ſumptio quæ oritur ex ſubſtantia, ꝗᷓ quæ orit᷑ so eum ſuſtinet ut aliquo modo ualeat. Vnde tüer 0 ex nomine, ut dicit Fulg.& Alex. in l. nõ co- Raph. Com.& Alex. hic maleè uidẽtur loqui, ſachn dicillũ. C. de teſta. fa. regula l. in uenditionib. dum dicunt, quòd ubicunch faciens actũ ſci- xrd( ff de cõtrah. emp. ibi, nihil enim error nomi- ret eum non ualere eo modo quo fit tunc nõ nine e nis facit ubi de corpore cõſtat. Et hoc modo uualeret ſub alio, ex quo in dubio, niſi ſit iuriſ/ nſfarf W tollunt᷑ multa quę contra iſtam ſol. adducun᷑ peritus, præſumitur ignorãtia. 1.ij. 5. Seruius 5 iu re I hic per moder. Sulpitius.ff. de orig.iuris.t Nam iſtud eſt fal- cgeni ul . Sexta concluſio:Si actus peccat in forma, ſum: quia in dubio non præſumitur ignoran lanad T nõ ualet ut ualere poteſt, etiã ꝙ agatur de li- tia iuris, ut per Bar. in l. nõ fatetur. in ult. col. iiudrſuül 1 berando:ſecus ſi peccat in materia. l.an inuti ff. de confeſ.& ipſemet Alex.& moder. inl. daeg idul lis. ff. de accept.l. ſi acceptolatũ. ff. eo.& l. ſi u- 6o iuris ignorantia. C. qui admit.& Felitin c. de ſawr 1 38 nus.§. ſi acceptilatio. ff. de pact.fEt ratio eſt, quarta.in vij. col. extra de præſcript. declaran r eill 1 quia error in forma eſt uitiũ intrinſecũ,& fa- do utibi. Vnde etiam non puto uerum quod rlenen A' cit ut actusnunꝗᷓ ualeat. c. cum ſuper abbatia. dicit idem Alex. poſt Salic. in lI. non codicil- luß tin ui 4 extra de off, dele,& potentior eſt forma ᷓma lum,. C. de teſta. quòd in mercatorib. qui non Uli dlc n tractant Aduer , 41 45 tractant de apicibus iuris, ſemper eſt præſu- mendũ quòd crederent actũ ualere eo modo quo agitur,&ideo ſemper ualebit prout uale re poteſt.quod dictũ nõ eſt uerũ, per ſupradi cta,& cõtra tex. in d.§. eum qui.& in l. i.§. de- inde.ff.quod iuſſ.cum ſimil. qui loquunt᷑ ge neraliter. Limita iſtam concluſ. Bar. per tex. in c.dilecti. extra de maior.& obed. ubi Io, de Imol.in i.col.not.ꝙ ꝗᷓuis peccatũ in forma a- ctus qui agitur nõ ualeat etiã ut ualere poſlit, iſtud procedit ubi eſt unus actus tantũ: ſecus ſi ſunt plures articuli ſeparandi, quia tuncilli tenẽt, ut ibi per eum. Etiſta inferunt᷑ ad quæ- ſtionẽ Si aliquisintendit baptizare maſculũ cùm in ueritate ſit fœmina, an ualeat bapti= ſmus? Et uidetur dicendum ꝙ ſic, per doctr. Bart. quia in tali caſu agit᷑ de obligatione diſ- ſoluenda, ut per gl. in c. i. de conſecr. diſt. iiij. Et ita tenent aliqui moder.hic. Contrariũ te- nuit Hoſti.in ſumma de baptiſ.in§. quæ ſit e- ius forma. perl. alioquin. in fi. de cõtrah. em. ſequit᷑ Feli.in c. ſignificante. de reſcrip. Iaſ. in J. iiij. ff. de leg, i. Sed tex. in d. l. alioquin. proce dit in actu principaliter dependente à uolun tate partiũ: qᷣd nõ eſt in baptiſino, cuius cha- racter nõ cauſat᷑ directè ex intentione bapti- zZantis, ſed ex elemẽto materiali exterius adhi bito, ut perS. Thomã in iiij. ſent. diſt. xxx. q. i. Septima cõcluſio, quòd ubi eſt defectus in cauſa efficiente, ſi nõ ualet ut ago, actus ſuſti netur utpoteſt, etiã ſi agat᷑ de obligatione cõ- trahenda.per c.i.de deſpõſ. impu.lib. vi. ita te- nent Cano.in d. c. cum ſuper.& Gemi. in d. c. i. Alex. Soci.& moder. hic,& Salic, in d. l. n5 codicillũ. gl. in d.l. uerbis. ff.de uulg. fubſt. u- bi ſubſtitutio pupillaris facta à matre,& ſic nulla ex defectu perſonæ, ualet in uim fidei- cõmiſsi.& ita intelligit Iaſ.hic loqui Bar. Li mita primo iſtã concluſ.ut nõ procedat quã- tit. dœ uerb. oblig cõment. 10 20 30 do actus ualeret in perſonã alterius. ita dicit 40 Ang. hicper text.in l. multũ intereſt. C. ſi ꝗs alteri uel ſibi. Et facit,tquia licet regulariter fiat extenſio ex identitate rationis de caſu ad caſum, nunꝗᷓ tamẽ fit de perſona ad perſonã. I. Titius. in prin. ff.de lib.& poſth. Io. de Imol. in l. ſi uerò. 6.de uiro. ff. ſol. mat. Xret. in l. Gal lus.. ꝗd ſi is. in iiij. col. ff. de lib.&poſth. Se- cundo limita, quãdo talis actus fieret cõtra le gis prohibitionẽ, ꝗa nõ ualet ut poteſt. c. q́d in dubijs.extra de renun. Gemi.in d. c. i.&fa. Phui c. P.& G. de offic. deleg. ex quo lex re- iſtit prorogationi iuriſdictionis delegati. fa. quod not. Alex. hic dum reſpõdet ad I. Scæ- uola. ff. ad Treb. Tertio limita, niſi ſuſtinen- do actũ ut ualere poſſet, fieret tranſitus ad ſpe ciẽ penitus diuerſam, ut probatl. multũ. j. eo. 43 Nam ſi quis ſtipulat᷑ rem cuius eſt incapax, nõ ualet ſtipulatio, licet reſpectu æſtimatiõis ualere potuiſſet. Ratio eſt, quia multũ diſtat 590 ſpecies ab eius æſtimatione. Ee hæc eſt ratio, éo cur teſtamentũ filijfamil. cum cõſenſu patris nõ ualeat in uim donationis cauſa mortis. l. fi lius fam.. ſed de actu. ff de donat. de quo per Iaſ.hic. Aduerte tamẽ, quòd in quantũ poſui 46 concluſionẽ, etiã ſi agatur de obligãdo, iſtud eſt expreſſe cõtra Bar. qui loquitur ſolùm in actu liberatorio,& ad hoc allegat d. l. ex qua⸗ cunq;. Nec obſt. quod alleget l. multũ. quia al legauit ut cognoſceret᷑ in actu liberatorio eſ- ſe ſecus. Et iſtud probat᷑ cõcludenter in illal. quicquid dixerit Iaſ.hic: nam ibi eſt text. ꝙ ſi quis ſtipuletur rem cuius cõmercium nõ ha- bet, talis ſtipulatio nõ ualet: intellige nõ ſolũ in uim ſtipulationis, ſed neq; in uim pacti nu di:quia promiſſor nõ tenebitur, neq; natura- liter. l. i.§. ſiid quod dari. 3. tit. i. Bart in I. i. in ult. col. ff. de nouat. unde non puto diſceden- dum à Bart. Non obſtat tex. in c. i. de deſpõſ. impub. lib. vi. quia poteſt reſponderi quòd ſit ſpeciale fauore matrimonij, ſicut etiam uide- mus in dote, ut per Bal. nouell. in tract. dot. in vi.part.lvi.priuileg.Vel ſecundo& melius re ſpondet᷑, qᷓd q́uis ſponſalia in caſu illius c. in ducant obligationè in ipſis impuberibus, ta- men non eſt uera obligatio, ex quo poſſunt pœnitere,& quilibet recedere à contractu. c. de illis. extra de deſponſ. impub. Iuxta præ- dicta ſubdit hic Bart. quoòd ſi fuerit iuratum ſuper ſtipulatione inutili, ualebit in uim pa- cti: quiaſiuramentũ habet effectum clauſulæ, ut actus ualeat omni meliori modo. l. cum pa ter.. filius matrẽ. ff. de leg. ij. Adde quòd ille tex. nõ uidet᷑ probare, quòod ualeat omni me- liori modo, ſed ſimpliciter quòd ualeat ut po teſt:nam ibi nõ ſupererat niſi illa ſpecies ſuc- ceſsionis in qua ualuit:& iſtud credo uerius, & eſt de mente Raph. Com. ibi,& ſic ſatis eſt ſi iuramentũ operetur aliquid, licet non om- nia, niſi interuenerint uerba ualdè prægnan tia. Et pro iſta opinione b facit ᷓd not. Bar. in 1.ij. C. de reſcin. uen.& ſequunt᷑ moder. in au then.ſacramẽta puberũ. C. ſi aduer. uend. ubi tſi minor ſimpliciter iurat nõ uenire cõtra cõ tractũ, intelliget᷑ ratione minoris ætatis, non autẽ ut cenſeat᷑ renũciaſſe beneficio d.l.ij.& ſic ſatis eſt ut actus ualeat in ſe, licet nõ omni meliori modo, ut tradunt alij in l. ſi quis cum aliter. j. eod. Secundo facit quod not. And. 8i cul. conſil.xliij.in penult. col. in ij. fubi ſi mu- lier iurat in contractu fideiuſsionis, iuramen tum operat᷑ ut cenſeat᷑ certiorata.c.ex reſcri- pto. extra de iureiur. nõ autem quòd per hoc cenſeatur renũciaſſe beneficio excuſsionis, quia aliàs inducerent᷑ duo ſpecialia, cõtra l. i C. de iur. dot.& iſtud ſatis uolunt moder. in d. c. ex reſcripto. in penul. col. cum concord. Tertio facit, fquia ſi minor renunciauit hære ditati paternæ cum iuramento ſimplici, illa renunciatio non ſortitur plenũ robur, ſecun dum c.ꝗᷓʒuis. de pact.lib.vi. Et ratio eſt, quia il la renũciatio de ſeut teneat, requiritur quòd ſit iurata:unde ſatis eſt ſiſiuramentũ operatur illum effectum,& ſic ſi reperiatur læſus, po- terit petere reſtitutionem in integrũ, ut per moder. in I. fin. C. de pac.& tex. in d. c. quam- uis. loquens in minore, intelligitur, quando iuramentũ interueniſſet per uerba ualde ge- neralia, ut ſatis oſtendit Gemin. ibi, in fine, aà Adde Iaſ. qui plura cumu- lat in. item ſi quis. col.iij.In ſtit. de actio. b Adde gloſ& Da. in c.ex re ſcriptis. de iu reiur. ubi ſi ꝗs iurat quod Ti tius faciet, re- ſoluitur talis promißio qd' curet:& ſatis eſt ſi iuramen tum illud ope ratur, etiam ſi nõ habeat huc effectum ut ta li caſu tenea- tur præciſe. 44 45 4 47 48 a De hoc uide la te per Anto. de Petru. in l. z. in ſecndo ef fẽctu iuramen ti. ff. de iureiu. 49 50 51 b Hanc limitatio nẽ ponit Bart. d. l. ſi quis pro eo. uerſ. octa- uo prohibetur. 52 Et propterea quarto inferri poſſet, quòd ſi maritus minor donauit uxori ſuæ,& iura- uit ſimpliciter non contrauenire, quòd po- terit reuocare:& ratio eſt, quia licet“ donatio inter uirum& uxorẽ ſecundum magis cõ- munem opin. ualeat ſi eſt iurata, ſecundum Iaſo. in l.pacta quæ cõtra. in ij. col. C. de pact. tamen ſatis eſt ſi iuramentũ illud operatur, abſq; quòd alteret beneficium reſtitutionis in integrum. Quinto facit quod infertur ma gis in propoſito materiæ, fnũquid ſtipulatio in caſu§. noſtri, in qua interuenerit iuramen tum, ualeat in uim pacti ſimpliciter, an uero ſit etiam potens ad agendum? Alex. in con- ſil.xij.in ult. col. in primo uol, uidet᷑ præſup- ponere quòod ualeat in uim pacti nudi,& ſit ſolum ſufficiens ad retentionem:& ita etiam tenuerũt mod.S eneñ.hicc Nam ſatis eſt ſi iu ramentum ſuſtinet actum aliquo modo, etiã ſi non operetur duos effectus. Contrariũ te- net Abb. in c. cum contingat. col. penul. uerſ. ſeptimus caſus.extra de iureiuran. ubi appel lat tale pactum ueſtitum. Sed iſtud ego non puto uerum, nec Bart. in. ſi quis pro eo. j. de fideiuſſ.allegatus per Abb.hoc dicit:& quã- dop actum eſſet ſine cauſa, caſus eſſet clarior per moder.ex quo non ueſtitur, ut dicit Bal. in rub.C. de rerum permut.& Corn. conſil. cxxxv. in v. col. in ij. uol. Aduerte tamen, ex tali pacto iurato, de quo loquitur noſter tex, in quantum Soci. tenet non oriri actionem etiam de iure Cano, tanquam pactum ſit prę ſumptum, arg. notatorum per Bar. in l. iuriſ- gentium. S. quinimò. in ult. col. ff.de pact. pu to contrariũ eſſe uerius: quia ratio Bart.ceſ- ſat in hoc caſu: tpactum enim præſumptum donationis, non parit actionem, ne concur- rant duo ſpecialia, quod non eſt in foro cano nico, in quo regulare eſt ut agatur ex pacto. c. i. extra de pact. Limitabdicta Bar. hic, ut nõ 40 procedant ubi deficit cõſenſus. I. fi. C. de nõ num, pecu. Rom. conſil. Ixvij. in caſu propo. Aret. conſil.xxiiij.cum ſimil. de quibus per Jaſ. in l. ſed& ſi quis. S. quæſitũ. in ult, col. ff. ſi quis caut.& in l. eam quam.in iij. char. C. de fideicõm. Corn.conſil.cij.in i.uol.& infinita cumulata per moder.in tract. de uirtute iura menti.Secundo limita, ut in promiſſore iura mentũ faciat actum ualere eo modo quo poſ ſit, non tamen ut cenſeatur aliud factum pro·o mittere quàm quod promiſit. †Vnde infert᷑ ad quęſt. mariti promittẽtis ſocero uel fratri- bus uxoris ſuæ cum iuramento, quòd uxor nõ petet aliquid de hæreditate: nam iſta pro- miſsio tanquam de facto alieno non ualebit, nec iuramentũ operabitur quòd maritus cu- ret: quia cùm promiſerit factum alienũ, non debet trahi ad factum propriũ. ita conſuluit Corn.cõſil.cxcij.in ult.col.in primo. quę de ciſio eſt dubitabilis, per not. per moder. in I. ſtipulatio iſta.. alteri.j. eod. dum allegant gl. in c.quotiẽs cordis oculus.& eſt gl.ubi Abb. & Feli.in d. c. ex reſcripto. de iureiur. Dic ut ibi per eos. Limita etiam alijs modis prout s — 0 60 „ And. Alciati inl. Sſi quis ita. limitaui in prima concluſione, dum tetigi na turã clauſulæ, omni meliori modo&ẽ. Cir- ca ſecundam quæſtionem Bart. aduerte pri⸗ mo, quia doct. multum laborant circa intelli gentiam ipſius. Dic intentionem Bartol. eſ- ſe, ſ quòd aut contractus qui fit per ſtipula- tionem, non additur alteri,& procedit regu- la tex. noſtri: quia ſi non ualet in uim ſtipula- tionis, non ualebit in alium modum, Aut ad ijcitur alteri contractui, utputa numerationi ex cauſa mutui factę,& licet ſtipulatio ſit inu tilis, ualebit contractus mutui. Sed pone qd in inſtrumento non contineatur uera nume ratio præſentialiter facta, ſed confeſsio, puta quia inſtrumentum dicit, talis confeſſus eſt ſe habuiſſe centũ mutuò, quæ reſtituere per ſtipulationẽ promiſit,& reperiatur quod iſta ſtipulatio fuit inutilis, nũquid poſsit agie Cer tè ſi ageretur ex ſtipulatu, nulliter ageretur, quia ſtipulatio fuit nulla. Sed cuùm cõfeſsio, quamuis interuenerit in cõtractu inutili, de ſe ualeat, ut dicit Bar. in I. certi condictio. 6. ſi numos.in ij. col. uerſ.ſed de uno dubito. ff. ſ cer.pet. debet agi certi cõdictiõe ex cõtractu mutui, qui contractus probabit᷑ per confeſ- ſionem.I. Publia.. fi. ff. depoſiti. Secus eſſet, dicit Bar. ſi extaret ſtatutũ guarentigiæ: quia cùm in inſtrumentis confeſsionatis pertale ſtatutum contineantur præcepta, poterit agi ex confeſsione, quę habet uim ſententię pro pter præceptum, ſicut ageretur ex pręcepto. I. intra. ubi Bart. ff. de re iud.& I. à diuo Pio. in princip. eo tit. In hoc tamen eſſent inſpi- cienda uerba ſtatuti, an conualident ipſam confeſsionẽ, an uerò ſimpliciter concedant notario facultatem faciendi dicta præcepta: nam iſto ſecundo caſu ageret᷑ ex præcepto, non ex confeſsione immediatè. Et iſtam pu- to ueram intelligentiã Bar. Nam illud quod dicit Ang.& Alex.hic, quòd ſi ſtatutum di- cat, propter præceptum guarentigiæ inſtru- menta executioni mandant᷑, quòd debeant mandari etiam ſi contractus ſit nullus. l. cum putarem. ff. famil. erciſ. aut dicit quòd contra ctus executioni mandet᷑,& tunc ſecus, quia intelligetur de actu efficaci. I. diuus. ff. de te- ſta. mili. l. i. 5.&parui. ff. quod ui aut clam. Nõ uidet᷑ cõuenire uerbis Bar. qui propriè loqui tur de guarentigia reſpectu præcepti in con- feſſum: ſed exemplũ Angeli procedit quan/ do ſtatutũ ſimpliciter dicat inſtrumenta exe cutioni mandanda, certè iſtud poteſt eſſeetiã ſi in eis aliquod præceptum non contineret. Et eodem modo etiam apparet quòd alia de/ claratio Jaſ.nihil ualet, cuius exemplũ etiam in iure non eſt uerum,& ſeipſum confunqdit. Secundo aduerte, dum Bart. dicit, quòd ſi quis promittat pecuniã tanquam debitam, cùm non eſſet animo donandi,& ſtipulatio ſit nulla, actus in totum deficit, ſicut in caſu l.primæ.§. eum qui. de conſtit. pec. Nam con tra Bart.facit, quia iſta cauſa in ſtipulatione expreſſa, promitto tibi centum quæ debebà, etiam in ſtipulatione inutili debet ualere, ex quo 53 pocetasa aebio cott lumfinem nbroſijin aicogn co und decili pebat ubi wenunoi grinalioi n Etadſ alablentisi lo cötractu 3 prentigie Ilic& latius iperhæcſii Liſh inraca tatruuatun Nrecmteimee lurmgtioni lhatur. lſunduen iifrentine diaſtaitenp ſuuen, itt lüt enpe fe Nhlaibuid oahiriin Lrtnaligita sſeltacon Büaerorüna egt. Nningigean, bmnüſſtalle Naananuart ſitltn nuregjſrda ußf riren 4 8 69 7⁰ tit. de uerb. oblig cõment. uo confeſsio in contractu nullo tenet, ut di- etiã ſoluta ſint, denuò repoſcenti qualiter reſpõdendi. ꝗ 1 d— 55 cit Bar. in 5.ſinumos. Et facit, quia ubi inter au Iudex poteſt admittere reſbonſionem qualificatam, ad ui- uenit cõfeſsio, nõ poteſt op poni de ineptitu- tandam calumniam. a dine proceſſus. c.i. de accuſ. lib.vi. Alex. in l. 22 Nunquid admittenda reſponſio homicidæ negantis ſe in⸗ ſi cõfeſſus.j.de cuſt.reo. in addit. Bar. Reſpõ- zaerſe& quatenus eonſtet, dicentis ſe feciſſe aa ſui ded de diſtinguendo: Aut cõfeſsio interuenit in fnſioneum. dum cau fa, I annullato cétra Ku ip ſaannul⸗ 25 Quando unus reperitur uiuus,& alter mortuus, nec con⸗ A„ ſtet uter eorum fuerit aggreſſor, uiuus eſt abſoluendus. 24 Quid dicatur ſimpliciter fiexi. 25 Statuto dicente, quòd debeat clarè reſponderi poſitionibus, non poteſt adijci conditio, quæ tacitè ſubintelligatur ex coniecturis. 26 Duplici ſiue incertæ poſitioni pars non cogitur reſpõdere. 27 di iuſſus reſpondere ſimpliciter, reſpondeat cõditionaliter uel cum qualitate, quid iuris. 28 Negans poſitionem, quo caſu non poteſt ſe fundare ſuper ea, nunquid ad finem, ut poßit ſe fundare, negationem reuocare qucat. 29 Talis intelligitur reſponſio, qualis præceſit interrogatio. 30 Interrogatus quis, an cognouerit carnaliter Bertam uxo- rem Titij,& reſpondeat quòd cognouerit dictam Ber- tam, an uideatur confeſſus, quòd ſit uxor Titij. 31 Reſponſio poſitionum debet interpretari ſecundum inter- rogationem. latur:aut æqueè principaliter,& ſecus. ita pro . batur ex dictis Bar. hic,& fa.. fi. ff. de conſtit. ☛ pec. Ratio differẽtiæ eſt in promptu, ex quo 10 in primo caſu eſt acceſſoria,& facta ſolũ ad fa ciendam ſtipulationẽ magis efficacẽ.J.ij.g. cir ca.ff.de dol. except. unde cùm illa cõfeſsio in .. teruenerit ad unum effectũ, nõ debet opera- r b, ri alium, ut ſingulariter uoluit Bal. in auth. no e uo iure.in fi. C. de pœn. iud. qui ma. iudi. ubi ſi quis accuſauit Poteſtatẽ in ſyndicatu, dicẽs 8 uòd habuit à ſe centũ propter corruptionẽ, . ſi Poteſtas abſoluatur, nõ poterit induci illa d cõfeſsio cõtra accuſatorẽ, ex quo eſt facta ad 20 alium finem. refert&ſequitur Præpoſ.ſancti Ambroſij in c.ſuper eo.in iij.not.extra de eo qui cogn. conſang. uxo. ſuæ.“Confirmat᷑ per Ae in ſomi⸗ mod not. Fe 5 4 4 Onie. notab.deciſionẽ Rote dccclv. incip. quidam§. 81 QV IS8 SIMPLI CITER. naia rept.uerſcc. agebat. ubi cõfeſsio facta per aliquem tanqʒ tIn text. ibi, intra Calendas quintas, antiqui 1 Acerdotẽ. teſtẽ in uno iudicio, nõ præiudicat ſibi tanq; intelligunt de quinq; diebus ante caleñ. eius wpol. de Parti in alio iudicio, ex quo fuit facta ad alii menſis qui in contractu nominatur, ſecundũ rl. inl. j. finẽ. Et ad ſupraſcripta adde q́d not. Bald, in tradita per gl. in data finis decretalium libri rin. inxv. I. ſi abſentis. in ult. col. C. ſi cer. pet ubi annul vi. in gl. ij. Sed iſta ratio repugnat larinitati: cCIn 5. di- lato cõtractu principali, annullat᷑ præceptũ 30 quia aliud eſt dicere, dabis infra caleñ. quin- 21 19 20 delegatus. Si ordinarius ex mandato principis alicui cauſam delegaret, u- trum is ſit delegatus principis aut ordinarij. Si Papa mandaret ordinario, quòd procedat contra exemptos, fiet delegatus. Si princeps ſcribat iudici ordinario, quòd procedat non obſtan tibus ferijs, remanebit ordinarius. Licet ordinarius non obſeruet in procedendo formam à domi- no ſibi præſcriptam, tamen ualet ſententia. Stipulatio quæ eſt nulla, ſi ſequatur cõplacentia, corroboratur. Cur interrogatio debeat præcedere in ſtipulatione. An complacentia debeat fieri uerbis uel nutu. Si ſatuto cauetur, ut reſpõdeatur ſimpliciter poſitionibus, an il le qui reſponderit ſe non habuiſſe,& caſu quo apparuerit qud in negocia petentis expenderit, uideatur non ſimpli- citer reſpondiſſe, ut ſic habeatur pro confrſſo. Quid dicatur ſimpliciter.„ Centum mutuo clam danti,& non habita ratione quoͤd clam Autonino. guarentigiæ acceſſoriũ. cum ſimil. per Alex. tas, aliud quinto caleñ. Tu dic, quòd debetin i colu. ff. hic,& latius conſil. Ixxxi. in vi. col. in iij.uol. celligi infra caleñ.quintas, id eſt, infra quinq; haes Et perhæc ſit expeditus iſte not. 6. ſi quis ita, menſes. Et iſte modus loquendi fuit introdu n 1„ctus ex conſuetudine fœneratorum, qui fœ- purr Quid ſit, intra Calendas quintas,& unde hĩc modus loquendi nerabãt in ſi ngulas calendas. llecta. uer. cõ- anan vſ ſhaen une z uenit. ff. ſi cert. pet. unde eorum rationes di- . 2 uræ centeſunæ..— 7,.„— an t 3 Indasein puræ reſpondeatur ſub conditione, ſtipulatio Ken aeseanen ae dene erpereeng⸗ 4 1„ 4 Non ſolum diuerſtas in ſubſtantia uitiat ſtipulationẽ, ſed etiam teſimæ dic untu r. quibus ſoluunt duodecim b b Vide quæ ſint differentia in qualitate actionum. 4° Pro centenario. Et ratio eſt, quia in centũ ca- euchhe uſu . 5 Diuerſitas in tempore certo, inter interrogationem& reſpon- lendis uſura xæquat ſortem, quicquid dixerit 77 eüdem 9. ſionem, uitiat ſtipulationem. Soci.in repet.l.iij.ʒ.item ſi reipublicæ. in vij., Etat. 3 . 6 Solutio ſemper fieri poteſt infra breuiorem terminum, col. ff ad l. falcid. quod not. ad declarationem o Diſbunct. 7 Stipulatio quid. 3 l. eos. C. de uſur.& fa. l. centeſimis. j. eod. cap.j s Cum duo arbitri in ſentẽtia ſunt diſcordes, eligendus eſt tertius. Not. primo, fquòd ſiinterrogationi purè 2 Quando aliquid additur uel diminuitur ſtipulationi in ſubſtan- reſpondeatur ſub conditione, Rtipulatio ui- tia, ſecuta complacentia tranſit in aliam ſtipulationem. tiatur,&econtra. facit§.præterea. Inſtit. dein 10 An iudex ordinarius, cui Papa alterat iuriſdictionem, dicatur util.ſtipul. Ratio eſt ſecundum Bart. quia ta- lis diuerſitas eſt in ſubſtantia, quia in obliga- so tione conditionali non oritur actio nec obli- gatio ante euentum conditionis: ſecus in pu ra. l. cedere diem. ff.de uerb. ſign. Nec obſtat quod ſi ego interrogem te ſub una conditio- ne, tu reſpondeas ſub alia, non ualet ſtipula- tio, prout cõcludit Io. de Imol.hic,& Ro. in. fi.j ea.l.& lo. Fab. in. pręterea. Inſtit. de inut. ſtipul. ubi reſpondet ad text. in l. ſià reo. ffde fideiuſſ.&tamen in iſto caſu ceſſat ratio Bar. Nam reſpondeo quòd non ſolùm diuerſi- 6o tas in ſubſtantia uitiat ſtipulationem, ſed etiã alia diuerſitas, puta ſi ſit differentia in qualita te conditionum, ut dicit Ioan. Bab. in d.§. præ terea. ex quo enim ſua conditio poſſet eueni re, alia uerò nõ, reſultat magna difformitas, Dddd a Adde quòd re ſponſio iſta ui detur contra- riari ſuæ decla rationi poſitæ in prin.. ubi exponit, infra calen. quintas, id eſt, infra quinq; mẽſes. tu dic quod nõ contrariatur, quia illa reſpõ ſio, pmitto idi bus, debet intel ligi de primis idibus ſequen- tibus illascalen das, quia prius ſunt calendæ quàm idus. b Adde quæ di- centur j. in§. ſeq.in prin. 7 unde ſtipulatio annullatur. Et ex iſta ratione Bar. infertur ad ſtatutũ mandans executioni duas ſententias conformes: nam ſi una ſit da tapurè, altera conditionaliter, non dicuntur conformes, ſed differentes in ſubſtantia, ut dicit Alex. in conſil. Ixxvij. in ij. uol. in i. col. Sed quid ſi tempore quo petitur executio, illa cõditio euenerite caſus eſt magis dubius, per not. per Alex. in I.in illa. in iij. col, j. eod. per Iaſonẽ in l. fin.§. i. ff,de uulg. tamen teneo idem, ex quo conſideratur principium& in- iuſtitia iudicis:& ita tenuit Alex.in d. conſil. Not. ſecundo, fquòd diuerſitas in tempore certo inter interrogationem& reſponſionẽ, uitiat ſtipulationem. fallit ſecundum Roma. in. fin. j.ead.l. quando interrogationi fieret reſpõſio de breuiori tempore, arg.§. ſequen- tis. Alex.& Xretin. hic fubdunt, quòd hæc li- mitatio eſt contra text. noſtrum. Seda reſpon de quòd tex. noſter loquitur quando reſpon ſio eſt de longiori tempore. Nam ſite interro gem, Promittis dare infra calendas Aprilis? & tu reſpondeas, promitto dare idibus Apri lis, certè uideris negare te uelle dare in caleñ. & tunc bene uitiatur ſtipulatio. ita tenet Iaſ. Socin.& moder.hic. Tu intellige iſtam limi- tationem procedere altero de duobusmodis. Primò, ſi facta ſit ſtipulatio ſecundum for- mam text. noſtri, hoc modo, Promittis intra cal. quintas?& tu reſpondeas, promitto intra calendas quartas, ualet ſtipulatio, quia iſta promiſsio eſt conformis in totum: nam iſta uerba, promittis intra idus, ſeu intra calen- das, intelligũtur in aliquo dierum qui ſit an- te idus uel calendas. l. ſi ita fuerit libertas. 5. fi. ff.de manu. teſta. l. fin. C. de poſth. hæred. in- ſtit. Poteſt& alio modo procedere iſta limita tio ſecundum laſ.hic, quando interrogatio eſt facta per numerum, puta, promittis hinc ad quindecim dies?& tu reſpõdeas, promit- to hinc ad decem:nam puto quòd tunc etiam ualebit ſtipulatio: t ſemper enim poteſt fieri ſolutio infra breuiorem terminum. J. ſtipula- tio iſta. 5. inter certam. j. eod. aliàs extra iſtos duos caſus puto limitationem nõ eſſe ueram, per text.in d..præterea. ubi ſiteinterrogem, Ppromittis centum calendis?& tu reſpondeas promitto hodie, non ualet ſtipulatio. Nec eſt bona ſolutio Socini hic, intelligentis illum te xtum de die incerta, quia cauillat literam. Et ratio iſtius notabilis eſt, quia diuerſitas tem- poris iuducit in ſtipulatione differentiam in ſubſtantia, ut hicper Bart. in ij. opin. Adde quòd contrarium uidetur ſentire idem Bart. in l.denunciaſſe.§. quid tamen. ff. de adult.& inl.ita ſtipul. magna. in ſecunda opin.j. eod. & in contrarium etiam facit, quia diuerſitas in ſubſtantia impedit conſtitutionem duorũ reorum. l. ſi id quod.§. i. j. de duob. reis.& ta- men diuerſitas tẽporis non impedit. l. ex duo bus.i.eod.tit. Solue ut hic per Iaſ.cuius ſolu- tio eſt Bart.in l.fin. in ij. col. ff. de duob. reis. Tu etiam potes dicereb, fquòd ſtipulatio eſt actus, in quo requiritur forma:& actus in „Acati i l. Sſi quis ſimpliciter.„ 10 20 30 40 50 60 quibus forma attenditur, non poſſunt ſtare in pendenti, ſed requiritur quod à principio teneant, ut notat Bald. in I. Obſeruatio.9. poſt hæc. in penult. col. uerſ.xiiij. ff. de offic, pro- conſ.& lega. ubi actus peccans in forma, nõ poteſt ratiticari, ex quo nõ poteſt ſtare in pẽ⸗ denti: quæ ratio ceſſat in conſtitutione duo- rum reorum, quia non requiritur forma u- nius rei uerſus alium, unde poſſunt interue- nire etiã ex interuallo. l. iij. in prin, ff. de duo- bus reis. Et ex ſupraſcripta ratione Bart. in- fertur, fquòd ſi unus arbiter condemnauitad dandũ infra annũ, alius ad dandũ infrabien- nium, ꝙ dicentur diſcordes,& tertius erit eli endus, licet concordent in quantitate,& ita uidet uoluiſſe Spec.in tit.de arbi.§. ſequitur. col.i.& cde hoc dicet᷑ infra poſtAret. in. ſeq. Not.tertio in uerſ.ſed cùm adijcitur.quod quando aliquid additur uel diminuitur ſtipu lationi, ſecuta cõplacentia tranſit in aliam ſti- pulationem. facit regula l. ius ciuile, ff. de iu- ſtit.& iur. ubi ſi iuri ueteri addat᷑ aliquid uel diminuatur, fit ius nouũ. Vltra dicta hic per alios declara iſtam regulamò primo, ut ita de- mum ſit uera, ſi addatur aliquid reſpectu ſub ſtantiæ, non ſi addatur reſpectu qualitatis, uel alicuius extrinſeci. probatur hic ex nota- tis per Bald.& moder. in l. edita. C. de eden. ubi Iaſ.in vi.col.ibi enim cõcluditur, quòdli- bellus cui ſit additum in ſubſtantialibus, dici tur nouus libellus:ſecus ſi in qualitate. arg.d. l. ius ciuile. Aduerte tamen, quia cõtra iſtam declarationem uidetur obſtare iſte tex. Nam ſi interrogauero te, promittis centum?& tu reſpondeas, promitto centum quinquagin- ta, eſt noua ſtipulatio,& tamen iſta adiectio non uariat ſubſtantiam, quia de ſubſtantia ſti pulationis non plus ſunt centum quàm c. Niſi reſpondeas quòd iſta adiectio ſatis reſpi cit ſubſtantiam, quia res deducta in contra- ctum, eſt de ſubſtantia materiali ipſius con- tractus, ut dicit Baldus inl. unic. in ii. col. C. ſi ſer. exte.& eſt de mente Bartoli hic dum re- fert opin. Hugol. Secundo declara prædictã regulam, ut illud quod adijcitur, tantũ tran- ſeat in nouam diſpoſitionem, ſed illud pri- mum remaneat in ſua eſſentia. ita tenuit Iaſ. incidenter in l. unic, in xv. col. C. qñ non pet. par. pro quo fa. quod not. Bart. in I.v. in prin. in ult. col.j. eod. dum declarat ſtipulationẽ de rato ex parte actorũ eſſe prętoriã, ex parteue 1 rei eſſe ciuilẽ: quia edictũ prætoris fuit ex- tenſum per Iuriſconſ.ad reũ,& illa extenſio eſt ciuilis.fa. etiã qd not. Bald. in rub. extra de cõſtit.in i.col.in fi. ubi ſi ius cõmune redactũ eſt in pactũ conuentũ uel ſtatutũ, nõ tollitur præſcriptione, quia propter additionẽ nõ eſt merũ ius cõmune. alleg. d. l. ius ciuile. Aduer te, ꝗa iſta ſecũda declaratio cõfundit᷑ perd.l ius ciuile.ubi ſi diminuit̃ uel addit᷑ iurigẽtiũ, totũ fit ius ciuile. Tertio declara, ut nõ proce dat quãdo illa additio fit ꝑ uiã declaratiõis: ꝗa qui declarat, nihil de nouo inducit I.hęredes. §,i, ff. de teſta,&ita cõſuluit Rom. cõſxlv. ſuꝑ eo. uiiioleue mnisdeno qurltas 9 minlegein c dad nunga nrerlich es h nent 6 2 wein vit ſr dar dum oltecäillu nem, utcäe N Exſüpr mnatusr ſt eaiquæſt uatniſtei te mndoeicsiuu ennium mas Ungatie uel achitoregen alordina Aoiſg mgn umg §.j.c. cacrſ tedecepds lwumd qucdma ehortulas, derriunle uiehone,c beo ſf ceum udidelalein iuranda egcõttariũ d Adde ⁴ êdemöte! hanc pnaa ſceofftalle lin ult, ius cuull. h Aucpineprc emanda pri nouincias,d riloigidur vieſtquo ſaplicter e reserätli aperétut drtuntque tpi cauſam rtabu dele 63 modo, ut kcili 10 73 eo.ubi per hoc concludit, quòd ſi iudex ferat ſententiam, deinde addat cauſam ex qua lata fuit ſententia, iſta additio nõ operatur in uim nouæ ſententiæ: unde ineptè& malè ab ea ap pellat᷑ tanq́ʒ à noua ſententia. Quarto aduer- te, quia cõtra iſtam regulam uicetur obſtare tex. iuncta gl. in l.lex Cornelia. in uerb. ex ea lege. ff.de uulg.& ibi Aret.in iij. notab. ubi eſt tex. quòd ſi prætor addit aliquid iuri ciuili, il- la diſpoſitio dicit᷑ iuris ciuilis, non prætoria. Adidẽ fa. gl.in I.ij. ff. de poſſ. hær. pet.& Bar. in. i. ff. ſi quis omiſ. cau. teſta. ubi illud dicitur eſſe de iure ciuili, qd habuit originẽ ab eo iu- re, licet prætor addiderit uel immutauerit ali quid. Sed ad iſta obiecta reſponde, ꝙ autiſta additio ſeu extenſio fit per modũ interpreta- tionis,& non alterabit naturã primæuam, ex quo qualitas legis interpretatæ uidetur repe- tita in lege interpretãte, ſecundũ Bar. in l. prę tor.. eritq.ff. ui bon. rapt. ſecus ſi nõ fiat per modũ interpretationis:& iſtud eſt de mente Aret. in I. v. in prin. in v. col. j. eo. Et hoc modo tollit᷑ etiã illud qᷓd dixi s in ſecũda declaratio- ne. Ex ſupradicta regula infert per Doct. hic ad quæſt.Si Papa Brdan ordinario, alte- rando eius iuriſdictionẽ, puta quòd procedat ſummariè uel de plano, utrũ talis dicat in illa cauſa ordinarius uel delegatus. Vtilitas eſt magna, tum propteralias cauſas quas dixi in uoce, tum quia ſi erit delegatus, poterit habe re ſportulas, ut not. in c. cũ in omni. extra de uit.& hone. cle.& tenet Feli. in c. licet. de off. ordi.& Iaſ.in d.I. ius ciuile.& moder. hic. Ad de ꝙ cõtrariũ in terminis diſputauit Bertran dus de mõte Fanentio, in repet. l. diẽ functo. ff.de offi.aſſeſſ.& eum refert Alber. de Roſa. in d. l. in ult. col. uerſ. item quærit ſi iudici.& eius opin.probatur per tex.in§. illud. in auth. de manda.prin.ibi, præcipimus ad alias te ire prouincias.de quo dic ut ibi per eum.In pro- poſito igitur per ſupradictã regulã cõmunis opin. eſt quod dicetur delegatus,& ſic nõ erit ſimpliciter excitata eiusiuriſdictio, de quo in c. licet in corrigẽdis.& in c.graue. de off. ord. Poſſet teneri cõtra cõmunẽ opin.& moueor primò per text.in I. i.9. ſi quis appellatione. ff. de appell.& in l. fin. ff. quis& à quo. Nam ſi partes erãt litigaturæ corã aliquo ordinario, & cuperẽt ut iudiciũ ſummariè expediretur, faciebant quòd ordinarius per reſcriptũ prin cipis cauſam delegaret, in quo reſcripto cõti nebat᷑, ut delegatus procederet ſummariè uel alio modo, ut eſt tex. in auth. in medio lit. non fie.ſac.iuſ..pen.& in auth.ut diui.iuſsio. Ex quo ergo illis alterabat᷑ iuriſdictio per princi pem, nunquid dicent᷑ delegati principis? Se- cundũ cõmunẽ opin.dicendũ eſſet ꝙ ſic,& ta men tex. dicit contrariũ:quia dicent᷑ ſimplici ter delegati ordinarij, unde ad eum prouoca bitur.d.5.ſi quis appellatione.& d.. fi.& iſtũ intellectũ ad illa iura tenuit tenuit Raph. Co. ſac. de Put.& Alex. in l. Aiuo Pio. in prin. in i. col. ff de re iud.& Alex. in I.ij. in iiij. col.& Riminal.in vij.ff de iur. om. iud. Secũdo pro tit. dc uerb. oblig. cõment. 10 20 30 40 50 60 74 hac parte inducit᷑ d. õ.ſi quis in appellatione. alio modo.j Dicit᷑ ibi, ꝙ́ ſi princeps cõmittat ordinario ut deleget cauſam tali, ille erit dele gatus ordinarij,& nõ principis:& ſic ordina rius delegabit tanq́; ordinarius, nõ tanq́; dele gatus,&tamen fuit illi alterata iuriſdictio: nã delegare eſt uoluntarię iuriſdictionis, ut not. Abb. in c. ſuper quæſtionũ. 5. quia uerò. in fi. extra de off. deleg. fa. gl. in I. ij. ff. de offi. proc. & lega.& per reſcriptũ ſit neceſſariæ iuriſdi- ctionis, ut not. in l. ſæpe audiui, ff. de off pręſ. fa. d not. Abb. in c. paſtoralis. in prin. extra de offi.deleg. Nec obſtat ſi reſpõdeas ſecũdũ Ang.& Aret.in d.õ. ſi quis appellatiõe, dicen do eſſe ſpeciale in iuriſdictione uolũtaria: ꝗa nõ aſsignaf᷑ ratio ſpecialitatis. Item prædicta procedũt etũã in iuriſdictione uolũtaria. c. cũ aliquib.de reſcript.lib.vi.c.hi qui.& ibi gl. de præb. eo. lib. notãt moder. in d. c. licet in cor- rigendis. Lertio adducit᷑ ratio. Nam iſtud, ꝙ princeps cõmittat cauſam ordinario, regula- riter inducit ſolummodo excitationẽ iuriſdi ctionis. d, c. licet. Quod addat uel diminuat, ſuadet ꝙ ſit delegatus. Ordinaria autẽ iuriſdi ctio eſt fauorabilis, delegata odioſa. c. i.de re- ſcript.lib.vi.gl.in c.diſpendia. eod. tit. moder. in c.prudentia. õ. i. de offi. deleg. Sed quando aliquid ſuadet inductionẽ rei fauorabilis, ali- quid rei odioſæ, capitur præ ſumptio pro re fauorabili. Bart. in l. ſipupillus. ff. adl. falcid. ergo debemus dicere quòd princeps etiã alte rando uoluerit ꝙ procedat tanq́; ordinarius. Vltimo pro iſta cõcluſione eſt text. in d. c. cũ aliquibus.de reſcrip.lib.vi. inducendo ut hic per Aret. Nec obſtat reſponſio Iaſ.hic, in ef- fectu uolentis quòd ibi Papa nõ deleget, ſed proroget iuriſdictionẽ remouendo obſtacu- lum, ut etiam dicit Feli. in c. ex officij. in xiiij. col.extra de præſcript. quia iſta reſponſio cõ futatur ex notatis per Bart. in l. ambitioſa. in ult. col. ff.de decret. ab ordi. fa.& in I. ij. ff. de opt.leg.dum dicit, quòd nunꝗᷓ in certa re, uel in certa cauſa, intelligit᷑ cõceſſa iuriſdictio or dinaria, ſed tantũ delegata. Nam ſi poſſet fie- ri prorogatio, illa ratio Bar. nihil ualeret, qui loquitur in prioribus,& ſic in habentibus iu riſdictionẽ ordinariã, quibus licet poſsit pro rogari iuriſdictio per partes litigantes, tamẽ princeps uel ſuperior cõmittendo certã ſpe- ciem cauſæ, nõ cenſetur prorogare, aliàs pro cederent uigore iuriſdictionis ordinariè pro rogatæ, quod tamen Bart. negat.&illa doctri na etiam confundit ſolut. Socini hic. Item cõ tra prædictam ſolut. facit quod notat Petr. de Anch. in d. c. hi qui.& ſequitur Felin. in d. c. licet. pro quorũ opinione eſt tex. in c. ad abo lendum. in fin, extra de hæret. tubi ſi Papa mandet ordinario, quòd procedat contra ex emptos, fiet delegatus: certè cùm ordinarius habeat fundatam intentionèẽ in dicœceſi ſua, c. ad decimas. de reſtit. ſpol. lib. vi. l.pupillus. 6.territoriũ.ff. de uerb. ſig. uidetur quòd ſolũ tollatur obſtaculum exemptionis. In practi- ca tamen nõ recedendo à cõmunibus, aduer Dddd 2 11 12½ 33 14 „ Alciati in lj Sſi quis ſimpliciter.„ te ad declarationes. Et primo conſideranda ſunt uerba reſcripti, nũquid principaliter re- ſpiciant cõmiſsionẽ, in cuius executione tol Iat᷑ obſtaculũ, ueluti in caſu d. c. ad abolendũ. in fi.de hære,& deciſionis Pet. de Anch. in d. c.hi qui.& tunc uidet᷑ ꝙ iudici ſit alterata iu- riſdictio:ſecus ſi reſcriptũ principaliter ema- nauerit ad tollendũ obſtaculũ.& ita procedit tex.in d.c. cum aliquib. Et hęc ſit prima limi- tatio. Ex qua ſequit᷑, ꝙ ſi princeps ſcribat iu- dici ordinario ut procedat nõ obſtantibus fe rijs, remanebit ordinarius, ex quo ſolum tol- lit᷑ exceptio feriarũ, quæ obſtabit exercitio iu riſdictionis. Secundo limita, ut nõ procedat quãdo princeps ſimpliciter appoſuiſſet in re ſcripto uerba reſpicientia proceſſum: nam tunc procedet ut delegatus, ſed pronuncia- bit ut ordinarius, ſecundũ Bal. in l. qui pro- curatorẽ. in ult. col. ff. de procur. de quo per moder. in d. l. ius ciuile.& ueritas depẽdet ex not. per Bart.& alios in I. à diuo Pio. in prin. ff. de re iudic. nunquid cõmiſsio cognitionis cauſę extendat᷑ ad definitionẽ. Tertio limita, fut ſi princeps ſcribat ordinario dando nouã formã: ſi ordinarius non ſeruet illam formã, & ſic non procedat ut delegatus, tamen ualet ſententia, licet iudex ipſe puniat᷑, ut eſt gl. in Cle. i. in uer. inhibentes. circa mediũ. de iure patr. cũ cõcor. per Feli, in c. ex parte. col. iij. de cõſtit. Quarto limita, quãdo ex forma ſta- tutorũ aliqua cauſa ſpectat ad ordinariũ: nã ſiprinceps eam cõmittat ordinario, etiã ali- quid addendo uel diminuendo, tamẽ ille nõ dicet᷑ delegatus:quia tale reſcriptũ intelliget ſecundũ ſtatutũ, non autẽ illi derogabit. per not.perlo. And.in c.dudũ. de deci.& Alex. in I. quanq́;. C. de teſta. mil. Et iſtud puto proce dere etiam ſi in reſcripto diceret᷑ ut autorita- te principis procederet, quia etiã iſta uerba oſſunt conuenire ordinario.§. fi. ubi Iac. de Beluiſ. in auth. ut defun. ſeu fun.& iſta inter pretatio eſt capienda ne cenſeat᷑ derogatũ ſta tuto. Quinto limita, quãdo iudici ordinario ſpecialiter cõmittit᷑ aliqua cauſa ſine aliqua additione uel diminutione: nam tunc cenſet᷑ adiecta iuriſdictio delegata,& ex forma pro- cedendi iudicabit᷑, quã uiam elegerit, ut dicit Imol.& Fel.in c. ex officij. de præſcri. col. xij. ſecus in cõmiſsione generaliter facta, quia tunc ſolũ dicet᷑ excitata iuriſdictio.ita proce-/ dit tex.in d. c. licet in corrigendis. Sexto limi ta, quãdo princeps aliquid cõmittit ſuper iu- riſdictiõe uolũtaria, per q́ᷓd fiet iuriſdictio ne ceſſaria. d. l.i.õ. ſi ꝗs in appellatione.& ibiper Co.& Ang. de Aret. ubi delegare, q́d eſt uo- luntariæ iuriſdictiõis, fit neceſſariè per reſcri ptũ.gl.in l.ſæpe audiui. ff. de off. pręſ.&tamẽ remanet ordinarius. Nõ obſtat tex. in c. cum aliquibus. de reſcript.& in d. c. hi qui. de præ- ben.lib.vi.cum ſimil.ꝗa cõmiſsio ſuperioris ibi habet in ſe nouũ adt eſt, approbatio nẽ perſonę:unde plus alterat᷑ iuriſdictio ordi narij, ex quo cogit᷑ præciſe illi cõferre. Septi mo limita, qñ cõmiſſio fieret ut cauſæ diſtri- 10 20 30 4⁰ 50 60 buerent᷑ tantũ, declarando ut per Bal. in I. fi in ult.col. C.ubi ſenat. uel clariſ.& refert haſ in d.l.ius ciuile. in iij. col. Vnde quãdo Papa cõmittit cauſam alicui ex auditoribus Rotæ dicit᷑ diſtribuiſſe,& erit ordinarius in cogno ſcendo,& delegatus in ſententiando:de quo in Cle.auditor. de reſcript.& moder.. in c. i. in v.col.de reſcrip.lib.vi. Octauo limita ſecun- dum Bal.in I. i. col.ij. ff. de iur. om. iu. ubi uult ꝙ quãdo princeps extẽdit iuriſdictionẽ quã iudex ordi narius habet in aliqua ſpecie imꝑ/ fecta,& eam perficit, nõ per hoc dicit᷑ delega tus:unde ſi iudici habẽti cognitionẽ ſolãrn cauſis iuriſdictionis ſimplicis, fiat cõmiſsioꝑ principẽ de cauſa mixti imperij, in ea dicetur adhuc cognoſcere tanꝗᷓ ordinarius ex iuriſdi ctione prorogata:de qua deciſiõe dubitat hic Aret.per d.c.hi qui. Dic ut pereũ. Nono limi ta, quãdo alteratio eſſet facta in clauſulis exe cutiuis:quia illę nõ ſolent alterare principalẽ diſpoſitionẽ. Clem.i. de præb. de quo per Fe lin. in d. c. licet.& Iaſ. in d. l. ius ciuile. Noto quarto, fquod ſi ſequat᷑ cõplacentia, ꝙſtipula tio quæ eſt nulla, corroborat: q́d intellige, ſi ſequat᷑ cõplacentia in eo qᷣd adijcit᷑ uel dimi- nuif᷑:ſecus ſi in principali.Et ideo ſi dicã, pro mittis mihi equũetu reſpõdeas, promitto bo- uem, etiã ꝙ ſequat᷑ cõplacẽtia in boue, nõ ua- let ſtipulatio, ut per Io. Fab. in§. pręterea. In- ſtit.de inut.ſtip.ſequit᷑ Iaſ.& Soci.hic. Cõtra rium tenuit Bar. in§. fi.j. ea. I.& Bal. nouell. 8 in rub.in vij.col.&pro iſta opin.facit, quòd ſe cundũ opi. Bar.hic,§. ſed cùm adijcit᷑. referat etiã ad ſubſequẽtia. Si ego interrogem, pro- mittis centũ:& tu reſpõdeas, promitto centũ quinquaginta, ſecuta cõplacentia ualet ſtipu latio in totũ,& tamẽ reſpectu illorũ quinqua ginta nulla præceſsit interrogatio,& res peni tus diuerſa deducit᷑ principalitor in cõtractũ. Secundo cõprobat᷑ per rationẽ Bar. hic, quã etiã in propoſito adducit Bal. nouel.in d. rub. tNam ratio cur in ſtipulatiõe debeat pręcede re interrogatio, eſt, ut ſimus certi ꝙ ille reſpõ deat animo ſe obligãdi: quę ratio militat ſecu ta cõplacentia. Tertio ego adduco:ꝗa ſicutſti pulatio ex mutatione ſeu additiõe qualitatis reddit᷑ nulla, ut in iſto tex.& ſecuta cõplacẽtia corroborat᷑, ergo idẽ in ſtipulatiõe nulla exde fectu ipſius rei, cũ aliàs fuerit expreſſa: nõ emm magis eſt nulla in primo caſu, q́; in ſecundo. Quarto cõfirmat: ꝗa ubi qualitas eſt regſita ad actũ, ea nõ interueniẽte ita res annullat, ſi cut ex defectu principalis. l. Fulcinius.§.i ff. ex qui. cau. in poſ. ea. fa. l. quę de tota.ff.de rei uen. Mihi ſemꝑ placuit cõtraria opi.qꝙimo pulatio ſit nulla. Nõ obſt. primũ fundamen- tũ:ꝗa puto ꝙ uerſ.ſed cũ adijcitnõ ſitreferen dus ad§. ſeq. ꝓut tenuit Bar. unde eheaſ cet opin.Pet.per rationẽ ſuã:quę opi. cõpro- batur ex iſto tex. dum in eo dicit᷑, pari caſu ui- tiatã eſſe obligationẽ. Nã uerbũ, uitiatũ, ſire- fert᷑ ad præcedẽtia, intelligit in totũ:ſi referat ad ſequẽtia, intelligit᷑ in parte. Certe iſta inter pretatio nõ eſt accipiẽda. arg.l.iam hoc nne 15 gentir cu entinqlan citilareg Amoder,in nuſeconda mlolut S0 vektimpul lpainrub clante.li ninor. Non aqpointer rminterrog Mnullitas enacllius re lumubind uponcto u dcanon eſl onlequente eatia debea vocin in ſ e&idema uxterea.ub alltio dicat mnem firmi ercedere, T. llbrogau glionis prę ſurreguilt eutradde lix&acit minyicol, enenturiur 17 18 77 ff.de uulg.& pup.q́ʒuis aliquando uideamus contrariũ, ut in§.ꝑręterea. Inſtit. de inut. ſtip. & gl.in 1.ij. ff. de offi. proconſ.&leg. Cõfirma tur etiã alia ratione: quia tex. dicit, cũ aliquid adijcitur uel detrahit᷑ obligationi,& ſic reſpi- cit ſubſtantiã ipſius obligationis: ſed in caſu ſeq. non adijcitur principaliter obligationi, ſed rei deductæ in obligationẽ. Nec obſtat ra tio Bart. quòd clauſula in medio poſita refer- tur ad utrunq;.l.iij.6.filius. ff. de lib.& poſth. nam iſtud uerum eſſet, niſi ſequentia cõtine- rentur in alio capite diuerſo, ut dicit Abb. in c. ſecundo requiris. in ij. col. de appell. quod eſt in caſu noſtro: ex quo enim eſt in alio 9. ar uitur diuerſitas à præcedenti caſu. Iaſ. in§. ſed iſte. in i.col. Inſtit. de act. Item eſt ratio dif ferentiæ, cur debeat magis referri ad præce- dentia, quàm ad ſequentia: quo caſu nõpro- cedit illa regula, ut declarat Bald. in d.§. filijs. & moder.in d. c.ſecundo requiris. Non ob- ſtat ſecunda ratio Bart.& Bal. nouell. quia ul tra ſolut.Socin.hĩc potes dicere, quòd illa ra- tio eſt impulſiua, non finalis, ut concluſimus ſuprà in rub. unde non eſt arguendum ab ea ceſſante. I. i. S. ſexum. ff. de poſtul. l. j. in fi. ff. de minor. Non obſtat tertia& quarta ratio: quia ex quo interuenit forma propter præceden- tem interrogationẽ& ſubſecutam rationem, illa nullitas ſtipulationis orta ex difformita- te, facilius reparatur ſequuta complacentia, quaàm ubi nõ eſt ſeruata forma. Etiſta opinio in puncto iuris magis mihi placet, licet in pra ctica non eſſet recedendum à cõmuni. Sed conſequenter dubitatur hic, tan iſta compla- centia debeat fieri uerbis, an ſufficiat nutu. Socin. in õ. ſeq.& Iaſ.hic tenent requiri uer- ba:& idem ante eos tenuit Ioan. Fab. in d.§. præterea. ubi aſsignat rationem: nam cum ſti pulatio dicatur à firmitate, iura uoluerunt o- mnem firmitatem& claritudinẽ uerborũ in- tercedere. Tu aliã aſsigna: nam lex in iſto ca- ſu ſubrogauit complacentiam loco interro- gationis pręcedentis, unde in ſubrogato cen ſetur requiſita prior qualitas. c.translato. ubi Bal. extra de cõſtit. l.i. C. de impo. Iucra. deſc. lib.x.& facit quod not. Bald. in c. quoniã con tra.in vi.col. extra de probat. ubi tabelliones tenentur iurare quòd officium ſuum exerce- bunt legaliter. Pone quod loco tabellionum ponuntur duumuiri, nunquid tenebunt᷑ iu- rare:certè ſic, per prædictam rationẽ. In pro- poſito ergo, cũ interrogatio debeat fieri uer- bis, ita etiam cõplacentia, quæ illi in iſto caſu ſubrogat᷑. Et cõprobat iſta opin.quia aliàs cõ currerẽt duo ſpecialia, cõtra regulam l. pen. C. de dot.promiſſ. Cætera dic uthic per Jaſ. †Extra gl. infert Bart. hic text. ad quæſt. ſta tuti, ut poſitionibus reſpondeat᷑ ſimpliciter: an ille qui reſpõderit ſe non habuiſſe, Sſi ap- tit. ꝗe ucrb. oblig. cõôment. 10 30 50 paruerit quod expendit in negocijs, etiam ui so deatur nõ reſpõdiſſe ſimpliciter,&ſic habeat pro confeſſo: Et cõcludit quòd ſic:& idem te nent cõmuniter Doct. hic,& in I.i. ff. de uulg. & fa. tex. in c. is qui cõtra. de elect, lib. vi. quẽ 78 allegat Feli.in c.præterea. in prin. de offi. de- leg. Raph. Com.& Paul. Caſt, hictenent con trariũ:quia iſta adiectio eſt ſuperflua& abun dans, unde non debet nocere. arg. I. qui mu- tuam.ff.mand. Et hoctenẽdo, adde quòd nõ obſtat quod etiã actus nullus puniat᷑, ut dicũt moder. per l. eum qui duas. C. de adult, cum ſimil.per Bar.in l. ubi pactũ.in fi. C.de tranſ- act. quia ex quo in caſu noſtro ex adiectione nulla nõ deſinit reſponſio eſſe ſimplex, pęna ſtatuti locum nõ habet, quia uerba nõ uerifi- cantur.lI.iiij.õ.totiens.ff. de dam. infe. I. id aũt. in prin.ff. de admi. tut. Sed in cõtrarijs uerba legis uerificabant᷑ in actu nullo. Cõfirmatur iſta opin.quia ratio iſtius ſtatuti eſt, ut reſpõ- ſio ſit clara.l. qui ætate. õ. tacuit. ubi Bart. ff. de inter. act.& firmat Bal. in c. i. in prin. extra de ſum.trin.& fid. cath. Vnde etiam ſi ita reſpon deatur, reſponſio eſt clara, quia reijcitur illud ſuperadiectũ. Facit quod not. Bart. in l. eum qui.in prin. ff. de iur. iu. ubi dicit, quòd ſi quis negat qualitatẽ per quam aduerſarius nõ gra uetur onere probandi, quòd talis non incidit in pœnam ſtatuti impoſitã neganti, quia ceſ- ſat ratio per quã negans punitur. Vnde idem uideretur dicendũ in caſu noſtro. Cõprobat᷑ eadem opin. per tex.in c. dilecti. extra de iud. ubi eſt text.quòd in reſcripto in quo mandat᷑ ut factũ inueſtiget᷑ purè& ſimpliciter, cenſe- buntur ſolùm reiectæ nimiæ ſubtilitates iu- ris,& captioſa inueſtigatio: non autem faciet quo minus alias ſolicus ordo ſeruetur. Vnde dicit ibi Abb.& Io. de Imol.& Bal.in c. ſuper literis. in iiij.col. de reſcrip. quòd per talia uer ba non inducet᷑ alia correctio iuris cõmunis. Et per d. tex. in c.dilecti, confunditur deciſio Bal.in l. nec quicqꝗᷓ;.§. de plano. ff. de offi. pro- conſ.ubi uult, quòd ſi ſtatutũ dicat quòd iu- dex procedat ſimpliciter, nõ poterit fieri cu- mulatio actionis in caſibus in quibusalias fie ri poſſet.ſequitur Aret.hic,& Socin. in I. i. ff. de uulg. Credo illam deciſionem non eſſe ue ram:& tenendo hanc partẽ reſpondetur ad iu ra cõtraria, quòd iſta dictio ſimpliciter eſt ge- neralis ſecũdum Bal.in I. i. in i. col. C. de ædil. act.& capitur ſecundũ ſubiectam materiã.l. ſi uno. ff. Ioca. Et illa iura non ſe fundant ſuper proprietate illius dictionis, ſed incidenter u- tuntur illa dictione qualificata per præceden tia& ſubſequentia. Non obſtat quòd non poteſt negari quin cõceptio uerborũ in ſe ſit duplex, etiam quòd pars habeatur pro nõ ad iecta: quia lex nõ uidetur conſideraſſe hunc caſum, ex quo ceſſat ratio, ut s deduxi. Facit, quia actus nullus propriè loquendo non di- citur actus, ut eſt gl.in l.iij.ff. de teſta. tut. ubi Bal. unde propriè loquendo illa reſponſio di cetur ſimplex, quia illa additio eſt nulla, nec habetur pro actu niſiimpropriè:quęproprie tas nõ eſt conſiderabilis in ſtatutis.I.iij. ff. de neg. geſt. præſertim quando quis incideret in pœnã. c.odia. de reg.iur. lih. vi.& pro hoc eſt tex. not. in l.i.6. hęc uerba. ff. quod quiſ. iu. & Jbi Bal. per illũ text, dicit, quòd ſtatutũ pu- Dddd 3 a Adde de hoc uidendum etiã Bar.& Dd. in l. non dubium. C.de leg. ——— 19 4 Adde Abb. in c. dilecti. col. ij. uerſ. et ideo colligo. de iu- dic. 20 „ Alciati m l]sſi quis ſimpliciter.. niens opponentẽ exceptionẽ, nõ cõprehen- det eum quiopponat nulliter. cũ ſimil. alleg. er moder. in J. fi. in iij. col. ff. de quæſt. Nõ obſt. qᷓd dicit laſ.arguendo ab etymologia uo cabuli,tquòd ſimpliciter dicat᷑ quaſi ſine pli- ca, ſecundũ gl. in Clem, ſæpe. de uerb. ſig. ꝗa ex quo illa adiectio reijcit᷑, nõ dicitur eſſe ali- ua plica. Itẽ illa uerba, ſine plica, intelligun- tur, ſine dolo& fraude, ut declarat Archid. xvi. q. i.. ſi cupis.& viij. diſtin. c. conſuetudo. Et facit, quia ſimpliciter propriè dicitur fieri, quod fit ſine dolo?. gl. in c. Petrus. xxxix. diſt. & not.Imol.in d. Cſe. ſæpe. unde taliter reſpõ dens nõ dicit᷑ in dolo.I. ſi quidẽ. ubi not. C. de except. Et hoc modo intelligendo ſtatutũ nõ eſſet ita rigoroſum, ſed cõformaret ſe iuri cõ- muni: quæ interpretatio in dubijs eſt capien da.I. iij. C. de noxal. Non recedendo tamen in practica à cõmuni opi.pulchra quæſtio ex his infertur. Pone quòd tu mihi mutuaueris centũ in camera nemine præſente, quę etiã ti bi reſtitui nemine pręſente:tu interrogas me, nunquid mutuaueris mihi centũ, quomodo mihi conſulet᷑ in reſpõſionerſi enim reſpõde ro ꝙ mutuaſti, ſed quòd reſtitui, non ſtabitur meæ reſpõſioni: imò ex quo reſpõſio nõ erit ſimplex, habebit̃ pro cõfeſſo. Ego puto, ꝙ ſi pars reclamet, iudex nõ debebit admittere ita eneraliter iſtam poſitionẽ ſeu interrogatio- nem:& iſtud ſuadet æquitas ad obuiandũ ca- lumnijs:unde debet addere hoc modo: Inter- rogo te an mutuauerim tibi centũ, quorũ mi hi ſis debitor?& ita tenet Io. de Imol.& Gem. in c.cupiẽtes.in prin, de elect. lib. vi. Barthol. Vero. cautel, Ix, incip. ſi mutuaui c.& caut. cxxxvi.incip. ſi debitor ſoluit in ſecreto. ſe- quitur Frãciſ.de Cur.in l.ij.5. quod obſerua- ri.ubi tractat materiã poſitionũ. C. de iur.ob cal.in xxiiij. breuiloquio. idem tenet Iaſ. in I. manifeſtè. in penul. col. ff. de iureiur. Et facit, quia poſitiones inuentæ ſunt à iure, ut pars releuetur ab onere probandi. c. i. de conteſſ. lib.vi.& ibi not. l. eum qui. in prin. ff. de iure- iur.l.ij.& iij. ff.de inter. act. unde iſtud reme- dium nõ debet operari ut reus ipſe grauetur in onere probandi:quod eſſet in caſu noſtro, quia deberet probare ſe reſtituiſſe, cũ reſpe- ctu probationũ fauorabilior ſit reus qᷓ; actor. & ubicũq; iudex habet aliquã conſcientiã uel cõiecturã, ſine dubio deberet iſtud facere, ut etiã dicit Bal, in cõſil. cccxcviij. ſtatuto Peru- ſij.in v.& Lanf.de Ori.in repet. Cle. ſæpe. de uerb. ſig. in ult. col. Si uerò iudex admittat ge neraliter interrogationẽ,& pars reſponderit ꝙ nõ accepit mutuò aliquid propter quod ſit eius debitor, adhuc de iure cõmuni iſta reſpõ ſio erit admittenda, ut dicũt præfati Doct. Et facit, fquia iudex ex æquitate poteſt admitte- re reſponſionẽ qualificatam, cauſa uitandi ca lumniã ponentis. l. iuſiurandum& ad pecu- nias.§. nõ ſemper. ubi Bal. Lud. Ro.& Iaſ. ff. de iur. iur. Bal. in l. i. in prin. C. de ædil, act. So ci. poſt alios in d.. i. ff. de uulg. Stante uerò ſtatuto quòd ſimpliciter reſpondeat᷑, tũc nõ poſſet admittere talẽ reſponſionẽ. Et ita pro- cedit cõmunis opin.hic: unde ante admiſsio nem interrogationis debet inſtare pars neiu dex eam admittat ita indiſtinctè. Sed quid ſi ſtatutũ dicat, quoôd interrogationibus quis te neatur reſpondere ſub iuramento:?& quòd ta li iuramento ſtetur tam in cõtentis in forma quaàm ſuper connexis: nunquid credeturiu- ranti ſibi fuiſſe mutuatum, ſed ſe reſtituiſſes 10 Videt᷑ quòd ſic: quia an aliquid ſit connexũ, multũ operatur arbitriũ iudicis. gl.in c.ſi ciui tas.de ſen. excõ. lib. vi. Io. de Imol. cõſil. cxxx- ix. in ult, col. Sed iudex in tali caſu debet arbi trari iſtud eſſe cõnexũ, per not. in d. c. cupien tes.& per aliam rationem uident᷑ conſuluiſſe Signorel. de Homo.& Raph. Fulg. in quodã conſil. impreſſo poſt tractatũ malefic. An gel. In contrariũ facit quod uoluit Ant. de Butr. conſil. xXv. circa medium,& etiam contrariã 20 uidetur de mente Bar. in l. Aurelius.§. idem quæſijt. de libe. leg. Vnde puto eſſe tutius ꝙ pars a principio faciat formã modificari, pro uts dixi. Nec obſtat quod notat Bart. in 1 9. accuſationem. in fin. j. ad Turpil. quia in caſu Bart. lex præſumebat contra negantem ſe eſ- ſe culpabilem:ſed in caſu noſtro lex non præ ſumit, nec pro reſtitutione mutui, nec con- tra, ex quo iſta ſunt quædam accidentia ex- trinſeca, in quibus lex nihil præſumit, ſed re- 30 linquit ea in ſuo eſſe.& qui dicit, probare de- bet, ut declarat Comen. in I.ij.§. fin. ff. de ex- cept.Itemibi erat facta interrogatio, ut factũ ipſum explicaretur, quod erat fundamentũ inquiſitionis ipſius iudicis, unde debuit ſpe- cificari,& ceſſat æquitas de qua in caſu no- ſtro. Infertur iſta deciſio Bart. hic ad aliam quæſt. inunquid admittenda ſit reſponſio ho micidæ negantis ſe interfeciſſe:& quatenus cõſtet, dicentis ſe feciſſe ad ſui defenſionem. 40 Et in hac quæſt. diſtingue: quia aut nos loqui mur de iure communi,& admittitur talis re- ſponſio,& per hoc nõ dicitur aliquid cõfeſ- ſus, ut dicit Bar. in l. cũ de indebito. ff. de pro- bat.& notabiliter per Aret. in J.decem. in ult. col.j. eo. Aut loquimur ſtante ſtatuto ut quis ſimpliciter reſpondeat,& hoc caſu nõadmit- mittetur, imò habebitur pro confeſſo, ut per Ang& alios hic,& Ang. de Are. in tract. cri mi. in uerb. cõparent inquiſiti& partem ne- so gant. Et iſtud eſt utile in practica pro confi- tentib.eo modo coram iudicibus, qui nõ te- nerent᷑ ſeruare formã ſtatutorũ: nam tũc erit in arbitrio iudicis qᷓd ius uelit ſequi. Et ſic eſ⸗ ſet punctus pro amico. Sed quid ſi dicat ſe ſe ciſſe ad ſui defenſionẽ? dicũt Doct. cõmuni- ter, quòd erit ac ſi ſimpliciter reſpondiſſet, ex quo iſte cõfeſſus eſt cũ qualitate, cõtra quam eſt præſumptio legis:unde onus ꝓbandi ſpe- Ctabit ad ipſum, ſecũdũ Bar. in d. l. Aurelius. 60§. idẽ quęſijt.& eſt tex. in c. cũ ueniſſent. extra de inſtit. Adde tamẽ, ꝙ reus ita cõfitẽs nõ po terit puniri pęna mortis, ut dicit Abbi⁊ inc. auditis. in ult. col. de pręſcrip Feli. in c. ſigniti caſti. de homi. ⁴uguſti, Arimi. in addit. An- gel in 1 owlequan nẽ: lcel 4 Iqpoehmn male Ila eſ Hlin gu aquibẽin 1, ctunapert uoqtunc agbece! leſtio, Ba tteiquer miatumẽ ſu vilelic co nererinterf Umnponitlo ncol nſt.d cvneperit uj anltit quis abeſt arg.! . 8 kolldicb. E imeritapra dunot Plor. mconfikxx dolmitat ill umi olllet allus de qu niAtemil. lutuimii Naclictis er, ludlieridie liquacondi raactus.1. eullg.Rp domunis op Lelideico ſtierhi iinere fid uanüim pgsc. uüeterin 9. mainſtitutic nplciter f Aae Tho- — um de Fer- in cautela a quinta. . 23 ae text. in ſcientiam.. uum ſtramen⸗ der. f. adl. A- 4 4 ull. 24 Ais preſu- matur ag- reſor, uide lex. conſil. chxxviij. põ eratis. ad fin. retin. conſil. XXiuij. Fel. in alci colu. en. de excep. 81 el. in d. uerſ. comparent inquiſiti. Iaſ. in l. ut uim. ff.de iuſti.& iure. moder. in c,cum uene rabilis. de exce.& ſunt plena ſingularia mo- dernorũ. Aduerte ad duo. Primo, quia Abb. loquitur de iure cõmuni, aliàs iſta deciſio nõ procederet ubi ſtatutum requireret reſpon- deri ſimpliciter: nam tali caſu quis decapita- bitur etiã ex confeſsione præſumpta ex quo talem lex approbat in criminalib. ut per Bal. in l. fi. C. de probat. Abbas in c. accedens. de ſimo.Et iſtud eſt de mente Alex.hic. Secũdo aaduerte, quia uidetur quòd ſaltem iſte confi tens ſic qualificatè poterit torqueri ad eruen- dam ueritatem, nunquid fecerit ad ſui defen ſionẽ: licet aliqui moder. teneant contrariũ: ex quo enim habet præſumptionẽ legis con- tra ſe, illa eſt ſufficiens indiciũ ad torturam. Bald. in l. quamuis. ij. C. de adul.& Bald. in 1. ea quidẽ. in i.col. C. de accuſ. Sed pone ꝙ in tortura perſeueret ſe feciſſe ad defenſionem: puto ꝙ tunc eſſet abſoluendus in totũ, ut di- cit Albe. de Roſa.& moder. in l. edictũ. ff. de quæſtio. B arthol. V ero. cõſil. xxxij. quidam ruſtici. quæ nota bene, quia quotidiana. Li- mita tamẽ ſupradicta, ut nõ procedant quan do ille ſic confitens eſſet in caſu, quo præſu- meret᷑ interfeciſſe ad ſui defenſionẽ: quẽ ca- ſum ponit Io. Fab. in§. iusautem gentium. in iij.col.Inſt.de iure nat. gent.ubi dicit, ſꝙ quã- do reperit᷑ unus uiuus& alter mortuus, nec conſtat quis fuerit aggreſſor, uiuus abſoluẽ- dus eſt. arg. l.i.§. cum arietes. ff. ſi quadr. pau. feciſ.dic b. Et hoc qñ uiuus eſſet uir probus, &merita præcedentis uitæ hoc ſuaderent. fa. q́d not. Flor. in d.§. cũ arietes.& Bar. Veron. in conſil. xxviij. magiſter Iacobus. Et hoc mo do limitat᷑ illud quod ſolet dici, quòd nõ prę- ſumit᷑ ꝙ ille fuerit aggreſſor, qui reperit᷑ per cuſſus. de quo Io. And. in c. ſignificaſti, de pę tit. de uerb. oblig. cõment. 10 20 30 ni.&remiſ. Bal. in c. i. de pace tenen, in feu.& 40 in l. ut uim. in pen. col. de iuſtit.& iure. Ex ſu- pradictis ergo habemus, f quoòd ſimpliciter illud fieri dicitur, quando in eo actu non eſt aliqua conditio. fallit, niſi cõditio eſſet de na- tura actus. l. qui liberis. ubi Ang.& Imol. ff. de uulg.& pup. Alex.& alij in l. i. eo tit.& eſt cõmunis opi.pro qua eſt tex. in l. eam quam. C. de fideicõ. ubi fideicõmiſſum dicitur ſim- pliciter factũ, in quo grauata erat mulier re- ſtituere fideicõmiſsũ anteq́; duodecimũ ęta- tis annũ impleſſet. Adde ꝙ contra iſtam opi. uidet᷑ tex. in l. gallus.. i.ff. de lib.& poſth. ubi iſta inſtitutio, filiũ& nepotẽ inſtituo, dicitur ſimpliciter facta,& tamen ſi extendat᷑ ſecun- dum conſiliũ Galli, cuius conditiones inſunt de natura eius actus, non erit ſimplex inſtitu tio. idem probat᷑ in l.i.ff‚de uulg.& pupil. ubi ſubſtitutio uulgaris dicitur ſimplex,&habet in ſe tacitãpupillarẽ,& tamen ſi pupillaris ex tenderet᷑ quæ ineſt de natura actus, non dice retur ſimplex. fa. l. precib. C. de impub. idem pProbat᷑ in c. ei qui. de pręb. lib. vi.&ibi Arch. not. ꝙ illud diceretur ſimpliciter fieri, quod fit per uerbum generale. Pone quòd enume 50 60 8² ̊ rentur ſpecies contentæ in genere, certè nõ dicet᷑ ſimpliciter factũ. l. coiri. ubi Fulg.ff. ꝓ ſoc. Pro reſolutione dic, ꝙ cõſiderata forma uerborũ, diſpoſitio non dicitur ſimpliciter fa cta, in qua fuit expreſſa conditio de natura a- ctus exiſtens.& ita procedũt ſuprà alleg. Sed cõſiderato effectu, eſt ſecus, Statuta uerò de bẽt intelligi ratione effectus.l. i.5. fi. ff. quod quiſq; iur. cum ſimil.& facit l. i. uer. ſed ſimpli citer eum confirmat.ff. de cõfir. tut.& iſta ꝓ- cedunt de conditione quę ſubintelligatur ex natura actus, uel cõprehendat᷑ ſub generali- tate uerborũ. Sed quid ſi cõprehendatur ex coniecturis? dicit Bal. in c. quia propter, in i. col.de elect. quod ſi ſtatutũ dicat, quòd de- beat clarè reſponderi poſitionibus, non po- teſt adijci cõditio quæ tacitè ſubintelligatur ex coniecturis. Et eſt ratio in promptu: nam quando ineſt ex natura actus, uel cõprehen- ditur ex generalitate uerbi, ineſt ex neceſsita te, Secus ſi ex coniecturis, quia illæ plerunq; non ſuntueræ. Bal. in l. ea quidẽ. C. de accuſ. Vnde ſi quis interrogetur, nunquid elege- rit Titiũ:& reſpondeat, elegi, ſi erat dignus, nõ dicetur reſpondiſſe ſimpliciter, licet in du bio quis præſumatur eligered gnos. c. fi de præſum.& c. i. de poſtul. præla. lib. vi. Secun do limitatur cõmunis concluſio, ſquando po ſitio eſſet duplex uel incerta: nam tunc etiam pars poterit reſpondere dupliciter uel incer- te. l. ut reſponſum. C. de tranſ. Bal.& alij in d. 1. i.ff, de uulg. Adde quòd tali poſitioni pars nõ cogitur reſpondere, ut eſt gl. in c. ĩj. de cõ- feſ.lib.vi. quam ad hoc no. Bal. in l. precibus. in prin. C. de ſimpub.& hoc etiam ſi ponens apponeret clauſulam, quod ponit coniun- ctim& diuiſim.& idem tenet Bald.& Are- ti. in l.ij.§. quod obſeruari. C. de iura. ob cal. erit ergo in electione eius cui fit poſitio, uel opponere ſe non teneri ad reſpondendũ tali poſitioni, uel facere talem reſponſionẽ incer tam, Sed cautius faciet ſi reſponderit ex quo actor nõ reuelabit᷑,& in eadem inſtantia non poterit amplius ſpecificari,& rurſus de ea in terrogare, ut dicit notabiliter Bal. in c. dudũ. ij. in antepen. col. de elect. Tertio limitatur, niſi iudicis æquitati uideretur ex aliqua cau- ſa, ut admitteret reſponſionẽ duplicẽ. l. iuſiu- randũ& ad pecunias.§. nõ ſemper. ff. de iure iu.& sᷓ dixi,& tangit Soci. in d. l.i. Confirma, quia iudex poteſt ex iuſta cauſa recedere àiu re ſcripto, tollendo uelalterando pœnam. l. & ſi ſeuerior. C. de his qui not. infa. l. quid er g0.. pœna grauior. ſf. eo tit. Itẽ iudex ſi ſub- ſit æquitas uel iuſta cauſa, poteſt alterare uo- Iuntatẽé teſtatoris, uelab ea recedere. l. iij.§. ſi pater.&§. ſeq. ff.de adm. tut.& l.i. ff ubi pup. educ. deb. Aret. in l. nemo poteſt. ff. de leg. i. Puto tamen in caſu noſtro ſiiudex admitte- ret talem reſponſionẽ, quòd deberet in actis apponere cauſam, ne aliàs teneretur in ſyn- dicatu, prout in ſimili dicit Bart. in l. Lucius. in fi. ff.de his qui not. infa.& Felin. in c. de cę tero.in iiij.col. de re iud.& in c. licet cauſam, Dddd 4 25 26 28 29 extra de probat. Amplia nunc ſupradicta, ſut uando aliquis debet reſpõdere ſimpliciter, ſireſpondeat conditionaliter uel cum quali- tate, ita actus eſt nullus, ut iudex non debeat pati quòd reſponſio iſta ponat᷑ in actis. ita di- cit notab.Bal.in c.dudũ.ij.in antepen. col. de elect.& fa. gl. in l. i. in uerb. libellis. ff. de offic. aſſeſſ. Nam puto iſtud dictũ uerũ, ex quo in- tereſt rei ut ponat᷑ propter alleuiandã pœnã, per dictũ Abb.in c. auditis. de præſcript.& s dixi. Ex iſto tex. infert hic etiã Ang.ſſi aliquis negauit poſitionẽ, quo caſu nõ poteſt ſe fun- dare ſuper ea, c. ex eo. de reg. iur. lib. vi. nun- quid ad finem ut poſsit ſe fundare, poterit re- uocare negationẽ: Et dicit Ang. quod ſic in- continenti, per iſtum text. aliaàs ex interuallo non poſſet, niſi ſub prætextu erroris, ut dicit Bar. in l. poſt legatũ. in ult. col. ff. de his qui. ut indig.Et adde, ꝙ ſi poſitio in ſe erat intrica- ta uel obſcura, præſumit᷑ error abſq; alia pro- batione, ut dicit Gemin. xxv. diſtin.§. crimi- nis.& c. erit autem lex. iiij. diſt. Sed quomo- do dicetur incontinenti reuocare? Rom. hic & Aret. dicunt quòd non dicetur incontinen ti, ubi pars acceptauerit. alleg. Baldũ in l. Gal lus.§. quidam rectè. ff. de lib.& poſthu. Idem uidet᷑ eſſe ubi negatio redacta ſit in ſcriptis. ita tenet And. Sicul.hiĩc pergl.in l.rura. C. de omni agro deſer.lib.xi. ubi Nicol. de Neap. Aduerte, quia aliud uult gl. in c. fi. de iureiu. lib.vi. ubi dicit quòd non ſufficit eſſe factam in ſcriptis, ad hocut non poſsit reuocari, ſed debet eſſe redacta in actis:tunc enim eſt irre/ uocabilis.& ita tenent ibi Doct. Ego tamen puto quod etiã ſi ſit redacta in actis, quòdin- continenti poterit reuocari:ſicut uidemus ꝙ dicta teſtium ſunt de actis,&tamen ſiteſtis re uertatur incontinenti, poteſt corrigere dictũ ſuum.c.præterea. de teſt. cog. Bart. in I. repe- „ Alciati in l)sſi quis ſimpliciter. 10 20 ti. ff. de quæſtio.& ita uidetur uoluiſſe Io. de 40 Plat.in d.l.rura. Idem ſi negatio fuerit gemi- nata.arg.gl.in Clem.cum à repulſione. de ap pell.& ita firmat And. Sicul. hic. Eſt uerum quòd gl. per eum allegata non bene probat iſtam opin. prout etiam dicũt moder.in l. q̃d iuſsit.in iij.col.ff de re iud.& magis probatur per ea quæ dicunt Doct. de uirtute gemina- tionis, de qua in I. baliſta, ff, ad Frebel.& Bar. in l.cum ſcimus.C. de agri.& cenſit. lib.xi. In gl.in uerb. uitiatam. Iſta gl. expedit᷑ in 6. pen.j. ead. l.& ibi dicemus de materia princi- pali iſtius gl. In ea.ibi, ſed ſi ſimpliciter reſpõ deat, adom̃ ia uidet᷑ reſpõdiſſe, õ.præterea. In ſtit. de inutil.ſtipul. notat hic Bar. in i.oppoſ. fquod talis intelligitur reſponſio, qualis præ ceſsit interrogatio. Ad idem facit l. ſi defen- ſor. S. qui interrogatus. ff. de inter. actio.& I. quæro. 5. fi. ff. de ędil. edict. adidem quod not. Soci.conſil.ciij.col.pen.in iij.uol.ubi uult, ꝙ ſi quis ponat quòd tempore cõtractus habui ſti notitiam codicillorũ& cõtentorum in eis: ſi reſpondeas te credere quòd habueris noti- tiam codicillorum, intelligitur tempore con- tractus, faciunt plura ſimilia relata perFelin. 50 60 in c. inter dilectos. in v. col. de fid.inſtr.& Iaſ in l.pen. ff de iuſtit.& iur. col.ij. Cõtrapræ dicta obſtat quod notabiliter uoluit Bar. in! ſi cui.ij.ff. de lega.i. ubi ſi interrogo te quod cognoueris carnaliter Bertam uxorem litij, &tu reſpondes quod cognouiſti dictam Ber tam, non uideris confeſſus quòd ſit uxor Ti- tij.& idem tenet Bal.ibi,& lo. de Ana. in rub extra de adul.& Matheſ.not. xxxiij. Puto pro reſolutione eſſe faciẽdos duos caſus. Primus eſt, quando dicitur in reſponſione quoòd co- gnouit dictam Bertam, tunc cenſetur confeſ ſus omnia ſecundum formã poſitionis: quia reſponſio declaratur ſecũdum interrogatio- nem.& ita tenet Raph. Com. Alex& alij in d. l. ſi cui.& eſt cõmunis opin. ut dicit ibi laſ. & Feli.in c.nõnne.in ij.col.de preſum. Nam illa dictio, dictam, refertur adomnia, tamre- ſpicientia ſubſtantiã, quàm qualitatem, utdi cit Aret. conſil.cliij. in ult. col. Aut ſimplici- ter reſpondet quòd cognouit Bertam,& tũc non cenſetur confeſſus illam qualitatẽ, quòd ſit uxor Titij.& ita poteſt ſaluari Bar.& Bal. in d.l.ſi cui.cum ſimil.& hoc tenet Specul.in tit.depoſiti..vij. uerſ.ivi. Matheſ.in d. notab. XXXiij. Aret.in l. gerit.in iiij.col. ff. de acquir. hæred. Alex. conſil. xlij. in v. uol. Corn. conſ. cviij.col.pen.in prin.Et facit, quia cõfeſſio in dubio interpretanda eſt in fauorẽ cõfitentis. J. ſi quis intẽtione, ff. de iud. Nec obſtat qd di cit Bart.ibi in ult. quæſt. quòd reſpõſio inter- pretanda ſit ſecundum interrogationẽ, ut ui deatur reſpondiſſe ad interrogata: quia ſatis uidetur reſpõdiſſe ad interrogata, qui reſpõ- det ad ſubſtantiam, licet nõ ad qualitates: un- de ſibi imputet ponẽs, qui debuit facere duas poſitiones, iuxta gl. in c. ij. de cõfeſſ. lib. vi. nõ autem unam duplicem. Habes ergo primã li mitationẽ, fquòd reſponſio poſitionũ debet interpretari ſecundum interrogationẽ. Illud eſt uerum quo ad ſubſtantiã, non ut cenſean tur repetitæ qualitates, etiãſi ualde pertinen- tes ad negocium, ut ibi:quia niſi illa fuiſſetu- xor, nõ fuiſſet adulteriũ,& conſequenter nõ potuiſſet puniri ex illa inquiſitione. Et ratio eſt ut dixi, quia cõfeſsio interpretatur ſecun- dum intentionẽ cõfitentis, ut etiam per Bar. in l.is qui reus. in pen. col ff. de pub. iudi. Se- cundo fallit, quãdo in poſitione eſſet aliquid extrinſecũ& impertinens uel adiectũ cauſa demonſtrationis, tunc enim nõ uidetur quis illud confiteri, etiam ſi appoſuiſſet illuduer- bum, dictam. ita uidet᷑ uelle Matheſ.in d. no- tab.xxxiij.& facit l.fin.§. Titia. ff. de lib. lega. ubi dicit Bart quòd clauſula refertur adid d principaliter in diſpoſitione narratur, nò ad ea quæ adduntur demonſtrationis cauſa. Confirmatur etiam, quia licet iſta dictio, di- ctam, referatur etiam ad qualitates, debet in telligi de qualitatib.requiſitſs ad ipſam diſpo ſitionẽ, nõôde impertinentib. uel extrinſecis, arg. l. Seio.§. medico. ff. de ann. leg.& l. noua- tione. ff. de nouat. Tertio limita, ut in dubio reſponſio interpretetur, ne reſi Ponden in 8 at 3* niuguů 1 Bnumior m mnuntuie nmnaapriſ 5 iguſlone 9 lakenasex Jyrſim feit laftinum lſciun dicu Khuulürur l uuyrtutollg nnabiſmma luur enmain mum ſguif nren expr nukktvin aci Nntm‚quc 1mn 10.19.2 llntzeſtimat lnentilaain litipromito, uren ſunm linyreaioſem liejcheng inj agnoſcerein Nnadubſann 139. Vnantutsli alſertin ple lſiunltionefee tenpro r lnauundui uünſme umz4. 9 ti Anus de lüngyan mi Nrauerſino Aihetſes ä cinan r ¹ loproaucnnt lmn enm erdemi maiore. 17 21 2² 23 24 25 26 30 3² 36 85 dat in contrarietatẽ,&ne aduerſetur alijs per ſe dictis, etiã ſi talis interpretatio non conue niret in totum interrogationi, ſecundũ Cor. conſil.cviij.col.pen.in prin. allegat Bald. in I. cum falſa. C. de iur.& fact. ig. Quarto limita, ut quãdoex tali interpretatione reſultaret ma gnum præiudicium parti, nunq́; in reſpõſio- ne cenſeatur repetita perſona de qua in inter rogatione, ſecundũ Bar.& Bal. in 1. i. C. de di uer. reſcript. quod dictum eſt uerum in caſu ſuo. Et ſic remanet expeditus iſte notab.§. ſi quis ſimpliciter. Quid ſit dubium. Diuerſitas qualitatis uitiat ſupulationem. Si dico, promittis mihi decem?& tu reſpondeas, promitto ui- ginti, quid iuris. Summa minor ineſt maiori. Forma mandati eſt diligẽter attendenda, nec trahenda ad caſus non expreſſos. In diſpoſitione quantumuis odioſa, ſemper uerba intelliguntur quatenus ex proprietate uocabuli poſſunt cõprehendere. Expreſſum facit ceſſare tacitum. Manifeſtiſoimum quid dicatur. Ineſſe etiam dicuntur quæ per fictionem inſunt. Actus uitiatur ubi aliquid additur formæ. Interpretatio legis præualet proprietati uocabuli. In maiori ſumma negatiuè prolata non ineſt proprie minor. Minor ſumm ma ineſt maiori affirmatiue prolatæ. Verbum ſignificatiuum maioris ſummæ, non comprehendit mi norem ex proprietate uocabuli.& num. 15. 16 Proteſtatio in actibus dependentibus ex mera uoluntate contra hentium, quamuis contraria ficto, tamen præualet.& num. 18. 19. 20 di plures æſtimatores uariè referunt, non ſtatur minori ſummæ. Sententia lata in diuerſis capitulis ut ualeat. di tibi promitto, me non centum petiturum, non potero nec mi norem ſummam petere. Interpretatio ſemper debet fieri ne actus fiat eluſorius. ludex habens iuriſdictionem in cauſis uſq; ad CC. non poteſt cognoſcere in cauſis infra centum. In mandatis ſumma minor ineſt in maiori. 28.29. An mandans alicui ut extra plateam aliquẽ percutiat,& is per cuſſerit in platea, teneatur. In ſtipulatione requiritur, ut interrogatio& reſponſio concor dent pro forma. Contractus indiuidui qui dicantur. Nunquid in ſententia maior numerus contineat minorem. & num.34. 35 Si teſtis unus deponat, me tibi mutuauiſſe decem, alius dicat quinq;, an minor ſumma ſit probata. Teſtes diuerſi non probant, quia præſumuntur ſingulares. gi cõſtet teſtes diuerſos in ſamma mutuata deponere de eodem aclu, an probent minorem ſummam. Si duo producuntur mandata, in dubio ſeruabitur quod conce- dit minorem poteſtatem. Deponentes de minori ſumma, an uideantur aſtruere negatiuà de maiore. Si unum inſtrumentum dicat de pluri, aliud dicat de minori, ſta bitur ultimo. Quando poſitio plus continet debito, an poßit in totum nega⸗ ri.& num. 43. 44. 45. 47. An laleat argumentum, Interrogatioa frmatiua intelligitur de qualibet eius parte: ergo reſponſio negatiua debet quoque intelligi de qualibet parte. An creditor petendo totum, conſtituat debitorem in mora re- ſpectu partis. G num. 27. tit. ꝗe uerb. oblig cõment. 20 30 50 60 86 §. 8I STIPVLANTI. Summa& diuide iſtum tex. ut hicper alios. Tu pro intellectu iſtius§. attende circa ratio- nem dubitãdi: t& uidebatur dubium, ex quo reſponſio non congruebat in totum interro- gationi: imò uidebatur diuerſitas in qualita- te, quæ uitiat ſtipulationem, ut dicit Bartol. & alij in. præcedente. Nam ſi mihi interro- ganti, promittis decem? reſpondeas, promit- to uiginti:ſi uelim petere decem tanquã pro- miſſa, ineptè& impropriè peterem, ſed de- beo petere tanquam debita, ut dicit Bart, in J. ſcire debemus. in fin. principij. j. eod, unde reſultat differentia in medio concludendi in libello, quæ differentia oſtendit diuerſita- tem, ut per Bart. in l. certi condictio, in prin. ff. ſi cert.petat᷑. Iuriſconſultus tamen decidit contrarium:& ratio decidendi eſt, quia ſatis congruit interrogatio reſponſioni, ex quo in maiori ſumma minor ineſt. Nec obſtant not. in§. pręced. quia tex. ibi loquitur in qua- litate inducente differentiam reſpectu for- mæ. Cum enim contractus ſtipulationis ha- beat in ſe formam uerborum, dicitur indiui- duus: unde interrogatio& reſponſio debent uerificari eodem tempore, nec poſſunt ſtare in pendenti, ut ibi dixi: tmeritò illa diuerſi- tas qualitatis ex quo inducit peccatum in for ma, uitiat ſtipulationem: ſed in caſu iſto re⸗ ſponſio ſtatim congruit interrogationi, un- de non uitiatur ſtipulatio in eo, in quo con- gruit. In text. ibi, non eſſe contractam obligatio- nem. Nota primò, fquòd ſi dicam, promittis mihi decem?& tu reſpondeas, promitto ui- ginti, ualet ſtipulatio niſi in decem: reſpectu uerò aliorum decem non eſt contracta obli- gatio,& ſic nec ciuilis, nec naturalis. per gl. Inſtit. de oblig. in prin. Ad idem facit textus in§. ſubſeq. ibi, pro ſuperuacuo habendum. & text.inl.ſi tibi decem. ff. loca. Contra iſtud fortiter facit, quia ſi promitto tibi aliquid ex cauſa lucratiua, quo caſu loquitur iſte text. ſecundum Bart. hic, quamuis tu taceas, ori- tur obligatio naturalis: quia præſumeris ac- ceptare, I. qui patitur. ff. manda. cum ſimilib. Sfirmant moderni in rubrica ſupraà eod. ubi dicunt tali caſu contrahi pactum, non polli- citationem. Et ex hoc infertur, quòd iſtud pa ctum deberet ueſtiri cohærentia contractus. l.petens. C. de pactis.& I. lecta. uerſic. dice- bam. ff. ſi cer. petatur. quod tamen textus ne- gat. D. Matheſil. in not. xxvij. reſpondet ad iſtud obiectũ, quoòd in caſu noſtro iſte ſtipu- lans non uidetur habuiſſe animum paciſcen di,& quòd actus ualeret partim in uim ſtipu lationis,& partim in uim pacti. arg. l.iam hoc iure. ff. de uulg. Socinus in§. ſi quis ita. eod. reprobat iſtam ſolut. per gl. in I. rogaſti.§. ſi tibi.ff. ſi cer. pet. ubi idem Socinus hoctenet: nam ſi mutuo decem, pacto appoſito, ut red- das undecim, in illo uno pluri ineſt pactum, & ſic obligatio eadem difformiter accipitur, Iaſ.in. ſeq. reſpõdet, quòd ibi ex quo impoſ- ſibile erat quòôd obligatio cotraheretur ultra decem..ſi tibi decẽ millia. ff. de pact. in illo u- no qui ſupereſt remanet pactùũ nudũ: ſed in caſu noſtro poſsibile erat, quòd obligatio cõ traheretur ultra decem, puta ſubſecuta cõpla centia. Sed iſta ratio nõ concludit: quia non redditur ratio, cur iſta poſsibilitas debeat fa- cere ut non oriatur pactum: nam ſi compla- centia ſecuta non tollit quin ſit pactum, quia in ſtipulatione ineſt pactum, I.i. in fi. ff. de pa ctis. certè poſsibilitas quòd ſubſequatur cõ- placentia non debet illud tollere. arg. I. Iulia- nus uerum debitorẽ. ff. de cond. indeb. Qua- re tu dic, quòd in d. 6. ſi tibi. acceſsit expreſſus conſenſus utriuſq; partis: ſed in caſu noſtro adeſt niſi præſumptus, quia ex quo tendit in utilitatem, tacens præſumitur acceptare. d. I. a Vel porte poſ qui paticur. quæ pręſumptio ceſſat in caſuuno ſet dici ſui- ſtro, per fundamentũ Matheſil. quia non eſt nẽdo Matheſ. ueriſimile quòd ſtipulans uoluerit facere a- quod ſnpula- lium cõtractum. d. l. iam hoc iure. Eſt uerum tio non ualet quòd iſta ratio eſt multũ dubia, tenẽdo cõmu tanquã pactu nem intellectũ ad. ſi quis ita. S. eod. dum uo- Faehe lunt Doct. quòd ſi ego interrogẽ te, promit- Eetosc quir tis centum? nõper hoc arguit᷑ magis uolũtas rrrrtri quòd uoluerit ſtipulari, q́ᷓ paciſci. Vnde pro ma, ex quo reſolutione poſſes dicere, tenendo opin. quã quantu ad i- tenui in rub. 8. eod. quòdiſte tacens nõ uidea lud ſuperaddi tur conſentire, ſed talis contractus ſit pollici- tum non præ tatio, non pactum: quod etiam uoluit Bal. in ceßit interro- I. i. C. de pact. Vel etiam ſequendo cõmunia gatio:& ĩiſto potes dicere, in caſu noſtro non cenſeri taci- textu aparet te conſenſum per ſtipulantem: quia interro- cõmahẽtes uo gatio de minori ſumma ſimpliciter prolata, zihe hh habet in ſe taxatiuam.l. pen.§. fin. ff. de actio. — primis uer L. Paul. de Caſt. Alex.& laſ.in d.kroga- Si e ſiſtbe ſti.g. ſi tibi. Et ſic ceſſant iſta obiecta.Et dato lanti Ge. 5. ſi etiam quòd in caſu noſtro obligatio natura- quis ita. ĩ. ca. lis oriretur, nõ tamen tale pactum ueſtiretur .ubi per eun cohærentia contractus, ex quo non daret le- dem D. meum gem contractui, ſed eſſet æquè principale, ut in vj. concluſ. declarat Bart.in I. ſi tibi decem millia. ff. de pa Et pro Mathe ctis. Et iſta ratio eſt melior ea, quã dicunt mo ſil. etiã ficit, der. hic, quòd iſtud ſit ne duæ fictiones ſimul quta ex eodẽ concurrant. Prima, quòod tacens uideatur cõ h vni ſ enti re. Secunda, quòd pactum inſit contra- rscdtn ch c ctui: iſtud enim eſt per fictionem.d. uerſ.dice etorcit Barre bam. Nam iſtud confunditur per tex. in l.hæ ſequuntur alij reditatẽ. ff. de donat. ubi Ioan. de Imol.& Ro inl.ij. in pri. ma. notant, quòôd pactum pręſumptum ueſti frſicer. pet. tur cohærentia contractus. Secundo not. 4 quod ex proprietate uocabuli minor ſum- ma ineſt maiori, prout tenent cõmuniter Do ctores hic,& probatur in iſto tex. in uerb. ma nifeſtiſsimũ.& in uerb. ineſſe. tale enim uer- bum denotat proprietatẽ. l. mercis. ff. de uer. ſig.& eodem modo inducunt᷑ hic per Iaſ.tex. inl. qui quartã. ff. de leg. i.& in J. ſi quis cũ to/ tum.ff. de except. rei iud.& l. qui concubinã. 5 i. ff.de leg.iij. Et confirmat᷑ iſta opin. ſecun- dum Aret. per tex.in l.ii.. ſi quis plus quàm iuſſus. ff. de ſtat. lib. iuncto eo, quòd cõditio- nes debent impleri ſpecificeè,& ſic propriè. I. „ And. Alciati inl. 5ſi ſtipulanti.„ qui hæredi. ff. de cond.& dem,& eandem opi 6 rch nionẽ tenet Soci. hic, per rationes de quibus vundnn hic per cum. Contrariũ tenet Io. de Imol.hic ſcanull & Gemi. in c. cum de nõ ſacerdotali. de præb. mauelpn lib. vi. ꝑer illũ text. ubi ſi Dapa mandet proui. munbull deri alicui de integra præbenda, non poteſtil tumſ ie li prouideri de dimidia:& ſi mandat prouide ine mod ride præbenda de centum, non poteritproui ſrencin deri de quinquaginta, etiam eo uolente. Et Kguiſimn 10 ratio eſt ſecundum tex. t quia forma mandati 5 rulkmſod diligenter eſt attendenda, nectrahitur ad ca- llninlne ſus non expreſſos. Nec ad illum text. eſt bo- golban na reſponſio Soci.& laſ. hic, dicentium quòd delb&epo proceditin odioſis. c. quãuis. in prin. eod, tit. nijcolue quia ille tex. non fundat ſe ſuper odio, ſed ſu- wleotſcu per regula, quòd forma mãdati eſt attenden- urſormæ,p da,& quòd talis caſus nõ eſt expreſſus: quod le oclil eſſet falſum ſi ex proprietate ſermonis conti umuadit neretur, ut per Bart. in l. prætorait. ff. de ope. bov lelab 20 no. nunc. f Præterea in qualibet diſpoſitione o nüor Aob quantumuis odioſa, ſemper uerba intelligũ- dijclckd tur quatenus ex proprietate uocabuli poſ- dſt quodt ſunt comprehendere. l. cum lege. ubi Aret. ff. oyte ite de teſta. facit quod not. Bar. in I. ſi conſtante. kuuni in ix.q. principali. ff. ſol. matri. Et ſic uidetur lueſe uerior iſta ſecunda opinio, quæ& ſecũdo cõ uuner firmatur per text. in J. inter ſtipulantem.§. ſi ürincon ſtipulante. in uerb. uidetur.j. eod. Tertio pro- iolffn⸗ batur per text.in c.i.de arbit.lib.vi. ubi ſi duo 4 3 1 f zo arbitri condemnant in decem,& tertius in un quinq;, expreſſe non dicuntur conſentire in runifel illa quinq;, ſed tacitè tantùm, unde præualet 1 urn ſententia de decem, iquia expreſſum facit ceſ 7 5 li ſare tacitum, ut dicit Ioan. de Imol, Iacob. de 1 ahen 4⁰ 50 60 Put.& alij cõmuniter in l. inter pares. ff de re iud.ita intelligentes text.in d. c. i. Quarto pro batur ex doctrina Bart. in l. ſcire debemus. j. eod.ubi ſi petas minorem ſummã,& probes maiorem tibi fuiſſe promiſſam, non ſuſtine⸗ dunts an- tur libellus niſi ex improprietate ſermonis. uur quepad b Addeternl dliila doc lcct Inpas ll eamt tor fcrlgi Calus ſlo bi mmift mmncipata iltinij c Et hoc tenendo non obſtant allegata in con⸗ ictimupude uiüuer ec trarium:& primò text. noſter in uerb. mani⸗ ta. 1 deu feſtiſsimũ.& in uerb.ineſſe. fquia illud dici- 8 wüütone tur manifeſtiſsimũ b, quod uenit ſolùm ex in mioriſumt terpretatione legis& coniecturis. I. in tem- telkptopri pus.§. fin. ff. de hæredib. inſtit. I. ſi conſtante. egsuttene in prin. ff. ſolut. matrim. tItem illa dicuntur 9 ſicu ineſſe, quæ per fictionem inſunt. Iſtud pro- lckepat. 8 batur ex I. lecta. uerſ. dicebam ff. ſi cert. peta. nuloriaftir ubi pacta iuxta contractũ ineſſe uidentur cõ- Kadmaior tractui,&tamen lex ſimpliciter dicit quod in cütcömun ſunt. l. iuriſgentium.. quinimò, ff. de pactis. niücatiunn Item probatur inl.i.in fin. iuncta l. conditio- Kaptopriet nes quæ extrinſecus. ff. de cond.& demonſt. drem put⸗ Non obſtant iura allegata per laſ. dum pon- l Gemiit derat uerbum, eſt, tanquã denotans proprie- interpret tatem: quia etiam ſignificat illud quod nõ ue guölt Alü rè eſt, ſed ex interpretatione legis, ut per Bal. ieaion in l. quæ fortuitis. in iij. col. C. de pig. actio.& tmaſolh per Iaſ.poſt alios in l. cætera. õ. item quærit in aneuelt. iiij.notab.ff de lega.i. Item poteſt reſpondeni Kimeligu alio modo, ut j dicam ſaluando cõmunem. lispeena, Non obſtat text. in d. 6. ſi quis plus quàm iuſ⸗ dnungd d ſus.quia Iaſ.hic reſpondet quòd conditiones duhäe ſatis lali ſ ijC 10 11 Adde laſ. in l. .§.& hari. nult. col. j. e. 1²2 13 14 15 89 ſatis propriè dicuntur impleri, ſi implean- tur in forma ampliori. l. ſi quis mihi bona.§. ſi mandauit. ff. de acquirenda hæred. Iſta ta- men reſponſio eſt dubitabilis, quia tex. in§. ſi mandauit.loquitur in actu reſpiciente effe ctum:ſed tex.in d.l.iij.loquitur in actu reſpi- ciente modum, inter quos caſus eſt magna differentia, ut declarat Bart. in l. Gallus, in§. & quid ſi tantum. ff. de lib.& poſthu. Et con- tra iſtam ſolutionem eſt regula quam firmat Iaſon inl. nemo poteſt. ff. de legat. i. in prima oppoſ. Bart.& idem tenet inl. i. in vi. col. ff. de lib.& poſthu.& Felinus in c. cum dilecta. in xij.col.uerſ.amplia primo. de reſcript. ubi dicunt, fquòd actus uitiatur ubi aliquid addi- tur formæ. per textum in J. diuus.§. licet. ff. de iure codicill. Sed tu dic iſtud procedere in forma tradita à lege, non autem à contrahen tibus, uel ab homine. per Bal. in c. dilecti. de maior.& obe.& per Aret. in I. patris& filij. in ij.col.ff. de uulg.&pup. dicam in§. ſeq. Nõ obſt. quod Soci.dicit, quòd niſi cõtineretur propriè, iſta regula non haberet locum in ſti pulationib.nec in ſentẽtijs. l. quicquid aſtrin gendæ.j. eod. Nam reſpondeo, ꝙ imò ea quæ ueniunt ex interpretatione legis, habent lo- cum in contractib.& in ſententijs.l.& puto. ubi gl.ff. fa. erciſ. imò pręualet interpretatio legis proprietati uocabuli. l. ſi ſtipulatus. ff. de uſur. l. inſulam. ff. de præſcript. uer. l. ſi tibi pecuniã. ff. ſi cert.pet. Nõ obſt. tex. in c. plus. de reg.iur.ponderando uerbum, cõtinet, qd ſenihcen proprietatem uocabuli, ſecundum Bar. in l. cui eorum.§. affinitates. ff. de poſtu. quia illa doctrina Barꝰ. cõmuniter non tene- tur,& eam reprobat Aret. Iaſ.& Socin. in I. Gallus.§. forſitan. ff. de lib.& poſthu. Jaſ. in I. emancipata. C.qui admit. Feli.in rub. de fid. inſtr.in iij.col.& idem ſatis uult Bar. in l. libe rorũ.uer.ſecundo principaliter eſt uidendũ. in fi. ff. de uerb. ſig. In iſta ergo materia pro reſolutione fac tres concluſiones. PrimaIn maiori ſumma negatiuè prolata, minor non ineſt propriè, ſed tantum ex interpretatione legis, ut tenet Cyn.& Ray. hic,& Bald. in l. ſi unus.. ſi cum mihi. ff. de pac.&in hoc nemo diſcrepat. Secunda eſtt Minor ſumma ineſt maiori affirmatiuè prolatæ, ꝓpriè, quia ſine ea ad maiorẽ perueniri non poteſt.& ita pro cedit cõmunis opi.hic. Tertia Verbum ſi- gnificatiuum maioris ſummę, puta centum, ex proprietate uocabuli nõ cõpræhendit mi norem, puta quinquaginta.& ita procedit o- pin. Gemi.in d. c. cum de nõ ſacerdotali. ſed ex interpretatione eſt ſecus. Et iſta inferunt᷑ ad quęſt. Aliquis prętendit ſe habere ius cõ- fiſcationũ quę fient in tali caſtro de quinqua ginta ſolidis,& probat ex inſtrumento ſen- tentiæ ueltranſactionis, in quibus uerba ſtri ctè intelligunt᷑.t Pone cõmiſſum eſt delictũ, cuius pœna ex forma ſtatuti eſt centũ ſolido rũ, nunꝗd debebit habere quinquaginta,& illud qͥd eſt ſupra ſpectat ad principẽ? Cyn. et Bal.in l.ij. C. de ſport. tenẽt ꝙ ſic, per illũ tex. tit. de uerb. oblig cõment. 20 30 40 50 60 90 quæ deciſio eſt uera in caſu ſuo, in quo erant uerba concepta, qd haberet uſq; ad quinqua- ginta:& ſic ſtatutũ nõ cõſiderabat præciſam cõfiſcationẽ. Sed in caſu noſtro puto contra- riũ, per tex, in d. c. cũ de nõ ſacerd.& per ſupra dicta, Et iſtud uerum, niſi ex cõſuetudine uel forma ſtatuti nullũ delictũ eſſet quod punire tur in quinquaginta:quia ne iſtud inſtrumẽ- tum reddat᷑ eluſoriũ, intelligent᷑ in eo uerba etiam lata ſignificatione. d.l.& putob. In gl. in uerb. nõ erit. ibi, ſolebat ſtipulatio. Iſta ſol.in ſe eſt uera, ſed diuinat ad tex. in d. 5. præterea. unde reſpõde ut hic per Bar. repro bato intellectu Porc. ibi, ut hic per Jaſ. Pro re ſolutione huius materię tu primò fac regulã, ꝙ in maiori ſumma minor ineſt. text. eſt hic. Amplia, ſiue ſit pars diſcreta, ſiue quotatiua, per text.in l. qui quartã. ff.de leg. i. Adde idẽ eſſe in parte collectiua, ut per Bar. in§. fi.j. ea. J. Idem etiã eſt in parte integrali, ut per Bar. in l. qui uſumfructũ.j. eo. Limita primò ſecũdũ hãc gl.quãdo pars proteſtat᷑ ꝙ præciſe intelli git de ſumma maiore,& ꝙ nõaliter intendit obligari.ad idem gl.in l. ſi ita ſtipulatus fuerit hãc.j.eo.& fa.l. cũ in teſtamẽto. ff. de uer. ſig. Exhoc infert hic Ang. ad quæſt. Si tres arbi- tri ſunt,& unus iudicet in quindecim, alius in decẽ, alius in quinq;, clarũ eſt ꝙ ualebit ſen- tentia in quinq;. l. diẽ proferre.§. ſi plures. ff. de arbit.c. i. de arbit. lib. vi. Quid ſi arbiter pro teſtatus eſt ꝙ cõdemnat in quindecim,& nõ minusruel ꝙintendũt ꝙ in maiori ſumma nõ inſit minor? Ang. Alex. Iret. hic tenẽt quòd nõ ualebit ſentẽtia in quinq;, per iſtã gl. imò nulla ualebit, ut hic per eos.& idem etiam te- nuit Spec.in tit. de arbi.. fi. in ij. col. Paul. de Caſt. Lud. Ro.& Alex in l. inter pares. ff. de re iud. Et cõfirmat᷑, quia ex tali proteſtatione indicat uolũtas iſtorũ arbitrorũ, per quam a- ctus fit indiuiduus, ut dicit Bar. in l. græcè.§. illud. ff.de fideiuſſ.& in indiuiduis iſta regu- la nõ procedit, ut per Bar. in I. fi. ff. de iur. om. iud.& ſ dicã. Contrariũ tenet gl. ord. in c. i. de arb.lib.vi.ubi Gemin.& alij eam ſequunt᷑. Idẽ cõſulendo tenuit Raph. Co. cõſ.xvij. Hiero. in i.col. Raph. Co.& Iac.de Put.& Iaſ.in d. l. inter pares. Lanf. de Oria. in tract. de arbit. in xij.q.Iaſ.& moder.hic:& puto ꝙ iſta opin. ſit uerior. Et aduertendũ eſt, ꝙ etiã ſiteneamus ꝙin maiori ſumma inſit minor propriè, tamẽ partes cõtrahentes poſſunt impropriareuer- ba,& ponere unũ pro alio,& attendit᷑ ſolũ qᷓ d agit᷑, nõ aũt uerba. l. inſulã. ff. de pręſcrip. uer. & ideo in contractib.ſi pars nolit ꝙ in maiori ſumma cõtineat᷑ minor, licet ex ui uerbi cõti neat᷑, tamẽ attendit᷑ uolũtas ipſorũ.& ita pro- cedit hæc gl.In ſentẽtijs uerò eſt aliud: ꝗa li- cet attendat᷑ etiã mens iudicis, tamẽ nõ atten ditur quãdo repugnat uerbis, imò attendunt᷑ uerba.l. ab executore. ubi not. j. de appell. l. ij. C. de ſent. ex peri. recit. unde non poteſt arbi ter ex poſt facto alterare ſententiã latam etiã declarando, ut dicit Spec. in d.§. fin. in pen. b Fa. c. ſid ſentẽ tia. Oc.ſi ciui tas. de ſent. ex cõm.lib.vj. c An& quado factum præua leat dicto uel proteſtationi, uide per Bal. in l. ſi tam an- guſti. ff. de ſer uit. 16 chart. Facite, t quia proteſtatio in actibus 17 —õꝛ:ʒʒõ——— —— 3 Alciati m l. ʒ ſi ſtipulanti. 3 dependentibus ex mera uoluntate cõtrahen tium, q;uis contraria facto, tamen præualet. l. ſi quis.in prin teſtamenti.ff. de lega. iij. Abb. & moder.in c. cum M. Ferrarieñ. de cõſtit.& ita procedit hæc gl. quæ loquitur in contracti bus, qui ex uoluntate contrahentiũ legem ac cipiunt.l.pacta conuenta. ff.de cõtrah. empt. Si uerò facta ſit in actibus non dependentib. ex uoluntate, ſed ex diſpoſitione iuris, tunc proteſtatio nõ præualet, ſed actus. Ang. in. iuriſgentiũ..quod ferè. ff. de pact. Bald. in I. ut debitum. C. de hæred. actio. Pro eadem o- pin.etiam facit, quia ſi arbiter condemnat in quindecim, intelligitur præciſe condemnare ut non ſint minus quindecim. l. cum in teſta- mento. ff. de uerb. ſig. unde ſoluendo decem, reus non liberaretur. l. quidam æſtimauerũt. ff. ſi cert. pet. Si ergo dicat, cõdemno in quin- decim& nõ minus, exprimit illud quod taci- tè ineſt,& talis expreſsio nihil debet operari. I. iij. ff. de leg. i. Nõ obſtat fundamentũ Aret. dum dicit, quòd ex quo proteſtatio eſt in ea- dem oratione cum facto cõtrario, actus in to tum annullatur propter repugnantiam. l. ubi repugnantia. ff. de reg. iur.& Bart. in l. non ſo lum.§. morte. in ij. artic. proteſtationis. ff. de oper.no.nunc.& inl. fin. 6. i. ff. de cond. inde. quia contrariũ eſt uerum,& non uitiatur niſi alterũ, ut dicit Alex.& alij in I. ſi ita aſcriptũ. ff. de leg. i. Ang. in d.. quod ferè.& d. l. ubi re pugnantia.loquitur in contrarietate ſcriptu- rarum, nõ autẽ ubi factum repugnat prote- ſtationi. Non obſtat quòd ex tali proteſtatio ne declaretur uoluntas, per quam actus fit in diuiduus:quia iſtud procederet in contractu merè uolũtario. Sed nos loquimur in laudo, cuius declaratio nõ eſt in mera facultate ipſo rum arbitrorũ, uts deduxi. Et ſic remanet de clarata una ampliatio ad d.§. ſi plures. quẽ li- mita duobus modis, de quibus hic per Aret. & uide Feli.in c.cũ inter.in ult. col. de re iud. tS ecũdo limita ut prædicta regula procedat in actib.lucratiuis, ſecus in cõtractu oneroſo, per tex.in J.ſi decẽ. ff. locati. Bar.& Doct. hic, & Alex. cõſ.xviij.in i.col. uol. i. Sed cõtra iſtã limitationẽ facit primò iſte tex. qui nimis re- ſtringitur,& qui debet intelligi etiã in cõtra- ctu oneroſo, ex quo loquitur in ſtipulatione conuentionali, quæ quidẽ ſtipulationes acce dunt omnibus contractibus etiam nõ lucrati uis. l. v.§. i. ĩ. eod. Secũdo obſtat text. in l. cum furti.ff.de in lit. iur. Nam iuramentũ in litem quando defertur agenti cõtra furem, dicitur deferri ex cauſa oneroſa, quia datur ad reſar- ciendum damnũ,& tamen in tali materia ha- bet locum d.regula. Tertio obſtat tex.in d. I. diem proferre. õ. ſi plures. ff. de arbit.&l. inter pares. ff. de re iudi. ubi in ſententia& in lau- do procedit dicta regula,& tamen ibi nõ agi tur de materia lucratiua, ſed potius Gncro3 quia poteſt eſſe dãnoſum& præiudicare par- ti. Nec eſt bona ſolutio Iaſ.quòd in ſententijs nõ tractetur de ueriſimili præiudicio partiũ, ex quo præſumitur pro ſententia. l. Heren- nius.§. Gaia. ff. de euict. quia iſtud procede- ret quando ſententiæ ſimul concordant into tum, non autẽ in caſu noſtro, ubi diſcordant: quia nõ uidetur ratio cur magis præſumatur pro uno quam pro alio: imò ex quo unus iu- dicauit in plus, alter in minus, ſeinuicem im- pediunt reſpectu iſtius præſumptionis, arg. J. diuus. ff. de in integ. reſtit. Nec etiã reſpon- ſio Salic. in l. hac edictali. õ. his illud. C. deſec. 10 nupt. eſt bona: quia cùm dicit illud eſſe in ar- bitris qui ſunt electi ad abſoluendum uel cõ- demnandum,& ſic ad aliquid noui inducen- dum, qᷓ;uis eſſet præiudiciale partibus:iſta cõ ſideratio nõ eſt ueriſimilis,& poſſet procede re ſolùm data concordia omniũ: ſed ubi ſunt diſcordes, hæc ratio nõ eſt cõcludens. f Qua- re tu pro reſolutione declara iſtam limitatio- nem Bart. ut prædicta regula nõ procedat in contractu oneroſo, quando pars læderetur, ao quia fit diſproportio numeri ad æſtimationẽ rei.ita dicit Bald. conſil. cccvij. in primo.& in rub. extra de arbit. Bal. Fulg.& Salic. in d.l. ſi decem.& Bald. in l. i. C. de ſent. quæ ſinecert. quant.profer.in i. col. Bald.& Fulg. in d.§. ſi plures.& fa. l.Imperator.§. ſi centum. ff. de le- ga.ij.Et hoc modo etiã ſuſtinetur deciſio Sa- lic. in d. õ. his illud. fubi ſi plures æſtimatores uariè referunt, nõ ſtatur minori ſummę, quia ſequeretur præiudiciũ parti. Eſt uerũ, quòd 30 dum dicit eſſe ſeruandum modum traditum in l.ſi fundum.cum l. ſeq. ubi idem Salicet.ff. man. Nõ puto quòd ſit uerum, quia reſultat eadem diſproportio, de qua in d.l. ſi decem. Tertio limita, quando plus& minus differũt qualitate ſecundum Bartol hic, per text, in 5. præ ced.& eſt gl. in c. plus ſemper.& in c. cui licet. de reg. iur. lib. vi. Contra hanc limitatio- nem opponũt hic moder. quòd uinum uetus diſtat à nouo in qualitate, ut dicit gl.& Bart. 40 inl. cum quid, ff. ſi cert. pet.& tamen in eo ha- bet locum regula, quod optimũ eſt, utiq; bo- num eſt.l. ubi autẽ nõ apparet.j.eod. Sed re- ſponde, quòd iſta qualitas non inducit diffe- rentiam in ſubſtantia. l. in uenditionib. ff. de contrah, empt. quod ſecus eſt in õ. præced. 8e cundo obſtat l. ex eo. C. de agen.in re. lib.xij. Sed reſpõde ut ibi per Dd.& per moder.inc. cum nõ ab homine, de iudi. Etex hac limita⸗ tione infertur, quòd ſi unus arbiter condem- so nauit reum ad ſoluendũ infra tres menſes, a- lius infra quinq;, alius infra decem, quòd nõ ualeret ſententia alicuius. ita dicit Bald. in lii C. de ſent. quæ ſi. cert. quan. in prin.& Archi. hic: plus eſt enim ſoluere infra tres menſes, quaàm in longiore termino.J.ſi ſtipulatus fue ro decẽ uel quindecim.j. eo. Sed quid ſi ſen- tentia lata eſt diuerſis capitulis?puta quia om nes arbitri abſolutè condemnauerũt in cen- tum,& deinde alio capitulo taxauerunttem 6o pus, in quo fuerũt diuerſi. Puto quod ſenten tia in centũ ualeret, per doctr. Bar. in J.fin. ff. de iur.om. iud.& ita poteſt ſaluari opin. Lud. Rom. hic, pro quo fa. gl. in c. ſicut dignũ. in fin. de homic,& ſic ſolum cõpromittend un ell ‿ snegatn gultocg ncdlectus belepond bccgenls.p lom:ſecus noorqpia Ul beo centũ nopſetbeſia iirrequod viemporel enenõſati mtiainſu ninegatiu⸗ bii.&q nauchutn nacktmatiu eligiurint dee quiint nento,ſi ff guünegetſe egne& con lubueritm lweinkert! derecent numminus kacquiaſt folum ne 1us ſt cum lad ſequ lapermodh nöproceq nakerunkpe tponlion *. 23 93 erit ſuper dilatione, unde poterit creditor ne litiget expectare ultimũ terminũ, arg gl. in c. cum ceſſante. de appell. Et ex hac limitatione etiã infertur ad id qᷓd dicit Bal. in l.i. C. de te- ſta. ubi uult, quòdſi aliquis teſtis deponat, ꝙ uiderit Titiũ à tali tempore per x x x. annos poſsidere, alius per X annos, probata eſt poſ ſeſsio, quia ſunt cõcordes in X.&ſic in mino ri tẽpore.Et ratio eſt in iſto caſu, quia minus tẽpus nõ inducit diuerſitatẽ in ſubſtãtia obli- gationis. Quarto limita, quando maior ſum- ma profert᷑ negatiuè per modũ eiuſdẽ enun- ciationis ſeu conditionis. per tex.in J. ſi is qui ducenta, õ. utrũ. ff. de reb. dub.& ita tranſeunt Bar.& alij hic,& uoluit Bart. inducere illum tex.in uerb.proinde. à contrario ſenſu, qui ta men nõ bene probas licet cõcluſio ſit in ſe ue ra. Sed cõtra eam primò obſtat, ꝗa ſi affirma- tiuè procedit regula, multò magis debet pro- cedere ubi uerba proferunt᷑ negatiuè, ex quo plus negat negatio, q́; ponat affirmatio, ut eſt gl. in l. hoc genus. ff. de cond.& dem.& fa. gl. in c.dilectus.in gl. mag. extra de conſuet. Ad hoc reſpondet Paul.Caſt.hic, quòd gl. in d. I. hoc genus.procedit reſpectu temporũ uel ca ſuum: ſecus in ſummis, in quibus eſt diuerſa ratio:quia uno deficiente, uerũ eſt dicere, nõ habeo centũ. Sed in caſibus, ſi dicatur, ſi non nupſeris:ſi aliquando nubas, non erit uerum dicere quòd non nupſeris, licet ſteteris mul- to tempore ſine matrimonio. Sed iſta ſolutio plenè nõ ſatisfacit, quia quod operaturaffir- matiua in ſuo caſu propoſito, idem debet ope rari negatiua in caſu oppoſito. I. fi.. fin. ff. de lega.iij.& qui cõtrariorum eadem eſt ratio, in auth.ut nõ fiant pig.6.i. Vnde tu dic, quòd in affirmatiua ſi quis dicat, habeo centum, in- telligitur integra:quia nõ dicitur propi ie ha- bere, qui integra non habet. l. Titia cum teſta tit. de uerb. oblig. cõment. 10 20 30 mento. 5. i ff. de leg. ij. Quare eodem modo ſi 40 quis negetſe habere centum, intelligetur in- tegra:& conſequenter nõ dicet mendacium, ſi habuerit minorẽ ſummã. Et ex hac conclu- ſione infert Imol.hic, quòd ſi iuro tibi me nõ habere centum, qᷓ;uis habeam niſi unum nu- mum minus, non ſum periurus. Secundo ob ſtat,quia ſipromitto tibi nõ petere centũ nõ poſſum neq; petere minorẽ ſummam. l. ſi u- nus.. ſicum mihi decem. ff. de pac Reſpõdet Bar.& ſequunt᷑ alij, quòd ibi uerba erant pro lata per modũ ineundæ cõuentionis, quo ca- ſu nõ procedit dicta limitatio, ſed ſolũ quãdo proferunt᷑ permodũ cõditionis, ut dixi. Iſta reſponſio nõ uidetur habere rationẽ diuerſi- tatis:pone enim quòd cùm mihi decem debe res, legaueris Titio fundũ ſi xx. ab hære- de tuo nõ peterẽ, nunquid procedatille text? Certè ſic, arg. l. quæ de legato. ff. de leg. i.& ta men prolata eſt illa ſumma per modũ cõditio 50 nis.Item cõtra iſtam ſol. obſtat. Pone enim ꝙ 6o inter cõtrahentes dictũ eſſet, promittis nõ da re Titio X Xxꝓε tu reſpõderes, promitto non dare x. certè nõ eſſet ſatis factũ uolũtati ſtipu lantis, nec ualeret ſtipulatio. arg. l.cũ in teſta 24 mẽto.& Cle.ij.de magiſt. Vnde tu melius re- ſponde:, ꝙ ideo in d. 9. ſi cũ mihi. ille prohibet petere decẽ, ex quo illud pactũ de nõ petẽdo XX X. habet in ſe tacitã affirmatiuã: quia ha- bet effectũ liberationis à debito præcedente, a Adde qd'iſtud etiã uult Ang. in d.§. ſi cum mihi. & quis obligatur naturaliter ea nõ petere, ut not.in õ. pactus ne peteret.ea. l. Tertio obſt. ſe cundũ Bar.hic tex. in l. ſi quis cum totũ. ff. de excep.rei iud, ubi in ſumma negatiuè prolata in ſentẽtia, minor ſumma maiori ineſt: cõclu dit Bar.& cõmuniter alij, ꝙ iſtud procedit in ſentẽtijs& in iudicijs, in quib. pars tenet᷑ red dere aduerſariũ certũ. l. qui ſolidum. ff. de le- ga.ij.Iſta ratio poſſet procedere in poſitioni- bus, de quibus ĩ dicã. Sed in ſentẽtia eſt alia ra tio: nam niſi ita diceremus, ſentẽtia redder et᷑ eluſoria. Pone enim ꝙ fuerit iudica ũ me nõ debere tibi centũ, certètale iudiciũ eſſet inu- tile ſi poſſes petere x ci xα. Interpretatio au tem ſemper debet fieri ne actus reddatur elu ſorius. c. in ciuitate. de ſent. excõ. lib. vi. c. Ro dulphus.ubi Feli.in ij.col.de reſcript. unde ſi ſententia poſſet operari, uideret᷑ ſecus, ueluti ſipronunciatũ eſt talem fideiuſſorem nõ eſſe idoneum facultatib.pro ſumma centũ, certè nõ ſequitur quin ſit idoneus pro minori ſum ma. arg. l. ſi uerò.§ i.& l. ſi fideiuſſor. in prin. ff. qui ſatiſd.cog. Et facit, quia non uidet᷑ eſſe differentia inter iudicia& cõtractus, imò ua- let arg. de uno adaliud. l. omnẽ. ff. de iudi. I. li- cet..idem ſcribit. ff.de pec. Facit etiam, quia intellectus Bar. ad tex. in d. l. ſi quis cum totũ. nõ multũ cõuenit literæ:quia text. nõ ſe fun- dat ſuper iudicijs, ſeu quòd pars teneat᷑ certi- ficare aliũ, ſed quia præceſsit petitio, ibi, ſi ꝗs cùm totũ petijſſet:quæ uerba ſunt prolata cõ ditionaliter,& ſic diligenter attendenda: quia ut dicit Bal.in auth.matri& aui. cõditio in le- ge poſita nunꝗᷓ importat leuem rationem. ſe- quit᷑ Aret.in c. in cauſis. de teſti.& Alex. in I. fin.in fin. principij. C. de iur. delib. Quare tu dic, quòd uera ratio eſt in iſto caſu, quia præ- ceſsit libellus,& ſic p etitio affirmatiua, inqua ſine dubio maior ſumma minorẽ complecti- tur:unde ſententia q;uis negatiuè cõcepta, de claratur ſecundũ pręcedentẽ petitionẽ. arg.l. ut fundus.ff. cõm. di.& ſic ut neget om̃e illud quod fuerat in petitione affirma:um.& fa. qd not. Bar. hic in ult. quæſt. ubi reſponſio nega tiua poſitionis, includit minorẽ ſummã pro- pter præcedentem petitionem. Quinto ultra Bartol. hic limita iſtam concluſ. ut non pro- cedat ubi ſpecialiter prouiſum eſt de minori ſumma: nam tunc arguitur differentia à ma- iori. per l. ex facto.§. item quæro. ff. de uulg. ubi Bal.& alij inferũtquòd ſi ex forma ſtatu ti unus iudex habet iuriſdictionẽ in cauſisuſ- que ad centũ, alius uſq; ad ducenta, iſte ſecun dus nõ poterit cognoſcere in cauſis infra cen tum, quia hoc caſu maior ſumma non cõpre- hendit minorẽ, imò minor ſumma tanq́; ſpe- cies derogabit maiori tanquam generi, ut de clarat Alex. conſil. clxxix. in ult. col. in v.& ſic maior ſumma non rinieucjiter in mino- ece 24 25 26 27 3 Alciati in l.] ʒſiſti pulanti. 3 plus eſt contineat᷑ minus. l. nec in ea. verſiſed minore. facit quod notat idem Alex. in l. Gal lus. õ. ille caſus. ff. de lib.& poſthu.& Felin. in c. inter cæteras. pen. col. de reſcrip. Cõtra iſtã limit. obſtat text. in d. I. inter ſtipulantem.§. ſi ſtipulante.& in d.I. ſi ſtipulatus fuero decẽ aut quindecim.j. eod. Sed reſpõde, quòd aut facta eſt mentio ſeparatim de maiori& mino ri ſumma circa diuerſas perſonas uel res,& procedit d.. item quæro.& cõſequenter iſta limitatio. Aut circa eandem perſonã uel eaſ- dem res,& tunc ſecus. Et ſic habes unã decla rationẽ ad d.limit. Aliam ponit Alex.in d.cõ ſil. clxxix. de qua dic ut hic per Jaſ.& moder. Sexto limita prædictã regulam, ut nõ proce- dat in indiuiduis, Sſic nõô procedat in manda to, cuius forma eſt diligenter attendenda. d. c.cui de nõ ſacerdotali.& generaliter in acti- bus in quibus eſt forma.l. græcè.. illud. ff. de fideiuſſ.& in ſententijs quæ ſunt indiuiduæ. l. in hoc iudicio, ff. fam. erciſ. Bar. in l. fin. ff. de iur.om.iud.neqʒ in dictis teſtiũ, quoꝶ atteſta tiones propter iuramentũ ſunt indiuiduæ. l. ſi ex falſis. C. de tranſact. ubi per Doct.& c. ſi ad ſcripturas.ix.diſt. Videamus particulari- ter de omnibus Et circa mandatũ uidetur ꝙ in illo in maiori ſumma inſit minor. perl.ſi ul tra. C.de fideiuſſ.& l.xogatus. ff. manda.& ita tenet Iaſ.& Socin.hic: pro quibus facit, quia mandans tenetur, ſi mandatarius facit iuxta mandatum, licet mandatum non eſſet, ut eſt text.in l. iam tamen.‚. pen. ff. iud. ſol.& facit l. fin.§. fin. ff.mand. Sed in contrarium fortiter urget tex.in d.c.cui de nõ ſacerdotali. de præ bend.lib.vi. Moder. hic reſpondent quòd in d. c. erat plus in qualitate, non autẽ in quan- titate:& intelligunt illum text. quòd ibi fue- rat factum mandatum de certa præbenda cer ti ualoris, unde aliud eſt beneficium centum librarum, aliud beneficium quinquaginta: & ſic cùm talis differentia inducat diuerſita- tem in ſubſtãtia& qualitate, in eo quod plus eſt nõ continet᷑ minus.& illum tex. ita etiã ui detur intelligere gl. in d. c. plus ſemper.& in c.cui licet.& Bal. in l.diem proferre.§. ſi plu- res.ff. de arbi.Ex quo inferũt hic alij moder. ꝙ ſi põtifex nõ reſtringẽdo ſe ad certã ſpeciẽ dicat, illi prouideas de aliqua præbenda cen- tum aureorũ, ꝙ hoc caſu non procederet ille tex. imò cõſentiente impetrante poterit con- ferri præbenda de quinquaginta.& iſta eſſet notabilis limitatio ad illum text. ſi eſſet uera. Sed tamen iſta declaratio eſt expreſſe contra illum tex. ubi pontifex generaliter dixerat de bere prouideri tali de prębenda certi ualoris, nec ſpecificauerat certam præbendam, unde nõ eſt aliqua differentia in qualitate: ſecus ſi cõcedens applicuiſſet animũ ad certã ſpeciẽ, quia tũc aliud eſt corpus præbendæ centũ au reorũ, aliud quinquaginta. Quare alij hĩc re- ſpondent inhærendo ſolutioni Iaſ.& Soci. ꝙ ille tex. loquitur in materia odioſa, prout etiã tenuit Aret.in l. quicquid aſtringẽdæ. j. eo.& Fel.in c. cauſam quę.in vii. col. de reſcr. uerſ. prædicta declara, Et licet in odioſis in eo qd 10 20 30 40 60 qui occid.j.de adult.cũ concord. per Alexi L in ſuis. ff. de lib.& poſthu. tamen hic eGein forma,& ſic propter utrũq; nõ cõtinet, quia duo obiecta magis impediũt q́; unum. l. umm paſſam. 5. reſcriptione. ff. de adult. Sed etiam iſta ſolutio non ſatisfacit, quia text. ſe nõ fun- dat in materia odioſa. præterea licet huiuſmo di interpretationes tanq́; ambitioſæ reſtrin- gantur. c.;uis. de præb. lib. vi. tamẽ in caſu d. c.cui de non ſacerdotali. ceſſat odiũ, ex quo ſi potuiſſet eo uolente conferri præbenda de quinquaginta, minus præiudicaretur iuriſdi ctioni ordinarię, quàm ſi mandatũ fuiſſet ſpe cificè adimpletum in ſumma de centum. per gl.in c.diſpendia.& in c. i.de reſcrip.lib.vi.fa. quod not. Feli. in d. c. cauſam quæ. ubi ponit aliquos caſus, in quib. ipſæ gratiæ nõ ſunto- dioſę, unde in eis nõ procederet d. c. qᷓd eſt cõ tra generalitatẽ caſus. Quare ego puto aliter reſpondendũ,& cõſidero ꝙ ubi de intẽtione contrahentis nõ eſt, ꝙ in maiori ſumma inſit minor, ceſſat prædicta regula, ut eſt gl.hic,& ſupraà dixi. Vnde in caſu d. c. quãdoPapa mã- dat prouideri de beneficio ualoris centum au reorũ, intentionis ſuæ præſumit᷑ non eſſe ut cõprehendatur aliud minoris ualoris. Ratio eſt, quia uerba propriè hoc nõ important, ut declaraui in ij.not.& talis caſus nõ dicitur ex preſſus, ex quo corpus minoris ſummæ in præbẽdis eſt diuerſum à corpore minoris: od non eſt in pecunia, quia quinquaginta ſolidi inſunt in centũ ſolidis:ſed præbenda de quin quaginta nõ ineſt in prębenda de centũ. Item quia uolũtas impetrantis nõ poteſt hoc caſu omnino attẽ di, ex quo iſtud nõ reſpicit in to- tum fauorẽ ſuũ: nam ea quæ ſuperabundant ad uictũ, tenet᷑ pauperib. erogare. xxiij. q. viij. c. cõueniunt. uel in utilitatẽ eccleſiæ cõuerte re.vi. q. i.c.fi. nec debet eſſe minus beneficiũ quam ut ſatis ſit ad uictũ quotidianũ.c.cũ ſe cundum. de præben. alias fit unio pluriũ-. c.ij. de reli.dom. unde nõ poſſunt beneficia dimi nuta cõferri etiã conſentiente parte. c.i.ut ec- cleſ.benef.ſi.di.confer.fEt ex ſupradictis in- fertur, ꝙ ſi mando tibi ut emas certã rem pro certo precio, ſi emeris pro uiliori, diceris ſa- tis feciſſe formæ mandati, quia ueriſimile eſt eam fuiſſeintentionẽ mandantis:ſi uerò non ſit ueriſimile, eſt ſecus, per ſupradicta. Vnde ſi mando tibi ut emas domũ precij mille au- reorum. non diceris ſatis feciſſe ſiemis unam de quingentis. d. l. diligenter. ff. mand. Et ita poteſt ſaluari opinio Alex. hĩc. tSecundo in- fertur ad quæſtionem:Si mando Titio utac- cepto enſe occiĩdat Seium,&ipſe accepto ba- culo percutit, nunquid tenear de mandato. Etuidebatur quoòd non, per d. I. diligenter. Contrarium tenuit Baldus in l. non ideo mi- nus. in ult. colu. C. de accuſ. quia ſi mandaui quod eſtplus, uideor mandaſſe quod eſt mi⸗ nus. alleg. text. in liam tamen. 5. penul. ff iud. ſol.Idem uidemus ècõuerſo:quia ſi mandem ut percutias cum baculo, ita quòd non hüer iclas. ret ntfac uofem in Lrexcöm nultqdubi araplaʒeã adum,& naxreade ucdelifacti ahatteneri m aidecũdo, eautiſteo ddiolladep watg ll Gls,. alh Terti uüllomodo abllominu üeliinprit dlü ſtman alnöideot nulo magi dodelictũ umformä- RrBal mul Guturdem:. wloquim lier quosc Mrind ſ tprelump dli debeat noccideres tit. de uerb. oblig. cõment. 97 98 — ficias:ſi percuſſus moritur mandans tenetur lo. Fab. in§. fideiuſſores. Inſtit. de fideiuſſ. fa. de de homicidio. c.fin. de homicid. lib. vi. Ratio etũ ſecundũ Bart.& Imol.ibi, ꝗa ſi fideiuſſor eſt, quia ueriſimiliter potuit cogitari, cm ex obliget ſein plus tempore, obligatio eſt in to . quo percuſsiones nõ ſunt in poteſtate man⸗ tum nulla. l. fideiuſſor obligari.§. i. ff. de fide- 4ad datarij, potuiſſet accidere ut maius malumſe iuſſ. ergo idem in quantitate. S. plus. Inſtit. de a un ah queret᷑:unde etiã de eo mandans tenet᷑, ut de act. Sed caue, quia contra iſtud fundamentũ clarant Cano. in d. c. fi.& Cepol. conſ.«xxiiij obſtat tex. nõ iuncto§. præced. in quo appa- per totũ. Sed pulchrũ dubiũ eſt:t Quid ſi mã- . dem tibi ut percutias aliquẽ extra plateã,&tu n percutis in platea, nunquid tenear?& Bal. in 10 ret de diuerſitate inter tempus& ſummã. Prę terea aduertendũ eſt, quia iſta cõmunis opin. uidet᷑ cõfundi per tex.noſtrũ. Clarũ eſttꝙ in 321 d pro d. l.nõ ideo minus. in ult. col. tenuit ꝙnõsper ſtipulatione requirit, ut interrogatio& reſpõ n one Bal. regulã d. l. diligẽter.& quia ceſſat ratio d. c. fi. ſio cõcordent pro forma, ut per Imol. Soc.& uuia ua. de homi. ex quo fuit in poteſtate mandatarij Iaſ.in§. qui præſens. Bart.& alios in 5. ſi quis ö tporis nõ excedere mandatũ. ſequit᷑ Io. de Rna. in c ita.&tamen in tali cõtractu in maiori ſumma d☚ Jſfucikde ſicut dignũ. uerſ.inſuper. elij.dehomi. Ang. ineſt minor, ut eſt text. hic. Et in cõtrariũ etiã 22 nate Aret. in trac. malef. in uerb. Semproniũ man uidet facere tex. in I. ſi ultra. C. de fideiuſſ ubi e in ee datorem. in xviij. q. Felin. inc. uniuerſitati. de ſi principalis tenet᷑ in certa ſumma, mãdator nlis ſent. excõm. Adde ꝙ iſta deciſio apud me eſt in plus tenet᷑ ſaltẽ pro ſumma principaliter. a col. multũ dubia. Primo, qa mandans homicidiũ Et hanc partẽ tenendo, ad tex. in d. S. illud. po nio ad extra plateã, uidet᷑ duo mandare, ꝙ fiat homi 20 teſt reſpõderi, quòd illud uerbũ, omnino nõ nes. ff. cidium,& ꝙ fiat extra plateã. c. cum dilecti.§. teneri, debet intelligi quatenus fideiuſſor ac- a b. iud. q præterea. de dol.& cõtu. l. Celſus. ff. de arbit. ceſſit in duriorẽ cauſam. Etiſta ſol. probatur, auxori. unde ſi factũ eſt homicidiũ licet in platea, de- tum quia illa dictio nõ reſpicit quantitatẽ de atamen. betteneri mandans ex primo capite manda- ductaã in obligatione, ſed modum obligatio- rimi decimo, ti. Secũdo, quia intentũ principale mãdantis nis,& ſic uidet appoſita ad oſtendendũ ꝙ ta- mnoergobr erat ut iſte occideretur, unde ſatis fuit ſi adie- lis fideiuſſor nõ obligatur neq; ciuiliter neq; 1 e hiae ctio illa de platea, fuit adimpleta per æquipol naturaliter: quatenus tamen acceſsit, in plus tAubaen dnsern lens, arg. l. ſi mulier. ad Treb.& per Bart. in 1. tenet᷑ qᷓ; principalis. Et pro hoc fa. tex. in 5. em ualus, ui Gallus.§.& quid ſi tantum. col.ij. f. qe lib.& phyteoſim. in auth. de nõ alie. ubi alienatio fa mreſſe ali- Poſth. Tertio, quia nos uidemus, quòd etiã ſi 30 cta per eccleſiã ultra nouenniũ, nullum peni utã abil nullo modo mandatũ iſtud habuiſſet effectũ, tus robur obtinet:& tamen iſtud non eſt ue- a man- nihilominus mandans puniret᷑ extraordina- rum niſi in eo in quo exceſſum eſt tempus, ut a fuit,& riè. l. i. in prin, ff. de extraord. cri. Bart. in 1N.nõ dicunt Doct, cõmuniter in auth. qui rem. C. onſequẽs ſolũ. 9. ſi mandato. in i. col. ff. de iniur. Salic. in de ſacroſan. eccleſ. Et ſic illæ dictiones q́;uis cbet man d. l. nõ ideo minus. in ij. q. C. de accuſ. Ergo præciſe reſtringunt᷑, tamen ut nõ annullent auniriſil multò magis debet puniri in caſu noſtro, in niſi partẽ cõtractus, facit quia iſta dictio, om- dn eewo ⸗ quo delictũ ſecutũ fuit, licet nõ prorſus ſecũ- nino, q́;uis pręciſa& geminata, recipit tamen 2 o x dum formã mandati. Nec d. I. diligẽter. alleg. reſtrictionẽ ad terminos iuris. l.pen. ubi Ri- d on Per Bal. multũ facit in propoſito: quia illalo- minal per illum tex. C. de pact.&idem tenuit auitoc. quitur de mandante reſpectu mandatarij, ſed 40 Aret. in c. qualiter. ſecundo. col. vij. de accuſ. . nos loquimur de mandante reſpectu offenſi: inter quos caſus eſt magna differentia, utper Bar. in d.§. ſi mãdato. pen. col.& Felin. in c. i. de præſump. Puto ſaluãdo Bal. quòd eius de- ciſio debeat intelligi, quando quis mandauit utoccideres extra plateã,& admonuit expreſ ſe ne occideret᷑ in alio loco uel etiã tacite, pu- ta ſi aliquo reſpectu eius intereſſet ne alibi oc cideret᷑:nam iſto caſu nõ ueniret mãdans pu niendus pœna ordinaria: puto tamen ꝙ eſſet puniendus extra ordinẽ, per d. l.i. de extraor. cri.cũ ſimil.& poſſet iudex ex qualitate perſo narũ& negocij arbitrari etiã pœnã mortis, ut eſt gl.Inſtit.de iniur.õ. in ſumma.& Cor. con ſil.ccxlix. pen. col. in i. uol. Circa ſecundũ, nunquid in actu ubi eſt for ma, minor ſumma inſit maiori. Doct. hic te- nent cõmuniter ꝙ nõ, per tex. in l. græcè.§. il- lud. ff. de fideiuſſ. ubi uolũt Bart.& alij, quòd ſi principalis debet centum,& fideiuſſor pro mittit c c. talis fideiuſsio nõ ualet, neq; in il- lis centũ, per illũ text. in uerb. omnino nõob- ligari. quæ uerba ex quo ſunt præciſa, exclu- dunt omnẽ obligationem, ut declarat Bar.& Non recedendo tamen à cõmuni, poſſet re- ſponderi ad iſtum text. aſsignando rationem differentiæ ad§. illud. Nam ibi ne fideiuſſor obligetur plus quàm principalis, eſt inductũ pro Pdum b,& ſic forma ibi reſpicit rem, un- de in re maiori non ineſt minor. Sed in§. no- ſtro forma nõ reſpicit rem, ſed ordinem, ſcili cet ut præcedat interrogatio,& ſequatur re- ſponſio, unde reſpectu rei ex quo in eanõ eſt forma, maius continet quod eſt minus. Et ad tex.in l.ſi ultra. reſponde ut ibi per Salic.& ad uerte, quia ſecundum cõmunem intellectũ, ut etiam dicit Odofr.ibi, ille tex. nõ poteſt be ne conſtrui,& Imperator uidetur fuiſſe defe ctiuus:quare tu intellige alio modo, uidelicet quòd ego credens te accepiſſe à Titio centũ, cùm tamen non accepiſſes niſi quinquagin- ta, obligaui me mandatario nomine pro cen- tum, unde tu poſtea accepiſti de nouo alia quinquaginta, dicit text. quòd ego ad eanon teneor:dicuntur tamen numerata ultra man datum, quia ego mandaui tanquam de debi- tis, non tanquam de debendis,& ſic ille text. redditur ualde ſingularis, Eece 2 b Adde qdiſtud tenet loan. de Plat. in d. 5. f deiuſſores. In- ſttt. de fideiuſ. et probatur ut ibi in uerb. nõ poteſt. iunctis not. per eundẽ D. meum in prin. huius l. in ij.notab. — 32 34 99 Circa tertium principale, quid in ſenten- tijs,& in ſimilib. actibus qui regulariter ſunt indiuidui? Videtur quòd prædicta regula nõ procedat, ut plenèper Doctores hic:& pro hoc facitl.ſi decem. ff. locati. t Nam contra- ctus dicuntur indiuidui, neq́; ualent pro par- te, quando uoluntas alicuius cõtrahentis eſt ut non ualeant niſi in totũ. l. quod ſi uni. ff. de in diem adiec.l.ſi quis aliam. ff. de ſolut. Bart. in d.l.illud. Vnde in d. l. ſi decem. quia mens locatoris erat non locare niſi per decem, ideo ibi contractus nõ ualet in minori ſumma. Et hæc ratio eſt iungenda cum ſolutione Bar.& Bald. de qua ſuprà in ſecunda limitatione. Et cir ca principale quæſitum, ſnunquid in ſen- tentia maior ſumma contineat minorem, cõ- muniter tenetur opinio Bart. inl. fin. ff. de iu- riſ.om.iud. ubi cõcludit, quòd ſententia quæ non poteſt ualere in maiori ſumma, non ſu- ſtinetur in minori, ex quo ſententia eſt actus indiuiduus, qui non poteſt pro parte ualere. J. in hoc iudicio. ff. famil. erciſ. Vnde ſi ſit ali- quis iudex, qui non poſſet cognoſcere niſi à centum libris infra,& ferat ſententiam in du centis, non ualebit ſententia in centum. idem facit quod not. And.Sicul. cõſil.xxxvi. in iiij. uol.in ult.col. ubi per multa concludit, quod ſi quis in libello petat ducentas uiginti libras,& iudex condemnauit in c x cvl.& non fecit mentionem de reliquis X XIIII. quòd ſentẽtia eſt ipſo iure nulla, quamuis in proceſſu conſtet quòd fuerit oppoſita cõpen ſatio,& probata in illis x X IIII. libris. Sed aduerte quòd iſtud conſilium Barb. eſt de di- recto contra Bart. cuius ipſe mentionem nõ facit, in l. ſi plures. in fi. principij,& ibi Paul. de Caſt.ff.de fideiuſſ. quẽ etiam in alio propo ſito ſequitur Aret.hic,& Feli. in c. cum inter. inv. col. in i. fallen. de re iudic. r Contra iſtam concluſ.obſtat primò iſte tex. ex quo probat᷑ 40 quòd in indiuiduis maior ſumma cõtinet mi norẽ:nam iſte text.loquit᷑ in indiuiduis, tum quia loquit᷑ in materia cõtractuũ, qui regula- riter ſunt indiuidui. d.l. qd ſi unũ. cum ſimil. tum etiã quia in iſto cõtractu eſt forma, quæ facit actum indiuiduum. l. furioſum. C. qui te ſta.face.poſſ. Secundo obſtat, quia prædicta regula procedit etiam in iudicijs, etiam ſiuer ba negatiuè proferantur. d. I. ſi quis cum to- tum. ff. de except.rei iud.& declarat Bart.& cõmuniter alij hic. Sed reſponde ad primũ, quòd in l. quòd ſi uno. cum ſimil, contractus dicuntur indiuidui ex uoluntate contrahen- tium, quandò non eſt ueriſimile quòd uelint pro parte ualere: ſed tunc eſt ſecus, quia ex quo ſumus in cõtractu lucratiuo, ſeu facto in fauorem ſtipulatoris, lex præſumit quòd ſti- pulans erit potius cõtentus lucrari illam par tem quaàm nihil. Et adillud quod dixide for- ma, reſponde ut in præced. quæſt. Ad ſecun⸗ dum reſpõde, quod in I. ſi quis cum totũ. ſen- tentia ualebat in totum: nos autẽ loquimur, nũquid poſſet ualere ex parte minori. Ethæc eſt planiſsima reſpõſio, licet moderniores hic 10 20 50 60 Alciati il. jsſiſtipulanti. multũ dubitau erint,&per illud fundamentũ diſtinguant, quando iudex non potuit ferre ſententiam ex defectu iuriſdictionis, ut into tum ſit nulla, aliàs ſecus: quod ultimum mem brum eſt contra cõmunem opin. Diſputan- do tamen poteſt teneri contra opin. Bart, in d. l. fin. prout etiam tenuit Ioan. And. in reg, iur. ea quæ fiunt. in vi.& Fulg inl. i. C. deer- ro. cal.& pro iſta opin, primò facit text. in l. certam. C. quando prouoc. nõ eſt neceſſ ibi, id quod cõtra ius geſtum uidet᷑ firmitatẽ nõ tenere. Illa enim uerba, quod cõtra ius geſtu, ſtant reſtrictiuè, id eſt, quatenus cõtra ius ge ſtum eſt, ex quo reſpiciunt ipſam diſpoſitio- nem, ut dicit Bart. in l. Stichum qui meus, in ij. col. ff.de leg. i. Secundo facit text. in l. i. ff. quæ ſent. ſine app. reſcin. ubi ſi ſententia ſitla ta in plus per expreſſum errorem calculi, cor rigitur:& ſic præſupponit quòd ualeat in ue- ra ſumma. Nam uerbum, corrigitur, in ſeri- pturis importat addere uel diminuere, non autem in totum tollere, ut declarat Bart. inl. edita. in ij. col. C. de eden. pro quo eſt text. in authen. de non alien.§. i.& in auth. de nupt.. per occaſionem. Non obſtatl. in hoc iudicio. ff. famil.erciſc.quia ibi ex quo agitur dehære ditate diuidenda,& in iudicio omnes interue nerunt, debet de omnibus iudicari: quia per- ſona omniũ eſt de ſubſtantia in illo iudicio, ut declarat ibi Flor. in ij. col. quod non eſtin alijs iudicijs. ꝑer text. in l.de unoquoq;.& ibi not. ff. de re iud.& declarat Salic. in l. i. C. ſiad uerſ.rem iudic. Cætera uidete per Felin. inc. cum inter.extra de re iud. Circa quartam quæſt inunquid ſi unus te- ſtis deponat me tibi mutuauiſſe decem, alius dicat de quinqʒ, ſit probata ſaltem ſummami nore Ioan. And. in c. i. de arbit. lib. vi.& Imol. in l. inter pares. ff.de re iud.& alij cõmuniter hic tenent quòd non:& ratio eſt, quia cùm deponant de diuerſa ſumma, præſumitur di- uerſitas actuum. l. quingenta. ff. de probat. l cum centum. ff.de adim. legat. Fac ergo exdi ctis Doct. duas concluſiones. Prima, tquòd tales teſtes diuerſi in ſumma mutuata nõ pro bant, quia præſumunt᷑ ſingulares. Sed aduer te primò, quia in dubio uideretur dicendum quòd probent, nec iſta diuerſitas præſumat, ex quo regula b eſt, pluralitatẽ nõ præſumi.l. omniũ. C. de teſt.in præſentia. ubi moder, de probat. Doct. in l.ij. C. de bo. poſſ. ſecun. tab. & iſta regula procedit etiã ſi alias quis in per- iuriũ incideret.l.fi. C. de reb. cre. quia potior eſt præſumptio reſultãs ex iſta regula. Facit, quia nunꝗᷓ pręſumit᷑ pluralitas in his quę poſ ſunt eſſe unũ& idem. Iac. But.in l.ij. C. de er- ro. aduoc. Bal. in l. edita. in ult. col. C. de eden. Vnde in caſu noſtro licet ſit differẽtia in ſum ma, tamẽ uidetur ſtandum præſumptioni le- gis, ſecundum quam ſufficit quòd teſtes pro bent, ut per Bart. in l.i. ff. ſi cert. peta. Secun- do facit, quia in maiori ſumma minor ineſt etiã propriè loquendo, ut uidet᷑ eſſe cõmunis opin. unde ſi fit interpretatio etiã improp 6 5 a Vide kont 4 in Cle.uas. in uerb. Kecle⸗ raul.in pri elect. Cinck. ſiRomanan uerb. declge- muß. deprc quæ cug ſa tuunt. 37 5 Adde q i3 regulem- tat notsh än tin.jnlſife ter inpaqt. 12091,3 co j. 7 glj Ce uulg. ¶ def. lexibidu mẽactot po efkdeiud. aqloex p nacontinet r qciate elatconte nperhalie antab. cun Äquodnot. leg ubic deponat vopethoc: naetas,& ddtelti deg bauditurt ndenõ eſte eſumma, mm ddeleg vobare tané irdlquing apreſſe con nenadnære liertenetun decundac Ksdeponer mnoriſumr im empor ſacuum ildempro molnot.A lodieatquc losciesan ntcontel dhuae mnculaubi 101 ut dictũ teſtis ſuſtineatur, ut in c.cum tu, ex- tra de teſtib. quanto magis debet fieri in caſu noſtro, ex quo ſuſtinetur ex proprietate ſer- monis, prout etiã probatur in l. ubi autem. in prin.j. eo. Tertio fa. tex. in d. l. ſiunus. ½ ſi cum mihi decem. ff. de pact. Nam ſi ex differentia in quantitate, præſumeret differentia in actu ſeu diuerſitas ſummarũ, certè petenti decem non obſtaret exceptio pacti de non petendo X X. quia illud pactũ intelligeret᷑ de alia ſum ma. Quarto facit doctr. Bart. in J. ſcire debe- mus.j. eod. dum uult, quòd ſi quis petat quin quaginta,& probat de ſumma maiori, obtine bit in ſumma petita, per iſtum tex.& è cõuer- ſo:certè ibi eſt diuerſitas ſummarũ,& tamen teſtes præſumunt᷑ depoſuiſſe de eadem ſum- ma, de qua in petitione. Nec obſtat reſpõſio Alex. ibi, dum dicit illud procedere in libello quẽ actor poteſt declarare.I. ſi quis intentio- ne. ff.de iud. quia hic nõ eſt opus declaratiõe, ex quo ex proprietate ſermonis maior ſum- ma continet minorẽ. Quinto iſta opin. ſuade tur, quia teſtes in dubio debent interpretari ut ſint conteſtes,& deponant de eodem actu, ut per Bal.& Alex. in l. ij. C. de bon. poſſ. ſe- cun.tab.cum concord. Sexto confirmat᷑ per id quod not. Ant.de But.Imol.& alij in c.i. de offi.leg. ubi dicunt, quòd licet unus teſtis mi- nus deponat de facto q́; alter in ſuo teſtimo- nio, per hoc nõ cenſetur inter eos aliqua con trarietas,& probant. VItimo facit quia in di- cto teſtis deponentis de minori ſumma, non ſubauditur taxatiua.l.cũ furti.ff. de in lit. iur. unde nõ eſt cõtrarius teſti deponenti de ma- iore ſumma, ut dicit Bar. in l. fin.§. qui indiui ſam. ff. de leg.ij.& j attingam: unde deberent probare tanq́; concordes in minori. Nec ob- ſtat d.l. quingenta.& d.l.cum centũ. quia ibi expreſſe conſtabat de diuerſis actibus. Sed ta tit de uerb. oblig cõment. 102 uaſ.lis oria.& Barthol. Vero. confil. Ixi. in ij. col. Aut neſciuit quòd maior ſumma eſſet mu tuata,& adhuc illi nõ creditur tanq́; male in- formato, ex quo dictum teſtis qui non plenè narrauit factum, reprobatur, ut eſt gl. in l. Lu cius.ff. de his qui not. infa. Bal. in c. i. in ij. col. ſi de inueſt.& in l.cum antiquitas.col. fi. C. de teſta.& in I.ij.de donat. int. uir.& ux. Iaſ. in I. fi.C.de bon. poſſ. ſecundũ tab. col. fi. Io. Bap. 10 de 8. Seueri. in l. admonẽdi. col. xl. de iur. iur. Cor.conſil.cccix.in iiij. uol. Nec obſtat text. in d.l. Sempronius, quia ibi quodlibet exem- plar faciebat fidem de ſe:unde dato quòd alte rum eſſet uel falſum, uel errore ſcriptũ, alteꝶe probabat: quapropter lex præſumit in fauo- rem hæredis pro minore ſumma. Sed in ca⸗ ſu noſtro quilibet teſtis de ſenon probat, un- de alter alterũ cõfundit propter cõtrarietatẽ. c.in noſtra. de teſti. Præterea& ſecundo, d. l. 2ꝛ0 Sempronius. loquit᷑ in ſcriptura, in qua præ- ſumitur error, nõ falſitas, ut declarat ibi Bal. & Raph. Com. Et fa. quod not. Bar. in l. quo- tiens. 6. i. ff. de hæred. inſti. Sed nos loquimur in teſtibus in quid us potius præſumiturf ſi tas qᷓ; error, ut dicit Specul. b in tit. de teſte.§.i. uerſ. item q́d aliquid.& Aretin. in c. in noſtra. in iij.col.de teſti.unde falſitas uitiat in totũ, et reddit negociũ magis ſuſpectũ, q́; error. Pro reſolutione iſtius materię puto ſic diſtinguẽ- 30 dum:quia aut nõ conſtat de eodem facto,& unus teſtis deponit de maiore ſumma, alter de minore,& non probant, quia præſumunt ſingulares, ut per Io. And. in c. i. de arbit lib. vi.cum cõcor.hic per Alex. Et ratio eſt, quia licet in maiori ſumma inſit minor propriè, ta men teſtis minus dicens tacitè negat de plu- ri, ut eſt uerior concluſ.& ſuidebimus: unde eſſet contrarius alteri,& ad euitandam cõtra rietatem pręſumitur potius ſingularis in ſua men adhæreo pręfatæ cõcluſioni, quæ cõmu 0 mente, q́; diuerſitate ſummarũ: quibus duo- niter tenetur, declarando tamen ut ꝗ dicam. Secunda concluſio eſt, quòd ſi conſtet te- ſtes deponere de eodem actu, probabunt in minori ſumma:unde debebit articulari de eo dem tempore ad finem, ne pręſumatur diuer ſitas actuum, ut etiam tenet Alex hic per tex. in l. Sempronius Proculo. ff. de leg.ij. Et facit quod not. Ang.cõſil.cclxxiiij. ubi ſi unus te- ſtis dicat quòd talis ſcriptura fuit ſcripta per duos dies antè, alius dicat per quatuor, quòd erunt conteſtes. de quo dic ut per Aret. in§. ſeq. in ult. uerbis, Sed contra hanc cõcluſ. ob- ſtat, quia ubi unus teſtis dicat quòd tu mutua uiſti mihi tali tempore quinqʒ, alius dicat de- cem, uidentur ſibi cõtrarij, ut neuter probet. l. duobus.§. fin. ubi not. ff. de iureiur. I. qui fal ſa ff.de teſti. Nec obſtat ſi dicatur, quòd iſtud procederet ſi ille qui depoſuit de minori ſum ma, addidiſſet taxatiuã, ut per Bar. in d. l. cum furti. quia ille teſtis qui depoſuit de minori ſumma, aut ſciuit quòdmaior fuit mutuata, & tacuit,& eſt falſus, unde in nullo ſibi credi tur.c.i.de cri.fal. Bald. in l.presbyteri. C. de e- piſ.& cler.& in c. i, ſi de inueſt. inter dom.& bus concurrentibus ceſſant rationes, ſci icet contra cõmunem opin. adductæ:& ſumus in caſu claro, quòd tales nõ ſunt conteſtes. Aut conſtat quòd deponũt de eodem actu,& hoc caſu aut modica eſt differẽtia inter eos,& pro bant, ut dicit Lud. Bol. inter conſilia Ioan. de Ana. conſil.Ixxvi. Ratio eſt, quia modica cõ- trarietas uel diuerſitas etiã in facto principa- li, nõ uitiat dictũ teſtis, ut dicit Ant. de But. in 5o c.ij.de regul. Alex.cõſil v. in cauſa inquiſitio nis. lib. i. Aut eſt magna differentia,& tũc aut ſunt niſi duo teſtes, ſeu quodlibet dictũ de ſe eſt imperfectũ,& nõ probant:quia ſi præſup ponamus alterũ uerum, neceſſe eſt ꝙ alter ſit uel falſus, uel malè informatus, unde nõ pro pbat.& ita procedit quod not. Alex. conſil.50. penul. col. in v. quare dato caſu quòd ceſſaret prædicta ratio, puta in actibus habentib. tra- ctum ſucceſſiuũ, tunc probarẽt“, ut tenet Io. 6o de Imol. in l. inter pares. in ij. col. ff. de re iud. Pone exemplũ in caſu Bar. in l. Celſus. in fin. ff‚de uſucap.& Bal.in l. cõuenticulam. C. de epiſ.& cle.unde ſi unus teſtis dicat me poſſe- diſſe talẽ fundũ ab hodie retrò per X X✕ X an- BEeee 3 a Adde pro hoc facere, quia de iure iſta præſu ſumitur eſſc uo luntas teſtato- ris, ut in rꝛinus grauet hæredẽ ſuũ quam fieri poteſi. c. fidei commiſſa. 9. ſi quis decem. ff. de leg.iij. cum ſimil. b Adde quæ po nit D. meus in faa in§. ſeqᷓ. in fin. c Vide Feli. in c. licet ex quadã. col. iij.& v. de te ſn. ubi de hoc multa po- nlt. 39 40 e Adde Soci. cõ ſil. vj. in pen. col. in iiij. uol. 5 Alciati in L] Sſi ſtipulanti. 1 nos:alius dicat me poſſediſſe ab hodie retrò per decem annos, probata eſt poſſeſsio de de cem annis, ut etiã tenet Imol.& lo. de Ana in c.cum oporteat de accuſ.Aut ſunt plures te- ſtes,& ſeruatur text. in c. in noſtra. extra de teſti& in l.ob carmen. õ. fin. ff. eo. tit. quia ex quo funt contrarij, præualebunt digniores, uel dicentes magis ueriſimilia, uel plures nu- mero:quo caſu media ſumma probabit᷑, quia in ea cõcordant etiã qui dicũt de pluri, ut di- cit Salic.in l.ij. C.de reſcind. uend.pen. col.& ſic uincũt numero illos qui dicũt de minori. unde ſi duo teſtes dicant rem ualuiſſe decem, alij duo dicant ualuiſſe quindecim, alij uigin ti, ſtabit mediæ ſummæ, ut etiã cõſulendo te- ⸗ ualere uiginti, alij duo dicant ualere triginta, tunc poſſet procedere opin. Alex. hic, quòd cenſeat᷑ probata minor ſumma. arg. d. l. Sem- pronius.& iſtud tenet Aret. in d. 9. i. pen. col. & fa. quod not. Bald.in l. falſus. pen. col. C. de furt. ubi uult, tquòd ſi producantur duo man data, in dubio ſeruabitur quod cõcedit mino rem poteſtatẽ. Eſt uerũ ꝙ cõtra hanc cõcluſ. tenuit Aret.in d. conſil.lxv. in præſenti cõſul tatione.ij.col.& idem tenuit Ioan.de Imol.in c. pen. col. pen. de emp.& uen. Mouentur, ꝗa fdeponẽtes de minori ſumma, uident᷑ aſtrue- re negatiuam de maiore,& ſic quòd non fue rit plus qᷓ; ipſi dixerint, unde minus eis cre- ditur: quia data paritate plus credit᷑ teſtibus aſfirmantibus q́; negantibus, ut eſt gl. in d.§. ſi plures.& ita referunt tenere Bald. in I.ij. C. de reſcind. uend. in fi. Sedaduerte, quia idem Aret. quem refert& ſequitur Felin. ibi in d. c. in noſtra. tenent cõmunem opi. reproban- tes Bal.in d.l.ij. quia illa regula non procedit ubi affirmatiua& negatiuaæ qualiter poſsũt cadere in ſenſum directum teſtis, uel habent ſimulæquale fundamentũ ueritatis, quod eſt in caſu noſtro, prout declarat ipſemet Aret. in d..i.pen.col.in v.concluſ. Et ſic iſta cõmu nis concluſio remanet defenſata. Tu aduer- te, quia contra eam fortiter ſtringit: nam ui- deretur ſtandum maiori ſummæ, ex quo illi duo teſtes deponentes de minori ſumma, nõ uident᷑ deponere taxatiuè,&ſic negare quòd res nõ ualeat plus. arg. d. l. cum furti. ff. de in lit. iur.& per Bar. in. tin. 6. qui indiuiſam. ubi Paul.de Caſt.& Com. ff. de lega.ij.& iſtud in teſtibus expreſſe tenet Alex. in d. conſil. Ixv. & Aret.in d.§. i.in ij.concluſ.pro quo facit qᷣd ſingulariter conſuluit Raph. Co. conſil. xci.* in ij.colu. ubi in teſte qui interrogatus cuius xtatis eſſet, dixerat ſe habere X Lv. annos, ex qua cõputatione reſultabat manifeſtũ men- dacium, ipſe concludit quòd nõ uideatur de- poſuiſſe per taxatiuam:unde etiam ſi habuiſ- ſet maius tempus, excuſabatur, arg. d. l. cum furti.& idem uidet᷑ tenuiſſe Bald. conſil. cc- 10 20 30 40 50 60 xlvij.in prin. Puto iſtam opin.nõ eſſeueram & quòd imò in teſte ſubaudiat taxatiua, pro- ut eſt de mente gl. in d.. qui indiuiſam.& ita etiam tenet Sali. in d. l.ij.ꝑen. col. uerſ.ſed cit ca probationes.& Bald. ibidem,& Aretin& Felin.in d. c. in noſtra.& eſt de mente Docto rum in c. i.de arbit.lib. vi. ubi uolunt, quod ſi unus teſtis dicat quòd mutuauiſti decè, alius quòd mutuauiſti quinq;, quòd propter con- trarietatem præſumunt ſingulares:niſitantũ ſubaudiretur taxatiua, tunc nõ eſſet cõtrarie tas. Et pro hac parte primo facit: quia ſiin ar- ticulis diceretur quòd res ualebat centum et teſtis interrogatus ſuper eis dicat quod uale- bat quinquaginta, uidetur negare quòd ua- leat plus. c. nõône, de præſum. Bal. in J. ſed ſi ſi- ne.§. ſed quod Papinianus. ff. de minor. Car- din. Alex. xxv. diſtin. c. qualis. Secundo facit, quia ſi teſtis deponat de ualore ſecundũ con- munẽ æſtimationẽ,& dicat rem ualere quin- quaginta, certè uidetur negare quòd ualeat plus: quia aliàs eſſet defectiuus in dicto ſuo, & non probaret.per gl. in d. l. Lucius.& quia tacendo illud plus, ſciẽter cõmitteret falſum. d. c.i. de crim. falſ. quæ interpretatio nõ eſtaf- ſumenda, ut per Bart. in lJ. Labeo. penult. col. uerſ. crederem contrarium. ff. de ſupel. lega. Tertio, quia uidemus in inſtrumentis, tquod ſi unum inſtrumentũ dicat de pluri, aliud di- cat de minori, ſtabitur huic ulrimo. d. l. Sem- pronius. de lega.ij. Bald. in l. Imperator. ffide ſtat.ho. Nam niſi inſtrumentũ de minoriha- beret in ſe taxatiuam, eſſet ſtandum maiori: quia in ea ſumma aliud nõ diſcordaret, quod tamen eſt falſum. Si iſtud eſt inſtrumentis, multò magis in teſtibus, in quibus maior ra- tio hoc ſuadet, ut ſuprà dixi. Non obſtatd.l. cum furti. quia loquitur in ſimpliciter affir- mante,& qui nõ tenetur de toto dicere, ſicut teſtis.& ita procedũt etiam not. in. ſi quidẽ. C. de tranſact.& gl. in c. i.in gl. mag. xx. diſt. Non obſtat quod not. Com. in d. conſil. xci. quia illud poſſet procedere tantũ quo ad eui- tandum periurium, pro cuius euitatione fiũt multæ ſubauditiones, c. cum tu. ubi Felin. de teſtibus. Non obſtant notata in d.§. qui indi- uiſam. quia Bart. non firmat:& Raph. Imol & Paul. de Caſtr. poſſunt bene loqui in caſu ſuo:quia ſi teſtis dicat de re ualẽte plus quàm ualeat centum, dicit ueritatem in hoc, ſed eſt falſus, quia tacuit illud plus. d. c. i.de crim. fal. Et ex iſtis infertur ad õ. ſiplures. in d. I. diem proferre. Nam ibi ex quo arbitri debẽt quan tum poſſunt laborare ut ſint concordes.& u- nus iudicare ſuper toto eo ſuper quo alter iudicat, l. ſi tres.l. ſicuti ff. de arbit.& hoc non faciant, præſumitur in dicto eorum taxatiua, ſicut in teſtibus. Vnde primus arbiter dicẽs de minori ſumma, intelligitur negare maio- rem:& ſic non eſt differentia ſiue apponant taxatiuam, ſiue abſoluant à reliquis, ut etiam tenet Aret.hiĩc. Et quamuis in caſu illius§.ui deretur ſtandum mediæ ſummæ, ſecundum quam ſecundusarbiter pronunciauit, tamen ex quo 41 watenus e ſe eeg iut ite cum⸗ dem ubieck larquim i wind. cot aqle polt ol dubſeq aduocatord vcötinet olcperiun nin cetl mior& ob kpluspet. aireceder cüamegop gloadtine. eriurium, Uarpoloit lie&eoci, lh iaterpr num cum ſer interpr nbito reſt p enadpart vncemnat ltetrogatu liendo parn ieſ proc endusine alquiſoli Melt côm operand 4² 43 105 ex quo primus illi reſiſtitper ſubauditam ta- xatiuam,& tertius non conſentit niſi tacitè, conſenſus iſtius tertij tacitus expugnat᷑ per diſſenſum primi æquè tacitũ,& in dubio præ ualet negatiua quę nocet. l. ſi ꝗs in graui.§. fi. ff. ad Sylla. Bart. in I. ſi uir. ff. pro donat. l. Sa- binus.ff. cõmuni diuid.& ſtatur minori ſum- mę.l. ſemper in dubijs. ff. de rebus cred. Etin hoc ultimo eſt differentia inter arbitros&te- ſtes:quia in teſtibus dictum unius teſtis ex u- na parte,& dictũ alterius ex altera uiciſsim, non diminuuntur, ut declarat Ant. de Butr. & Abb. in d. c. in noſtra. Doct. poſt Bart. in I. admonendi.in ult. col. ff, de iureiur.&tamen contrariũ uidemus in arbitris. Ratio eſt, quia ſententia iſtorum eſt quid unitum& coniun- ctum, unde eſt repugnantia in eodem ſubie- cto, quæ diminuit de uiribus ipſius fubiecti quatenus eſt repugnantia. l. ubi repugnãtia. ff.de reg.iur. Sed atteſtationes unius nõ ſunt unitæ cum atteſtationibus alterius, ſeu in eo- dem ſubiecto.Et iſta ratio differentiæ eſt me- lior quàm illæ quas refert Sali. in d. l. ij.& A- lex. in d. conſil.lxiiij.& iſtud magis placet q́ ea quæ poſuit Felin. in d. c. cum inter. in ult. col. Subſequenter Bart. impugnat calumniã aduocatorum tenentium, ſquòd quãdo poſi- tio cõtinet plus debito, poteſt in totũ negari abſq;ʒ periurio. Et cũ Bar. eſt magis cõmunis opin.licet Imol. cõtrariũ dicat in c. dilecti. de maior.& obed.& dicit Abb. in c. i. in fi. extra de plus pet. quòd in practica nõ ſolent aduo- cati recedere ab iſta opin. contra Bart.& eam etiam ego puto ueriorẽ. Nam aut loquimur quo ad finẽ, quòd iſte negans totũ incidat in periurium,&tali caſu nõ uidetur quòdopin. Bar. poſsit procedere, ut etiã tenent Peruſini hic,& doci.& moder. quia ſemper faciẽda eſt illa interpretatio, per quam euitatur periu- rium. c.cum tu. extra de teſtib. unde hoc caſu fiet interpretatio quòd negauerit poſitionẽ habito reſpectu adtotam ſummam, non au- tem ad partem. Aut loquimur quo ad finem condemnationis expenſarum, tanquam iſte interrogatus de toto, iniuſtè litigauerit nõ cõ fitendo partem,& adhuc opinio Bartoli non poteſt procedere: quia imò non eſt condem- nandus in expenſis, ut firmat ipſemet Bart. in l. qui ſolidum. ubi alij ſequuntur. ff. de leg. ij.& eſt cõmunis opi. quam etiã tenet Iaſ.inJ. properandum.§. ſi autẽ alterutra. in vi. col. C. de iudi.ubi etiã Sali.idem tenet. t Nec obſtãt adducta in contrariã opi. Et primò, ꝙ ponẽs affirmatiuã, uideatur ponere nõ ſolùm de to- to, ſed etiam de qualibet parte. l. ſi quis cum totum. ff.de except.rei iud. ergo etiã reſpon- ſio debet eſſe non ſolùm de toto, ſed etiam de qualibet eius parte.l. ſi defenſor.§.i. ff. de in- ter. act. Reſpondet᷑, quòd imò ponens ſecre- didiſſe centũ, intelligitur integra& unita, nõ autẽ ſeparata. l. Titia qui teſtamentũ. S.i. ff. de leg.ij.& quia appellatione rei in dubio uenit integra.l.ſi rem. ff. de rei uend. l. de pupillo.§. qui nunciũ.ubi notat᷑. ff.de oper. no. nun. per tit. de uerb. oblig cõment. 20 30 40 50 60 106 Doct.in l.ſerui electione.5.fi. ff. de leg. i.& ꝗa iſte ponens iurat,& per iuramentũ actus red ditur indiuiduus, ſecundũ Bald. in c. i. de con tro.inueſt.in ij.col.unde iſte poteſt negare to tum, quia ueriſimiliter credit interrogationẽ factã de toto indiuiduè. Nec d..ſi quis cũ to- tum.obſtat in cõtrariũ:quia ibi niſi etiã intel⸗ ligeret᷑ de qualibet eius parte, actus eſſet elu- ſorius, ut 5 declaraui. Idem in litis conteſt, in qua fit interpretatio, ut de eodem ſentiat reus de quo actor, ut per Bar. in l. inter ſtipulantẽ. 5. ſi Stichũ.j. eo.tit. Potes etiam reſpõdere ut per Paul.de Caſt. in d.l. qui ſolidũ. Nec obſt. d. l.pupillus. S. fi. ff. de uerb. ſig. Nam text. ibi efficaciter probat contra Bar. licet gl. cauillet llum tex. Nec obſtat l. qui ſolidum. ff. de leg. ij.quia in caſu illius l. actor obtulerat quod e- rat contentus receptare partem: unde ceſſan te iſta oblatione, tex. probat cõtrarium f Nec Oobſtat tex.in l. de ætate,. ſi interrogatus. ff. de interrog.actio.alleg.hic per Aret. quia ut di- cit Soci.hic, probat potius cõtrarium, ut hic per eum. Non obſtat l. qui ſeruum.. fi. ff. de inter. actio. allegatus hic per Iaſ. quia in caſu d.§. ſi quis poſsidebat fundum ex quota par- te, uerum eſt dicere quòd poſsideret fundũ. I. Meuius.. duorum. ff. de lega. ij.& notatur inl.iij.õ.ex contrario. de acqui. poſſeſſ. Sed in caſu noſtro ſi quis debet octoginta, nõ eſt ue rum dicere quòd debeat centum: unde po- teſt reus negare totum, ex quo poſitio acto- ris non eſt uera: quod non eſt in d.§. fin. qui debet intelligi in poſsidẽte pro indiuiſo:quia ſi poſsideret diuiſim, pars ſua eſſet integer fundus. l. planè. 5. ſi. ff. de leg. i.. ſi duas. ff. cõ- mun. præd. Alex. conſil. clxxxiij. in v. Non obſtat tex.in l. ſi is qui ducenta. õ. utrũ. uerſic. proinde. ff.de rebus dubijs. quem inducit ibi Bar. quia ibi intelligitur interrogatio de qua libet parte, propter diſtributiuũ, quid, id eſt, aliquid quod uerificatur in qualibet parte e- tiam minima, ut eſt gl. in Clem. i. in uerb. aut earum.de for.compet. cum concord. per Iaſ. in l. Gallus.. in omnibus. in iij. not. ff.de libe. & poſthum. Præterea generaliter ad omnia ſupradicta fundamenta poteſt reſponderi, quòd nõ eſt bonum argumentum in noſtra materia ſi dicamus, t interrogatio affirmati- ua intelligitur de qualibet eius parte, ergo re ſponſio negatiua debet etiam ipſa intelligi de qualibet parte. Nam iſtud procederet nili a- geremus de euitando periurio, propter cuius euitationem capiuntur uerba impropriè. d. c.cum tu. Vnde ſi unus teſtis dicat quòd Ti- tius poſſedit fundum, alius dicat quòd nõ poſ ſedit, ut ſaluẽtur à periurio, intelligent ꝙ u- nus ſentiat de toto, alter de parte, ut dicit Dy. & Bal, in l.ij ff. de cond. inſt. Idem ergo eſt di cendũ in caſu noſtro. Ad euitandas igit᷑ iſtas cõtrarietates inoleuit practica, ut actor poſi- ta certa ſumma, ſubdat illã clauſulã, Si nõ cre dit de tanto, dicat de quãto, uſq; ad unum nu mum:nam tunc tenetur reus reſpondere etiã de qualibet parte, ut dicit Ang.& moder. hĩc. Eeee 4 44 45 46 47 48 „ Alciati inl] Sſi ſtipulanti. 1 n cõtrarium tamen facit, quia ſi fiat poſitio multiplex, licet ſubdatur claufula, quod po- nitur coniunctim& diuiſim, non tamen tene tur reſpondere, ut dicit gl. in c. ij. de confeſſis. lib. vi.& Bald. in l. precibus. C. de impub. in prin.& in 1. ij.§. quod obſeruari. in vi, col, C. de iura. calum.& ibi Aret.& Franc. de Curt. idem tenent:ergo idem in caſu noſtro, cũ iſta claufula uideat᷑ eiuſdem effectus. Sed tamen in tali caſu melius eſt adhærere Bart.& mod. hic: quia illa gl. debet intelligi ubi poſitio eſt multiplex reſpectu qualitatis, ſecundũ Bart. hic, non quantitatis, ut tenet Pet. de Anch. in d. c.ij.de confeſſ.lib.vi.& propterea illa clau- ſula non operabitur, ubi poſitio continet ali- quid falſum in qualitate, per ſupradicta:& ſe cundum iſtam limitationẽ Bar. conſuluit A- Iex.in d.conſil. clxxxiij. in v.de qua etiam per Feli.in c. nam concupiſcentiã. in fin. de con- ſtit. Poſtremò, in quantũ Bar. hic cõcludit, fquòd creditor petendo totũ, conſtituit debi- torem in mora reſpectu partis, allegãdo text. in d.l.qui ſolidũ.intellige prout ibi declarat, uidelicet quando obtulit ſe partẽ accepturũ. Et eſt ratio, quia non eſt ueriſimile quod pe- tens totum, ſit contentus accipere partem. I. tutor.S. Lucius. ff. de uſur. aliàs enim nõ eſſet in mora, ut eſt tex. in l. in fideicõmiſsi. in prĩ. ff.de uſur.& ita tenet Io. de Imol. Paul. Caſtr. & alij in d.l. qui ſolidum. Alex.hic,& cõmu- nis opinio. Aduerte, quia in contrariũ urget quod tenet ipſe Bar.in l. non poteſt uideri. ff. de reg.iur.ubi etiam nõ facta iſta proteſtatio- ne uult Bar. reũ conſtitui in mora ratione mi noris ſummæ, niſi debitũ ſit intricatũ:& ſic ui detur concordare Bar. cum his quæ dicit hic generaliter intelligendo.& pro hac parte fa. tex. in J. ſi ſeruus.§. bonæ. ff. de cond. fur. nam ſi fur bouis dederit preciũ corij domino,& dominus cõdicat bouem niſi fur offerat pre- cium houis, detracto precio corij ſemel ſolu- ti eſt in mora: niſi reſpõdeas ut hicper Alex. cuius prima reſponſio poteſt defendi. Sed tu concordando iſtas opin, diſtingue, quòd aut pars quam poteſt retinere debitor, eſt incer- ta,& anteq; liquidetur habet ius retinendito tum,& nunqꝗ́ dicitur in mora. d. J. in fideicõ- miſsi.& Bar. in d. l. non poteſt.& fa. l. quæ de tota.. incertæ. ff. de rei uendic. Aut pars quæ poteſt retineri eſt liquida, puta ex confeſsio- ne rei uel aliter,& tunc actore partem ſe acce pturum offerente, reus eſſet in mora. d. l. qui ſolidum. Aut nõ ſumus in materia in qua de tur ius deductionis,& ſic reus non habet ius aliquam partẽ retinendi,& tũc etiam ſi actor non offerat ſe accepturũ, eſt in mora, ſecun- dum Bar.hic.& in d. l. nõ poteſt. Et iſta faciũt ad quęſt.fideicõmiſſarius petit fideicõmiſsũ, hæres opponit detractionẽ quarundã expen ſarum& æris alieni quod ſibi debebatur per teſtatorẽ, dubitabatur nunquid interim non eſſet in mora, ita quòd faceret fructus ſuos. Videbatur quòd ſic, per d. l. in fideicõmiſsi. & ita uidetur tenere Guido Pap.q.ccccxcvi. 10 20 30 40⁰ 50 60 Reſpõdeo contrariũ: quia propter tale debi- tum hęres nõ habet ius retinendi fideicõmiſ ſum, ſed debet reſtituere ſaltem uerbo,& reti nere res iurepignoris. l. debitor. ff. ad Prebel unde non facit fructus ſuos, niſi impetret ius dominij, ut ibiprobat. quæ ratio ceſſat in fal- cidia, in qua cõpetit ius retinendi,& ante eius deductionẽ non compellitur hæres reſtitue- re neq; uerbo. d.l.& fideicõmiſsi. Etperhæc ſit ex Beditus iſte notabilis§.ſi ſtipulanti. 1dSi ſtipulatio ſit concepta per uerbã generale, licet ſint plu res res, tamen una eſt ſtipulatio. 2Stipulatio nulla, non dicitur ſtipulatio propriè loquendo. 3 Vtile non uitiatur per inutile. 4 PFallit in indiuiduis. 5. 6 Indiuiduum dicitur quatuor modis. 7 Vbi contractus fit in ſcriptis, ſcriptura eſt de forma. 8 Siteſtator ultra ſolennitatem requiſitam a lege, aliam adhi⸗ beret ſolennitatem, an ualeat teſtamentum. 9 An förmæ iuris ali quid addi poßit.& num. u. 10 Si aliquis ultra ſolennitatem in codicillis requiſitam addat allam, nihilominus ualebunt codicilli. 12 Electio in qua interuenitũ laici cũ clericis, eſt in totui nulla. 13 Statuto mandante, ut elcclio cõ ſiliariorum tantum fiat per annum, aliquis eſt electus per tres annos, nunquid ua- leat electio ſaltem per annum. 14 Li locatio quæ non potuit fieri ſine autoritate Epiſcopi, ſt facta ultra nouem annos,& Epiſcopus interpoſuit ſuã autoritatem poſt actum, an ualeat.&num. 23 1s Hæres conficiens inuentarium, ſi non citauit omnes legata- rios, an inſtrumentum ſit in totum nullum. 16 Actu principali annullato, pacla acceſſoria in eo contenta quoq; annullantur. 17 Confeſßio acceſſoria in contractu nõ annullatur, etiamſi cõ tractus annulletur. 18 Vxoratus quidam ſe& ſua bona obtulit monaſterio: uxor eum, quod poteſt, repetijt, an actus ſic inutilis uitiet ob lationem bonorum. 19 An adſcriptitij Chriſtiani ſequatur fundum uenditũ ludæo 20 Quando actus eſt indiuiduus ex uoluntate contrahentiã, utile uitiatur per inutile. 21 Compromiſſum eſt in tres, quorum unus eſt frater minor, utrum ſtandum ſit laudo, cum fratres minores non poſ⸗ ſant eſſe arbitri. 22 Si monac hiis ſibi per pactum in profrßione, contra cap. cum ad monaſterium. extra de ſtat. mona. reſeruauerit aliqua bona, nun quid uitietur profeßsio. 24 Si ſtipuler mihi& ſocio ſeruitutem, iſta ſtipulatio reſpectu ſocij eſt inutilis, ſed reſpectu mei tenet. 25 Quare utile per inutile uitietur in indiuiduis. 26 In decreto ſiue ſententia, licet ſit indiuidua, tamen non ui⸗ tiatur utile per inutile. ldem& in teſtamento. num. 27 28 Si datio in ſolutum fiat plus debito, an ualeat ſaltem in par- te uere debita, aut in totum ſit nulla. 29 Cum teſtis admiſcet falſa ueris, uitiatur totum dictum. G num. 50.& quando non procedat. num. 5⁄ 555 30 In bis quæ recipiunt ſeparationem, utile per inutile non ul- tiatur.. 31 Si pater donat filio ultra quingentos ſolidos, nec facit inſi⸗ nuari, actus eſt omnino nullus. 32 Si donatio fucrit ultra legitimam ſummam, an non poſſit re tro trahi niſi uſq; ad tempus confirmationis. 33 Epiſcopus tantũ poteſt donare quinquageſimam eccleſie quam ille ædificauerit.. 34 Epiſcopo dicente, excmunico unum de ili, qui tale pa- ctum fecerunt, nullus erit excõmunicatus. 35 Actus fictus in fraudem legis, totus annullatur. 36 Quando ulile tacite ineſt inutiliperit actus in totum. Si interro Nouinyxia veapupric pupteru g xeo cul 4 ſlem ali Irakeunde atutbet loixrorant nftaiiiouſ R Vurbteſüd natur. (SFI MHILVN. os Intex nruacuoh pomilorn Apacto,qu glutenditi ior f man weetteller tpularb ſi liebat quo duluperad numpaciſc weaturin, ntext ib ngulam, q Nseod.8 lipropriel adelmol. godeltiur irperiſtun 109 Si interrogatus de duabus ſpeciebus copulatiuè,&reſbondeam de una, uel econtra, tenet ſtipulatio. conditiones quarũ cuentus nihil operatur, habentur pro puris. Libellus alternatiuus licet nõ admitteretur, ſi tamen utraq́; pars alternatiuè tendit ad eundem effectum, procedet. In contractibus ſtricti iuxis non ſufficit intereſſe affectionis in faciendo. Quando ſtipulatio eſt alternatiua in ſummis,& ſtipulator reſer uauit ſibi electionem, utrunq; eſt in obligatione. Quot modis ſtipulatio uitietur propter incertitudinem.& num. 43. 44. Interrogatio facta per nomen uniuerſale, ualet. Et quid ſi per generale nomen interrogetur. Si in contracibus dependentibus à uoluntate duorum, ſit atum de certo, nec conſtet de quo, non ſtatur declarationi unius. Coniunctio, i, in his quæ ſunt iuris non inducit dubitationem, ſed importat rationem legis. 1 Reſcripta principum debent interpretari ſecundum iun. Teſtis propter iuramentum præſumitur deponere conſiderate, & de eo cuius eſt certus. Teſtis dicens aliquid falſum, committit contra ius diuin& na- turale, unde ignorantia non excuſat. In quibus debet præcedere diligentia, non admittitur excuſa⸗ tio ignorantiæ. Ruſticus idiota ſibijpſi contrarius in dicto, non tenetur pœna lſi. un teſtis deponens falſum, ex ignorantia feciſſe præſu= matux. S. SFED SI MIHI PAM PHILVNM. Summa& diuide ut hic per alios. In text. ibi, Stichi adiectionem pro ſu- peruacuo habendam. Nota iſtum text. quòd promiſſor non tenebitur ad Stichum, neque ex pacto, quod uidebatur tacitè interueniſſe, quia tendit in fauorem ſtipulatoris. l. qui pa- titur. ff. mand. Etultra dicta in præcedenti§õ. poteſt eſſe ratio, quia ex quo partes agebant ſtipulari, ſi promiſſor reſpõdit de pluri, quia ſciebat quoòd actus peccabat in forma reſpe- ctu ſuperadiecti, non uidebatur habuiſſeani mum paciſcendi. l. an inutilis, ſf,de accept.& notatur in§. ſi quis ita. In text.ibi, quot ſunt corpora. Nota iſtam regulam, quæ etiam probatur in. ſcire debe- mus.j. eod. Sed difficultas eſt, nunquid iſtud ſit propriè loquendo, uel iuris intellectu. Io- an. de Imol.& Raph. Com. in d. l. ſcire. dicunt quod eſt iuris intellectu. Idem tenet Aretin. hic per iſtum text. in uerb. quodammodo. ad quem reſpondent Socin.& laſ.hic:dic ut per eos. Adde quòd opinio Aretini uidetur ue- rior, pro qua facit text. in l. quid tamen. in uer bo, quaſi plura ſintcompromiſſa. ff. de arbit. Item facit, quia iſta regula non procedit in iu ramento, ut per Archid. xxij. q. iiij. c. inter cæ tera. Neq; in donatione, quantum ad inſinua tionem.l. ſancimus.. ſi quis autem. C. de do- nat. Bart in l. Modeſtinus. ff. de donat. in fin. Neq; in ſtipulatione legatorum, ut dicit text. in d.l.ſcire. Certè ſi iſta regula procederet ex proprietate uerbi, uideretur quòd deberet ha bere locum etiam in illis Il. arg. l. cum lege. u- bi Aret.ff.de teſta.& iſtud magis placet, quic quid teneat Iaſon hic,& in d. I ſcire. Sed pul- chrum eſt aſsignare rationem iſtarum fallen tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 40 50 60 110 tiarũ à regula ſupradicta:& poteſt dici quòd aut ſumus in materia in qua lex conſiderat formalitatem uerborum,& procedit regula generaliter. Vnde uidemus,[ quòd ſi ſtipula tio ſit cõcepta per uerbum generale, licet ſint plures res, tamen eſt una ſtipulatio. l. quod di citur.j.eod. Aut ſumus in materia, in qua lex non tam conſiderat uerba, quàm ipſam præ- ſtationem,& procedunt limitationes: in do- natione enim, ut dicit Bart, in d. I. Modeſti- nus. in fi. quo ad effectum inſinuationis, lex conſiderat ipſam præſtationẽ unitam ſeu cu mulatam rerum donatarũ, d. l. ſancimus. quæ quidem præſtatio eſt una tantùm, Item in iu- ramento conſiderat præſtationem fidei uer- ſus Deum, qui quidem actus pręſtationis eſt unicus. Idem eſt in ſtipulante legata ſibi da- ri, quia etiam quòdplura ſint legata, tamen le gatarius ſtipulans conſiderat ipſum actum ræſtationis omniũ ſibi faciendum ab hære- de,& ſecundum illum actum ſtipulatio regu latur. l.i.6. ſi ſub cõditione,&§. belliſsimè, ff. ut lega. nom. cauea. In text. ibi, duæ ſunt quodammodo ſtipu- lationes. noto tertio, fquòd ſtipulatio nulla, non dicitur ſtipulatio niſi impropriè loquen do:etiam hoc importat uerbum, quodammo do, quod denotat improprietatem. l.i. ff. dere rum diuiſ.per Bar.in J.iiij. 5. Cato. in ſexta oꝑ poſ.& ibi Aret. j. eod. ſcriben. in l. prætor. ff. de eden. facit, quia ſententia nulla, nõ dicitur ſententia. l. iiij.§. condemnatum. ff. de re iud. Clem. paſtoralis. in ult. col. de re iud. Abb. in c. i. extra eod. tit. Et teſtamentũ nullum, non dicitur teſtamentum..ij. 6.i. ff. quemad. teſta. ape. Et inſtrumentum guarentigiæ nullum, non dicitur inſtrumentũ. Bald.in c. conſtitu tus. de tranſact. Et electio nulla, nõ dicit᷑ ele- ctio. Iaſ.in l.ſerui electiõe. in i.col ff. de leg.i. Etiſtud procedit propriè loquendo, alias ge neraliter actus nullus largè& impropriè ſer- uat nomen actus. gl. in l. iij. ff, de teſta. tute.& ibi Bald.dicit quòd iſtud eſt uerum in uerbis iuris, ſecus in uerbis facti: quia tunc etiã pro- priè ſeruat nomen actus. l. mulier.§. penul. ff. de cond. inſtit. In text. ibi, neque uitiatur utilis& ẽ. nota, Iquod utile per inutile non uitiatur. circa quã regulam uide latè Bald, in l. certi condictio.§. quoniã. ff. ſi cert.pet. ubi ponit decem caſus, in quibus regula procedit,& totidem in qui- bus non procedit. Tu poſt Bart.& alios fac duas concluſiones. Prima eſt:tIn indiuiduis utile per inutile uitiat᷑, ſecundũ gl. in l. pecu- nię fœnebris. ff.de uſur.& probat in l.i. 5. Tre batius.& 5. ſeq. ff.de aqua quo.& æſt. Dicitur autẽ indiuiduum quatuor modis, ut declarat Bart. in l. græcè.§. illud. ff. de fideiuſ.& Bal. in c. eum autem. de cõtrouerſ.inueſt. Primò res eſt indiuidua propter formã, quæ in actu re⸗ quiritur. d.§. illud. Secũdò ratione neceſſarię dependentię. l. i.& ij. de pecul. leg. Tertiò pro pter uoluntatẽ cõtrahentiũ. l. Pedius. ff. de ar bi. Quartò ex natura rei, ut in ſeruitutib. J. iiij „ Alciati in Ij Sſcd ſimuhi PDamph. 2 6. Cato. j. eod.& in equo uel ſimilibus. gl. in I. nunc autem. ff. de cond. ob turp. cauſ. Videa mus nunc particulariter de unoquoq;. Cir ca primũ indiuiduũ ubi forma requiritur, op ponitur primò per moder. nam lex requirit pro forma, quòd donatio ultra quingentos aureos inſinuetur. l. pen. C. de donat.& tamẽ ſi ſit facta ultra, nõ annullatur in totũ, ſed ſo- lum illud plus. l. ſancimus. C. de donat. Re- ſpondet Iaſ.quòd iſtud eſt, quia in donatione Iex non procedit ultra annullando actum: q́ d non eſt in caſu d.. illud. Tu dic melius, quòd dicta per Bar. loquunt᷑ in forma uelin ſolen- nitate ſubſtantiali: ſed inſinuatio nõ eſt de ſo lennitate ſubſtantiali: quod patet, quia poteſt interuenire poſt actum, ut per Bar.& Doct. in l. uniuerſa. C. de preci. Imper. offer. Secun do oppo. de.præſenti:nam in ſtipulationib. requiritur forma,& tamẽ utile per inutile nõ uitiatur. Reſponde ut dixi in§. præced. nam debemus dicta Bart. intelligere, quando for- ma reſpicit rem, prout in caſu d.§. illud, ſed in noſtro tex. forma non reſpicit rem, ſed ordi- nem. Tertio opponiturde regula, quę habet, quòd forma requiſita ſi amplietur, nõò tamen actus uitiatur, ut uult gl. in J. nõ ſunt liberi.& ibi Alber. de Roſa. ff, de ſtat. nom. Pro reſo lutione iſtius difficultatis uidendũ eſt de ue- ritate iſtius regulæ:& licet gl. ibi alleget quoſ dam tex.tamen illi tex. parum faciunt. Proba tur itaque iſta concluſio primò pertex.in l.i. uerſ.ſed Pomponius.ff. quod fal. tut. auth. u- bi ſi contractui pupilli interueniant duo tuto res qui interponant autoritatẽ, ex inhabilita- te unius, actus non uitiatur, ex quo unus ſo- lus ſufficiebat. Secundo probatur per tex.& ibi gl.in l.hæredes palàm. in prin. ff. de teſta. ubi ſi in teſtamẽto addatur ſolennitati requi- ſitæ, puta ſi interueniant plures teſtes, nihilo minus teſtamentũ tenet. Tertio cõprobatur, quia ubi contractus fit in ſcriptis, ſcriptura eſt de forma, ſecundum Bal. inl. fin. in i. col. C. de ſuis& legit.& tamen ſialiquid addatur, non uitiatur contractus: quia nõ ſolent quæ ſuperabundant uitiare ſcripturas. l. non ſo- lent.ff. de reg. iur. l. qui mutuã. ffx.man. Quar- to fa.text.in l.ſi quis mihi bona,§. ſed ſi man- daui. ff. de acquir. hæred, ubi mandatũ poteſt adimpleri in forma pinguiore, licet mandati forma ſit diligenter attendenda.&illum text. ad hoc notat Alex. in l.puberem. C. de iur. de lib. Quinto fa. arg. D. Laurentij Calcanei, in conſil.viij.in xiij. col. uolũtas teſtatoris eſt ſer uanda tanq́; forma.§. diſponat. in auth, de nu ptijs. l.cum allegas. C. deuſur.& tamen ſi te- ſtator grauet hæredem ut aliquẽ pauperẽ eli- gat cui diſtribuat hæreditatẽ, poterit hæres e- ligere duos, quia dicitur exequi mandatũ in pinguiore forma. per Bar. in l, unum ex fami lia.. ſi duos. ff. de lega.ij. Sexto fa. gl. in l. pa- tris& filij.ff.de uulg.&pupill. prout eam de- clarat Aret. ibi in ij. col. fubi ſi quis teſtator ul tra ſolennitatẽ requiſitam àlege, adhibeat a- liam ſolennitatẽ in teſtamento, teſtamentum 10 20 30 40 50 60 ualet, etiã ſi illa ſuperflua ſolennitas minusl gitimè eſſet adhibita.& faciunt not per Peli in c.cum ordinẽ. in prin. de reſcript.& ad fü. pradicta facit tex. in l. teſtamentũ nõ ideo. C de teſta. Cõtrariũ, quòd imò formæ nihil ad. di poſsit, tenuit principaliter Bald. in 1. tiens.in i.col.in fin. C. de ſuis& legit. què re- fert& ſequitur Iaſ.in I.ij. in vi. col. ff, delib& poſthu.& in l. nemo poteſt. in prima oppol Bar. ff. de lega.i. Idem tenent moder. in cpru dentiam. in iiij.not.de offi. deleg.& latius per Felin. in c. cum dilecta. in xi. col uerſ.amplia primo. de reſcript. MoueturBal. quia ubi lex tradit formã, dicit᷑ actum perfectũ facere, pro quo fa.quod dixi in§.i. 5. ſed perfectionini- hil addi poteſt, alias uitiatur. l. i. de manu, te ſta. Secũdo pro iſta parte Iaſ.in d. I. nemo po- teſt. adducit tex. in l. diuus.. licet. ff. de iur, co dicil. fubi ſi ultra ſolennitatẽ in codicillis re- quiſitam a iure aliquis addat aliam, puta quia dicat nolle codicillos aliter ualere, qᷓ ſi ſua ma nu ſubſcripti ſint, ſi condat codicillos& non ſfubſcribat, nihilominus ualebũt, quia formæ iuris addi nõ potuit. Sed aduerte, quia ille te⸗ xtus probat contrariũ:ſi enim ille feciſſet co- dicillos ſubſcriptos manu ſua, tex. præſuppo nit quòd ualuiſſent. Tertio pro iſta opin.ad- duciturgl. not. de conſecr. diſt.iiij. c.ſi nõ ſan ctificetur.ubi ſi quis dicat, ego te baptizo in nomine patris,& filij,& ſpiritus ſancti,& o- mnium ſanctorũ, propterillam additionẽ a- ctus annullatur: quia in baptiſmo uerba ſunt de forma,& ſic formæ addinõ potuit. Quar- to iſta opinio probat in d.l. gręcè. 6illud. T de fideiuſſ. ubi ſi fideiuſſor addat obligationem quantitatis ultra debitum principalis actus, in totum perit ex defectu formæ. Quinto ad- ducitur quod not. Ioan. And. in c. folent. de quo- 10 dendo tamẽ puto regulariter dicendum, fꝗᷓd n ſi addat᷑ formæ actus, nihilominus ualet. per gl. in d. I.ſi non ſunt liberi.& per ſupradicta. Fallit quando expreſſe& ſub pœna nullita- tis actus reprobaret iſtam adiectionem. d..il Iud.& d. c. Meſſana. Item fallit quando adie- ctio repugnat actui.per gl.in d.c.ſi nõ ſancti ficetur.ſacramentũ enim baptiſmi cõcipi de/ bet in nomine Dei, non ſanctorũp, ut declarat ibi gl.Item fallit quando ex iſta adiectione al- teraretur formapræcedens, ſeu induceret di uerſitas prioris actus. arg. c. cui de nõ. de præ bend.lib.vi.&. ſi quis ſimpliciter.&. eod.&in iſtis tribus caſibus poteſt procedere opinio Bar. in d. õ. illud. Et ex iſto primo indiuiduo infert᷑ ad tex.in d. c. Meſſana. fubi in electio/ 12 ne ſi laici interueniant cum Canonicis, ele- ctio eſt in totum nulla:& ratio eſt, quia nõ eſt ſeruata forma, ex quo in huiuſmodi electiòe e nandantis lcboad ſicvin qli decudo in mom,& erttes anl erannum necconlul duſolädec ddditurinc mutile uitia onluluit 3 pertionis.j llinauth. iuoluit 1ob quæ ne lopilllitf aoriaténöi Mdualetnec niio quiaa denitas rec Uiderſa,C. Uläpſinõ: ccchexw in (uarto! lülit goci. noubiſtan tucte niſ nelapient diles Seu num ſtatuti Wad quæſt wctauiton lntorüm —— 85 5R ae eun 13 14 dem lex. conſ. 17 art. in au uol. tenuit th. g am. C. de ſac. m. eccl. Ang. §. emphy- mutoſim. per il⸗ e min tex. in uer o nihil peni⸗ &½ in auth. de on alien. Bal. i. quicunq;. mhn. quæ erulem etia am e Letiam. (natri. mnen prin. C. de libe. Bal. ſol 15 nz tit. de uerb. oblig cõment. 114 eſt de forma quòd fiat præſentibus omnibus quãdo aliqua res eſt acceſſoria alicui princi- qui uolũt&poſſunt cõmodè intereſſe. c. quia pali, uitiato principali corruit acceſſoriũ. I. i. propter.de elect. Imol.in c. quod ſicut. in ij.& ij.& l. tũc inutile. ff.de pecul. leg. Dic idem col.eod. tit.& ſic nõ admiſsis alijs. Sed laici ſe eſſe quando acceſſoriũ eſt penitus indiuiduũ immiſcentes electionibus eccleſiaſticis malẽ aprincipali, quia trahit ad ſe principale, I.iij. faciũt,& in eorum odium lex introduxitpro C. de agric.& cenſi. lib. xi. de quo j dicam. Et forma ne adeſſent, alias actus in totum annul pro doctrina Bart. fa. gl. not. in I. ſi patronus. latur. ita tenet Card.& Ioan. de Imol. in d. c.§. patronũ. in uerb. Flauiana. ff. quæ in fraud. Meſſana. unde ceſſante defectu formæ eſſet patro. qui dicit, quòd ſi principalis actus an- ſecus, puta in alijs factis uniuerſitatũ, in qui- i0 nullatur, etiam pacta acceſſoria in eo conten bus ſi admittunt᷑ inhabiles, non tamen actus ta annullantur. ſequitur Bal. in l. Imperator. uitiat᷑, ut dicit Abb. in c. fin. in ult. not. de pro ff. de ſtat. hom.& in l. i. C. de inoffic. teſta.& cur. licet laſ.hic eum reprehendat, per d. c. conſequenter in eo non tenebit conſtitutum Meſſana.& c. illa.& c. cũ terra. de elect.& ma nec precarium, ut per Bald. in l.ex teſtamen- lè, quia illa iura loquunt᷑ in electione eccleſia to. C. de fideicõm. cum ſimil. per Iaſ.in. ſi ita ſtica, in qua cõtrauenit̃ formæ, ut ſuprà dixi. ſtipulatus. 6. Chryſogonus, in antepenul, col. tSecũdo infertur ad aliam quæſtionẽ ſtatuti ſ. eod. Contra iſtam concluſionem opponi mandantis electionem conſiliariorũ fieriper tur: †quia confeſsio acceſſoria b in contractu annum,& non ultra. Pone electus eſt aliquis non annullatur, quamuis contractus annul- pertres annos, nũquid ualebit ſaltem electio 20 letur. d.. Chryſogonus, ubi Bart.& Bar. in I. per annumt Lud. Roma. conſil. lxvi. uir exi- certi condictio.. quoniam. ff. ſi cert. pet.& ui mie. conſulit quòd non, ex quo ſtatutum per dimus in§. ſi quis ita. in fin. 5 eod.& ſic utile clauſulã decreti appoſuit formã, unde actus per inutile non uitiatur. Sed reſponde, quòd redditur indiuiduus,& cõſequenter utile per in caſu d.. Chryſogonus.ex quo actus qui a- inutile uitiatur. Tertio infertur ad id quocd gebatur erat de iure nullus, contra uoluntatẽ conſuluit Alex. conſil.lij. uiſo inſtrumento partium: quia ibi ſtipulatio alteri facta nõ ua locationis.in iiij. col. quem refert& ſequitur lebat, lex ſuſtinet confeſsionem ex ea reſul- Iaſ.in auth. qui rem. C. de ſacr. ſan. eccle. in fi. tantem attenta ueriſimili uoluntate partium, ubi uoluittquòd locatio facta ultra nouẽ an- propter quam actus fit diuiſibilis. quæ ratio nos, quæ nõ potuit fieri niſi cũ autoritate epi 30 ceſſat in caſu Bar. quando teſtator legauit ſer ſcopi,ſi ſit facta& piſcopusinterpoſuerit au uum cum peculio. Ex quo enim poſuit pecu toritatẽ nõ in ipſo actu, ſed poſt actum, quòd lium acceſſorie, ueriſimilis teſtatoris uolun- nõ ualet neq; in tempore aliâs permiſſo:& eſt tas fuit, ne peculium non deberetur niſi unà ratio, quia actus peccat in forma, ex quo talis cum ſeruo: quia iſta eſt natura illius dictio- ſolẽnitas requirebatur in ipſo actu. Bart. inl. nis, Cum, ut copulet acceſſorieè. Vnde ſecus uniuerſa. C. de precib. Imper. offer. licet Bal. erat ſi teſtator uſus eſſet copula, Et, puta quia quẽ ipſi nõ uiderũt, teneat contrariũ conſil. dixiſſet. lego ſeruum& eius peculium, ut di- cccclxxv. in i. uol.& de hoc] latius dicetur. cit ipſe Bar.in d.l.i. Et ſecundum hanc diſtin Quarto infertur ad id quod notanter con cttionem intelligenda eſt gl. in d.§. patronũ̃. ſuluit Soci.cõſil.xxxvij. circa prędicta. in pri 40 cum ſimil. ut procedat in dubio: non autem mo. ubi ſtante ſtatuto, quòd non poſsintfieri quando de ueriſimili mente cõtrahentiũ eſt, cõductę niſi per quinq;uel quatuor:ex quin- ut Tuelint ſaltẽ acceſſoriũ tenere. Et hoc quan- que ſapientib.ſtudij Peruſini ſi ſint quatuor tum ad materiam noſtram reſpicientem con habiles,& unus inhabilis, qui faciãt iſtas con tractus alias generaliter. Nunquid ſublato ductas, actus in totũ annullat᷑, quia cõtra for- principali, acceſſoriũ ceſſet, uide longam do- mam ſtatuti, ut ibi per eum. Quinto infer- ctrinã per Cyn.& Salic. in l. intelligere. C. de tur ad quæſt. iſi hæres conficiens inuentariũ, luitione pignorũ. Secundo obſtat, quia imò nõ citauit omnes legatarios, an inſtrumentũ uidetur ꝙ quãdo aliquid eſt acceſſoriũ, quod ſit in totũ nullum.& Ang.in l.i. ũ. hæc ſtipula fieri de ſe nõpoſſit,&ſic aliaàs inutile, d tamẽ tio.ff.ſi cui plus q́; per leg. fal. uidetur tenuiſ- 5o ualeat ratione principalis utilis. l. ſi is ꝗ duos. ſe quoòd ſic, ex quo nõ ſeruauit formã traditã ff. de lib. legat. l.ſi ponſus.. generaliter. ff. de à lege, de qua in auth. ſed cum teſtator. C. ad donat. inter uir.& uxor. Paul. de Caſt. hic re- leg. fal. unde actus in totũ corruit.& idem te- ſpondet limitando ſupradictam regulam, ut net Ro.& And. Sicul. hic,& Ang. in d. auth. fallat quando illud acceſſorium eſt inutile ex ſed cum teſtator.& ibi dicit Corn. ꝙ iſta opi- iure ſpeciali. d,§. generaliter. uel quando eſſe nio de rigore iuris eſt uerior. Credo contra- mus in actibus fauorabilibus. d. I. ſi is qui rium, quòd imò inuentariũ ſolũ uitiet᷑ reſpe- duos. Sed iſta dicta nõ ſunt uera: ꝗa prohibi- ctu eorũ qui non ſunt citati, prout tener Bar. tio donationis inter uirũ& uxorẽ, licet indu- & Bal. cum cõcord. ibi per Alex.& Feli. in c. cta iure ſpeciali, tamen eſt fauorabilis fauore cũ inter, in vi.col. extra de re iud.& eſt ratio, 6o publico, propter bonos mores. l.i.& ſeq. ff. de quia lex non procedit ultra annullando totũ donat. int, uir.& ux. unde debuerat potius fie actũ in caſu quo aliquis legatarius non citet᷑, ri interpretatio fauorabilis, ut donatio nõ te- prout fa. in d. l. græcc.§. illud, cum ſimil. neret.Itẽ quia in legatis nõ fit fauorabilis in- Circa ſecundum indiuiduum uult Bar.; terpretatio, ut uoluit Pau, de Caſt. ſed ſtricta. 16 17 b Adde tex. in l. proinde. in fi. ff. de ædil. eci. — ———— 18 19 20 1 3 — ( „, ALClati in 1] 5.ſcd imibi Pamph. ne I. numis. de lega. iij. Bartol. in J.cum auus. in fin. ff. de cond.& demonſt. Roma. in I. ſi plu- res. ff. de dam. infec. Socin. in I. ſi ſic fuerit. ff. de rebus dub.& per moder. in l. in teſtamen tis. ff. de reg. iuris. Quare tu reſponde, quòd ibi actus indiuiduus eſt inutilis pro parte, in odium accipientis. Nam in caſu d.§. generali ter. alter coniugum cui donatur, præſumit alterum blanditijs ſpoliaſſe. d. I. iij. ibi,& de- terior ditior fieret. Item in caſu d. l. ſi is qui duos.ille eſt incapax ex culpa ſua. In tali er- go caſu ſi fiat donatio uel legatũ habili prin- cipaliter, licet in conſequentiam reſultet uti- litas inhabili, lex ſuſtinet contractũ, ex quo præualet fauor habilis cui principaliter dat᷑, odio inhabilis qui in conſequentiã lucrum ſortit᷑. arg.l. ſi quis nec cauſam. ff. ſi cert. pet. Vnqde ſi eſſet aliqua coniectura fraudis, ali- ter eſſet ſecundum Bart.in d..ſi is qui duos. in quæſt. de ſpurio. Illis ergo caſibus inutile non uitiat, quia ceſſat ratio legis, per quam actus annullabat᷑. Et ſic procedit etiam text. in c.ſacris.de ſepulturis.& de his etiam infra dicam. Tertio obſtat, quia contractus dicit indiuiduus, non ſolùm quia acceſſoriũ non poſsit diuidi à principali, ut uult Bar. ſed etiã èconuerſo: quia principale non diuellatur ab acceſſorio.l. ædiles.ij. ff de ædil. edict. de- clarat Bald. in I. ij. in i. col. C. de ædil. act. ubi propter ſellam non præſtitã agitur ad reſciſ- ſionem totius contractus uenditionis equi. S&facit l.plerunqh.ff. eo. tit. Sed ad hoc reſpõ- de, quòd iſtud eſt ex uoluntate contrahentis, qui non emiſſet aliter, uel quia induceretur dura ſeparatio. Et ſupradicta inferuntur ad quæſtionem: quia diſputauit Martinus Silli- mani, prout eum refert Joan. Andr. in addit. in Spec.tit de ſtat.monach. uerſ.xliij Pone, aliquis uxoratus intrauit monaſteriũ,& ob- tulit ſe& bona ſua illi:uxor eum repetijt, qd poteſt, 27. q. 2. agatoſa.& ſic actus oblationis de ſe inutilis nunquid uitiet oblationem ho- norum Mar. Silli.& Io. And, in d. loco tenẽt quòd ſic: ſequitur Andr. Sicul. conſil.iij. in fin.in i.uol.& iſta opi. mihi magis placet, per ſupradicta, licet Bar. diſtinguat in d. auth, in- greſsi. Secundo& ultimo infertur ad quæ- ſtionem: Si uendidi fundum Iudæo, nun- quid ſequentur aſcriptitij Chriſtiani?& gl. in l. quemadmodum.in uerb. manſerunt. in fi. C. de agric.& cenſ.lib.xi. quam ibi Doct. ſequunt᷑, tenent quòd uitietur uenditio: quia licet Iudæus potuiſſet fundũ ſeparatim eme- re, nõ tamen poteſt emere aſcriptitios Chri- ſtianos. l. i. C. ne mancip. Chriſtia. unde utile uitiat᷑ per inutile, qᷓd uenit in neceſſariã cõſe- quentiã.l.ꝑlerũq; ff.de ædil. act. quia aſcripti tij ſunt indiuiduia fundo. d.l,. quemadmodũ. Circa tertiũ indiuiduum, uidelicetfquan- do actus eſt indiuiduus ex uoluntate contra hentiũ, firmant Doct. etiam tali caſu utile per inutile uitiari. l. Pedius. ff. de arbit. ad idem fa cit l. quòd ſi duo.ff.de in diẽ adiec.& l. ſi quis aliam, ff. de ſolut. ubi traditur contractus eſſe 10 20 30 4⁰ 50 60 indiuiduos, quia nõ poſſunt pro parte appro bari,&pro parte reprobari.& ſaciunt quædã deciſiones relatę per Iaſ. in l. ſtipulationes nõ diuid. in octaua oppoſ. Bar.j. eo.& ſingularis deciſio Guidonis Papæ cccccviij.Et eſt ratio, quia lex præſumit quòd pars aliter nõ cõtra- xiſſet:& ſic iſtud procedit nõ ſolùm conſide- rata uoluntate utriuſq; contrahentiũ, ſed etiã alterius tantũ. d.lI, cum eiuſdem. ff. de ædil. ed, &l. ſi duos.ff.de cõtrah. empt. nam nõ eſtue- riſimile quòd pars uoluerit damnificari. Et ſub iſto membro poteſt cõprehendi caſus c cum ſuper. extra de offi. deleg. per quem tex. dicit ibi Io.de Imol. quòd ſufficit indiuiduita tem eſſe reſpectu intentionis agentiũ. licet in ueritate nõ ſit. Nam ibi ex duobus delegatis cum clauſula, quòd ſi ambo& ẽ. uno recuſa- to qᷓuis alter ſolus procedere potuiſſet, ſi cũ recuſato procedat uidet᷑ credidiſſe ſe nõ poſ⸗ ſe ſolum procedere,& iudiciũ in totũ annul- latur. Et ſub hoc membro etiam poteſt cõpre hendi præcedens indiuiduũ. ad. I. i.& ij. ff. de pecul. leg. de quo ſuprà dixi. Sed contraiſta dicta Doct. hic uidetur obſtare text, noſter: quia in eo aut reſponſio deberet in totum ua- lere, aut in totum uitiari, quia eſt copulatiuè facta, ergo uidetur reſpõdens uoluiſſe quòd requiratur concurſus utriuſq;. l. ſi hæredi. ff. de cond. inſtit. Sed reſpõde, quòd ex quo iſta ſunt ſeparata, nec tendunt ad eundem effe- ctum, copula nõ requirit concurſum, utper Bal.in l. ſi mater tua. C. de contrah. empt.&in l. edita. circa fin. C. de eden. refert Iaſ.in J. i. in iiij.col.uerſvij.limita.ff. de iuſt.& iur. Et iſta etiam inferunt᷑ ad aliquas quæſtiones. ſ Pone compromiſſum eſt in tres, inter quos eratu- nus frater minor, nũquid ſtandum ſit laudo: Videt᷑ ꝙ nõ: fratres minores nõ poſſunt eſſe arbitri nec arbitratores. Cle. exiui de paradi- ſo. S. ad noſtrũ. etiam de conſenſu ſui miniſtri generalis, ex quo illa decretalis habet clauſu- lam derogatoriã in fin. cui nõ poteſtper infe riorem à Papa derogari, ut per Angel. Imol. Alex.& Iaſ. in l. nemo poteſt, ff. de legat. i. per Canoniſt. in c. at ſi clerici. 5, de adulterijs., de iudi.& in fortiori caſu conſuluit Soci.conſil. xcix.in iiij.col. in iij. uol. quòd etiam ſi ſuper ueniat habilitatio, tamen laudum eſt nullum, & ſic utile uitiatur per inutile. d.l. Pedius.& conſuluit Bal.confil. cccxiij.in v. quæ deciſio fundatur ea ratione, quia præſumitur partes non confidere de duobus tantũ:unde ſi in cõ promiſſo dictum fuerit, quòd ſi duo erũtcò- cordes ſtetur illis, tunc ualebit cõpromiſſum ex perſona habiliũ, ut per Bal. conſil. xlij. ini. Idem ſi ſit cõpromiſſum in duos tantũ,& de- tur poteſtas inſolidum unicuiq;: nam nô pro cedetd. l. Pedius. ut probatur inl. ſeq.& tenet Ioan. And. in regula iur. utile. in nouell. tum quia ceſſat ratio d.l.tum etiam per text. in d.J. i. uerſ.quid enim. ff. quod fal. tut.& fa. quod not. Bal. in l. Imperator. ff. de ſtat ho.& in ſi quis ex argẽtarijs. ff. de eden. ubi inſtrumen- tum rogatũ à duobus notarijs, inſolidum da. 7 Bmagüp onricdus mücl wöcenta ff. crecario.ft har Jalior orleſtdici, 4Rio hu dmileo: eculirSer diuus licatur ccſe 1 de f ſorü ſau allesſt ſt hoc cane wSploli cſſecenlaae Ulupreca tecomnera gecanltet liutamr cn cicotra ne imchs Umitconſe llantiſen Ficeſultat ſuuamaf ies. Te laEtugl indlios cdela,qu icudan Uüexcöſu ffaeferat Ulinterti 21 uum utqui Tthteoſimi ſouitietin, tiguoduit nrbilibus larſan ecc igeper inquando uodnõ co um nam tu dus Coll nlecturis dando cor mnmina dutonem G Aladiles; onlll ccc 22 elige in cõ enti& ſine cruallo, a- pactum ui 2 retur, nõ traclus. I. ſidefaächa. eppõſ. frde e hab. G 7 dernmlet gl. in§. bhiic alleg. in b. denique. K medium 1f. d Theadetex.inl. um eiuſdem. it. 117 let, quis unus fuerit inhabilis. Secundo in- fertur ad quæſtionẽ ſde monacho, qui in pro feſsione reſeruauit ſibi per pactum aliqua bo na, quod facere non poteſt, c. cum ad mona- ſterium, extra de ſtatu monach. nunquid ui- tiet profeſsior Rom. hic& Aret. latè tangũt. Per ſupradicta uidet quòd debeat uitiari in totum actus, ex quo aliter nõ eſt ueriſimile ꝙ iſte feciſſet profeſsionẽ, niſi reſeruatio tene- ret.&ita tenet gl.in c.ij. in gl. mag.& in d. c. cũ ad monaſteriũ. de ſta. mona.& iſtã opi. ſequit hic Aret.& magis cõmunẽ dicit eſſe And. Si cul.conſil.iij.in i. uol. licet Iaſ. in auth. ingreſ- ſi. C. de ſac. ſan. eccl. aliter dicat:& iſta opi.mi hi magis placet, quia pactũ contra fubſtantiã contractus tollit cõtractũ præcedentẽ*.l. per ſeruũ..fi. ff.de uſu& hab.& ́d not. in l. pacta cõuenta. ff. de cõtrah. emp. Nec obſtatl. cum precario. ff.de precar. in qua eſt fundamentũ Bar.& aliorũ:quia ultra reſpõſionẽ Aret.hic poteſt dici, quòdin illo caſu eſt diuerſa ratio. Nam ideo annullat᷑ profeſsio, quia actus eſt indiuiduus ex uolũtate cõtrahentis. arg. d. I. ædiles.ij.ff. de ædil. edict. quia nõ fuit mentis iſtius profiteri, niſi tale pactũ ualeret: ſed in d.l. cũ precario. ceſſat hæc ratio, quia ex quo precariũ tendit in ſolũ fauorẽ accipiẽtis, ꝗuis pactũ cõtra ſubſtantia reijciat᷑, lex tamẽ præ- ſumit conſenſum accipientis, ex quo adhuc ſibi reſultat ex contractu principali aliqua u- tilitas. Tertio infertur ad quæſtionem: Si eccleſia, quæ nõ poteſt locare niſi in nouen- niũ ex cõſuetudine, uel dare in emphyteoſim niſi in tertiã generationẽ, tranſgrediat᷑ termi- num, ut quia locet in xv. annos, ueldet in em phyteoſim in quartã generationẽ, an conceſ- ſio uitiet in totũ, an in partẽ: Et cõmunis opi. eſt quòd uitiet᷑ niſi in parte:quia ſumus in ſe- parabilibus, ut dicit Jaſ. in auth. ſi rem. C. de ſacr.ſan.eccl. quam cõmunẽ concluſionẽ re- ſtringe per ſupradicta, uidelicet ut nõ proce- dat quando pręſumpta mens cõtrahentis eſt, quod nõ contraxiſſet niſi actus ualeret in to- tum:nam tunc talis contractus dicitur indiui duus. Colligitur autẽ iſta mens ex pluribus coniecturis. Primo ex uniformitate precij, quando conductor non conuenit ut ſolueret tantum in annos ſingulos æqualiter, ſed unã ſolutionempro toto tempore arg.l. ſiplures. &l. ædiles. ff. de ædil, edict. b& ita tenet Bald. conſil. cccclxxv. in i. uol. Secundo præſumi- tur ex magna quãtitate pecuniarũ ſoluta an- te terminũ: quia non eſt ueriſimile quòd de- diſſetillam pecuniã, niſi credidiſſet cõtractũ in totum ualere:unde ratione damni quoda- liàs immineret, contractus reſoluitur. d. l. ædi les. 5. cum autem.& tradit Alex. hic. Tertio præſumitur, quando iſti fundi eſſent ſteriles à principio,& in tẽpore ſuperadiecto uenirẽt meliorandi, ſecundum Aret. in l. quod dicit᷑. ſeo. puta ſi eſſet aliqua ſylua cædua, quæ nõ ſoleret incidi niſi ultranouennium. Quarto generaliter præſumitur ſi aliquæ aliæ conie- cturæ ueriſimiles hoc ſuadeant, ut per Lapũ tit. de uerb. oblig. cõment. 20 30 4⁰ 50 60 118 alleg. Ixxx. Aduerte tamen in hac quęſt, quia Iaſ.in d. auth. qui rem.& moder. hic, tenẽt cõ tra cõmunẽ opin.quòd imò talis cõtractus in totum annulletur:primo per tex.in 6. emphy- teoſim.in auth.de nõ alie, ubi dicitur, locatio aliter facta nullũ penitus robur habeat. Sed ad hunc text.omiſſa reſponſione Aret. tu di- cas, quòd text. ſolùm annullat cõtractũ aliter factum:unde cùm ſimus in ſeparabilibus, ſo- lùm ipſo iure tollet᷑ quatenus aliter factũ eſt. Secũdo, quia iſta locatio ultra tempus trãſit in uim alienationis, unde in totum cõtractus debet reſcindi ex defectu ſolennitatũ. Cle. i. de reb. eccl. nõ alie.ubi eſt caſus. Contra hãc opi.ſecundũ Soci.hic reſpõde, ꝙ ille tex. lo- quit᷑ in alienatione nulla ex defectu ſolẽnita- tis requiſitæ, de qua per Alex. in præalleg. cõ ſil. lij.&s dixi: ſed noſtra quęſtio procedit ubi nõ requirunt᷑ ſolennitates: quia bona eſſent confſueta dari in emphyteoſim, uel nõ eſſent demenſa, ut declarat Bart. in d. auth. qui rem. Circa quartũ indiuiduũ, uidelicet ex natu- ra rei, largè intellige de quolibet indiuiduo tam naturaliter qᷓ; legaliter, ſecundũ declara- tionem moder.in õ.& harum. in I.ij.ſ.eo. Vbi cunq; ergo contractus eſt hoc modo indiui- duus, utile per inutile uitiatur, ſecundũ Bart. in d..illud.& Doct.hic. Sed cõtra hanc con- cluſionem primo obſtat text. in l. propriũ. ff. cõm.præd. ubitſi ſtipuler ſeruitutem mihi& ſocio, iſta ſtipulatio eſt inutilis reſpectu ſo- cij,& tamen non uitiat᷑ quin reſpectu mei te- neat. Sed reſpõde, ꝙ una ſeruitus non poteſt diuidi, ſed plures diuidunt᷑ ſaltẽ numero. arg. l. in ſtipulationib.§. operarũ. ſ. eo. unde in ca- ſu d.l.propriũ. ex quo in perſona duorũ fuit concepta ſtipulatio, uel etiam actum fuit de duabus ſeruitutib. numero,& una per aliam non uitiatur, proutuoluit Io. And. in dicta re gula iuris, Vtile.& ſequunt᷑ moder. hic. Tu dic melius, quòd eſt una tantũ ſeruitus, quæ nõ potuit acquiri alteri, unde ſtipulator totã habet per ius non decreſcendi, ut declaratibi Flor.& Doct. in l. ſi mihi& Titio. j. eo.& fa. l. fundus ille ff. de cõtrah. empt. Secundo op- po. de l. fi. f. quib. ad liber. proclam. nõ licet. & I. liberis.§. ſi duo. ff. de lib. cauſ. ubi ſi duo, alter ſciens, alter ignorans, emant hominẽ li- berũ, licet reſpectu ſciẽtis emptio ſit inutilis, tamẽ ualet in totũ reſpectu ignorãtis,& tamẽ ſumus in indiuiduis:quia homo uenditus nõ poteſt pro parte eſſe liber,& pro parte ſer- uus. l. ſi pariter. in fin. ff. eod. tit. Reſponde, uod imò ſumus in ſeparabilibus, ex quo in caſu d.I.fin. quilibet emebat inſolidum, unde ipſe remanet inſolidum ſeruus ignorantis,& emptio unius eſt ſeparabilis ab emptioneal- terius.Idem in caſu d.õ.ſi duo. ubi licet quili- bet emeret pro parte dimidia, tamen emptor ignorans habet totũ, in neceſſariã cõſequen- tiam, ex quo ſciens excluditur ex culpa ſua, per rationem quam dixis reſpondendo adl. ſi is qui deos.ff. de lib. leg. Tertio oppo. quia aditio hæreditatis eſt actus iainicsee ie 24 25 26 a Vide ibi Paul. de Caſt. col.ij. in fi. ubi nota⸗ biliter declarat 27 b Intellige, eodẽ cõtextu,& ſic eodẽ loco& tẽpore.l. hac cõ ſultiß. uerſ. quibus omnib. C. qui teſta. fa. poſ.l.hæredes palam. 9. fi. ff. de teſta.& iſte caſus poterat ſituari ſub pri mo indiuiduo ratiõe formæ. w Flciati inI.] ſed ſi mihi Pam ij. ff. de acquir. hæred.& tamen ſi aliquis pro parte adijt,& pro parte repudiat, aditio non uitiatur, ſed repudiatio, ut eſt gl. in d. l. i. quæ cõmuniter tenetur. Reſponde, tquòd ratio cur utile uitiet᷑ per inutile in indiuiduis, eſt, quia aliter utile per ſeipſum ſtare nõ poteſt, uel prohibente lege, uel uoluntate cõtrahen tium: unde ſi ſtare poteſt per ſeipſum, ſecus eſt.& ita procedit d. gl. quia repudiatio par- tis reijcitur:& qui adiuit partem, totum ha- bet in neceſſariã conſequentiam, quia actus eſt indiuiduus, uts dixi. Quarto oppo- De cretum ſeu ſententia eſt indiuidua, quia non poteſt pro parte ualere. l. in hoc iudicio. ff. fa- mil. erciſ.& tamen in ea utile per inutile non uitiatur.l. qui teſtamento. ff. de excuſ.tut. In- noc.in c. in præſentia. extra de renunc.& per Alex. in l. qui Romæ. 5. duo fratres. j eod. ubi ſententia lata ex duabus cauſis, una uera, al- tera falſa, ſuſtinetur ex utili, ex inutili reijcit᷑. ad idem I. i.6. biduum. ff. quando appell. ſit. ſe cundum primum intellectum gl. in uerſ. ſta- tim. Sed reſponde, quòd etiam hic ſumus in ſeparabilibus, quia una cauſa eſt ſeparabilis ab alia: nec ſententia eſt indiuidua reſpectu cauſarum, ſed eo reſpectu, quia ſuper omni- bus pronunciandum eſt,& ſic reſpectu pro- nunciati. l. ij. C. ſi aduer. rem iud.& dicta l. in hoc iudicio. Quinto oppo.per Iaſ.hic:t Te-/ ſtamentum eſt indiuiduum. I. furioſum. C. qui teſta. facere poſſ.& tamen in eo utile per inutile non uitiatur.l.j.ff. de his quæ pro nõ ſcript. hab. l. hac conſultiſſ.. ex imperfecto. C. de teſta. Sed reſpõde quòd teſtamentũ eſt indiuiduum quo ad hoc, quia niſi totam uo- luntatẽ ſuam explicaueritb teſtator nihil ua- let:non autẽ quo ad hoc, quòd in eo non poſ ſit ualere aliqua diſpoſitio, aliqua non. Se- xto oppo.hic per Iaſ.quia iuramentum eſtin diuiduũ, ut per Bal. in l. ſiex falſis. C. de trãſ. & in c.i.5. cum autẽ. de contro. inueſt. in feu. & tamen poteſt pro parte ualere, ut eſt gl. in c. petitio. in gl. i. de iureiur. Sed reſponde iuramentum eſt indiuiduum quo ad fidem: quia falſus in uno, falſus in omnibus, ut per Innoc.in c. fraternitatis. de hęret.& per Mar. de Laud. in d.§. cum autem. quo ad alios ef- fectus non: unde in eodem iuramentum tene bit licitum,& reprobatur illicitum. c. inter cę tera.xxij.q.iiij. ubi Archid. Septimo oppo. del. quæritur ff. de ſta. hom. ubi attendit᷑ cau ſapotentior,&illud pręualet, inutili reiecto. Potes reſpondere, quòd nos loquimur quan do actui utili additur ſpecies, uel res inutilis: ſed d.l. quæritur. loquitur in eodem actu in quo duæ qualitates contrariæ concurrunt, unde attenditur potentior:& ſic ille tex. facit ꝑotius ad regulam, nunquid diſpoſitum de ſimplici, trahatur ad caſum mixtum, de quo 3 ph. n0 & tex. in. ſi is ꝗduos. de lib. leg.& l. ſi ſpõſus, §. generaliter. ff. de don. int. uir.& ux.&c Lli- beris.§. ſi duo. Si uerò aliter ſit, actus in i9ti annullabit᷑. Vnde in actib. uniuerſitatis i re- ctores eius ſint inhabiles, puta quia excõmu nicati, actus in totũ uitiatur, licet in eo inter- uenerint alij qui de ſe fuiſſent habiles, inteli gendo ut per Abb. in c. fi.de procu.& moder in c.cũ ſuper. de offi.dele. Etiſta inferunt᷑ ac 10 quæſtionè ſnunquid datio in ſolutũ ſiſit facta plus debito, ualeat ſaltẽ pro parte uerè debita, an in toto ſit nulla.& cõmunis opin. eſt in to- tum annullari, perl. ſi non ſortem.*. ſi centũ. ff.de cond. indeb.& Doct. in d.§. quoniã. Ra- tio eſt, quia talis datio fit uigore decreti, unde non poteſt pro parte ualere. Quare nõ proce dit in datione quæ fit pignore cõuentionali, ut per moder. in d.. quoniam. nec ubi poteſt eſſe decretũ diuiduũ reſpectu perſonarũ. per 20 not. in l. de unoquoq;. ff. de re iud.& ita tenet Bal. in I. ordo. in pen. quæſt. C. de except: rei iud. de quo uide per Alex. in l. iuſtè. ff. deac- quir.poſſ.cum concord.hicper eum. Aduer te tamen, quia etiam in caſu in quo nõ inter- ueniat decretũ, datio in ſolutũ annullabitur in totum, ſi aliàs ille qui dedit fundum non fuiſſet daturus partem, puta quia noluiſſetin cidere in cõmunionẽ. ita propriè loquit᷑ text. in d..ſi centũ.& eſt ratio, quia iſte actus red- 30 ditur indiuiduus ex uoluntate contrahentiũ. d. l. ſi quis aliam. ff. de ſolut. cum ſimil. uts di- xi. Secundo inferturad quæſtionsẽ, fteſtis qui admiſcet falſa ueris, nunquid totũdictumui- tietur? Et clarum eſt quòd ſic. c. pura.iij.q. ix. quia eius dictum eſt indiuiduum ratione iu- ramenti, ut per Bald. in d. l. ſi ex falſis. cum ſi- mil.hic per Aret.& in c. in noſtra. extradete ſtib.Idem in reſcripto, quia falſa grammatica in parte reſcripti uitiat totum.c.ad audientiã. ₰ 40 ubi Bald. extra de reſcrip. Et ratio eſt, quia re ſcriptum redditur ſuſpectum,& ſic deficitin fide, quæ eſt indiuidua. c. ſi ad ſcripturas, ix. diſtin. Et ex hoc poteſt decidi quæſtio in qua Bal.dubitauit in J.ſancimus. C. de donat. Po- ne ſtatutum dicit, ſi quis cõtraxerit cũ mino- re à decẽ libris ſupra, tali caſu præſumat con tractus extortus per dolum, nũquid à decẽ li- bris infra ſaltẽ tenebit,& ſolum ſuperadiectũ uitiabitur: Credo in totũ annullari quia ſta- so tutũ diminuit de fide contractus reſpectu cõ trahentis, quæ fides eſt indiuidua, ut s dixi. Non obſtat l. ſancimus. quia licet nõ interue niente inſinuatione præſumatur fraus, ut di- cit Bar. in l. Modeſtinus. ff. de donat.& Aret. in cõſil.xiij.iſtud fuit introductum reſpectu tertij, non reſpectu contrahentis. Secũda principalis concluſio eſt, ſꝙ in his quæ ſeparationẽ recipiũt, utile per inutile nõ uitiat᷑.ita procedit tex. hic,& in I. ſi mihi& Ii in I. ij.in prin.j. eo. Ang. tamẽ& Imol. hic per 6o tio. j. eo.& in I. ſi duo rei. eod. tit.& I. duobus. illum tex. aliter concludunt, uidelicet eſſe at- tendendũ quid in ſe ſit potẽtius, ut ſi utile ſit potentius uel fauorabilius, trahat ad ſe inuti- le.& ita poteſt intelligi gl.in d.l.i, de acq. hęr. ff.de teſta. tutel.&l.iij..ſi cui pluſquam.ff.de adim. leg. cum alijs alleg. hic per mod. Adde, pro iſta regula primo fa. q́d not. Paul. de E⸗ lea. in diſputationibus ſuis, quæſt. vij. incip. cauſa 29 noilenon zucsin ci. fudquem usgluc looappon wecuctun ruſtipulaui ſaltatem gli exco⸗ mutlenon rglllinſt qlen ſeo, losinl eo esaccõmo embonon intirotio, aquoſum nctam. ffd ttbald in! giutindig ſconſill ualinpem mäilunt, erlucceda d donaui onnia bon Awærituru Ibus Etuu ccendoa lipulehoc dierminat ſergu eäpacko ſt linnutib ncöſlx lum regul . . 4 ae qd not. em D. meus *⁴. 5. eod. eſi quiſim iciter. in ij. 31 121 cauſa fuit cõmiſſa. ubi ponit de tribus iudici- bus ſimulprocedentibus, quorũ unus detu- lerat appellationi à quodam articulo interpo ſitæ,& ſic nõ poterat amplius procedere, an proceſſus aliorũ ex admixtione ipſius uitie- tur?& per iſtam regulã concludit quòd non. Secundo facit quod not. Lauren. de Rodul. in repet.c.conſuluit.de uſur.q.cxxxv. Pone, aliquis mutuauit mihi centũ,& ego propter uſurariam prauitatem promiſſi illi ducenta, & ita obtinuit contra me in foro ciuili: nun- quid ad mei inſtantiam poterit iudex eccleſia ſticus inhibere in totum, an tantũmodo ratio ne uſurarume latè diſputat, tandem cõcludit quòd non debebit niſi pro parte:& ratio eſt, quia licet ſentẽtia ipſa in ſe fuerit indiuidua, iſtud eſt uerum ratione iudicis in foro ciuili, ſed iudex eccleſiaſticus habet inhibere reſpe ctu ſummę quę eſt ſeparabilis, unde utile per inutile non uitiatur. Tertio adde quod notat Bald. in c. i. S. ad hæc. hic finitur lex. in uſibus feud.quem refert& ſequitur Aret. in I. conti nuus.§. illud. in i. col. in fin. j. eod. ubi ſi ſtipu- latio apponatur cõtractui bonæ fidei, in quo ſit deductum aliquid impoſsibile, licet uitie- tur ſtipulatio, quæ eſt ſtricti iuris propter dif ficultatem præſtationis, orietur tamen obli- gatio ex contractu bonæ fidei: quia utile per inutile non uitiatur, ex quo ſunt ſeparabilia. arg. l. ſi ita ſtipulatus. 5. Chryſogonus.& 5. ſe- quen.j. eo. Quarto facit quod not. Alex. poſt alios in l. eo facto.§. fin. ff.de uulg. ubi ſi hæ⸗ res accõmodat tacitè fidẽ de reſtituendo par- tem bonorum incapaci, non annullatur tota inſtitutio, ſed fiſcus aufert ſolùm pro parte, ex quo ſumus in ſeparabilib, per I. hæres qui tacitam. ff.de his qui.ut indig. quicquid dixe- rit Bald.in l. etiam, in penult. quæſt. ff. de his qui,ut indig. Quinto facit quod conſuluit A- lex. conſil.xxxiij. uiſa facti narratione. in ij. uol. in penult. col. Pone, duo fratres inter ſe pacti ſunt, quòd præmorienti ſine liberis al- ter ſuccedat,& ex tunc alter eueniente tali ca ſu, donauit inter uiuos alteri ſuperuiuenti omnia bona quæ habebat cõmunia cum eo: quæritur utrum iſta diſpoſitio uitietur in om nibus Et uidebat᷑ quòd ſic, quia pactũ de ſuc cedendo appoſitũ nõ ualet.l.licet. C.de pact. l. ſtipul. hoc modo concep. ĩ.eod. Cõtrarium determinat ibi Alex. per regulam iſtius text. quia ex quo pactum donationis eſt ſeparabi- le à pacto ſuccedendi, utile per inutile non ui tiatur, ut ibi per eum. Sexto fa. quod not. So- cin. cõſil.xli. in penult, col. in iiij. uol. Amplia iſtam regulamut procedat etiã in temporeꝰ. l. in pupillari. ubi Aret. ff, de uulg.& fa. gl. no tab. in c. fin. de pœnit.& remiſſ. in vi.& laſon hic. Amplia ſecundo, idem eſſe in perſonis. d.l. hac conſultiſsima.§. ex imperfecto. C. de teſta.&tenet Signor. conſil. cxiiij. Limita iſtã concluſionem in caſu l. donationes quas pa- rentes. C. de donat. inter uir.& uxo. fubi ſipa ter donat filio in poteſtate, uel maritus uxori ultra quingentos ſolidos, nec facit inſinuari tit. dœ uerb. oblig cõment. 12²2² donationem, tunc actus in totum fit nullus, non autem ualeat uſq; ad legitimam ſummã. & ſic limitatur d.l. ſancimus, de donat. Et eſt ratio ſecundum gl.ibi, quia cõcurrit duplex defectus, ſcilicet rei& perſonæ b.& idem te- net Salic.ibi,& Iaſ.hic,& Socin. in I. i.viij. col. ff. ſol. matr.& in conſil. cxv. in i. col. in fin. in iiij.col.ubi dicit iſtam opinionẽ fuiſſe appro- batam per totum collegium Piſanum:& iſta 10 opinio mihi placet, pro qua induco tex. in d. I. donationes. duobus modis. Primo, dum di- cit talem donationẽ confirmari, non concedi mus, ſi ſit amplioris quantitatis: nam illa ne- gatiua poſtpoſita uerbo, negat in totũ, ut di- cit Bal.in l.ſi is qui ducenta.§. utrum. ff. de re bus dub.& ſic non poterit confirmari in par te. Secundo, quia text. ibi, ex eo tempore ex quo eædem donationes cõfirmatæ ſunt& ẽ. præſupponit, fubi donatio fuerit ultra legiti- ꝛo mam ſummã, nõ retroò trahi niſi uſq; ad tem- pus cõfirmationis: certè ſi à principio tenuiſ- ſet in parte, debuiſſet pro illa parte retrò trahi uſq; ad tẽpus donationis, cuius cõtrariũ tex. præſupponit Nec obſtat quòd contrariũ te- nuerit Io. And. in addit. Spec. tit. de donat. in prin. in additione incip. quinto ſcias. quẽ re- fert& ſequit᷑ Aret. conſil.xvij. in ij.col. quia fundamentũ per q́ͥd mouet᷑ Aret.non eſt ue- rum, dum dicit quòd d. l. uenit interpretatiuè 30& extenſiuè ad d. l. ſancimus. unde debet in- terpretari ſecundũ illã, ut per Bart. in l. nihil. ff de cõiug.cũ eman.lib.& in l.ꝑrætor.§. erit. ff.ui bo.rap.& ſic declarabit᷑ ſecundũ eum, ut donatio tantũmodo nõ confirmet᷑ quantũ ad inſinuationẽ, niſi ratione ſuperadiecti, quia ualebat uſqʒ ad quingẽtos ſolidos:nam reſpõ deo quòd eſt falſum, quòd d. I. ueniat inter- pretatiuè, imò expreſſe probat᷑ cõtrariũ, ut s induxi.Nec etiã iſta opinio Xret.probat᷑ per 40 tex. in. ſi quis pro redemptiõe. in fi. C. de do- nat.ubi ſecundũ Iaſ.lex dicit, qꝙ donatio ultra quingẽtos aureos nõ inſinuata, ualet uſq; ad quingentos, ſine diſtinctione: quia ultra Jaſ. dic melius, quòd illa uerba, ſine diſtinctione, referunt᷑ ad ſupradicta in materia legis: quia in principio erat facta diſtinctio, an donatio fieret pro redemptione,& ſimilib. caſibus, uel nõ:unde clauſula finalis declaratur ſecundũ præcedentia. l. ſi ſeruus pluriũ.S. fi. ff. de leg. i. 5o I. Titia.§. i. j. eod. Limita, ut prædicta regula non procedat ubi actus eſt inutilis pro parte, & concurrit incertitudo:quia propter incer- titudinem in totum uitiabitur, ut eſt tex. in I. ſi libertus minorẽ.. ſiplures. ff. de iur. patro. Adde primo adillum text. quod not. Abb.& Jo. de Imol. in c. fraternitatem. extra de dona. ubi uolunt, quòd ſi donatio fiat à prælato in graui ſumma, ſi ſit dubium quæ res prius uel poſterius fuerint alienatæ, ratione dubij re/ 6o uocabuntur omnes, quamuis alias in modi- ca ſumma teneatalienatio. Secundo adde qᷓd not. gl. in c. bonæ. xij. q. ij. Ioan. And. Abb.& Io. de Imol.inc. apoſtolicæ. de donat fepiſco- pus poteſt donare quinquageſimã eccleſiæ Ffff 2 b Facit, quia duo obiecla fortius impediũt ꝗᷓ u⸗ num.l. uim paſ ſam.. præſcri ptione. ff. de a dult. 32 33 34 35 36 quam ædificauerit,& nõ plus: ſi uerd donaue rit plus, ſimul& dubiũ eſt, quod prius datum ſit reuocabit᷑ totũ. Tertio adde qᷓd not. Ioan. And.& Abb. in c. dilectus. eli. de præben. u- bi ſiin eccleſia determinatus ſit numerus Ca nonicorũ, puta decẽ: ſi recipiant᷑ quindecim, aut fit ſucceſsiuè,& quinq; ultimi repellunt᷑: aut ſimul,& ratione dubij omnes repellunt᷑. &dicit Abbas quòd iſtud eſt, quia ex quo iſti „ Alciati in.)s ſed ſi mihi Pamph. 15 Et ita ſit expeditum iſtud quartum notabile Quinto& ultimo nota, tquòd ſi interrogas me de duabus ſpecieb. copulatiuè Kegore- ſpondeã de una uel econtra, tenet ſtipulatio in illa. fa. tex. in J. inter ſtipulantem, 5 ſi ſtipu⸗ lanti. j. eod. Secus eſt ſialternatiue interrog S&tu reſpondeas præciſe de una, nam uitiatur ſtipulatio in totum.d. S. ſi ſtipulante. Et ratio differentiæ eſt, quia in iſto ſecũdo caſu diuer- ſunt ſimuladmiſsi, talis actus reddit᷑ indiui- 10 ſitas eſt obligationis inter interrogationẽ& duus. Quarto adde quod not. Cald. Abb.& Imol.in c. ſi ſacerdos. extra de offi. ordi. ubi ſi ſacerdos habebat ante ſe quindecim hoſtias, & eas cõſecrauit exiſtimans eſſe niſi decẽ,& ea intentione ut nõ cõſecraret niſi decem, di- cunt præfati Doct. quòd nulla erit cõſecrata propter incertitudinẽ, arg. gl. notab. ibi, quæ uult, fquod ſi epiſcopus dicat, excõmunico unũ de illis qui tale pactũ fecerũt, nullus erit excõmunicatuspropter incertitudinẽ. I. cum ex plurib. ff. de manu. teſta. l.duo ſunt, ff. de te ſta. tute.& fa.l. ſi fuerit. in primo reſponſ. ff. de reb. dub. ad idem I. ſcientia.§. ſtramenta. ff. ad leg. Aquil.& c. ſacris. de ſepul. Quinto adde quod not. lex. in l. ſtipulatio hoc modo con cepta.in iij.char.j.eod.& in d. conſil. lxxxiij. in pen.col.in ij.uol. ubi ſi facta ſit donatio o- mnium bonorũ præſentiũ& futurorum, re- uocatur in totũ:quia nõ ſubeſt ratio, cur ma- is deb eat inualidari in futuris quam in præ- Vndsuspe d.§. ſi plures.& idem tenuit Bal. in d.l.certi condictio.. quoniam uerò tertius caſus.de quo etiã per Ang. conſil. clxxix. ui- ſis præfatis inſtrumentis. Tertio limita, fubi actus fit in fraudem legis, quia tunc in totum annullatur. d.I. ſi libertus. in prin. Sed aduer- te:quia imò actus factus contra legem in totũ nõ eſt nullus, ut probatur in l. ſi utallegas. C. de uſur.& in I. placuit. ff. eo. tit.& l. ſi pro mu- tua.C.ſi cert.pet.& facit tex. in c. quæſt. ſunt. Xxvij.q.iiij. ubi ſi donatio facta ſit prohibente canone, non reuocat᷑ niſi pro ea parte quã ca non uetat,& utile per inutile nõ uitiatur. Ad idem qd not. Alex.poſt alios in I. ſi donatio-/ nis. C. de collat. Pater nõ poteſt donare filio in poteſtate, quia lex prohibet: ponamus qᷓd donet,& perſiſtat in illa uoluntate, ualebit in uim relicti,& utile nõ uitiat᷑. fa. q́d not. Aret. in conſil.ij. Nec obſtat d.l.ſi libertus. quia ibi diſpoſitio erat non ſolùm in fraudẽ legis, ſed etiam in fraudem hominis. Pone enim quòod libertus habebat in bonis centũ uiginti,& a- lienauit triginta, alienatio in totũ eſt nulla, ex quo omnia illa uiginti fuiſſent reuocãda per Flauianã uel Caluiſianã actionẽ, unde lex ma luit in totũ annullare. arg. l. eum qui. ff. de uſu cap. Et ſic intellige iſtam limitationẽ quando alienatio fit in fraudẽ legis& hominis ſimul. Quarto limita, I quãdo utile tacitè ineſſet in- utili, quia tũc etiam in ſeparabilibus actus in totum perit:& ratio eſt, quia uitiato expreſ- ſo, debet etiam uitiari tacitũ. ita eſt text.& ibi gl. in l. ſi ſponſus. õ. ſi maritus, ff. de donat. in- ter uirum& ux. de quo dic uthicpermoder, reſponſionem, unde uitiatur ſtipulatio. 5. ſi quis ſimpliciter. S. eod. interrogans enim al- ternatiuè, eſt perinde ac ſi ſub conditionein- terrogaret:quia idem eſt dicere, promittis 8ti chum aut Pamphilume ſicut ſi diceres, ſinon dabis Stichum, dabis Pamphilum:& ſi nõ de deris Pamphilum, dabis Stichum, ut eſt text. in l.iij.in fi. ff. qui& à quib. manu. undeſire- ſpondeas purè, eſt difformitas,& annullatur 20 ſtipulatio. d.§. ſi quis ſimpliciter. Facit, quia in obligatione alternatiua mortuo altero nõ tamẽ eſſes liberatus.l.græcè.§. ſi quis Stichũ. ſ. de fide.& tamẽ ex obligatione pura eſſetſe- cus. l. quod te. ff. ſi cer. pet. Et ex ſupraſcripta ratione infertur ad aliam rationẽ differentiæ inter promiſſionem alternatiuam ſpecierum & ſummarũ.Nam in ſummis ſi dicatur, ſi nõ dederis mihi decẽ dabis quindecim:& ſinon dederis quindecim dabis decemè quocunq; 30 modo eueniat conditio, debebuntur decem: unde interrogatio habet᷑ pro pura, reſpectu decem:quia fcõditiones quarum euentus ni- hil operatur, habentur pro puris,& fruſtra expectãtur.l. Iulianus uerum debitorẽ. ff. de condict.indeb. uerſ.quia necabſolutus. ali- quando.in fin.ff. ad Velleia. unde in ſummis ſemper cenſetur promiſſum id quod eſt mi- nus,& ſic cenſetur una ſtipulatio de minore ſumma, quod nõ eſt in ſpeciebus.& ſic idem 40 uult gl.& Bart. licet prima facie uiderent di- ſcordes:& idem uult Bart.in. ſi duo rei.j eo. Io. de Imol. in§. ſi quis ita. Alex.& alij hic,& Io. Fab. in§.præterea. Inſtit. de inutil.ſtip.& iſta declaratio eſt uerior qᷓ; Doctorũ hic. Et ex ſupraſcriptis habes, quòd ſi interrogote, promittis decem uel quindecime& tu reſpõ- deas, promitto decem, uel etiam reſpondeas, promitto quindecim, ualet ſtipulatio niſi in decem, quia uideor de minore tantum ſum/ so ma interrogaſſe.& idem tenet lo. de Imol. in 5.præced.& etiam Alex. adfin. Limitatur iſta concluſio ſecundũ Bar. hic,& Alex. in 9. præced. niſi ſtipulator reſeruaſſet ſibi electio nem, uel aliter intereſſet promiſſoris ſoluere potius maiorẽ ſummã: quod intereſſe cõſide rabitur uel ex affectione perſonæ cui facien- da eſt ſolutio, uel ratione loci, ut per Bar. in d l. ſi duo.j. eod. Ang.& laſ: hic: unde ſtipulatio tali caſu erit nulla. Tuaduerte circa iſtam 6o limitationem ad tria. Primo, quia imò uide- tur quòd quando ſtipulator reſeruauit ſibie- lectionẽ, ualeat ſtipulatio, ex quo quancunq; partẽ eligat ſtipulator, ſemper reſpõſio cõue ueniet interrogationi, unde ſtipulatio debet ualere. belluspte geusde gcin 45 aodin ci antem. uanötele nohattan dchuſtuaa ditud ob chonſioe ecẽ vel flmile; gaitdr celtreſpor mis, qu etm der dleminor aateltgl lrelectione erogatus dieren io decun nomillon ummä no mnullari, iicne:que düiuris,ſic winl ſed ſceoper iinttipula litud ar nionẽ Ba unmis ſer winſpec 4 Käluſtine dntractibe 4 Actepro hax mmliluff uidgieſeter doubiali inl. niaſyy 1 nohibe 38 40 41 125 ualere, d. 6, præterea. Nam in præmiſſo caſu ſi interrogas me, promittis decem uel quin- decim, prout uoluero:?& reſpõdeam, promit to quindecim, ſi elegeris quindecim reſpon- ſio eſt conformis electioni: ſi elegeris decẽ, adhuc eſt conformis, quia in maiori ſumma minor ineſt, ut in§. præced. Idem ſi reſpon- deã de decẽ, quia utrũcunq; elegeris, ſemper reſponſio concordabit, ergo ſtipulatio debet ualere. ſ Facit in ſimili quod dicit᷑ de libello, qui non admittitur ubi eſt alternatiuus. l. ubi autem. S. qui illud. j.eod.& tamen ubi utra ars alternatiuè tendit ad eundem effectum, libellus procedit, ſecũdum Cyn. in l. Gallus. §. ſi eius.& ibi Doct. ff. de lib.& poſthu.& A- lex. in d.§. qui illud. fa. etiam quod not. Ioan. And. in c. i. de pact. in vi.& lex. in l. inter ſti pulantem.§. i.j. eod. ubi licet probatio ambi- gua nõ releuetprobantem, c. in pręſentia. de probat.tamen ubi in omnib. ſuis partibus eſt cõcluſiua ad intentionẽ agentis, probat. Sed ad iſtud obiectũ potes reſpondere, quòd imò reſponſio eſt diftormis:quia ſtipulans ſibi da ridecẽ uel quindecim, prout uoluerit, eſt ue- riſimile ꝙ eliget quindecim,& non minus, quia iſtud magis tendit ad fauorem ſuum:un de ſi reſpondeatur de decem, reſpõſio eſt dif- formis, quia lex nõ præſumit eum fore con- tentum de minore ſumma: unde tun in ma- iore minor nõ ineſt, ex quo pars nõ eſt cõten ta, ut eſt gl. in 6. præced. Item reſpondens tol- lit electionẽ, ex quo reſpondet præciſe,& in- terrogatus uult eam habere: unde reſultat a- lia differentia,& meritò annullatur ſtipula- tio. Secundo aduerte, quia quando intereſt promiſſoris ratione perſonæ ſoluere maiorẽ ſummã, non uidetur quòd ſtipulatio debeat annullari, ex quo iſtud intereſſe eſt de affe- ctione: quod nõ habet locum in cõtractu ſtri cti iuris, ſicut eſt ſtipulatio, ut eſt gl. ſingula- ris in l.ſed ſi fideiuſſor. ff. de pactis.& fa. l. fin. ſfide oper.ſer. unde affectio non debet opera ri ut ſtipulatio quæ alias ualeret, annihiletur. Et iſtud argumentũ etiam facit contra aliam rationẽ Bart, in d.l. ſi duo. dum dicit, quòdin ſummis ſemper minor cenſetur promiſſa: ſe- cus in ſpeciebus, quia inter eas cadit affectio. Sed ſuſtinendo cõmunem reſpõde, fquòd in contractibus ſtricti iuris intereſſe affectionis non ſit ſufficiens in faciendo quòd oriatur a- ctio ubi aliàs nõ oriretur: tamen eſt ſufficiẽs ad prohibendum ne oriatur ubi aliàs oriret᷑, ex quo propter tale intereſſe ceſſat præſum- ptio conſenſus, ſuper quo fundatur contra⸗ ctus. l. i. õ. i. ff. de pact. facit regulal. iij. ff. de ſu ſpect.tut. Tertio aduerte ad rationẽ Bar.& Doct.in d.l.ſi duo. dum dicunt, fquòd quãdo ſtipulatio eſt alternatiua in ſummis,& ſtipu- lator reſeruauit ſibi electionẽ, utrunq; eſt in obligatione. Nam contra hoc facit, quia ſi quando clectio eſt debitoris, minor ſumma cenſetur tantũ in obligatione:quia nõ eſt ue- riſimile quòd det maiorem: ergo quando eſt creditoris, ſola maior debet eſſe in obligatio- tit. ꝗe uerb. oblig cõment. 20 30 40 50 60 12G ne, ex quo nõ eſt ueriſimile quòd creditor at- tentauit minorẽ. l. cum de indebito. ff. de pro bat. Nec obſtat quòd facilius ſit remittere q́ʒ dare, quòd licet hoc in ſe ſit uerũ, tamen non eſt præſumẽda iſta remiſsio, ex quo præſum ptio donationis non eſt admittenda, imò po- tius ſtipulatio in effectu annullatur, q́; præſu matur donatio. l. à Titio. ubi Alex. j. eo. Suc- ceſsiuè Bar. hic tangit iſtam quæſtionẽ: Si di co, promittis mihi omnes ſeruos tuos?& tu reſpondeas, promitto omnes uno excepto, utrum ualeat ſtipulatio? Gl.& Dyn. tenebant quòd nõ. Bart. tenet quòd imò ſtipulatio ua let, ſed uitietur exceptio ratione incertitudi- nis. l. ſi fuerit. ff. de reb. dub.& I. Titiæ texto- res. ff. de lega. i. In hac quæſtione uidendũ eſt primò, an iſta ſtipulatio uitiet᷑ ratione incerti tudinis. Secundò, an uitietur propter diffor- mitatem ſeu differentiã obligationis in quali tate, quæ eſt inter interrogantẽ& reſponden tem. Circa primum puto, quòd iſta exceptio non ſit incerta, ita quòd debeat uitiari. Nam propter incertitudinẽ uitiatur ſtipulatio duo bus modis. Primus eſt quando ex tali incerti tudine promiſſor dando rem minimã libera- retur, ueluti in ſtipulatione animalis, uel etiã fundi: nam ex quo fundus cõſtituitur uolun tate domini, l. planè.§. fin. ff. de legat. i. dando palmitem terræ quis liberaretur,& propte- rea ſtipulatio nõ ualet, ut per Bart. in I. ita ſti- pulatus.in viij. oppoſ.ſ.eod. Iſtud non poteſt procedere in caſu noſtro. Secundo uitiatur, quando ſtipulatio eſſet incerta in genere ge/ neraliſsimo: alias ſi ſit incerta de certis, ut eſt in caſu noſtro, quia familia eſt certa, ſed ſer- uus exceptus eſt incertus, talis ſtipulatio ua- let,& electio eſt apud promiſſorẽ dare quem uelit, ut eſt tex. in J. qui ex pluribus.& ibi Dd. j. eo Et propriè nõ uidetur quòd iſta promiſ- ſio ſit inualida ratiõe incertitudinis, quia iſta exceptio poteſt certificari ex electione pro- mittentis, ut dixi,& eſt caſus in l. Iulianus. in fin. ff. qui& à qui. manu. Nec obſtatl. ſi fue- rit.ubi ſi teſtator leget Sempronio, hæres nõ eligit, ſed ratione incertitudinis legatum cor ruit. Sicut ergo incertitudo perſonæ uitiat le gatum, ita incertitudo perſonæ exceptæ de- bet uitiare exceptionẽ. Nam reſponde, quòd ex quo teſtator ſenſit de uno Sempronio cer to,& retulit mentẽ ſuam ad ſpeciẽ præciſam, ſinon poteſt probari de quo ſenſerit, uitiatur legatum:ſicut etiam ſtipulatio, quando ſenſe rũt partes de certa ſpecie, quæ nõ poteſt pro- bari propter incertitudinẽ, ut tenet Bar. in d. l. ita ſtipulatus. in vi. oppoſ. pro tex. in d. l. qui ex plurib. Sed in caſu noſtro promiſſor non applicauit mentẽ ſuã ad unũ in ſpecie, puta Stichum, ſed ad unum in genere quẽ ipſe po ſtea elegiſſet, unde talis incertitudo nõ uitiat. Præterea in caſu noſtrę quæſt. etiã ſi promiſ- ſor applicauiſſet mentẽ ſuam in ſpecie, adhuc non uidetur exceptio propter incertitudinẽ, quia poteſt declarare de quo ſenſerit, ut etiã tenet Socin.hic in ſecunda concluſ. Secus in FEfff 3 4² 43 44 caſu d.l.ſi fuerit. nam facilius quis declarat mentem ſuam quam teſtatoris. l. item Pompo nius ſcribit, ſi mihi frumentũ. 6. fi. cũ gl. ff. de rei uend. l. inter ſtipulantem.§. i. ubi Bar. j. eo, Nec obſtatl. Titiæ textores. nam ibi illa exce ptio non poterat aliquo modo certificari, ut declarant Raph. Com. Alex.& Iaſ.hic. Et ex his apparet, quòd iſta exceptio nõ uitiat᷑ pro- pter incertitudinem: unde nõ eſt uerũ quod dicit Bart.hic eam reijci, quòd ultra ſupradi- cta eſſet iniquiſsimum, ut promiſſor qui pro miſiſſet minus, teneretur ad plus: nam in illo uno nõ promiſit: ſi ergo non eſt conſenſus, non eſt ſtipulatio.l.i.in fin. ff.de pact. Se- cunda dubitatio eſt, utrum uitietur ſaltem ra tione diſcordantiæ, propter differentiã quali tatis in interrogatione unius, à reſpõſione al terius.Et uidet᷑ quòd ſic:quia ſi dico, promit- tis mihi omnes ſeruos tuos? ponamus ꝙ ſint decem, tu reſpõdeas, uno excepto, iſta ſtipu- latio nõ debet ualere, ex quo ille unus exce- ptus poteſt eſſe maximi precij, ut eſt gl. in d. J. ſi fuerit. uel etiã mediocris uel minimi. Sed qui ratione affectionis excipiatur, ut not. in I. apud lulianum.§. ſcio. ff. de legat. i. uidetur quòd ad illum quis ſe obliget eum dare liuo- luerit:& ſic eſt eadem ratio quæ in alternati- ua, ut dicit Comeñ. Ioan. de lmol. Aret.&alij hic: pro qua opinione eſt text.in d.l.iij.ff. qui & à quib. manu, Secundo adducit Aret. quia interrogans per collectiuũ, omnis, puta, pro mittis omnes ſeruos? non uidetur uelle decẽ, cùm in maiori ſumma inſit minor: quia pars propriè non dicitur de toto in nomine colle- ctiuo. l.non diſtinguemus.§ cum plures. ff. de arbit.& propterea promiſſor excipiendo unum, non reſpondet interrogationi. Tertio adde quòd etiam alio modo oſtenditur diffe- rentia inter interrogationem& reſponſionẽ: nam omnes ſerui ex interrogation eſſent in obligatione, ſed ex forma reſpõſionis nemo eſſet in obligatione antequã ſit facta electio. l. cum is.§. fin. ubi gl.& Doct ff. de cond. in- deb. In contrarium, quòd imò iſta ſtipulatio non uitietur ex diſſenſu, facit, quia ſi dicis, promittis omnes ſeruos:& ego reſpondeam, promitto, excepto Sticho, talis ſtipulatio ua- let ſecundum Dyn.& Bart.& alios hic,& ta- men ſi eſſet differentia in diſſenſu, non uale- ret: ſequitur ergo quòd ſit nulla, ſecundum Doct.hic, ſolùm ratione incertitudinis: quæ ratio non eſt concludens, ut ſupra deduxi& conſequenter ſtipulatio deberer ualere. Se- cundo facit, quia dictio, omnis, eſt uniuerſa- lis, ut dicit Bart. in l. quod Nerua. in ſecunda quæſt. ff. depoſiti.& conſuluit Decius conſil. Ixix. in ij. col. In uniuerſali autem non cenſen tur res particulares principaliter conſiderari, ſed in conſequentiam&tacite, ut perPaul. de „„ Aclati ml.) Sſed fi mihu Pamph. 83 des, uno excepto, iſta exceptio eriam ipſa re- fertur ad unũ in genere: unde uidetur quod reſponſio ſit conformis,& conſequenter ua- leat ſtipulatio. Et hoc tenendo poſſet reſpon deri ad argumenta contraria. Non obſtat pri mum fundamentũ, quia Procederet quando in interrogatione eſſet actum de certis ſe- ciebus: ſed in caſu noſtro ex quo interroga- tio fit uniuerſaliter, nõ uidetur habitus relpe ¹0 ctus particulariter ad ſingulos: unde etiam ſi excipias quẽ uolueris, ualet ſtipulatio, quia lex non præſumit diſſenſum meũ, ex quom- terrogatio non arguit affectionẽ ad ſingulas ſpecies:unde propriè loquendo ſingulæ ſpe- cies nõ ſunt in obligatione ſecundũ formã in terrogationis. Nõ obſtat fundamentũ Aret. quia falſum eſt, quòd interrogans per colle- ctiuũ, nõ uideat᷑ uelle quòd in maiori ſumma inſit minor: nam licet terminus uniuerſalis, zo0 omnes, non uerificet᷑ in parte, ut dicit Bar. in l. ſi pluribus. ff. de leg. ij. tamen pars contine- tur ſub illo uniuerſali: ſicut decem non ueriſi cantur in quinq́;,& tamen quinq; continent᷑ in decẽ:aliaàs attenta ratione Aret. etiam ſiex- ceptio eſſet certa, ſtipulatio uitiaret᷑, quod eſt contra cõmunem. Non obſtat tertium, quòd ex forma reſpõſionis nullus iſtorum decem eſſet in obligatione ante electionem:quia no uem ſunt in obligatione in abſtracto conſide 30 rati, argumento notatorũ per Bart. in l. Me- uius..duorũ.in vij.col. ff. de lega.ij.& inl. cũ incertus. per Doct ff. de lega. i. Et hoc modo poſſet defendi iſta opinio, quòd imò ſtipula- tio in totũ ualeat:ſed tamẽ nõ recedendo à cõ muni, fac aliquas cõcluſiones. f Prima eſt: Si interrogo per nomẽ uniuerſale, puta, promit ti mihi chorũ ſeruorũ tuorũ uel, promittis familiã tuam?& tu reſpõdeas, promitto, uno excepto, ualet ſtipulatio, per rationè ſupradi 40 ctam: quia ſatis ſumus concordes, ex quo tu non uideris habuiſſe reſpectũ ad aliquã parti cularẽ.& ita puto ꝙ fuerit de mẽte Aret hic, licet eius lectura ſit corrupta. Non obſtat l ſi chorus. ff. de leg. i. ubi in legato chori ſeruoꝶ cẽſent᷑ perſonæ ſingulariter cõſideratæ: quia reſpõdeo quoòd iſtud non eſt uerũ propriè lo quendo, ut probat ille tex. in dictione, quaſi, & dicã in. ſeq. Secũda cõcluſio eſt,tquando fit interrogatio peruerba generalia, proutin so caſu Doct.hĩc:nam dictio, omnis, licet ſit uni uerſalis quãdo addit᷑ rei uniuerſali, ſecus eſt ſi addat contemplatione pluriũ particulariũ, ut declarat Bar.in l. ſi ita. in ij. col. ff. de aur.& arg leg.unde hęc interrogatio, promittis om nes ſeruos tuos, non eſt uniuerſalis, ſed gene ralis, ut etiã dicit Bar. in§. ſequit᷑.&cõſequen ter tali caſu ſi fiat exceptio de aliquo incerto, nõ ualet ſtipulatio, quia eſt eadẽ ratio in iſto caſu quæ eſt in alternatiua, ut dixi.& iſta cõ Caſt. in. i.ff. de offic. eius cui. ult. col.& Ab- 6o cluſio eſt cõmunis. Nec obſtat fundamentũ, bat.in c. ex literis. de iure patro. Vnde in pro- polito, ſi te interrogo, Promittis mihi omnes ſeruoss? iſta interrogatio refertur ad ſingulos Particulariter, ſed in genere: unde ſi reſpon- quòd facta electione cenſebitur à principio nouẽ fuiſſe in obligatione,& ſic exceptionè fuiſſe certã: quia poteſt primò reſponderi ex mente Soci.hic, ꝙ licet declaratio retro traha tur, 45 46 iquod e 3 iutesacci da f. de ripoleſt ſt ulrucus ſi nilocalui rm qolah kagidu lxer ogquandoe dulloeſt:d lcnexcep vsleros? ulerſtipul cäglinnua neadaudi- ubus tacit goitta int ostlos eſ nobaturin nünrioné, liones:& pultioum aiuidi ra meſtrecec Kquia rat wneceſt t nio de qu⸗ dlionemd eimſi enp clenomer eretde ce laeti decl aeepto Kii lnrttdec nüum. iff — 129 tur, nõ tamen retrò trahit᷑ electio, in qua pro- priè procedit quæſtio noſtra: quia nos loqui- mur quãdo nõ eſt cogitatũ de certa ſpecie, un de attendimus tempus electionis: ſed iſta re- ſpõſio nõ eſt dubia, quia uidet᷑ quòd etiã ele- ctio retrò trahat᷑,& dicat᷑ à principio fuiſſe in obligatione deductus ille, de quo facta eſt ele ctio.per tex. in d..iij. ff. qui& à qui. man.. lib. & in l.cũ incertus. ff.de leg.i.& per Bar. in d. I. Meuius. õ. duorũ. in vij. col. Vnde ego aliter reſpõdeo. Nam ita eſt neceſſaria cõformis re ſponſio in ſtipulatione, ut nõ ſit ſatis ſi dein- de retrò trahat᷑ per fictionẽ, puta ꝗa retrò tra hitur iſta electio, tum quia ex quo interroga- tio procedit ſecundũ ueritatẽ, ita etiam debet eſſe reſpõſio, ne eadẽ res diuerſo iure cenſea- tur. arg. l. eum qui. ff. de uſucap. tum etiã quia aliaàs ſtipulatio in caſu noſtro ſtaret in pẽden ti, quod eſſe nõ poteſt:quia ex tẽpore præſen ti uires accipit ſtipulatio, ut eſttex. in l. uſufru ctus. ff. de ſtipul. ſer. ubi ſeruus hæreditarius nõ poteſt ſtipulari ſibi dariuſumfructũ, ꝗa u- ſufructus ſine perſona eſſe nõ poteſt,& tamẽ in illo caſu interueniebat perſona per fictio- nem, quia hæreditatis aditio retrò trahicur,& fingitur hæres uſq́; à principio adiuiſſe. l. hæ- res quandocunq;. ff. de acq. hær. Tertia con- cluſio eſt: Si in caſu prædictæ quæſtion s ſit facta exceptio in ſpecie, puta, promittis om- nes ſeruos? promitto præter Stichum, quòd ualet ſtipulatio.& uult Dyn. Bar.& alij hic, li cet gl.innuat contrariũ, prout etiã tenet Bal. in c.ad audientiã.i. in ult. col. de reſcript. pro quibus facit gl. ratio quam adducit: nam ex quo iſta interrogatio, promittis omnes ſer- uos tuos, eſt unita, non debet poſſe diuidi, ut probatur in noſtro tex. dum dicitur ualere ſti pulationẽ, quia duæ ſunt quodãmodo ſtipu- lationes:& ſic præſupponit tex. quòd ſi eſſet ſtipulatio unita, quòd nõ ualeret,& non poſ- ſet diuidi, tanq́; quid inſeparabile: ſed tamen nõ eſt recedendum à cõmuni. Nõ obſtat iſte tex.quia ratio Iuriſconfſulti in caſu ſuo eſt bo na, nec eſt trahenda ad iſtum in quo eſt alia ratio, de qua in§. præced. Amplia hanc con- cluſionem de mente moder. hic, ut procedat etiam ſi expreſſum nõ ſit in exceptione ſpe- ciale nomen ſerui, ſed tamẽ promittens intel- ligeret de certo: nã adhuc ualet ſtipulatio,& poterit declarari. Vnde ſi reſponſio ſit facta, excepto Sticho, cùm plures haberet Stichos, poterit declarare de quo intelligit, l.hæredes Palàm.§. i ff. de teſta.& ille declaratus à prin- cipio dicetur fuiſſe exceptus. per not. in I. ſi quis a filio. ſi quis plures. ff. de lega.ij.& ita tenet Soci.hic. Sed aduertendum puto:quia uidetur quod iſta declaratio fieri non poſsit, 47 fex quo in contractibus dependentibus à uo Iuntate duorum, ſi ſit actum de certo, nec cõ- ſtat de quo, nõ ſtatur declarationi unius, imò ſtipulatio non ualet tanquam incerta. l. ſi ex pluribus.j. eod.& per Bart in d. I. ita ſtipula- tus.in viij.oppoſ. Nec obſtat d. 6. ſi quis plu- res. quia procedit in actu dependentià uolũ- tit. de uerb. oblig. cõment. 10 20 20 40 50 60 130 tate unius, in quo diſtinguitur ut ibi,& per gl. in d.l. ſi fuerit. Nec uidetur eſſe ratio diffe- rentiæ, ſiue quis excipiat unum in genere de omnibus ſeruis, ſiue Stichũ in ſpecie de plu- ribus Stichis: quia ſemper exceptio eſt incer ta de certis, unde ſemper ſtipulatio annulla- tur, propter differentiam in qualitate obliga- tionis, quæ eſt interinterrogantem& reſpõ- dentem, uts dixi. Sed pulcher caſus eſt, Po ne, interrogaui te, promittis omnes ſeruos tuos? tu reſpondiſti, promitto omnes uno ex cepto: nunquid poſſumus ego ð tu dicere, quoòd tempore cõtractus intelligebamus de certo ſeruo excipiendo, ad finem, quòd dica- tur ſtipulationem ualuiſſe,& hoc in præiudi cium fortè aliquorum creditorum, qui ſunt poſteriores? Etuidetur quòd ſic: quia decla- ratio retrò trahitur,& fingitur uno& eodem tempore facta cum re declarata:& dicit Ioan. And. in addit. Specul.in tit. de teſte.§. nunc ui dendum. ult.col.in addit. incip. ꝓlus dico. re- fert& ſequitur Rom conſil.Ixv.& conſil. cc- cclxxxij. in ult. col. Contrarium puto uerius, quia iſta declaratio non debet retrò trahi in præiudicium tertij: pro quo facit, quia ſi debi tor ſoluit creditori, non poſſunt ex poſt facto declarare intentionẽ ſuam, in quam cauſam uoluerint illam ſolutionem uerti in præiudi- cium tertij.l.ij.& iij. ubi Ang. Imol. Paul. de Caſt. j. de ſolut. ad idem text. in l. ſi partem.§. fin. ff. quemad. ſeruit. amitt. ubi non poteſt le gatarius declarare uoluntatem ſuam,& dice- re ſe repudiaſſe in præiudiciũ tertij. ad idem J. ſcripturas. C. qui pot. in pig. hab.& quod not. Paul.de Caſt. cõſil. cxxxiiij. in cauſa Ser. Ludouici.in i.uol. ubi nõ ualet confeſsio cõ- trahentium ex poſt facto, ſi potuerũt altera- re ſcripturam& tempus anticipare in præiu- dicium aliorum creditorum. Ad idem quod notatur in. facta.. ſihæres. ff. ad Trebellian. ubi non ualet confeſsio cedentis in fraudem ceſsionarij.& quod notat Felin. in c. cum o- lim.in iij col. de re iudic. ubi declaratio quæ non conſonat uerbis, in præiudicium tertij non ualet,& declarans præſumitur circun- uentus. Vnde in caſu noſtro iſta declaratio non retrò trahitur: quia propter præiudiciũ tertij res non dicitur amplius integra. l. bono rum. ff.rem rat. hab.& quod not. Oldra. con- ſil xlvij. ante omnia. in fin. Et iſtud ſatis eſt de mente Bartoli& Aret. in d. l.hæredes pa- làm.§. ſed ſi notaui. In gl. in uerb. ſitot quot pro conſtanti& ẽ. tNota quòd coniunctio, Si, in his quæ ſunt iuris non inducit dubitationem,& ſic nõ ſer- uat naturam ſuam: imò importat rationem le gis, non autem cõditionem: de quo per Bar- tolum in l. demonſtratio. S. i. ult. col. ff.de con dit.& demonſt. Et eſt ratio, quia ius eſt ſem- per certum ipſis luriſconſultis. I. ij.§. Ser- uius autem. ff de orig. iur. facit quod notatur in l.cum quidam.. ſuum. ff. de acquir. hęred. Et iſtud facit ad clauſulam quæ ſolet apponi in reſcriptis, Concedo ſi de iure uel prout Ffff 4 48 49 50 iuris& ẽ. Nam ex quo princeps præſumitur certus,& habere iura in ſcrinio pectoris, I. o- mniũ.C. de teſta.uideretur talem dictionẽ im portare cauſam ſeu rationẽ, nõ autem condi- tionem. Facit, quia in ſententia principis ta- lis clauſula nõ importat conditionem. c. quo niam Abbas.in fin. de offic. deleg. Idem in pri uilegijs, per text. in c. Abbate. extra de uerb. ſig.de quo per Feli.in c. ij.in v.col. de reſcrip. In contrariũ facit, quia imò uidet᷑ quòd in re- ſcriptis ſubintelligatur talis clauſula, etiam ſi non ſit appoſita,& operetur effectum condi- tionis, ut dicit Innoc. in c. ex parte. de reſcrip. quemallegat Bal. in margarita ſua, in uerb. li teræ. ubi concludit quòd literæ ſuper contir- matione ſententię intelliguntur, ſide iure eſt confirmanda. fa. quod not. Ioan. de Ligna. in c.ad audientiam. in ij. col. de regul. tnam re- ſcripta principum debent interpretari ſecun dum ius.J.iij. C. de paganis.& not. in c. paſto- ralis.de fid. inſtr. cum ſimil. Item facit, quia re gulariter iſta clauſula, Si de iure& ẽ. nõ ope- ratur niſi quatenus ſit iuris,& ſtat cõditiona- liter, ut per Bar.& Imol. in IJ. ſi quãdo. de leg. i. & Feli.in c.cum contingat. in iiij. col. de offi. deleg.cum cõcord.& fa. l. ij. in prin. C. de his qui latro. Credo quòd etiam in reſcriptis ſtat conditionaliter, quia debent interpretari ſe- cundum ius cõmune. l. puniri. C. de diuer. re ſcript. niſi quando princeps cauſa plenè co- gnita& ex certa ſcientia concedit, ut in ſimi- li dicit Abbas in c. examinata. ad ſin. extra de confir. utili uel inutil.& ita procedit iſte text. quia Iuriſconſultus hanc conditionem appo ſuit in re, in qua habet certam ſcientiam: aliàs in dubio puto ſecus. Non obſtat quod prin- ceps præſumitur in iure informatus, quia re- ſponde ut per gl.xxiiij.diſt. c.præterea. Item illa clauſula potuit ſubdi reſpectu facti: pro⸗ pter minimam facti alterationẽ iusuitiatur. l. ſi ex plagis.S. in cliuo.& ibi Alber. de Roſ.ff. ad leg. Aquil. uel etiam reſpectu iuris dubij, in quo ſint uariæ opiniones, cuius ignoran- tia probabilis eſt, ut not. in§. quibus. in prima conſtit. C. per Bar.& alios. Extra gl.& Bar. quærit hic Ro.& Aret. t quid de teſte qui eſt falſus in uno, an eius dictum uitietur in om- nibusrut ſupraà tetigi unũ uerbum. Dic quòd ſic:quia fides eſt indiuidua, unde in totum ui tiatur.c.pura& ſimplex.iij. q.ix.& eſt cõmu nis opinio per Doct. in I. ſi ex falſis. C. de trãſ- act.& Canoniſtæ in c. fraternitatis. de hæret. 51 Limita primò, ut nõ procedat ſi falſitas non conſiſtat circa ſubſtantialia, ut per Specul.& Io. And. in tit. de teſte.§. i. cum concord. per Feli. in d. c. fraternitatis. fa. quod not. Maria. Soci.in c.fin.in iij.col.de crimin. fal.& refert Feli. in c.ij. in ix. col. de reſcript. ubi ſi quis ad dat uel diminuat aliquid in reſcripto non ſub ſtantiale, nõ punitur de falſo, licet ſecundum eum ſit excõmunicatus.& facit quod conſu- Iuit Ang. conſil. cxciiij. in ij. col. ubi dicit, ꝙ ſi teſtis interrogatus ſuper generalibus reſpon det rectè, cùm tamen eſſet affinis, ſi nõ erat in „ Alciati in L.]. s ſcdſimihi Damph. 3 10 20 30 4⁰ 50 60 gradu prohibito ad ſerendum teſtimonium quod dictum ualet, nec eſt falſus: quia illud mendaciũ nõ reſpicit ſubſtantialia. allegatla cob.But.ita tenentem in l. Lucius. ff de infa- mib.& idem laſ.in l. ſi duo.§. idem lulianus in fi. ff,de iureiur. Fran, de Cur. in tract dete ſtib. in quinta concluſ.cum concord. Si uerd eſſet in gradu tam propinquo ut propter ſu- ſpicionem ei nõ crederetur, ſi tacuit affinita- tem, eſſet falſus,& eius dictum in totũ uitiare tur. ita poteſt intelligi quod not. Bart, contil. Ixxxviij. in quæſt. inter Franciſcũ. in i. col.& Barthol. Veroneñ. in cõſil.iij. in criminalib. Sed aduerte, quia illa deciſio Ang. adhucnõ uidetur uera:quia iſta limitatio debet intelli- gi. quando teſtis eſſet mendax ſuper aliquo nõ ſubſtantiali,& nihil pertinente ad cauſam: ſecus ſi aliquo modo poſsit pertinere, ut di- cit Aret.hic,& in conſil. Ixxi. in ij. col.& etiã leuiter adminiculantiadicuntur pertinere ad cauſam, ut dicit Bald. in c. ij. extra de teſtib. Iſtud autẽ eſt in caſu noſtro:quia quandoaffi nis admittitur in teſtem pro affine, licet pro- bet, nõ tamen eſt maior omni exceptione, ut eſt gl.in§.cogitandum. in Auth. de monach. Guil. de Cun, in l. cui eorum.§. affinitatis. ff. de poſtul.& per Alex. in cõſil. xviij. in i. uol. et iſtud puto uerius,& eſt de mente Bart, in d. conſil.lxxxviij. dum loquitur in nepote con- ſobrino, qui admittitur ad teſtimonium: uel per Doct. in l. parentes. C. de teſtib. unde cre do quòd prædicta deciſio Ang. ſolum proce deret ad euitandam pœnam falſi, prout loqui tur Jaſ.in d.l.ſi ex falſis. Secũdo limita, quan- do teſtis falſum ignorãter dixiſſet, ut per Bal. in d.l.ſi ex falſis.& Feli. in d. c. fraternitatis. cũ ſimilt Sed nunquid in dubio pręſumat᷑ igno ranter depoſuiſſe, an ſcienter:& ſic præſumit dolus. Specul.in tit. de teſte. in§.i. in ult. char. uerſ.item quòd aliquid de ſuo addidit.& An gel.in l.pro hærede, ff. de petit. hære.& Aret. hic,& in c. in noſtra. de teſti. in iij. col. præſup ponit præſumi dolum, nec admitti iſtam ex- cuſationẽ ignorantiæ, ex quo teſtis nõ debet dicere niſi quod in ueritate uidit& cogno- uit. Confirmo iſtam ſententiã per tres ratio- nes. Primò, ſquia teſtis præſumit᷑ propteriu- ramentũ deponere cõſideratè,& de eo quod eſt certus.c.ex reſcripto. extra de iureiur.& quod not. Alex. in rub. 5 eo. in pen. col. Secũ- do rquia teſtis dicens aliquid falſum, cõmit- tit contra ius diuinũ& naturale, unde igno- rantia non excuſatà dolo, ut per Ang.in.pla gij. C. adl. Elauiam. de plagia.& Salic. in lſe- natus.C. de ijs qui ſibi in teſta. adſcrib.& Bar thol. Veroneñ. in conſil. xxi. in pen. col. Ter- tio,t quia in his in quibus debet præcedere di ligentia, præſumit᷑ ſcientia& dolus illius qui deb ebat diligenter inquirere, nec admittitur excuſatio ignorãtiæ, ut eſt gl. in c. ad falſario/ rum.& ibi loan. de Ana. in pen. col. extrade crim. falſ. Et ſic concludo, quòod in dubio n0 præſumitur ignoranter depoſuiſſe falſum) ct ictũ annulla- conſequenter in dubio totum dictũ unnn UI. 5¹ 5 54 55 ulgaitale nprcdenl Tedete l allisquic lhdu. VnR amagne tqalülle lquotien mnenin d. nutum con dtubitrari, quldem d dlleras. Uer ereſump Ii ol in il Umnoncon lum Cdet malapœr dialſtt vinſimi adlLuciu- oealuteſti veum dixit mnellefach godiplelſci kläng a ſceteſta.P wncludnj. üübiturpe aqpodliſte duidixerun ruunur. tmdictai voloefaci lele ſlue umelcient woind c Rüütus iſte dphluio ſ con Vunoum. Arfitilci 57 1 133 tur. Fallit tamen in facto multũ antiquo, uel multũ implicito:quia tunc pręſumit᷑ ignorã- ter depoſuiſſe, ut dicit Aret. in d. c. ſi noſtra. et Felin. in d. c. fraternitatis. Puto iſtud non eſſe ita generaliter uerum: quia nõ debet excuſa- ri in tali caſu teſtis qui depoſuit certitudinali- ter,& ſic uidetur confiteri ſe plenè recorda- ri, unde non eſt ei ſuccurrendum,& militant cõtra eum prædictæ rationes. quare tu intelli ge ea procedere accedentibus alijs coniectu ris:nam debet iudex attendere qualitatẽ ho- minis, ſi ſit uir ſimplex, uelimprobus. Vnde dicit Ang.in auth. de teſti. 5.& licet. per illum text.in uerb.aſtu.fquod ſi ruſticus idiota nul latenus intelligens ſit ſibijpſi contrarius in di cto ſuo, non tenetur pœna falſi: quia non ex malignitate præſumitur depoſuiſſe, ſed per imprudentiam:& ad hoc dicũt debere aduer tere dome iudicantes:& etiam dicit Socinus in l. ſi is qui ducenta.§. utrum. penul, col. ff, de reb.du. Vnde ſi ſit uir alias bonæ æſtimatio- nis& magnæ probitatis, præſumitur potius depoſuiſſe falſum per errorem, ut dicit Bald. in l. quotiens. ff.de hær. inſtit.& Barthol. Ve roneñ.in d.conſil. xxi. in ult. colu.& ſic iſtud multum conſiſtit in arbitrio iudicis, qui habe bit arbitrari, nunꝗd iſte doloſe depoſuerit,& quã fidem debeat adhibere eius teſtimonio. c. literas. uerſ. quanquam ueriſimilius, extra de præſumpt.& tradit Barbat. conſil. Ixv. in iiij.col.in iiij.uol. Facit etiam, quia licet fal- ſum non committatur ſine dolo.l. nec exem- plum. C. de fal. tamẽ eſt in arbitrio iudicantis qua alia pœna eum iudex puniat, ut eſt gl. no tab. in l.& ſi ſeuerior. C. ex quib. cauſ. infa. ir- ro.& in ſimili quod not. Iacob. But.& Ang. in d.l. Lucius. Aduerte etiam, ſ quia in uno a- lio caſu teſtis præſumitur ex ignorantia men dacium dixiſſe, ſcilicet quando dicit aliquid tit de uerb. oblig. cõment. 10 20 30 non eſſe factum coram ſe, quia ſubintelligit᷑ 40 quòd ipſe ſciat.& eſt gloſ.viij. q.iij. Artaldus. Bal. Ang.& Imol. in l.hæredes palàm. in prĩ. ff.de teſta. Franciſ. de Cur. in tract. teſtium in concluſ.lvij.& ſic tali caſu dictum eorum nõ uitiabitur per falſum quod eſt inutile:niſi di- cas quòd iſta ſubauditio fit ad ſaluandũ alios qui dixerunt tales eſſe præſentes, ut propriè loquuntur Doctores, non autem ad ſaluan- dum dicta ipſius arrogantis ſe interfuiſſe.& pro hoc facit text.in d. c. Artaldus. quia aliter ille ſuperfluè addidiſſet in iuramentoillauer ba, me ſciente& ẽ. Reliqua dic ut per moder- nos in d. c. fraternitatis, Ethoc modo ſit ex- peditus iſte 5. Stipulatio eſt contractus, cui tradita eſt forma à iure ciuili Ro- manorum. 2 Non reſert ſi latiné interroganti reſpondeatur græcè, dummo- 3 4 5 6 7 do reſponſio intelligatur. Ad hoc ut ualeat ſtipulatio, uerba debent eſſe congrua. Quod fit per interpretem, non dicitur fieri per ſe. Vt ſtipulatio ualeat, requiritur ut interpres ſit uerus. Verũ dicitur, non quod in ſe uerum eſt, ſed quod eſt probatum. In telligentia partium inter ſe, licet ſit de forma in ſtipulatione, tamen ſatis eſt ſi habeatur per interpretem. 50 60 334 8 Quia ſit forma. 9 Quare à Romanis ſit conſtitutum, ut ſententia à magiſtra- tu ferretur latine. 10 In actibus ſemper utendum ea lingua, quæ intelligatur ab his, quibus actus poteſt præiudicare. 11 Libellus qui offertur iudici& non parti, debet offerri lin- gua latina. 12 Interpres in caſu huius legis non eſt teſts, ſed declarator, ut arbiter& agrimenſor. 13 Et huius rei ratio. 14 Quilibet peritus deponens in iudicio de ſua arte, dicitur te 1s Quare credatur unico interpreti.& num. 16. 17.(ſtis. 18 An partes poßint facere, quòd dicto ſolius interpretis cre datur. 19 Acta non poſſunt deſtrui de partium conſenſu, niſi iudice conſentiente. 20 Dicta teſtium inualida poſſunt de communi conſenſu par- tium ualidari. 21 Quando ſtetur dicto unius teſts. uſq; ad num. 9. 26 Cüm partes promiſerunt ſtare dicto tertij, nunquid poßit probari contrarium. 27 Sicut partes poſſunt conuenire, quòd ſtetur dicto unius cer ti teſtis, ita poßiũt cõuenire qd ſtetur priuatæ ſcripturæ 28 Dilutio argumentorũ Socini contrariũ tenẽtis.& nu. 29 30 Quid obſeruandum ſit in ficiendo inſtrumento contractus facti inter theutonicos.& num. 32.33 31 Si duo adhibeantur teſtes, an unus de alio poßit teſtficari. 34 Peritis in arte ante quam credatur, oportet quòd ſint magi- ſtri in illa arte. 35 Periti qui dicantur. 36 Quando periti inter ſe ſunt diſcordes, quibus maior ſit fi- des adhibenda. 37 Adaſſumendum informationes extraiudicialiter, ſtatur di- cto unius periti. 38 In actibus iudicialibus requiruntur duo periti. 39 Quando hæc regula fillat. uſq; ad num. 42 43 Si interrogatus de toto& uniuerſali reſpõdeat impropriè, an uitietur ſtpulatio. 44 Sub ſeruitute uiæ, continetur ſeruitus itineris. 45 Quando diuerſitas interrogationis&reſponſionis uitiet ſti pulationem. 46 Vſusfructus cauſalis eſt inſeparabilis à fundo. 47 Si interrogalus an promittat uiam, reſpondeat promitto a- ctum, ualet ſtpulatio. 48 Si interrogem, promittis uiam:? ꝗ reſb õdeas, promitto iter & actum, ualet ſtipulatio. 49 Quando interrogatione ficta de uniuerſali, reſpõdeatur de particulari, an ualeat ſipulatio. 50 Si interrogem, promittis gregem?& tu reſpondeas, pro- mitto ouem, non ualet ſtpulatio. §. EADEM= Summa& diuide hunc text.uthicper alios. Circa primã partẽ tex.ratio dubitandi potuit eſſe, ſquia ſtipula- tio eſt contractus cui tradita eſt forma à iure ciuili Romanorum.§. de conſtituta. Inſtit. de act.unde debuiſſet etiam eorum lingua con-/ cipi.& facit text.in l.an inutilis.in fin.j. de ac- cept.& Inſtit. de pat.pot. õ. i. Sed contrarium deciditur:quia cùm exiſto contractu oriatur uerborum obligatio, ergo qualiacũq; uerba ſint, dummodo cõgrua, debẽt producere iſtã obligationẽ, per arg. à generalitate uerbi, qᷓ d ualet. l. i. 5. quod autẽé. ff. de aleat. cum ſimilib. Circa ſecundã partẽ in uerſ.ſed utrũ.ratio du bitãdi eſſe potuit ſecundũ moder. hic, qa ma- ior cõformitas eſt inter latinũ& græcũ, q́; cũ alijs linguis, ut eſt gl. in§. alienatiõis, in auth. 9 4 . „„ Alciacl in 1 5.ſedfimihn Pamph. 8 de non alien. Sed iſta ratio nõ eſt cõcludens, nec facit ad propoſitũ, quando interrogarẽ te aſſyrie,&tu reſpõderes punicè. Vnde dic me lius, quòd ratio dubitandi eſt, quia latina lin- gua& græca erat magis generalis& cognita er omnes prouincias Romani imperij, ut dicunt hiſtorici,& facit§. ſed noſtra. Inſtit. de ſuc. lib& gl. in proœm. fforum. ibi, noſtra& græca lingua. Ratio decidendi fuit, quia quæ ſtatuuntur propter maiorem frequentiã, lo- cum ſibi uendicant etiam in caſu non ita fre- uenti, ut eſt gl. in l. unic. C. de rap. uirg.& in auth. caſſa& irrita. C. de ſacr. ſan, eccleſ. Not.primo ex text.ſquòd nõ refert ſi lati- nè interroganti græcè reſpõdeatur, dummo- do reſponſio intelligat᷑. Ethoc facit ad quęſt. quam poſuit Alber. de Roſ. hic,& in I. i. in ij. col. C. de Iuſtin. Cod. emen. ubi dicit ſe fuiſſe interrogatũ per quendam magnũ Doctorẽ, utrum interpretationes græcorũ uerborum quæ ſunt in ff. fidem faciant,& habeant uim Iegis:& de iure uidetur concludere quòd nõ: & ita tenet Azo in ſumma, C. quod cũ eo qui in alie.po.in iiij.col.uerſ.quid ſi pater. Fu dic quod imò ſtandũ eſt, arg. iſtius tex.& ex quo iam longa conſuetudine ſint approbatæ: ſi- cut dicimus de feudis.arg.l. minimè. ff. de le- gib.& ubi dubitatur, nunquid interpres ue- rêtranſtulerit, recurrendũ eſt ad literam Piſa nam tanq́; originalem. fa. text. in c. ut ueterũ. ix.diſt. Et iſta utilia ſunt propter tit. ff.de ex- cuſ.tut.in quo omnes ll. Modeſtini interpre- tatæ ſunt græcè,& propter auth. cum multis alijs, in quib. non eſt arguendũ à proprietate uocabuli. Not. ſecũdo in uerbo, dummodo congruenter& ẽ. ſ quòd uerba debent eſſe cõ rua ad hocut ualeat ſtipulatio:& hoc fa. pro gl. in 5. ſed hæc ſolennia. Inſtit. de uerb. oblig. quæ cõmuniter tenetur, ut dixi s in prin. l. Et ex iſto tex. confundit᷑ limitatio Paul, de Caſt. hic, dum dicit illam gl.non procedere, quan- do partes à principio per proteſtationẽ decla rauiſſent intellectum illarum uocalium. arg. gl. in l. ſi quis in ſimili. ff. de lega. i. Sed contra rium eſt uerius, ut tenet Iaſ. hic,& fa. iſte tex. qui requirit uerba congrua pro forma.& gl. in d.l.ſi quis fundi. loquit᷑ in actu in quonon attendunt᷑ uerba, ſed uolũtas. Vnde dictum Paul.poſſet procedere in contractib. qui con ſenſu cõtrahuntur, ueluti in mandato, prout etiam eſt principalis intentio Alex.in conſil. cxlvi.in cauſa& lite. in pen. col. in uerſ.v. ubi dicit tales contractus poſſe etiam fieri per lite ras& zipheras:& etiam in talibus contracti- bus ſatis eſſet ſi uerba inducentia conſenſum perciperentur ſono tubæ, ut dicit Bal. in J. fal ſus.in viij. col. C. de fur. per tex. in l. Labeo. in fi. ff.de ſupell. leg. licet Alex. hic teneat idem eſſe in ſtipulatione, quod eſt falſum,& tex. in d.l. Labeo probat contrariũ, dum præſuppo- nit, eos qui inarticulata uoce uel ſono quodã loquũtur, nõ poſſe dici quod loquant᷑. Not. tertio,quòd illud non dicitur fieri per ſe, qᷓd fit per interpretẽ.& hoc facit ad quæſt. Quan 10 20 30 4⁰ 50 60 do princeps cõmittit ordinario, quòd in tali cauſa per ſe procedat,& iuſtitiam faciat, nun quid cenſeatur ſublatũ conſilium ſapientis quodaliaàs ſequi debuiſſet ex forma ſtaruti? Et uidet᷑ quòd ſic, per iſtum text. ad idem fa. tex. in c. in criminalib.v.q.iij.& ibi Gemi, no tat, quòd ubi lex apponit dictionẽ, per ſe, a- ctus nõ poteſt expediri per aliũ.& faciũt no tata per Barto. in l.iubemus. C. de erog. milit. anno. lib. xij. In contrariũ fa. quod not, Iaſ.in Li. in x. col. ff. de off eius cui. ubi uult, quodſ princeps in reſcripto dicat, per te cognoſcas, quòod tamẽ iudex poterit delegare. alleg. Bal. in c.fi.in ij.col.extra de offi. dele. Sed iſtadeci ſio cõfunditur per hunc text. per ſupradicta: nec Bal. loquitur quando uerba ſic concepta ſunt, ſed quando in reſcripto ſimpliciter dici- tur, tu cognoſcas: nam uidetur potius expreſ ſum quod tacitè inerat.arg.l.ij.ff. de lega.i. Not.quarto in text.ibi, per uerũ interpre- tem. quod ad hoc ut ſtipulatio ualeat, fubieſt difformitas linguæ, requirit᷑ quòd interpres ſit uerus. Et cõſequenter infertur, quòd cùm iſta qualitas requirat᷑ in interprete, quod de- beat probari.per notata per Bal. in c. i.9. ſiin- ſtrumentũ. de notis feudoꝶ. Areti. cõſil. Ixx- xiij.quia multa fuerunt.in pen. col, undeniſi probaretur quod iſte fuiſſet uerus interpres, ſtipulatio non eſſet probata. Facit, fquia illud dicitur uerum, non quod in ſe uerum eſt, ſed quod eſt probatũ, ut per Archid, xxx. q́. v. iu- dicantẽ.& Bal.in c. i. in i. col, de conſtit. Doct. nõ ponderant iſtum tex.& præſupponuntꝙ partespromiſerint ſtare dicto iſtius: quod ni- ſirectè intelligatur, diuinat ad tex. Sed nõ re- cedendo a cõmuni ſententia poteſt ſic dici: quia aut loquimur quo ad ſtipulationẽ in eſ- ſe deducendam,& tali caſu eo ipſo quòd par- tes eligãt iſtum interpretẽ, intelligitur quòd uelint ſtare dicto eius,& oritur obligatio.& ita loquit᷑ iſte tex. Aut loquimur quo ad pro bandam ſtipulationẽ in eſſe deductam, quan do pars negat contractũ,& iſte caſus nõ tan- itur in tex.& tũc poteſt procedere quod di- cunt Doct.uidelicet quòd nõ probabiturſti- pulatio per ſolum interpretem, niſi partes ex preſſe conuenerint ſtare dicto illius,&de iſta cõuentione plenè conſtet, ut dicit Raph. Co. & Soci.hic.Aut nõ negat᷑ cõtractus,ſed dici- tur interpretẽ nõ tradidiſſe fideliter ſenſum uerborũ contrahentibus,& tali caſu mihiui- detur quòd debeat ſtari dicto ipſius interpre tis, niſi probaretur contrariũ. Moueor, quia iſte eſt teſtis in re à ſe geſta, quæ ad ſuam utili tatem non ſpectat, unde debet illi ſtari, ut di- cit Paul.de Caſt. in l. quicũq;.ad fin. C. deſer. fug.& in J. ſi debitorẽ. ff. de noua. Salic: in ſi quis decurio.in iiij.oppoſ.C. de fal.& Firmi. in repertorio, in uerb. teſtes duo regulariter. Deci. conſil.vi.& conſil. clix.&licet de illo di cto dubitent Alex.& laſ.in l. nec is. ff. de acq. hær. tamen ſine dubio debet procedere quan do iſte teſtis fuit talis, de quo ſemel partes ha ... 1— buerunt fiduciam eum eligendo. arg. l. Theo pompus- feln. in c0 le qoc Il urpioſo oalequen dunt, etian enuick in drlic, qu rreniun gopollen icoC.ſi⸗ iwscelicit Wueniatit iquis à klere lfin lalus requ menpote cuentiä goformat moddat eſ ianus,. ogulam uic leiniij. nioppe umüdi inte ellgibilibu imtenent h dd quæſt nrCom 8 tulolatiun ndekaph neligunt afquodh t girus li mumſuam bhonoral bin tit de tdusnon b riicis inſtie dibs,a dbantur, wämult naudre di keius ll is. 337 tit. de uerb. oblig. cõment. 138 pompus. ff. de dot. præleg. ſi non miliitet ali- qua ſuſpicio cõtra eum:& eſt de mẽte Doct. utj dicetur. Quatenus ergo text. requirit ue- rum interpretem, intellige præſumi uerum, quando fuit electus à partibus, ſecundum ſu pradicta. Not. ultimo. tquòd qᷓ;uis in ſtipu- latione ſit de forma, ꝙ partes inuicẽ ſe audiãt & intelligant, ut probat᷑ s in prin. l.tamẽ ſatis eſt ſi iſta intelligentia habeat᷑ per aliũ, uideli- cet per interpretẽ:& ſic uidet probari ex iſto text. quòd ſufficiat ſi forma adimpleat᷑ peræ- quipollens, qᷓd eſt cõtra cõmunem regulã la- tè traditam per Iaſ.in l.i.ff. de lib.& poſth. per Felin.in c. cum dilecta.de reſcript. Sed reſpõ de, quòd imò intelligentia inuicem nõ requi ritur pro forma: ſed bene uerum eſt, quòd in conſequentiam, ſi lex requirit quòd ſe exau- diant, etiam ſubintelligendũ eſt quòd debeãt ſe inuicẽ intelligere:& ſic habes ſecundũ mo- der.hic, quòd fufficit formam, reſpectu eorũ quæ ueniunt in conſequentiã, adimpleri per æquipollens, facit quod not. Bal. in l. unic. in iij.col. C. ſi ſeruus exte. ubi dicit, ꝙ ubi cõtra- ctus deficit in forma conſenſus, qui conſen- ſus ueniat in conſequentiã, tunc talis contra- ctus qᷓᷓuis à principio inualidus, poteſt cõua- leſcere.l. fin. C. ad Maced. quod nõ eſſet ſi cõ ſenſus requireret᷑ principaliter, ſecũdũ eum: tamen poteſt dici, ꝙ ubi aliquid uenit in con- ſequentiã, nõ uidet᷑ propriè eſſe de forma, fex quo forma eſt quid principaliter requiſitum quod dat eſſe rei.l. Comæ.§. Flauius. j. eod. I. Iulianus. 5. ſi quis. ff. ad exhib.& ad prædictã regulam uide aliam limitationẽ per Bald. in I. unic.in iiij.oppoſ.C.ut quæ deſunt aduoc. In i.oppoſ. Bart. de l. decreta. ff. de re iudi. dum ibi interpretatur, uerbis latinis, id eſt, in telligibilibus, ſecundũ Dyn.& Oldr. idem e- tiam tenent Alex.& cõmuniter Doct. hic,& fa. ad quæſt. ſtatuti Lucani, de quo dic ut hic per Com.& Soci. Adde quòdiſte intellectus eſt uiolatiuus,& improprie intelligit literã: unde Raph. Com.& Jacob. de Put. ibi aliter intelligunt illum tex.& magis proprisè, uideli cetfquod ita conſtitutũ ſit à Romanis, ut ma giſtratus lingua latina ferrẽt ſentẽtias, ut lin- guam ſuam magis dilatarent,& redderẽt ma- gis honorabilem, allegant Valer. Max. in ij. lib. in tit. de inſtitutis antiquis. Sed iſte intel- lectus non placet: quia Valerius loquitur de priſcis inſtitutis, quæ fuerũt obſeruata à ma- ioribus,& quæ tempore ſuo amplius nõ ſer- uabantur:& fuit tempore Tiberij Imperato- ris,& multò antiquior Tryphonio Iuriſcõſul to autore dictæ l. decreta. qui fuit ſub Seuero &cius filijs. Pręterea Valerius expreſſe dicit, quòd nolebant magiſtratus Romani neq; lo qui græcè,&tamẽ ſentẽtia poteſt ferri uerbis græcis. l. iudices. C. de ſent. Quaretu intelli- ge planius:nam ille tex.loquit᷑ in prętoribus, & ſic in magiſtratib. qui dicebãt ius Romæ. l. Barbarius. ff. de offic. præt. unde non eſt mi-⸗ rum ſi debent pronunciare latine, ut dicit gl. hic:in prouincijs enim nõ dicebãt ius præto- 10 20 30 4⁰ 50 60 res, ſed proconſules uel præſides, ut not. per moder. in I. i. ff. de offi, eius cui. Poteſt tamen ſaluari cõmunis intellectus: quia ut s dixi, in prouincijs Romani imperij tam lingua lati- na q́; græca erant multum in uſu,& ſic ſi iudi ces illo idiomate pronunciabãt, ſatis diceban tur uti uerbis intelligibilibus: hodie uerò ubi iſta idiomata nõ ſunt in uſu, non procederet d.l. iudices. ſed ſeruãda eſſet cõſuetudo fori, prout fit Pariſijs, ubi etiã acta ſcribunt᷑ in uul gari, ſecundũ Paul. Caſt. in. ſed ſi pupillus.. proſcriptũ.ff. de inſtit. act.& in Burgundia, ut dicit lac. de Put. in d. l. decreta. Et iſta pro- cedunt in ſentẽtijs:tin alijs uerò actibus ſem per utendum eſt ea lingua, quæ intelligat᷑ ab his, quibus actus præiudicare poteſt. d. 5. alie nationis. in auth, de non alien,& d, õ. proſcri- ptum.fa. c.oportet.viij.q. i.& Cle. ne in agro. §. ſanè in ſingulis. de ſtatu monach.& conſe- quenter ubi ad aliquem ſcribitur, utendum eſt lingua intelligibili per eum cui ſcribitur. J. i. in prin. ff. de excuſat. tuto. f Vnde libellus qui offertur iudici, nõ parti, debet offerri lin- gua latina, nõ uulgari, licet pars nõ intellige- ret, ut hic per Imol. Alex.& alios: quia ſatis eſt quòd intelligatur per aduocatũ, uel quẽ- bet alium. J. i..1. ff.de edendo. Circa ſecundã oppoſ.Bar. collige tres cõ- cluſiones, ut hicper Jaſ. Prima concluſio eſt, fquòd in caſu noſtræ l. iſte interpres nõ eſt te ſtis, ſed potius declarator, ſicut eſt arbiter& agrimenſor. Contra hanc cõcluſionem tenet Iaſ.& ſequuntur aliqui moder. quòd imò ſit teſtis: quia quotieſcunq; declarator deponit ſeu declarat id quod ab alio audiuit, dicitur eſ ſe teſtis:ſecus ſi ex ſuo iudicio, ut dicit Bar. in I. Theopompus. ff. de dot. præleg, unde in ca- ſu noſtro, cũ iſte interpres declaret quod au- diuit à partibus, debet eſſe teſtis. Pu o quòd Iaſ.nõ bene loquatur, nec rectè perceperit in tentionẽ Bart.hic: quia oppoſitio quam facit Bart. de d. l. iuſiurandum C. de teſtib. ita for- manda eſt: Sicut in iudicio nõ ſtatur dicto u- nius teſtis, d. l. iuſiurandum. ita nec extra iu- diciũ in cõtrahenda ſtipulatione debet credi uni interpreti, ex quo poteſt eſſe ꝙ malè in- terpretabit᷑ dicta partiũ. Et reſpondet Bar.ꝙ iſte interpres non eſt teſtis:& ratio inter hos caſus eſt, fꝗa teſtis in iudicio debet deponere & probare ueritatẽ, aliàs reus abſoluit᷑. l. qui accuſare. C. de eden.& ueritas nõ poteſt pro- bari per unum: ſed interpres in noſtro caſu ſatis eſt quòd declaret,& ex illa credulitate quam habet utraq; pars in illum, contrahitur obligatio. In teſtibus eſt ſecus, ex quo ſem- per altera pars contradicit. I. inter ſtipulantẽ. §. ſi Stichum. infra eod. Et ita declarando nõ obſtat doctrina Bart.in d.l. Theopõpus. quia Barto.ibi loquitur de eo qui debet in iudicio deponere quod audiuit à partibus: ſed text. noſter loquitur in eo qui non debet depone- re in iudicio, ſed ſimpliciter declarare uolun tatem partium quo ad ſtipulationem in eſſe deducendam, non quo ad probandam, ut 11 12 13 14 5⸗ Alciati in l.j. cadem. 0 ſupraà dixi:& ſic æquiparatio Bar. de agrimẽ- ſore& arbitro eſt uera: quia ſicut illi dicunt ſecundum ſuum iudiciũ, ita iſte interpres de- clarat partibus uerba græca ſeu punica, ſecũ- dum ſuum iudicium. Et ex dictis per Bar.hic infert᷑ limitatio ad dicta per eum in d. l. Theo pompus. quatenus uoluit, quòd quando ali- quis dicit de re quam audiuit à partibus, ꝙ eſt teſtis:nam iſtud procedit quando deponit in iudicio: ſecus ſi ſimpliciter diceret apparere ſuum extra iudicium. Et idem uidetur dicen dumtin quolibet perito in arte, qui ſi depo- nat in iudicio, propriè dicitur teſtis,& debe- bit iurare.c.propoſuiſti.de probat.gl.in c.pe- nul. in uerb. pars. eo. tit.& fa. tex. in l. hac edi- ctali..his illud. C.de ſecun. nupt. quia depo- nit de facto, licet etiam reddat rationẽ per iu- dicium intellectus. Nec Bal. in d. c. propoſui ſti, uult contrariũ, dum dicit tales peritos nõ cõprehendi in ſtatuto puniente falſos teſtes: quia iſtud non eſt:nam nõ dicunt᷑ etiam pro- priè teſtes:ſed quia illa dictio, falſos, non ue- rificatur in eis:q́;uis enim reperiatur contra- rium, tamen nõ conuincunt᷑ de falſo, ex quo nõ atteſtantur de ueritate, ſed de credulitate. per not. in I.i. in prin. ff., de uent. inſpic. Iaſ. in rub. ſf. de iureiur. Secunda concluſio eſt, quòd in iſto textu 15 Tideo creditur ſoli interpreti, quia aſſumptus 16 eſt de uoluntate partiũ. arg.l. Theopompus. ff.de dot. præleg. ubi ſtatur dicto unius de uo luntate ipſius teſtatoris. Aduerte primo cir ca intellectum d.l. Theopompus, quia intelle ctus cõmunis non uidetur poſſe procedere. Primo, quia ſi ille text. eſſet principaliter fa- ctus ad decidendũ, quòd ſtaretur dicto illius electi à teſtatore, illa I. nihil faceret ad titulũ, quod eſt cõtra l.Imperatores. ff. de in diẽ ad- iect. Secũdo, quia in caſu illius l. uidet᷑ quòd teſtator expreſſe declarauerit mentẽ ſuam, quæ erat, ut illa ſecunda filia æqualem portio nem dotis nomine haberet, ſicut prima: unde etiam ſi ille electus nihil dixiſſet, idem erat. Tertio, quia ſecundum intellectum Bart. ibi eſt caſus ſpecialis fauore dotis: quia alias nõ ſtaretur dicto illius electi, tanq́; diſpoſitio eſſet captatoria, prout etiã tenet Alex. ubi al- legat concor.in conſil. liiij. circa id quod quæ ritur.in ij.uol.& tamen tex. ibi non fundat ſe in aliquo ſpeciali fauore dotis:imò iſta ſpecia lia ſunt euitanda, ut dicit gl. in I. filium quem habentem.C. fam. erciſ. Quarto, quia in cõ cluſione quæſiti expreſſe intellectus dubitat in hoc, uidelicet an extra partẽ hęreditatis ea- dem ſumma minori filiæ eſſet præſtanda, nõ autem an ille electus probet:& illa concluſio quæſtionis eſt attẽdenda, ſicut dicimus in pe titione.c.ex parte. extra de fo. comp.& quod not. Bal. in l. ſi uoluntate. C. de reſein. uend. Verus itaq; intellectus eſt, quia dubitabatur an dos eſſet danda huie filię minori tanquam prælegata, ſecundum naturam tituli,& ſic ex cõmuni pecunia omniũ, de bonis ultra par- tem hæreditatis. Et ratio dubitandi erat, quia 10 20 30 40 50 60 ſatis uerificabantur uerba teſtatoris, ſi dos il/ li fuiſſet ſtatuta æqualis doti prioris filie licet non de bonis cõmunibus:& potuiſſetiſtaſi- lia minor acceptare dotem,& repudiare hæ- reditatem, ſi uoluiſſet: lex tamen decidit do/ tem dandam de bonis cõmunibus: quia hoc modo eſt omnimoda æqualitas cum filiapri- us nupta. Ethunc intellectum tenendo) illa uerba in text.ſciens mentem meam in æqua- libus portionibus, non ſpecificant qualis fuiſſet mens ſua: ſed ſimpliciter atteſtanturil- lum electum ſcire, nunquid mens teſtatoris eſſet, ut æqualis dos daretur ſecundeæ filiæ,& iſtud etiam melius colligitur ex literaiſana, in qua uerba teſtatoris ſcripta ſunt græcè. Nec eſt uerum quod diſpoſitio ibi eſſet capta toria,&6propterea lex illa procedat ſpecialifa uore dotis:quia aliud eſt cõmittere diſpoſitio nem in uoluntatem tertij, quo caſu diſpoſitio eſt captatoria.l. captatorias. C. de teſta, milit. aliud cõmittere alicui amico tanꝗᷓ informato de mente ſua, ut dicit Raph. Com. cõſil. exxij. in ſecundo dubio:& in hoc ille tex. eſt ſingu- laris. Secundo aduerte, quòd iſta concluſio Bart. in caſu ſuo eſt uera, ex quo aſſumptus fuit hic interpres ad declarandum de conſen ſu partiũ, unde ei ſtatur reſpectu declaratio- nis.ſecus ſi perhiberet teſtimoniũ in iudicio: nam tunc ei ſoli non crederetur, ex quo non fuit aſſumptus à partibus ad finem teſtifican di.& ita eſt cõmunis opi. quam tenet Bald.in c.pen. de probat.in c. ueniens. de teſti. in l.pe nul. C. de teſta. manu. in l. iudices. C. de ſent. Raph. Com.& Soci. hic. Et pro hac parte fa- cit, quia etiã peritis in arte non ſtatur regula- riter, ſi ſit niſi unus, ut per Abb. Aret.& mo- der.in c.propoſuiſti. de proba. niſi ſit electus ad hoc à partibus.I. ſi irruptione. ff. fi.regun. ſed in noſtro caſu iſte interpres non fuit ele- ctus ad hoc ut teſtificaretur, ergo non debet plenè probare. Limita iſtam concluſ. ut non procedat fquando iſte interpres eſſet ſolus in ciuitate qui intelligeret illam linguam: quia tunc uidetur propter neceſsitatẽ, quòd ſolus etiam in iudicio probaret iſtam ſtipulationẽ. per tex. in§. quod autem. in auth. de nõ alien. Et ita poteſt ſaluari dictum Bal.in l.iudices. C. de ſent.& in c. licet uniuerſis, circa fin. ex- tra de teſti.de quo per Jaſ.hic. Et pro iſta limi tatione facit, quia cùm interpres ſit ſolus in ci uitate intelligens illam talem linguã, partes eum eligendo, uidentur elegiſſe non ſolum quo ad declarationẽ ſtipulationis in eſſe pro ducendę, ſed etiam quo ad finem teſtificandi in iudicio ſi ſtipulatio negaret᷑, ex quo ſciunt partes illam ſtipulationẽ aliter nõ poſſe pro- bari:nec præſumũtur uoluiſſe facere actum eluſorium.l.iij.ff.de teſta.milit.& qui ſi nega retur, probari nõ poſſet. arg. l. conficiuntur- uerſ.quid enim.ff. de iur. codicill. quod nota, quia eſt pulchra limitatio, ſi eſtuera. Tertia concluſio, quæ tacitè colligitur e uerbis Bart. eſt ſecundum Lud. Rom. Aret. & Iaſ.tquod partes non oſſunt facere quod 4 p 3 credatur 17 18 krüglin! abicrices. vlſiquisi andopro miderlis. exolibeꝛ dem pet 1m rrcuos manciarig Pädinc.t Jlodeltinn orquianc lumutſte nhieitnon idicb:qui untiam, S fetimis nüper Ba itect& A vepartd lonib in pr mnn pollut um nilti udltem fa neConſte di quod ta ſimde co miuſfui odnot.g ijinc us tiuramen neiſtudi dlam jpſe i wit abba ubaturiſ 15 141 tit. de uerb. oblig: cõment. 142 credatur dicto ſolius teſtis. pro qua cõcluſio- ne adducunt moder. quia nõ poteſt fieri per ſtatutum uel conſuetudinem ut credatur ioli teſti, ut eſt cõmunis opinio Canoniſt. in c. ij. de probat. quia talis conſuetudo eſſet nedum contra ius ciuile& canonicum, ſed etiã con- tra ius diuinum. Si non poteſt fieriper ſtatu- tum, ergo nec per pactum. iuxta gl. in rubri. C. de decret. decur. lib. x.& Doct. in l. non im poſsibile. ff.de pactis. Adde quòd pro eadem opinione facit, quia plures teſtes ad proban- dum requiruntur, ut falſitas euitetur. l. fin. C. de fideicõmiſſ.l. hac confſultiſsima. in fin. C. qui teſta.fa. poſſ. unde partes nõ debent poſ- ſe renunciare huic diſpoſitioni legati, ex quo nõ poſſunt renũciare neq; falſo præſumpto, ut eſt tex.in l.tranſigere. C. de tranſact. ad idẽ facic gl. in Auth. ut ſine prohibitione matres debitrices.§. quia uerò. facit quod not. Alex. inl. ſi quis id quod. ff. de iuriſdict. om. iud. Se cundo pro opinione Bald. facit text. in c. licet uniuerſis. in fi. extra de teſtib. ubi lex expreſ- ſe prohibet in aliquo caſu admitti probatio- nem per minorem numerum teſtium, quàm per duos:ſed legi prohibitiuæ non poteſt re- nunciari.gl.in rub. C. ne fideiuſſ. dot. dentur. Bald. in c. tranſmiſſam. de elect.& Doct. in l. Modeſtinus. ff. de donat. Tertio comproba- tur, quia non debet attendi ſola uoluntas par tium, ut ſtetur dicto unius teſtis, ex quo iſtud reſpicit non ſolùm intereſſe partis, ſed etiam iudicis:quia hoc attinet ad iuris publici obſer uantiam,& eius intereſt ferre ſententiam ex legitimis probationibus, ut probatur ex no- tatis per Bart.in l.iiij.õ. hocautem. ff. de dam. infect.& Aret. in l. unic. C. ut quæ deſunt ad- uoc.part. dum allegat text. in authen. de tabel lionib. in prin. cum ibi not. Et facit, t quia acta non poſſunt deſtrui etiam de conſenſu par- tium, niſi iudice conſentiente. l. acta. ff. de re iud.Item facit quod not. Bald. in extrauag. de pac.Conſtan. in uerſ.ſecundũ mores. ubi di- cit, quòd tabellio nõ poteſt recipere dicta te- ſtium de conſenſu partium, niſi accedente e- tiam iuſſu iudicis:quia eius intereſt. Ad idem quod not.gl. Ioan. And. Bald.& cõmuniter alij in c.tuis.extra de teſtib.ubi quamuis poſ- ſit iuramentũ remitti de cõſenſu partium, ta- men iſtud intelligitur ita demũ procedere, ſi etiam ipſe iudex conſentiat, quicquid ibi di- xerit Abbas& IJaſ. in I.i. ff. de ferijs. Et ex his probatur iſtam opinionem Bart. pluribus ra tionibus fulciri. Adde quòd eandem opin. e- tiam tenet gl.in d.l. Theopompus. prout eam declarat& ſequitur ibi Dynus& Ray.& gl. in c. ueniens.in gl. fin.& in c. licet uniuerſis.& utrobiqʒ Bal.extra de teſtib. And. de Piſis an- tiquus doctor in proęm. Inſtit. Bal.in l. unic. in i.col. C.de ſent.quę pro eo quod inter.pro fer.& ibi dicit quòd ita tenet gl.ubiqʒ:& uide- tur cõmunis ſentẽtia Doct.in d. I. Theopom pus.dum dicunt in d.l. diſpoſitionem eſſe ca- ptatoriam, ut s dixi: nam ſicrederetur plenè huic electo, iſtud non eſſet uerum. Idem etiã 10 20 30 40 50 60 firmat And. Sicul. hic: quia quòd ad proban dum requirantur plures teſtes, fuit introdu- ctum pro cõmuniutilitate.l.fin. C. ſi cer. pet. ergo partes non debent poſſe illis renuncia- re, ut dicit ibi Bald. de quo per Alex. in auth. iubemus. C. de iudi.& ſi moder. hic conſide- raſſent iſtas autoritates, nõ ita de facili dixiſ- ſent cõmunem opin. eſſe contra Bart.hic. Et hanc partem tenendo de facili poſſet reſpon- deri ad allegata in contrarium. Et primo non obſtat quod notat Bart.inl. fin. ff. depræt- ſti- pul.& in l. iuſiurandum quod ex conuent. in prin. ff. de iureiur. ubi Doct. tenent quòd ua- let pactum de ſtando ſimplici uerbo credito- ris reſpectu intereſſe,& eſt cõmunis opinio: quia reſpondetur in d. caſu ceſſare prædictas rationes, ex quo poteſt recurri ad arbitriũ bo ni uiri, ut ibi per eum. Non obſtatl. fin. C. de fideicõm. quia illa lex non loquit᷑ in teſte, ſed in parte cui defertur iuramentũ, cuius cõfeſ- ſioni ſtatur, ſecundũ tradita in l. manifeſté-. ff. de iureiur. Non obſtat. ſi cõuenerit ff. de re iud. quia illa lex ſimpliciter ꝓcedit in his quæ reſpiciũt priuatũ fauorẽ partiũ, ut ibi per R- lex.& Iaſ. Secus uidetur in teſte, qui reſpicit etiam intereſſe iudicis,& obſeruantiam iuris publici ne cõmittatur falſitas. Nec obſtatſ ꝙ dicta teſtium inualida, poſſunt de cõmuni cõ ſenſu partium cõualidari, ut per gl. in c. cum cauſam. in fin. extra de teſtib. Bald. in l. fin. in prin. C. eo.& faciunt notata in c. ueniens, eo. tit.& in d. c. tuis. per Aret. ubi teſtes examina ti in iudicio ſummario, faciunt fidem de con- ſenſu partium in iudicio ordinario: quia re- ſpondetur ꝙ in iſto caſu ceſſant prædictæ ra- tiones ex quo concurrit legitimus numerus teſtiũ. Nec obſtat l. Theopompus.quia ibi il- le electus non eſt teſtis, nec depoſuit in iudi- cio, ſecundũ Bar. hic,& Salic. in l. iuſiurandi. in iij col.C.de teſtib. Sed noſtra quæſtio pro cedit in iudicio, in quo militãt prędictæ ratio nes. Vnde in caſu d. l.ſi ille fuiſſet electus àte ſtatore ad perhibendũ teſtimoniũ in iudicio, puta quia teſtator dixiſſet, uolo ꝙ ſi oriat᷑ con trouerſia inter hęredes meos, iudex ſtet dicto Polliani amici mei, cuius dictũ habeatur pro plena probatione: certè talis non faceret niſi ſemiplenã probationẽ, ut declarat ibi Dyn. et Ray. cum ſimil. ſupradictis. Et ſic iſta opinio Bart. hic uidetur multũ defenſabilis etiam in practica, propter prædictas autoritates. Con trariam tamẽ ſententiã ſequitur Alex. Aret. Iaſ& cæteri moder hic, tenentes tſtari dicto unius teſtis, quando partes ſemel conſenſe- runt in eum: quam ſententiam ſequendo, ut etiam tollantur obiecta contraria, poteris de clarare eam aliquibus modis. Prima declara- tio eſt, quòd ualet pactum partiũ de ſtando dicto unius teſtis in aliquibus caſibus parti- cularibus: ſecus ſi generaliter fieret. Nõ ua- let etiam ſtatutum, quòd omni caſi ſtetur di- cto unius:ſecus ſi diſponeret in aliquibus ca- ſibus particularibus ex aliqua cauſa, ut dicit Math.in not. ſuo /ů.incipiente, nota quòd cõ Gggg 20 21 22 6 Adde qd hoc facit ad ſtatu- tum prouincla le, dictans qd' ſtetur iuramẽ⸗ to damnũ paſ⸗ ſo Gc. 23 143 ſuetudo.& per Alex. cõſil. cxxxviij. in iij. col. in prin. facit quod not. Felin. in d. c. ij. de pro- bat.& in c.tuis.in ij.col. de teſtib. Adde tamẽ, quòd ubicunq; ſtatutum uult quòd ſtetur di- cto alicuius intelligitur ſemper, dummodo il le ſit maior omni exceptione. per Bald. inl. di rectas. C. de teſtam. manu. Alex. conſil. cxiiij in ij.col.in iiij.uol.facit gl.in c.ſignificaſti.i. in uerb.ſi ita eſt.de homicid.& quod not. laſ. in l.pro hærede. in iij. col. ff. de acquir. hæred. unde aliàs inferebam ad ſtatutũ, uolens quòd ſtetur iuramento domini conquerentis de re furto ſibi ablata per domicellum, quod debet intelligi, ſi aliàs dominus eſt uir fide dignus, & bonæ æſtimationisa. Et iſtud etiam facit ad ſtatutum mandans quòd ſtetur libro merca- toris tam pro ſe, quàm contra ſe: nam intelli- gitur ſi mercator eſt alias fide dignus& lega- lis, ut per Bald. in. ſi quis ex argentarijs.§. i. ff.de eden. Secunda declaratio eſt, fut iſta opi nio procedat, ut ſtetur dicto unius, quando ſpecificat certa perſona, in qua quælibet par- tium habet confidentiam. Secus ſi agatur de perſona incerta, quia in tali militat maior ti- mor falſitatis. arg.l. ij. C. de ponder. aur. pub. lib.x. ibi, qui ſua fide atq; induſtria, neq́; fal- lat, neq; fallatur.& ita tenet Ang. in J.pactum inter hæredes. in ult. col. ff. de pact. per tex. in l. conuenire. ff. de pact. dot. idem tenet Aret. Iaſ.& Socin. hic. Adde quòd contrarium te- nent moder. quia imò in perſona etiã incerta nõ eſt timor falſitatis, ex quo poteſt probari contrariũ, ut cõmuniter dicunt Doctt. in d. c. ꝓpoſuiſti.& infrà dicã. Vnde ueriſimile eſt, quòd propter metũ magnæ pœnæ ſi detege- retur falſitas, dicet potius ueritatem, arg. not. per Bar. in d. l. fin j. de præt. ſtipu. ubi idem di cit in parte, cuius iniquitas detegeret᷑ per ar- bitrium boni uiri.Sed iſta conſideratio nõ ui Alciati in 1Scadem. 10 20 30 detur cõcludens:quia ad excluſionem edicti 40 præ ſumpti non eſt ſufficiens præſumptio ti- moris, quòd cõtrarium poſſit probariper te- ſtes: quia talis probatio cenſetur difficilis, ut per Specul.in tit. de libel. cõceptione.§. ſi ue- rò. graue enim eſt, facit l. is qui deſtinauit. ff. de rei uend. Secundo mouentur per doctri- nam Bar. in l. ſi merces. in prin. ff. loca. ubi nõ ualet locatio facta arbitrio incertæ perſonæ, propter præſumptã diſcordiam partiũ in eli- gẽdo:unde ea ceſſante, uideret᷑ quòd ualeret. Reſponde, ꝙ dictum talis arbitri ſi eſt dolo- ſum, poteſt reduci ad arbitriũ boni uiri. l. ſi ſo cietatem.§. arbitrorũ.ff. eod, tit. quod facilius fit quàm probatio per teſtesin contrariũ. Ter tio mouentur alij, quia uideretur quòd ſtari poſsit dicto incertæ perſonæ. Nec obſtat ꝙ daretur occaſio delinquendi: quia iſtud non debet haberi in cõſideratione, ex quo hæc cõ uentio directeè nõ eſt ordinata ad hũc caſum, ut per Bar. in I.ij. 6. fi. ff. ſi quis cau. Alex. cõſ. ij in antepen. col. in i. uol. uerſ.non obſtat ſe- ptimo.Feli.in c.de cætero. extra de ſen. excõ. Sed reſpõde.ꝙ etiã ſi in conſequentiã induca tur præſumptio delicti, dummodo ſit ueriſi- po G0 144 milis, adhuc prohibet actus fieri,& procedit d. l. conuenire. ut per Bar. in l. nemo Poteſt. in iij.oppoſ.ff.de leg.i.&in l. damni. 5. Sabini in i. col. ff. de dam. infe.& ita reſideo cum An & moder. Eſt uerum quòd tex. in d.l. ij. m multum facit pro eis, quia loquitur in eo qui conſtitutus eſt de publico. Tertia declara- tio ſit,fut quando iſte teſtis depoſuit teſtimo- nium, iudex debeat pronunciare ſecundum eius dictum:non quodille faciat plenam pro bationem, ſed quia partes ita cõuenerũt, ar. d. I.ſi conuenerit. ff. de re iud.&proptereacò- cluſio Doct. non procederet in his, in quibus partes nõ poſſent ſibi per pactũ uel cõteſsio- nem præiudicare, ut not. in c. tuis. extra dete ſti.uident᷑ enim partes cõfiteri ea, quę dicunt per illũ teſtem in quẽ conſenſerũt, arg. gl, in auth. ut diffe. iudi. in uerb. conuentum.& ex ea confeſsione fertur ſententia, nõ quod te- ſtis de ſeplenè probet:quia plena probatio re cipit declarationẽ à iure publico, nõ aũtA uo- luntate partiũ, ut apparet ex diffinitione tra- dita per Abb. in rub. extra de probat. unde cõ feſsio propriè nõ eſt probatio, ut ibi cõmuni- ter dicunt Canoniſt.& facit tex. in c. forus. in uerb. probatio. de uerb. ſig. ibi, probatioteſti- bus conſtat.& ſic in numero plurali. fa. quod not. Alex. hic, dum dicit, ꝙ nõ poteſt fieri cõô- ſenſu partium, ut ſcriptura priuata ſit publi- cum documentũ b,& tamen poteſt fieriutilli ſtetur: inter quos caſus eſt magna differẽtia, licet moder.nõ aduertant,& incõſultè repre hendant Alex. Et iſta inueſtigatio poteſt eſſe utilis ad ſtatuta inducẽtia aliquid in caſu, quo quis fuerit cõuictus per plenam probationẽ factam per teſtes.t Quarta declaratio colligi- tur ex not. per Bal.in l. in bonæ fidei. in pen. col.C.ſi cer.pet.quẽ ſequit᷑ Alex.& laſ.hic.& Iaſ.in repet. I. admonendi. in xxi. char. ff. de iu reiur. ubi dicunt, quòd cõmunis opinio pro- cedit, quando partes expreſſe promiſerũt ſta re dicto ipſius teſtis: ſecus ſi ſimpliciter ap- probauerunt perſonam: quia licet non poſ- ſit amplius reprobare niſi ex cauſa ſuperue- niente. l.ſi quis teſtibus. C. de teſtib. gl. in 6. et licet. in uerb. ſupplicijs. in auth. de teſti. tamẽ talis non faceret niſi ſemiplenam probatio- nem. Sed dubiũ eſt fquando partes promi- ſerunt ſtare dicto tertij, nunquid poſsit pro- bari contrariũc Et Bald. in d. l. in bonæ fidei. præſupponit ꝙ non, dum dicit, ꝙ ubitalis te- ſtis eſt confidatus utriq; parti. quod non licet eius dictum infringere. Puto quoòd ueritas ſit in contrarium:ſicut uidemus quòdubi lexin aliqua materia ſtatuit ſtari dicto unius, tamè poteſt probari contrariũ, ut dicit Bal.& dali. in l. i. per illum text. C. de re iud.& eſt cõmu- nis cõcluſio Canoniſt. in c. propoſuiſti. extra de proba.& ualet argumentũ de diſpoſitione legis, ad diſpoſitionẽ cõtrahentiũ. l. nõ impo ſibile ff de pac. Cõfirmat᷑ per id qͥd not. Bart in l.ſi cõuenerit.de re iud. ubi ſi partes conue niũt ſtare ſententię ferendæ per talẽ confida/ tum partium, nihilominus poterit appellari. Confir 1—2 + 5 Adde od ſicit at ba curie cma Agucn. d0 quod non 7 ſit exponic mor, niſ ach tum proban inſtrumäon bliconm haberet len„ jſcnpuan lata,cuicec ſenſu pen deberct ſan per nothx. 25 lrot uidet iaoaubit wiciã be bos etlc dleret qu dmunis c weiur. Et relaciliin. iieo anq; enire,ff nlſin de Ulij inij tes pol mis cert equodſte tsinlde oncord. vbellio de monendi. niij uol. wt Bar.B laliquo, demplũn utmenſü leräprot 26 dcihiccc bonüa lianosu mam proba ecpondet drexſe ſ atur cõf anng deg. ttin ſcri Trius facta ute und tui 27 28 29 — 145 tit. de uerb. oblig. cõment. 146 Confirmatur etiam per id quod not. Abb. in conſil.li. in primo uol. ubi ſi teſtator man- dat quòd circa talem negociationem ſtetur libris certi mercatoris tantum, poterit tamen probari contrarium:& taxatiua uidetur ap- poſita non ut excludat contrariam probatio- nem, ſed ut oſtendat dictis libris debere cre- di, etiam in caſibus ubi aliàs non crederetur, Limitatur hoc ut non procedat, quandopar- tes expreſſe egerint quòd non poſſit probari contrarium: nam ualeret talis conuentio, ut pręſupponit Abb. in d. conſil. li.& Doct. hic, dum præſupponuntiſtud pactũ ualere pro- pter indubitatã fidem, quæ habetur in eum, in quem conſentiunt.&ita reſpondent ad gl. in d.§. quia uerò. in auth. ut ſine prohib.& in iſto caſu poteſt intelligi deciſio Bal. in d. l. in bonæ fidei. Adde quod uideretur iſtud non procedere, ubi iſte teſtis enormiter læderet: ſicut uidemus, quòd ſi pars promittat ſtare dicto arbitratoris,& renunciat reductioni ad arbitriũ boni uiri,& quibuslibet defenſioni- ſil. liiij.in ij.. Quinta declaratio eſt, utt ſicut partes poſſunt conuenire quòd ſtetur dicto unius certi teſtis, ita etiam poſſunt conueni- re quòd ſtetur ſcripturæ priuatæ, ut dicit Bal dus in l.de quibus.in iij.col. ff. de legib. cum concord. per Alex.hic,& Cano. in c. cum P. tabellio. de fid.inſtr.& per Iaſ.in repet. d.l. ad- monendi. in xij. char.& per Alex. cõſil. cxiij. in iiij.uol. Confirmo iſtam opin. per ea quæ not. Bar. Bald. Aret.& moder. in auth. ſi quis in aliquo. C. de eden. ubi concludunt, ꝙ ꝗᷓuis exemplũ nihil plus probet q́; ſcriptura priua- ta, tamen ſi ſit factũ de conſenſu partiũ, faciet plenã probationẽ. t Nec obſtant fundamẽta Soci.hic contrariũ tenentis, dum dicit ꝙ non eſt bonũ argumentũ de ſcriptura ad teſtem: quia nos uidemus ꝙ teſtis de ſe facit ſemiple- nam probationẽ,&ſcriptura priuata nõ:nam reſpondet᷑ ut s dixi, quòd teſtis nõ plenè pro bat ex ſe, ſed ex cõſenſu partiũ: quia partes ui dentur cõfiteri ea, quæ ille teſtis dicet eſſe ue ra. arg.d. gl. in auth. ut diffe. iud. in prin. Iſtud eſt in ſcriptura priuata: quia per cõuentionẽ prius factã uident᷑ partes cõfiteri de eius ue- ritate, unde probat, licet ex ſe nõ probaret: ſi cut uidemus in ſimili de ſchedula approbata à teſtatore in teſtamẽto, de qua per Bar. inl. ſi ita ſcripſero.S.de cond.& demonſt. unde me ritò dicit hic Alex. quòd talis ſcriptura nõ ua lebit ut publicum inſtrumentũ, licet probet propter cõuentionem partium. quod eſt uti- le ad ſtatuta concedentia executionem publi cis documẽtis. fSecundo nõ obſtataliud ar gumentũ, dum dicit Soci. in teſte requiri iu- 10 20 30 40 50 60 ramentũ, quod nõ eſt in ſcriptura priuata:& facilius quis cõmitteret falſum, ſi nõ iurabit. Nam reſpondeo, quòd partes conſentientes ſtare ſcripturæ priuatæ, uidẽtur remittere iu ramentũ, quod poſſunt. c. tuis. extra de teſti. Idem in teſte in quẽ cõſenſerint partes, nõ re quiritur iuramentũ, ut per Bart. in I. Lucius. in fi. ff.de fid eiuſſ. tIn quæſt. Bar. quando no tarius cõficiat inſtrumentũ cõtractus facti in ter theutonicos, habenda eſt cõſideratio cir- ca tria principaliter. Secũdo aduertendũ eſt dum dicit, ꝙ debet prius cõficere inſtrumen tum qualiter interpres fuit electus de uolũta-/ te partiũ: nam in iſto caſu erit difficultas: ꝗa notarius nõ debet cõficere inſtrumentũ, niſi de eo de quo fuit rogatus per partes,& quod ipſe intellexit per uiſum& auditũ, ut eſt gl. in auth. de inſtru. caut.& fid. õ. ſi uerd morian tur. Sed ad hanc difficultatẽ tollendam Io. de Imol.& Aret. hic ponunt duo remedia. Pri- mũ eſt, ſi duo interpretes adhibeant: quia po terit unus teſtificari de alio,& unus corrobo- rabit dictum alterius. perl. ſi quis ex argenta 1ijs.§. i. ff. de eden. Tamen aduerte, ꝗa iſta opi nio in pũcto iuris eſt ſatis periculoſa, ex quo iſti interpretes ſunt ſingulares, unde non de- betillis credi. arg. d. I. iuriſiurandi. In practi- ca tamen non putarem recedendum ab eorũ opinione, tum quia iſta ſingularitas non eſt obſtatiua, ſed adminiculatiua, per not. per Bal. Iaſ.& Soci. in l. Gallus.§. ille caſus, ff. de lib.& poſthu. tum etiam, quia poteſt iudex ſi inducat᷑ in credulitatẽ, adhibere fidem etiã te ſtibus ſingularibus, ut dicit Paul. de Caſt. in d. l. admonendi.& in l. Lucius, ff. de his qui not. infam. ſequitur conſulendo Soci. conſil. cclxij. in cauſa magnifici. in antepenult. col. Idem uidetur dicendum in caſu noſtro, in no tario, qui ueriſimiliter debet credere iſtis in- terpretibus, licet ſingularibus. facit in ſimili quod not. Baldi. in c. i. 6. ſi inſtrumentũ. de no tis feud. ubi ſi requirunt᷑ duo teſtes pares cu- rię, ſatis eſt ꝙ unus atteſtetur de alio. ad idem gl. not.ij.q.vij. c. quærendum. ubi unus teſtis atteſtatur de probitate alterius inuicẽ,& cre- ditur, licet ſint ſingulares. Secundũ reme- dium eſt, quando eſſet niſi unus interpres, ꝙ faciat ſe eligi prius in interpretem, deinde de claret notario: quia notarius debebit illius di cto ſtare, ex quo eſt electus de conſenſu par- tium.Sed circa hoc eſt difficultas: quia ut di- cit Soc. ex quo illi adhibetur fides, quia inter pres debet prius conſtare notario de qualita te, per quam fides illi adhibetur. arg. not. per Bart. in l. diuus. ff. deteſta. milit.& quæ not. in l. non erit.§. dato. ff. de iureiur.& ſic debe- bit prius notariusſcire quòd ſit interpres. Re ſponde ex mente Alex.& Doctt. hic, quòd ſa tis eſt ſi notarius iſtud percipiat per nutus& ſigna:ex quo enim uidet partes præſentes, et facientes illum interpretari dicta ſua, ſatis de clarant uoluntatẽ ſuam quòd eum elegerint in interpretem:quia uoluntas nõ tam uerbis quaàm factis declaratur. l.reprehendenda. C. Gggg 2 30 31 4⸗ Alciati inl.) de inſtit.& ſubſtit.& de hoc ſtabitur inſtru- mento notarij.arg. not. pꝓer Bar. in l. i. C. de fi de inſtr.& iure haſtæ fiſca libr. x.& iſtud po- teſt procedere in primo exemplo s dicto,& maximè eſt uerum in iſto actu extraiudiciali. arg. d. I. Theopompus, ut s dixi. tdecũdo principaliter aduertendũ eſt, dum Bar. dicit, ꝙ ſi notarius ipſe intelligeret theu- tonicos, tunc ſtaret᷑ dicto ipſius ſolius. arg. J. ſi quis decurio. C. de fal. Adde ꝙcõtra hanc concluſionem facit, quia tex. in d. l. ſi quis de curio.quatenus uult ꝙ credatur ſoli notario, habet tantũmodo locum quando inſtrumen tum in ſe habet omnia requiſita,& tantũ du- bitat᷑ nunquid ſcriptũ fuerit per talem nota- rium:nam quo ad hæc creditur ſoli notario, ut dicit ibi Bar.& Bal. nõ autẽ ubi dubitat᷑ de ueritate negocij principalis, prout eſt in ca- ſu noſtro.Item in contrariũ facit, quia nota- rius non poteſt habere duplex officiũ,& ſic eſſe interpres,& eſſe notarius: ſicut nõ poteſt eſſe teſtis& notarius. l. Domitius. ubi Bart. ff.de teſta.& quod not. Bar. in l.ex ſententia. ff.deteſta. tutel. ad idem facit quod not. Bald. in l.iubemus. per illum tex. C. de libe. cauſa. Innoc.& Bald. in c. quoniã contra. extra de probat.ubi dicunt, ꝙ nõ creditur notario di- centi, ꝙ talis ſit confeſſus aliquid coram ſe. p Item in contrariũ facit, quia cõcurrerẽt duo ſpecialia in perſona iſtius notarij: unũ, quòd crederetur ſoli notario, quod eſt contra not. in d.c. quoniam contra.aliud, quòd unus in- terpres ſufficeret, contra regulam de qua in d.. quodautem. in auth. de non alie. Etiſta quæ dicunt᷑ de notario, habent locum etiam in iudice. d. c. quoniam contra. Non puto re- cedendum ab opinione Bar. qui dicit uerita- tem in caſu ſuo, uidelicet in notario cauſę ſeu banchi, cui ſoli creditur quando eſt electus à iudice ad examinationem teſtium in ſecre- to, ut dicit Bal. in l. iuriſiurandi. in fi. C. de te- ſtib. Abb. in d. c. quoniã cõtra. in x. col. uerſ. ad unum tamẽ notabile.& idem debemus di cere in iſto caſu, quando iudex ipſe unà cum notario examinat talem teſtẽ, quia ſtabit᷑ in- terpretationi iudicis intelligentis tale idio- ma, ex quo ad iudicem ſpectat examinare te- ſtes,& eſt officiũ ſuum. auth. apud eloquen- tiſsimũ. C.de fide inſtru.& creditur ſoli dicto cuiuslibet in officio ſibi de publico iniuncto. c. cum parati. extra de appell. c. ad audientiã. de præſcrip. Bart. in extrauag. ad reprimen- dum.in uerb. nuncium, in fi. nec text. in d. c. quoniã cõtra.loquitur in tali caſu quando iu dex ſolus intelligens examinat teſtẽ unà cum notario.& iſtã opi.tenent hic mod.&placet, licet Roma. Aret.& Iaſon hic diſſentiant in iudice.per tex. in d. c. quoniam contra.& q́d not. Bar. in l. ne in arbitris. C. de arbit. Sed li- mitatur regula dictorũ iurium reſpectu exa- minationis teſtiũ:nec poteſt aſsignari in iſto caſu ratio differentiæ, cur magis credatur no tario actorũ qᷓʒ iudici:& iſtud tãto magis pro- cederet in terris ubi uiget ſtatutũ guarenti- S.cadem. 75 giæ,& ubi ſunt iudices chartularij: ga tũc po teſt iudex fungi utroq; officio tam iudicis notarij, declarando tamen ut per Bar.in l.iu- bemus. in ult. col. C. de ſac. ſan. eccl. Tertio principaliter aduerte, in quantũ Bar. dicit,e ſi iudex uel notarius neſciret interpretari, c 33 ſiliũ eſt ꝙ adhibeat duos interpretes uelunũ ſi unus tantum in loco reperiat᷑. Pro eius de- claratione uidendi ſunt duo articuli. Primus eſt circa perſonas, ubi admittunt᷑ periti, qua- les eſſe debeant,& quibus magis credat᷑. Se cundus eſt circa numerũ perſonarũ, uideli- cet quot eſſe debeant. Circa primum, quan- do periti in arte teſtificantur, uideretur gd 34 nõ ſufficiat eſſe aliquo modo inſtructos deil lo negocio, ſed neceſſariũ eſſet ꝙ eſſent magi ſtri in illa arte: aliàs eorum dicto non ſtaret᷑. ita probatur in d.S.quod autẽ. ibi, duobus in ſignibus mechanicis. idem tenet Spec. in tit. de fruct.& intereſſe.. uiſo. circa fin.& ſequit cõſulendo Aret.in conſil. xxxiij. in pen. col. ubi reprobat quendã teſtem molendinariũ, qui depoſuerat molendinũ eſſe bene inſtru- ctũ:nam licet haberet aliquã intelligentiã de hoc, utpote molendinarius, tamen nõ habe- bat ueram& perfectã intelligentiam ex quo nõ erat magiſter ædificãdi. Ad idem facit qᷣd not Bal.in J. ſeptimo menſe in tertia lectura. ff. de ſtatu hom.& Ang. in l. qui luminibus. ff. de ſerui.ubi dicũt regulariter requiri duos de peritioribus.Sed in contrariũ facit quod conſuluit Alex. conſil. xv. in ult. col. in prin. refert& ſequit᷑ Iaſ.in l.ij.in fi. f. quod quiſqʒ iuris. ubi ad cognoſcendũ nunquid uulnus ſit mortale, ſatis eſt quod adhibeantur medi- ci in talibus experti, quamuis non ſint docto res nec magiſtri in tali profeſsione, arg. li.·9. ne autẽ. C.de cõmuni ſer. manumiſſ.& iſtud puto uerius, nec Bald.& Angel. dicun con- trariũ:quia bene facietiudex ſi adhibeat duos experitioribus: ſed tamen poterit adhibere etiam nõ tam peritos,& iſtud multum eſt ar- bitrariũ iudici: t& ille qui ter ſe bene geſſerit in diſputatione illius artis, exiſtimabit᷑ peri- tus, ut dicit Bar. in l. uni. C. de athle. lib.x. Sed conſequẽter quæritur, tquid ſi iſti periti ſunt diſcordes inter ſe, quibus magis fides ſit adhi benda. Puto hoc multum conſiſtere in arbi- trio iudicantis:ſicut etiam dicimus de teſtib. l.iij..tu magis. ff. de teſtib. qui inclinabit in eam partem, in qua concordat maior nume- rus. 1.i. 5. i.&§. ſi omnes uel plures. ff. de uen- tre inſpic.niſiille numerus maior eſſet impe ritorum, ſecundum Specul. in tit. de homici. poſt prin, in uer. de facto quæritur. Data ue- ro paritate numeri, magis credet ueniimſb ra deponentibus, ut dicit Bal. in c. i.in iij. col. quibus modis feud. amit.& ueriſimilius exi- ſtimabit quod dicunt illi qui ſunt famoſiores in arte. l. penul. C. de cond. indeb. uel qui me liora ſtipendia de publico co nſequũtur. 4i. C.de offic. magiſtri offi. uel etiã qui ſunt ſe- niores in illa arte. arg. not. in Lcũ ꝗd. ff.ſi 8 pet,& in c. clerici. de iudi.& ita intelligen m& tex göaber ieeret ſul linbonoß pulde bignotal loelt qu llemelle Ilioriſiun ds circam ne(deac noſtalios, erbic du „lxy in wo quanc glailliſta vübiBart tilſemel, rkeriopl tinpetr Aumenil durde pub lii lib.x tepublico diquibus nedeant:: dur uni anſtituit es conſen iprächri üregun llonid, E' e Cnſent um cuin epreſente diumte dan Ten ſuwälm ſoperl ne übe dretin dhlhatos texin dutur de Nulii du 37 39 4⁰ 149 eſt quod not. Bal.in prima conſtit.ff. ueteris, & Alex.hic in ij. not. dum dicit, in dubio, ubi diſcordant, ſtari peritioribus: nam difficultas eſt maxima in diſcernendo peritiores:S& ple- runque uidemus indoctos uulgò haberi pro doctioribus, ut dicit Quintilianus in I. lib. in- ſtitutionis oratoriæ,& fa. text. in c. penult. in fin.de pœnit.diſtin. v. Vbi uerò ceſſant ſupra dicta,& omnimoda eſt æqualitas, pronũcian dum erit pro reo, ſicut dicimus in teſtib. arg. glin c. clerici.Ixxxi. diſtin.& per moder. hic. Circa ſecundum, quòd periti debeant inter- uenire, fac duas concluſiones. Prima eſt, t ꝙ ad aſſumendũ informationes extraiudiciali- ter, ſtatur dicto unius periti, ut eſt text. in§. il- lud quoq;.in auth. ut præponat᷑ nomen Imp. fa. gl. not. in I. Titio fundus. ff. de cond.& de- monſt. ubi uiro bono extra iudicium creden dum eſt.& tex. in c. de Syracuſanæ. xxviij. di- ſtin.& text.in c.qualia.viij. quæſt. iij. Vnde ſi quis haberet cõſiliũ ab uno ſolenni doctore, diceret᷑ ſufficienter inſtructus, ut per Bar. in l. in bonoꝶr. ff. de bon. poſſ.& excuſaret᷑ ab ex penſis:de quo tamen dic ut per moder.in l. iu ris ignorantia. C. qui admit. Secunda cõclu- ſio eſt, tquòd in actibus iudicialibus debent ſaltem eſſe duo, ſicut dicimus in teſtibus. arg. d. l. iuriſiurandi.& fa. text. in l.lex quæ tuto- res.circa med. in uerſ.multorum teſtificatio- ne. C. de admi.tut.& firmat Aret.& Soci. hic poſt alios,& Cano. in d. c. propoſuiſti.& A- jex. hic, dum reprobat Ang.& Alex, in con- ſil. xxxv. in ult. dubio, in i. uol. Fallit pri- mo, quando eſſet unus electus de publico: quia illi ſtaretur.l.ij. C. de pond. auri pub. lib. x. ubi Bart. Sed aduerte, quia in cõtrarium fa cit l. ſemel. C. de re mil. lib.xij. ubi requirit᷑ at- teſtatio plurium medicorũ, ad hoc quòd mili tes impetrent miſsionem tanquam infirmi, & tamen illi medici in exercitibus cõſtituun- tur de publico.l.i.& I.fin. C.de profeſſſ& me- dicis. lib.x. Reſponde, quòd nõ conſtituitur de publico principaliter ad iudicandos mili- tes quibus concedenda ſit miſsio, ſed ut illis medeant᷑:& ſic iſta fallentia procedit, ut cre- datur uni, quando principaliter de publico conſtituitur ad hoc. f'Secundo fallit, ubi par- tes conſentirent in unum etiam in iudicio, ut ſupraà dixi in teſte.& ita poteſt intelligi I.iij. C.fi.regun.& in c. quia indicante. de præſcri ptionib.Et iſtud procedit etiam ſi partes taci- tè conſentirent, puta ſiiudex eligeret niſi u- num, cuius dicto diceret ſe crediturum, par- te præſente electioni,& nõ appellante infra debitum tempus. arg. not. per Bar. in l. i. C. de relat. Tertio fallit, quãdo eſſet unus ualde pe ritus&maximę autoritatis, ſecundum Aret. hic, per. ſeptimo. ff. de ſtat. hom.& idem te- net Abb. in c. calumniam, de pœnis. extra.& fa. text. in l. ſed& reprobari. in uerb. ualde di- ſciplinatos.ff. de excuſ.tut. Aduerte tamen, quia tex.in d.l. ſeptimo. parum facit, quia lo- quitur de Hippocrate, cuius opera in ſtudijs publicis ſunt approbata,& ideo illi ſtatur, ſe- tit de uerb. oblig. cõment. 10 20 30 40⁰ 50 60 15⁰° 4A cuudum Bar.& Doct, in I.i. ff. ſi cer. pet. dum Ioquitur de argumento ſumpto ab autorita- te.¶ Quarto fallit in præiudiciũ producentis niſi unum peritum, ut innuit Alex. hic: quod intellige procedere, ſi producens expreſſe di cat ſe uelle ſtare interpretationi ſuæ: ſecus ſi approbat tantummodo perſonam, ſicut dici- mus in teſte.per Bald. in d. l. in bonæ fidei. C. ſi cert.peta. VItimo fallit, quando in ciuitate eſſet niſi unus. arg.§. quod autẽ.& uult Bart. hic,& in prima conſtit. ff. ueteris, in fi.& mo- der. reprobata ſententia Aret. ut hic per eos. Iſtud tamẽ quod dicitur ſufficere unũ ubi ſo- lus eſt in ciuitate, ſublimita primo, ut nõ pro cedat in cauſa ualde ardua: quia tali caſu de- bebit mitti ad loca uicina. per tex. in c. ſi fortè. Ixix. diſt.& gl. in c. ſuggero. iij. q. viij. Abb.& Aret.in d.c.pꝓropoſuiſti.& Aret. hic:& facit quod not. Alex. in J. ſi ab hoſtibus. ff. ſol. ma- tri.col.iij.ubi uult quòd maritus teneat᷑ pro- uidere uxori ægrotæ de altero medico, etiam mittendo ad loca uicina:de quo etiam per A- ret. in l. ſi ſeruum.in iij. col j. eo.& facit quod not. Bal, in addit. Specul. in tit. de homi. uerſ. an mortuus, ubi arguendo uidetur conclude re, quòd non ſtatur dicto unius medici quòd uulnus ſit mortale, etiam ſi ſolus eſſet in ciui- tate, propter magnũ præiudiciũ.& iſta opin. magis placet, quicquid dicat Alex. hic& mo der.in d. c.propoiuiſti. Nec obſtat tex. in d.§. quod autem. quia ultra reſponſionem Abb. poteſt dici quòdibi in re ardua ſufficit unus, ex quo ultra illum architectũ requirũtur etiã multæ aliæ ſolennitates, quibus interuenien tibus nõ eſt ueriſimile quòd eccleſia lædatur. arg.l hac conſultiſsima. in fin. C. qui teſta. fa. poſſ. Secũdo ſublimita ut nõ ꝓcedat, ubicũq; lex requirit præciſe determinatum numerũ: quia ſi non reperitur in ciuitate, eundum eſt ad loca uicina, ut dicit Bald, in prima conſtit. ff. ueteris, in ij. col. allegat l. nemini.. iuriſpe- ritos. C. de aduo. diuer. iu. melius fa. l. ſi quis. & gl. in l. magiſtros. C. de profeſſ.& med. lib. x.& quod not. Abb. in d. c. propoſuiſti. in iiij. col.& ita etiã poteſt intelligi tex. in d. c. ſi for- tè.& gl.in d. c. ſuggero.& fa. quod not. Bar. in l. cõtinuus. õ. item qui inſulam. in fin. j. eod. Circa doctrinam Bart. quia maior pars eſt expedita in pręcedentibus, aduertendum eſt primo, dum dicit, fquòd quando quis inter- rogatur de toto nõ uniuerſali,& reſpõſio eſt de parte impropriè, quòd uitiatur ſtipulatio. perl.& per iuſiurandũ. in ij. reſponſ.j. de ac- cept. Et propterea ſi interrogo te, promittis mihi uiã?& tu reſpondeas, promitto iter uel actum, nõ ualet ſtipulatio. Adde ꝙ pro opin. Bart. fa. tex. in I. ſi mater. 6. ſi quis iter. ff. de ex cept.rei iud. ubi ita ſunt diuerſa actus& uia uel iter, quòd qui ſuccubuit in uno, non pro hibetur petere aliud: ergo propter iſtam di- uerſitatem non debet ualere ſtipulatio. Licet Dd.nihil dicant, puto tamẽ quòd Bar. nõ be- ne ſentiat,& ſic teneo quòd imò tali caſu ua- leat ſtipulatio. Pro qua concluſione primo fa Gggg 3 4¹ 4² 43 44 45 151 cit text.in J.uia.ff. de ſer. ruſt. præd,& I. ſi tam anguſti.ff.de ſeruit. ubi ſecundum intellectũ cõmunem Doctt.in§. ſi quis ita. 5. eod. ſi quis ſtipulatur uiam, quæ ſtipulatio nõ ualeat, pu ta propter anguſtiam loci, ualebit ſaltem pro ut ualere poterit, puta in uim itineris.& eſt ra tio ſecundũ Raph. Com.& Iaſ.ibi, fquia ſub ſeruitute uiæ, quę eſt amplior, continetur ſer uitus itineris, quæ eſt minor. l. i. ff. de ſeruit. ruſt.præd. certè ibi niſi interrogãs de uia, cen ſeretur interrogare etiã de itinere, ſtipulatio nõ poſſet ualere, deficiente conſenſu& for- ma. l. i. in fi. ff.de pact. Si ergo cenſetur etiam interrogaſſe de itinere, debet ualere ſtipula- tio, tanq́; cõformiter ſit reſpõſum. Etille tex. probat a fortiori:quia ſi ualet ſtipulatio in iti- nere, quãdo uterqʒ; dixit de uia, tãto magis in caſu noſtro, quãdò ſaltem unus expreſsit ſer- uitutẽ itineris. Secundo facit, quia ratio Bar. nõ uidetur cõcludens, dum dicit, quòd quan do pars eſt impropriè, nõ uidet᷑ quis de ea in- terrogaſſe:nam imò uidemus contrariũ:quia ut ſtipulatio ſuſtineatur, debent interpretari uerba contrahentium etiam impropris. d. l. ſi tam anguſti& in l. ſi pecuniam. ff. ſi cert. pet. per moder. in l. quotiens. j. eod. Tertio proba tur per tex. in l. qui uſumfructũ.j. eod.&gl. in J. ſcire debemus. in uerb. in præcedenti, eod. tit.ubi quantum ad decidendam in eſſe ſtipu lationem, actus dicitur pars uiæ,& iter pars actus:nam alias ſi ego ſtipulatus eſſem uiam, deinde ſtipularer actũ: uel ſi ſtipulatus eſſem actum, deinde ſtipularer iter, iſta ſecunda ſti- pulatio ualeret, tanq́; ſi ſtipulatus eſſem rem diuerſam à priore,& tamen tex. ibi dicit cõtra rium:qui etiam probat fortius, dum æquipa- rat talem ſtipulationẽ, ſtipulationi quantita- tis. Vnde ſicut ſi dicerẽ, promittis decẽe? cùm reſponderes, promitto quinq;, ualeret ſtipu- latio. õ. ſi ſtipulanti. 3. eod. idem iniſto caſu, ar 40 guendo ab æquiparatis, quod argumentũ ua let. l. non poſſum. ubi Fulg. ff. de legi. nam ni- ſi iter eſſet pars actus propriè quando in eſſe deducitur, argumentũ Iuriſconſulti nõ eſſet concludens. Quarto pro iſta opin. ſacit text. in d.l.& per iuſiurandum. in uerſ.ſi autẽ iter. ubi ſi quis accepto fert iter& actũ, cenſetur accepto tuliſſe uiã:ergo iter& actus ſunt pro priè pars uiæ. Quinto probat᷑ ex uerbis Bart. hic in fin. dum ſummat totam hanc materiã, & dicit, tquòd tũc diuerſitas interrogationis &reſponſionis uitiat ſtipulationem, quando inducit᷑ differentia in qualitate obligationis: ſed in caſu noſtro non oritur iſta iberentta quia actus à uia,& iter ab actu, prout in eſſe conſtituuntur, non differunt niſi ſecundum plus& minus. l.ij. ff. quemad. ſer. amitt. Inſti. de ſeruit.ruſt. præd. in prin.& I. i. ff. de adim. leg. Nec obſtat text. in d. l.& per iuſiurandũ. quia ille tex. loquit᷑ in ſeruitute uiæ ſeu actus iam cõſtituta,& ideo indiuidua, unde nõ po- teſt pro parte accepto ferri.& ꝙ ille tex. pro- cedat propter indiuiduitatẽ tantum, tenetibi Bar. Alber, de Roſ. Ang.& Imol, Sed in no- Alciati in 1 Scadem. 152 ſtro caſu nõ proceditiſta ratio, ex quo loqui- mur in ſeruitute prout in eſſe deducitur:& iſtud eſt de mente gl. ibi, in uerb. momenti et fa. ᷓͥd not. etiam gl. in uerb. illud. ubi ſi debeas mihi fundũ,& accepto feram uſumfructũ, ni hil agitur: quia aut appellatione uſusfructus intelligo de cauſali,& acceptilatio nõ tenet, fquia uſusfructus cauſalis eſt inſeparabilis a fundo:aut intelligo de formali,& adhuc non 10 ualet, quia uſusfructus formalis non eſt pars fundi, nec propriè, nec improprisè. Et ſicratio illiustex eſt, quia res indiuidua nõ poteſtper partes accepto ferri. Sed eodẽ modo reſpõ detur ad§. ſi quis iter. quia ibi petebat᷑ actus tanqᷓ; quid in eſſe deductũ,& ſic cenſeturres diuerſa à uia. Nec obſtat ſi diceretur, quòd ex quo actus ineſt uiæ tanq́; cõmoditas, non dicitur eſſe pars uiæ: quia reſpondeo, quòd iſtud procederet in ſeruitute uiæ iam conſti- a0 tuta, ut dixi, ex quo habens uiam dicitur ha- bere etiam cõmoditatem actus: ſed quãdo in eſſe deducitur, ſecus eſt: quia intentio contra hentiũ eſt, ut ſi nõ poſſunt cõſequi uiam, ſal- tem conſequant᷑ actũ.d.l.ſi tam anguſti.&ſic uident᷑ etiã interrogare de actu prouteſt ſer- uitus.Et ſic in iſta materia facias tres caſus. Primus eſt fquando interrogo te, promittis uiam?& tu reſpondeas, promitto actũ,& ua- let ſtipulatio in actu, per ſupradicta. ẽ ecũdus 30 caſus eſt, quando uiæ iam in eſſe deductæ uo lo partẽ detrahere, puta, uiam quam tibi con- ſtitui accepto fers?& tu reſpondeas, accepto fero actum: nam nõ ualet ſtipulatio, quia ob- ligatio eſt indiuidua,& non poteſt per partẽ diminui:& in iſto caſu poſſet procedere opi. Bar. hic per tex. in d. I.& per iuſiurandum.& ſic Bart. debet intelligi ſecundũ l. quã allegat, & not. per Bar. inl. nõ ſolum,§. ſiliberationis uerba.ff. de lib.leg. Tertius caſus eſt, tquãdo interrogo te, promittis uiã?& tu reſpondes, promitto iter& actum: nam ualet ſtipulatio. d. l.& per iuſiurandũ. in uerſ.ſi autẽ iter. Sed certè hic caſus uidet᷑ mirabilis: nam ſi aliquis habeat actum, non poterit ligna uel lapides trahere, uel haſtam rectam ferre, ſicut necha bens iter:quod ſecus eſt in habente uiã. l. uia. J. qui ſella. ff.de ſer. ruſt. præd.& ſic plus eſtin uia, quàm ſit in actu uel in itinere, quomodo ergo accepto feretur id quod eſt plus, per ex so preſsionẽ eius quod eſt minus?& cõſequen/ ter in ſtipulatione non uidetur promiſsio iti- neris& actus eſſe conformis interrogationi de uia. Circa hoc multũ laborat Imol. in d.. & per iuſiurandum. ſed tu ultra eum cogita, ſi poſſet dici, quòd quãdo aliquis interrogat de uia,& alius reſpõdet de actu& itinere, lex interpretatur in dubio reſponſionem cõfor/ mem interrogationi, ut actum ſuſtineat:& ex quo conſtitutio actus non habet certos f, 6o nes, ſed dependet a pactione cõtrahentiũ, ue ab arbitrio iudicis, l. certo. 5. latitudo. ff.de ſer. ruſt. pręd. pars promittẽdo actũ& iter, uidet intellexiſſe de tali actu, ꝗ iũctus cũ itineie idẽ cõprehẽdat qᷓd uia:&ſic ſuſtinebit nkauh 48 47 48 ugegemeture ahityultol rrprimo iſta co alaſeuchoro:- aubsipronũci- menin eis ſing corus ff deles lpatet elle rat tiyreciolilsima ddt lex reputa talkrem conſid ſuilabeonẽ, ue ir puto cõtrari- icemẽte Bar. teeiam in chorc in præced d. um probare pre tio quali moutdicitibiß eorü aliud ſin nandum libellun ionẽ de euici derentiam in tiequiparauit! dum alegat 1y. f rh gmocee alonis. Secund K B. 50 153 Secundo principaliter circa hanc doctrinã Bar. aduertendũ eſt in illa quęſt. quãdo inter rogatio eſt facta de uniuerſali, tu reſpõdes de particulari, an ualeat ſtipulatio. In qua quęſt. facias tres caſus. Primus caſus eſt, ſquãdo in- terrogo de uniuerſali iuris, prout eſt hæredi- tas ſui natura,& tali caſu ſi reſpõdeatur de re particulari, nõ ualet ſtipulatio ſecundũ Bart. hic,& ſequunt᷑ alij. Pro quo facit, quia in hæ- reditate iſta particularia nõ cõſiderant᷑: quia illud ius cõſiſtit etiã ſine tali corpore particu lari.l.hæreditas. in prin. ff. de pet. hęr. fa. quod not. Bal. in rub. extra de iud. ubi in hęreditate uel iuriſdictione non attenduntur niſi partes quotatiuæ, nõ autẽ res ſingulares. Secũdus caſus eſt, quãdo te interrogo de uniuerſali fa cti, puta de grege: funde ſiinterrogo, promit tis gregemttu reſpondeas, promitto ouẽ, nõ ualet ſtipulatio.l.i.in fi.ff. de rei uend. Limita tur primo iſta concluſio, ut nõ procedat in fa milia ſeu choro: nam qᷓuis ſit nomen uniuer- ſitatis, l.pronũciatio. 5. familię. ff. de uerb. ſig. tamen in eis ſingulæ perſonæ conſiderant᷑. I. ſi chorus. ff. de leg. iij. Raph. Iaſ.& Socin. hic. Et poteſt eſſe ratio, ex quo perſona hominis eſt precioſiſsima, arg. l. belliſsimè. ff. de ædil. edict. lex reputauit abſurdum nõ habere par ticularem conſiderationẽ de eis. arg.l. item a- pud Labeonẽ. uerſ. ea enim quæ not. ff.de in- iur. Puto cõtrariam opin. eſſe ueriorem, quæ eſt de mẽte Bar.& Doct. hic, quòd imò idem ſit etiam in choro uel familia: quia, ut etiã di- xi in§.præced. d. l. ſi chorus. non uidetur mul tum probare pro Raph.& moder. quia ibi eſt dictio, quaſi, quæ eſt nota improprietatis. Imò ut dicit ibi Bart.aliud eſt legare chorum ſeruorũ, aliud ſingulos ſeruos,& quo ad for- mandum libellum,& quo ad ſeparationẽ& actionẽ de euictione, quę omnia ſatis indicãt differentiam in qualitate: unde meritò Bart. ibi æquiparauit tale legatum legato gregis, dum allegat l.v. ff.de vaſeoeeſtamen opi. Raph.& moder. ſaluari in caſu ſequentis limi tationis. Secundo limita, quando partes ex- preſſe egiſſent ut in tali interrogatione uni- uerſali cenſeretur particulariter etiam actum de ſingulis. arg. I. ita ſtipul. magna. in prin. j. eo.Idem ſi tacitè egiſſent. præſumunt᷑ autẽ e- Plis frad aliàs ſine illo particulari nõ fuiſ- ent contracturi. arg. l. cum eiuſdẽ.§. interdũ. ff.de ædil. edict. Vnde quando aliquis habet modicã familiã, ueriſimile eſt eum etiã ſingu- lariter cõſideraſſe de quolibet:& in tali caſu ualeret ſtipulatio,& poſſet defendi quod di- cit Raph. Co.& s̃ retuli:&iſta limitatio etiam poteſt trahi ad alios duos caſus. Secundus ca ſus eſt in uniuerſitate mixta, ſcilicet iuris& fa cti, ut eſt peculiũ uel dos:& in tali caſu Jaſon hic tenet ꝙ ualebit ſtipulatio, ſi reſpõdeat᷑ de re particulari, ex quo peculiũ uendicatur nõ uniuerſaliter, ſed per res ſingulas. l. uendica- tio. ff.de rei uend. Contrariũ eſt uerius: quia aliud eſt peculiũ, aliud res, prout ſingulæ cõ- ſideratæ in peculio. l.ſi peculiũ ſeruo. ff.de pe A e——— tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 154 cul. leg.& tex.in J.proinde. ff.de ædil. edi. ubi uendito peculio nõ redhibetur in eo aliquod corpus particulare.& iſta opin. eſt de mente Bar. Soci.& aliorũ hic. Non obſtat quòd res ſingulariter debeãt uendicari in peculio, qd nõ eſt in grege.d.l. uendicatio. quia reſpõdeo quod illud c introductum ratione impoſsi- bilitatis:nam cùm peculiũ ſit res mixta,& ſic etiam iuris, non poteſt uendicari: quia iura non uendicantur, ut tenet ibi gl.& Bulgari- nus Seneñ. in feveroruiasceanamin jj. col.unde debent corpora particulariter uen- dicari: ſicut etiam in grege poſſunt corpora, ſi pars uelit, particulariter uendicari. I. i. in fi. ff. de rei uend. Et per hæc l.i. ſit expedita. 1 Diuiſio ſtipulationis. 2Tertia ſbecies ſtipulationis, quæ mixta uocatur, conſiſtt in dando& in faciendo. 3 Contraria opinio Petxi de Beſut. de hac ſpecie. 4 D¶Datio quæ ordinatur ad ficum, cenſetur facum. s An caſus mixtus contineatur ſub ſimplicibus. 6 Presbyter, cui parochialis eccleſia confertur, debet ordina ri infra annum ſub pœna amißionis beneficij.(quẽdi. 7 An mixtu per ſe conſutuat tertia ſpeciem de proprietae lo- 8 An ſtatutu, quo cauetur, quod in actione reali ſententia la- ta contra quemlibet mandetur executioni, habeat locũ in petitione hæreditatis. 9 Diſpoſitio loquens in caſu ſimplici, habet locum etiam in ha bente aliam qualitatem. 10 Dißpoſitio loquens de clericis, cõprændit etia Canonicos ca thedralium eccleſiarum. 11 An mulier, quæ uigore ſtatuti prohibetur contrahere ſine conſenſu agnati, poßit donare cauſa mortis. 12 Adultus habens procuratorem non poteſt contrahere ſine elus autoritate. 13 Si res immobilis ex forma ſtatuti prohibeatur alienari in fo renſem titulo inter uiuos, niäquid hæres uẽdens ex iuſſu teſtatoris comprehendatur in ſtatuto. 14 An priuilegia conceſſa ſcholaribus, habeant locum in ſcho laribus ciuibus. 15s Cõuentio loquens de ciuibus Caſtellenſibus, num habeat lo- cum in Caſtellenſi, qui per priuilegium ſit Florentinus. 16 Quado de utroq́; ſimplici eſt diſpoſitù ſeparatim, et ſimpli cia ſimul iuncta ſunt ſeparabilia, tunc unumquodq; iudi catur per ſe. 17 Vendens domũ minori precio ultra dimidiũ iuſti precij, ſi dicit ſe illud plus emptori donare, utrum cẽſebitur uen ditio in totum an donatio. 18 Si aliquis ficit plures artes, ſub quo iudice debeat cõueniri. 19 Venqdo tibi domũ precio centum aureorum,& unius uineæ ualentis alios centum aureos, qualis ſit iſte contractus. 20 Quando ſimplicia ſimul iuncta ſunt inſeparabilia, tic in fa uorabilib. diſpoſitio in ſimplicib. habet locũ in caſu mixto 21 Si pater legat filio libros legales ſi fiat doctor iuris,& medi cinales ſi fiat doctor medicinæ, ſi filius aſſumat utrunq́; gradum habebit omnes.(ſus mixtus. a2 Quando appellatione ſimplicium, non comprehendatur ca 23 Coniunctionis aduerſatiuæ, Si uero, natura eſt ponere ca- ſum diuerſum. 24 Inceſtus ſimplex non præſcribitur quinquennio. 25 An appellatione munerum ciuilium contineatur tutela. 26 Priuilegia in dubio debent ſtricte& proprie intelligi: idem & in diclis prætorum obſeruandum. 29 An caſus mixtus in feudali, cõprehendatur ſub ſimplicibus. 29 In compromiſſo pœnali diſpoſitio in caſibus ſimplicib. non habet locum in mixtis. 30 An cõſuetudo feudalis, quæ porrigit fruda ad deſcendentes maſculos, habeat locum in hermaphrodito. Gggg 4 55 255 Quando in aliquo actu concurrunt duæ qualitates incompati⸗ biles attenditur quæ eſt potentior. Quæ qualitas dicatur potentior.& num. 33. uſq; ad 8. Habens poteſtatẽ legitimãdi ſpurios, item inceſtuoſos, an poſ- ſit legitimare qui ſimul eg ſburius&inceſtuoſus. nu. 42 Diclio, Item, poſita inter genus& ſpeciem, facit ne genus illam ſpeciem comprehendat. Spurij unde dicantur. An beneficium legitimandi ſpurios ſit fauorabile. Quomodo cognoſcendum, nunquid aliquid ſit fiuorabile uel odioſum. Quotieſcunq; unum conceditur propter aliud, conceßio illa ſortitur naturam eius propter quod conceditur. Princeps non poteſt legitimare ſpurios de ordinaria poteſtate, ſed tantum de abſoluta. Poteſtas legitimandi conceſſa Comiti per Principem, eſt fiuo- rabilis. fallit ut num. A 8. uſq; ad num. /7. Legitimatio reſpectu parentum eſt odioſa, tanquam ſuaſoria delicti. gi Comes palatinus legitimet adulterinum ſiue inceſtuoſum, nõ tenebit legitimatio, ſi ſit natus ex adulterio& inceſtu. Comes habens à principe ius legitimandi quoſcunq; ſpurios, ſi legitimet aliquem ſimpliciter ad petitionem patris, an in- telligatur eum legitimaſſe ad feuda. Quid in in ſpurijs ſacerdotum. quod Bar.& alij addunt tertiã ſpeciẽ, ſcilicet mixtam, uidelicet quæ conſiſtit in dando& in faciendo, de qua eſt tex. in J. ueteris. C. de contrah.ſtipul.& in l.cum ſeruus. ff.de cond. & demonſt.& facit quod notant Doct. in§. ſeq.in ſtipulatione ſeruitutis, quæ conſiſtit in dando& in faciendo:quia quis tenet᷑ præ- ſtare patientiam.Contrariã opi.tenuit Petr. de Beſutio hic. Primò per iſtum text. quia ſi daretur iſtud tertium membrum, diuiſio Iu- riſconfulti eſſet diminuta& imperfecta. Se- cũdo, quia ſequeretur quòd ex eodem facto oriretur certi cõdictio,& actio ex ſtipulatu, quod uidetur impoſsibile:& hoc optimè cõ- probaturper not. per Alex. Aret.& alios in J. ij. in prin. ff. ſi cert. pet. ubi dicunt, tquòd ex eodem facto non debent reſultare duæ ſpe- cies contractus.& quod not. Bart.in I. i. in v. col.ff.de pec. Tertio, quia ſi in iſto contractu ſtipulationis deducat᷑ factum& datio, erunt duæ ſtipulationes. I. ſcire debemus. j. eod.& quo ad factũ cõpetit actio ex ſtipulatu, quo ad dationẽ certi condictio. I.certi condictio. in prin.ff. ſi cert. pet. Adde quòd iſtud tertiũ fundamentum probatur ex notatis per Bar. inl. lecta. in ult. col.ff. ſi cert. pet. ubi in tali ca ſu firmat cõpetere diuerſas actiones.& idem tenet Alex.Iaſ.& alij in I. ſi quis certũ. ff. eod. tit. Et hoc tenendo non obſt. d. l. ueteris. quia illa l.Ioquitur reſpectu uerborum: quia eore ſpectu talis ſtipulatio eſt mixta, ſed conſide- rato effectu eſt ſimplex.& facit tex.in d. l. ſci- re debemus. in uer. ut mixta una ſumma. j. eo. Non obſt. d. l.cum ſeruus. quia quamuis ibi ſit factum& datio, tamen illud factũ ſub- ordinatur ad dationem, unde in eo caſu dicit Alciati in lij. 10 20 30 40⁰ 50 60 eſſe ſimplex obligatio dandi, ut dicit Paul, de Caſt. ibi,& Bal. in l. cum allegas. in ij. col. C de ufur.& licet Iaſ. hic teneat contra Ppet per tex. in l.liber homo.§. fi. j. eo.& in I. quod dici tur. j. eod. tamen illa iura nihil faciunt:& ri⸗ mò tex. in d. l.liber homo. loquitur in ſtipula tione alternatiua, in qua compellit᷑ actor eli- ere unam actionem: ſecus eſt in rebus copu ſatiuèprolatis. d.I, ſcire debemus.&latius per Lancel. Deciũ in d.i. ſi quis certũ. Minus etiã pro Iaſ.fa. tex. in d. l. quod dicitur. quia loqui tur in ſtipulatione, in qua deducunt᷑ plures res ſub una conceptione uerborum eiuſdem naturę, unde unica eſt tantum ſtipulatio. nos uerò loquimur quando ſunt plures res diuer ſæ naturæ, puta, quia una reſpicit factũ, alia dationem. Puto faciendas tresconcluſiones. Aut æquè principaliter pactum& datio ue- niunt in ſtipulatione,& procedit opi. Beſu- tij, quòd erunt duæ ſtipulationes, una facti, altera dationis, ut etiam uoluit Bar. in d. l. le- cta.quem alij ſequunt᷑,& Doct. in d. ¹ ſi quis certum. Aut factum ſubordinatur ad datio- nem,& hoc caſu orietur niſi certi condictio, & erit una tantum ſtipulatio de dando.& ita procedit d.l. cum ſeruus.& q́d ibi not. Paul. de Caſt.& Bal. in d. l. cum allegas. Aut datio ſubordinatur ad factũ,& adhuc erit niſi una ſtipulatio conſiſtens in faciendo,& orietur actio ex ſtipulatu, ut eſt caſus in I. fideicom- miſſa.. pen. ff. de leg. iij.& not. Pau. de Caſt. in l. in executione. in prin. j. eo. Soci.& Iaſ.ſ. in.ſeq.ubi dicã. Et eſt ratio,fquia datio quę ordinatur ad factum, cenſetur factum: ſicut econtra. l. naturalis.§.& ſi quidem.&§, quod ſi faciam. ubi Bart. ff. de præſcript. uerb.&l. cum proponas.C. de dolo. facit qᷓd not. Bart. in l. ſcire debemus.& ſequit᷑ ibi Alex.& mo- der. ubi quando una res uenit in conſequen-/ tiam alterius, tamen dicetur niſi una ſtipula- tio.& in iſtis duobus ultimis caſibus erit ſti- pulatio mixta, conſiderata forma uerborum tantum. d.l. ueteris. Et meritò d. l. fecit men- tionem de tali ſtipulatione mixta, in qua ca- ſus erat magis dubius, quam in ſimplici ſti- pulatione de dando.& ita eſt intelligenda gl. & Bar. hic, præſertim dum uult quod in ca- ſu noſtri tex. ſtipulatio mixta non faciat ter- tiam ſpeciem, ex quo nõ cõfunditur ſubſtan tia. l. adeò. 6. cùm quis. ff. de acq. rer. dom. Cõ ſiderata uero diſpoſitione iuris, tales ſtipula- tiones erunt ſimplices:& ita procedunt uer- ba literæ in noſtro tex. nam quæ ueniunt ac- ceſſoriè, de ſe non conſiderantur, ſed repu- tantur idem cum principali.l.ſi quis nec cau ſam. ubi moder. ff. ſi cert. pet. Nota ſecundo iuncta gla quòd ſub ſimplicibus continerur 6 caſus mixtus. Videndũ primoò eſt, nunquid contineat᷑ ſub proprietate uerborũ.& Alex. & Aret. hic poſt alios uident᷑ uoluiſſe ꝙnõ, per text. in l. quid ergo.§. ait prætor. ff. dehis qui not.infa. ubi probat text. caſum mixtum contineri ſub ſimplicibus ex ſententia legis, ergo non ex ui uerborũ,& ſic continebitur improp rle uncoproeadem ſen aundo utõ feci: qui lbimembrem diſti wcum tamen ſitt pilamixtapropr dos⸗-Tertio&fortiu nade Anch.& Gem ilubidiſpoſitioc. ixenalis& odioſa, ochlalihabetlocum riabentidignitate nclumixto, lecund dendlib,pi. Quarto Äaling,omnium. madictã regulam hal uiVndeſi ſtatuto ünt immunes, cõp aiumpiſcatorem. P. dtaat— cdo doſp. Dat eti; aüderüc Glel ſchltaliene licet 5 tit. de ucrb. oblig cõment. 133 impropriè. IJ.ſi quis adulteriũ. ſecũdo reſpon. ſ. ad legẽ Iul. de adult. Xlex. in l. cùm mulier. ff.ſol. matr.& quod not. Doct. in l. prætor. in prin. ff. de oper. no. nunc.& pro iſta opin. fa. quod not. Bal. in l.omnes populi. in x. col. ff. de iuſtit.& iur.& quod not. Doct. poſt Bar. in l. certi condictio.§. quoniam. ff. ſi cert. pet. ubi per iſtam rationẽ tenet᷑ quòd in ſtatutis ſub ſimplicibus nõ comprehendit᷑ caſus mixtus. cum concord. hic per Alex.& conſil. cxvi. in ij. Ad idem facit quod not. Ang. in l. ſi ita ſcri ptum.ff. de lib.& poſth. ubi in qualibet diſpo ſitione in qua cautũ ſit quòd uerba intelligan tur ad literam, caſus mixtus nõ cõprehendet᷑ ſub ſimplicib. ſequũtur moder. in I. i. in X. col. ff. de offi. eius cui. Pro contraria opin. fa. tex. in I. i. 6. interdictorũ. ff, de inter. ubi Iuriſcõſul tus triplici diuiſione interdictorũ cõprehen- dit quartam ſpeciem mixtam, ergo propriè, alias diuiſio Iuriſconſulti nõ eſſer bona. Se- cundo pro eadem ſententia eſt tex.hic, decla- clarando uts feci: quia Iuriſconſultus ponit niſi bimembrem diſtinctionem in ſtipulatio nibus, cùm tamen ſit tertia mixta. d. l. Üeteris. ergo illa mixta propriè continetur in ſimpli- cibus. Tertio& fortius fa. quod not. Io. And. Pet. de Anch.& Gemin. inc. ſtatutũ. de elect. lib. vi.ubi diſpoſitio c. licet canon. eod. tit. quę eſt pœnalis& odioſa, loquens in eccleſia pa- rochiali, habet locum etiam ſitalis ſit unita al- teri habenti dignitatem, ſeu collegiatæ,& ſic in caſu mixto, ſecundum c. ſuper eo. de præ- bend. lib. vi. Quarto facit quod not. Iac. But. & Bal in§.omnium, Inſtit. de act, ubi tenent prædictã regulam habere locum etiam in ſta tutis. Vnde ſi ſtatuto cauetur quòd macella- rij ſint immunes, cõprehendet etiam macel- larium piſcatorem. Puto eſſe diſtinguendos tres caſus. Aut ſumus in ſeparabilib.& pars conſiderata ſeparatim propriè ſeruabit no- men ſimplicis. ita loquitur Jacob. But.& Bal. ubi S. Aut in inſeparabilibus,& tunc autunũ conſideratur principaliter, aliud ſecundarioò, S&caſus mixtus propriè appellabitur nomine ſimplicis principalioris. ita procedit d.§. in- terdictorum. nam interdicta mixta, non ſunt propriè mixta, ex quo principaliter ſunt ex- hibitoria, unde propriè dicentur exhibitoria, & ſic ſeruabunt nomen ſpeciei potentioris. & ita etiam procedit tex.noſter,& uoluit An gel.& quidam moder. hic. Aut utrunq; conſi deratur principaliter, nec unum cedit alteri, & tunc procedit cõmunis opin. quia tunc ca- ſus mixtus propriè nõ comprehendet᷑ appel- latione ſimpliciũ. d.§. quod ait prętor.& fa. qᷓd not. Imol.& Doct. in procœmio ſexti decreta lium, ubi dicũt, in materia proprisè intelligen da appellatiõe Doctoris nõ uenire Licẽtiatũ, qui participat de doctore& de ſcholari.& iſta diſtinctio probat᷑ etiã in d. c. licet canon. iun- cto c. ſtatutũ. de elect. lib. vi.& ibi Pet. de An- cha. Dicit tex. in c. licet fquòd parochialis ec- cleſia ſi alicui nondum presbytero conferat᷑, debet ordinari presbyter infra annũ, ſub pœ- 20 30 4⁰ 50 60 na amiſsionis beneficij: nunquid iſta diſpoſi tio loquens in caſu ſimplici, habeat locum in mixto: Et diſtinguitur:aut eſt eccleſia eadem parochialis& collegiata,& nõ habebit locũ in tali:quia collegiata eſt nobilior. d. c. ſtatu- tum.unde talis non appellabit᷑ propriè paro- chialis, ſed collegiata. Aut eſt alia eccleſia col legiata, quæ fuit acceſſoriè unita parochiali, & tunc ſeruabit propriè nomẽ parochialis: et in tali caſuꝓcedet diſpoſitio d. c. licet canon. quis ſit pœnalis. Et ex his reſultat alia dubita tio,munquid mixtũ per ſe conſtituat tertiam ſpeciem de proprietate loquendi:& dicendũ eſt quòd nõ, niſi quãdo ſumus in inſeparabi- libus:& utrũq; principaliter conſiderat᷑ quo ad illũ actum, uts dixi: nam tunc ex mixtura imitatur ſubſtantia ſimpliciũ. I. adeò.§. cum quis. ff. de acq. rer, dom. fa. text. in l. nam hoc iure. ff de uulg.& pupill.& l.imperium. de iu riſ.om. iud.& l.rerum mixtura. circa med. ff. de uſucap. Bart.in l.i.in fin. ff. de inter. Bal. in rub. C. de probat. in prin. Et iſta faciunt ad quæſtionem, quam tangit D. Signorolus de Homod. conſil.xlviij. ſnunquid ſtatutũ Me- diolani, quòd in actione reali ſentẽtia lata cõ- tra quemlibet mandetur executioni, habeat lIocum in petitione hæreditatis. Et primo ar- guit quòd nõ, ex quo petitio hęreditatis non propriè uidetur realis, ſed potius mixta: unde ſtatutum debet intelligi in caſu ſimplici. Cõ- cludit contrariũ, quia magis participat de rea li.l. ſed ſi lege. 6. ꝓetitio. ff. de petit. hære. unde cõprehendetur in tali ſtatuto. Nec obſtat ſe- cundũ eum, ꝙ dicat᷑ mixta: quia iſta mixtura nõ efficit tertiam ſpeciem. allegat hunc text. & l. actionũ. ff. de act.& oblig.& text. in. i.§. æſtiua. ff, de aqua quot.& æſt.& I. Titiæ texto res. ff.de leg. i. ꝙ not. Nunc pro declaratione iſtius regulæ faciamus quinq; concluſiones. Prima eſt cõcluſio, tꝙ diſpoſitio loquẽs in caſu ſimplici, habet locũ etiã in habente aliã qualitatẽ. iſtud probatur in l. per adoptionẽ. & ibi Bald. ff. de adopt.& facitl. falſa. 6.i.ff. de cond.& dem.& qd not. Bar. in l. exceptores. C. de numera.& actua. lib. xij.& ita tenet A- ret.hic. Adde pro illa cõcluſione tex. in J. ſer- uis urbanis.. penul. ff. de leg.iij. ubi ſeruis le- cticarijs legatis, quoniam idem lecticarius& coquus ſit, accedit legato.& fa. qd not. Iacob. But.& Bal.in§. omniũ. Inſtit. de act.& s retu li. fa. etiã tex. in l. ſi quis ſeruos. ff. de leg.iij.& in l.pediculis.S. quidã. ff. de au.& arg. Ieg. Ad de tamen quòd contrariũ tenet Soci. hic per tex.in d. l.hoc legatũ. ff. de leg.iij. ubi ſi quis le get uxori ea quæ eius cauſa parata ſunt, non ueniunt ea quę parata ſunt promiſcuè tam in uſum uxoris quàm mariti. Sed reſpõde, ꝙ il- le text. limitat iſtam concluſionẽ, ut non pro- cedat quando illa qualitas adiecta repugnat ſimplici diſpoſitioni, uel eam alterat: nam in caſu d.l. ideo non ueniunt cõmunia, quia ex quo maritus eſt principalior, lex præſu- mit ea potius principaliter parata uſui mari- ti, quàm uxoris, ut dicit ibi Petrus. Vel ut —-— — dicit Raph. Com. non ueniunt parata gratia cõmunis uſus, quia non poteſt ſecerni quæ pars ſit parata pro uxore:nam teſtator legan- do quæ uxoris cauſa parauit, intelligit᷑ de his quæ principaliter eius cauſa parauit. l. ſi quis nec cauſa.ff.ſi cert.pet.& in tali caſu non po- teſt diſcerni nunquid ſint principaliter para- ta pro uxore, uel pro marito.& pro declara- tione illius tex. uide etiam Paul. de Caſt. in I. ſerui electione.. i. ff.de lega. i. Secundo limi- tatur iſta concluſio, ut non procedat in odio- ſis uel pœnalibus, per tex. in d. c. licet canon. & in c.ſtatutum. de elect.lib.vi. Abb.in c.fin. de ſimo. Aduerte tamen, quia iſta concluſio non uidetur bene probari in dictis iuribus: nam ibi illa qualitas adiuncta uariat rationẽ diſponendi, ut declarat hic Aret. nam nõ eſt eadem ratio priuandi aliquem titulo eccleſię collegiatæ, quæ eſt in prælatura, ſicut titulo eccleſiæ ſimplicis parochialis, ut not. in c. i. de conſuet.lib.vi.& ita tenet Aret.hic,& eſt de mente Pet. de Anch. in d. c. ſtatutũ. ubi dicit, uòd ideo illa diſpoſitio nõ cõprehendit ec- cleſiam collegiatam, quia eſt dignior,& mi- xtum capit nomen à digniore, I. quæritur. ff. de ſtat.hom,& iſtud mihi magis placet. Nec obſtat tex.in d.c.ſtatutũ.ibi, quod cùm ſit pœ nale. quia illa ratio eſt iungenda cum prædi- 10 ctis. Et hæc inferuntur primo ad illã quæſt. munquid in diſpoſitione loquẽte de clericis, comprehendantur Canonici cathedraliũ ec- cleſiarũ, uel alij qui ſunt in dignitate. Et com munis cõcluſio eſt quòd ſic, niſi in odioſis& pęnalibus, per ſupradicta, de quo hic per Ro ma.& And. Sicul.& per Abb. in rub. extra de 11 uit.& hon. cle Secũdo facit ad quæſt. ſtatuti prohibentis mulierem contrahere ſine con- ſenſu agnati, nunquid poterit donare cauſa mortiscin qua Petr. de Anchar. in conſil. ccc- Ixxxiiij. dubium in iſta quæſt. facit mixtura. tenet quòd non: quia donatio cauſa mortis prout eſt in cõtrahendo, æquiparatur magis contractui quàm ultimæ uoluntati, ut eſt gl. cõmuniter approbata in.i.in prin. ff. de dote præleg. ſequitur hic Xlex.& eſt cõmunis opi nio, ut per Iaſ.in I.ij. ff de lega. i. PDutarem con trariam opin. eſſe ueriorẽ, quam tenet Rom. & Soci.hic,& moder. Ferrarienſes, quorum fundamenta refert& ſequitur Iaſ.in d.l. ij.& probatur ex ſupradictis: nam iſta qualitas, ui delicet cauſa mortis, uariat rationè prioris di ſpoſitionis: unde diſpoſitũ in contractu ſim-/ plici, non habebit locũ in qualificato. d. c. ſta- tutum.& d.l. hoc legatum.& l. cum ex oratio ne.. fin ff. de excuſ. tut. Et quòd iſta qualitas uariet rationem prioris diſpoſitionis, proba- tur: quia ſtatutũ eſt factum ut ſuccurrat᷑ mu- lieribus, quæ de facili decipiuntur: quæ ratio ceſſat, propter iſtam qualitatem, ex quo con- tractus eſt reuocabilis, non præſumit᷑ iſta de- ceptio.l. ſed interim. õ. i. ff. de donat. inter uir. 12& ux. ſicut etiam uidemus fquòd adultus ha- bens curatorẽ, nõ poteſt contrahere ſine au- toritate eius, l.ſi curatorẽ habens. C, de in in- V„ And. Alciati in I.ij. 10 20 30 4⁰ 50 60 160 teg. reſtit. mino.& tamen poteſt donare cau-/ ſa mortis, ut per Bald. in li.in prin. per illum tex. ff. de tutel.& ratio. diſtrah. Bald.& Alex in d. l.ſi curatorem.& Anch. in d. cõſil. loqui- tur in eo qui teſtari prohibebat᷑, quo caſu cã, munis opinio ſine dubio eſt uera. Infenur ad quæſt. ſnunquid ſi res immobilis ex forma ſtatuti prohibeatur alienari in forenſem titu- lo inter uiuos, hæres uendens ex iuſſu teſta- toris comprehẽdatur in ſtatutor& Imol in! qui fundum. ff. ad leg. falcid. Rom. in l ſitibi. ff.ſi cert pet. concludunt quòd ualebit uendi tio:quia ſtatutũ illud loquens in ſimplici, nõ habet locũ in qualificato, ex quo principali- ter hęres alienat propter iuſſum teſtatoris:& ſic iſta qualitas uariat ſimplicẽ caſum proui- ſum à ſtatuto,& eſt cõmunis opin. utper AR- lex. in. ſi dignũ. ff. ad leg. falcid. Quarto infer tur ad quæſt. ſnũquid priuilegia cõceſſa ſcho laribus, habeant locum in ſcholarib, ciuibuse & Bal.& Salic, in auth. habita. C. ne filius pro patre. dicunt quòd non: quia iſta qualitas, q ſint ciues, facit ceſſare rationẽ d. auth. ex quo tales amore ſcientiæ nõ fiunt exules:& quan tum ſit ad illum tex. iſta opin. uidet᷑ uerior, ex quo ille tex.propriè conſiderat dictam ratio- nem: aliâs ſi ſtatutum generaliter cõcederet priuilegia ſcholaribus, puto quòd etiã tales comprehenderent᷑, quia uidentur cõceſſa fa- uore ſtudiorũ. l. i. C. de aſſeſ. unde in tali caſu iſta qualitas non repugnaret, per ſupradicta. &ita poteſt ſaluari opin. quorundam moder. repetentiũ ibi. Quinto infertur ad quaæſt. de cõuentione loquente de ciuibus Caſtellenſi- bus, nũquid habeat locum in Caſtellenſi qui per priuilegiũ ſit Florentinus? de qua Socin. conſuluit quòd nõ, conſil, Ixxxvi. in ult. col. in iiij.uol. Et ex his redditur dubia una nota- bilis deciſio eiuſdem Soci.inter conſil Pran/ ciſ.de Cur.conſil.xviij.in iij. col. Quidã natu- ralis fuerat ſemel legitimatus citra ſpem ſuc- ceſsionis bonorũ: deinde fuit per Comitẽpa latinum habentẽ poteſtatẽ legitimandi quoſ- cũqʒ ſpurios uel illegitimos, rurſus legitima- tus,& effectus capax ſucceſsionis paternę:di cit Soci. quod iſta ſecunda legitimatio nõ ua let, quia priuilegium Comitis continet quod poſsit legitimare illegitimos: ſed iſte nõ erat illegitimus ſimpliciter, ſed ſecundum quid: quia ſoluùm erat illegitimus reſpectu ſucceſ- ſionis, non autem reſpectu perſonæ. arg. d.l. hoc legatum. Nam iſta deciſio nõ uideturue/ ra:quia iſta qualitas non alterat diſpoſitionẽ præcedentem, imò potius auget& corrobo- rat, unde ſumus in caſu prædictæ concluſio- nis. facit quod not. Hoſtieñ.& Abb. ind.c.ſi de ſimon. Secunda eſt concluſio, fquòd quando de utroq; ſimplici eſt diſpoſitũ ſeparatim,& ſim plicia ſimul iuncta ſunt ſeparabilia, tũcunun quodq; iudicatur per ſe..pen. in auth. denõ elig. ſecundo nub.l. ſi uiua matre.in fin. C.de bo. mater. l. Ariſto. ff. de dona. facit gl. in Cle. i. de elect, in uerb. monaſterijs.& gl. in ca col lectio ne — 14 — 3 15 5 lun⸗ Bllian uusgpen uerſ. idem e Anꝛetumtenet Petrus, nlinccum caulam, e nlfiquisobligatione wilres bonafide. de gimllimagisplacet,ꝗ mueri Cal quem refer dallhic. Sed prima opi lelumusin ſeparabilibi ndumeſtperſe, ſecunc oclcitquod notat Soc duol obi conſuluit ꝙ d Ode reuocan, donat, ha mnactu,quantũſit reſ ue, Secundo infertu- iqgufacitplures artes, deconueniri& cum ſu endetur cauſa actionis,, ier licetmagis incal metRom, Ie moder hic eenidu. Tertio infert᷑ ad e 1& umnam uld 35 Deinde eh dareldeciſionih u nmüte naehi 1 iaper doc 3 cen ewea ar. in 6 magis c dun ſen udius, e materia i 161 lectione de appel. lib.vi.& ita tenent Angel. Rom.& moder hic,& ita intelligit Soci. tex. in l. ſi ita facta. ff.de iniuſt. rup. per quam am- pliat concluſionem iſtam, ut procedat in ma teria etiam ſtricte interpretanda.& idem etiã tenet Corn. conſil. Ixvi. in iij. col. in i. uol.& facit, quia tunc ſub ſimplicibus mixtus caſus propriè comprehenditur, ut dixi s,& eſt ca- ſus inl.ſi ſtatulib.§. fi. ff, de ſtatulib. Et ex iſta cõcluſione infert᷑ ad quæſt. tde eo qui uẽdit domum minore precio, ultra dimidium iuſti precij,& dicit ꝙ illud plus donat, utrum cen- ſebitur uenditio in totũ, uel donatioc& Lud. Rom. hic tenet quòd uſq; ad ſummam con- gruentem precio cenſebitur uenditio, reſpe- ctu ualoris erit donatio. arg. l. ſi ſponſus.. cir ca. ff, de donat. inter uirum& ux.& l. cum hic ſtatus..pen. uerſ. idem erit dicendum. eo.tit. & ita etiam tenet Petrus de Anch.& Io. de I- mol. in c. cùm cauſam. extra de empt. allegãt gl. in l.ſi quis obligatione. ff. de regul. iuris.& facit l.xes bona fide. ff. de cõtrah. empt.& iſta opi.mihi magis placet, quicquid conſulendo tenuerit Cal. quem refert& ſequitur Andr. Sicul.hic. Sed prima opinio eſt uerior, quia hic ſumusin ſeparabilibus, unde utrunq; cen ſendum eſt per ſe, ſecundũ ſupradicta.& pro hoc facitquod notat Soci.cõſil.xxij. in quar to uol, ubi conſuluit ꝙ diſpoſitio l. ſi unquã. C. de reuocan, donat. habet locum in ſimili contractu, quantũ ſit reſpectu portionis do- natæ. Secundo infertur ad quæſt tquando aliquis facit plures artes, ſub quo iudice de- bet conueniri:& cùm ſumus in ſeparatis, at- tendetur cauſa actionis,& ſub tali iudice cõ- ueniet᷑ licet magis incaleſcat in una arte. ita tenet Rom.& moder. hic per tex. in l.i.6. fi. ff. de tribu. Tertio infert᷑ ad quęſt. Vẽdo tibi do mum precio centum aureorum,& unius i- tit. do uerb. oblig cõment. 10 20 30 neæ ualentis alios centum aureos, qualis erit 40 iſte contractus:& Bal. in proœm. feud. in iiij. col.dicit in totum cenſendum eſſe contractũ emptionis. Rom. in I. Ariſto. ff. de donat. di- cit, ꝙ imò in totum cenſebit̃ cõtractus inno- minatus permutationis. arg. l.peni ff. de æſti- ma. actio. Puto ꝙ ſint duo contractus, per s dicta:& cenſebitur domus dimidia uendita, & dimidia permutata:ſecus ubi eſt diſparitas ualoris inter rem& preciũ, quia tunc recur- rendũ eſt ad doctri. Bar. in d. I. Ariſto. Et præ dicta inueſtigatio eſt ualde utilis in practica, propter Laudemia quæ præſtantur in uendi tionibus,&ex conſuetudine non pręſtant᷑ in permutationibus:nam in tali caſu emphyteo ta non tenebit᷑ præſtare laudemium niſi pro dimidia. facit l. quicquid.uerſ. Caſsius. ff. de acquir. re.dom.& ſi maioris ſit ualoris, pars permutata in nullo tenebitur, ut dicit Guido Papæ in deciſionib. delphinalibus. q. xcij. in fi. quia iſte contractus cenſebitur in totũ per mutatio, per doctr. Bar. in d. l. Ariſto. in prin. Sed quid in iure luendi uel prælationis?& caſus eſt magis dubius, ex quo uideretur ꝙ hic eſſemus in materia inſeparabili: quia no 50 60 162 eſt ueriſimile ꝙ dominus partem emat. J. ſi quis aliam. ff. de ſol, tamen puto idem: quia ſibi imputet dominus ſi nolit partẽ, cùm poſ- ſet emphyteota etiam partẽ de per ſe uende- re, licet tali caſu dominus nõ tenet diuidere ius exigendi canonis, ut not. in I. ſi. C, de iure emphy.& tangitur in ex his.j. eo.& facit q́ d not. Guid. Papæ q. cccccviij. incip. pone ali- quis.niſi iſtud fieret in fraudem domini. arg. d. l. ſi ſpõſus.. circa. quæ tamen fraus nõ præ ſumatur ex ſimplici contractu, niſi accedant aliæ coniecturæ. arg. text. in c. i.§.i. per quos fiat nueſt.cum ibi not. Tertia concluſio eſt, tquando ſimplicia ſi- muliuncta ſunt inſeparabilia, tunc in fauora bilibus diſpoſitio in ſimplicib.habet locũ in caſu mixto.l. ſi ita ſcriptũ. ff. de lib.& poſthu. & ita tenet Bar. hic,& in l. Gallus.§.& quid ſi tantum. ff. eod.& fa. l. Clemens. ff. de hære. inſtit. Et propterea infert Alex. in d. l. gallus. §. ille caſus. in vi. col. ꝙ ſi ſtatutum det iuriſdi- ctionẽ in actionibus perſonalib. uni iudici, in actionibus uerò realibus alteri, quòd qui- libet poterit cognoſcerede actione mixta:ꝗa ſumus in materia iuriſdictionis ordinariæ, quæ eſt fauorabilis, ut eſt gl. in c. i. de reſcrip. lib.vi. quod dictum puto intelligendũ, niſi ta lis actio præualeat in altero, ſecundum con- ſilium D. Signo xlviij.ʒᷣ allegatũ. Item infert Bal. in l. fi. in prin. C. cõmunia de lega. quòd ſi pater legat libros legales filio, ſi fiat doctor iuris ciuilis:& medicinales, ſi fiat doctor in medicina:ſi filius aſſumat utrunq; gradum, habebit omnes: quia ſumus in fauorabilib. fauore ſtudiorũ& ſcientiæ. idem tenen mo- dern. in d. l. Titię textores. Aduerte circa iſtã concluſionẽ:quia Bar. in l.cum auus. in fi. ff. de cond.& demonſt. uidet᷑ uelle ꝙ iſta regula procedat in fauorabilibus, quãdo militat ma gnus fauor, puta inſtitutionis uniuerſalis: ſe cus in fideicõmiſsi uel legati. Sed talis decla- ratio nõ eſt uera:quia nos uidemus ꝙ iſta re- gula procedit etiã in legatis.d. lI. Titiæ texto- res. unde tenẽda eſt iſta cõcluſio generaliter. Nõ obſtat doctrina Bart. in d. l. cùm auus. ſe- cundũ lecturã quã refert Iaſ.hic, ꝗa illud eſt propter aduerſatiuã, ſiuerò, quę oſtendit ex- preſſam mentẽ teſtatoris nolentis diſponere niſi in altero caſuũ ut dicã ſ in ſeq. cõcluſio- ne, declarando d. l. ſi ita ſeriptũ.& etiã abſe aduerſatiua mens teſtatorisibi hoc ſuadebat, uia militabat in tali caſu ratio d.lI.cum auus. Quarta cõcluſio eſt,tquòd in odioſis non procedit s dicta regula:quia tunc appellatio ne ſimpliciũ, nõ cõprehendet᷑ caſus mixtus. robatur hoc primo in dl. ſi ita ſcriptum. in uerſ.licet ſubtilis iuris regulæ.& in uerb. hu- manitate ſuggerẽte. adidem tex. in l. uim paſ ſam.‚.pꝓræſcriptione.j. de adult.& facit l. ſpa- donẽ..quia cœpit.ff,de excuſ.tut. ubi in pri uilegijs, quę ſtrictèinterpretant᷑, nõ procedit talis regula.& ita tenet Bart.& ſeq. alij com- muniter. Contrariam opin. quòd imò etiam in odioſis procedat iſta regula, tenuit Raph. 20 21 22 23 24 163 Com. per tex in l. ſi ita facta. ff.de iniuſt. rup. ubi exnhæredatio facta in caſibus ſimplicibus, trahitur ad mixtum,& tamen ſumus in odio- ſis. Nec eſt bona ſolutio Paul. de Caſt. ibi,& Alex.hic, quòdille text. procedat ratione te- ſtamenti conſeruandi: quia qᷓ;uis ex ualidita- te exhæredationis conſeruetur teſtamentũ, nihilominus adhuc exhęredatio dicitur odio ſa,& ſtrictè interpretatur. l.cum quidam.& l. cõmodiſsimè. ff. de lib.& poſthu. Nec uide- tur etiã uera ſecunda ſolutio tradita per Bar. & Imol.in d.l.ſi ita ſcriptũ.& repetentes mo- dernos in d..& quid ſi tantũ. col. xxvij. dum dicũt, quòd ibi teſtator fecerat prouiſionẽ de caſu mixto, quod apparet ex dictiõe, ue, quæ ſtat cõiunctiue, ut per Bar. in I. i. ff. de his qui not.infam, quia imò talis dictio eſt diſiuncti- ua.l. ſæpe. ff.de uerb. ſig.& Card. in Clem. ple riſq;.de elect.Item attenta hac ratione ſeque- retur, quòdibi teſtator non prouidiſſet in ca- ſu ſimplici, ſed in mixto tantũ. Item ille text. ut etiam dicunt moder. ita intellectus, pone- ret unam deciſionẽ ſatis indubitatã. Nec etiã tertia ſolutio tradita hic per Jaſ. uidetur uera, quis eam teneat Imol.in d.l.ſi ita.& alij repe- tentes in d.õ.& quid ſi tantum. dum dicunt, ꝙ ibi uis teſtator diſpoſuiſſet in caſu ſimplici, tamen ueriſimile eſt quòd ſi conſideraſſet ca- ſum mixtũ, idem diſpoſuiſſet, ergo habetur pro diſpoſito. arg. gl. in l. tale pactum.. fin. ff. de pact. nam iſta ſolutio fatetur intentionem Raph. quia præſupponit quòd diſponens in ſimplicibus, præſumatur idem diſpoſiturus fuiſſe in caſu mixto, ſi talem caſum conſide- raſſet,& propterea etiã in odioſis talis caſus comprehendatur: quod de directo eſt contra Bart. in d. S.& quid ſi tantũ. in ij. col. dumalle- gat d..præſcriptione.& ſic uidetur ille text. co ncludere pro opinione Raph. Nec obſtat And. Alcdti in I.ij. 164 cta quæ puniũtur per legem Iuliam, præſeri- buntur quinquennio. l. mariti. 9. quinquen- nium. ff. eod. tit. ſed lex Iulia loquitur ſolũ de adulterio& ſtupro. l. inter liberas. 6i. ff eo.& §. item I. Julia. Inſtit, de pub. iud. ergo non eſt trahenda ad inceſtũ. Pręterea, ut dicit laſhic, eſſet abſurdum quòd tam faciliter præſcribe retur adulterio iũcto cũ inceſtu, ſicut adulte- rio ſolo, cùm grauius ſit delictũ illud mixtũ.I. 10 i. in uer. quæ multò magis. C. de rapt. uirg.l ſi cui.S. fin. ubi Bart. ff. de accuſ. Et eodem mo- do poteſt reſponderi adl. quid ergo. 5. ait præ tor. ff. de infam. allegato hic per Xret, Præte- rea& tertio ad tex. in d.. præſcriptiõe. reſpõò- detur alio modo in cõſilijs Cor. cõſil.lxvi. in ult. col. in i.uol.& per Aret. hic, quodibi ſu- mus in mixto recipiente ſeparationẽ, ex quo in tali caſu poteſt quis ſimpliciter accuſari de inceſtu tantũ, uel de adulterio tantũ, ut eſtte- 20 xtus in I. ſi adulteriũ cum inceſtu. in prin. in uerb. remota, ff. eod, tit.& firmat Bart. in l ſe- natus. in i. col. ff. de accuſ. Cuùm ergo ſumus in materia ſeparabili, unumquodq; iudicatur per ſe,& inceſtus longiori tempore præſcri- bitur:& iſta ſolutio tenendo opin. Raph. etiã ipſa ſatis poteſt defendi. Et ex iſta ſolutione infertur etiam ſolutio ad l. is qui puteum. 5.in terdictum. ff. quod ui aut clam. Nõ obſtat ter tio tex.allegatus pro cõmuni in d.l. ſpadonẽ. 30§. qui accepit.quia ibi appellatione ciuilium & publicorũ munerũ non contineturtutela, ut not.per ſupradictã regulã:ſed quia immu- nitas loquens de ſimilibus muneribus ciuili- bus& publicis, intelligitur de publicis auto- ritate principaliter, nõ autem ſecundariò, un de tutela non continetur, ut dicunt ibi Dyn. Nicol.de Neapol.& Bal. unde ille text. quic- quid dicat Aret.hic, non facit ad propoſitum materiæ noſtræ. Et ex his apparet, quòd iſta d. I.ſi ita ſcriptũ. ff. de lib.& poſthu. quia ibi ſu 40 opin. Raph. eſt ſatis ſuſtentabilis: quid tenen mus in caſu in quo clarum erat quòdteſtator uolebat expreſſe diſponere niſi in caſib. ſim- plicibus, fex quo ſubiũxit aduerſatiuã, Si ue- r0, de cuius natura eſt ponere caſum diuer- ſum, utuno exiſtente, nõ habeat locũ diſpo- ſitio facta in alio, ut per Bart, in l. in repeten- dis. in fi.ff. de leg. iij.& Iaſ. in d.l. ſi ita ſcriptũ. in ij.not. Præterea& ſecundo in caſu d. l. ſi ita ſcriptum. teſtamentũ rumpebatur de ſubtili- tate iuris: quia in caſu mixto nõ poterant ue- rificari partes ſecundum intentionẽ teſtato- ris, ut dicit Raph.& Soci. hic: unde filius& fi lia tali caſu naſcẽtes uidebantur præteriti,& rumpebantteſtamentũ de rigore iuris:& iſta ſolutio eſt etiã ipſa defenſabilis, quicquid di- cant moder. in d.§.& quid ſi tantũ. Non obſt. d.§. præſcriptione, quia ſecundum Raph. po tius probatur contrarium, ex quo ibi diſpo- ſitio odioſa, uidelicet pręſcriprionis, loquens in ſimplici,& ſic in inceſtu, habet locum etiã in caſu mixto, puta quando eſt inceſtus iun- ctus adulterio:& ſic tenet Raph. tquòd ince- ſtus ſimplex non pręſcribatur quinquennio: quæ opinio uidetur uerior: quia ſolum deli- dum Pro reſolutione puto aduertendũ, quẽ admodum intelligi debeat prædicta conclu- ſio. Nam ſi loquimur, quando caſus mixtus eſt ſeparabilis, uel quando altera ſpecies præ ualet, tunc ex quo propriè uenit appellario- ne ſimplicis, ut 5 dixi, nõ eſt dubiũ quòdtalis diſpoſitio habebit locũ etiã in pœnalibus, ex quo in materia quantumcunq; ſtricta appel⸗ latione uerbi omne illud continet̃ quod pro- 5o priè uenit. l. cum lege. ubi Aret. ff. de teſta.& in tali caſu opinio Raph. eſtuera. Sed Bar.& Doct.nõ loquuntur in iſtis caſibus, ſed in ca- ſu quo mixtum efficit tertiam ſpeciẽ de ſe pu ta quia ſpecies ſunt inſeparabiles,& quelibet eſt æquè potens, quod apparet ex quæſtione per eos formata de inceſtuoſo& adulterino ſimul, qui in totum eſt inceſtuoſus,& in totũͦ adulterinus, de quo dicam. In tali ergoca 1 non recedendo à cõmuni, eſt aduertendum: 6o quia aut loquimur in materia in qua volttes contrahentium prævalet,& tunc ſub ſimpli- cibus comprehendetur caſus mixtus. Ethoc probatur primò: quia nos uidemus quòd ma 1 ũ i di f 4 je.I. egatorũ ſtricte interpretat᷑& propric teria legatorũ ſt p Hedeu 25 zuindl ſiextraneus. u rauer⸗ 11* unt&e auQuinto probatur im uwcdeludenterproba ſenäi Autſumusin m ieruerbaattendunt duractum niſl quod eſt laluprocedit opinio P malub ſimplicibus n mixtus: unde in cont cecderetdictaregula, nilum habetur pro om lnilto calu poteſt pr Lud Rom. hic, dum dic aprocedere in contra Rurprimo ad quæſtio nau feudali caſus mi Ulmplicibus. Et Lud mnallegat Ant, de But detputo indubitanter ſuera, tum quia feuda eiterpretantur, unde mensin filjs, extenditi 1o.§. ſt 26 29 165 numis.& I. nõ aliter. de leg.iij.l.ſi fuerit, ff. de reb. dub,& tamen in tali procedit regula, ut eſt text. in d. I. Titiæ textores. ſf. de leg. i. S8e- cundo probatur, fquia priuilegia in dubio de bent ſtrictè& propriè intelligi. d. 5. qui acce- pit.& tamen in talibus procedit etiam regu- ſa l.ij.õ. amplius. ff.de excuſ.tut. Tertio proba tur, fquia edicta prætorum propriè& ſtrictè ſunt intelligenda, præſertim pœnalia, c. odia. de reg.iur. lib.vi.& tamen in eis procedit re- gula d.l. quid ergo.& d. l. is qui puteum.& ſu prà dixi. Quarto probat᷑, quia iſta regula pro cedit in contractibus bonæ fidei: unde ſi uen do tibi uaccam prægnantẽ, pacto, quòd ſi pa riat maſculum, pullus ſit meus: ſi feeminam, ſit tuus:ſi contingat quòd pariat utrunq; de- bebit diuidi, ut quilibet habeat ſuum, ut dicit Bar, in d. l. ſi extraneus. ubi omnes antiqui ita tenuerunt,& eſt uerior opinio. ff. de cond. ob cauſ.Quinto probatur in d.l. ſi ita facta. quæ alias cõcludenter probat pro Raph. ut ſuprà oſtendi. Aut ſumus in materia in qua princi- paliter uerba attenduntur,& in qua non cen ſetur actum niſi quod eſt expreſſum,& n ta- li caſu procedit opinio Bart.& cõmunis hic, quod ſub ſimplicibus non cõprehenditur ca ſus mixtus: unde in contractu ſtricti iuris nõ procederet dicta regula, quia in eo omne o- miſſum habetur pro omiſſo. l. quicquid. j. eo. & in iſto caſu poteſt procedere quod notat Lud. Rom. hic, dum dicit prædictã egu am non procedere in contractibus. Et ex his in- fertur primo ad quæſtionè, jnunquid in con- tractu feudali caſus mixtus comprehendat᷑ ſub ſimplicibus. Et Lud. Ro. hic tenet quòd non. allegat Ant. de But. in proœmio Greg. Sed puto indubitanter quòd iſta opinio non ſit uera, tum quia feuda ſunt benef. cia,& la- tè interpretantur, unde in eis diſpoſitio lo- quens in filijs, extenditur ad nepotes. c. pri- mo.§.& ſi clientulus. de alienat. feud. Bal- dus conſil. clxx. ad euidentiam. in primo. Ja- ſon in d. l. Gallus.§. inſtituens.& in d I. ſi ex- traneus. tum etiam quia talis contractus ſa- pit naturam bonę fidei, ut per moder. in rub. feud.& in c.i.de benef.frat. Bald. in rub. C. de rer.permut. præſertim ſi ſit initus cum princi pe:quia omnes cõtractus facti cum principe, ſunt bonæ fidei, ſecundum Bal. in extrauag. de pace Conſtant. uerſ.ſi qua uerò. per illum text. Secũdo infertur ad quæſt. nunquid in cõpromiſſo pœnali, diſpoſitio in caſibus ſim plicibus habeat locum in mixtis: in qua Cor. conſil.lxiij.in ij.col.in ij.uol.concludit quòd nõ:quod ſatis placet, ſecundum ſupradicta, uidelicet quando nõ eſt ueriſimile quòd par tes cogitauerint de caſu mixto. Tertio infer/ tur, an ſi iudex ſtatuat terminũ ad proponen dum omnes exceptiones dilatorias, compre- tit. de uerb oblig cõment. 166 diciorum eſt ſtricta.l.i.ubi not. C.ſi plures u- na ſent.unde ſub ſimplicibus non continetur mixtum: de quo dic ut ibi per Doct. Quarto infertur, fan conſuetudo feudalis, quæ porri git feuda ad deſcendentes maſculos, habeat ſocum in hermaphrodito. Et ſi iſte incaleſce- ret in ſexum maſculinum, caſus eſſet clarus. d. I. quæritur, ſed nos loquimur in dubio. Et in tali caſu Baldus in conſil. ccxxxvij. qui- 0o dam magnificus.in iij. uol. cõſuluit quòd nõ, per ſupradicta: quia conſuetudines ſtrictè in terpretantur. Quinto infertur ad notata per Alex. conſil. xcvi. in ult. col. in ij. ubi infert ad quæſt. ſtatuti aliquid diſponẽtis in cauſis mo tis uel mouendis, nunquid habeat locum in cauſa appellationis. Et concludit quòd non: quia licet principalis tempore conditi ſtatuti eſſet iam mota, tamen ſtatutum non trahitur ad appellationem,& ſic ad caſum mixtum, ex 20 quo ſumus in exorbitantibus: cauſa enim ap pellationis non eſt penitus una& eadem, nec penitus diuerſa, ut dicit Cyn. in l. inuitus. in xi.quęſt.C.de procur.unde eſt caſus mixtus, ut ibi per eum,& eſt ſngularis deciſio, ſi eſt uera. Sexto infertur ad id quod tenet Petr. de Anch. in repet.c. canonum ſtatuta. uerſus fi- nem. in uerſ. inter conſilia quæ habeo. extra de conſtit. ubi decidit notabilem quæſt. Sta- tutum dictat, quòd exiſtente patruo mater 30 non ſuccedat: pone, contingit quòd extat pa truus, mater& ſoror utrinq; coniuncta, nun quid ſtatutum habebit locum, ita quòd pa- truus excludat matreme Dicit quòd nõ: imò mater ſuccedet cum ſorore, excluſo patruo: quia iſte uidetur caſus mixtus,& in exorbi- tantibus ſub ſimplici nõ comprehenditur mi xtus.d.. præſcriptione. 1efert& ſequitur 80 cin.conſil.xxviij. in vi. col. in iiij. de quo dic ut per eum. Septimo infertur ad id quod notat 40 Ang. conſil. cclvij. quia conſultatio. in iij. col. ubi ſtatutum abbreuians inſtantiam cauſis ci uilibus, item abbreuiãs cauſis criminalibus, non extẽditur ad cauſas mixtas:quia tale ſta- tutum eſt exorbitãs,& ſtrictè intelligendum, tanquam correctorium iuris cõmunis. Item quia lex attribuit cauſæ mixtæ naturam di- ſtinctam à quolibet ſimplicium, unde nunẽ in tali caſu diſpoſitio loquẽs in ſimplicibus, habet locum in mixto, ut ibi per eum. Octa- so uo infertur adid quod not. Alexander in ru- bri. C. de iudi. dum dicit, quòd ubi pro deli- cto de iure cõmuni pœna applicatur partim ſiſco,& partim actori, tale iudiciũ dicitur mi- xtum:unde ſtatutum loquens de iudicio ciui li uel criminali, tanquam exorbitans& ſtri- ctè intelligendum, non comprehenderet ta- lem caſum. d. J. ſi ita ſcriptũ. cum ſimil. quam deciſionẽ intellige ſecundum ſupradicta, ui- delicet quando pœna applicanda fiſco, uel il- hendantur peremptorię, quæ proponunt᷑ ad so la quæ applicaretur parti, non eſſet maior,& proceſſum in uim dilatoriarum, de quibus in c. i. de litis conteſt. lib.vi.& ſic ſunt exceptio- nes mixtæ. Abb. in c. paſtoralis. de except. te- net quòd non:pro quo facit, quia materia iu- præualeret: nam tunc comprehenderetur e- tiam in ſtatutis appellatione ſimplicis poten tioris, ut ſuprà dixi.& probatur hoc in d. c. tuæ, de procur, allegato per Te nim ibi il⸗ hhh 30 31 3² 167 Iud iudiciũ præualet reſpectu ciuilis, ex quo principaliter agebatur ad ſeparationem tho- ri, licet in cõſequentiam probanda eſſent cri- mina:unde tex. dicit illud iudicium eſſe quaſi mixtum,& ſic propriè. l. in id tempus.§. fin. ff.de uſucap.propriè enim loquendo eſſet ci uile.c.per tuas.de ſimo. ubi ſi monachi agũt ut Abbas remoueatur nõ ad pœnam, ſed tan quam indignus& inhabilis adminiſtrationi, licet in conſequentiam probanda ſint crimi- na, iudicium dicitur ciuile. Quinta concluſio eſt:t Quando in aliquo actu cõcurrunt duæ qualitates incompatibi- les, attenditur quæ eſt potentior. l. quæritur. ff. de ſtat. hom. I. generaliter. ff. de fideiuſſ. q́d intellige etiam ſi cauſa potentior in illo actu, in alijs actibus eſſet minus potens, ut eſt tex. in c.per hoc. de hæret. lib. vi. ubi ordinarius procedens unà cũ delegato Papæ, ſeruat mo dum procedendi delegati, qui eſt potentior quo ad illum actũ:licet ſecus ſit generaliter in alijs. fa. tex. in l. i. C. de offi. uic. Punctus eſt uidere, in dubio quæ dicatur qualitas poten- tior.tEt primo dicitur potẽtior illa quæ eſt di gnior, ut dicit Bart. in l. præcipimus.. hoc eo dem obſeruando. per illum tex. C. de appell. ubi infert, quòd laicus fruitur priuilegio cle- rici tanquam dignioris, quãdo ambo ſunt in eadẽ cauſa. Et per hoc infert hic Ro.& And. Sicul. quòd ſi aliquis maior& aliquis minor habent cauſam cõmunem indiuiſibilem, be- neficia minoris competẽt etiam maiori. arg. l. ſi cõmunẽ. ff. quemad. ſer. amitt. de qua mul ta perEeli.in rub. extra de appell. col.iiij.&in c.ij.de Iudæis.& facit text. cum ibi not. in l. i. C.ſi in cõmuni eademqʒ cauſa. facit etiam q̊d notat Rom.conſil. ccccxviij.in iij. col. ubi ſi Papa imponat charitatiuum ſubſidium qui- buſcunque adminiſtratorib. eccleſiarum, nõ zlorati inl.ijſ. 20 30 comprehendetur Cardinalis adminiſtrator, 40 quia talis qualitas Cardinalatus eſt dignior, unde illa debet attendi. Faciunt multa ſimilia notata per moder. in l.imperium. ff. de iuriſd. om. iud. Adde etiam quod not. Alex. conſil. IXxxij.in ult.col.in prin. ubi diſpoſitio prohi- bens compromiſſum in cauſis criminalibus, habet locum etiam in cauſis in quibus pœna partim applicatur fiſco,& partim applicatur parti, ex quo fiſcus tanquam dignior trahit ad ſe aliam qualitatem,& cauſa cenſetur in to tum criminalis.l.i. C.de uend. re. fiſcal. lib. x. de quo per Math. notab. lxx. Et iſta deciſio ui detur cõtrariari his quæ dixit Alex, in d. rub. C.de iudi.quare dic ut ſuprà dixi. Secun- do dicetur qualitas potentior in dubio quæ eſt benignior.l.ſi pupillus. ubi Bart. ff. ad leg. falcid. nam ibi potius conſideratur quòd hæ- res conſequatur pecuniam à pupillo tanquã debitam naturaliter, quàm tanquam datam cauſa conditionis adimplendæ:quia iſtud eſt benignius: nam hoc modo legatarij conſe- quentur integra legata, ſecundum uolunta- tem teſtatoris, ut ibi per eum.& fa. quod no- tat Bald, in proœm. feud. in v. col, Sed aduer- 50 60 168 te, quia in contrarium uidetur text, inl. ij. in fin. ff. ad leg. Aquil, ubi elephantes& came- li mixti, quia iumentorum operam præſſtant, & natura eorum eſt fera, interpretanturtan- quam iumenta,& ſic in partem duriorẽ, quia dans damnumiin eis teneturl. Aquilia, quod ſi interpretatio fieret ut eſſent ferę, quis dans damnum in nihilo tenetur.& propterea dicit ibi Flori.in tertio notab. ꝙ quãdo aliquid eſt mixtum, accipimus partem potentiorem, e- tiam quòd quis in plus puniretur. allegatad idem tex.in l.fi. uerſ. ſed& ſi quis. ff. nau. cau- po. ſtabul. Poteſt reſponderi, quòd iſtudibi ſit, ꝗa niſi fieret talis interpretatio, dominus elephantorũ uel camelorũ indebitè damnũ pateret᷑: unde iſta pars uidet᷑ benignior, per quam reſarcitur damnũ, ut not. inl. fi.§. in cõ putatione. C. de iur. delib. 1 Tertio dicetur qualitas Fnn quę fouet᷑ iure cõmuni,& præualebit illi quæ nititur iure ſpeciali. l.nam ſi miles.ff. de iniuſt. rupt.ubil. præſumit po- tius militem uoluiſſe teſtari iure cõmuni, q́; de iure ſpeciali:& propterea Bald.in l. ſi quis decurio. C. de fal. infert ad ſtatutũ prohibens inquiſitionẽ contra Doctores,& permittens cõtra milites, ſi accidat eũdem& militẽ& do ctorem delinquere crimine indifferẽti, atten detur illa qualitas quæ eſt magis cõformisiu ri cõmuni.ſequunt᷑ moder.hic,& Alex. in cõ ſil. 100. in fin. ex inſpectione. in iij. uol. ubi in- fert ad alium notab. caſum. Quarto in du/ 35 bio exiſtimabit᷑ qualitas potẽtior illa quæ no cet, ́; quæ prodeſt. l. ſi quis in graui. õ. fi. ff. ad Sylla. Bart. in I. ſi uir. ff, de uſucap. pro donat. facit quod not. Bald. in proœm. decret. in ii. col. ubi ſtante ſtatuto ꝙ nullus Doctor poſ- ſit eſſe Rector ſcholariũ ſi quis ſit Doctor in artibus,& ſcholaris in iure non poterit eſſe, quia attendit᷑ qualitas quæ nocet:& fa. tex.in c. cum ſuper. de offi. deleg. ubi lo. de Imol. In contrariũ tamen facit quod not. Ant. deBut. in c.fi.de except.& ſequunt᷑ Doct.in c. intelle ximus. de iudic. Excõmunicatus non poteſt eſſe actor in iudicio, ſed tantũ reus, nunquid poterit eſſe in iudicio duplici, in quo glibet fuſtinetpartes actoris&rei: Et præfati docto res determinant ꝙ ſic,& conſequenter atten ditur qualitas quòd ſit reus, quæ prodeſt, nô autẽ quòd ſit actor, quæ nocet. Poteſt dici ꝙ qualitas quę prodeſt in iſto caſu eſt potẽtior, quia benignior, uts dixi. Cogita tamen quia cõtra illam deciſionem etiam uidetur facere quod not. Abb.& alij cõmuniter in c. cum in ter.de excep.ubi excõmunicatus non poteſt opponere compenſationem,& tamen com- penſatio uidetur caſus mixtus. fQuintoexl- ſtimabitur in dubio potentior cauſa'natura- lis, quàm accidentalis.. qui habet.&ibi Bart. ff. de tutel.intelligendo ut ibi, quando cauſæ ipſæ naturalis& accidentalis nõ ſunt contra riæ, ſed effectus ſic:& ita tenetur cõmuniter. Aduerte, ꝗa in contrariũ adduco text: in lcũ allegas. C. de caſt. pecul. lib. xij. ubi duo üir tres erãt milites,&unus inſtituit hæredẽ aliũÜ 3 nunqui 34 auprocedat cæters p jmypotentiot cxiſtin liligenerali ſeru lijDoct in d I. Titiæ Iconlil-xvi in 1uol. uperBart& Doct.hi nunquidhabens poteſt ir wem inceſtuoſos, p güitem ſitſpurius& in Ehoc modo uerbis qy windubitabilis quod bom ſpurios, comprehe 3 lm quiaſpurius dicitun a Adt- trü duriatem matrimonij ſ unnr ſam hmod nat effic ſui. §.j ficec lak delis qui ut indig cuſtnt. a Icinnotuit, de elect,& ibi aicrkal dekeu fuerit controuer, quöd ſt lch trequaſcã rean Un ic p Bal i deoſ ſhe d. du o3d pecies, atii aliauu ubſ aütets,nt dicitur quaſf lgiurcefs Nmaus ali i — tiena de qd' 37 39 not. m. inrepet. b. ſimiliter. antepenul. ar. C. ad le. ubi priui atus in ſbe upatan præfertur uulegiato in ere. — 169 nũquid attenditur cauſa accidentalis, ut cen- ſeatur caſtrenſe peculiũ, an naturalist Et pro batur ibi qᷓd attenditur accidentalis. Potes di cere q accidentalis ibi eſt potentior, propter fauorẽ militię. T Sexto, in dubio exiſtimabit᷑ potentior cauſa prohibitiua, q́; cauſa permiſ- ſiua. l. Sabinus. ff. cõmu. diuid. l. iij. in prin.& ibi Bart. ff. de ſuſpect. tut. Bal. in c.cũ omnes. in vi. col. extra de conſtit. Adde quòd in con- trariũ fa. text in. ſed neq;. uerſ. deinde tẽplo- rum. in auth. de mand. prin. ubi quãdo cõcur rit ratio ſuadens aliquid nõ fieri fauore reue- rentiæ quæ debetur eccleſijs, alia uerò ſuadet fieri ut delicta puniant᷑, iſta permiſsiua eſt po tentior:& iſtam regulã etiã reprobat laſ.inl. i.§. Üeteres. in iij. not. S. de acquir. poſſ. in I. ſi Ruffinus. C. de teſta. in l. ſi arrogator. in xij. col. ff. de adopt. Tu ſalua regulã,& eam intelli ge ut procedat cæteris paribus tantum. 18e ptimo potentior exiſtimabitur cauſa ſpecia- lis q́; ſit generalis“. I. ſeruis urbanis.§. fin. ff. de leg iij. Doct. in d. l. Titiæ textores.& Corn. in d. conſil. lxvi. in i. uol. Ex ſupradictis infer- tur per Bart.& Doct.hicad diffuſam quæſt. fnunquid habens poteſtatẽ legitimandi ſpu- rios, item inceſtuoſos, poſsit legitimare unũ qui idem ſit ſpurius& inceſtuoſus. Et ſtanti- bus hoc modo uerbis quæſtionis, uidetur ca ſus indubitabilis quòd ſic, ex quo illud uer- bum, ſpurios, comprehendit etiam iſtum ca- ſum:quia ſpurius dicitur quilibet natus extra puritatem matrimonij, ſecundum gl. in auth. quib.mod. nat. effic. ſui.õ. fin.& per Bart. in J. fin. ff. de his qui. ut indig.& quod not. Bald. in c.innotuit. de elect.& in c.i. 5. naturales. ſi de feu. fuerit controuer. inter dom.& ag. Re- ſpõdet Iaſ.quòd imò quæſtio eſt dubitabilis: quia licet ſpurius ſit dictio multũ generalis, nõ tamen comprehendit caſum mixtũ. quod eſſet notabile pro Comitib. palatinis, qui ha- bent priuilegia ſimpliciter legitimandi ſpu- rios.Iſtam opinionẽ laſreprclant moder. in c. at ſi clerici.. de adult. extra de iudi. quia cũ dictio ſpurius ſit generalis, debet cõprehen- dere quaſcũqʒ ſpecies etiam mixtas.l.ij.§. do- li.ff. ui bo. rapt. Item quia aut mixtum eſt ter- tia ſpecies,& debet comprehendi ſub gene- re:aut non eſt tertia ſpecies,&comprehende tur ſub ſuis ſimplicibus. Adde, quòd ſi ſpu- rius dicitur quaſi extra puritatem matrimo- nij natus, talis debet comprehendi arguendo ab etymologia uocabuli, quod argumentum ualet cùm nõ repugnet diffinitio.I. ij.§. appel lata.ff. ſi cer. pet. Facit etiam, quia donatio eſt nomen generis. l. i. ff de donat.& tamen com prehẽdit caſum mixtũ. l. Ariſto. in prin. ff. de donat. Potes dicere ſaluando Bar. tribus mo dis. Primo, quod qᷓuis ſpurius ſit nomen ge- nerale, non tamen in caſu noſtræ quæſtionis comprehendit inceſtuoſos: T†quia illa dictio, item, poſita inter genus& ſpeciẽ, facit ut ge- nus illam ſpeciem non comprehendat, ut eſt text.in J. i. ſecundum unam lecturam. ff. de re bus dub.Secũdo potes dicere, ꝙ cũ fiatmen- tit. de uerb. oblig cõment. 170 tio in ipecie de ſpurijs per ſe,& etiam de ince ſtuoſis, unum nõ cõprehenditur ſub altero, quis aliaàs comprehenderetur, I. doli clauſu- la. ubi Bart. j.eod. Tertio potes negare quòd dictio ſpurius ſit ita generalis, prout ipſi di- cunt, ut comprehendat inceſtuoſum:& con- trarium probat in§. ſi aduerſus. Inſtit. de nu- Ptijs. ubi ex. cm prohibuiſſet nuptias inter conſanguineos ſubdit quòd filij nati ex ſimi 10 libus nuptijs prohibitis, ſunt ſimiles ſpurijs quantum ſit ad patriam poteſtatem:& ſic ex- preſſe tex. ibi indicat differentiam inter iſtos. ¶Bt eſt fatuũ dicere, quod ſpurij dicant᷑ quaſi extra puritatem matrimonij nati: quia text. ibi dicit cõtrariũ, ꝙ imò dicunt᷑b ſpurij à græ- a uoce oodν uæ ſignificat paſsim& uul gO: uel ex duabus prioiib. literis, 1& p, qua- ſi ſine patre, ut etiam dicit Plutarchus in pro blematis: unde proprieè ſpurij ſignificant uul 20 gò conceptos, licet largè cõprehendant etiã qui patrem habent, quem habere non licet. 1. uulgò.& ibi Bald. in ſecunda lect. fr. de ſtatu hom.& l. purij. ff. de decur. prout eam etiam declarat Felin. in c. poſtulaſti. de reſcript.& ſic in quæſtione Bartoli iſta dictio, ſpurios, intelligenda eſt propriè& ſtrictè. fSed ue- niendo ad principalem quæſt. utrum habens poteſtatem legitimandi natos ex adulterio, item ex inceſtu, poſsit legitimare natũ ex u- 30 troque,& ſic habentẽ duas maculas? Cõmu- nis opinio eſt quòd ſic, prout tenet Bart. Bal. Ang. Imol. Rom. Raph. Com. Hiero. Tor. Alex.& alij moder. hic. Idem etiam tenet Bal dus. Ang.& Alex. in d. J. ſi ita ſcriptum. ff. de lib.& poſthum. Ang. inl. Clemens. ff.de hæ- red. inſtit. Bal.& Ang. de Aret. in§. omni. In- ſtit. de actio. Ant, de Roſellis in tract. legiti- mationum, in ſecundo lib. uerſ.-ſed iuxta hoc quæœro, aliquis habet poteſtatẽ& S. Abb. Fe- 40 lin.& Decius in c. at ſi clerici.§ de adulterijs. extra de iudi. Abb.& Feli.in c. fin. de ſimo. Fe lin. in c. poſtulaſti. de reſcript. Præpoſ S. Am broſij in c.-per uenerabilem. in xvi. col. extra quiffilij ſint legit. Ioan. de Anania conſil. xcv. uiſis& ponderatis. in fi. Moder. repetẽtes in Gallus.§.& quid ſi tantũ.in vij.char. ff. de lib. & poſthu.& ab iſta opinione in practica non eſſet recedendum, quæ etiam uidetur uerior in iure, utj oſtendam. Contrariam opin. te- so nuit diſputando Joan. Cald.& eum ſequitur Ioan. And. in addit. Specul. in rub.qui fil.ſint legi. Imol. in§. de adulterijs. Pet. de Anch. A- ret. Iaſ.Soci. hic adducunt multa quæ parum ſtringũt:ſed ſolùm una eſt ratio quæ uidetur prima facie concludens:nam plus eſt eſſe na- tum ex duab, maculis, q́; ex una. l. unic. uerſ. quæ multò magis. C. de rap. uirg. unde in tali conceſsione nõ debet cõprehendi iſte caſus tanqᷓ́ʒ maior:quia ſequeret᷑, quòd cui licet mi⸗ 6o nus, cenſeret᷑ etiam cõceſſum qd eſt plus: qᷓd non eſt rationabile. l. cui pacto. ff. de ſer. ex- por.& d not. Bal. in c. i.5. naturales ſi de feu. fue contr. inter dom.& agna. Ad iſtud argu- mentum reſpondet᷑ per Doct. in effectu duo Hhhh z 4¹ b Vide D. Ioan. Bapt. de Cac- clalup. in rep. l. ſi qua illu- ſtris. col. j. C. ad Orficia. ubi de hoc late. 4² 43 44 171 bus modis.Et primo reſpõdent moder.in d. §. de adulterijs. quod imò plus concedit᷑ huic Comiti palatino q́; ſit legitimare in caſu mi- xto: nam clarũ eſt quòd iſte comes poſſet le- gitimare plures filios, quorũ aliqui eſſent na ti ex adulterio, aliqui ex inceſtutſi poteſt in di cto caſu ſimplici, ergo etiã in mixto, ex quo maius eſt peccatũ in illis pluribus, quia plu- ries peccatũ eſt qᷓ; in mixto, in quo peccatum eſt niſi ſemel.arg.l.iij.in fin.& quod ibi not. Bald. C. de epiſc. audien.& per Bald. in I. ſi fa milia. ff. de iuriſd. om. iud. Sed aduerte, quia iſta reſponſio non uidetur bona, quia proce- deret reſpectu patris:ſed reſpectu filij nõ po teſt negari quin minus ſint odioſi decem ſin- guli nati ex ſimplici adulterio uel inceſtu, q́; iſte habens duas maculas,& propterea iſte difficilius debet poſſe legitimari, ut etiã not. Bal. in l. eam quam. in ix. col. C. de fideicom- miſ.Facit, quia decem adulteria uel decem in ceſtus præſcribunt᷑ quinquennio,& tamen unum adulterium cum inceſtu non. d.§. præ ſcriptione. Item ſimplex ſacerdos abſoluet decem, qui cõmiſerint decẽ ſtupra,& tamen nõ poterit abſoluere unum qui cõmiſerit in- ceſtũ, ut eſt gl. in c.ij.de pœnit. lib.vi. Secũ- da eſt ſolut. Alex.& moder. hĩc, ꝙ cùm tale beneficium legitimandi ſit fauorabile, ut di- cit Bart.hic, debet fieri lata interpretatio etiã ad caſum in quo non ſit tanta ratio. c. fi. extra de ſimo.Sed pro uidẽda ueritate iſtius reſpõ- ſionis, à qua dependet difficultas totius quæ ſtionis tuidendũ eſt, nunquid iſta legit ma- tio ſit fauorabilis, uel odioſa.& Bart. hic di- cit quòd eſt fauorabilis, ex quo eſt beneficiũ principis, unde latè debet intelligi. l. fin. ff. de conſtit.prin. quod dictum cõmuniter intelli gunt Doct. ut ſit uerum reſpectu ipſius pote ſtatis quæ conceditur à principe Comiti pa- latino: ſecus reſpectu ipſius legitimati:& ſic facultas ipſa ſeu poteſtas eſt fauorabilis. d. c. fi.de ſimo.& c.ſi cui nulſa. de pręben. lib. vi.Exercitium uerò eſt odioſum.c.quamuis. primo.iuncta gl.in c.dudum.in uerſ. benefi- cia. de præben. lib. vi.& hanc diſtinctionem tradit Abb.in c.at ſi clerici..de adulterijs.ex tra de iudi.& ſequuntur ibi modern.& Feli. in d.c.poſtulaſti.Imol. Lud. Rom.& Alex.& Soci.hic, moder. in§.& quid ſi tantũ. in xxv. col.S oci.in conſil.iij.in iij. uol.& cõſil.xlvij. in vij.col.in iiij. Franciſ.de Curt.conſil.xlix. in col.iij. uer.coadiuuantur præmiſſa.& con ſil. Ixiij. ſuper memorata. in i. col. Decius in conſil.lxxvi. in ij. col. Sed contra iſtã opinio- nem obſtant multæ rationes:& primo, ad cognoſcendũ nunquid aliquid ſit fauorabile ueſodioſum, non conſiderantur præciſe res prout ſunt in ſe, ſed effectus qui inde reſul- tat.caſus eſt in l.i.ff. ſol. matr.& in I. i. 6.& ge⸗ neraliter. ff.de uent. in poſ.mit. ubi dos eſt᷑ fa uorabilis reſpectu liberorum,& ſic propter effectũ qui deinde ſubſequit᷑ poſt dotẽ. Item uenter parturiẽs eſt fauorabilis reſpectu filij qui inde naſcetur.Si ergo uerum eſſet ꝙ ex- Alciati in l.ij. 10 20 30 40 50 60 172 ercitiũ ſit odioſum,& ſic effectus poteſtatis certè poteſtas legitimandi non poterit dici ſa uorabilis.Secundo contra iſtam opinionem obſtat, quia poteſtas iſta cõceditur ad finem qᷓd quis poſsit eam exercere: parum eſt enim habere poteſtatem, niſi exerceatur. l. ij. uerſ. poſt originẽ. ff.de orig iurf Sed quotieſcũ unum conceditur propter aliud, illa cornen ſio ſortitur naturam eius propter quod con-/ ceditur, ut per Bart. in I. conſtitutionibus. ff. ad municip.& facit text.in l.in argento. ff. de aur.& arg. leg. Et ex his duobus fundamen- tis reſpondetur ad iura allegata per Doct. ui- delicet ad d.c.ſi cui nulla,& gl.in d. c. dudũ. et ad d. c. fi. quòd in illis caſibus effectus quire- ſultabat ex conceſsione principis, nõ erato- dioſus, prout in caſu noſtro. Tertio arguitur ſic:Iſta conceſsio eſt quędam delegatio facul tatis reſeruatæ principi in Comitẽ palatinũ, ſecundum Bart.& alios in l.imperium. in pri mo gradu mixti imperij. ff. de iuriſd. om. iud. & Bald. in J. ij. in vi. col. C. de ſer. fug. ſed in de legatione non ſolùm eſt odioſum ipſum ex- ercitiũ quod præiudicat ordinario,& ſic pro pter effectum, ſed etiam cõceſsio ipſius pote- ſtatis, quæ in ſe non præiudicat ordinarijs. c. ratum.ubi Innoc. lIo. And.& Bald. extra de offic. deleg.diſtat enim iuriſdictio ipſa ab ex- ercitio, ut per Bald. in rub. extra de off. deleg. & Doct in d.l. imperium. in fin. Quarto pro eadem ſententia adduco: nam iſtud ius legiti mandi eſt de reſeruatis& conceſsis principi in ſignum ſupremæ poteſtatis, uttenent om- nes in d. l. imperium. ſed in reſeruatis ſi cõce- dantur alicui proceditur ſtrictè, nec fit exten ſio de una ſpecie ad aliam.c. quod ad transla tionem. extra de offic. leg. Quinto facit, fquia legitimare ſpurios non poteſt princeps deor dinaria poteſtate, ſed de abſoluta tantũ. ũ fin. in auth. quib. mod. nat. effi. ſui. Ant. de Roſel lis in loco s alleg. ſed conceſsio eorum quæ competunt de aſoluta poteſtate tantumz eſt odioſa. l. quidam conſulebat. ubi Doct ff. de re iud. per Paul. de Caſt. in I. ex imperfecto. C. de teſta.& Doct. in l. quanquam. C. de te- ſta.milit. Sexto pro hac opinione facit, quia qhuis Comes palatinus habeat latum priuile- gium, niſi expreſſe dicatur non poteſt legiti- mare ſpurios ſtantibus maſculis, nec natura- les, ad petitionem ipſorũ filiorũ, ut refert laſ. in d S.& quid ſi tantũ. cum multis concord. Item non poſſet legitimare filiũ Baronis niſſ ſit expreſſum, ut per Hoſti. Io. And.& Ant, de But.& moder. in c. fin. de filijs presbyt.& quod notin c. lator. extra qui fil. ſint legi. quę tamen omnia uideretur quoòd poſſet, ſi eſſe- mus in caſu fauorabili. d. c. fin. de ſimo.& iſtã opin. contra cõmunem hic uidetur tenuillẽ D. Signor. de Homo. in conſil. ccxx. quidam Ioannonus.& in alio conſil. hic allegato per Iaſ. Idem etiam tenuit Pet. de Anch.& Aret. hic per alias rationes, quibus reſpondenthic moder.& propterea non refero. In practica tamen võ recedendo à cõmuni ſententia 46 u.Vnde Comes p— mkgmnd’ nop,— ictmagi ocloſum oullccxlei.in in col. Trnllia ranciſ.de timeſtde mente Alex. iijcol&liſtudputo ue iquuaquotidie omite lnplciter facultatẽ legi tettaclauſula, quod ta urenos uoletpater ſun lie,& conſequentern odaulde Caſt. tenet ſione cuiuſdam conſili tinter conſilia Raph. c unComiti palatino lic leerlegitimarein totum ctminus dec per uener: fadllul deadult. Sedil lnprocedere reſpectu i rpectupoteſtatis cõce iclus concedii diſpenſ dolnqumlegitimatio dusdihi Pallit lecundo, leſtas legitimandi ali- delonam quia talis co⸗ eatun nge. cui nul 1nLbelin in d.c. fin, ARA* 49 173 ſententia, fac duas concluſiones. Prima con- cluſio eſt, fquòd poteſtas legitimandi cõceſ- ſa per principẽ Comiti, eſt fauorabilis, quia beneficium principis.d.l. fin.& quia nemini nocet niſi principi, ut dicit Bald. in l. i. ff. de tut.& cur. da. ab his.& ita ſe habet cõmunis o- pinio hic. Fallit primo, quando princeps da- ret autoritatẽ diſpenſandi, hoc eſt, legitiman- di pro parte:nam talis diſpenſatio eſt odioſa, quia ſapit quid monſtruoſum& contra natu ram, uidelicet quòd quis poſsit facere aliquẽ pro parte legitimum,& pro parte non. c. per uenerabilem. extra qui fil. ſint legit.& decla- rat Bald.in l.eam quam. in ix. col. C. de fidei- cõmiſſ.Paul.de Caſt.in l.i. C.de iur, aur. ann. Corn.conſil.ix. in ult. col. in iiij. Franciſc. de Cur. conſil.xvi. in ult. col. And. Sicul. conſil. xXXXviij.in ij. uol. licet in caſu ſuo malè loqua- tur. Vnde Comes palatinus habens faculta- tem legitimandi, nõ poſſet diſpẽſare, ex quo iſtud eſt magis odioſum, ut uoluit Socin. in conſil.ccxlvi.in iij.col. quod eſt repetitũ in- ter conſilia Franciſ.de Cur.conſil. xviij. idem etiam eſt de mente Alex.in cõſil.ult.in v. uol. in ij.col.& iſtud puto uerius, quod tene men ti, quia quotidie Comites palatini habentes ſimpliciter facultatẽ legitimandi, legitimant adiecta clauſula, quòd talis non ſuccedat niſi quatenus uolet pater ſuus:nam iſta eſt diſpẽ- ſatio,& conſequenter non ualet. Eſt uerum quod Paul.de Caſt.tenet contrariũ in ſubſcri ptione cuiuſdam conſilij Raph. Com. quod eſt inter conſilia Raph. conſil. xcviij. Mouet, quia Comiti palatino licet quod eſt plus, ſci- licet legitimare in totum, ergo debet licere ꝙ eſt minus.d.c.per uenerabilem.& l. nec in ea. ff. ad I. Iul. de adult, Sed iſtud argumentũ poſ- ſet procedere reſpectu ipſius legitimati, non reſpectu poteſtatis cõceſſæ Comiti:quia dif- tit. ꝗe uerb. oblig cõment. 10 20 30 ficilius concedit᷑ diſpenſatio à principe, quia 40 odioſa, quam legitimatio, quę eſt fauorabilis, ut sᷣ dixi.Fallit ſecundo, quando conceſſa eſt poteſtas legitimandi aliquam particularem perſonam, quia talis conceſsio ſtrictè inter- pretatur. arg. c. ſi cui nulla. de præbend. in vi. Abb.& Felin. in d. c. fin. de ſimon.& Feli. in d. c.poſtulaſti. quod intellige procedere quã- do in conceſſione ſpecificatur certa perſona: quia princeps uidetur potius conceſsiſſe gra tiam perſonæ nominatæ, quam ipſi mandata rio:alias ſi princeps concederet Comiti in ge nere quoòd poſſet legitimare unũ, puto quòd conceſsio eſſet fauorabilis, quia adhuc eſt be neficium. d.l.fin.t Fallit tertio, quando prin- ceps cõcederet ut poſſet legitimari ad ſucceſ ſionem aliquis incapax de iure diuino, puta inceſtuoſus uel ſpurius. c. niſi cum pridem. circa med.extra de renunc.& d. c.per uenera bilem.in fi.& ita tenet Aret. hic:alleg. gl. quã ibi ſequuntur Doct.inl. filius à patre.§. fin. ff. de lib.& poſthu.ubi habens poteſtatẽ diſpen ſandi à Papa per uerba quantumcunq; gene- ralia, non poteſt diſpenſare contra prohibita iure naturali uel diuino: ergo conceſsio ſtri- 50 60 174 ctè intelligitur. Nec obſtat reſponſio Socin. hic, quòd gl. loquitur quando nec Papa ipſe poterat diſpẽſare, quia Ioquitur in cauſa ma- trimoniali. Nam reſpõdeo, quòd imò etiam in tali cauſa poteſt diſpenſare certis caſibus, de quibus per Doct. in c. ex publico. de con- uerſ.coniug.& in c. literas. de reſtit. ſpol. Item illa gl.ſecundum hanc intelligentiam eſſet fa tua& indubitabilis,& ſic illa gl. cum not. ibi per Doct.multũ obſtat cõtra cõmunem opi- nionem Doct hic, qui propriè loquunturin inceſtuoſo.Poſſet fortè dici, quòd nõ eſt con tra ius diuinũ, quòd ſpurius uel inceſtuoſus legit metur,& ſequenter factus legitimus deinde ſucceda: unde iſta fallẽtia poſſet pro- cedere, quãdo principaliter reſpiceretur ius ſuccedendi, quia iſtud tenderet ad derogatio nem iuris diuini, ut per Bart. in. iij. in fin. ff. de teſt. Vnde ſi princeps diceret, concedo ti- bi quòd poſsis legitimare quoſcũq; ſpurios, quo ad ius ſuccedendi, tunc talis cõceſsio eſ- ſet odioſa:quia uidetur pr ncipaliter conſide raſſe modum additũ diſpoſitioni, ex quo mo dus ſtat reſtrictiuè.l. ea tamen. ff. de leg.iij. Se cus ſi diceret, quòd concederet ius legitiman di, ut tales eſſent tanquam legitimi quo ad o- mnes effectus iuris. Fallit quarto, quãdo de præiudicio alicuius ageretur: quia talis con- ceſsio tanquam odioſa debet reſtringi, ut di- cit Ant, de But. in c. per uenerabilem. qui fil. ſint leg. Paul. de Caſt. Raph. Co. Aret.&mo- der.hic:& per Alex. conſil. Ix. in vij. col. in ij. & cõſequenter ſi Comes palatinus habet po teſtatem legitimandi ſpurios, etiam exiſtenti bus filijs legitimis, iſta conceſsio cenſetur o- dioſa, ex quo reſpicit præiudicium filiorum: filij enim habent ſpem iuſtam& approbatã in bonis paternis, etiam eo uiuente. I. nec ei. §. præterea. ff. de adop. l. ſcripto. ff. unde lib. I. fin. C.de iur, codicill. Pet. de Anch. conſil. cc- Ixxxij. ex tenore priuilegij. in ij. col. cum con cord.per Franciſ.de Cur. conſil. xvi. Nec ob- ſtat doctr. Bart.in l. Gallus. õ.& quid ſi tantũ. alleg.hic per Alex, dum cõcludit, in legitima tione non eſſe neceſſariam citationẽ iſtorum filiorum, ergo nõ habent ius uiuente patre. I. nam ita diuus. ff.de adop. nam reſpondeo, da to quòd opinio Bar.ſit uera, quòd licet pater poſsit auferre iſtam ſpem filijs qᷓuis non cita- tis, nõ tamẽ poteſt negari quin odioſe faciat, ut dicit Bal.in c.filij nati. ſi de feud. fuer. con- trouer.inter dom.& ag.& fa. tex. in auth. præ terea. ubi Bal. C. de natu. lib.&conſequenter talis cõceſsio eſt odioſa. Quinto fallit, quan do Imperator cõcederet ꝙ poſſet Comes legi timare etiã cauſa nõ cognita,& nõ obſtãte ui tio ſurreptiõis& obreptiõis, prout uidi quan doq; ſimile priuilegiũ: nam tũc talis cõceſsio eſſet odioſa& irrationabilis, per text. in d. c. per uenerabilem. in uerb. diuerſis cauſis in- ſpectis.& uidi cõſilia ſolenniũ Doct. quòd ta lis conceſsio non ualebat,& reſcriptum præ- ſumebatur ſurreptitiũ, tanq́; deuians à cõmu ni ſtylo, ut not. in c. quaàm graui. extra de cri, Hhhh 3 50 51 52 175 fal.& Bal. in procœm. ſeud. cum ſimilib. Secunda concluſio eſt in iſta materia, tquod legitimatio reſpectu parẽtum dicitur odioſa, tanquam ſuaſoria delicti.§. fin. in au- thent. quib. mod. nat. effi. ſui. l. fin. C. de natu. libe. Bald.& Rayn. in l. Gallus. 6. i. ff. de lib.& poſthu. reſpectu uerò filiorum dicitur fauo- rabilis: quia miſericordia digni ſunt qui alie- no laborant uitio. l.legem. C. de natur. liber. J. Pqurij. uerſ. nõ enim impediẽdus. ff. de decu rio. c.undecunqʒ.& c.ſequenti. vi. diſt.&tex. in c.nõ debet. extra de reg.iur. in vi.auth. idẽ de Neſtorianis. C. de hære.& Bar. in d. l. Gal- lus.õ. quid ſi is. Nec eſt nouũ ꝙ una cõceſsio ſit ex parte fauorabilis,& ex parte odioſa. gl. &ibi Doct.in l.ij. C.de in ius uoc. Bene uerũ eſt ꝙin tali caſu odiũ parentis pręualet unde abſolutè loquendo talis legitimatio diceret᷑ odioſa, per doctrinam Bart. in l. qui exceptio nem. ff. de cond. indeb. ubi exceptio proue- niens ex ſenatuſconſulto Macedoniano, dici tur odioſa, ex quo illud ſenatuſconſultum fuit principaliter introductum in odium mu tuantium pecunias filijsfamiliãs: ita legitima tio dicitur odioſa, ex quo principaliter prohi betur in odium parentis. d. 6. fin.& eſt cõmu- nis opinio Doct. hic,& latè conſuluit Franc. de Cur.conſil.xvi. col. ix.& conſil. xxxv. col. vi. Præſuppoſitis igitur iſtis duabus conclu- ſionibus, redeundo ad principalem quæſtio- 53 nem, tenendo opinionẽ Bartoli& cõmunẽ, reſpondet᷑ ad rationẽ in cõtrarium adductã: uòd ſi conſideremus illam rationem reſpe- I parentum, tunc caſus mixtus eſt minor ſimplicibus expreſsis: nam ſi parentes feciſ- ſent plura adulteria,& plures inceſtus, unde nati eſſent plures filij, tamen poſſent omnes legitimari per Comitem palatinum,& tamẽ pater plus delinquit in omnibus his caſibus quam in mixto. d. l.iij. C. de epiſc. audien. ma ximè propter cõſuetudinem, ſecundum Bal. in d.l.ſi familia.ff. de iuriſ.om.iud.& fa. quod not. Paul.de Caſt.& Salic. in auth. ſed nouo iure. C. de furtis. Ioan. de Anania in c. fin. ex- tra de furtis.ergo debet fieri extenſio in caſu, ut cui licet plus, liceat d eſt minus. d. c. per uenerabilem.& l. nec in ea. ubi Bar. ff. ad leg. Iul. de adult. Si uerò conſideramus iſtam cõ- ceſsionem reſpectu filiorum, cùm eorum re- Alciati in L.ij s.& harum. 10 30 4⁰ ſpectu ſit fauorabilis, debet fieri extenſio e- 50 tiam ad caſum mixtum, quamuis in eo nõ ſit tanta ratio. d.c.fin. de ſimon.& ſic licet natus ex adulterio& inceſtu ſimul, ſit magis odio- ſus quàm natus ex adulterio uel inceſtu ſim- pliciter, tamẽ poterit legitimari,& fiet exten- ſio, quia ſumus in fauorabilibus.& ita reſi- deo cum cõmuni. Exſupradictis duabus concluſionibus infertur primo, iquòd ſi Co- mes palatinus aliquem legitimet, ſiue ſit adul terinus, ſiue inceſtuoſus, non tenebit legiti- matio, ſi ſit natus ex adulterio& inceſtu ſi- mul, ut per Oldr. conſil. ccxlvij. cum concor. hicper Alex. ex quo hic ſumus in odioſis,& ceſſant rationes ſupradictæ. Secundo in- 60 176. fertur, iquòd quamuis princeps concedendo poteſtatem legitimandi quoſcunq; ſpurios 54 intelligatur conceſsiſſe etiam ius legitiman⸗ di ad feuda, ex quo conceſsio eſt fauorabilis ut concludit latẽ Socin. conſil. cccxix. in ii uol. tamen Comes ſimpliciter aliquem legiti mans ad petitionem patris, non intelligetur legitimaſſe ad feuda.gl. in§. naturales, in c 1 ſi de feud. fuerit contro. inter domi.& agna. Alex, conſil. Ix. in ij. uol. Tertio& ultimo infertur ad quæſt. Pone, princeps conceſsit tibi feudum,& dedit licentiã, quòd poſt mor tem tuam poſſes illud relinquere filio fratris tui ſpurio, dum tamen àpatre ſuo legitimato: reperitur quòd iſte ſpurius eſt filius ſacerdo- tis, quia frater tuus erat eccleſiaſticus, nun- quid poterit ſuccedere? Dicendum uidetur quòd ſic:quia licet prima facie obſtet, quòdſi princeps ſciuiſſet eum filium presbyteri, nõ ita de facili feciſſet illam cõceſsionem, tamen ex quo ſumus in fauorabilib. debet talis ſpu- rius admitti:ſicut uidemus quòd Comes pa- latinus habens facultatẽ uerbis generalibus legitimandi ſpurios, poterit legitimare etiam filios clericorũ, quo ad bona temporalia, ut latè deducit Socin. in d. conſil. xlvij. in iiij. ita hæc cõceſsio generalis debet comprehende- re etiam filium ſpurium ſacerdotis, ut talis ad mittatur tum ex natura conceſsionis, quæ eſt fauorabilis,& ſic beneficium, unde latiſsima fit interpretatio: tum etiam conſiderato ipſo ſpurio, cuius reſpectu, ut ſupraà dixi, legitima tio eſt fauorabilis:tum etiam quia ceſſat odiũ paternum, ex quo hic agitur de ſuccedendo patruo,& nõ patri. Intellige tamen iſtud pro cedere, quando Comes palatinus ſciuiſſet e- ius patrem fuiſſe in ſacris:quia aliàs legitima tio tanquam ſurreptitia non teneret, ut dixit Alex. conſil. xxxvij. in ult. col. in prin. cum concord. unde aliàs uerba principis conce- dentis non uerificarentur, dum requirit eum eſſe legitimatum, ergoritè legitimatum. l. nõ putauit. 5. non quæuis, ff.de bon, poſſeſſ. con tra tabulas. 1 Dubplicem eſſe ſipulationem, diuiduã ſcilicet& indiuidua. Stipulationum indiuiduarum ſubdiuiſio. Quando contractus reddatur indiuiduus ex neceßitate. Quando ex uoluntate expreſſa. Quando ex uoluntate præſumpta. Diuiſio huius ꝗ.in tres partes per Paul. Caſt. stipulatio dandi quantitatem omni reſpectu dicitur diui- dua. Fallit ut num. 8. uſq; ad num. 14. *s Creditor poteſt agere parliculariter etiam inuito debitore. Debitor hominis in genere uel alternatiue, ſoluẽdo partem hominis non liberatur reſpectu iſhus partis. 1 Intentio contrahentium declaratur ſecundum diſpoſuio⸗ nem legis. Stipulatio amplius non agi, eſt diuidua. Qui coęi poteſt non uidetur uelle. Nemo poteſt cogi ad accepto ferendum, ſicut nec ad do- nandum. 27 Stipulatio generis& alternatiua ſunt eiuſdem condiiionis- & num. 22. uſq; ad 26. 27 Quc ſit natura dictionis, Item. as Stipulatio plurium operarum eſt diuidua. 29 Stipulatio unius operæ eſt regulariter indiuidua: filli 75 m e bimie 1 uvin xrpordubu. frtumamitmbo igtitucemenna ghxitmniſor ruitutis lib lupcientiuw. Luh iiui mplcig 88 uüonſſio omtnet olan ubmtlinim uad RAHcontinere dationem Iac cpuli ſufucasrun quæ und rdu ſriuuslegtteipſo imre conſ lndun, eciſolim ad præſt Leſtt gueſtioni de ſtpulauan uivar cebitor Hominis uel uaſ lerene,onec ſolucrit homi Chnaitioindebli non uidetur con bbenoren propter ignorant ddäurxonini ſouens in gener tim gre condilionc inde tmi. tigtkliorgluen pgrtem in obli iapoßitconueniriad totum. lgſluemnablgaione dutag Aintuum 1 lmalm an boſſet petere tota dellonon admitttur pateo duſtſgnfeaio nominu Rcii Uoadior poteri ogere ad totan nri promiſſor luat drre 1 2a waiſebaß⸗ d dehen. Tredu 1 Go 30 32 177 men in pluribus. Stipulatio plurium operarum eſt diuidua numero. Que ſit ratio quod obligatio dandi ſit diuidua. Si unus ex hæredibus creditoris exigat partem ſuam à debilore, qui poſtea efficiatur non ſoluendo, non tencbitur conferre illam partem cum ſuis cohæredibus. Si unus ex hæredibus debitoris efficiatur non ſoluendo, alij co- haredes non poterunt conueniri pro portione illius. Hæredes non tenentur ultra uires hæreditarias. Vtrum is, qui ſtpulatur uiam, dicatur ius uel factum ſtipulari. Debitor uiæ tenetur ad duplicem patientiam. Qui promittit uiam, dicitur promittere factũ, quia tenetur præ ſtare patientiam. Quomodo patientia hoc loco intelligenda. Alciati de promittente ſeruitutem ſententia, ciusq; cõfirmatio. G num. 41. 4. 43. 44. Præſtatio patientiæ in incorporalibus, idem operatur quod tra ditio in corporalibus. Vſusfructus præteriti temporis amplius præſtari nõ poteſt. An obligatus ex teſtamento ad dandum, teneatur ad patientiã. Ad hoc ut promiſſor ſeruitutis liberetur, tenetur cauere de præ ſtanda patientia. Quando aliquis ſimpliciter promitteret cõſttuere ſeruitutem. talis promißio continet ſolam dationem. Quomodo intelligendum quando dicitur, ſupulationè ſeruitu- tis continere dationem& factum. Stipulatio uſusfructus rerum quæ uſu conſumuntur, eſt tantum dandi. Cum ſeruitus legata ipſo iure conſſituitur, non tenetur hæres ad dandum, ſed ſolum ad præſtandam patientiam. Que ſint quæſtionis de ſipulatione uiæ utilitates. nu. 53.54. 55 Ratio, cur debitor hominis uel uaſis in genere, ſoluẽdo partẽ nõ liberetur, donec ſoluerit hominẽ uel uas integrii. nu.57. 58 Condictio indebiti non uid etur competere, niſi quando ſoluitur ob errorem propter ignorantiam. Debitor hominis ſoluens in genere partem Stichi, non poteſt ſtatim agere condiclione indebiti, ſed ſolutio ſtabit in pen- denti. An debitor ſoluens partem in obligatione generis uel alternati- ua, poßit conueniri ad totum. Si ſoluens in obligatione diuidua minus perfecte ſoluat, poteſt agi in totum. di creditor cum poſſet petere totum, tantum partem petit, iſta petitio non admittitur parte opponente. Que ſit ſignificatio nominis Reliqua. An creditor poterit agere ad totum, ſt in obligatione ſaltem ge⸗ neris promiſſor ſoluat partem. Hæredes ſoluentes partes hæreditarias, amplius moleſtari non debent. Obligatio ſemel nata, quo ad ſui ſubſtantiam nunquam ſtat in pendenti, ſed ſola exactio ſeu exercitii actionis ſuſpẽditur. Exceptio reſpiciens exercitium actionis, nõ poteſt opponi poſt ſententiam. di promitto ſeruum alienum, qui interim manumittatur, tollitur obligatio:ſi uerò reincidat in ſeruitutẽ, obligatio reuiuiſcit. Vbi obligatio à lege ceſſare dicitur, intelligitur de exercitio& effẽctu ipſſius obligationis. Genus comprehendit ſub ſe ſingulas ſpecies. Sicut in obligatione alternatiua poteſi ſtatim agi& fit tranſmiſ⸗ ſio, ita etiam in obligatione generis. Nulla eſt differentia inter obligationem generis Galternatiuã. §. ET HARV M Me cxor- ditur Iuriſconſultus aliam diſtinctionem ſti pulationum:tquia aliquæ ſunt diuiduæ, ali- quæ indiuiduæ. Et pro intelligentia, omiſsis dictis moder. præmittite, quòd ſtipulationũ indiuiduarũ faliæ ſunt indiuiduæ neceſsita- te, aliæ ex uoluntate contrahentium expreſ- tit. ꝗo uerb. oblig cõôment. 10 20 30 40⁰ 50 60 178 ſa, aliæ ex uoluntate præſumpta. Ex neceſsi- tate redditur contractus indiuiduus, quando quis ſtipulat᷑ iter, uel aliam ſimilem ſeruitutẽ ſibi dari:ex quo enim res natura ſui eſt peni- tus indiuiſibilis, etiam ſi partes uellent, non poſſent facere ut talis ſtipulatio diuidatur. I. uiæ itineris. ſf. de ſeruit. l. ſtipulationes nõ di- uiduntur. j. eod.t Ex uoluntate expreſſa con- trahentium eſt indiuidua ſtipulatio, quando quis ſtipulatur aliquid faciendum, puta fun- dum tradi, foſſam fodi, inſulam fabricari: ui- dentur enim conſiderare effectum operis, quod opus non aſſumit nomen niſi à perfe- ctione. l. in executione. 5, i, in uerb. quia ope/ ris effectus.j. eod. unde in tali caſu non ſatiſ- fit ſtipulationi ſipro parte adimpleretur, pu- ta quia pars fundi traderetur, uel pars foſſæ foderetur. Ex tacita uoluntate contrahen tium ſtipulatio reddit᷑ indiuidua, quando cõ- tractus regulariter de ſe eſt diuiduus, ſed ue- riſimile eſt à principio id actum ut totum ſol- ueret᷑, puta quia ſolutio particularis non ean dem cõmoditatem afferret pro parte, quam ſolutio totius in toto: ueluti ſi ſtipuler in ge- nere hominem dari, iſta ſtipulatio ex quo eſt in dando, regulariter eſt diuidua, ut in hoc text. Sed ſi ſolueres mihi partem tichi, iſta ſo lutio non ſatisfaceret pro parte, niſi ſoluere- tur alia pars in eodem Sticho. Dicetur indiui dua, quia non eandem utilitatem haherem de dimidia parte duorum ſeruorũ, quam habe- rem de uno qui in totũ eſſet meus. In primo ergo caſu ſtipulatio dicitur indiuidua contra ctu, petitione,& ſolutione: quia nec pars uiæ uel ſimilis ſeruitutis poteſt in contractum de duci, nec in iudicio peti, nec per debitorẽ ſol- ui.In ſecũdo caſu ſtipulatio eſt indiuidua pe- titione& ſolutione, nõ contractu, quia in cõ- tractum poteſt deduci ut pars fundi tradatur, uel pars inſulæ fabricet᷑. l.locus. ff. de acquir. poſſeſſ.ſed ubi ſtipulatio in contractũ eſt de- ducta, non poteſt diminui,& ſic diuidi per pe titionem uel ſolutionem. In tertio caſu eſt in diuidua ſolutione tantuùm. d. l. in executione. 6. pro parte. Et eſt ratio, quia cùm promiſsio de dando regulariter ſit diuidua, ut eſt textus hic, ſi quis promittat hominẽ, non debet poſ- ſe ſoluere pro parte, quia iſta particularis ſo- lutio eſſet damnoſa ſtipulatori, ut ſuprà decla raui:quæ ratio nõ concludit niſi reſpectu ſo- lutionis, ergo reſpectu petitionis& contra- ctus debet regula ſtare firma. t His ſic præmiſsis, cum quibuſdam de quibus hic per Paulum de Caſtro, diuiditur iſte§. in tres partes. In prima ponit de ſti- pulatione dandi, quæ eſt omni caſu diuidua. In ſecunda ponitur de ſtipulatione ſeruitu- tis, quæ eſt omni caſu indiuidua. In tertia po nitur de ſtipulatione in genereuel alternati- ua, quæ eſt diuidua contractu& petitio- ne, ſed indiuidua ſolutione. Partes per ſe pa- tent.& non ponit Iuriſconſultus aliquid de ſtipulatione factorum, tum quia in eis idem iuris eſt, quod de ſeruitutihus, quantum ſit Hhhh 4 a Adde tex. in l. qui duobus hæ redibus. ff. de condit.& de- monſt. 10 179 ad caſum noſtrum, unde illis æquiparantur, ut in d. l. ſtipulationes non diuid, tum quia ex ordine diuiſionis per eum traditę, prius di cendum erat de obligationibus dandi. Not.primo ex tex.tquòd ſtipulatio dandi quantitatẽ, dicitur omni reſpectu diuidua,& propterea per ſolutionẽ partis cõtingit libe- ratio in illa parte. adidem tex. amplians iſtud procedere etiam in ſpecie danda, in. ſi ſtipu- latus.§. i. ff. de ſolut. Limitat iſtud Alex. non procedere in ſtipulatione fundi, quando ſol- ueretur pars integralis: nam tunc non cõtin- git liberatio in aliquo.l.ſi ita ſtipulatus fuero, ſi Titius.§. i.j. eo.& ratio eſt, quia pars integra lis nõ eſt propriè pars fundi, ut per lex. in l. eũ qui ita.õ.qui ita.j.eo. unde ſoluens talẽ par tem, non dicitur ſoluere partem debiti: qua- re in prædicto caſuſi non ſolueretur pars in- tegralis, ſed alia, puta pars quotatiua, tunc cõ tingeret liberatio pro illa parte, ut per Bar. in l. ſtipulationes non diuid. in ij. q. in fin. j. eod. Limita ſecundo ut nõ procedat, quãdo prin cipali promiſſioni de dando addita eſt pœna: nam tuncpro minima parte non ſoluta com- petit actio ad totam pœnam. I.v.§. fin. j. eod. S& d. l. in executione.§. pen.& per Bar. in d. l. ſti⸗ pulationes. in ij. ꝗ. Et eſt ratio, quia pœna ap ponitur ſub conditione, ſi contrà factum fue rit,& conditio efficit actum indiuiduum, s ex quo debet adimpleri formaliter&ſpecifice.. Meuius.ff.de cond.& demonſt, tangunt mo der. hic. Tertio limitat᷑ ſecundũ Alex.& mo der. hic, quando aliquis, puta hæres, eſſet de- bitor certæ quãtitatis pro certo opere facien- do:quia talis obligatio ꝗuis dandi, erit indiui dua,& quis ſoluendo portionem ſuam nõ li- beraretur. per text. in l. fideicõmiſſa.§. pen. ff. de leg.iij.& idem tenent Ang.Imol. Paul.de Caſt.in l.in executione.in prin.j. eo. Et eſt ra- tio, quia illa datio eſt ordinata ad factum, un- de ſapit naturam facti.l.cum proponas. C. de dolo.&ita etiam tenet Iaſ.in d.I. ſtipulationes non diuid. Contrarium tenet Iaſ.hic& Alex. in d.l. ſtipulationes.ſequendo intellectũ Bar. in d.g.penult, quòd ibi erant hæredes grauati ad factum, ſcilicet quòd facerent tale opus ci uitati,& expenderent centum. Secus ſiteſta- tor ſimpliciter dixiſſet, lego centum pro tali opere faciendo: quia tunc erit obligatio dan- di,& in totum erit diuidua. I. mortuo. 6. fin. ff. de leg.ij. Sed tu aduerte, quia Doct. uidentur ſolum diſſentire in intellectu d.ũ.penult. non autem in iſta limitatione:quia non poteſt ne- gari ſi datio ordinetur ad factũ, quin debeat iudicari idem quod de facto. pro quo facit e- tiam quod not. Bal.in J. cum allegas. in ij. col. C. de uſuris.& Paul. de Caſt. in l.cum ſeruus. ff.de cond.& demonſt. Dubium eſt ergo ſite ſtator dicat, lego centum pro tali palatio fa- ciendo, quid ſit magis principale,& nũquid hæres ipſe teneatur ad factum uel legatarius. & in hoceſt differentia inter ſcribentes: quia Ang.& Imol. Paul. in d. l. in executione, te- nent quod principalius ſit factum, per d.. pe Alciati in l.ij s.& harum. 10 20 30 4⁰ 50 60 180 nult. qui aliter intellectus multum u &cõſequenter tenẽt, quòd hæredes ipſi erũt obligati nedum ad exburſandam pecuniam ſed& ad opus faciendũ. Dyn.& Bar,& Bald. tenuerunt cõtrarium, per tex. in d.l. mortuo 6. fi.& ſic quòd hæredes tantũ tenebuntur ad dandum. Puto priorem opin. eſſe ueriorem: nam in d..penult. niſi pecunia in totum data eſſet, illud opus in totũ fieri nõ potuiſſet: un- de illa datio regulatur à facto,& tamenteſta⸗ tor ſimpliciter legauerat pro Oopere ciuitatis faciendo:& ſic uult text. quòd ex talibus uer- bis hæredes ipſi teneantur etiam ad factum: & facit text.& quod ibi not. Bald. in I. ſi ſer- uus legatus.§. qui margaritam. ff. de legat.i. iolatur: ubi in dubio cenſetur hæres grauatus, nõ le- gatarius. Nec obſtat d. l. mortuo. in§. fin. quia in illo text.non diſputatur, utrum obli- gatio, per quã teſtator mandat aliquod opus fieri, uel munus, puta gladiatorium, dari, ſit diuidua uel non: ſed principalis deciſio eſt, an portio accreſcat cum onere ſuo.& dum di cit text.accreſcere&teneri, præſtare propor tione ſua, intellige text. ut loquatur reſpectu ipſorum hæredum: quia inter ipſos fit talis præſtatio per actionem famil, erciſc.§. ex his. infra eod. non autem reſpectu legatariorum: nam aliter text. malè diceret: quia ſi teſtator iubet opus fieri, talis obligatio eſt indiuidua, quia eſt facti.l.ſtipulationes nõ diuiduntur. infra eod. Quarto limitatur in condemna to ad dandum actione noxali: nam talis obli- 11 gatio eſt indiuidua.l. ſeruus communis. ff,de noxal.l.& tantum.§. item ſeruus, ff. de ſer. cor rup.Et ratio eſt ſecũdum Bart.in l.ſupra iter. 5.Officium. de aqua plu. ar. ff& in l. ſi commu nes. ff. de neg. geſt. quia aliàs ſequeret᷑, quòd poſſet fieri ſolutio partim in pecunia,& par- tim in dando partẽ ſerui pro noxa, quod lex reputat abſurdum. d. l. in executione,§. pro parte. j. eod. Sed aduerte, quia iſta ratio non uidetur uera: quia ſi iſtud eſſet propter euitationem dicti abfurdi, talis obligatio eſ- .. L ſet indiuidua ſolutione tantm. d.§. pro par- te.& tamen uidemus quòd eſt indiuidua etiã petitione.l. ſi cum uno. ff. ſi ex noxali cauſaa⸗ ga.& facit quod notat Alex.in d.l. ſtipulatio- nes nõ diuiduntur.in fin. iij. quæſt. Bar. dum reprobat Bart.uolentem ſtipulationẽ de am/ plius nõ petendo, ſpeciem eſſe indiuiduã pe- titione& ſolutione, ut euitetur dictum abſur dum: nam ſecundum Alex. ibi euitatio iſtius abſurdi facit ſolùm, ut obligatio ſit indiuidua ſolutione tantùm, ut declaraui ſupra in eui- dentialib. Secundo contra Bart. facit text. in d. l.ſi ſeruus cõmunis. ubi ante litem con⸗ teſt. poteſt unus ex dominis dare partẽ ſuam ſerui,& liberatur,& tamen poteſt ſequi di- ctum inconueniens, quòdalter dominus ſol uat æſtimationem. Tertio inducitur d.l.ſi cum uno. ff.ſi ex noxali cauſa agatur. ubi tex- aſsignat aliam rationem, à qua non pote recedi ſine calũnia iuramenti, dum ſe fundat 5 e odammodo totũ ſuũ hominẽ defender eam qullbetteneatu ellem— uj 3 luum velle teneri faciti fbeinterrog actio. um And de Piſis, quen amalegas in i col. qu niinellet contracta, u nresteſtituatur: nam tĩ mdiuidua Ratio eſt ſeci eutpotius obligatio fe unm, allegat text. quen arm eod. Sediſtei 4 Raiosintellectus cõmt erde quo dic ut ibi per . ſa ſcuandounusex hæ Nculium de bonis defum iole obligaſſet ad aliqu sobligatio non diuid cecüot exigit inſolidun lirnerafratre, uerſ idqʒ nicd ibi loan. Bapt. d intmoder,Nic:& eſt ra iurpeculium. Eſt ue Menoneſt limitatio ad löpoleſt negari quin er utio dandi ſit diuidua, 13 14 181 debet, cui inſolidũ defendendi neceſsitas eſ- ſet:& ſic uult tex. ex eo, quia ſuſcepit iudiciũ, quòd obligatio reddatur indiuidua, Quare cogita ſi poſſet dici, quod imò regula proce- dit etiam in obligatis ex actione noxali: ſed cùm ſeruus ipſe cõmiſerit maleficiũ, lex no- luit quòd durior eſſet conditio damnum paſ- ſi, ſi ageret cum dominis, quam ſi contra ſer- uum ipſum agi poſſet: unde ſi dominus uo- luit litigare,& litem cõteſtari, tenetur inſoli- dum, ſicut teneretur liber homo qui ipſe da- mnum dediſſet:& hoc ne beneficium cõceſ- ſum dominis per legem, quòd poſsint æſti- mationem ſoluere uel noxæ dedere, præiudi cet damnum paſſo, qui ſi deberet agere cõtra quemlibet dominũ pro portione ſua, fruſtra retur maioribus expenſis. l. iam tamẽ.§. pen. ſf. iudic. ſolui.l.huiuſmodi.. fi. ff. de leg.i. un⸗- de cùm quilibet teneatur inſolidum defende re, litem cõteſtando uidetur profiteri ſe inſo- lidum uelle teneri. facitl. qui ſeruum. in prin. ff.de interrog. actio. Quinto limita ſecun dum And. de Piſis, quem refert Bald. in d. l. cum allegas. in i. col. quando obligatio rem dari ita eſſet contracta, ut ſtatim cùm erit da- ta res reſtituatur: nam tũc talis obligatio erit indiuidua.Ratio eſt ſecundum eum, quia di- cetur potius obligatio facti,& ſapiet eius na- turam. allegat text. quem ita intelligit, in I. ſi pœnam. j. eod. Sed iſte intellectus nõ placet, & alius intellectus cõmuniter tenetur ad illũ tex.de quo dic ut ibi per moder. Sexto limi ta, fquando unus ex hæredibus qui habebat peculium de bonis defuncti, uiuente defun- cto ſe obligaſſet ad aliquam quãtitatem:nam talis obligatio non diuidit᷑ inter hæredes, ſed creditor exigit inſolidum illum cohæredem. l. frater à fratre. uerſ. idq; maxtmè. ff. de cond. indeb. ubi Ioan. Bapt.de 8.Seuerino,& tra- tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 dunt moder.hic:& eſt ratio, quia Thliefd ſe 40 quitur peculium. Eſt uerum quòd iſta pro- priè non eſt limitatio ad hanc regulam, quia nõ poteſt negari quin etiam in illo caſu obli- gatio dandi ſit diuidua, licet creditor habeat tacultatem totum conſequendi ab illo cum quo contraxerat. fSeptimo limita, ut quod dicitur in tex. quòd obligatus ad dandum ſol uendo partem liberetur, pro illa parte ſit ue- rum, ſi creditor accipere uelit illam partem, aliàs creditor nõ cogeretur accipere. l. tutor. §. Lucius. ff. de uſuris.&ita tenet gl.hicin uer bo, præſtationem.& eſt cõmunis opinio per moder. in l. quidam æſtimauerunt. ff. ſi cert. peta. Aduerte circa iſtam limitationẽ, quia contrarium probatur in iſto text. inducendo eum dupliciter, quicquid dixerit gloſ. Et pri- mo, quia nimis magna ſubauditio eſt quæ fit ad text.ſi intelligamus quòd procedat tantũ- modo ſi creditor ſit contentus accipere par- tem,& non aliter. Secundo, quia text. in fine uult, quòd debitor hominis in genere, ſoluẽ- do partem Stichi non liberatur:& ſic tex. de- bet intelligi quãdo pars Stichi ſolueretur in- uito: quia ſi ſolueretur uolenti, liberaretur 50 60 182 pro illa parte, ex quo aliud pro alio uolente creditore ſolui poteſt.l.ĩj..i. ff. ſi cert. pet, er- go apparet quòd iſte tex.propriè loquitur de ſolutione quæ fit inuito creditore:& de hoc ultimo dicam infra in ſeq. notabili, Secun- do pro hac opinione contra cõmunem facit, quia creditor poteſt agere particulariter etiã inuito debitore.l. iam tamen.§. penul.ff. iudi. ſol. quicquid dicant Doct, in I. in cõmodato. 6. duobus, ff. cõmod. uiolantes illum text. er- go idem in debitore, per regulam correlati- uorum. l. i. C. de cupreſsis, lib. xi.& à fortiori, quia magis fauet᷑ debitori,& ſic reo quàm a- ctori. I. Arrianus, S. tit. i. Tertio facit, quia in fiſco habet locum particularis ſolutio, I. fin. C. de apochis. lib. x. l. placuit. C. de collat. fun do. patri.lib.xi. ergo multò magis in priuato, ne fiſcus ſit deterioris cõditionis. Quarto fa- cit, ꝗa ſidefunctus erat obligatus ad dandũ, & habueritplures hæredes, ſi unus ex eis ue- lit ſoluere partẽ ſuã, tenetur creditor accipe- re. l. in teſtamento.§. i. ff. de ſideiuſſorib. ergo idem potuiſſet teſtator, quia obligationes nõ uariantur ex perſona hæredum.§. ex his, j. eo. Quinto facit, quia aliàs ſequeretur quòd lex XII. tabularum, quæ diuidit obligationem dandi pro portionibus hęreditarijs,. ij. C. de hæredit, actio. fuiſſet iniqua,& præiudicaret creditoribus, ex quo ſolutio particularis uide tur damnoſa.l.planè. ff. famil. erciſcun,& iſta opinio in puncto iuris uidetur uerior, quam etiam tenet Fulgoſ.in d. l. quidam æſtimaue- runt. Nec obſtat text. in d. l. tutor. 6§. Lucius. hic allegatus in gl. quia reſpondeo quòd in il lo text. ſorti accedebant uſuræ, quæ apponũ- tur per ſtipulationem conditionalem: puta, ſi non ſolueris infra talem terminum, promit tis tales uſuras? I. lecta. ff. ſi cert. peta. ſed nos habemus quòd conditiones faciunt actum pręcedentẽ indiuiduũ. l. cũ fundus. ff. de cõd. &dem.ſicut etiam dicimus de pœna, per quã actus præcedens fit indiuiduus, l. v.§. fin. j. eo. & ſuprà dixi:& ualet argumentum de pœna ad uſuram, quo ad formam contrahendi ſti- pulationem. d. l. lecta. in uerb, tunc pœnæ no mine.& iſta opinio contra cõmunem uide- tur uerior, etiã in caſu quo ex ſolutione par- tis nõ contingeret liberatioreſpectu eius, ſed ſuſpenderetur tantũmodo exercitium actio- nis, ut dicam in ſequenti notabili. Nota ſe- cundo, fquòd debitor hominis in genereuel alternatiuæ, ſoluendo partem hominis, puta Stichi, nõ liberatur etiam reſpectu illius par- tis. ad idem text. in I. ſi non ſortem.§. penult. ff.de condict. indeb.& text. in d.§. pro parte. ubi ponitur ratio iſtius dicti. Limita primo, quando ſolutio partis fieret fictè, puta per ac ceptilationem. l. qui hominem. ff. de acceptil. per Bart.& Doct. in§. ſi quando hominem. infra eodem. Secundo limitatur, quando conſtaret tacitè uel expreſſe de uoluntate cre ditoris, qui contentus eſſet quòdiſte ſoluens liberaretur. I. cum debitore decem, in fine. ff. rem ratam haberi. quia poteſt creditor 15 16 renunciare fauori ſuo, ut tenet Paul. de Caſt. & moder. hic. Tu aduerte, quòd imò uide- retur dicendum, quòd in caſu noſtri text iſte ſoluens partẽ, debeat liberari pro illa parte, tanq́; ſemper tacitè conſtet de uoluntate cre- ditoris, ex quo contentusfuit acceptare illam partem:quia quando aliud pro alio ſoluit᷑ uo lente creditore, inducit᷑ liberatio. I.ij.§. i. ff. ſi cert.pet.Sed ad hoc reſpondet Ioan.de Imol. Raph. Co. Paul. de Caſt.& moder. quod quã- do debitor ſoluit partem Stichi, præſumitur ſoluere eo animo, quòd uelit etiam dare reli- quam partem in eodem Sticho, unde præſu- mitur quòd creditor eodem animo recipiat: unde ſi non ſequatur ſolutio in eadem parte, in nihilo liberaretur:iſtud enim diſponit ius, 17& ideo intentio contrahentiũ declaratur ſe- cundum diſpoſitionem legis.l. quidam cùm filium.j.eod. Bar. in l.hæredes mei. 6. cum ita. ff.ad T'rebell.& fa. tex. in J. ſi ita ſtipulatus fue ro, ſi Titius.& ibi Io. de Imol. in§. i. in fi. j. eo. Sed aduerte, quia iſta reſponſio non uide- tur poſſe ſuſtineri, ex quo non probat᷑ quòd ſoluens partẽ Stichi, præſumatur ſoluere eo animo quòd uelit etiam ſoluere aliam partẽ in eodem Sticho. Nec notata in d.§. cum ita. faciunt ad propoſitũ:quia nos diſputamusde ratiõe legis, cur lex hoc diſpoſuerit: unde nõ eſt faciendũ fundamentũ in eo de quo diſpu- tamus. Et cõtra iſtam ſolut.primo facit, quia non uidet᷑ capienda eſſe iſta præſumptio, ſed potius contraria, quando ſoluens haberet fa- cultatem totius Stichi ſoluendi:quia quando quis habet facultatem faciendi totum,& facit niſipartem, non præſumitur uelle facere to- tum. arg. gl. in J. i. ẽ. ſed ſi legi. ff. de his quæ in teſta. Doct.in J.ſi is qui.ff. de teſta. Jaſ.in l. Sti chum qui meus erit.in v. col. ff.de lega. i. Se cundo in cõtrariũ facit, quia cùm ſimus in du bio, interpretatio debuit fieri cõtra ipſum cre ditorem, ut debitor liberetur pro illa parte. I. ueteribus. ff. de pact. I. Arrianus. 5. tit.i. Ter tio facit, quia ſi uerum eſſet quòd creditor in telligeret᷑ acceptare, quia crederet fore ut ſibi in eadem ſpecie alia pars ſolueretur, iſta acce ptatio haberet tacitam cõditionẽ, ſi ſibi in ea- dem parte ſolueretur:unde reſpectu rei acce ptatæ non transferret᷑ dominiũ. l. qui abſen- ti.. i.a.de acquir. poſſ.& tamen tex. uult con trarium hic, dum dicit competere condictio- nem indebiti, quæ condictiones non compe tũt niſi translato dominio.5. ſic itaq;.Inſtit. de actionib. Quarto& fortius uidetur urgere, quia ſi admittamus quoòd creditor in di no ſtro ſpontè receperit ſolutionẽ partis Stichi, non uidetur quòd bona ſit ratio Iuriſconſ. in tali caſu, per quam ipſe inducit ne debitor li- beretur:nam ut dicit text.in d.l. in executiõe. §. pro parte. ideo debitor nõ liberatur, quia ſe queretur inconueniens, quòd fieret ſolutio partim in una re, partim in alia,& conſequen ter creditor nõ haberet quòd ſtipulatus eſſet: & non poreſt debitor facere, ut quod quis ſti- pulatus eſt, non conſequatur, ita dicit ibi tex. Alciati in Lij.5.& harum. 10 20 30 4⁰ 50 60 184 quæ ratio nõ concludit quando creditor par tem accepit:quia ſibi imputet qui partem ac- cepit, cùm eam inuitus accipere non cogere- tur. d. l. tutor.§. Lucius. ff. de uſur. Et confir- matur hoc ex notatis per Doct in J. iiij. 6. Ca- to j. eodem. dum dicunt, iquòd ſtipulatio am- plius non agi eſt diuidua, quia nõ poteſt de- ueniri ad incõueniens, de quo in d.§. pro par- te. ex quo ſtipulator poteſt repellere agentẽ ope exceptionis,& ideo non cogitur habere artẽ rei,& partẽ pœnæ inuitus, ſed tamẽ uo lens habebit:& ſic ubi exceptio competit ſti- pulatori, ſi eam nõ oppoſuerit, non procedit d. 9.pro parte. Certè iſtud idem eſt in caſuno ſtro, ex quo poterat ſtipulator excipere, quia non cogebatur acceptare partẽ. Tenendo cõ munẽ opin.ad d.5. Lucius. nõ uideo quomo- do ſine aliquo cauillo poſsit defendi iſte tex. quapropter puto ueriorẽ opinionẽ eſſe quã ſuprà tenui, quòd imò creditor cõpellet᷑ etiã particularẽ ſolutionẽ acceptare, ut s dixi:un de in caſu noſtro non poteſt dici quòd credi- tor uolens acceptauerit, ſ quia nõ uidetur uel le, qui cogi poteſt.. iiij. de reg. iuris.& quod ſingulariter not. Alex. in I. ſi quis maior.inij. not, C. de tranſact. Et ex hoc reſultat ratio ad text.in d.l. qui hominẽ.j de acceptil. ubitext, uult, quòd ſi debeas mihi decem aut Stichũ, S& accepto ferã quinq;, eris liberatus reſpectu illorũ quinq;:& ſic plus operat᷑ ficta ſolutio quaàm uera: nam ratio diuerſitatis eſt, quia in uera ſolutione creditor illam partẽ accipiens non præſumitur conſentire, ut dixi, quod nõ eſt in acceptilatione:fquia nemo poteſt cogi ad accepto ferendum, ex quo acceptilatio eſt donatio,& nemo cõpellitur ad donandum.l. nec emere. C. de iur. delib.& iſtud magis pla cet quàm ratio quam ponũt Doct.in d.. ſita- men.j. eod. Not.tertio, ſquòd ſtipulatio ge neris& alternatiua, ſunt eiuſdem cõditionis. & procedit iſte text. quo ad ſolutionẽ, prout etiam loquitur text.in l. in executione,§. pro parte. j. eo.& fa. l. qui hominẽ. 5. i. iuncto 5. fin. j. de ſolut. Adde quòd idem uidetur etiã quo ad obligationẽ contrahendam, prout loquit᷑ text.in l.cum is.5. fi. ff.de cõd. inde. ibi, ſimilis eſt ei qui hominẽ aut decem debet. Idem etiã uidetur quo ad ſtipulationẽ in eſſe deducen/ dam, prout declaraui in J. i. 6. ſed ſi mihi Pam- philum.in quæſt. Bar. 5. eod. alleg. tex. in l. iij. ff qui& à quib. manumiſſ. Contra hoc nota- bile oppo.primo, quia imò quo ad obligatio- nem contrahendam eſt differentia, ex quo in contractu alternatiuo utraq; ſpecies eſt inob ligatione. l.ſi duo. ſ.eod. ſecus in obligatione generis. l. cum incertus. ff. de leg. i. Reſponde quòd imò non eſt differentia, quia tam obli⸗ gatio generis quàm alternatiua, habetin ſeta citam cõditionẽ. d. J.iij. ut ſi unus nõ detun a- lius detur,&&tam in una quam in altera nemo eſt in obligatione præciſe, ſed omnes, prort fingunt, funt in obligatione ſub cõditione ta cita, ſi alius nõ detur, ut jdicam. Nec ohſtat d.l. ſi duo. quia nõ admittit illum intellectum quem — 8 19 ſercorruptus uito cnn uuiquidem jpla⸗ non üemlum luriconſulti dkndo acomunilitera graom.differentia eſt rrutiuam, uel hominis enatiua, ſi upromitr- mphilum, no ualet ſt bauiꝛ nemo poteſt ren ani nemo rem. l. exiſt giiaſtipulat, uidetur ſ üduiſolũ ötichum, un onractus. ſed in ſtipul⸗ tarſtipulatorhabuiſſe 20 a Addetex nl non ignorm C. econa. 21 mumquimadalium, n gllequam dealia, und u quialias fuiſſet ind tri-quiaſtipulans hon tenr onſideralſetemp meineipitcerificarip. nſelpoteſt quis ſtipu eluquo amplius ſua: — 22 23 185 quẽ dant Doct.cõmuniter, utj dicam: ſequen do tamen cõmunẽ opin.habes primã limita- tionẽ ad d.regulam. Secũdo oppo. quia ſido minus Pamphili ſtipulatur ſibi Stichum aut Pamphilum dari, nõ tenet obligatio reſpectu Pãphili, nec poterit ſolui, dato quòd interim exeat de dominio ſtipulatoris:& tamen ſecus eſt ſi quis ſtipuletur hominẽ in genere.I. qui decem.§. Stichumaut Pamphilũ. ff. de ſolut. S& iſte tex. uidetur de directo cõtrarius textui in l. Meuius. õ. duorum. in fin. ff. de leg. ij ubi tex.uult, quòd imò etiã in obligatione gene- ris Pamphilus nõ poterit ſolui. Doct, cõmu- niter in dictis iuribus reſpondent, quòd text. in d..Stichum.procedit de æquitate, alter de rigore:quæ reſpõſio nihil ualet, quia præſup ponit unã legem corrigiper aliam, ut dicit gl. in l cotem ferro. S. qui maximos. ff. de public. Dubitaui quandoq; ne textus in d.§. Stichũ. eſſet corruptus uitio ſcriptorũ: quia illa uer- ba, ui quidem ipſa, non multum congruunt ad ſenſum Iuriſconſulti:ſed pro nunc, nõ re- cedendo à comunilitera, dic quòd in caſu d. 6. Stichum. differentia eſt inter promiſsionẽ al ternatiuam, uel hominis in genere: quia in al ternatiua, ſi tupromittas mihi Stichum aut Pamphilum, nò ualet ſtipulatio in Pamphi- lo, quia nemo poteſt rem ſuam ſtipulari ſibi dari. I. nemo rem. l. exiſtimo. j. eod. unde iſte qui ita ſtipulat᷑, uidetur ſtipulari purè,& ſic ſi bi dari ſolũ Stichum, unde cõſiderat᷑ tempus contractus.ſed in ſtipulatione generis nõ ui- detur ſtipulator habuiſſe affectionẽ magis ad unum quam ad alium, necplus de una ſpecie egiſſe quaàm de alia, unde poterit ſibi ſolui ſer uus, qui aliàs fuiſſet in dominio ipſius ſtipula toris:quia ſtipulans hominem in genere, ui- detur conſideraſſe tempus ſolutionis, ex quo tunc incipit certificari per electionem debito ris. Vel poteſt quis ſtipulari rem ſuam ſibi da 40 ri caſu quo amplius ſua non ſit. d. l. exiſtimo. & hoc eſt quod dicit text. loquens de alterna tiuis, in d. l. ſi duo. j. eod. ibi, quia utraque res ad obligationem ponitur, nõ ad ſolutionem: in alternatiua enim uidet᷑ habitus reſpectus etiam ad tempus contractus ſeu obligatio- nis: ſed in ſtipulatione generis eſt ſecus. Nec per hoc ſequitur, ut dicunt Doct. quòd ma- gis in alternatiua utrunq; ſit in obligatione, quam in ſtipulatione generis ſingula corpo- ra in genere conſiderata. Nec huic declaratio ni obſtat text.in d.6. duorum quia text. ibi di cit, nõ poſſe eundem hominẽ ſolui à duobus promiſſoribus hominis in genere ex cauſa lu cratiua:& ratio eſt, quia duæ cauſæ lucratiuę non poſſunt ſimul concurrere:& ibi dicitur. Tex.uerò in d.5.Stichũ. nõ loquitur in tali ca ſu, ſed quãdo obſtat regula, ꝙ quis rem ſuam ſibi dari ſtipulari non poteſt, quo caſu diſtin- guitur ut ibi.& ſic habes ſecundã limit.ad d. 1 t.t Tertio oppo.de. ſi unus.. ſed ſi ſtipula tus.cum ſeq.ff.de pactis. ubi pactum de non petendo ſuper una ex rebus alternatiuè debi tis, porrigitur ad aliam: ſed interpoſitũ ſuper tit. de uerb. oblig. cõment. 20 30 50 60 196G una re præcedente obligatione in genere, nõ porrigitur ad aliam rem. Reſponde, quòd in alternatiuis nemo eſt in obligatione præciſe, uts dixi: unde ſi paciſcar de non petendo Sti chum, tale pactũ trahitur ad aliam partẽ alter natiuæ, quia aliàs ſi poſſem petere illam par- tem, ſequeretur quòd deberetur præciſe: nec intentio paciſcentiũ fuit facere de obligatio-/ ne alternatiua obligationem præciſam, unde in tali caſupactum de non petendo idem ope ratur quòd ipſa ſolutio unius ſpeciei. Sed in obligatione in genere aliud eſt: quia quam- uis non poſsim petere Stichũ, potero tamen petere alios homines in genere, nec per hoc obligatio redditur præciſa. Et conſequenter infero, quòd ſitu deberes mihi tres ſpecies al ternatiuè, puta Stichũ, aut Pamphilum, aut Semproniũ, ſi paciſcerer de non petendo 8ti cho, tale pactũ nõ extingueret debitũ de alijs ſpeciebus, quia tũc idem eſſet qᷓd in obligatio ne generis:nec in tali caſu pactũde nõ peten- do æquiparat᷑ ſolutioni uel acceptilationi.& ſic habetis tertiam fallentiã. Quarto oppo. nam una ex rebus alternatiuè debitis oblata, poſt eius interitũ debitor ipſo iure liberatur. l. ſtipulatus ſum Damãjſ. eo.& tamen in obli gatione generis uno oblato non liberatur de bitor ipio iure, ſed ope exceptiõis. l.huiuſmo di.õ.ſi cui homo.ff. de leg. i. Bar.&cõmuniter Doct.in d.l. ſtipulatus ſum Damã. dicunt nõ eſſe differentiã inter iſtos caſus, niſi quando promiſſor rei debitę alternatiuè, reſeruauit ſi bi expreſſe electionem per futurũ ſubiuncti- ui, ita quòd non poteſt amplius uariare:& in tali caſu per oblationem liberatur ipſo iure, alias ſtat firma regula:& ſic liberabitur pro- miſſor tantũmodo ope exceptionis in alijs ca ſibus, ſiue obligatio ſit alternatiua, ſiue gene- ris. Iſta ſolut. cauillat ad text. in d. l. ſtipulatus ſum Damã.quia ibi nihil dicit᷑ ꝙ iſta reſerua- tio eſſet facta per futurũ ſubiũctiui: unde ma gis placet ſolutio Raph. in d.§. ſi cui homo. ꝙ imò ſemper iſte offerens liberetur ipſo iure, tam in obligatione alternatiua, quàm gene- ris:& text.in d.6.ſi cui homo. loquitur de ex- ceptione intentionis& facti, non iuris. Te- nendo tamen cõmunem intellectum ad d. I. ſtipulatus.haberes quartam differentiam ſeu limitationẽ ad iſtam regulam. f Quinto op- ponitur, quia acceptilatio interpoſita ſuper parte rei alternatiuè promiſſę. trahitur ad par tem alterius.l.ſi hominem. ff. de accept.& ta- men acceptilatio ſuper parte rei promiſſæ in genere non ualet, ut declarat Xret, in d.§. ſi ta men hominẽ. j. ead. I. unde ex hoc colligeret᷑ quinta limitatio. Sed quicꝗd dicat Aret. quã- tum ſit ad hoc nõ uidet᷑ differẽtia de una obli- gatione ad aliã unde ſtandũ eſt regulæ:&cõ- tra Aret.tenet laſ.in d.õ.ſi tamẽ.& ibi dicam. tSexto opp.del.ſi nõ ſortẽ. 5.fin. ffide cond. indeb.ubi ſi ſoluatur pars rei alternatiuè de- bitæ, nõ competit repetitio incõtinenti,& ta men ſecus uidetur in obligatione in genere, per iſtum tex.& ſic haberes ſextam fallentiã, 24 27 28 187 ſecundum Iaſ.hic in gl. in uerb. repeti. in fin. & ibi dicam poſt alios, quia opinio Jaſ. uidet᷑ contra iſtum text. Alia notabilia ex iſto text. uidete per moder. In gl.in uerb.& harum. In prima parte iſta loſſa colligit etiam ex tex. quòd quædam fa cta ſunt diuidua,& enumerat aliquos caſus. Sed aduerte, quia iſta ſolutio adtext. licet te- neatur per Bart.& alios, non uidet᷑ uera: quia cùm Juriſconſul. hic procedat diſtinguendo per uiam regulæ, nõ eſt ueriſimile quod con ſiderauerit iſtos caſus ſpeciales.arg.l.iiij.in ij. reſponſ.ff. de fideicõmiſſ. liber. Nec eſt ueri- ſimile quòd habuerit reſpectum ad caſus ſpe ciales quando facta ſunt diuidua,& nõ ad ca- ſus ſpeciales quando obligatio dandi eſt in- diuidua, prout ſuprà enumeraui plures ca- ſus:unde puto uerius quoòd Iuriſconſultus in iſto.uſq; ad§.item ſi in facto.non loquat᷑ ni- ſi de ſtipulationib.dandi,& in§. item ſi in fa- cto. uſq; ad 5.fin.loquatur in obligationib, fa- ciendi: quod apparet ex uerbis tex. nam uſq; ad d..itẽ ſi in facto, ſemper utitur uerbo dan- di. Nec obſtat ratio gl.& Bart. dum dicunt, ꝙ Iuriſconſultus utendo iſtis uerbis,& harum omniũ& ẽ. uidetur præſupponere quòd ali- qua ſint facta diuidua: quia reſpondeo quòd debent ſingula ſingulis cõgruè adaptari, pro ut in ſimili dicit gl.in§. quiſquis. in auth. qui. mod. nat. effi. legi.& ſic cùm primo dixerit ſti pulationũ alias eſſe in dando, alias in ſacien- do, ſubdendo,& harum omniũ, intellige, ſti- pulationũ quæ ſunt in dando: quia aliam par Alciatiin Lij 5.& harum. 10 188 gatis ſerui operis non fit diuiſio neqʒ per nu- merum, quia pars operæ intelligi nõ poteſt & ille text. uidetur urgere contra cõmunem: quia ſi operæ eſſent diuiduæ per numerũ in caſu illius 6. hæres deberet retinere quartam partem operarũ perl. falcidiam,& tamẽ text. dicit contrariũ:quia imò debentreduciada- ſtimationẽ, ſicut de alijs rebus in totũ indiui- duis. Secundo aduerte ad aliam concluſio- nem, dum dicunt quòd una opera eſt indiui- dua: quia in contrariũ urget text. alleg. in gl. in d.õ.operarũ.ibi neceſſe eſt utriq; domino- rum partem operę petere,&intelligere illum tex. prout facit Bar. in l. ſtipulationes non di- uid.in ix.oppo.& Doct. hic&ibi cömuniter, ut intelligamus partẽ operæ, id eſt, partẽ æſti 20 30 tem diuiſionis proſequitur in§. item ſi in fa- cto Pro quo facit illa dictio item, quę arguit dependentiam à præcedentibus, in retamen diuerſa. per tex.in§. item lapilli ubi gl. Inſtit. de rer. diuiſ.& Bart. in l. in recipiendis. ff. de legatis tertio. Ex ſecunda parte gl. not. ſquòd ſtipulatio operarũ eſt diuidua, per tex. inl. in ſtipulatio nibus. 5.operarũ. in fin. j. eod. Solutiones gl. cõmuniter nõ tenent᷑:ſed Doct. diſtinguunt, quòd ſtipulatio operarũ numero diuidit, ſed una opera eſt indiuidua. Aduerte primo cir- ca primã concluſionẽ, quia non uidet᷑ uerum quòd operæ poſsint diuidi numero, nec eſſet differẽtia inter unam operam& plures: nam una opera ſecundũ Doct. eſt indiuidua, quia nõ poteſt qui tenetur hodie ad unam operã, mihi ſeruire hodie per medium diem,& cras per alium mediũ diem, ex quo una opera u- nius diei eſt diuerſa ab opera alterius diei, ſe- cundum diſpoſitionẽ corporũp, ut dicit text. in l.ſi non ſortem. õ. libertus. ff.de cond. inde. certe iſta ratio militat etiam in pluribus ope- ris. Pone quòd tu mihi promiſeris triginta o- peras, incipiendo ab hodie uſq; ad finem: cer te iſta promiſsio debet eadem ratione dici in- diuidua:& cõſequenter ſi ſoluas quindecim, deinde mora medij tẽporis facta facias alias quindecim, nõ deberes eſſe liberatus. Præte- rea cõtra cõmunem opin. etiam adduco tex. in I. i.9. ſi uſusfructus. in fi. ff. ad l. falcid, ubi le. 40 50 60 mationis operę, eſt expreſſa uiolentia quæ fit ad illum tex. imò uidetur quòd hęc expoſitio ſit contra literam, dum ſubdit, Solutio autem eſt expeditiſsima, ſed æſtimationẽ operę&c. nam per illam dictionẽ, autẽ, oſtendit quod in uerſ.præcedenti Iuriſconſultus nõ loquit de petitione æſtimationis operæ, ex quo illa dictio ſtat aduerſatiue. l. hoc am plius.§. de his autẽ. ff.de dam.infe. nec Iureconſul.ibi loqui tur de promiſsione operæ cui ſit ſtatuta dies, & conſequenter lapſa die quando opera eſt præterita, quo caſu ſuccedit obligatio ad æſti mationẽ. d. l.ſi quando. ſed loquitur à princi- pio, quãdo promiſſa eſt opera in genere, quę adhuc nõ eſt præterita. quid tenendum? Nõ recedendo à cõmunibus, adhæreo prædictis concluſionibus:ð& pro reſolutione cõtrario- rum facprimã concluſionẽ, tut ſtipulatio u- nius operæ ſit regulariter indiuidua. d. l.liber tus.d.l.iij.& 3 ſſenaniones non diuid, cum ſimil. Fallit primo, quando opera iam eſt de- bita,& lapſus eſt dies quo debuit fieri: quia tunc debetur æſtimatio, quæ eſt diuidua. d.l. ſi quando.ff. de oper. lib.& d.I. ſtipulationes. uerſ.Celſus.Fallit ſecundo quo ad cõmodita tem:unde ſi duo, quibus debeatur opera, cõ- cordent quòd debitor præſtet illam operam in aliqua re cõmuni eodem tempore, dicetur diuiſa opera reſpectu cõmoditatis.d.§.opera- rum.in ultimis uerbis. Fallit tertio quo ad liberationẽ conſequendam uolente credito- re:unde ſi tu debeas mihi operam,& ſum cõ- tentus quòd hodie opereris uſq; ad dimidiũ diem,& cras etiam ad dimidium, eris libera- tus, nõ tamen per hoc quòd opera cenſeatur diuiſa, uel quod cenſearis mihi ſoluiſſe operã debitam, ſed potius, quia ſoluens aliud pro alio uolente creditore liberat᷑.J. i.§.i. ff. ſi cer. pet.& ita eſt de mente Bart. in d. I. ſtipulatio- nes. in ix.oppoſ. Fallit quarto, quandota- citè uſq; à principio uidetur actum quòd poſ ſit ſolui dimidia opera: ueluti ſi libertus duo- bus patronis uel ſeruo cõmuni duorum do/ minorũ unam operam promiſerit, cum iſta 1 opera ſit præſtanda ex cõmodo patrono quotiens.in fi.ff. de ope. liber. uidetur actum quòd quilibet poſſit petere partem operę ex quo una nõ poteſt inſolidũ præſtari auodie 1 luiſchnõcicekpern umrũſttaddebitore ze um tenebü operani pe peaucfecitorũ erit diu int Vndein caſu 4.5 exquod necelſecritu perepetere no intellig eulbertus talidie ope ſcrs alteraliadie: ſedo mdeeſcdiuelintpræ ſt perbitur per dimidiũ uusaper dimidium in ſere patroni f de o enclulioſitquod ſtipu umeſtdiuidua numero dllbertus. in fi.& facit, fultio cötinẽésplura fac iu ingulorũ factorũ, ui pinoin caſud.li.§ ſt u pers ſerii,hęres nõ de boperd utdeſinguli 8 vriseresſibiretineat mionem, ſicut fitin leg diKaioelt quiaapn danus futurus ſit num 19 30 189 ita intelligo tex. in d..operarũ.& iſte intelle ctus eſt de mente gl.hic. Nec obſt. fundamẽ- tum Bart. quòd etiam uolente creditore ope- ra nõ poteſt diuidi:pro quo facit text.in d.l. li bertus.ibi, nec promitti, nec ſolui, nec peti, nec deberi opera pro parte poteſt. quia reſpõ deo, quòd opera eſt diurnũ officiũ,& iſtud no men habet à iure: quia alias opera eſt nomen ualde generale: ſed quantum ſit in iure, habet ſtatutos ac certos fines. d.l.iij. de oper. lib. un de nõ poſſunt cõtrahentes eos alterare uel di uidere.& ita procedit d. l. libertus. Sed ſi con- trahentes à principio tacitè uel expreſſe agãt ꝙ opera debita poſſit ſolui pro parte, ualet cõ uentio,& poterit pro parte peti,& pro parte ſolui:ſed nõ dicet᷑ per hoc diuiſa opera, quia quantũ ſit ad debitorẽ, erit integraopera, quo niam tenebit᷑ operari perintegrũ diem: ſed re ſpectu creditorũ erit diuidua, propter cõmo- ditatẽ. Vnde in caſu d.§. operarũ. dum dicit tex. quòd neceſſe erit utriq; dominorũ partẽ operæ petere, nõ intellige ꝙ unus poſſit pete re ut libertus tali die operetur ſibi uſqʒ; ad ſex horas, alter alia die: ſed debebunt conuenire qua die ſibi uelint præſtari operã,& libertus operabitur per dimidiũ temporis in agro u- nius,&per dimidium in agro alterius. fa. l. hæ operæ.§. patroni. ff. de oper. liber. Secunda concluſio ſit,fquòd ſtipulatio plurium opera rum eſt diuidua numero. d.§.operarũ. in prĩ. d. I.libertus.in fi.& facit, quia regulariter ſti- pulatio cõtinẽs plura facta, eſt diuidua reſpe- ctu ſingulorũ factorũ, ut dicit hic Alex. Fall. primo in caſu d. l.i.§. ſiuſufructus. ubi legatis operis ſerui, hęres nõ deducit falcidiam in ip ſis operis, ut de ſingulis quibuſq; quatuor o- peris hæres ſibi retineat unã, ſed recipit æſti- mationem, ſicut fit in legatis penitus indiui- duis. Ratio eſt, quia à principio incertum eſt quantus futurus ſit numerus ipſarum opera rum, unde nõ poterunt diuidi numero. Nec debuit cõpelli hæres ad expectandũ tempus quo certificarent᷑, quia hæres nõ cogitur ex- pectare, ſed poteſt incõtinenti recipere falci- diam ſuã.l.i.in prin. in uerſ.dum ita detur le- gatum.& l. hæreditatũ. ff. ad l. falcid.& ſa. l. li- nea.eo.tit. ubi falcidia reſecat ipſo iure,& in- cõtinenti quærit᷑ ius hæredi.& ita intelligo il lum tex.cogita tamẽ, quia nec iſta ſolutio ca- ret difficultate. Fall. ſecundo, quãdo eſſet ſta- tuta certa dies iſtis operis:nam tunc nõ fit di- uiſio, quia uident᷑ præciſe cõſiderati dies, ex quo differt opera facta in una die, ab opera fa cta in alia. d.l. ſi nõ ſortem,§. libertus. Sed ta- men aduertendum eſt ad iſtam limitationẽ: quia iſta ratio nõ infert, ꝙ ideo operæ ſint in- diuiduæ, quia una diſtat ab alia: ſed bene in- fert, ſiopera non ſit facta in die ſtatuta, quòd amplius pręſtari nõ poſſit, quia nõ præſtare- tur eadem:& iſtud puto uerius. l.in uerb. præſtationẽ. Declara gl. quo- modo ſtipulatio dandi dicatur diuidua.& in quantũ ſubaudit ad tex.ut talis obligatio reci piat præſtationẽ partisuolente creditore, per tit. de ucrb. oblig. cõment. 190 text.in l. tutor.. Cucius. ff. de uſur. dic ꝙ iſta ſubauditio nõ eſt neceſſaria, ut s dixi in pri- mo not. Sed hic cõtingit dubitari, iquæ ſit ra- tio ꝙ obligatio dandi ſit diuidua.& Alber. de Rol.& Paul. Caſt.hic dicũt, quòd ratio eſt, ꝗa dare, eſt dñium transferre. 9. ſic itaq;. Inſtit. de act.dñium autẽ recipit diuiſionẽ, quia dñs dicit᷑ etiã qui pro parte dñs eſt.I.i..dñi. ff. ad Syll. l. pupillus. 5. fi j. de uerb. ſig. Sed Bart. in 10 I. ſtipulationes nõ diui. in viij oppoſ. uidetur ſentire aliter, uidelicet ꝙ obligatio dandi eſt diuidua:quia ſi quis dedit partẽ, liberat᷑ pro il la parte, ex quo ceſſat incõueniens.§. pro par te.quia poterit debitor cõpelli ad ſoluendum aliã partẽ præciſe, q́d nõ eſt in obligatione fa cti.l.ſi ſeruũ.5.fi.j.eo. Sed cõtra iſtam rationẽ Bar. facit, quia ſequeret᷑ quòd in caſib. in qui bus in obligatione dandi fit condemnatio ad intereſſe, puta in cõtractib. innominatis, iu- 20 Xta l. naturalis.§. i. ff. de præſcri. uerb. talis obli gatio eſſet indiuidua, ꝗd eſt cõtra generalita- tem noſtri text.Puto utrãqʒ rationẽ eſſe uerã: & ratio Alb.de Roſ.cõcludit, quòd obligatio dandi eſt diuidua cõtractu& petitione: ratio Bar.cõcludi, quòd eſt etiã diuidua ſolutiõe: & ſic puto utranq; eſſe iungendã. Nec obſtat arg. d. naturalis. quia poteſt dici, quòd in cõ tractibus innominatis, licet ſuccedat obliga- tio ad intereſſe, iſtud procedir quando nulla 30 pars ſpeciei promiſſæ datur: alioquin ſi pars ſit data, deberet poſſe cogi debitor ad ſoluen dum aliam partẽ in eadem ſpecie, ut euitetur illud incõueniens.&pro hocfa. q́d not. Aret. in§. ſeq.in i.col. dum uult poſt Paul. de Caſt. ꝙ ubi ſoluens partẽ ſpeciei nõ habet faculta- tem uariandi, puta quia liberet᷑ reſpectu par- tis ſolutæ, cogitur ſoluere aliam partẽ in ea- dem ſpecie, quia uidetur uſq; à principio illã elegiſſe.Potes etiam dicere, quod inuitus cre 40 ditor nõ cogetur in tali caſu accipere intereſ- ſe, ex quo competit ſibi cõdictio ob cauſam, ad repetendum data. d.§. i.& l. i. ff. de rer. per- mut. Et in quantũ gl.dicit, quòd iſta obliga tio diuiditur inter hæredes, per legem XII. ta bul.pro hæreditarijs portionib. l. i. C. ſi cert. pet.& l.ij. C.ut actio. ab hæred. cum ſimil. ex hoc primò infertur, fquòd ſiunus ex hæredi bus creditoris exigat partẽ ſuam à debitore, qui poſtea efficiatur nõ ſoluendo, nõ tenebi- so tur conferre illam partem cum ſuis cohæredi bus:quia ſibi imputent qui fuerũt negligen- tes, cùm facta ſit diuiſio per legẽ, ut in text in J. fin. C. depoſ. Secundo infertur, quòdtſi unus ex hęredibus debitoris efficiatur nõ ſol uendo, alij cohæredes nõ poterunt conueni- ri pro portione illius. l.legatorũ. ff. de lega.ij. Ang. conſil. ccxxx. in ij. dubio. Iſtud tamen limitatur nõ procedere in foro canonico, per tex.in c.tua.ubi Hoſtieñ. extra de uſur. unde 6o uno hęrede nõ exiſtente ſoluendo, tenebitur alijs exonerare conſcientiam defuncti.& ita tenet Pet.de Anch.in regula, peccatũ. in pe- nult. char. de reg. iur. in vi. refert& ſequit᷑ A- ret. Contrariũ tenent moder. hic, quia iſti co- Iiii 31 32 a Adde qd'idem forté eſſet pen dente die:item etiam quando eſſet cõſultum creditori ali- quo remedio, puta actiõe hy pothecaria cõ tra tertios bo⸗ noru poſſeſſo⸗ res, in quos ꝑs illius hæredis, qui poſtea eßfe ctus fuit nõ ſol uendo, eſt alie nata. 34 191 hæredes nõ tenent᷑ ultra portiones hæredita- rias, nec obligatione ciuili, nec naturali:ergo non tenentur in foro conſcientiæ, ut not. In- noc.& Canoniſtę in c. quia pleriq;. deimmu. eccleſ.ſed tamẽ in practica nõ puto receden- dum ab opin. Hoſtieñ.& Anch. quæ uidetur magis cõmunis,& ſatis poteſt probari in d. c. tua.ubi filij ſunt ad reſtituendũ uſuras cogen di, ſicut parẽtes, ſi uiuerent:& ſic lex obligat iſtos hæredes, licet nõ reſpiciat ad portiones hæreditarias, ut declarat Anch. in d. regula, peccatũ. Et iſtud intellige ſanè, utprocedat fa uore ſpeciali, pro exonerando conſcientiã ip ſius defuncti: unde quãdo cõſcientia nõ exo neraretur, ſecus eſſet, puta in uſurario, qui nõ mandauit uſuras reſtitui: nam talis incõtinẽ- ti eſt damnatus, nec eſt ſperandum de ſalute ſua.c. quia in omnib. extra deuſur. Idem eſſet in eo qui pendente cõditione debiti morere- tur:nam qᷓʒuis nõ ſoluat᷑ integrè creditori per hæredem, ipſe nõ erit in aliquo periculo ſalu tis æternæ, ex quo nõ fuit unquam in mora“. Item iſtud intellige, ſut tamen hæredes nõ te neantur ultra uires hæreditarias, ut eſt tex. in c. in literis. de rapt.ibi, iuxta facultates ſuas cõ dignè ſatisfaciat. Et pro iſta opi. cõmuni etiã facit, quia regulariter tenet᷑ hæres ad exone- randam conſcientiã defuncti. c. fin. de ſepul. c. à uobis.ij.de ſent. excõ. Abb.& Doct. in c. ij.de præſcript. licet de iure ciuili nõteneret᷑, niſi quatenus ad eum perueniſſet ex delicto eius. l. i. C. ne ex delic. defun. Tertio infert᷑, ꝙ cùm lex xXIl. tabul, diuidat obligationẽ dandi in hæredes, ſequit᷑ quòd hæredes non repræ- ſentent perſonã detfuncti, niſi pro rata reſpe- ctu portionũ hæreditariarũ, in cæteris uerò habeant᷑ pro extraneis.l.cũ à matre. C. de rei uend.gl.inl.ij.in fi. in gl. mag, ff. de præt. ſtip. Et propterea dicit Bart.in l. cõtinuus.§. fin.. eo.quòd ratio cur in obligationib. dandi quis nõ poſsit uni ex hæredib. acquirere, ſecus in obligationib. faciendi, eſt iſta: quia cùm obli- gatio diuidatur per legẽ XII. tabul. nõ poteſt aliquis in totũ per ſtipulationẽ acquirere uni ex hæredibus: quia ſequeret᷑ quòd extraneo acquireret, cùm unus ex hæredibus, præterꝗᷓ reſpectu portionis hæreditariæ, reputet᷑ pro extraneo. Quarto infert᷑, quia cùm lex XII tabul. diuidat obligationem dandi tam actiuè quam paſsiuè, ſequitur quòd eadem ſit obli- gatio qua tenebatur defunctus, cum illa qua tenent᷑ hæredes:quia aliàs nõ diceret᷑ lex diui ſiſſe, ſed nouã induxiſſe. Cyn.& Salic. in l. pa cto ſucceſſorũ. C.de pact. dicũt quòd nõ eſt eadẽ uerè, ſed fictè: nõ enim poteſt eſſe eadẽ uerè, quia obligatio ita inhæret oſsibus, ꝙ nõ poteſt ſeparari.gl. in l. quis ergo. ff. de pecu. Contrariũ& melius tenet Bal. in auth. defun cto.in ij.col. C. ad Tertull. quæ opi. probat᷑ in Alciati in 1. 1j.S& harum. 10 20 30 40⁰ 50 iſto tex.dum dicit᷑ iſtam obligationẽ recipere 6o diuiſionẽ partium:q́d intelligit gl. in perſona hæredũ pro rata:& ſic tex. loquit᷑ de eadẽ ob- ligatione:& iſtud eſt de mente Bart.& Doct. hic,& in d. l, cõtinuus,§. fi. ſtud tamẽ limitat᷑, 197 quando cõtrahens fecit expreſſam mentionẽ hæredis: quia ex illo cõtractu uidet acquiſit hæredi noua obligatio, nõ autẽ trans fuſa 1 dicit Imol. in d.§. fin. Eſt ſubtilis quæſtio, de qua dicam in õ. Cato. in vi.q. Bart.j. eod. 3 In gl. i. uerſ. uiam. Nunquid qui ſtipula- tur uiam, dicatur ſtipulari ius uel factum De bent iuuenes pro intelligentia terminorũ ſci re, ꝙ quãdo aliquis debet dare rem corpora- lem, eam dando mediante traditione liberar l. traditionib. C. de pact. Sed quando quis de- bet dare aliquod ius, puta uiã uel iter, perſim plicẽ cõſtitutionẽ ſeruitutis nõ liberat᷑, niſiac cedat patientia, quia debitor cõſtituat ſeruitu tem,& patiatur creditorẽ ea uti: quia cùm tra ditio nõ poſsit procedere in rebus incorpora libus, eius loco ſucceſsit patientia, ut eſt text. in l. quotiẽs.ult. ff. de ſeruit.& declarat Aret. 2 in l. quod meo. in quæſtionib. Bart. ff. deacq. poſſeſſ. In propoſito ergo, ſi tu deberes mihi uiam, ante pręſtitam patientiã nõ diceris eſſe liberatus, nec diceris dediſſe uiam,& conſe- quenter non cõpeteret creditori aliqua actio realis, ſed perſonalis tantũ, per quã cõpelle- ris ad conſtituendũ uiam,& ad præſtandum uſum ſeu patientiã:& iſta actio nõ præſcribe retur niſi longiſsimo tempore. l. ſi partem.ff. quemad.ſ eru.amit.licet aliæ actiones quę cõ peterent ſeruitute iam cõſtituta, tollerent᷑ de cem uel uiginti annis, ut not. in I. corruptio- nem. C. de uſufr. Et ſig pro intelligentia ſcien dum eſt fdebitorẽ uiæ teneri ad duplicem pa tientiã. Prima eſt, ut quãdo conſtituit᷑ uia, nõ dicat᷑ perfectè cõſtituta, niſi ubi debitor per- miſit creditori, ut uteret᷑ ſeruitute ſaltem per unicũ actum:nam tunc dicetur plenè conſti- tuta.d.l. quotiens. Idem ſi permiſit ut faceret præambula ad talem uſum: uerbi gratia, ſi cũ deberes mihi ſeruitutẽ ducendæ aquæ de fon te tuo in fontẽ meũ, ſi præſtitiſti patientiã fa- ciendi riuum ſeu cauum per quod aquam du cerem, diceris cõſtituiſſe ſeruitutẽ. d.l. ſi par- tem. in prin. quẽ text, ad hoc not. Aret:in d l. quod meo.licet aquã deinde nõ duxerim. 8i ergo aliꝗs debitor ſeruitutis ex ſtipulatu non conſtituat ſeruitutẽ, uel cõſtituat inducendo me in fundũ, ſed nõ patiendo me uti, nõ dicet trãſtuliſſe ius aliquod, quia nõ tradidit, unde agam cõtra eum actione ex ſtipulatu, ex quo promiſit mihi ſeruitutẽ,& nõ dedit: quia non dicit᷑ dediſſe, nec aliquod ius reale trãſtuliſſe, niſi ſaltem ſecuto iſto primo uſu, ut declarat hic Paul.Caſt.& fa. tex. in l iij. 6. reddita. fBcõ mod.& in l. lulianus.. qui fundũ:j. eo. Secun da patiẽtia eſt, quæ debet᷑ ubi ſeruitus iam eſt cõſtituta,& ius translatũ: puta cuùm deberes mihi uiam ex ſtipulatu, cõſtituiſti eam& per miſiſti me uti, certè per hos actus trãs latũ e ius in me:deinde me turbas,& nõ pateris am plius quòod utar, quomodo mihi ſuccurre- ture Et clarũ eſt in tali caſu, ſi me turbas, quia neges ſeruitutem mihi competere, potetoa- gere confeſſoria actione. õ. æue. Inſtit. dea ctionibus,& potero cogere te ut caueas 3 1lll⸗ 36 5 rit. Siueron 7 1 te pols alleti elua le eule obiideti d. zamll mferatur ius& ſic de andeclarat Aret. decl aqle requiritur ex dc utrnslatũ.& ita intel irſed Bart.& Doct. a rineeligunt de utrac; ut inl liuſufructus lufleg. Inpropoſital ultBart.poſtgl.& el deuntmoder, quodille leiurſtipulan datione urenim promiſſor ad c ſeaddandum: item ad mientiam,& ſic ad fact düloneallegatur prime eulufr de quo j dicam Kcömun præd in ue uncoallegaturtex. in l. uu ubidebitorum Irad intereſſe, ergo eſ dlü ſhahaiones erl. aur qujaprouſufruct Aeäpro alij 1 leliproalijs ſeruitutil iſeod ſedſt me puten à loci.ſi fundus. dabieingl. ergo non eeftenn d.ubiaun uclt, quiai nlegati dreuellocare Tud — 37 38 39 „ tit. ge uerb. oblig cõment. in futurũ moleſter.l.harum.& I. egi.ff.ſi ſeru. uend.quæ remedia cõpetunt etiã cõtra quẽli bet extraneũ turbantem.l.ſi quis diuturno. ff. ſi ſeruit. uend. Si uerò me ſimpliciter turbas, quia aſſeris etiã te poſsidere, cõpetit interdi- ctum uti poſsidetis.d.l. quotiẽs.& ibi gl. Sed nunquid potero agere ex ſtipulatu, quando ꝓmiſſor qui iam cõſtituit, me turbat, nec præ ſtat patientiãc Et in iſto caſu ſtat quæſtio Dd. hic:quia ubi ius à principio fuit in me transla tum per conſtitutionẽ uię& primã patientiã, uidetur quòd promiſſor fuerit liberatus ab il la ſtipulatione:& reſolutio huius difficultatis pendet ex ueritate quæſtionis tactæ hic per Doct. Iſtis ſicpræmiſsis dicit gl.t quòd qui promittit uiã, dicitur promittere factũ, quia tenetur præſtare patientiam. Et iſta gl. poteſt habere duplicem intellectũ. tPrimo, ut intel- ligatur de patientia quæ requiritur ad hocut transferatur ius,& ſic de prima patiẽtia.& ita eam declarat Aret. Secundo, ut intelligat᷑ de ea quæ requiritur ex poſt facto, ubi ius iam fuit trans latũ.& ita intelligit Socin.& alij mo der. ſed Bart.& Doct. antiqui ſi bene uidean tur intelligunt de utraq;:&ita etiam intelligit Bart. in l. ſi uſufructus mihi in bienniũ. ff. de uſuf. leg. In propoſita igitur quæſtione con- cludit Bart. poſtgl.& eſt cõmunis opinio, ut dicunt moder. quòd ille qui ſtipulatur uiam, dicitur ſtipulari dationem& factum: tenebi- tur enim promiſſor ad conſtituendum ius,& ſic ad dandum: item ad præſtandam cõtinuã patientiam,& ſic ad factum.& pro hac con- cluſione allegatur primo tex. in. iij.§. dare. ff. de uſufr.de quo j dicam.& facit l. fin. iuncta gl. ff.cõmun præd. in uerbo, dare, facere. Se- cundo allegatur tex. in l. qui uſumfructũ.§. fi. ff.de uſuf. ubi debitor uſusfructus cõdemna tur ad intereſſe, ergo eſt obligatus ad factũ. 194 citur propter dationem, cenſetur tanꝗᷓ datio. J. naturalis..&ſi quidem. ff. de præſcri. uerb. & conſequenter non poterit agi ex ſtipulatu cõtra turbantẽ& nõ patientem frui ſeruitu- te conſtituta.& iſtam opin.tenuit Petr. Dyn. Rayn. Alb. de Roſ. Chriſtoph. de Caſtill. Ra phaẽl Com. Pet. de Beſu. Iacob. de Put. Paul. de Caſt. Aret.& moderniores Taurinenſes hic.ldem tenet Bart. ſibi contrarius in repeti 10 tione l.ſi is qui pro emptore.in iij. quæſt. prin cipali, circa med. ff. de uſucap.& idem ſentit in l. ſtipulationes nõ diuid.in iiij.quæſt. prin- cipali.& idem tenet Iacob.Pet. Cyn. Albe. de Roſ. in d. l. emptionem,& in d. l. ubi autem.§. fin.j.eod.& ſi enumeremus iſtas autoritates, redditur dubium quæ ſit magis cõmunis. Et obmittendo leuia, pro iſta parte inducit᷑ pri- mo efficax ratio: fnam idem operatur præſta tio patientiæ in incorporalibus, quod tradi- ꝛ0 tio in corporalib.d.l. quotiens.ult. de ſerui.& J. ſed ſi ego§ i. ff. de public. ſed traditio non fa cit quod obligatio dandi per hoc dicat᷑ eſſe fa cti. d. l. ubi autẽ.§. fi.& gl in l. certi condictio. in prin.in uerb.certũ. ff. ſi cer. pet. ergo idem dicendũ eſt de patiẽtia. Nec placet ſi diceres ex mente doci.hic, quòd arg. procederet de il la prima patientia, quæ requirit᷑ ad hoc ut di- catur quis habere ius in ſeruitute conſtituta, nõ autẽ de patiẽtia quæ requirit᷑ poſt ius quæ 30 ſitum: quia iſta reſpõſio eſt cõtra gl. hic,& e- tiam cõtra Bar. dum allegat d. õ. dare. qui tex. propriè loquitur de patientia quę requirit᷑ in ipſa ſeruitute cõſtituenda, ut ſ dicã Secundo pro iſta parte urget tex. in l.i. in fi. ff. de ſeruit. ruſt.præd. ubi patientia præſtat᷑ officio iudi- cis, ergo uenit in conſequentiã nõ autẽ tanq́; debeat᷑ ex ſtipulatione. Nec reſponſio Bart. hic ſatis facit, dum dicit q́d tex. loquit᷑ quãdo ſeruitus iam eſt cõſtituta,& agit᷑ confeſſoria, d.. ſi ſtipulationes. uerſ. Celſus. Tertio addu 40& ſic actione reali. Nam iſta reſponſio primo citur, quia prouſufructu datur actio incerti, & etiã pro alijs ſeruitutibus.l. ubi autẽ. õ. fun- di j.eod.l. ſed ſime putem. 5. fin. ff.de cond. in deb.& l.loci.õ. ſi fundus.ff. ſi ſeruit. uend. alle gata hic in gl. ergo non eſt obligatio dandi, quæ eſt certa. d. l. ubi autem. in prin. Quarto adducit᷑, quia in legatis hæres damnatus uen dere uel locare, tenetur actione ex teſtamen- to ad patientiam. I.ſi hæres teſtamento. ff. de actio.emp. Idem eſt in contractibus. l. ex con ducto.& l. ſi quis domum, ff. loca. ergo idem debemus dicere in promiſſore ſeruitutis, qui debet teneri ad patientiã, actione ex eo cõtra ctu.Quinto pro iſta opinione uidet᷑ text. quẽ allegat hic Rom.& moder. in l. ratio.§. ſi iter. ff.de act. empt. ubi debitor ſeruitutis nõ libe- ratur tradendo, ſed compellit᷑ actione ex con tractu ad cauendum de præſtanda patientia. tSedhis nõ obſtantibus, puto contrariã opi- nionem eſſe ueriorẽ, uidelicet quòd promit- tens ſeruitutẽ dicat᷑ ſimpliciter obligatus ad dandum:& licet teneatur præſtare patientiã, quæ ſuccedit loco traditionis, tamen iſtud ue nit in conſequentiã: unde factum quod indu eſt cõtra generalitatẽ illius l. quæ loquit᷑, quo tieſcunq; agatur ad ſeruitutẽ,& ſic ſiue reali, ſiue perſonali:& indiſtinctè uult ꝙ traditio et patientia ueniant officio iudicis. Et quòd lo- quatur etiã quando agitur actione perſonali ut ſeruitus conſtituat᷑, ſuadet᷑ hoc primo per uerbũ, traditio: nam ſi iam eſſet cõſtituta, nõ amplius erat facienda traditio. Et licet Xlex. Iaſ.& Soci.reſpõdeãt ꝙ poteſt intelligi de tra so ditione tuenda ſeruitutis iam cõſtitutę, perl. ſi ego..i.ff.de public. tamẽ iſta reſpõſio cauil lat text. qui expreſſe uult ꝙ officiũ iudicis in- ducit᷑ à traditione:& ſic ut traditio fiat, datur officiũ iudicis:ſecus eſt in d..i.ubi text.dicit quòd traditio defendat᷑, nõ autem inducatur. Et aliæ reſponſiones Soci. etiam plus reſtrin unt text.Item ſuadetur alia ratione: nam in actionib.realibus reſtitutio fit officio iudicis mercenario deſeruiente actioni intentatæ. I. 60 officiũ.& l. nõ ſolum. ubi Bar. ff.de rei uend. Bar.& Doctt. in l. naturaliter.§. nihil cõmune. in v.lect.ff.de acq.poſſ. In perſonalibus uerò traditio fit officio iudicis nobili.I.ſi intra. ubi Bar.& Doct, ff. de re iud. Vnde dum text. in Iiti 2 40 4¹ 4² 43 44 195 d. l. i. dicat cõpetere officiũ iudicis, in dubio intelligemus de nobili.l.i. ff.de iuriſ. om. iud. & facic regulal. i. ff. ſiager uect. uelemphyt. &ſic text.intelligetur quando agitur actione perſonali. † Tertio principaliter cõtra Bart. adducitur:quia ſi obligatus ad ſeruitutem re/ ſpectu patientiæ teneretur ad factum, ex na- tura obligationis ſequeret᷑, quòd ſi deberes mihi ſeruitutẽ, morte tua extingueret᷑ obliga tio quatenus cõcernit factũ,& deberet᷑ noua ſeruitus per hæredem, nõ autẽ eadem. l. ſi nõ ſortem. õ. libertus. ff. de cond. ind.& per Bar. in§. Cato. in vi. q.j. eod.& tamen iſtud eſt fal- ſum. l. penul.ff. de ſeruit. leg. ¶Quarto& for tius dico contra Bart. urgere tex. in d.. dare. licet Doct. dicant ibi eſſe caſum pro Bar. Pro bo quòd eſt totum cõtrariũ.Ibi dicitur, quòd dare intelligit᷑, qui patitur legatariũ frui:& ſic appellatione dationis ibi uenit patientia. aut ergo uolumus dicere quòd patientia requira tur principaliter,& iſtud eſt impoſsibile: ꝗa factum conſideratũ principaliter, eſt quid di uerſiſsimũ à datione.S. ſic itaq;. Inſtit. de act. Neceſſariũ ergo eſt dicere, quòd ueniat illa patientia in cõtractũ acceſſoria dationi: nam tunc dare etiam dicitur qui principaliter dat, licet in conſequentiã ueniat aliquod factum. l. quod ſeruus.ff. de cond.& dem.& dixi sᷓ in prin. huius l. † Quinto inducitur iſte text. te nendo quod uſqʒ ad õ. item ſi in facto. Iuriſcõ ſultus tantũ loquatur in ſtipulationib. in qui- bus uertatur datio, prout s tenui:& faciũt o- mnia iura dicentia, quòd promiſſor ſeruitu- tis tenetur dare.l.ſi unus ex ſocijs.5. fin. ff. de ſeruit. ruſt. præd. l. cum uſusfructus. ff. quem ad. uſufr. amitt. nam aliter Iuriſconſultus eſ- ſet diminutus, ſi in tali obligatione etiam eſ- ſet factũ. Et tenendo hãc opinionẽ gl.& Bar. poteſt reſponderi ad fundamenta inducta in contrarium. Et primo non obſtat d.. dare. in 40 d..iij. quia, ut dixi, probatur ibi opinio con traria, ſi bene ponderetur, ex quo illa patien- tia uenit in conſequentiam, ſicut traditio re- rum corporaliũ in conſequentiam dationis: unde ſicut ſi debeo dare Stichũ, eum dando & tradendo liberor, ita debens uiã liberat᷑ cõ ſtituendo& permittendo primò eum uti: nec reperit᷑ iure cautũ quòd iſte promiſſor nõ di- catur trãsferre plenũ ius, niſi ſemper præſtet patientiã:& propriè tex. in d. 6. dare. Ioquitur de iſta prima patiẽtia, ut etiã declarat Paul. de Caſt.& ita etiã intelligit᷑ text.in l.fin.ff.cõm. præd. Nec opinio Soci. hic eſt uera, dum co- natur probare quòd imò d.§. dare. Ioquit᷑ de patientia quæ debet præſtari poſt cõſtitutam ſeruitutẽ, ex quo ſecundũ eum, quia uſusfru ctus cohæret fundo, per ſolã conſtitutionẽ et inductionẽ in fundũ, ſine aliquapatiẽtia trãſ- fertur ius in uſufructuarium.l. naturaliter. in prin.ff. de acquir. poſſ. ſicut per traditionem rei corporalis transfertur ius feudi. c. i. de cõ ſuet.recti feudi. Nam iſta opinio Soci. latè re probatur ex notatis per Aret. in l. quod meo. ff.de acquir. poſſeſſ. Et ratio eſt in promptu: Alciati in l.ij 10 20 30 50 60 s5.& harum. nam poſſeſsio naturalis ipſius fundi ex ſola inductione in fundũ trans fert᷑ in uſufructua rium. d. I. naturaliter. quia eſt corporalis; ſed quaſi poſſeſsio ipſius iuris utendi fruendinõ transfertur, niſi cõcurrente etiã patiẽtia, d.] quotiens. quę propriè loquitur in ſeruitutib realibus& cohærentib. fundo: ſicut in ſimili nõ acquirit᷑ poſſeſſio iuriſdictiõis per ſolam inductionẽ in territoriũ, niſi incœperit quis uti iuriſdictione, ut per Bart.& Dd. in d.l iij in prin.ff.de acq. poſſ: quicquid dixerit doci. hic. Nõ obſt. ſecundo d. l. qui uſumfructũ. §. fi. quia ibi petebat᷑ uſusfructus peremptus. tldemq; eſt in uſufructu præteriti temporis: quia talis amplius præſtari nõ poteſt, ex quo ſi fuerit præſtitus, non erit illemet, ſed nouus uſusfructus. I. ſiuſus fructus mihi infra bien- nium. ff. de uſufr. leg. unde in ſimilib. caſibus 196 45 deuenitur ad intereſſe: ſicut etiã uidemus in cæteris obligationib. dandi, in quibus ſi res amplius præſtari nõ poſsit, fit condẽnatio ad intereſſe.d.l.ſi ſeruum.§. fi. cum gl. Ethoc eſt quod dicit text. in d. l. qui uſumfructum. ibi, aliud dici nõ poſſe.& in d. l. ſi uſufructus mi- hi.ibi, peti quidem uſusfructus. nam ſiuſu- fructus eſſet facti, illa ratio non eſſet bona: ꝗa etiã quòd præſtari res poſſet, tamen ſuccede- ret obligatio ad intereſſe.d.l.ſtipulationes nõ diuid.uerſ.Celſus. Nõ obſtat tertio, quodin uſufructu detur actio incerti.d.§. fundi.& d. l. ſed ſime putem. 5 fin. quia ad hoc reſpondet Aret.& alij, qd uſusfructus eſt incertus non ex natura obligationis, ſed ex natura rei quæ uenit in contractu, uidelicet ratione præſta- tionis& temporis, ut declarat Bart. in. certi condictio.in prin.in v.col.ff. ſi cer. pet. Alex. & alij in d.õ.fundi.& eſt cõmunis opin. quic- quid dicat Socin.hic. Et etiam poteſt diciin- certa talis promilſsio, quia in ſe continet illud quod non eſt in rerum natura.& pro hoc ſa- cit quod notat Bart.in d. l. ſtipulationes. inx. oppoſ. in uerſ- quartam rationem&c. Et lic tollitur aliud fundamentũ Socini hic. Non obſtat quarto, tquòd obligatus ex teſtamen- to ad dandum, teneatur etiam ad patientiam. d.. ſi hæres. nam reſpondeo quod cõtrarium eſt uerius.l.in numerationibus.§. fin. ff. de ſo lut. S per Bart. in J. ſi fideiuſſor. in fin. ſt. dele gat. i. ubi reſpondet ad d. l. ſi hæres. Nec ob- ſtat text. in d. I. ex conducto.& in d. l. ſi quis domum. allegatus per laſ.quia locans intelli⸗ gitur promittere ſe paſſurum, ex quo actus locandi habet tractum ſucceſsiuum: ſed pro- mittens iter, intelligitur ſolùm promitterede conſtituenda ſeruitute,& in conſequentiam quaſi tradere per illã primã patientiã ut s di- xi. Vltimo non obſtat d..ratio. ſiiter.fubi ad hoc ut promiſſor ſeruitutis liberetur, tene tur cauere de præſtanda patientia: quia adil⸗ lum tex. reſpondetur ex mente Raph. Com. hic, quòd procedit quando ſtatim poſtc õſti⸗ tutionem ſeruitutis promiſſor turbauit dñm ſeruitutis in poſſeſsione:nam tunc teneb tur —.— 8 cauere:ſi autẽ ſtatim nõ turbet: ſecus eſt. 1 46⁶ bi 47 iluper qu b ſiet Etlidicas, cur er rnectus perd'lquotio wrinefforum, contrat uione Codicis: Rel rtectus intotũ: necn ateinfundũ& caueat aſeritus..Klliter. Se malier cõſtituiputaſ mium& præſtetpatie undumd.liquotiẽés. un nolegis nõ autẽ diſp venexaliaratione. Nau i pati, ex quo cautio entie Facit qd s decla nnä ffquemad ſeru, a nes Etlicin hocarticul ontrag& Bar. eſſe de veumen opinionẽ 91 8 unndüsͤprind lin iicyut quoddicitur Bcontinere dationé& nrerperlema prom m quiailletenet con Aawquxe omniaſonätin polatoris cötineat: hüla acquirit quaſi lw mediante cõſtitutic 197 iſta ſolutio eſt diuinatiua ad utrunq; text. un- de non placet. Quare ſecundo reſpondet ſe- cundum Soci.hic diſtinguentẽ, quòd aut lo- quimur quo ad conſtituendã ſeruitutẽ,& nõ eſt neceſſaria cautio. d. l. quotiens. aut quo ad hocut quisper traditionẽ liberetur ab obliga tione patientiæ,& tunc ſecus. d. 6. ſi iter.& ſic tquando aliquis ſimpliciter promiſiſſet cõſti tuere ſeruitutẽ, talis promiſsio cõtinet ſolam dationem, ſecundum Soci. quæ eſt notab. li- mitatio ad cõmunem. Sed aduertendum eſt, quia iſta ſolutio eſt contra tex.in d.l. quotiẽs. qui loquitur quo ad effectum traditionis, ut ibi:& ibi expreſſe reprobatur ratio poſita in d..ſi iter. unde ego puto quòd imò talis pro- miſſor ſeruitutis non poſsit compelli ad ca- uendum. per d.l. quotiens. quæ eſt attenden- da, ex quo expreſſe reprobat rationẽ Labeo- nis, ſuper qua ſe fundat alter Iuriſconſ. in d.§. ſi iter. Et ſi dicas, cur ergo d.§. ſi iter. cùm ſit correctus per d.l. quotiens. fuit poſitus in uo lumine fforum, contra§. quibus. in prima cõ ſtitutione Codicis? Reſpondeo, quòd nõ eſt correctus in totũ: nec negatur ſi aliquis indu cat te in fundũ& caueat, quin dicatur cõſtitu ta ſeruitus.d. õ. ſi iter. Sed dicitur quòd poteſt etiã aliter cõſtitui,ꝑuta ſi aliquis inducat tein fundum,& præſtet patientiã ut poſsis uti, ſe- cundum d. l. quotiẽs. unde ſolùm corrigitur ratio legis, nõ autẽ diſpoſitio, quæ poteſt eſſe uera ex alia ratione. Nam cauendo ſatis dicit quis pati, ex quo cautio eſt præambula pa- tientiæ. Facit q́d s declaraui allegando d. I. ſi partẽ. ff. quemad. ſeru. amit.& Aret. in d. l. ꝗd meo. Et ſic in hoc articulo arbitror opinionẽ contra gl.& Bar. eſſe de iure ueriorẽ. Tenen- do tamen opinionẽ gl.& Bar. limita eam qua tuor modis.Et primo limitat ſeudeclarat eam Bal.hic, ſut quod dicitur, ſtipulationẽ ſeruitu tit. ꝗœ ucrb. oblig cõment. 198 tio eſt contra mentẽ Bar.& aliorũ, licet Iaſ. ui deatur hic eam ſequi. Nec obſt. ꝙ promiſſor nõ habeat dominiũ ſeruitutis, quia imò habet ſaltẽ cauſatiuè,& poteſt de eo diſponere ſicut 10 20 30 tis continere dationẽ& factum, ita intelliga- 40 tur, ut ex perſona promiſſoris contineat fa- ctum: quia ille tenet᷑ conſtituere ſeruitutẽ& pati, quæ omnia ſonãt in factũ: ex perſona ue rò ſtipulatoris cõtineat ius ſeu dationẽ: quia ſtipulator acquirit quaſi dominiũ iſtius ſerui tutis, mediante cõſtitutione& patientia pro- miſſoris. Et quòd ex parte promiſſoris ſit ſim pliciter factũ, nõ autẽ datio, probat᷑: quia non poteſt dici ꝙ ipſe transferat dominiũ ſeruitu tis, cũ illud nõ habeat, quia res ſua nemini ſer uit.l.uti frui.ff.ſi uſuf.pet. Et ſecundũ hãc de- clarationẽ poteſt intelligi text. in d. l.ſed ſi me putem.. fin. ff. de cond. indeb. ubi datur cõdi ctio incerti ad faciendũ cõſtitui ſeruitutẽ, er- go in ea cõſtituenda reſpectu eius cõtra quẽ agitur eſt factũ. Et pro hoc facit in ſimili:quia nos uidemus quòd in manumiſsione, quę eſt datio libertatis, reſpectu manumittẽtis eſt fa- ctum.l. naturalis. l. at cum do. ff. de præſcript. uerb.reſpectu uerò liberti eſt datio, quia ipſe accipit libertatẽ. Sed tamẽ puto ꝙiſta declara tio nõ ſit uera, per tex. in d. 6.dare.&in d.. fin. ff.cõmun, præd. quæ iura probant eſſè datio- nem& factum ex parte utriuſq;. Et iſta limita 50 60 ſi haberet dominiũ, ut declarat Bar, in l.. in ij. col. ff‚de leg. i. ISecundo limita, ut non pro cedat in uſufructu earũ rerum quæ uſu cõſu- muntur: nam talis ſtipulatio uſusfructus eſt dandi tantũ, ex quo nõ requiritur aliqua pa- tientia, ſed dominiũ& poſſeſsio transferunt in uſufructuariũ.l.ſi tibi.ff.de uſufr. ear. rerũ. Tertio limita in ſeruitute legata:quia cùm ipſo iure cõſtituatur, I. ſi partem. ff. quemad. ſeruit. amitt. nõ uidetur quòdhæres teneatur ad dandũ, ſed ſolùm ad præſtandã patientiã, ut tenet Bar. Raph. Com.& Iacob. de Put. in d. l. ſi uſus fructus mihi.& Alex. in§. ex his. in iij.col. j.eo. Nec obſtat fundamentũ laſ. hic dum dicit, quòd imò& in legatis competit le gatario actio ad dandum, quamuis translatũ ſit dominiũ. l.i. C. cõmu. de lega. Nam poteſt reſponderi, quòd in ſeruitute ex quo hæres tenebatur ad præſtandam patientiam, lex ſa- tis ſuccurrit legatario ex eo capite, unde no- luit grauare hęredem ut etiam teneret̃ ad dan dum:& facit, quia d. l. i.noui iuris contra uete res regulas inductiua, debet ſtrictè intelligi, & ſic in his rebus quas teſtator uerè habet, ſed ius ſeruitutis habet tantummodo cauſati- uè, ut per Bart. in d. l. i. de lega. i.& ſupraà dixi. Nec obſtat text.in d.l.iij.. dare. quia ibi da re improprię accipitur, quod patet ex uerbo intelligitur, in tex. poſito:& aliàs impoſsibile eſt dicere, ut ſuprà declaraui, quòd inducere in fundum, ſit propriè dare. Quarto limita tur, ut quod dicitur quod competit actio per- ſonalis ad patientiam, nõ habeat locum in ſer uitute præſcripta: quia ſolùm competet rea- lis, ut dicit Bal. in d. I. corruptionẽ. in ult. col. Supereſt nunc uidendum, cuius utilitatis ſit iſta quæſtio:& licet moderniores ualde la- borent circa hoc, Ttu dic primam utilitatẽ eui dentẽ eſſe: quia ſi uera eſt opinio contra Bar. ſipromiſſor uiæ cõſtituerit eam& preęſtiterit patientiam quę requiritur in ipſo actu conſti tutionis, eſſet liberatus à ſtipulatione: ſed ſe- cundum opinionem Bart. adhuc non eſſet li beratus, quia ſecundum eum cùm cenſeatur promiſiſſe nunq́; moleſtare, ſed ſemper pati, iſtud factum nunq́; impleretur: quia ut dicit idem Bart. in l. naturalis.. quod ſi faciã. ff. de præſcrip. uerb. ubicunq; aliquis promittit nõ facere, nunq́; poteſt adimplere ex parte ſua: quia ſi nõ facit hodie, poſſet facere cras, ut ibi per eum. Et ꝙ talis promiſſor ſeruitutis nun- quã poſſit liberari, tenet Bar. Bal. Ang.&alij in d..dare.qᷓd eſt ualde utile propter cogno- ſcendã anterioritatẽ inter creditores, licet, ut ſuprà dixi, contraria opinio magis mihi pla- ceat. ISecunda utilitas eſt, quia ſiilla patien tia uenit actione ex ſtipulatu, intentanda erit actio:ſi uerò aliter, erit implorandum officiũ iudicis, ut dicit hic Alex.& hoc erit utile, ne aliàs detegatur imperitia zaoee ſecũdum 111 3 50 51 52² 53 54 55 56 199 Bald. in l.& ſine. in ult, col. C. ad Trebell. Iaſ. hic reprobat iſtam utilitatem, quia libellus ſu ſtinetur etiam impropriè interpretando uer- ba.l.ſed& ſipoſſeſſori.. item ſi iurauero. ubi notãt Dd. ff.de iureiu. unde debebit exponi, actio, id eſt, officium iudicis,& ecõtrà, ut hic per eum. Puto opinionem Alex.poſſe defen di:quia quòd uerba in libello debeant impro priari, eſt uerũ, quãdo aliud nõ repugnat, ꝗn poſsit ſuſtineri præter uerba propriè intelle- cta: ſed in caſu noſtro poſſunt repugnare a- lia, ueluti cõcluſio libelli, quia in uno agitur concludendo ut aduerſarius patiatur, quia ſi- bi obligatus, in alio non. Item in actione con cluditur quòd iudex teneat᷑ facere, ſed in offi cio iudicis non, imò miſericorditer debet im- lorari, ſecundum Bart. inl.i. in ij. q. de iuriſ. om.iud. Etpro hoc facit tex. inl. ij. C. de bon. poſſ. ſecundum tab. ubi petens in libello bo- norum poſſeſſionem ſecũdum tabulas, cùm ſibi competat bonorũ poſſeſsio ſecundũ nun cupationè, malè petit,& conſequenter libel- lus nõ ualet, cùm tamẽ uerba poſſent impro- priè accipi:quia bonorũ poſſeſsio ſecundũ ta bulas dicitur utilis ſecundũ nũcupationẽ, ut declarat ibi gl.Sed iſtud eſt, quia aliquæ qua- litates repugnabant, ut ibi dixi. ¼ Tertia utili tas eſt ſecũdum Alex. quia ſipromiſſor tene- tur ad dandum, id eſt, ad conſtituendũ ſerui- turem, poterit præciſe cogi, nec liberabit᷑ ſol- uendo intereſſe.Jaſ.hic impugnat: quia licet teneatur præciſe ad conſtituendũ, tamẽ ſi nõ patiat᷑, agetur ad intereſſe tantũ, unde in effe ctu non erit obligatus niſi ad intereſſe: quare ipſe tenet, quòd imò tenet᷑ ad factum pręciſe. Sed iſta opinio cõfunditur per text.l. loci.. ſi fundus. ff. ſi ſer. uend,& eſt cõtra cõmunem opin. intelligendo quòd teneat᷑ ex ſtipulatu præciſe. Vnde ſuſtinendo Alex.& cõmunẽ dic, quòd actione ex ſtipulatu tenebit᷑ conſti 40 tuere præciſe, pati autẽ nõ, ſed tenebit̃ ad in- tereſſe.Si autẽ actor uoluerit ut cogat᷑ præci- ſe, debet agere reali,&petere cautiones ſecũ- dum formãl.egi.& l.harũ. ff. ſi ſer. uen. uela- gere interdicto poſſeſſorio, ſecundũ d. l. quo ties.& ita intelligo qd not. Bar. in d. l. ſtipula- tiones nõ diuid.in iiij q.principali.in fi.& in viij.oppoſ.circa fi. TQuarta utilitas eſt, quia ſi patientia uenit officio iudicis, ſecundum Pet.& alios nõ iurabitur in litẽ: ſecus ſi iure actionis, ſecundũ Bar.& eſt gl. in d.l. harum. Poſſent etiã aliæ utilitates colligi ex differen tijs inter officiũ iudicis& actionẽ poſitis per moder.in l.i.in ij. q. Bart.ff. de iuriſd. om. iud. In gl.in uerb.liberatio. r Tradit hæc gl. ra- tionem, cur debitor hominis uel uaſis in ge- nere, ſoluendo partem non liberetur, donec ſoluatur homo integer uel uas integrũ:uide- licet ne ſequatur inconueniens, de quo in d. §. pro parte. Et hæc ratio in pluribus hæredi- 6o bus promiſſoris nõ habet difficultatẽ, ſed in ipſo principali debitore, ſecundum Imol. hic eſt magna difficultas: quia uideret᷑ dicendũ, quod principalis debitor ſoluens, liberet᷑ pro Alciati in L.ij.5.& harum. 10 20 30 50 200 illa parte, ex quo ſoluens partem uidetur eli- gere ſe ſoluturũ in illa ſpecie, cuius partẽ ſol- uit. arg.l. Clodius. in ij. reſponſ. ff. de acquir hær. Nec debet permitti uariatio, ex quo res amplius nõ dicitur integra, quod patet, quia transfert᷑ dominiũ pro parte ſoluta, ut eſt hic text. quod tanto magis procederet in homi- ne debito ex legato, in quo per ſimplicem ele ctionem ſtatim transfertur ius irreuocabile l. huiuſmodi.§. ſi Stichũ. ff. de leg. i. ergo düm uideatur elegiſſe, debet promiſſor cõpelli ad ſoluendum reliqua in eadem ſpecie,& conſe quenter ceſſaret dictum incõueniẽs.i Sed ad 57 4 iſtud obiectum reſpondet primo Imol.quod iſte ſoluens uidetur eligere non ſimpliciter ſed conditionaliter, ſi reliquam partem in ea⸗ dem re ſoluere cõtingeret:quæ reſponſio nõ placet: quia ſiiſta ſolutio non eſſet conditio- nalis, interim nõ transferretur dominiũ par- tis ſolutæ, l, abſenti. ff. de donat. cum ſimil. cu- ius cõtrariũ dicitur hic, dum uult tex. rem ſo- lutam poſſe condici,& ſic pręſupponit tranſ- latũ dominiũ..ſic itaq;.Inſtit. de act. f Quare ſecundo modo reſpondet, quòd iſte ſoluens nõ uidet᷑ eligere niſi tacita conuentione, quæ de iure ciuili nõ parit actionẽ. l. iuriſgentiũ.õ. ſed cum nulla. ff. de pact.& cõſequenteriſte text.non procederet de iure canonico. c. i, de pact. Sed iſta dicta nõ placent: quia imò tale pactũ qᷓᷓuis tacitũ, ueſtiret᷑ traditione rei. l.hæ reditatẽ. ubi Roma. ff. de donat. nec eſt indu- cenda differentia inter ius canonicũ& ciuile quo ad iſtum tex. c. i.de no. oper. nun. Quare quicquid dicãt Imol.& moder, tu reſpõde ꝙ imò iſte ſoluens partẽ, nõ uidet᷑ eligere ſolu- tionem in toto, ſed ſolũ in parte quã ſoluit.& eſt ratio, quia actus noſtri qui ex tacita uolũ- tate inducunt᷑, nõ extendunt᷑ ultra q́; ex actu expreſſe geſto pręſumit.. fi. C. ne ux. pro ma ri. Bar. in I. Titiũ aut Meuium.§. altero. in ult. col.ff. de admi.tut.& cõſequenter ſi debeam tibi hominẽ,& ſoluã partẽ Stichi, nõ præſu- mor eligere niſi illam partẽ, nõ autẽ totũ dti- chum: unde cùm elegerim illam partẽ tantũ, & eius ſolutio nõ liberet, poſſum uariare ſe- cundũ regulã l. eum qui certaß.§. fi.j. eo. Item facit, quia uidemus idem in electione perſo- narũ, in quib. electio unius quo ad partẽ debi ti, non trahit᷑ quo adtotũ. l. cum decẽ. inprin. &l. ſi quis ſtipulatus fuerit decẽ in melle. in fin. ff. de ſolut.& per Alex. hic. In gl. in uerb. repeti.& in uerb. in pendẽti. Noto primo, ꝙ repetitio iſtius partis ſolutæ, fit per condictionẽ ob cauſam. pro qua gl.fa- cit,ꝗa condictio indebiti nõ uidet᷑ cõpetere, niſi quãdo ſoluit᷑ ob errorẽ, propter ignoran tiam. l. i. ff. de cõd. inde. ſed iſta repetitio datur etiã nõ erranti.Itẽ cõdictio ob cauſam, dat᷑ cauſam de futuro, quæ deinde non eueniatl damus. de cõd. inde. l.i.. ſed ſi parẽdi.de cöd. ob cauſ.quę uidet᷑ competere in caſu noſtro: quia iſte ſoluit ut liberet᷑, unde nõ ſecuta libe ratione debet poſſe repeti. Contrarium tenet Bart. Io. de Imol. Alex.& alij,& eſt cõmunts opinio 58 59 llbeteragitcõdictio Leltde mẽle arin 1 iicquid iireritlal. ir hlecõc ob cauſ. Tam ſrneceſſariain practic rrelſet natratũ tactũn elen o Canoniſtas in graiecta clauſula pete lrari,quæ ſupplet inep uper Abbin c.ij. deo pile decũdo not, exil lbingenere, ſoluens himagere cõdiction Hbitin pendenti.d. 1. äm cõpetat cõdictio i itbetpræualere ęquit: Tincõmuniter tenet. ratũpoſt Lud. Rom. oinẽti cõdicere partẽ eiqaaliusſequeret᷑ ntiſecorrigeret, d dea ſf de cond.& den dcedithecremedia al teius cui concedunt prekdetribut. Cõfi iiorpoteſt otũpetere Allans i ff de(olut urcebetpolſepanẽ ſo cecttorhaberetſimul üimefkderegi ur. N 35 Auia loquit in ob Laparsſoluta eſt i ſdecusin obligan eum. 8 60 201 opin. per text.in l.ſi nõ ſortẽ..ſi decem.ff. de cond. inde. ubi eſt tex. clarus ꝙ cõpetit cõdi- ctio indebiti, tum arguendo à natura tituli ſe cundũ l.Imperatores. ff. de in diem adie. tum etiã ponderando dictionẽ, tanq́; indebita, ex qua denotat᷑ mediũ cõcludẽdi, per q́d cogno ſcitur actio, ut per Bart. in l. certi cõdictio. in ij.col.ff. ſi cer.pet. Nec obſtat ꝙ detur ob cau ſam de futuro, quia reſpõdeo diſtinguendo: nam aut ſoluit᷑ indebitũ ob cauſam,& cõpetit cõdictio ob cauſam, q́;uis ſteterit per condi- centẽ quò minus cauſa impleret᷑. d.. i.õ. ſi pa- rendi. ille enim qui ſoluit cauſa condictionis adimplendę, nõ dicit᷑ debitũ ſoluere. aut quis ſoluit debitũ ad finẽ ſe liberãdi,& tũc ſi aliter ſe liberat, agit cõdictione indebiti. d.§. ſidecẽ. & eſt de mẽte Bar.in l. is cui. ff. de cond inde, quicquid dixerit Iaſ. in l.ſi procuratori falſo. ff.de cõd.ob cauſ. TVamẽ iſta difficultas nõ eſ- ſet neceſſaria in practica, ſi in libello ſimplici ter eſſet narratũ factũ, ut per Bart. in l. i. ff. de eden.& Canoniſtas in c. dilecti. de iudi.& eſ- ſet adiecta clauſula petens ius& iuſtitiã mini ſtrari, quæ ſupplet ineptitudinẽ cõcluſionis, ut per Abb.in c.ij.de ordi.cog.& Io. de Imol. hic. Secũdo not. ex iſta glꝙꝙ debitor homi- nis in genere, ſoluens partẽ Stichi, nõ poterit ſtatim agere cõdictione indebiti, ſed ſolutio ſtabit in pendenti.d.l.ſi nõ ſortẽ. õ. ſi decẽ. ꝗa cùm cõpetat cõdictio indebiti niſi de rigore, debet præualere ęquitas. l. placuit. C. de iudi. & ita cõmuniter tenet᷑.Sed Iaſ.hic tenet con- trariũ poſt Lud. Rom. ꝙ imò poterit iſte& in cõtinẽti cõdicere partẽ Stichi, primo per iſtũ tex. ꝗa alias ſequeret᷑ ꝙ luriſconſultus incõti nenti ſe corrigeret, qd nõ eſt ueriſimile. l. nõ ad ea.ff.de cond.& dem. Secundo, quia text. cõcedit hęc remedia alternatiuè, ergo electio eſt eius cui concedunt᷑.l. quod in hęred.6. eli- gere. ff. de tribut. Cõfirmo iſtam opin. ꝗa cre ditor poteſt totũpetere prædicto caſu.. ſi ſti- pulatus.5. fi.ff. de ſolut.& ſ dicetur: ergo debi tor debet poſſe partẽ ſolutã repetere, ꝗa alias creditor haberet ſimul actionẽ& rem. l. qui a- ctione. ff. de reg. iur. Nec obſt. tex. in d. õ. ſi de cem. quia loquit᷑ in obligatione alternatiua, in qua pars ſoluta eſt in obligatione.I. ſi duo. J. eo. Secus in obligatione generis, ut hicper eum:pro quo facit, quia cõmuniter Doct. di- ſtinguũt etiã reſpectu creditoris, nunquida- ctio ſtet in pendẽti inter obligationẽ generis & alternatiuã, ut j uidebimus. Sed iſta ſolutio nõ eſt bona, quæ confundit᷑ per text.noſtrũ, qui æquiparat utranq; obligationẽ:& ſic tam opinio cõmunis, quàm opin. Iaſ. cauillat tex. Quare realiter ſoluendo, tu dic quòd tex. no ſter quatenus dicit cõpetere cõdictionẽ inde biti, poteſt intelligi duobus modis. Primo, ꝙ cõpetat condictio indebiti habitu, licet nõ a- ctu:nã ſi debitor ſoluerit partẽ Stichi, deinde nõ ſoluat reliquũ in eodem Sticho, ſed alium integrũ hominẽ, ex iſta poſtrema ſolutione declaratur quòd uſq; à principio illa pars Sti chi fuit indebita,&ſic uſq; à principio compe tit. de uerb. oblig cõment. 20 30 4⁰ 50 60 202 tijſſet condictio indebiti: unde tex.noſter lo- quitur conſiderata conditione ſecundũ de- clarationem ſequentem:text. in d§. ſi decem. loquit᷑ ante declarationẽ. Secundo modo po teſt intelligi iſte tex. dum alternatiuè dicit cõ- petere condictionem indebiii, aut liberatio- nem eſſe in pendenti, ut iſta alternatiua non ſit addita, tanꝗᷓ Iuriſconſultus uellet concede re iſta remedia alternatiuè ex eodem facto, prout intellexit Iaſ.ſed Iuriſconſultus habuit reſpectum ad factum ſoluentis: nam ſi ſoluat artem Stichi, aut condictio indebiti datur, uidelicet ubi ſoluerit alium integrum homi- nem, aut ſtat in pendenti liberatio, uidelicet ante integrum hominẽ ſolutum:& ſic illa al- ternatiua aut in noſtro text. præſupponit di- uerſitatem iuris ex diuerſitate facti, ut etiam facit in§. Cato.j.eod.& illa dictio, ſtatim, in- telliget ſecundũ declarationẽ quæ ex poſt fa- cto erat facienda. Nec obſtat ſupradicta ratio quatenus sᷓ dixi, quòd ſicut reſpectu credito- ris liberatio nõ ſtat in pẽdenti, quia poteſt in- continenti agere ad totũ, d. I. ſi ſtipulatus. ita etiam reſpectu debitoris non debet ſtare in pendenti, quò minus liceat ſtatim debitori re petere per condictionem indebiti etiam ante ſolutionem totius:quia reſpondeo ex mente Imolę, Paul. de Caſt.& aliorũ hic, quòd eſt di uerſa ratio de debitore ad creditorem in no- ſtro caſu: quia poteſt creditor retinere dictã partem ſolutam iure pignoris. l. eleganter.§. qui reprobos.ff. de pignor. act. l. ſi cum aurũ. ff.de ſol. unde lex interim noluit quòd poſſet cõdici.quę ratio ceſſat in debitore,& ita tenẽ- dum eſt ſequendo cõmunem, licet in contra- rium fortiter urgeat quædam ratio Aret. hic, dum dicit quòd iſtud, quòd creditor poſsit re tinere partẽ ſolutã iure pignoris, nõ facit quò minus ſtatim nõ debeat naſci condictio, quia talis exceptio nõ opponitur actioni nec ſen- tentiæ, ſed ſolm exactioni, ut per Bart. in I. ita ſtipul. magna.in i.quæſt. j. eod. Pet. de Be- ſut.& Iaſ.hic. Poſſet reſponderi, quòd cùm à principio potuiſſet iſta pars ſoluta cedere in ueram cauſam debiti, cõcurrente deinde cau ſa pignoris lex noluerit concedere ita ſimpli- citer iſtam condictionẽ, quia omnino indebi tum non dicitur, quod à principio uerè debe batur. arg. l. cum filius. 5. hæres. ff. de leg.ij. li- cet ex poſt facto fauore creditoris, de quo in d.§. pro parte. cenſeatur indebitũ, ne aliàs in- ducta in fauorem creditoris, operentur con- trarium effectũ. l. legata inutiliter. ff. de leg.i. & ex his etiam tolluntur rationes Iaſ. tenen- tis contra cõmunem hic. Gl.in uerb.detur. Pro expeditiõe huius gl. uidenda ſunt duo. Primũ eſt, ran in obligatio ne generis uel alternatiua, ſi debitor Sluit partẽ, poſsit nihilominus cõueniri adtotum. Gl.dicit ꝙ nõ: quia licet nõ ceſſet obligatio, ceſſat tamen exercitiũ actionis. d.l.ſi non ſor tem..ſi decẽ. Cõtrariũ de directo tenet Pet. Cyn.& Lud. Rom. hic, ꝙ imò poſsit cõueni- ri ad totum, nec ceſſabit exercitium actionis. Iiii 4 61 62 Alciati inl. I. ſi ſtipulatus. 5. fi.de ſolu. Sed Dyn. Bar. Ray. Paul. de Caſt. Alex.& alij cõmuniter diſtin- guunt inter obligationẽ generis& alternati- uam, ut debitor generis, puta hominis, ſol- uens partem Stichi, nihilominus poſsit con- ueniri in totũ.d.g.fin.Et eſt ratio, quia in obli gatione generis cum nulla ſpecies ſit in obli- gatione, nõ dicitur eſſe ſoluta aliqua pars de- bita, unde poteſt agi ad totũ. Sed in alternati- ua eſt ſecus, quia utraq; ſpecies eſt in obliga- tione, ut uidebimus,& cõſequenter ſuſpen- detur exercitiũ actionis reſpectu partis ſolu- tæ. d. ũ. ſi decẽ. ibi, petiq; ab eo poſsint reliqua quinq;.& ſic per arg.à cõtrario ſenſu præſup ponit nõ decẽ, ſed quinq; peti,&conſequen- ter reſpectu aliorũ quinq; exercitiũ ſuſpendi tur. Videamus quæ opinio ſit uerior.& opi- 293 nio gl. nõpoteſt defendi, quia text. in d.§. fin. eam confundit:& licet Aret.hic eam ſequat᷑, reſpondendo ad illũ tex. quòd nõ ceſſat exer citium, ut uoluit gl. ſed ceſſat exactio, ex quo creditor poteſt retinere rem ſibi ſoiutam pro pignore, tamẽ eſt mera cauillatio: quid enim ſi creditor offerat ſe paratũ reſtituere illã par tem ſolutã in tali re? eo em̃ caſu nõ eſt aliqua ratio, cur exactio impedienda ſit. Sed hęc opi nio Bar.& cõmunis etiã mihi nõ placet:Scpri mo contra eam obſtatiſte tex. qui æquiparat utranq; obligationẽ:& dicere ꝙ æquiparat re ſpectu ſubſtantię ſeu naturę obligationis, nõ autẽ reſpectu exercitij ſeu exactionis, nõ eſt realis ſolutio, quia tex. uidet̃ loqui de utroq;: nam de ipſa obligatione loquitur dum dicit, in nulla parte obligationis liberatio orta eſt: de exactione uerò loquitur ibi dum ſubſequi tur, aut ſtatim condici poteſt: deinde ſubijcit, eiuſdem cõditionis eſt& ẽ. ſic æquiparat tam reſpectu ſubſtantiæ, quàm exactionis. Nec uidetur eſſe cõſtituenda differentia inter cre j.§& harum. 294 Rom. hic, quę uidetur magis ſuſtentabilis,& de mente iſtius l. Et tenendo hãc opin. nõob- ſtat d.§. ſi decẽ. quia ſi bene uideatur ille text. principaliter factus eſt ad declarandum quo- modo cõpetat cõdictio indebiti ipſi debitori qui ſoluit partẽ, nõ autẽ fuit factus ut decide- ret quid iuris quo ad creditorẽ: unde quate- nus dicit quinqʒ peti, uerũ eſt conſiderato ef fectu:ꝗa licet creditor qui recepiſſet quinq;, 10 poſsit agere ad totũ, ſcilicet ad decẽ, tamẽ cũ teneret᷑ cõpenſare illa quinq; accepta in effe/ ctu debitor nõ condemnabit᷑ de nouo niſiad alia quinq;,& nihil plus proderit creditori pe tijſſe decẽ, q́; ſi petijſſet quinq; reliqua:& cũ tex.principaliter nõ eſſet factus ad deciſionẽ iſtius dubij, ſatis fuit ſi cõſiderauit effectum. arg.l. ſi mulier. ff. ad Trebel. Pręterea& ſecũ- do poſſet reſponderi diſtinguendo, quãdo in alternatiua eſt quantitas,& pars quãtitatis eſt 20 ſoluta, ut tunc debeat creditor petere niſi reſi duum, ex quo quantitas de ſe eſt penitus ſe- parabilis:& ita procedat d. õ. ſi decem. ut inal ternatiua eſt certa ſpecies,& tunc ex quo ſpe cies non eſt de ſe ſeparabilis. 5. ꝗd ſi cõmode. ubi gl.Inſtit. de offi. iud, tunc debet petere to tam ſpeciem licet pars ſit ſibi ſoluta.d.l.ſi ſti- pulatus,§. fi. ff.de ſolut. Nec obſtant tres ra tiones Aret. Prima eſt, quia in caſu d.§. ſi de- cem.ſſi creditor poſſet petere totũ,& peteret 30 niſi partẽ, iſta petitio non admitteretur oppo nente debitore. l. in cõmodato.§. duobus. ff. cõmod. ubi Bar. not. Nam reſpõdetur, quòd illud eſt ne reus pluribus iudicijs fruſtretur: quæ ratio ceſſat in caſu noſtro, ex quo reus ſoluendo reliqua erit in totũ liberatus. Se- cunda ratio eſt, quia ſi pars ſoluta poſſet peti, ſequens quæſtio in text. nullam haberet dubi tationem: quis enim dubitaret quòd non ſo- luta poſſet peti: Sed reſpondetur quòd text. ditorem& debitorẽ,& ſic inter cõdictionem 40 nõ dubitat in hoc, an pars nõ ſoluta poſsit pe competentẽ debitori,& actionem competen tem creditori, quia unum regulatur ab alio, ut probat text.in d.6. ſi decẽ. in prin.& ſic iſta cõmunis opinio deſtruit iſtum text. ut etiam dicit Aret. hic. Pręterea regula eſt generalis, quòd ualet arg. de una obligatione ad aliã, ut ſupra dixi in notabilib. Secũdo cõtra cõmu nem facit, ſ quia in obligatiõe diuidua ſi quis ſoluat,& minus perfecte, poteſt agi ad totũ. tex. eſt in l. Iulianus. ö. qui fundũ.j. eo. qui tex. fortius probat, quia ibi nõ erat perfecte ſolu- tum ex defectu cuiuſdam extrinſeci ad cõtra ctum, ut eſt cautio de euictione, iuxta gl. in I. pacta cõuẽta. ff.de cõtrah. emp. quãto magis in caſu noſtro, uidelicet in obligatione alter- natiua, quæ eſt indiuidua ſolutiòe, debet poſ⸗ ſe peti totũ, quia perfectè nõ eſttradita res ip ſa, quæ eſt quid intrinſecũ contractui, ut not. in.triticũ.j.eod.& per Imol. extra in rub. de- cre. ubi tractat de forma materiali cõ tractuũ. Tertio probat᷑ ex ratione poſita in d..ſi ſti- pulatus.quia debitor non deſijt totũ hominẽ debere: quæ ratio militat etiã in alternatiua, quare ego adhiæreo opinioni Petri, Cyn.& 60 ti, quia illud clarum erat: ſed utrũ reſiduo ſo- luto, retrò trahat᷑ ſolutio reſpectu partis prius ſolutæ. Tertia ratio eſt ponderando uerbũ, reliqua, in tex. Nam ſecundũ eum ſipeto re- liqua, intelligitur quò d ſis liberatus reſpectu aliorum, ut per Bald.&moder. in. ſiquidem. C. de tranſact. fSed reſponde quòd dicitur re liqua, reſpectu effectus: quia etiã quod fuiſ ſet actum ad decem, tamen debitor nõ dediſ- ſet niſi quinq;,&illa quinq; tantùm eſſentre- liqua. Et ſic ſit expeditus primus articulus. Secundo pro expeditione gl.principaliter uidendum eſt, tnunquid etiã in obligatione ſaltẽ generis, ſipromiſſor ſoluat partẽ,nihilo minus cõpetet actio creditori ad totũ, idem ſit in heredibus debitoris, an ſi unus eorũ ſol uit partem contingentẽ, poſsit amplius con- ueniri. Et Bart. hic& cõmuniter alij conclu- dunt, quòd ille qui ſoluit partẽ ſibi cõtingen tem, non eſt liberatus in totum, ſed ſuſpendit obligatio: quia nõ poterit agi contra eum ni ſi in caſu, quando alij eſſent cõuenti& no ſo uerent in eadem parte.& ita tranſeunt cõmu niter Doct. ita intelligentes gl.hic& in dliin executio· 50 63 64 65 inem ex quonon del reeger qui debitus er. mcoagend’ tamen e jem,& neinterueniat tlleri ſolutio in diuert meiſto incõuenienti bkxſquodlwæredes ſolus Änrias,non debeantal zorum. ff.de leg.ij. Nead glbi,j.de ſol Rritagl iuncta declan cmunts concluſio,q loquo ad ſui ſubſtanti xndenti ſed ſola exac löluſpenditur.Ipecui ôſidecem, Secus ſin ullpromittam tibi fru⸗ terlrat Barin l inter eo& Bar hic reprehen dhlcuna dedipſeeti üum dhri ceſſare exac onepro exercitio, ut — elercitiã noaeidin Äynôpoteſt inte 66 68 69 205 tit. dc uerb. oblig. cõment. executione..pro parte.j. eo.& eſt ratio, quia talis ſoluit quod debet, ut hic per Bar. Sedad uertendum eſt, quia Cyn.& Rayn. Pet. de Be ſut.Soci.& Iaſ.tenuerunt cõtrarium. Primo, quia ratio Bart. non uidetur uera, ex quo po- teſt dici quòd imò hæredes non ſoluerũt qᷓd debent, quia non eſt facta ſolutio ut debet, er go non liberantur. d. l. Iulianus. in§. qui fun- dum.j. eod. Secundo, quia aliàs ſequeretur ꝙ uariaretur cõditio obligationis de perſonate i0 ſtatoris ad perſonã hæredis, contra§. ex his. j. eod. Puto quòd cõmunis opin.ſit uerior, per tex.in d.S.pro parte.ubi dicit᷑ quòd debet fie- ri petitio pro parte,& dummodo ſoluat᷑ inte- ger homo ſatis eſt. Vnde ſi quis ſoluat partẽ, debet interim ceſſare exercitium, nec debet poſſe agi contra eum qui ſoluit ſuã partẽ, niſi quãdo hæredes nõ polſent uel nõ uellent ſol uere reliquã partem in eodem homine. Nec obſtat quòd nõ debeat uariari conditio obli- gationis. d.§. ex his. quia nego uariari obliga- tionem, ex quo non debetur niſi idem homo integer, qui debitus erat.& q;uis uarietur in modo agendi, tamen lex cõſiderauit ſolutio- nem,& ne interueniat incõueniẽs, quòd poſ ſit fieri ſolutio in diuerſis partibus: unde ceſ- ſante iſto incõuenienti, uidet᷑ ſtandum regu- læ, ſquòd hæredes ſoluentes portiones hære- dirarias, non debeant amplius moleſtari. l. le- atorum. ff. de leg.ij. In ead. gl.ibi, j. de ſolut. I. qui res.5.aream. Ex iſta gl. iuncta declaratione Bart. colligitur cõmunis concluſio, tquòd ſemel nata obliga tio quo ad ſui ſubſtantiam, nunquam ſtat in endenti, ſed ſola exactio ſeu exercitiũ actio nis ſuſpenditur. l pecuniam. ff. ſi cert. peta.& d..ſi decem, Secus ſi nondum eſſet nata, pu- ta ſi promittam tibi fructus naſcituros, prout declarat Bar. in l. inter ſtipulationẽ.§. ſacrã. j. eo.& Bar. hic reprehendit gl. quæ impropriè 40 eſt locuta. Sed ipſe etiã impropriè loquitur, dum dixit ceſſare exactionẽ,& ſic poſuit exa- ctionẽ pro exercitio, ut etiã in ſe declarat:&ta men magna eſt differentia, nunꝗd ſuſpendat exercitiũ uel exactio:nam quando ſuſpendit᷑ exercitiũ, nõ poteſt interim perueniri ad con demnationẽ, obſtante exceptiõe: ſecus quan do ſuſpendit᷑ exactio.l. unica, 6. exactio. C. de rei ux.act.& d.. aream. in fi. declarando uer- 20 30 bum, ſciſcit, id eſt, iubet, unde plebiſcitũ dici ·0 tur, licet gl.& Dd. aduertant. Item quando ob ſtat exceptio exercitio actionis, non habet lo cum præſcriptio nec cõpenſatio: ſecus quan do obſtat ſolùm exactioni.l.ſi cum militi..fi. ff.de compenſ.õ.omnis. Inſtit. de uerb. oblig. tltem exceptio reſpiciens exercitiũ actionis, nõ poteſt opponipoſt ſententiã:ſecus ſi reſpi ciat executionẽ uel exactionẽ. l. ex diuerſo.§. fin. ubi Bar. ff. ſol. matr. Bar. in l. i. C. de iur.& fact.ig.& in.ita ſtipulatus magna.in i. q. j. eo. 60 Secundo aduerte, quia cõtra iſtam diſtinctio nem Bar. arguitur fortiter.t Nam ſi promitto ſeruum alienũ qui interim manumittat᷑, tolli tur obligatio,& tamẽ ſi reincidat in ſeruitutẽ 206 obligatio reuiuiſcit.l. ſi chorus. 6. ſi. ff. de leg. iij. Et ſic nõ ipſa exactio uel exercitiũ, ſed ob- ligatio ſtat in pendenti. Doct. in d.§. ſacram. multũ laborantpro ſolutione d. 5. fin. qui eſt contrarius textui, in d. 5. aream.& cõmuniter tenetur ꝙ in d..fi.ſeruus deberet᷑ ex noua uo luntate teſtatoris: quia eo uiuẽte reinciderat in ſeruitutem:quę ſolutio eſt diuinatiua.Alij diſtinguunt inter legatum& cõtractus: quia cõtractus iudicantur ſecundum tempus præ ſens, ſed in legatis conſiderant᷑ tria tempora, utibi per Jaſ.quod nõ placet: quia ratio Juriſ- conſulti in d.§. aream, quòd ſeruus manumiſ- ſus, deinde iterũ in ſeruitutẽ delapſus, cenſea tur alia perſona, habet locũ etiam in legatis, & conſequenter nõ deberetur amplius, quia alia perſona. Raph. Co. in d.§. ſacram. tenuit quod d.5. fin. qui fuit Celſi uriſconſulti, ex- preſſe corrigeret᷑ per Paul. in d.§. aream. quæ opinio uidet uera:nihilominus cogita ſi poſ- ſet dici, adhærendo rationi Juriſconſulti in d. 6. aream. quòd cùm ſeruus liberatus cenſea- tur noua perſona ex legis interpretatiõe, ſeu fictione, nõ autẽ naturaliter loquendo in ſti- pulatione, qui eſt cõtractus iuris ciuilis, attẽ- ditur talis fictio,& cõſequenter per manumiſ ſionẽ promiſſor ſtatim liberat᷑. Sed in legatis ſecus eſt.d.õ. fi. quia in his nõ fictio iuris, ſed uoluntas attendit᷑, quæ potius ſecundũ natu- ralem ſenſum eſt accipienda.fa. l. ſi Stichũ.§. fi. j.eo. Et ex hac ſolutione limitaretur cõclu- ſio Bar.quòd imò ipſa obligatio ſtat in pẽden ti ex uolũtate diſponentiũ. VItimo aduerte, quia Bar. uultfquòod ubi lex dicit obligationẽ ceſſare, intelligitur de exercitio& effectu ip- ſius obligationis.& ita propriè loquitur d.§. aream.& tex. in l. cùm hic ſtatus.. ſi ponſus. uerſ.ſiue autẽ. ff. de don. int. uir.& ux. ſecus ſi diceret obligationẽ extingui, quia tunc in to tum perit ſine ſpe reſtitutionis. Et hoc infert᷑ ad quæſtionẽ, nunquidaduerſus præſcriptio nem XL. annorũ, detur reſtitutio in integrũ ex capite ignorãtiæ. In qua quæſtione eſt ma ximus opinionũ cõflictus, prout referũt mo derni Taurinenſes in tract. præſcrip. in xxx- viij.char.Et uidetur quòd non, quia tex. in J. omne. C. de præſcript. xxx. uel xl. ann. in fin. per uerba multũ prægnãtia dicit, ꝙ omne ius extinguitur.& idem tenet Alex. conſil. cli.& conſil.clxviij.in ij.uol.& Soci. cõſil.ij.&xxx- viij.in iij.uol.ad fi. licet prædicti Doct. uaria- uerint, ut per Deciũ conſil. xxix.& niſi ita te- neamus, iſta præſcriptio rarò in practica lo- cum obtineret, ex quo ignorãtia pręſumit᷑, et agens habet fundatã intentionẽ, ut per Paul. Caſt.cõſil.cccxi.incip. circa id qᷓd primo quę ritur. in ij. uol. Et iſta adde ad Bar. in I. i.§. ſi ꝗs autẽ.ff. de itin. act. q; priu. Extra gl. in quæ- ſtione Bar. dum quærit quid ſit in obligatiõe generis,& refert uarias opiniones, uthicper eum, dic ꝙ uera eſt concluſio, ꝙ nullus eſt in obligatiõe pręciſe, ſed omes ſpecies cõditio- naliter, ex illa tacita cõditione, ſi nulla alia da bit᷑, ꝙ talis det᷑: ſicut etiã in alternatiuis nulla 70 71 72 207 ſpecies eſt in obligatione præciſe, ſed condi- tionaliter: ut, ſiuna non dabitur, alia detur. & hoc manifeſtè probatur in d.l.iij. ff. qui& à quib. ubi ſinguli homines quodãmodo ui- dentur eſſe in cõditione:& ſic illa dictio, quo dammodo, non refertur ad conditionem, ſed ad ſingulos homines, ut declarat hic Aret.& Iaſ. Secundo probaturad literam in d. l. Me uius. õ.duorũ. de lega. ij. ubi hominis legatũ, orationis compendio ſingulos homines con tinet. Tertio probatur ex ratione. Nam ſi quis promittat hominẽ, promittit per nomẽ generale unum ex genere, ſſed genus com- prehendit ſub ſe ſingulas ſpecies etiã propriè loquendo, ut per Bald. in I. ij. C. de iure aure. annul.& not.in c. Rodulphus. de reſcript. li- cet Iaſon hic multum laboret circa proprieta tem uerbi, continet, ſatis impertinenter. Et cum hac opinione uidentur concordare om- nes, quicquid dixerit hic Bart. cuius diſputa- tio eſt potius uerbalis quàm effectualis. nam cum hac opinione primo concordat gl. in d. §. duorum.& in d. l. cum his. 5. fin. ff, de cond. indeb.dum dicunt quòd nullus eſt in obliga- tione, ſed omnes in ſolutione: nam debet ſa- nè intelligi, quòd nullus eſt in obligatione præciſa, ſed omnes poterunt ſolui,& ſic om- nes erunt in obligatione cõditionaliter: quia ſolutus àprincipio, cenſebitur fuiſſe in obli- gatione.& facit tex. in l. ſi quis ſtipulatus fue- rit decem in melle.in fi. ff.de ſolut. ubi eodem modo dicitur mel adiectum ſolutioni, ſicut quando ſtipulatio concepta eſt per alternati- uam,& ſolutus cenſebitur à principio fuiſſe præciſe in obligatione. Cum hac interpreta- tione etiam concordat ſecunda opinio relata per Bart, dum dicit quòd genus ipſum eſt in obligatione, non aliquid indiuiduũ: pro qua opinione eſt text.in d. l. inter ſtipulantem. in 5. acram. in uerſ. uini autem nõ ſpeciem, ſed 40 genus. j. eo. quam opin. ſanè intellige, quia a- lias ſequeretur, quòd qui promittit hominẽ, promiiliſſet plures, quia genus prędicatur de pluribus.. plebs autem. Inſtit. de iure natura ſi. ſed intellige quòd promittit quid certũ in ipſo genere, quia omnino debebitur una ſpe cies ipſius generis, licet indiuiduũ ipſum ſit incertum. Item etiam concludit tertia opin. Iacob. de Aret.& Rayn. hic, dum dicũt quòd quilibet eſt in obligatione conditionaliter: quod intellige, ſub conditione, ſi alij nõ den- tur, quòd ipſe detur: non autem proutintelle xit Bart.ſub conditione ſi ſoluatur, qui ita in tellexit ut eam reprehenderet. Et iſto modo intelligendo non obſtant eius rationes: quia ſicut in obligatione alternatiua poteſt ſtatim agi,& fit tranſmiſsio, I. illud. ff. de optio. leg. quamuis intelligatur tacita conditio, ſi una res non detur, ut alia detur, ita etiam eſt in ob ligatione generis, quæ in totum illi æquipa- ratur, uts dixi. Et cùm iſta conditio ſit de na- tura actus, quia omnis obligatio generis ex natura ſui hoc habet, talis conditio nõ ſuſpen dit actum, nec impedit tranſmiſsionem. l. cõ- Alciati m l.ij.s.& harum. 10 20 30 50 60 208 ditiones quæ extrinſecus, ff. de cond,& de- monſt.& ſenſit Rom. hic,& bene, licet impe diat natiuitatẽ actionis, iuxta notata per Bar in l. item quia.§. i. ff. de pactis. nam nonpoteſt quis præciſe agere ut aliquis detur: bene po⸗ teſt agere generaliter, quia reſpectu generis nulla eſt conditio, ſed reſpectu ſingularũ per ſonarum.& credo quòd iſta fuerit intentio la cobi,& etiam eorum qui tenebant ſecundam opinionem, quam s defendi. Et idem etiam in effectu uult quarta opinio Bart. quæ fuit prius Petri, quam refert& ſequitur Alb. de Roſ.hic,& cõmuniter tenet᷑, dum dicũt quòd nullus certus eſt in obligatione, ſed certificã- dus per ſolutionem:& ille qui fuerit ſolutus, cenſebitur uſq;à principio fuiſſe in obligatio ne:& conſequenter ſequitur, quod debere- tur ſub conditione, ſi alij nõ dabuntur, quòd ipſe daretur, unde certificata conditione re- trò trahitur.l. neceſſariò.. quòd ſipendente. ff.de peric.& cõmod. rei uend. Et ex iſta de- claratione reſultat uera ſolutio ad text.in l. ſi is cui. ff. de legat.ij. qui uidetur de directo eſ- ſe contrarius d. l. cùm is.§. fin. ff. de cond. in- deb. in quo Doct. multum laborauerũt: nam in contractibus ſi cùm debeam tibi Stichum aut decem, crederes me debere Stichum præ ciſe, ſi eum ſoluam competit mihi repetitio. d.6. fin. Ratio eſt, quia offerendo decem, cen ſentur ſola decem uſque a principio fuiſſe in obligatione,& conſequenter Stichus repeti tur tanquam indebitus, quia in contractibus conditio retròtrahiturꝰ, d.l. neceſſariò, Sed in legatis, ſi hæres debeat decem aut Stichum, & credens ſe ſolum Stichum debere eum ſol uat, non repetit. d.. ſi is cui. Et eſt ratio, quia quamuis offerret decem, non cenſerentur à principio fuiſſe in obligatione ſola decẽ, quia in legatis conditiones non retrò trahunt, prę ſertim negatiuè. l.i.. ſerui.ff. ad Syll. per Bar. & mod. inl. ſi is qui pro emptore, in ult. char. ff. de uſucap.& per Doct in.ſi filiusfamil. in prin. j. eod. Et ita reſideo cum iſta opinione, jquòd nulla ſit differentia inter obligationẽ generis&alternatiuam, uts oſtendi latius in not. per iſtum tex.& d. õ. fin. cum ſimil. Fallit in uno caſutantũ: quia cum in alternatiua ob ligatione de pauciorib. ſpeciebus agatur, cô- trahentes magis uidentur habere effectũ ad illas ſpecies quàm in obligatione generis, in ua de infinitis ſpeciebus agitur:& ex hocre ſultant effectus quos ſuprà retuli in notabili- bus peruiã oppoſitionũ.Et iſta eſt ratio text. in d.l.qui decem. 5. Stichum aut Pamphilum. j. de ſolut.& ita etiã poteſt intelligi l. ſiunus. §. ſed ſi ſtipulatus.ff. de pactis. Nam ſi debeas hominem,& paciſcaris de nõ petendo Titiũ, uideris habere affectionẽ ad Titium tantum, & propterea remanes obligatus ad quemli/ bet cõditionaliter præterq́; ad Titium: ſed in alternatiua cùm par cauſa affectionis ſit adu trunq;, ſi paciſcaris de non petendo unum li⸗ beraris in totum, ne alias obligatio alternati- ua fiat præciſa, uts declaraui, Et per 4 tio que tcit Die hau gehm ineſtin ols luih ien 14 9 l tide altrnai npate ohen is, ucci ua,no die nie rejtunte.— boſſedleir. Intuxxgulaumſtem nſe⸗ teſtatiua, a iunpetiionem. b quo dehior mkpoſttinſugulci numan errahat, ac. wmcdſum. densſe knei Uisgue ompetunt pluribus preciſeadu- niv pan poteſtaltripre na ſtecR m⸗ mir oßit eonpell part tum. g wt. Umaceipere. ber g. Nrna.(&liy quinõ coaftus ib hære- Paul. decſf. urohligaionẽ inter hercde Ealuszinlu umucredilyiſuccurrenai boleſt fäꝛ lnimibus. guir here linaimnhu dandi qui tene ſieno ilhli jenie iiſentents n prei dicmtin ſt anexriintan. codlionpd„lari iodcher eum eligere iheis 4 e herxibu nterſcdi te ean aaaü ttheraã promiſoris aluenatu, pofit ſeruitute qui bdl- eniis enchat aien bot indgn wene Eenrd radebitum non dicitur dan 7 lcfinatonen ſalier no co alatem non hahet. 3 1 ucantigti dunſione ſind anſtuenun ſruitgem Niai iclonid in ſliden Vlhte hendlhu ſtp dann taaehiorenſtnanne Lnurfipulat 98 moriur relig dun errins effe Tultus effc eſt aif f ANh ,; 1 nici intereſſe eſt i ffru Mcuus, ſec 209 210 tit. ꝗe uerb.obli g.õment. Ex perſona hæredis non debet uariari conditio obligationis. Queæ permittuntur principali, conceduntur etiam hæredi. Declaratio animi non tranſit ad hæredes regulariter. Quando in aliquo contractu ſubeſt tacita conditio, niſi contra hens pœniteat, pœnitentia iſta non tranſit ad hæredes. Si dono abſenti qui moriatur ante acceptationem, iſtud ius acce ptandi non tranſit in hæredes. Eacultas implendi conditionem poteſtatiuam, non tranſit ad hæ redes. Nunquid fucultas retinendi inſtrumenta, quæ reſidet penes fra- trem maiorem tanquam digniorem, tranſeat in hæredem. Contractus ad hæredes tranſeunt. In his quæ pœnam reſpiciunt hæres non tenetur. Non debent concedi hæredibus, quæ nõ conceduntur teſtatori. Obligatio quæ transfunditur de perſona defuncti in hæredes, non debet alterari. ligationis. Et iſtud notabile in ſe cõtinet tres regulas, quæ ſingulariter explicandæ ſunt. Prima eſt, fquòd quæ permittuntur princi pali, conceduntur etiam hæredi. I.hæredem. ff.de reg.iur. concordat l.iij. C. de fruct.& lit. expenſ. Fallit primo in his quæ ſunt facti. l. idem Iulianus.. ſi quis, ff. de lega. i. l. cum hæ redes. ff.de acquir. poſſ.& fa. l. qui hæredi. ff. de cond.& demonſt.& quod not. Bald. Salic. & Alex. in l. emancipata. C. qui admitt. Et ex hoc infert᷑, ſ quòd declaratio animi nõ tranſit ad hæredes regulariter, ut per Bart. in l. inter ſtipulantem.. ſi Stichum. j. eod. quia animus eſt facti.l.pro hærede. ff. de acq. hære. fVnde quando in aliquo contractu ſubeſt tacita cõ- 22 Principalis nõ poteſt eiuſdem legati bartẽ approbare, partẽ nõ. ditio, niſi cõtrahens pœniteat, pœnitẽtia iſta 13 Vuilibet poteſt renunciare fuori ſuo. non tranſit ad hæredes. l.iij. ff. de ſer. export. 14 Licet principalis non poſſet in obligationibus diuiduis ſoluere Bar, in l. qui Romx.. Fſauius.j. cod. adid ereehier ehe tamen poſſunt, dummodo ſoluant portio- Wen fur ſiego ter ff 14 Liee nes hæreditarlas. 4 1 8*. 8 2 4 1s Quando cohaæres in obligatione generis uel alternatiua, ſoluit eo hoc etia m infertur, quòd cuùm cõtractus anté bro parte cohæredis, ſuccurritur ſoluenti per actionem fi⸗ perfectionem ſint meri facti.l. conſilio. ff. de miliæ erciſcundæ. curat.furioſ.jſi ego dono abſenti qui moriat᷑ 16 Exccutio regulatur ſecundum ſententiam,& ſententia ſecun- ante acceptionem, iſtud ius acceptandi non dum petitionem. tranſit in hæredem, etiam quòd donatio fue- 17 Verba poſita in ſingulari numero, debent tantum referri ad u- rit ſtipulata per notariũ abſenti, ut conſuluit num caſum. Paul. Caſt. conſil. cxcv. uiſis his quæ narrant᷑. 18 In his quæ he liaiei⸗ ut fn inn unus, ſednec in iiij.col. in ij. uol. ſecũdum quam opinionẽ maior pars poteſt alteri præiudicare..— 19 An eraherpoft compelli partem contingentem ab uno hære Hlühties Sennizrüie ſalalſäfe Sinniendade dum accipere. 4 4 1SA d 20 Creditor qui 5 coactus ab hæredib. partẽ ſpontè recepit, uide- l. cum quis.j. eo. ut ſi aliquis ſtipuletur ſibi aut tur opligationẽ inter hæredes ſolutione indiuidua diuiſiſſe. Titio dari, non poſsit dari hæredi Titij. Nam 21 Quomodo creditoriſuccurrendum ſit hæredibus debitoris aiiſ- ratio eſt, quia cùm T'itius ſit ſimpliciter adie- ſentientibus. ctus, in eo nõ reſidet aliquod ius, ſed ſimplex 22 In obligationibus dandi quis tenetur præciſe. factum, ut declarat ibi Bart.& moder. Fallit 23 Cohæredes diſſentientes in præiudicium tertij, poſſunt cogiad ſecundo etiam in iuribus quæ conceduntur concordantiem.ʒ. contemplatione perſonę. l. cuius bonis. uerſ. 24 ludex in dubio debet eum eltgere, in quo maior bars concordat neq; hæres. ff. de curat, furi. l. ſciendum. ff. de . Sns e aunuſ e e ehdehenie re iud.& l. quia tale. ff. ſol. matr. Et ita proce- 6 beßßr 4 Saſttane um,& ſiunus dit prima oppoſitio Bart. hic. tunde facultas 27 RKationes laſonis, cur lex ſtatuerit teneri iſtos hæredes inſolidi, weerlin enian dieeniien Kaitii 28 Eiuſdemq́; quæſtonis nutio Alciati.& num. a9. la 198 30 vhan Vannen dicitur damnificare. ipſu m principaliter, prout eſt regulariter in 3 Litis aſtimationem ſoluere nõ compellitur, qui rei ſoluendeſi conditionibus, de quo per Bart.inl. ſi decem cultatem non habet. cuùm petiero.j.eod. Et ſi promiſero quicquid 32 Ule, cui contigit in diuiſione fundus, poteſt præciſe compelliad Titiũ debere cõſtiterit, debet conſtare eo ui- conſtituendum ſeruitutem. uente, quia uidet᷑ habita conſideratio ad eius 33 Significatio dictionis, inſolidum. perſonam qui potuit eſſe melius informatus. 3a Qullibet ex hæredibus ſupulatoris poteſt agere inſolidum con j. qui Romæ.§. Augerius. j. eo. ſecundũ intel tra debitoremſeruituig.ʒ lectũ cõmunẽ. Ad idem fa.qᷓd not, Sali. Flor. 55 Sean 3 3 Whi pluribus hæredibus fandus Jo&cõmuniter moder. in! procurator. C. de e- ipſe cui debetur ſeruitus, efficitur omnium cõmunis.. lae 36 Peeliic intereſſe eſt aiffcilis, ſed non impoßibilis. Kehelni Heult rerinendi Uſteehenta, kef 37 Stipulatio uitiatur, quando uenit ad eum caſum, à quo incipere letpenes ftatrem maiotem tanq́; digniorẽ. J. non poteſt. fi. fl. de fi inſt. Nunquid iſta facultas tranſeat 38 Pluribus ut ſingulis non poteſt inſolidum conftitui eadem ſerui in heredẽ:& cõcludũt quòd nõ:& propterea tus in fundo communi. uideretur quòd patruus in hoc excluderet fi 39 In ſeruitute reali cõſututa, ſententia lata pro uno, prodeſt alij: lios primogeniti. Et ratio eſt, quia illa facul- & econtrã, ſi ſit lata contra unum, nocet alijs. tas reſpicit præeminentiã& fidem perſonæ: 40 Sentẽtia lata pro uno in ſeruitute cõſtituenda, nõ prodeſt alijs. unde ſi deberet᷑ ex cõtractu, ſecus eſſet,t quia 41 In indiuiduis ſententia lata pro uno, prodeſt conſorti. contractus ad hæredes tranſeunt. l. ueteris. 4* Dato quod iſta ſententia lata non proſit alijs, nunquid noceat. C. de contrah.& cõmit. ſtipul.& ita procedit quod not. Guil, de Cun. Bartol.& Baldus in §. EX HISE Summa& diuide ut d.l. procurator. Et ex ſupradicta limitatio- 1 hic per alios. Not. primo ex text. quòdtex ne etiam infertur, fut in his quæ pœnã reſpi- perſona hæredis nõ debet uariari cõditio ob ciunt hæres nõ teneatur, quia in pœnã hæres 211 non ſuccedit, ut dicit tex. in l.penul. ff.de ope ris no.nunc, uidetur enim conſiderata perſo na delinquẽtis. Tertio fallit in his, in quibus aliquis decedens uidet᷑ tacitè remittere: quia licet teſtator poſsit reuocare, hæres tamẽ nõ oterit, ne aliàs uideatur contrauenire facto 1 Vide ibi pa- defuncti. l. fin. C. de reuoc. dona. in fin. c. fin.* nor. pro decla extra de donat. ubi licet teſtator poſsit reuo- ratione. care donationem ex cauſa ingratitudinis, nõ tamen poſſet hæres: quia ſi teſtator non reuo cat, uidetur ipſe remiſiſſe illas cauſas, prout notat Guido Papæ deciſ. cexiiij.& fa. quod not. Bald.in l. libertatẽ. C. de adult. Secun- 10 da regula eſt, tquòd non debent concedi hæ- redibus, quę non conceduntur teſtatori: pro quo facit gl.in l.communi diuid. ff. cõmu. di- uidun. ubi ſicut emphyteuta per non ſolutio- nem partis canonis caderet à tota re, ita etiam in hæredibus. Intellige tamen iſtam regulam procedere, niſi aliqua ratio ſuaderet indu- ci differentiam, ueluti in his in quibus non tenetur niſi ſciens, quia in hærede præſumi- tur ignorantia.l. qui in alterius. ff. de regul. iu ris. Et pro hoc facit, quia licet defuncto non debuerit aſſignari terminus ſi uixiſſet, tamen aſsignabitur hæredi, ut dicit Baldus in l. ora- tioni.in fin. ff.de ferijs. Item facit, quia ſi poſt tranſmiſſum peremptoriũ quis moriatur, hæ res erit rurſus citandus: quod nõ fuiſſet in ip ſo teſtatore, ut dicit Felin. in c. licet. in ij. col. de accuſ.Item facit, quia ſi inſtrumentum ha- bet executionẽ contra principalem etiam nõ citatum, tamẽ hæres ipſe erit citandus ſaltem ut diſcutiatur qualitas, nunquid ſit hæres, ut per Doct. l.poſtulante. ff. ad Preb.& per Bal. in.per diuerſas. in x. quæſt. C. mand. Socin. conſil.ciij.in iij.uol. Item fallit quando ali- quid conceditur hæredi non ex perſona de- functi ſeu iure transfuſo, ſed ex perſona pro- Alciati in L.ij.Kex his.„ we 20 30 pria.l. fin. C. de euict. Fulg. conſil. Ixvij. pater 40 11 familiâs. Tertia regula eſt, fquæ propriè lo quitur de obligatione quæ transfunditur de perſona defuncti in hæredes, ut talis obliga- tio non debeat alterari.fa. d.l.-prætoriæ.§. fin. allegata hic in gl.& l. cui fundus. ff. de cond. &demon. Limita iſtam regulam generaliter, quãdo aliqua ratio ſuadet alterari eam in per ſona hæredis, ut per Paul. de Caſt. hic,& pro batur in iſto tex. dum loquitur in hærede pro miſſoris uiæ, uel cuiuſcũq; ſeruitutis: nam in principali eſt una tantũ obligatio, in hæredi- bus plures:& hoc fuit introductum ex cauſa neceſsitatis. Et idem probatur etiam in l. lega 22 tarius. ff. de leg. i. fnam principalis nõ poteſt eiuſdem legati partem approbare, partẽ nõ: &ideo cùm iſta ratio ceſſet in hęredibus, quia non dicitur idem legatum, ex quo actio diui- ditur per legẽ x 1I. tabul. ceſſat diſpoſitio tex. noſtri,& conſequenter alteratur conditio ob ligationis.& probatur hoc in l. nam abſurdũ. Hile bon. liber. Et ex hoc etiam infert᷑, quòd cùm iſta lex introduxerit non mutari condi- tionem obligationis fauore creditoris, ceſſan 13 te tali fauore, ceſſabit diſpoſitio: quia quili- 50 60 aſccundumf bet poteſt renunciare fauori ſuo. I. ſiquis in hauuiderbals cõſcribendo. C. de pact. Et iſtud eſt quod uo feom ſbfeud.g re luit dicere gl.hic, ita intelligendo d, I. legata- adin. ergo no pon rius. Nam ibi niſi uariaret᷑ cõditio obligario- lehiium procoh nis, cõpelleretur cohæres legatarij,& ſic cre- oludl wlupponerci ditor acceptare partem repudiatam à cohære fwuse unt. Nece de:quæ acceptatio reputatur odioſa, quiaab tumco recellitale cau inuito fieret. arg. l. nemo. ubi Bar.& Ang C. dte d Lud. Ro de decu.lib.x. Et ex hoc etiã infertur ratio ad lihel A quo aliter! tex. in l. reperit᷑. ff. ad. falc.& in l. ſi per impru iggen nodautcr dentiã..nõ mirũ. ff. de euict. Et ſic iſta limit. cpitel qaluendo p eſt multũ generalis. Limita ſecundo, ut nõ 1 mal ondeber int ꝓcedat in obligationib.diuiduis:quia in hisli womine 1 pecitur cet principalis nõ poſsit ſoluere partem, l.tu- giblij ſtenda tor.. Lucius. de uſur. tamẽ hæredes poſſunt, ten tſo uũpeui dummodo ſoluant portiones hæreditarias. J. dll vilo Lr ſtall „— 3 1. ls.& n elt 1 ſiteſtamento..i. ff. de fideiuſſl. iij. C. de neg. Icibus luarton geſt. cum ſimil. Sed aduerte, quiaiſta limita- uqxodi 35 dbere e tio nõ uidetur uera, per tex. noſtrum, in quo ncla uerlus cot⸗ 3.„eedit Bart.hic eneraliter ponitur regula, unde generaliter liu madit hart nicd debet intelligi, nec reſtringi ad caſum in lege uierneceßbinte 4 poſitũ, ut dicit Bar. in l. regula. ff. de iur.& fa- ncdocommodè exp cti ignor.& Bal. in l. conuenticulam. C. dee- arliutger Are piſ.& cler. Et ſic tollitur reſponſio Bart.& cõ rdin fin&fagliin munis hic, dum reſtringũt regulã iſtius tex. contra Bart.& cör quando ſequeretur inconueniens, de quo in lein erbatext diz d..pro parte. cõtra quam ſolutionẽ etiam fa- dmponanturin lingt cit tex.in d.l. cui fundus. cum ſimil. Quarea- dentreferriniſiad caſi lio modo ego reſpondeo, perſiſtendo in opi- rgretatio gl cauillatt nione quam tenui in§. præced. quòd imò e- allſcilicetin omnibi tiã principalis potuiſſet inuito creditore par/ immoueor, quia ſi p tem ſoluere, ut ibi latius dixi:& ſic lex XIl. ta leretotum hominẽ,& bul.nõ alterauit conditionẽ obligationis, ſed xractionẽ familiæ er ſimpliciter diuiſit ipſo iure pro portionibus hæreditarijs, cùm antè potuiſſent hæredes te neri etiam pro parte nõ uirili, ut probatur in d. l. i. C. ſi cert. pet.& in d. l. ea quæ. C. famil. er ciſ. Et ſic abſqʒ facto iudicis, uel etiam ipſarũ partiũ, fit iſta diſtributio.& iſtud uidetur ue- rius. Secundo nota, †quòd in obligatione 15 generis uelalternatiua, quando cohæres ſol- uum incõueniens, qus uöſpectetad omnes ſi ntcipareſolutionẽ,& udcarein iure eligen udiem erf deo. f de Blaineffectutollere ius löquæ competunt ph uitpro parte cohæredis, fuccurritur ſoluenti iudicare,d,lin dien per actionem familiæ erciſcundæ. ita probat ſetexhoctollitur re in iſto textu, intelligendo quòduerſ. quo ca- erain dlijjC.d 5 ſu. referatur nedum ad obligationem ſeruitu emgtinegt 8 neg tis, ſed etiam ad primã partem tex. prout com nrnnim ad 6 co muniter tenet᷑. Et ideo infert Bart. quòdiſte 1 unt oter vüun cohæres ſi uellet ſoluere partem ſuam ad effe ün mnnd es dice ctum ſuſpendendi actionem cõtra ſe, donec 3 aütelectid opecur ſciatur an alij cohæredes uelint ſoluere in ea- winrſecu eeaffecti dem re, quòd non poterit cogere creditorem grütdlle 4 in caſu ut acciperet:quia ſipoſſet, non diceretur ſol- ſüm am 3 tur cohær, uere ex neceſsitate pro cohæredibus,& con- unöcom du.& Doc ſequenter non competeret ſibi actio familiæ duno erlbelereturp erciſcundæ.l.hęredes. 6. ſi unus. ff. famil. erci. herdere eredidus ac Sed licet iſta dicta cõmuniter teneantur per opann cü per 1 Doct.non puto eſſe uera. Et moueor primo, geuramäu contr. quia obligatio generalis uel alternatiua, utdi. ntiol ltetex nih ximus in pręced§. eſt diuidua cõtractu& pe godech arnon eſtue titione,& conſequenter non poteſt creditor lenri resſoluen s petere ab hęredibus niſi contingente Parde dei de. Nec eti nem, ergo nec hęredes poſſunt cõpelli ad ſo 6 eouen ömuni, Ju uendum niſi cõtingentem Pordonenr iquit ic muadeffecd ple et—— executio regulatur ſecundum ſᷣ uentane dalle dueütac fi D ee ren 5-KAlld dh. h K A dAt Ee A. 8„„Mh . 8. 8der 2 Depanad 8 ddu A ano deüd Ld 1 1 4 TA 4 rg ded a 1] 1 erbe üdg Ders Raagundd 1.2lb 1 lo Dr 1 Slamlododois AIGCfundus dim cpo reiponden verpae L Poncdeo perllten ntenuiin ſ.pracctqt — Docuiſſetmupatan 17 18 19 213 ſententia ſecundum petitionem.l. ut fundus. ff. cõm. diuid. per Bald. in c. i. hic finit lex Cor rad.in uſib.feud.& Felin.in c. licet Heli. col. vi.de ſimo.ergo nõ poteſt dici ꝙ iſte cohæres ſoluat ſolidum pro cohærede ex neceſsitate, prout præſupponeret tex. ſecundum intelle- ctum cõmunẽ. Nec obſtat ſi diceres, quòd ſoluit ex neceſſitate cauſatiua, ſecundũ Imol. in.præced.& Lud. Rom. hic, arg. l. iij. C. de neg.geſt, ex quo aliter iſte nõ liberaret᷑: quia reſpõdeo, quoòd aut creditor petit ab uno tan tum,& iſte ſoluendo partem contingentẽ in homine, non debet interim poſſe moleſtari, quia ſoluit qᷣd petitur,&executio ſtat in pen- denti, ut ĩ oſtendam:& ſibi creditor imputet qui ab illo tantũ petit. Aut creditor petit ab omnibus,& nõ eſt aliqua neceſsitas cauſati- tit. de uerb. oblig cõment. 10 ua quòd ipſe ſoluat totũ, ex quo habet aliare media uerſus cohęredes ut ſimul cõſentiant. & ita tradit Bart.hic,& dicam. Nec dicitur quid ex neceſsitate factum, quod poteſt alio modo commodè expediri. arg. l.& ideo. ff. de cond. furt.per Aret.in l. is poteſt. ff. de acqui. hæred. in fin.& fa. gl. in l. i.ff. ſol. matr. Secun do contra Bart.r& cõmunem intellectũ etiã faciunt uerba text.ibi, Sed quo caſu& ẽ. quæ cùm ponantur in ſingulari numero, non de- bent referri niſi ad caſum præcedentẽ:& in- terpretatio gl.cauillat tex. dum intelligit, quo caſu, ſcilicet in omnibus prædictis. Tertio e- tiam moueor, quia ſi poſſet iſte cohæres ſol- uere totum hominẽ,& habere repetitionem per actionẽ familiæ erciſcundæ, ſequeret᷑ u- num incõueniens, quòd cùm electio homi- nis ſpectet ad omnes ſimul, quòd iſte poſſet anticipare ſolutionẽ,& cõſequenter illis præ iudicare in iure eligendi:quod eſt abſurdũ. I. in diem.uerſ.ideo.ff.de aq.plu.arcen, quia eſ ſet in effectu tollere ius tertij.& facit, quia in his quæ competunt pluribus ut ſingulis, ne- dum unus, ſed nec maior pars poteſt alteri pręiudicare, d.l. in diem.&l. ſeq.& per Doct. hic.Et ex hoc tollitur ratio Imol.& Rom. fun data in d.l.iij. C. de neg.geſt. nam ibi pro re- demptione pignoris cohæredes tenentur ad pecuniam:unde ſi unus in totum ſoluit, non poſſunt cohæredes dicere ſibi factum præiu- dicium ſoluendo pecuniam, ex quo in ea nõ cadit electio nec affectio.l.nummis. ff. de in li tem iur.ſecus eſt in caſu noſtro, in quo ius eli endi tolleretur cohæredibus. Circa ſecun- dum, dum Bar.& Doct. uolunt, tquòd credi 30 40 50 tor nõ compelleretur partem contingentem. ab uno ex hęredibus accipere, nec interim ſu ſpenderetur actio, per iſtum text.& tex. in d. §. pro parte. puto contrariã opinionẽ eſſe ma gis ueram:&iſte tex. nihil facit, quia uts dixi, inductio Bar.non eſt uera, ex quo falſum eſt quòd cohęres ſoluens habeat actionem fami liæ erciſcundæ. Nec etiã text. in d.§. pro par- te.facit pro cõmuni, quia loquitur de ſolutio ne quæ fit ad effectũ plenæ liberationis, non autẽ de iſta quæ fit ad finem ſuſpenſionis.& ita illum tex. intelligunt cõmuniter Doct. in 60 214 d.. præced. Et pro iſta parte cõtra Bart. facit, quia ſi creditor non compelleret̃ accipere,& conſequenter acciperet niſi uolens, certè de- beret iſte ſoluens pro parte ſua penitus libe- rari, ex quo ceſſaret ratio d.§. pro parte. nõ e- nim feciſſet debitor ut ille non haberet quod eſſet ſtipulatus, cùm cogere eum debitor nõ potuiſſet:ſibi ergo imputet creditor qui ſpõ- tè accepit.Secundo contra Bar.facit, †quia ſi creditor nõ cogeretur partem recipere,& ab uno ex hæredibus partẽ ſpontè reciperet, ui- deretur obligationẽ inter illos ſolutione indi uidua diuiſiſſe.arg.l.ſi ex toto.§. i. ff. de leg.i. & I. ſi creditores. C. de pact. Nec dicat᷑ quòd dicta iura nõ loquũtur in caſu quo ſequi poſ- ſet abſurdum, de quo in d.. pro parte. quia ſi inducat᷑ tacita diuiſio creditore uolente, ceſ- ſat dictum abſurdũ.j.ij.§.i.ff. ſi cert. pet. Nec ratione præiudicij ceſſare debet præſumptio diuiſionis, quia in caſu d. I. creditores, ageba- tur de maiore præiudicio quàm in caſu no- ſtro, ſi alter correus factus fuiſſet non ſoluen do. l. inter. 5. i. f. de fideiuſſ. Et ſic in hoc pun- cto reſideo, etiam contra Bart.& cõmunem. Etex hoc notabili conſequenter infert᷑ ad quæſt. quemadmodũ ſuccurratur creditori, hæredibus debitoris diſſentientibus. In qua quæſtione Bart. dicit fieri condemnationem ad æſtimationẽ, ſiue conſtet iudici de diſcor- dia ante ſententiã, ut per gl. in§. præced.& te xtum in ea allegatũ inl. hæredes.§. ſi incerto. ff. famil. erciſ.&gl.in I. i.ff. de act. emp. ſiue cõ ſtet poſt ſententiã: quia licet ſententia conde mnet ad hominem dandum, tamen executio poterit fieri in æſtimatione. arg. gl. in l. eum qui certarum.§. i.j. eod.& quod not. in l. ſi ſer uum.§. fin.j. eo. Sed puto aduertendum, quia iſta nõ uidentur uera. Et primò contra Bart. moueor, quia ſicut principalis ipſe nõ libera retur ſoluendo æſtimationẽ, ſed debet præci- ſe ſoluere hominẽ, ut s in. præced. ergo idẽ de hęredibus, ne uarietur conditio obligatio nis de teſtatore ad hęredes, per iſtum tex. qui de directo urget contra iſtam cõmunem ſen- tentiam. Secundo moueor per tex.in d.§. pro parte.dum dicit ideo hæredes nõ liberari niſi ſoluto integro homine, alioquin in diuerſis hominibus rectè partes ſoluerent᷑:& ſic præ- ſupponit tex.diſcordãtibus hæredibus quòd potuiſſet ſequi incõueniens, ut ſolueretur in diuerſis hominibus, nõ autem partim in æſti matione, partim in homine, quod potuiſſet accidere ſi uera eſſet opinio Bar.& cõmunis. Tertio moueor, quia pone quòd debitor ho- minis deceſſerit relictis duobus hæredibus, & unus eſt paratus ſoluere in homine, alter non, ſi deueniremus adæſtimationem, ſeque retur quòd præualeret opinio contumacis, opinioni illius qui paratus eſt ſoluere in eo quod uerè debet:quod uidetur incõueniens, quia in pari cauſa nunquam eſt potior con- ditio prohibentis, quando ille prohibens eſt in culpa.l. Sabinus.ff. cõmu. diuidun. I.ij. C. quod met.cauſ.prout eam declarat Aret. in Kkkk 20 21 22 23 215 I. ſi quis cũ aliter.in iiij. col.j. eod. Quarto mo ueor ratione Bal. hic. Nam in obligationib. dandi quis tenetur præciſe. I. ubi autem. õ. fin. ſ.eod.præſertim ubi res extat, prout eſt in ca- ſu noſtro:quia genus perire non poteſt. l. in- cendiũ.C.ſi cert.pet.Et per iſtud fundamen- tum, Alex. hic intelligit iſtam opinionẽ Bar. procedere, quando iudex captis pignoribus & mulcta indicta nõ potuiſſet inducere hære des ad cõcordiam:& ſic etiam Alex.tenet re- gulariter cõtra Bar. ut deueniatur ad æſtima- tionem niſi in ſubſidium, ubi conſumpta eſ- ſent alia remedia. Aliter tamen Soci. reſpon- det ad iſtud ultimũ, ꝙ imò iſta eſt obligatio faciendi, quia eligere eſt quid facti:& eſt de mente Iaſ.hic. quæ ſolutio nihil eſt, quia ſe- queretur indiſtinctè faciendam eſſe condem nationẽ in intereſſe, iuxta l. ſtipulationes nõ diuid. in uerſ. Celſus.j.eod. quod eſt contra Bart.& omnes. Item iſtud factum eſt acceſſo rium dationis, unde non habetur in conſide- ratione.l. cùm ſeruus.ff.de cond.&demonſt. & s dixi in prin.l. Et tenendo iſtam opinionẽ nõ obſtant allegata in contrariũ,& primo d. 6. ſi incerto. dum dicit, Et ideo iudices plures damnati fuerint:ꝗa uult dicere text. nõ quòd fuerint damnati in æſtimatiõe, ſed quòd pro pter negligentiã& diſcordiam iudex compu lit eos dare alium hominẽ precioſiorẽ: qᷣd po tuit facere, ut; dicam.& ita illum text. decla- rat Aret.in d.l. eum qui certarũ.. fi. in iij. col. J. eo. Non obſtat gl. in d.§. fi. allegata hic per Bar. quia eam reprobat ibi Aret. Et dato ꝙ ſit uera, nihil tamen facit, quia ibi fit condemna tio in æſtimationẽ, in odium ipſius debitoris tam frequenter uariãtis:ſed in caſu noſtro nõ eſt ratio odij aliqua in iſtis hęredibus, cũ non teneatur unus magis cõſentire electioni alte rius, quam ille alter electioni ſuæ. Nõ obſtat 2l. in l. i. ff. de act. emp. ubi ad unum agitur,& ad aliud fit cõdemnatio:quia illud eſt uerũ in obligatione tradendi, quę eſt facti:ſed nos ſu mus in obligatione dandi. Non obſtant not. in d.l.ſi ſeruum. 5. fin. j. eod. quia in obligatio- ne dandi fateor quòd fit executio in æſtima- tione quãdo impoſsibilis eſt datio, prout ibi dicitur, quia ad eam deuenitur in ſubſidium: ſed in noſtro caſu nõ eſt impoſsibilis, ſed dif- ficilis ſolutio, quæ difficultas nihil alterat, ut eſt text. hic in fin. præſertim cùm proueniat ex facto ipſorũ debitorũ. Et ſic quo ad iſtud primum remedium reſideo contra Bart. Videamus nunc, nunquid aliud remediũ ſit uerum. Et dicit Bar. quod ex quo iſti hære des diſſentiunt inpræiudiciũ tertij, quòd po- terunt cogi ad concordandum per iudicem. l.huiuſmodi.5. fi. ff. de leg. ij. Aduerte primo, quia ibi non erat præiudiciũ tertij, prout præ ſupponit Bar. hic& in d. 6, fi. ex quo interim Alciati in I. j. 6cx hiis. 10 20 30 40⁰ 50 216 dantibus, prout etiam aduertit Bald.hic. Sed quicquid ſit, puto opinionem Bar. eſſe uerã: quia hoc modo ille text. probaret a fortiori. Sed difficultas eſt in practica, quomodo iu- dex eos concordabit. Et dic competere plura remedia. Primo uidet᷑, quòd ſi noluerint con cordare, poſsit iudex transferre electionẽ in creditorẽ, iuxta gl. in d.§. ſi incerto.& Doct. in d.l.eum qui certarũ.. fi.&eſt de mente A- lex. hic. Socin. tenet contrariũ: quia dictaper Doct. poſſunt procedere quando partes nul lo modo uolunt eligere, ſecus ſi eligunt&di- ſcordent: quæ opinio mihiplacet, ex quo, ut ſuprà dixi, nõ uidetur quòd iſti hæredes de- beant ita puniri, cùm nõ ſit ratio ne magis u- nus cõſentiatalteri, q́; alter illi: quod nõ eſtin caſu d..fi. Secundo dicit Alex. eos cõpel⸗ lendos ad concordiã captis pignoribus& in dicta mulcta, quod etiã non placet: quia cm nõ ſint cõtumaces in eligẽdo, ſed ſolũ diſcor- dent inter ſe,& ſic nõ arguat᷑ dolus, uts dixi, nõ debentmulctari, ut per gl. in l i. in uerbo, hoc iudiciũ.in fi.ff. ſi quis ius dic. nõ obtem. Quare tertiũ remediũ mihi magisplacet, ꝙiu dex faciat præceptũ ad inſtantiã creditoris, ſub cõminatione, ꝙ niſi eligant infra certum terminũ, ipſe eliget, iuxta l. in uẽditione. 6. fi. ff.de bon. aut. iud. poſſ.& quod not. Doct. in L.iuſiurandũ& ad pecunias. in§. ſi in qualita- te. ff.de iureiu.& Inſtit. de ſatiſ.tut. õ.i.&iſtud eſt de mente Flori. in l. itinere. ff. de ſeruit. ru ſtic.præd.& per Felin. in rub. extra detreug. & pace. in penult. col. uerſ. fallit ſexto.& per moder hic.fEt in dubio iudex debebit elige/ 24 re eum in quo maior pars cõcordat,& ita po- teſt ſaluari opin.gl.hic, quã omnes reprobãt, & fa.gl.in d.j.fi. C. cõmu. de legat. in prin. Et pro hoc facit, quia in his in quibus tantũ ius habet unus quantũalter, poteſt iudex gratiſi cari, ut per gl. in I.ij.§. i. in uerb. ad obtinendũ. ff.ne quid in loco pub.In dubio aũt iudexde- bet gratificari maiori parti.c.iij. extra de iure patro.& Bald. in l.i.in vi. q. ff de offic. conful. Alex.in l. duo iudices.in fi.ff.de re iud. nõ ta- men iudex cogit᷑hoc facere. l. nõ quicquid. ff. de iudic. TSecũdo uidendũ eſt, quemadmo dum ſuccurrat᷑ hæredib. inter ſe. Et Bar. con cludit, ꝙ ſi timeatur damnũ ex iſta diſcordia, fortè quia dubitãt ne creditor per captionem pignorũ uel alia remedia executiua eosmole ſtet, ꝙ poterũt petere ut res ſorte dirimatur. arg. l. fi. in prin. C. cõmu. de leg.&ita tranſeũt Doct. cõmuniter. Sed iſta opin. eſt apud me hæres non potuiſſet compelli ad ſoluendum 6o niſi ipſis concordantibus, ut ibi dicitur,& fa- cit l. quotiens.ff.de uſufruct.& l.itinere, ff. de ſeruit.ruſt. præd. cum ſimilib.& ſic diſcordia ibi præiudicabat tantummodo ipſis diſcor- ualde dubia, propterea ꝙ iudiciũ ſortis eſtpe riculoſum,& ſubiectũ fortunæ, nõ autẽ ratio ni, unde nõ eſt trahendũ ad cõſequentias, ut dicit Bal. in l meminimus. C. quand.& quib. quarta pars.lib.x. ſequit᷑ Iaſon in d. l fi.& præ ſertim quia non eſt par ratio in caſu noſtro, iuxta text. inl. fi.. de codicil. nam in d.l fin. C. cõmu. de leg.illi qui diſcordabant, agebãt de lucro captãdo:ſed in caſu noſtro agitur de damno uitando. Pone enim ꝙ aliquis moria tur relictis duobus hæredibus, ex duite me or ruttruſt prædll. fin.( fcreipſi intelligũt tex liun feripræſtationẽ paleruitute, ſed de æl llchic erit caſus, ꝙ qr Umationẽ tenebit inſo ongentus inſolidũ, lice boſtdinidua. dl ſtipul KCellus.j eod. Sed qh uotext eſſe proprie i twiote intelllgentia pi turlexpotius ſtatueri ilolicã,& ſic quod obi thareclbus qp ſtatueri bie Etdixitprimo la clechinenõ habet locũ epöllonihileſt perl. (pact Secundo reſpõc dles labeant cömoda dniener adonera pr t Placet quianõ toll- aindinichuis ui der an keenu colle uglures hæ baenteſe werſpn 26 — nennb 1 penult col. verſtltim — dc ſErin 1 +ℳℳ/5,. dubioiptattt 27 anräalter, poctusi .-[ncu rpeihoc Hacere iod 28 217 fortè amicus creditoris uult ſoluere hominẽ maximi precij, uidetur dicendũ ꝙ debeat re- curri ad ſortes, prout in ſimili dicit Bart. in. Cato.in fi.ĩ.eo. unde quãdo caderet ſimilis ſu ſpicio fraudis, putarẽ quòd iudex deberet in terponere partes ſuas, ut ſoluat mediocris, et quẽ ſolui magis expediret. arg.d.S. ſi incerto. & l.maiorẽ.in fi. ff. de pact. Poſtremò Iaſon hic in iij.q.Bar.tenet, ꝙ poterit debitor ſolue re pluribus hęredibus ſtipulatoris in diuerſis hominib.Dic quòd iſta opin.eſt cõtra tex. ad literã, in J. ſi nõ ſortem.§. fi. ff(de cond. indeb. Sqcontra eam etiã eſt tex.in d.§. pro parte. de- clarando eum ut per ipſum Iaſ.in§. ſeq. Ter tio nota, quòd tquilibet ex hæredib. promiſ- ſoris tenetur inſolidum,& cõſequenter ſiu- nus conueniat, poterit ſeruitutẽ conſtituere. ita probat iſte tex.in uerb. ſolidũ, intelligẽdo propriè:& ita tenet Ang. Paul. de Caſt.& 80 ci. quem intellectũ utpote uerbis literæ cõue nientem infra ſequar. Contrariũ tenet Bart. Imol. Alex.& alij cõmuniter:quia ſi ſunt plu res domini unius fundi cõmuniter, nõ poteſt unus tantũ cõſtituere in eo ſeruitutem. l. pro pro parte.. de ſeruitutib.l.per fundum. ff. de ſeruit.ruſt.præd. l. fin. C. cõmu. præd.& pro- pterea ipſi intelligũt tex.quatenus dicit inſo- lidum fieri præſtationẽ, ut intelligatur nõ de ipſa ſeruitute, ſed de æſtimatione ſeruitutis: & ſic hic erit caſus, ꝙ quis cõdemnatus ad æ- ſtimationẽ tenebit᷑ inſolidũ, ex quo etiã fuit conuentus inſolidũ, licet regulariter æſtima- tio ſit diuidua.d.l.ſtipulationes nõ diuid. uer ſic. Celſus.j.eod. Sed quicquid dicant Doct. puto text. eſſe propriè intelligendum. Etpro clariore intelligentia primò uidendum eſt, tcur lex potius ſtatuerit iſtos hæredes teneri inſolidũ,& ſic quòd obligatio multiplicetur in hæredibus, q́; ſtatuerit ommes eos teneri col tit. ge uerb. oblig cõômentt. 10 20 30 lectiuè.Et dixit primo Jaſ.hic, quòd obligatio 40 collectiuè nõ habet locũ niſi in collegio: quæ reſpõſio nihil eſt, per l.& ſuũ.& l. maiorẽ. ff. de pact.Secundo reſpõdet, quòd cùm iſti hæ redes habeant cõmoda prout ſinguli, nõ de- bent teneri ad onera prout collecti. Sed nec iſtud placet, quia nõ tollit difficultatẽ, ex quo in indiuiduis uideretur quòd debuiſſent etiã habere cõmoda ut collecti,& conſequenter in plures hæredes ſtipulatoris ſeruitutis non deberent eſſe multiplicatæ obligationes acti- uè:unde per hoc nõ affertur ratio ad utrunq; caſum. Quare tu dicas., fquòd in promiſſori- bus uera ratio eſt:quia lex uoluit unũquenqʒ teneri inſolidum, ut ad quemcunq; in diuiſio ne pertineat fundus, in quo ſeruitus eſt pro- miſſa, ille poſſit cõueniri& præſtare ſeruitu- tem:cùm enim nõ habentes fundũ uicinũ, nõ poſsint præſtare ſeruitutẽ,. ideo autẽ. Inſtit. de ſeruit. ſi fundus ille fuiſſet aſsignatus uni tantũ, creditor nõ poſſet habere ſeruitutẽ de- bitam niſi ille unus teneret᷑ inſolidũ. Stante ergo iſta ratione dicendũ eſt, quòd ubi iſti hę redes adiuerint hæreditatẽ,& diuiſerint inter ſe extraiudicialiter,& alicui ſit aſſignatus iſte 50 60 218 fundus in quo ſeruitus promiſſa eſt, poterit creditor cõpellere iſtum hæredẽ ad præſtan- dum ſeruitutẽ in totũ.& ita intelligendus eſt iſte tex. qui dum dicit,& unus ex hæredibus inſolidũ præſtiterit, nõ eſt intelligẽdus quòd quilibet poſsit inſolidũ præſtare, prout credi derũt Doct.ſed uult dicere, ꝙ qui preſtiterit, habebit actionẽ familiæ erciſcũdæ:& præſup ponit quòd ſit præſtita iſta ſeruitus ab eo, qui habeat facultatẽ pręſtandi:quia quantũ ſit ad iſtam præſtationẽ, lex nõ loquit᷑ deciſiuè, ſed incidenter: unde quando lex decidit caſum, præſupponitur habilitas reſpectu omnis alte rius defectus.l. qui in teſtamento. ff. de teſta. c. unico. de ætat.& qual. lib. vi. Nec obſtat ſi in cõtrariũ adduceretur: quia iſte intellectus loquitur quando adita eſt hæreditas,& facta diuiſio inter hæredes, ergo nõ poſſet compe- tere actio familiæ erciſcundę, prout dicit tex. quia talis actio non competit poſt diuiſionẽ, ſed actio in factum.l.ſi filia.§. familiæ. ff. fam. erciſc.& gl.in l.iij. C. de neg. geſt.& Bart. in J. v.§. fin. in fin. j. eod. Sed reſponde, quòd ar- gumentũ poſſet militare quando ſemel facta fuiſſet diuiſio iudicialiter per iudicium fami- liæ erciſcundæ: ſecus ſi facta eſſet extraiudi- cialiter, quia per talem diuiſionem non extin guitur hoc iudicium. l. i. ubi gl. Bart.& Bald. C. famil. erciſ. Et hoc modo non obſtat ratio Bart.& Doct. de d. l.pro parte, ff de ſeruituti bus. quia illa iura loquũtur in pluribus domi nis, ſed iſte conuentus in caſu noſtro erat ſo- lus dominus fundi perdiuiſionẽ,&ita teneo. Non obmitto tamen quòd Ang. Paul. de Caſt.& Soci.intelligunt alio& ſecundo mo- do iſtum tex.ut unus ex cohæredib. etiã ante diuiſionẽ conuentus poſsit conſtituere ſerui tutem in fundo cõmuni. per tex.in l. ſi procu ratorẽ. 5. ſi ignorãtes. ff. mand.&per iſtũ text. limitantẽ ſecundũ eos regulã d. l. pro parte. cum ſimil. ut nõ procedat quãdo à principio unus tantũ fuit debitor, cui ſucceſſerunt plu- res hæredes: nam tunc ſicut in fauorẽ credito ris lex multiplicat obligatiões in perſona hæ redum, d eſt maius, eodẽ modo cõcedit ꝙ il li poſsit per unũ ex hæredibus tantũ cõſtitui ſeruitus, ́d eſt minus, ex quo in iſto caſu nõ ſoluit᷑ in effectu niſi quod eſt uerè debitũ.& facit, cùm teſtator promiſerit ſeruitutẽ,& ſic fundus ſit deſtinatus, ad hoc poteſt ſocius a- gere,& diſponere de re cõmuni ad uſum de- ſtinatũ, etiã inuito ſocio. l. ſi cõmunes, ff. de neg. geſt. l.hæc diſtinctio. 6. fi. ff.loca. Nec ob ſtat reſpõſio Iaſ.dum dicit quòd iſtud nõ pro cedit quando damnificaret᷑ ſocius:ſquia ſol- uens debitũ nõ dicitur damnificare imò talis expenſa dicit᷑ utilis. l. i. ff. de impenſ.in rebus dotalib. l. ſoluendo ff. de neg. geſt. Et iſta opi nio diſputatiuè ſatis poteſt teneri, ut hic per Socin.& dicetur aliquid in§. Cato.in viij.op- poſ. Bar.j.eod. Sed mea declaratio magis pla cet: quia ſi bene uideantur uerba text. non ueniunt ſtatuendo quòd hæres ſolus poſsit cõſtituere ſeruitutem, ſed loquitur in caſu in EkEkk z 29 30 —— 25 Aclati in 31¹ Adde tex. me- lius probatem in l. ſi ſeruum. 9. fi. cũ ibi not. j. eod. quia iu- ra hic allegata per D. meũ pa rum faciunt. 32 quo poſsit,& ſic præſupponit habilitatẽ, ut s dixi. Tertius intellectus iſtius uerſiculi eſt quem tenuit gl. Bart.& alij cõmuniter, ut in- telligamus quòd hæres cõuentus ad ſeruitu- tem ſoluerit ſolidum,& ſic integrã æſtimatio nem ſeruitutis. Sed iſte intellectus ultra ꝙ nõ conuenit uerbis legis, uidetur etiã nõ funda- ri bona ratione: nam ratio Bart.& Doct. non uidetur uera, dum dicunt, quòdlicet regula- riter obligatio ad intereſſe ſit diuidua, tamen in caſu noſtro eſt ſecus:quia cùm condemna tio ſit facta ad ſolidam ſeruitutẽ, ad hoc ut fiat plena executio ſententiæ, debet exigi ſolida æſtimatio. Nam contra iſtam rationè eſt tex. in l.ſupra iter.S.officiũ. ff. de aqua plu. arcen. ubi ſiplures domini deſtruũt opus in fundo, per quod dent damnũ uicino, poteſt uicinus agere cõtra unum inſolidũ, ut opus reſtituat, & cõdemnatio æſtimationis fiet niſi pro par- te. Sed tamen, licet Bar.& Doct. nõ bene de- clarẽt, cõmunis opinio poteſt ſuſtineri,& in in ſe eſt uera, per aliam rationẽ. t Nam quan- do creditor agit cõtra unũ ex hæredibus pro- miſſoris ad ſeruitutẽ, ex quo iſte hæres nõ ha bet facultatẽ conſtituendi,& ſic nõ poteſt da re, compellitur ſoluere litis æſtimationẽ, ut dicit text.in l.hæredes.§. an ea. ff. famil. erciſc. ad quam litis æſtimationem nõ compellitur niſi qui rei ſoluendę facultatem non habet. l. eius rei. cum I. ſeq. ff. de rei uend. ubi notat᷑. Iſtud autem fuit introductũ ex cauſa nèceſsi- tatis: quia cùm ſententia condemnet pręciſe, etiã ſolutio debuit præciſe fieri: ſed quia non poteſt, lex uoluit ſolui æſtimationẽ litis, per quam lex fingit rem ipſam præciſe creditori datam,& rurſus ſoluenti uenditam ea pecu- nia qua lis æſtimatur, ut eſt text. in.iij. ff. pro empto.& in J.ſi propter. ff. rerũ amot. In pro- poſito ergo cũ iſta æſtimatio litis pro emptio ne habenda ſit, meritò eſt indiuidua, ſicut ip- ſa emptio. l. cum ex cauſa.j. eod. quę ratio ceſ- ſat in caſu d.5.officium.quia ibi nõ ſoluitur li tis æſtimatio, ex quo condemnatus habet fa- cultatẽ operis reſtituendi, ſed ſoluùm ſoluit᷑ in tereſſe, quod eſt diuiduum. d. uerſ. Celſus.& ſibi imputetactor qui nõ egit contra omnes, uod potuit etiam eodem libello, ut notatibi Bald.& Imola: quod non eſt in caſu noſtro, quia creditor cùm habuerit à principio niſi unum obligatũ ad iſtud indiuiduum, meritò debet ſibi fuccurri, ut non compellatur age- re niſi cõtra unum ex cohæredibus. arg. not. per Bart.in l. cũ ab uno. ff. de leg.ij. Et ex iſtis tribus intellectibus reſultat declaratio text. ſine aliqua cauillatione. Nam aut hæredes nondum fecerunt aliquam diuiſionem,&po teſt unus conſtituere ſeruitutem, ſecundum opinionem Angeli, Paul. de Caſt.& Socin. Aut iam fecerunt diuiſionem, t&ille cui con tigit in diuiſione fundus, poteſt præciſe com pelli ad conſtituendum ſeruitutem, uts decla raui. Siuerò actor malit agere contra unum cui nõ contigerit fundus, Furer eum conde- mnari ad ſolidum,&ille compelletur ſoluere 1 ijScx his. 1 æſtimationẽ litis. d.§.an ea.& conſequenter ex diſpoſitione legis dicetur conſtituiſſe ſoli dam ſeruitutẽ, ſed eam cõſtitutã emiſſe dn æſtimatio loco emptionis eſt, ut3 dixisiSoila uerbum, ſolidum, in tex. noſtro intelligetur de ipſa ſeruitute uere, quo ad eum cuiin diui ſione fuerit aſsignatus fundus: fictè quo ad eum cui nõ fuerit aſsignatus, ut s declaraui Et ſic patet quòd Soci.& Iaſ.male loquuntur 10 hic, dum dicunt, quòd debemus intelligere quòd ideo fiat executio in æſtimatione, quia omnes hæredes erant in mora. perl. fideicõ- miſſum.§. pen. ff. de leg. iij nam teneo contra rium: quia iſta eſſet magna diuinatio ad iſtũ textum, nec d. l. fideicõmiſſa. loquitur quãdo quis tenetur ad æſtimationẽ, ſed quando te- netur ad intereſſe, inter quoscaſus eſt magna differentia, ut S oſtendi. Adde etiam, quod idem Iaſon dum reprobat Bar. hic, non uide 20 tur bene eum intellexiſſe: quia Bar. non dicit quòd poſsit à principio agi ad intereſſe con- tra debitorem ſeruitutis, ſed opponit genera liter contra tex. quòd intereſſe ſit diuiduum, & reſpondet quòd fallit in noſtro caſu, cùm non petatur principaliter, ſed ueniat in exe- cutione:unde nõ ſequitur, ergo in noſtro ca- ſu poterit intereſſe peti principaliter, prout præſupponit Jaſon. quilibet ex hęredibus ſtipulatoris poteſtage 30 re inſolidum contra debitorem ſeruitutis,& ſic obligatio indiuidua multiplicatur etiã ex parte creditorũ. Sed pro declaratione iſtius notabilis aduertendum eſt circa argumentũ Iuriſconſulti, dum dicit, quòd quidam dice- bant hoc caſu ſtipulationẽ annullari,& ipſe decidit cõtrariũ, ex quo nõ facit inutilem ſti- pulationẽ difficultas pręſtationis: uidendum enim eſt in quo cõſiſtat iſta difficultas.Et cõ- munis intellectus eſt, quòd difficultas erit re 40 ſpectu creditorum, ex quo requiritur ut om- nes conſentiant, aliàs nõ ualet conſtitutio. I. fin. ff.cõmu.præd.& iſtud eſt propter natura lem hominũ facilitatem ad diſſentiendum. J item ſi unus.§. prin cipaliter. ff. de arbit. quæ difficultas etiam eſt reſpectu debitoris, ut eſt de mente gl. in uerb. nõ poteſt. in fin.& decla rat Raph. Com. Hieron. Tortus& laſonhic, dum iungunt intellectum Ioannis cum com muni. Sed aduertendũ eſt, quia licet Doct. so ita pertranſeant, iſte intellectus non uidetur uerus, nec quadrare uerbis legis. Et primõ non uidetur conuenire uerbis legis, quaté- nus lex conſiderat difficultatem: quia ſerui- tus per ſingulos acquiri non poteſt: ipſi au- tem conſiderant difficultatem ex diſcordia hæredum. Secundo, quia tex. expreſſe po nit iſtud argumentũ reſpectu hęredũ ſtipula toris tantùm,& tamen eadem difficultas eti eſſet reſpectu hæredum debitoris. d. l.fin.fl. 6o cõmunia præd. Tertio, quia non uidetur iſta dubitatio probabilis, quòd aliqui dixiſ ſent corrumpi ſtipulationẽ, quia cenſeret im poſsibile quòd iſti cõcordarent: quia imò ue ſ de riſimile eſt quòd concordent, ex Audaes d utilita Quarto noto, ſquoòd 34 uliinere eod it.& imat Alex.& Are ũuideturuera: quiae vts prout regulariter ſaeiur, dot,& de hoce luunf de ſeruit ruſt.p eliatelligiſine magn Rtdi,ftunus. quia ten eproceditde plano poteſt aluari niſi c le. Nõobſt, d.ſi cui. urquando cõceſſa eſt quundo eſt cõceſſain m bèdprobatur exillis lrunde cumibi ſit co iiasuidetur habitus ra emlolam creditoris, un bepartefundi, dumme wceatdomino minus kchetiam quia tex. dic umin infinito,& ſic ſ. lone,ut creditorpoſſet dtedliinere quin 1 — emdi rn nüsenn tpelonac mpr ohibe Öſentientis dätseſtilleter nõau datneatelectio,In ro did deinöpenine Pro ertineat ad d d de A ded 85 , Uatd Treden erne, uda. NSI TE e. ſpen d del; dan r Wttta eſſet 11 Aln ad Atideic Md „ 1. leoo) mteretle, intr 1enied an d den dlack Sum reprobath 1 Rc N△ 8* ate m LllCIP, dllegrulk 4pnnc Doꝛgiati em leruituris 68 Luubͤſhn ter gwodinrereh Ann 1† dod 2 1naobde — 9. nc Palnee ſtül d El 35 221 utilitate ſua. arg.l. Lucio. ff. de aq. quot.& for tè etiam poſſent cogi ut concordarent, per iu dicem, ad petitionẽ alterius ipſorum. d. l. hu- iuſmodi..fi.ff.de leg. i. quicquid teneat Bar. perl. quotiens. ff. deuſufruct.& d. I. itinere. quæ iura nõ negant quin poſsit iudex aliquo eorũ petente ſe intromittere. Quarto con- tra cõmunem facit, quia ſecundũ hunc intel- lectum nõ eſſet uerũ quòd ſtipulatio incide- ret in caſum, à quo incipere non poteſt: imò poſſet incipere à tali caſu, licet difficulter,& tamẽ tex.abſolutè dicit ꝙ à tali caſu nõ poteſt incipere.l.pluribus.§. fin.j. eo. Quinto&ul timo cõtra cõmunẽ facit, quia ipſi præſuppo nunt fore ut de facili hæredes ſtipulatoris di- ſcordent, ex quo ad eos ſpectat electio loci, in quo cõſtituenda ſit ſeruitus, ut ſentit gl. hic, per tex. in. ſi unus.. fi. ff. de ſerui. ruſt. præd. & fa.l.itinere. eod. tit.& l. ſi cui. ff. de ſeruit.& ita firmat Alex.& Aret. hic. Sed iſta opinio nõ uidetur uera: quia electio debet eſſe debi- toris, prout regulariter eſt. l.plerunq;. in fin. ff.de iur. dot.& de hoc eſt text. ad literam inl. ſi uia.ff.de ſeruit ruſt.præd. qui aliter nõ po- teſt intelligi ſine magna calumnia. Nonob ſtat d.l.ſi unus. quia teneo literã affirmatiuã, quæ procedit de plano: nam negatiua litera nõ poteſt ſaluari, niſi cum magna ſubauditio ne. Nõ obſt. d.I. ſi cui. quia ille tex. nõ loqui tur quando cõceſſa eſt uia tanq́; ſeruitus, ſed quando eſt cõceſſa in modũ ſimplicis faculta tis:qd probatur ex illis uerbis, Si cui ſimplici uſu:unde cùm ibi ſit conceſſa uia tanqᷓ; cõmo ditas, uidetur habitus reſpectus ad cõmodita tem ſolam creditoris, unde poteſt ea uti quali bet parte fundi, dummodo utatur ciuiliter, et noceat domino minus quàm poſsibile ſit. Et facit etiam, quia tex. dicit uiam fuiſſe conceſ- ſam in infinito,& ſic ſine aliqua determina- 10 20 30 tione, ut creditor poſſet ire quà uellet. Non 40 obſtat d.l.itinere. quia ibi elegit hæres locum uiæ, in quo loco cùm unus creditorũ diſſen- tiret fortè ex aliqua cauſa, tex. oſtendit per ta lem diſſenſum prohiberi acquiſitionẽ etiam in perſona cõſentientis.& ad hoc decidendũ factus eſt ille tex. nõ autẽ ut decideret ad quẽ pertineat electio.In propoſito igitur, cùm ele ctio loci nõ pertineat ad ipſos hæredes ſtipu- latoris, nõ uidetur eſſe aliqua probabilis dif- ficultas. Quare tu conſidera aliam fuiſſe in- tentionem luriſconſulti quam Doct. dicant: nam Iuriſconſultus nõ attingit caſum, quan- do omnes hæredes ſtipulatoris concordant, ut ſimul petant ſeruitutem ſibi debitam:quia ille caſus eſt clarus, quòd poſſunt. I. ſi unus. in ſecundo reſponſ.ff.de ſeruit. ruſt. præd. d. I.hæredes.. an ea. ſed totum attingit, quando ſinguli petunt iſtam ſeruitutẽ: nam iſte caſus eſt ualde dubius, quia uidebatur quòd non poſſent agere, tanq́; in hoc caſu uires ſtipula- tionis extinguerentur. tnam quando ſtipula tor moritur relictis pluribus hæredibus, fun- dus ipſe cui debetur ſeruitus, efficitur omniũ cõmunis:ſed ſtipulatio ſeruitutis non poteſt 50 60 tit. de uerb. oblig cõment. diuidi, unde ſequitur quòd quilibet tanquã ſinguli agere debebunt inſolidum ut ſibi cõ- ſtituatur ſeruitus: ſed iſtud eſt impoſsibile, quia in fundo cõmuni nõpoteſtacquiri ſer- uitus à ſingulis.d.l.pro parte. cum ſimil. ergo ſtipulatio uitiabitur, quia incidit in caſum à quo non poteſt incipere. l. pluribus.§. fi. j. eo. & conſequenter nõ deberent poſſe agere ut ſinguli.Sed reſpondet Iuriſconſultus utique fallendo arg.quòd ſtipulatio quantum ſit re- ſpectu ſeruitutis, incidat in dictũ caſum: ſed quia ex quo ſeruitus non poteſt per ſingulos acquiri, lex ſtatuit ſolui æſtimationẽ pro par te agentis.l.loci corpus.6. ſi fundus. ff. ſi ſeru. uend. ubi lex propriè facit iſtam conſequen- tiam, ſequitur quòd ſtipulatio ſuſtineat᷑: quia præſtatio licet reſpectu ſeruitutis ſit impoſsi bilis, tamen reſpectu æſtimationis quæ illi in d.l. loci.ſubrogatur, eſt poſsibilis. licet diffici lis: quia probatio intereſſe eſt difficilis. l. fin. ff.de præt. ſtipul. quæ difficultas nõ uitiat ſti pulationem.& ſic Juriſconſultus hic eſt ual- de breuis: quia dum refert argumentũ tenen tium ſtipulationẽ extingui, omittit maiorem tanquam de ſe notam, quæ ſuppletur per d. l. pluribus. 5. fin.& dum ipſe reſpondet, omittit etiam maiorem,& partem minoris, quæ ſup- pletur perd. l. loci.. ſi fundus. uoluit enim u- ti iſto argumento, Licet petatur ſeruitus, ta- men quia ſeruitus dari non poteſt, præſtabi- tur intereſſe:ſedſpręſtatio intereſſe nõ eſt im poſsibilis, ſed difficilis. d.l. fin. ff. de præt. ſti- Pu. ergo ſtipulatio debet ſuſtineri: quia quan tum ſit ad ęſtimationem, ceſſat argumentum partis aduerſę. Et ſic habes clarum intellectũ ad iſta uerba Iuriſconſulti ualde obſcura& breuia. Ex quo habes primo notare, iquod quamuis uitietur ſtipulatio quando uenit ad eum caſum à quo incipere non poteſt, I. exi- ſtimo. j. eod. fallit quando poteſt incipere ſal⸗ tem cõſiderata ſolutione per æſtimationem, licet nõ conſiderata re principaliter promiſ- ſa. Secundo habes notare, fquòd pluribus ut ſingulis nõ poteſt inſolidum conſtitui ea- dem Iteu in fundo cõmuni.& eſt ratio, quia ſeruitus principaliter debetur fundo,& in qualibet particula quis habet ſocium. I. u- nus ex ſocijs.ff. de ſeruit. ruſt. præd. unde ali- cui ut ſingulo nõ debet poſſe conſtitui, quia conſtitueretur ſuper alieno,& propterea nõ cõpelleretur cõſtituens etiã de facto permit- tere quòd ille uteret᷑, ut probatur in d. l. unus ex ſocijs.dum dicit actũ eſſe inutilẽ, quicquid dicat Bart.hic perl.per fundum. ff. eod. tit. In gl.in uerb.non poteſt.& in uerb. ſed nõ facit. Bar.& Doct. nõ uident᷑ bene explicaſſe intentionẽ gl. quare die quòd intellectus R- Zonis erat, ꝙ ſeruitus non poſsit acquiri per ſingulos, ex difficultate proueniente ex par- te creditorũ: nam ſi unus ex creditorib. agat inſolidũ, licet facilè ſit debitori cõſtituere ſer uitutẽ illi, tamẽ eſt difficile creditori: quia nõ erit ſibi conſtitutũ ius, donec etiã cõſtituatur alijs,& ultima præſtatio cõfirmabit priores. Kkkk 3 36 37 38 39 22²3 d. l.fi. ff. cõmu. præ. Sed Io. dicebat iſtam diffi cultatẽ procedere etiã ex parte hæredum pro miſſoris,& ſic iſtum ultimũ uerſ. nõ ſolũ re- ferri ad immediatè præcedentẽ, ſed etiam ad uerſ.ſed quo caſu.nam ſecundũ eum pone ꝙ ſint plures hæredes promiſſoris,& creditor agit cõtra unũ inſolidũ, ipſe nõ poterit cõſti- tuere, quia nõ eſt hæres niſi pro parte, unde nõ poterit cõſtituere ſeruitutẽ inſolidũ, quia ex hæreditaria portione non tantũ habet. Et pro hoc adducit unũ ſimile de illo qui debet centũ marchas,& eas nõ habet:nam talis diffi culter ſoluet, licet obligatio in ſe teneat. Idẽ in iſto hærede promiſſoris qui debet ſeruitu- tem inſolidũ,& tamẽ nõ habet ius cõſtituen- di eam inſolidũ niſi una cum alijs. Et iſta fuit uera intentio Ioan. unde apparet quòd argu- menta Barx. nihil faciũt contra eum:quia non negat Ioan. quin poſsit unus cõſtituere ſerui tutem pluribus inſolidũ, quando talis conſti tuens eſt ipſe perfectè dominus fundi in quo ſeruitus conſtituit᷑, prout loquit᷑ l. Lucio.&l. uia. allegata per Bart. ſed intellectus Ioan. lo- quitur in eo qui nõ erat perfectè dñs, quia nõ erat hæres niſi pro parte. Quare tu fortius ar ue contra iſtum intellectũ: nam eo admiſſo reſultat nedum difficultas, ſed impoſsibili- tas:quia, ut dixi, nõ poteſtper ſingulos acqui ri ſeruitus, ergo nõ debent poſſe agere iſti hę redes ſtipulatoris inſolidum aduerſus ſingu⸗ los,& ſic ſtipulatio cõtinet impoſsibile quan tum ſit reſpectu ſingulorũ, unde uitiatur. d. l. pluribus.& l. impolsibilis. j. eo. quæ difficul- tas ceſſat tenendo intellectum meum: quia ſi unus agat, cùm ſeruitus præſtari non poſsit, debebitur intereſſe, quæ præſtatio eſt diffici- lis reſpectu agentis:& ratio eſt, quia difficul- ter poterit probari.d.l.fin. ff. de præt. ſtipul. Expedita declaratione gl.pro expeditione materiæ uidendæ ſunt duæ quæſtiones. Pri- ma eſt, an in ſeruitute reali conſtituta, ſenten tia contra unum lata noceatalijs:item an pro ſit. Secunda eſt, quid iuris ſit in ſeruitute con ſtituenda. Circa primam caſus eſt clarus, tꝙ in ſeruitute cõſtituta, ſententia lata prouno, prodeſt alijs. l.loci corpus.5. ſi fundus. ff. ſi ſer uitus uend.& eadem ratione ſi ſit lata contra unum, nocet alijs. I. ſi de cõmuni. eo. tit.& fa- cit l.ex duobus reis ſtipulandi.j. tit. i.& iſta eſt cõmunis opinio, quam etiam tenet Alex. in l. ſæpe. in xv. col. ff. de re iud. Contrarium te- net Aret. hic, quia non eſt bona conſequen- tia, prodeſt, ergo etiam nocet, ut per Bart. in d. l. ex duobus. in iiij. quęſt. principali. Sed re ſponde, quòd imò conſequentia regulariter eſt uera,& Bart. ibi loquit᷑ in caſu ſpeciali, ut declarat ibi Aret. Præterea Bar. ibi ſe fundat ſuper d.l. ſi de cõmuni. quæ probat cõtrariũ: unde in illa I. Bar. tenet, ꝙ imò ſentẽtia etiam noceat, niſi quando eſſet lata per culpã ſocij, unde nõ eſſet ſuccurſum eis cõtra illũ ſociũ, ut ibi per eum.Secũdo adducit Aret.tex.in I. ij. C. de conſortib. eiuſdẽ litis. quæ lex nõ ui- detur admodũ facere, ex quo ibi dubiũ erat Alciati in I.ij.§. x his. 224 tantùm, an conſors poſſet agere:& concludit quod ſic, ſi ſatiſdet:ſedille text. non aperit, an illud procedat in iure reali indiuiſibili, ut eſt quæſtio noſtra. Iſtam tamen cõmunem opi nionem limitat Ang. in l. Papinianus, 5,ſi ex cauſa.ff. de inoffic. teſta. ut procedat niſi qud ad pręiudiciũ illorũ qui ſciebant litem mota. per Innoc. in c. ex inſinuatione, de procur, quod uidetur rationabile:& fa. d.l. ſæpe, cum 10 ibi notatis. Circa ſecundam quæſtionem cõ/ munis concluſio eſt, fquòd ſententia lata pro uno in ſeruitute conſtituenda, non prodeſt alijs. d. l.pro parte. Et eſt ratio differentiæ a priore caſu: quia ubi agitur de ſeruitute con- ſtituta, illud eſt ius indiuiduũ reale ad ipſum fundum, unde æqualiter prodeſt& noceto- mnibus: ſedin iſto caſu nondum eſt conce- ptum aliquod ius in fundo, ſed ſola actio per- ſonalis competit:& poteſt eſſe quòd uni cõ- 20 pPetat, alteri nõ, ut per Iacobum Butr.& Bart. in l. i. C. ſi in cõmuni eademq́; cauſa. Et pro- pterea non obſtat fundamentũ Rom,& Are tini hic tenentium contrarium, per d. 5. ſi ſun dus. qui loquitur in ſeruitute conſtituta:& e- tiam per argumentũ de iure in eſſe deducto, ad ius in eſſe deducendũ, de quo in l. Gallus. §. uidendum. ff. de lib.& poſthu. nam magna eſt ratio diuerſitatis inter utrunq; caſum, ut prædixi. Nec obſt. etiã ultima ratio Aret, 30 dum dicit, fquòd in indiuiduis ſententia lata pro uno, prodeſt cõſorti. I. ij. C. ſi unusexplu ribus.& per Bart, in J. ſi quis ſeparatim.§. ꝗd eſt reſcriptũ.ff.de appell. quia iſtud procedit in his, in quibus alteri per ſocium quæri po- teſt:quod nõ eſt in ſeruitutib.l.propriũ.ff.cõ mu. præd. Sed difficilior eſt quæſtio, idato quodiſta ſententia nõ proſit alijs, nũquid no ceate& ſic ſi unus hæredũ ſuccubuit, an alijs poſsit cõſtitui ſeruitus? Cyn.& Alex. tenent 40⁰ quòd nocet,& cõſequenter nõ poterit ſerui⸗ tus cõſtitui alijs. Ratio eſt, quia ſeruitus non poteſt conſtitui niſi omnibus: ſed ille qui ſue cubuit non poteſt adeſſe, ergo& ẽ. Cõmunis opin. eſt in cõtrariũ, ꝙ imò poterit conſtitui alijs: quã opinionẽ tenet Bart. Pet. de Anch. Rom. Aret.& alij hic,& eam ſequor: quia ra tio cur ſeruitus ſit cõſtituenda omnibus, eſt, quia ius eſt inſolidum omniũ. d. l. unus exſo cijs.ſed iſte qui ſuccubuit, non dicit᷑ amplius so habere ius in ſeruitute. l.ingenuũ. ff. de ſtatu hom. Sed nunquid debeat admitti iſte ui- ctus ſaltẽ in cõſequẽtia? Et Doct. uident᷑ ma- gis cõmuniter tenere quòd ſic, quod debeat admitti ſaltem de facto. quę opinio nõproba tur iurib.per eos allegatis, licet ſit ſatis æqua: ſed in puncto iuris ego crederẽ iſtum exclu- di penitus, ex quo ſententia quo ad eumfe⸗ cit ius. d.l.ingenuum. Et ſic ſit expeditus iſte 6. in quinq; lectionibus. S Saih obligatione generis unus ex hæredib. promiſoris con uentus, creditore fuerit abſolutus, alij cohæred es libe rabuntur plene ſoluendo pro portionibus ſui 2 Quc ſit huius deciſionis ratio. 3. 4 Alciati in textum huius. argumentu, eiſtenbroaene 40 4¹ 4 w 3 t ruüty peta Lagtr imſ ſe. uirquodnõ fuiſſet ſi uudẽnmtus,quia illial ecomnes ſoluiſſent i nülſius deciſionis, mconueniẽs, de quo I oikcreditori in diue le pſolutus nihil ſolt cecitor accepto tule in uni ex iſtis cohær ualcet ſteintellect öconuenit uerbis l.8o tter quia ſecundũ h erdiclt, cum hęredib ltiinelligendũ eſt, mgna diuinatio, pror duobus. in ij. q.ſ tit.i. lmerationẽ quendã ſi inmatur iſta oppoſitic iielectũ cumtex prę heredes fuiſſe oblig imdi ſequeret quodi cedior luccubuerat, lidio noneſt præſum Gaiaf de euict Ne ccüüor inſtruxerit lite aionibus arg.ſi aui Aenot moder, in rub 4 1 ſtn Soputo iſtũtext, ſim 4 ellgencäelſe,utſi ui um expluribus here te ligarur diuiſiſſe,&c Meiss nõeruntill oparte ſua nec expe 4.4, apotcit adeſſe, 0 —don „ 4 4 4ℳ 4! A 1un, 17. vu„ 4„a 4„00 — un 9 t— ! 5 9 l— 2 Wre regu , tit. de uerb. oblig. côment. · Proteſtatio quòd non intendat ſibi præiudicare, reſeruat ius cre ditoris. 6 Solutio partis nõ liberat ſoluentẽ, nec ſocios, reſpectu iſtius par 7 In neceßitate nemo liberalis exiſtit. 8 Nemo poteſt inuitus compelli accepto ferre. 9 Sicreditor petat ab uno ex pluribus reis debendi, non tamen (tis. uidetur dimiſiſſe. §. SITAMEN homins. Intelli- git᷑ iſte tex.tribus modis in gl. qui intellectus cõmuniter nõ tenent. Quarto modo intelle- xit Pet. Bart.& ſequuntur alij cõmuniter, ut 1 tex. uelit, tquòd in obligatiõe generis ſi unus ex hęredibus promiſſoris cõuentus à credito re fuerit abſolutus, alij cohæredes liberabun tur plenè ſoluendo pro portionibus ſuis, nõ habito reſpectu ad portionem illius qui obti nuit:quod nõ fuiſſet ſiiſte conuentus fuiſſet condẽnatus, quia illi alij nõ liberarentur, do- 2 nec omnes ſoluiſſent in eadem ſpecie.Et eſt ratio iſtius deciſionis, quia in tali caſu ceſſat inconueniẽs, de quo in§. pro parte. nõ enim ſoluit̃ creditori in diuerſis ſpeciebus, ex quo ille abſolutus nihil ſoluit. Et eadem ratio eſt ſi creditor accepto tulerit partem contingen tem uni ex iſtis cohæredibus. Sed aduerte, quia licet iſte intellectus ſit in ſe uerus, tamẽ nõ conuenit uerbis l.& principaliter diuinat ad tex. quia ſecundũ hunc intellectũ, dum in tex.dicit᷑, cum hęredibus promiſſoris egero, ſubintelligendũ eſt,& ſuccubuero: quæ eſt magna diuinatio, prout dicit Bart. in I. ſi ex duobus.in iij.q.j.tit.i. ubi ipſe reprobat per hanc rationẽ quendã ſimilẽ intellectũ. Con- firmatur iſta oppoſitio, quia ſecundũ hunc intellectũ cùm tex.pręſupponatiſtos omnes cohæredes fuiſſe obligatos ex promiſſiõe de functi, ſequeret᷑ quòdiſta ſentẽtia per quam creditor ſuccubuerat, fuiſſet iniuſta, quod in dubio non eſt præſumendum. l. Herennius. §. Gaia. ff. de euict. Neceſt ueriſimile ꝙ iſte creditor inſtruxerit litem, cùm deficeret pro bationibus. arg.l. ſi auiã. C. de inge. manu.& .aeli 3 quæ not. moder. in rubr. C. de eden. † Quare le, d huic aego puto iſtũ text. ſimpliciter& ad literã in⸗ telligendũ eſſe, ut ſi quis creditor agat contra * unum ex pluribus hęredibus promiſſoris, in iuideturob telligatur diuiſiſſe,& conſequẽter quòd alij cohæredes nõ eruntilli amplius obligati niſi pro parte ſua, nec expectabitur liberatio do- nec ille conuentus ſoluat᷑. fEt ratio eſt, quia, ut declaraui in.& harum. in ij. notab. S. eod. quòd plures hæredes debitores hominis in genere, ſoluendo partem non liberent᷑, fuit introductũ in fauorem creditoris, cui fauori, agendo cum uno tantũ, cenſetur renũciaſſe, alias debuiſſet agere contra omnes ſimul, q́d potuiſſet, ut per Bart. in l. ſi pluribus. in prin. de leg.ij.& in I.iij..i.j.tit.i.ſ uel debet prote- ſtari quod nõ intendit ſibi præiudicare: quia per talem proteſtationem reſeruat᷑ ius, ut per Bal.in d.6.& harum. Et tenendo hãc opinio- nem reſpondendũ eſt ad duo obiecta, quæ ui 6 dent᷑ nõ parũ urgere. Et primo obſtat, t quia ſolutio partis nõ liberat ſoluentẽ, nec ſocios, 20 30 40 60 226 reſpectu illius partis.d.õ.& harũ.& I. ſi nõ ſor tem.‚.ſi decẽ.de cond.indeb.ergo multò mi- nus debet præiudicare creditori ſola petitio. J. ſi creditores. C. de pact. Sed ad iſtud argu- mentũ reſpondet᷑, ꝙ eſt diuerſa ratio de uno ad aliud:nam ut dixi in d.§.& harũ.& probat᷑ hic ſecundũ hunc intellectũ, quãdo debitor ſoluit creditori pro parte cõtingente, nõ po- teſt creditor aſpernari ſolutionẽ, ex quo etiã inuitus cogeret᷑ accipere, ut ibi dixi reſpon- dẽdo ad l. tutor.§. Lucius. ff. de uſuris. unde cùm aliàs potuiſſet cogi, ſi recipiat, uidet᷑ rece piſſe tanq́; coactus. nec poteſt tali caſu capi præſumptio quòd uoluerit renũciare fauori ſuo, fquia in neceſſitatib, nemo liberalis exi- ſtit. l.xem legatã. ff. de adim, Ieg.& quod in ſi- mili not. Bar.in d.l.ſi creditores. Sed quando agit niſi cõtra unũ, ceſſat iſta ratio, quia uolũ tariè agit, unde ſibi præiudicat. per iſtũ text. Etidem eſt in acceptilatione:tquia nemo in- uitus poteſt cõpelli accepto ferre, ex quo ac- ceptilatio eſt donatio,& in ea etiam requiri- tur conſenſus.l.i.in fin. ff.de pact. Secundo contra hunc intellectũ obſtat, rquia ſi credi- tor petat ab uno ex pluribus reis debendi, nõ tamẽ uidetur diuiſiſſe, imò poteſt ab alijs pe- tere ſolidũ.l.reos. C. de fideiuſ.& notatur in d. l. ſi creditores. Sed reſponde quòd correi ſunt obligati inſolidũ&petitione& ſolutio- ne, unde difficilius liberantur perſimplicem petitionem, quam hęredes promiſſoris in ca ſu noſtro, qui non ſunt obligati inſolidum, ſed ſimpliciter tenẽtur obligatione diuidua, licet debeãt ſoluere in eadem ſpecie. Etidem in fideiuſſoribus, quibus competit benefi- cium diuiſionis. Inſtit. de fideiuſſ.. penult. Vnde ſiconueniatur unus tantũ, non tene- buntur alij ſoluere in eadem ſpecie. Et ſic re- manet clarè intellectus iſte tex. Cętera dic ut hicper moder. §. ITEM SI IN FAOTO- Materiã iſtius§.tangã j in§. Cato. in primo not.& etiam in ſeptimo,& in ult. item in vij. quæſt. Bart.& ideo ad ibi dicẽda me remitto. 1 Circa quæ conſitat materia diuidui et indiuidui. et nu. 2.3. 4 Facta alia dicuntur indiuidua ratione quo ad principalem obligationem, alia quo ad commißionem pœnalis ſtpu Catones tres fuerunt.(lationis. De quo Catone hic intelligendum. 7 An pœna contra omnes cohæredes pro portione hæredita ria committatur, ſtunus ex hæredibus promiſſoris in obligatione indiuidua contrafacit.& num. 9. Inſolidum dicuntur teneri, qui ſinguli ad totum integrum tenentur, non qui collectiuè. 10 Si promiſſor in ſtipulatione facti indiuidui promitteret per hæredem ſuũ nõ fieri, comitteretur pœna inſolidu: ſi ſecus, committeretur pænapro portione hæredita- ria.& num. 11. 12. 14. 13 Quando obligatio dationis fundatur in perſona principa lis, tunc adiectio hæredis eſt ſuperflua. 1s Si promißi factu eſt indiuiduũ ſub pœna, uno ex hæredib. contraueniente, ſi inſipulatione ſit promiſſum fictu hæ redis, ſiue non, quomodo cõmittatur pœna.& num. 16. 17 Stipulatio iſta, iter fieri, anſit facti uel iuris.& num. 19.27. 18 An ſupulatio itineris ſit de ſe ſtipulatio ſeruitutis. Kkkk 4 00 20 2² 23 24 25 26 69 70 7¹ 74 77 227 lter ficere quid propris ſignificet. ſſta ſtipulalio, iter non fieri, importat factum. Seruitutes rufncorum prediorum negatiuè nõ ſunt conceptæ. Appellatione ficli, uenit non facuum. Species proprie ineſt generi. Diſpoſttio in pœnalibus puniens contrafacientem, non habet locum in negligente. Tutor teſtamentarius excuſans ſe àtutela, perdit legatum. Delinquens in faciendo regulariter magis punitur, quam qui delinquit in non faciendo. Quando capimus factum ciuiliter, tunc appellatione facti ue- nit non factum etiam proprid. Nemo tenetur reuelare, quando imminet periculum læſionis in corpus ſuum. Verba in dubio debent intelligi naturaliter, non ciuiliter. An cohæredes non contrafacientes incidant in pœenam uera uel ficta contrafactione. Fictio non inducitur niſt ſuadente æquitate. öi quis tenetur ex facto tertij, ſi nonſit in dolo uel culpa, ceden- do actionem liberatur. Actio famil.erciſ.poteſt cohæredibus, qui nõ cõtrafecerũt in ob ligatiõe indiuidua promiſſoris, ad duos effectus cõpetere. Quando aliquis tenetur ex contractu ſuo uel quaſt,& habet actionem contra alium, non liberatur eum cedendo. Cur inductum ſit, quòd ſtunus ex pluribus hæredibus contra- eniat, omnes teneantur.& num. 38. 39. Quando ſubditur pœna fic indiuiduo, intentio contrahentiãũ eſt, ut iſtud factum integraliter præſtetur. Quilibet hæredum repræſentat in factis indiuiduis teſtatorem inſolidum ex neceßitate. Stipulatio iſta, amplius nõ agi, eſt diuidua.& num. 43.44. Ad hoc ut promißio ſit pœnalis, requiritur quòd in ſuͦpulatio- ne ſit facta expreſſa mentio pœnæ. Iſta ſtipulatio patroni cum liberto, ſi decem operas non dederis dabis uiginti, non eſt pœnalis. In ſiipulationibus facti pœna ſubdita reſpicit intereſſe. In obligationibus facti non poteſt pœna& res principalis ſi- mul peti.(tereſſe. An in obligationibus dandi pœna debeat regulari ſecundi in- Pœna conuentionalis poteſt capi large, ſtrictè& ſtrictißims. Quibus de cauſts ſoleat pœna apponi in obligationibus. Quare in obligatione indiuidua uno cõtrafaciente hærede, ſi- pulatio committatur contra omnes cohæredes. Stipulatio de rato hahendo eſt indiuidua in perſona principa- lis quando ſubiecta eſt pœna, ſed diuidua in perſona hære dum.& num. 54. uſq; ad num. 59. Stipulatio pœnalis debet regulari ſecundum naturam ſipula- tionis principalis. Obligatio, rem tradi, eſt omnino indiuidua. An obligatio, rem reſtitui, ſit diuidua. Quot modis oriatur obligatio, rem reſtitui. Cum quis tenetur ad tradendum ex facto alterius, non ex ſuo proprio conſenſu, tunc obligatio eſt diuidua. Duo fratres habentes fundum pro indiuiſo communem, uendi, derunt eum Titio pro certa quantitate, pacto appoſito, ut liceret eis redimere eodem precio intra quatuor annos: eueniente termino unus nõ uult redimere, quæſtio eſt an al ter poßit redimere.& num. 66.67. 68. Plures principales obligati ad rem reſttuendam, non tenentur inſolidum.(lidum. Depoſitarij qui non ſeruandum ſuſcipiunt, an teneantur inſo- In actionibus bonæ fidei, ille qui habet facultatem rei reſttuen- dæ, debet ſolus in totum conueniri.& num. 72.73. Quando cõcurrit rei uendicatio cum actione ſtricti iuris, tunc fiat condemnatio contra eum tantũ qui non habet,& con- tra eum ſolum agatur. Limitatur num. 75. 76. Quando actio ſtricti iuris non habet committere rei uendica- tionem, tunc nõ datur inſolidum contra unũ hæredem ha- bentem facultatem rei reſutuendæ, ſed contra omnes pro portione hæreditaria. Summaria 5.Cato. 4 78 Officium iudicis, quo quis compellitur ad edendum, habet naturam actus realis. 79 Intereſſe eſt pœna legalis. 80 In foro canonico ontnes contractus ſunt bonæ fidei. 81 Differentia inter diſpoſitiones legis e hominum. 82 Vbicunq lex præſumit aliquid actum à partibus, cui bar tes renunciare non poſſunt, dicitur diſpoſitio legis. 83 Vbi lex praæ ſumit aliquid cui partes poſſunt renunciare ila dippoſttio dicitur hominis. 4 84 Vbi lex aliquid inducit, non habito reſpectu ad uolunta- tem præſumptam partium, diſpoſitio erit legalis. 8s Si unus hæredu partem ſuãà emphyteotæ alienauit irrequi ſito domino, an omnes hæredes cadant ab emphteoſt. 86 Si unus ex pluribus hæredibus non ſoluit canonem emphy teoticum domino, an omnes cadant ab emphyteoſt. 87 Ratio cur ex delicto unius plures teneantur. 88 Nunquid in obligatione ſecundaria diſtinguatur inter con tractus bonæ fidei& ſtricti iuris, cim unus ex princi- palibus contrauenit, ſicut in hæredibus. 89 Contrafaciens nõ tantũ ſolus tenetur in contractu bone fi⸗ dei, ſed etiam in pact incontinenti appoſito in contra ctu bonæ fidei.( ſol iaum. 90 di plures depoſitarij rem interuertunt, tenentur omnesin 91 Pluribus contrauenientibus non eſt differentia inter con- tractus honæ fidei& ſtricti iuris. 92 Si plures in obligatione ſtricti iuris doloſe agant, non ta- men tenentur niſi pro parte hæreditaria. 93 Fictio idem operatur in caſu ficto, qd ueritas in caſuuuero. 94 Si plures depoſitarij inſolidu tenentur, quòd dolus& pœ- na non niſt inſolidum committantur, tenebuntur etiam reſpectu pœnæ, ſt qua fiuerat adiecta. 95 Quando plures eandem rem promittunt inſolidum, dicun tur duo rei debendi. 96 di plures tenentur obligatione indiuidua, quid iuris. 97 Facta promißione inſolida in contractu diuiduo obligatio ne, ſed indiuiduo ſolutione, an dicantur duo rei. 98 Quid iuris in obligatione ſecundaria. 99 Quando aliquis deponit uel accõmodat rem, ex primæua natura iſtius contractus eſt, quod debitor tenetur rem reftituere, uel eam cuſtodire.(pænam. 100 Cohæres niſt dederit pro cohærede negligente, incidit in 101 Ratio quare dare facilius ſit quàm facere.& num. 103. 102 Vbi pœna per euentũ diei uel conditionis cõmittitur, diff- cultas non excuſat in obligationibus dandi. 104 Fideiuſſores cum habent mandatum à debitore, poſſunt ſoluere de ſubſtantia eius. 105 An fideiuſſores poßint ſoluere de bonis debitoris etiamſt bona non eſſent apud ſe. 106 Cohæres non poteſt dare pro alio. 107 Vbi oratio ſumitur ex uniuerſo, ſtin parte nonobſerue- tur, in totum oratio redditur falſa. 108 Ratio, quare ſtpulatio amplius non agi,& rem ratam haberi, ſint diuiduæ. 109 Conditio reddit actum indiuiduum ex præſumpta uolun- tate diſponentis. 110 Vbi conditio eſt appoſita diſpoſitioni diuiduæ, aſſumit cius naturam.. ꝛn Stante ſtatuto quod pœna appoſita dationi non poßit exi- giſt arbiter condemnet ad dandi ſub pœna, quid iuris. ꝛ12 Procurator promittens quòd dominus ratum non habuit, uidetur quod debeat liberari. 1u Si quis ſimpliciter promittit ſe facturum& curaturum ut tertius tale quid faciat,& ſubijcit ſupulationem paœrna lem:is ſtfecit quod potuit, liberatur. Idem ſipœnanon eſt addita.&num. 116. 114 Promittens factum alienu cum effectu,intelligitur pr caſe. uus Promißio facti alieni, ſemper reſoluitur in promißionem curandi de iure canonico. 1 u7 Quando aliquis promittit ſimplidter, qd tertius tale qui faciat, nõ addita pœrna talis pulatio regulariter nar Halel⸗ Thruaimluitua ſt aciecta ſtioiuslitum cntna on outrauenerit.. 3 iinßcb ntiuiuo pœra in autenetur iſolidumm 1 luſdlusperci fuũ exc hnationem neliormem u ℳ9 ſpulatio irckfmtenio Hlisheres matris pro parte reuendtam protapart harpto ſtcuuicua ſecundu iucico achrii. Ceattvr git otrapluresf fnakdo ili debẽt cöpelli E lſtbultonibus pretoriſs./ aum diuicuum uel indui laio ad pœxnam uel inten in contraficientem. G imnjjode excpiendo cſt Wonagend. i iftugregulgiter cuuſe im mediute. un Cptin ſecefferiprohibet u Anpromitensgeneraliter ne rſß non autem de pere frha ſunt ſemper inellig en j Phelatine exeptionis ei⸗ . ddn 4 8 Ade⸗ 189 e— FTA — 335 ATnennnn enee 155 156 157 864 aAs. M 15 229 Ualet. EFallit, ut num. 118. 119. Stipulatio non committitur niſt quatenus intereſt. Obſeruans diniduum in factis diuiduis pro parte tantùm, inci- dit in totam pœnam mero iure. Etiamſi ſint plures obligationes principales quibus ſit ſubdita pœna, reſpecuu pœnæ habentur niſi pro una. Natura copulæ eſt, ut requirat concurſum omniũ copulatoru. Quanqdo ſunt plures perſonæ principales, non cõmittitur pœ- na niſi pro parte eius qui contrafacit. Ius canonicum mitius procedit in pœnis qudm ciuile. Vbi agitur de attendendo promißis, ius canonicum magis obli- gat quam ciuile. Pœna de iure canonico in totum poteſt peti, tam in obligationi- bus dandi quam faciendi, ſt in totum principalis promißio non fuerit obſeruata. Vbi lex aliquid dicit enarrando factum, non licitum eſt argue re a ſola talis facti conſideratione. gi pœna indiuidua eſt adiecta fach indiuiduo, cõmittitur ſtipu- latio inſolidum contra omnes licet unus hæredum tantum contrauenerit. di in facto indiuiduo pœna indiuidua accedat, ſolus contrafa- ciens tenetur inſolidum mero iure, non in effectu. Vhi uaſallus perdit feudi ex culpa, dominus nõ tenetur offrrre cſtmationem melioramentorium ſecus ſt ſine culpa uaſalli. An ſlipulatio de defendendo ſuper una actione ſit diuidua. Pilius hæres matris pro parte, poteſt uendicane rem ſuamà ma tre uenditam pro ea parte pro qua non eſt hæres. Exceptio eſt diuidua ſecundum naturam rei, conſiderato præ- iudicio actris. di creditor agit cõtra plures fideiuſſores qui promiſeritt de de- fendẽdo, illi debẽt cõpelli ad coͤſntuendũ unũ procuratorẽ. In ſupulationibus prætoriſs, fiue contineant dationem ſiue fa- ctnm diuiduum uel indiuiduum, ſemper committitur fipu latio ad pœnam uel intereſſe niſi pro parte contra hære- dem contrafacientem.& num. 37. Promißio de excipiendo eſt diuidua, ſicut etiam promißio de non agendo. Effeczus regulariter cauſæ immediatæ tribuuntur, non autem mediatæ.(nere. Quod in ſpecie fieri prohibetur, cenſetur etiã prohibiti in ge- An promittens generaliter non excipere, intelligatur de dila- toriſs non autem de peremptoriſjs. Verba ſunt ſemper intelligenda in potentiore ſignificatu. Appellatione exceptionis etiam proprie uenliit dilatoriæ, ne- dum peremptoriæ. Argumentum ab etymologia quando locum habcat. An appellatio unius proſit pluribus. Appellatio magis participat de exceptione, quàm de actione Obligatio de agendo nomine proprio inter hæredes diuiditur, et quilibet hæredu promiſſoris agẽdo pro parte liberatur. Promißio de agendo nomine alieno eſt diuidua,®ulatur ſe cundi naturam promißionis de agendo nomine proprio. An aliquis poßit agere uel defendere per plures procunatores. Si quis ante conſtitutam ſeruitutem promittat non agere, talis promißio eſt diuidua. Promittens facere domũ ſub pœna, ſt unus ex pluribus hæredi bus eam faciat, licet alij nõ faciat, nõ incidit tamẽ in pœnd. Poſt ſeruitutem conſtitutam promißio de amplius non agendo eſt indiuidua. Stipulante aliquo ſibi& hæredibus ſuis uſum, hæredes ſinguli habebit uſum inſolidum. Vſus quare dicatur indiuiduus. Si quis in re indiuidua non tranſitoria ad hæredes, ſtipuletur ſibi& hæredibus, talis obligatio non transfunditur de te- ſtatore ad hæredes. Licet ſeruitus realis competat pluribus hæredibus, tamen dici tur una ſeruitus. In ſeruitutibus realibuis fundus ſeruiens non grauatum licet fun dus dominans efficiatur pluriu, qui deinde eum diuidant. Si unus ex pluribus hæredib. ſtipulatoris ſit offênſus, poterit is Summaria Cato. 230 agere cõtra promiſſorẽ, qui promiſit ſub pœna ſtipula torem ſuosq́; non offendere,& conſequetur pœnam in ſolidum.& num. 159. 160. 161.164. 162 Conditio pœnalis ſtipulationis euenit quo ad omnes. 163 Stipulatio continẽs factum negatiui cohærens perſonæ, nõ tranſit ad hæredes, neq; ex parte ſtipulatoris nec pro- 165 Mortuũ offendi nõ poſſe, ut intelligatur.(miſſoris. 166 Nunquid mortuus poßit criminaliter condemnari. 167 Si promiſſor offendat cadauer ſtipulatoris, an competat actio ad pœnam conuentam. 168 Stante ſtatuto, quòd occidens occidatur niſi habuerit pa- cem ab hæredibus, num ſufficiat quòd habuerit pacẽ cũ uno, an uerò requiratur ab omnibus. nu. 172.173. 169 Indefinita an& quomodo ægpolleat uniuerſali. nu. 170. 171 Appellatione hæredis indefinite, in quacunq; materia ue- niunt omnes hæredes.(redibus. 174 De iniuria facta defuncto, proſecutio cõpetit omnibus hæ- 175 Si pater monachus interficiatur, ad quem ſpectet remißio. 176 Vtrum unus ex hæredibus faciendo pacem cum occiſore, impediat ne condemnetur. §. CATOr pro declaratione iſtius tex. præmitte primòo, ſquòd omnis materia di uidui& indiuidui circa tria principaliter con ſiſtit:aut enim quærimus, nũquid illud quod eſt deductum in principali ſtipulatione, diui ſionem recipiat:& de hoc uidimus in 6& ha- rum.& in§. ex his. 5. eo. quòd aut ſtipulatio conſiſtit in dando,& regulariter eſt diuidua: aut in faciendo,& regulariter eſt indiuidua. de quo etiã in l. ſtipulationes non diuid.j. eo. Aut& ſecundo quęritur ubi deuenit᷑ ad ſe- cundariã obligationè, uidelicet ad intereſſe, quę ſubrogat᷑ obligationib. faciendi, nũquid ea obligatio recipiat diuiſionẽ:& regula eſt ꝙ ſic, de quo in d. l. ſtipulatiões. uerſ. Celſus.& quid ſit reſpectu hæredũ, eſt tex. in§. itẽ ſi in facto. S. eo Aut& tertio quęrimus quo ad a- liã ſecundariã obligationẽ, ſcilicet ad pœnã, & de hoc tractat᷑ in iſto§., ubi Juriſcõſ.refert uoddam bimembre dictũ Catonis, uſq; ad uerſ.ſed uideamus. deinde decidit quandam dubitationẽ, uſq; ad finẽ:& licet Bart.& alij antiqui doct.tenuerint quòd dictũ Catonis nõ duret niſi uſq; ad uerſ. ab omnibus. tamen iſta opinio nõ eſtuera,& certè doct. antiqui in hoc oſtenderũt ſe nõ uidiſſe regulas gram maticales:quia illa infinitiua poſita in tex. pę nam cõmittere, itẽ, differẽtiæ hanc eſſe ratio- nẽ, regunt ab illo uerbo, Cato ſcribit:& iſtud etiam cæcis apparet,& ita tenet Raph. Com. Pet.de Beſu.& Iaſ.hic, licet ipſi adducãt ſolũ quaſdã rationes perſuaſiuas. Secundo prę- mitte, ſ quòd facta dicunt᷑ indiuidua alia ratio ne quo ad principalẽ obligationẽ, alia quoad cõmiſſionẽ pœnalis ſtipulationis: nam quo ad principalem obligationẽ facta dicunt᷑ indi uidua ſecundũ Bar. in I. ſtipulationes nõ di- uid. ſ. eo. quia in eis ſuccedit obligatio ad in- tereſſe, unde ſequeretur inconueniẽs ꝙ quis poſſet ſoluere partim in ipſo facto, partim in intereſſe, q́d lex abhorret, I. ſi ex toto.§. fi. ff. de leg.i.ltẽ quia ſtipulãs uidet᷑ effectũboperis cõſideraſſe.l.in executione.§. i.j. eo. Quò ue- rò ad pœnalem ſtipulationẽ factũ indiuiduũ dicitur, quãdo cõtrauẽtio unius ex hæredib. 1 a Vide etia eui- dentialia poſt ta in§.& ha⸗ rum. 5. eo. 4 5 Acddde, iſta ſe⸗ cunda ratio ui detur uerior, quia prima nõ uidetur proce dere niſi inob lig. daci, pro- uit loquitur d. §. Pro parte. de quo tamen uide inſra in vi. not. Alciati In sCato. 4 promiſſoris tantũ nocet ſtipulatori, quantũ ſi omnes cõtraueniſſent:quæ regula nõ pro- batur alibi melius quàm in iſto tex.& conſe- quenter ubi ceſſat iſta regula, factũ dicit᷑ diui duũ quantũ ſit ad pœnalẽ ſtipulationẽ in hæ redib.Et iſta eſt ratio cur ſtipulatio amplius nõ agi, uel rem ratã habere, dicat᷑ diuidua, per iſtũ tex.nã ſi unus ex pluribus hæredib. agit, nõ poteſt agere niſi pro parte, et ſi rem ratam nõ habet, iſtud nõ præiudicat ſtipulatori niſi pro parte, ut eſt tex. hic,& declarãt moder.& facit doctri. Bar. in l. ſtipulationes non diuid. in iij.q.ĩ.eod. Tertio præmitte, ſquòd tres reperiunt᷑ Catones qui fuerũt Iuriſconſulti. Primus fuit Marcus Portius Cato, de quo in 1. ij.§. deinde Marcus. de orig. iur. Secundus fuit eius filius, qui egregios de iuris diſcipli- na libros reliquit, ut ſcribit A. Gell. lib. xiij. cap.xviij. Tertius fuit lõgè iunior, Fabius Sa binus, qui floruit ſub Alexandro Imperato- re,& propter ſapientiã, Cato ſui temporis di ctuseſt.unde malè intelligũt hic moder. dum dicũt iſtud reſponſum fuiſſe Catonis Vticen ſis: nam ille profeſſione fuit Stoicus, nõ Iuriſ conſultus. tEgo arbitror intelligendũ hic de Portio Catone filio, propterea quòd ille iu- nior ſcripſit tantũ octo libros epiſtolarũ,& tres iuris ciuilis,& unũ ex Proculo,& Iuriſ- conſultus allegat hic Catonẽ lib. xv. Præte- rea iſte iunior fuit contẽporaneus Pauli Iu- riſcõſulti autoris iſtius legis,& fortè illemet, ad quẽ reſponſum hoc Paulus ſcripſit: ſiqui- dem in litera Piſana ita inſcribit hęc lex: Pau lus lib.xij. ad Sabinũ. Summa ſecũdũ Bar. et alios hic, tenendo cõmunẽ literã, quę in ef fectu nõ diſtat a litera Piſana, ut apertiſſimè oſtendit Soci.hic, quicquid per infinitã uer- boſitatẽ repetat hic Lud. Bolog. intelligendo tex.ut ipſe dicit, ſecundũ litera Piſanã: quę in 10 20 terpretatio nõ poteſt defendi ſalua ratione re 40 cti ſermonis, iuxtal. Plautius. ff. de aur.& arg. leg. quia illa clauſula poſita in ſecunda parte tex.ut in illa ſtipulatione, per te nõ fieri etẽ. ſe cundũ eum debet emẽdari ſic, illã ſtipulatio- nẽ per te nõ fieri etẽ. quo caſu cõſtructio eſ- ſet uitioſa, unde nõ puto recedendũ à cõmu- ni litera, ſecundũ quam duę ſunt principales difficultates in tex. Prima eſt in illis uerbis, iter fieri uel nõ fieri nam Dd. intelligũt tex. de promiſſione ſeruitutis itineris:qui intelle ctus nõ eſt uerus, ut jĩ dicã in ij. notab. Secun- da difficultas eſt in uerſ.Paulus reſpõdit. pro pter uarietatẽ literæ: ſed tu tene literã negati- uam, prout cõmuniter habet. Et in iſto uerſ. ſecundũ magis cõmunẽ intelligentiã dubi- tat Iuriſconſ.nunquid idẽ ſit de ſtipulatione iter fieri uel non fieri, quod de ſtipulatione Titium hæredemq́; ratũ habiturũ. Et Paulus dicit quòd nõ, ſed ęquiparat᷑ illi ſtipulationi, 50 per te nõ fieri nec per hęredẽ tuũ etẽ. Sed iſte 6o intellectus non placet, ex quo dubitatio iſta nõ fuiſſet probabilis: quia Iuriſcõſ.habet pro claro, quòd una ſit diuidua, altera indiuidua. Præterea huic expoſitioni obſtant uerba lite ræ, dum dicit, uideamus ne non idẽ hic ſit:& ſic illud aduerbiũ, hic, debet referri ad proxi miorẽ ſtipulationẽ, Item obſtat ponderando dictionẽ, magis, per quam Iuriſconſ. præſu ponit fuiſſe aliquã rationẽ cur magis iſta ſti- pulatio, iter fieri, ęquiparet ſtipulatiõi, Titiũ hæredemq; ratum habiturũ, quàm illi, perte non fieri& ẽ. quod eſt falſum, imò contrariũ eſt indubitabile. Et etiam ſi ſeruamus aliam declarationẽ quã tenuit Iaſ. uerba non con- ueniũt: quia Iuriſconſultus non facit aliquã comparationẽ de ſtipulatione per te non tie- ri, ad ſtipulationẽ amplius nõ agi:quia appa- ret ex uerbis literę,& etiam comparatio eſſet ualde abuſiua, ex quo s deciſum erat alteram eſſe diuiduam, alteram uerò indiuiduã. Ego infrà in proximo notabili declarabo iſtũ tex. & oſtendam non fuiſſe hactenus intellectũ. Nota primo ex iſto text.fibi, pœnã cõmit ti pro portione hæreditaria. quòd ſiunus ex hæredibus promiſſoris in obligatione indiui dua contrafaciat, committitur pœna contra omnes cohæredes pro portione hęreditaria, non aũt inſolidũ.& ita tenet Bart. in i.oppoſ. ſequit᷑ Imol. Paul. de Caſt.& cæteri omnes. Sed aduerte, quia iſta opin, ab omnibus ap- probata non uidetur ita indiſtinctè uera,& contra eam eſt tex. ad literam inl. hæredes.§. in illa.ff. fam. erciſ. ubi dicit tex. quòd uno cõ trafaciente cõmittitur ſtipulatio inſolidum. Nec eſt bona ratio Aret.in§. item ſiin facto. S. eod. quòd dum tex. dicit inſolidum cõmitti ſtipulationẽ, debet intelligi collectiue: quia omnes tenentur inſolidũ ſimul, non autẽ ſin guli. nam iſtud non eſt interpretari textum, ſed ſubuertere,& exponere albũ pro nigro: t quia inſolidũ dicũtur teneri, qui ſinguli ad totũ integrũ tenent᷑, non qui collectiuè.. ex his. 5. eo. Inſtit. de duob. reis.§. ij. Nec etiã ſo- lutio Soci.hic poſt Imol. quicquã ualet, dum dicunt, quòd imò ille tex. probat cõmunem opi.in ratione ſui, ibi, ne factũ unius cæteris damnoſum ſit. nam(cum reuerẽtia) ipſi non uidentur bene intellexiſſe tex. quia uult dice re Iuriſcõſ.quòd cohęres debet cauere ſe prę ſtaturũ indemnes alios in caſu quo contrafa ciat:quia cùm omnes tenerẽtur inſolidũ, po- tuiſſet creditor agere cõtra quẽ uoluerit: un/ de anteqᷓ́; agat omnes ſunt in periculo dam- ni.& ita etiã declaratur in d.. idẽ iuris. unde debet caueri ne alias factũ illius contrafacien tis ſit damnoſum illis:nõ enim ſuccurrit᷑ am- plius per actionẽ famil. erciſ. cùm tex. loquat in caſu quo redditum ſit illud iudicium, un- de amplius reddi non poteſt. l. ſi filia.6. fiff. eo.tit. ᷑ Secundo cõtra cõmunem eſt tex.in 9 J. ij.§. itẽ ſi in facto. 5. eo. in ducendo hoc mo- do. Nam ſi unus ex pluribus hęredibus con- trafacit, dicit tex. quòd omnes tenenturi etin fert, ꝙ ſi cohęres ſoluat, repetetper actionem fam. erciſ.illud quod præſtiterit, ſi competit illi actio fam erciſ.ergo ſoluit coactus,& cô- ſequẽter potuit cõueniri inſolidum, alias de- buiſſet agere nego. geſt.l.iij. C. de neg. 3u bopinio, ut per Ale ünmẽtiohereci& iieen quilibet cõtral Lcõmitut pœna inſo iarin vꝗ. Etex ionõpoſſe ſuſtineri. rsuulthęredes ten wirquiaputo diſting wittusfactiindiuidun lenperheredẽ ſuũ nõ nnkpœnainſolidũ. heredis, et tũc cõmittii ione hæreditaria. Et: nunq caſum eſtiſtarn tinpecunia,& ſicii delona hæredũ: unde pleadſolutionẽ totius umẽhæredes nôtener rinria,quia talis: hanre inheredes,& delxi rbiuxtalii. nidepꝛc Sed relbäã mẽtioné hære nctperteſtatorẽ& urſecincipitaperſor doreſt teltatorſtipular durconſiſtüt in kacioe . etcum.. ineipiataperſo „ 233 10 11 Eteodem modo poteſt induci tex. in l. inter cohæredes.. quod ex facto. ff. fam. erciſ. nec debet reſtringi text. quando ſolutio eſt facta tantũmodo pro parte hæreditaria, ex quo ge neraliter iura dicũt quòd repetet illud quod præſtiterit,& ſic quantumcunq; ſit, quia illa eſt natura illius relatiui, ut per Bal. in l. cun- ctos populos.in prin. C. de ſum. trin.& fid. cath. Tertio induco tex. in l.in executione.§. quòd ſi ſtipulatus.j.e.eibi, uerior eſt eorũ opi. unius facto omnes teneri, quoniã licet ab u- no prohibeor, nõ tamen in partẽ prohibeor. Nam iſta ratio infert quòd heredes nõ tenen tur pro portione ſua tantùm, ſed inſolidum, ex quo ille prohibet᷑ inſolidũ.& fortius pro- batille tex.cõſiderando quòd cõcedit ſoluen ti actionẽ famil.erciſ.ut s dixi. Quarto cõtra iſtam cõmunẽ moueor ratione:nam in ſtipu latione indiuidua quę nõ tranſit ad hæredes, prout eſt ſtipulatio illa, per te nõ fieri quò mi nus mihi agere ire liceat, ut eſt tex. in l.ſtipula tio iſta, habere. in§. ſi quis ita. j. e.& eſt cõmu- nis opinio, ut per Alexj. in vi. q. Bar. ſi ſit ad dita mẽtio hęredis,& cõſequẽter ad hęredes trãſeat, quilibet cõtraueniès tenet᷑ inſolidũ, & cõmittit᷑ pœna inſolidũ:& probat᷑ ex do- ctri. Bar.j.in v.q. Et ex his uidet᷑ cõmunis opi nio nõ poſſe ſuſtineri. Nec ob.iſte tex. qua- tenus uult hęredes teneri pro portiõe hęredi taria:quia puto diſtinguẽdũ, ſan in ſtipulatio ne iſtius facti indiuidui, promiſſor etiã promi ſerit per hęredẽ ſuũ nõ fieri.& in tali caſu cõ- mittit᷑ pœna inſolidũ. Aut nõ eſt facta mẽtio hæredis, et tũc cõmittitur pœna niſi pro por- tione hæreditaria. Et ratio differentiæ inter utrunqʒ caſum eſt iſta:nam cùm pœna conſi- ſtat in pecunia,& ſic in dando, eſt diuidua in perſona hæredũ: unde q́;uis teſtator tenerer᷑ ipſe ad ſolutionẽ totius pœnę ſi cõtrafaceret, tamẽ hæredes nõ tenentur niſi pro portione hæreditaria, quia talis actio transfundit᷑ de te ſtatore in hæredes,& conſequẽter diuiditur per l.xij.tab.iuxta l. i. C. ſi cer. pet. l. pacto ſuc ceſſorũ. C. de pac. Sed quando teſtator facit expreſsã mẽtionẽ hæredũ, obligatio nõ tranſ fundit᷑ per teſtatorẽ,& cõſequẽter nõ diuidi- tur, ſed incipit à perſona ipſoꝶ hęredũ, quib. poteſt teſtator ſtipulari etiam integraliter ea quæ conſiſtũt in faciẽdo. l. cõtinuus. 5. fi.j. eo. tit. ge uerb. oblig. cõment. 10 20 30 40 et cùm incipiat à perſona hęredũ, iuxta l. i. C. 50 ut act. ab hær.& con. ipſi cenſentur principa les,& conſequẽter tenent inſolidũ, ut in hoc §.in fi. Et pro hoc facit, quia nõ eſt abſurdum qoud in plus teneãtur hęredes, quãdo nomi- natim ex diſpoſitione cõtrahentiũ cautũ eſt ne prohibeant, quàm quando ſimpliciter te- nentur ex diſpoſitione legis:quia durius agi- tur cum homine quàm cum lege.l. Celſus.ff. de arb. Bal.in c.ſicut. de cohab. cler. et in c.qᷓd translationẽ. de off. leg.& in l. qui Romæ.§. Flauiusꝗj. e Sed cõtra iſtam rationẽ obſtant tria:& primo, quia dato quòd iſta obligatio inciperet ab hæredibus, dicitur tantũ hæredi taria.l.hæreditarium. ff. de bon. aut, iud. poſſ. 60 234 Bar. in J. ſtipulatio iſta, habere, in§. ſi quis ita. in fi.j.eo.cùm ſit hæreditaria, ergo debet diui dipro portionibus hæreditarijs, prout dicit Bar. in l. cõtinuus. 6. fi in i. q. j. eo. Sed ad hoc reſponde, ꝙ quicquid dicat Bart. nõ reperit in iure quòd lex xij.tab.diuidat niſi actiones ſeu obligationes quæ trãsfundunt᷑ de teſtato re ad hæredẽ, nõ autẽ quę incipiũt ab ipſo hæ rede:nam in tali caſu ceſſat ratio, ex quo hęre des dicuntur principales,& etiã tales obliga- tiones propriè nõ dicũtur hæreditariæ. Nec obſt. d. I. hæreditariũ. quia ibi obligatio erat cauſata in perſonam defuncti, licet executio obligationis tẽderet poſt mortẽ ipſius:ſed in caſu noſtro iſta obligatio hæredũ nunquam fuit cauſata in perſonã teſtatoris, imò eſt alia diuerſa obligatio ab ea qua tenebat teſtator. d. l.ſtipulatio iſta..ſed ſi quis uti frui.j. ect Se- cundo obſtat, quia in obligatione dandi adie ctio hæredis eſt ſuperflua. I. eum qui ita.§. i.. eo. ſed hic ſumus in tali obligatiõe reſpectu pœnæ, ergo nõ eſt curandũ de expreſſiõe no minis hęredũ, prout etiã dicũt Doct. in d. l. ſti pulatio iſta.. ſi quis ita.j. eo. Sed ad iſtud re- ſpõde: quia imò in caſu noſtro iſta expreſſio eſt magni effectus:ſquia quãdo obligatio da tionis fundat᷑ in perſona principalis, tunc ad iectio hęredis eſt ſuperflua, ex quo tales obli gationes tranſmittuntur indiſtinctè ad hære des.Sed in caſu noſtro iſta obligatio dationis nõ fundatur in perſona defuncti, quia uen it acceſſoria obligationi facti, quę obligatio in- cipit ſolũ in hærede, ut s dixitet quamuis ob- ligatio facti eſſet talis quæ aliàs tranſiret ad heęredes, puta quia nõ reſpiceret factum per- ſonale, ſed potius eſſet introducta ad conſer- uationem iuris in eſſe deducti, prout ſolet de clarari in§.item ſi in facto. 3. eo. uel etiã aliter ſecundum doctrinam Bart. in I. ſi ſic. ij j. eo. tamen adhuc eſſet idem: quia ſtipulans tale factum etiam nomine hęredis, uidet hoc age re ut ſtipulatio reſpectu hæredis ab eo inci- piat,& expreſſum ceſſare facit tacitũ. l. cum ex filio. ff. de uulg.& pupill. b& iſtud facilius inducit᷑ in factis quàm in dationibus, ex quo dationes nõ uariant᷑ ex perſona hæredũ, ſed factis ſic.l.ſi nõ ſortẽ..libertus. ff. de cõd. in- de. Bar. in l. ſtipulatiões. in x. opp. j. eo. † Ter tio obſtat iſte tex.dum exẽplificat de ſtipula- tione per te nõ fieri, neq́; per hęredétuũ, quò minus mihi ire agere liceat,& tamen ſi refe- ratur ad principiũ§.in tali ſtipulatione non cõmittitur pœna niſi pro portione hæredita ria:et ita cõmuniter intelligit᷑. S8ed reſponde, quodiſte intellectus nõ eſt uerus, ut s dixi: unde tu adhærendos dictis, dicas iſtũ tex. de bere aliter intelligi. Nam Cato quando in fa- cto indiuiduo dixit omnes hæredes teneri pro portione hæreditaria, exemplificat ne- dum in ſtipulatione iter fieri uel non fieri, ſed etiam in ſtipulatione perte non fieri ne- que per hæredem tuum. Sed Paulus Juriſ- conſultus reuocat iſtud exemplum in dubi⸗ um,& dicit uideri potius talem ſtipulationẽ 13 a Stringe fortius illii tex. referẽ do ad ſecundis membri diui- fionis, poſitum in principio te tus, ibi, aliud quod toti peti neceſſe egt, nec diuiſim præ ſta ri poteſt.& ui de eundem D. mei j. in vij. q. Bar. in pri- ma limit. b Adde qd' not. Soci. in§. item ſK in faclo. 5. e. in j. col. in fin. 14 ubi dicit, ꝗd' in obligatione facti ſi hære- des nõ expri⸗ miütur, tenen⸗ tur pro parte hæreditaria ad pœna: ſecus ſt exprimatur quia tenentur inſolidi.& ſĩc plus operatur expreßa ꝗᷓ ta- citum, de quo in l. iij.per Do ctores. ſ e le gat. primo. 235 xæquiparari illi, Titium hæredemq; ratum ha biturũ,ex quo in utroqʒ caſu eſt facta expreſ- ſa mentio hæredũ. deinde concludendo dicit quòd nõ eſt idem:quam reuocationẽ puto re ferendam generaliter,& ſic ad utrũq; caſum, ut iſta ſtipulatio, per te non fieri neq́; per hæ- redem tuum, non æquiparetur illis, iter fieri uel non fieri: quia in illis hæredes tenent᷑ pro portione hæreditaria, ſed in hactenentur om nes inſolidum.Item non æquiparatur illi, Ti tium hæredemq; ratum habiturũ: quia in hac cõmittitur pœna inſolidum aduerſus contra facientem tantummodo: ſed in iſta, per te nõ fieri neq; per hęredem, cõmittitur pœna con tra omnes inſolidum,& ſic habet ſeparatã na turam ab alijs ſuprà nominatis ſtipulationib. & ita eſt intelligendus iſte tex. dum loquens de ſtipulatione, Titium hæredemq́; ratum ha biturum, dicit, hac ſtipulatione ſolus tenebi- tur:nam dictio, ſolus, tribuit actum inſolidũ. I. cùm ſolus. in gl.i. ff. de uſucap.& eodem mo do declarandus eſt tex. in l. inter cohæredes. 5. ſi quis ſtipulatus.ff. fam. erciſ. Et ratio iſtius deciſionis eſt, quia cùm ſtipulatio, rem ratam haberi, ſit diuidua in ipſis hæredibus, licet, ut dicit text.dominus ratũ habere nõ poſsit pro parte, ſi ſtipulatio cõcepta ſit cum mentione hæredum,& unus cõtraueniat, tenetur ſolus inſolidum, quia cenſetur principalis,& obli- gatio incipit ab ipſis hæredibus, ut s declara- ui:alij uerò nõ tenentur, ex quo obligatio eſt diuidua.Sed cõtra iſtam deciſionẽ Iuriſcõſul tus tacitè arguit in uerſ.qᷓ;uis. Tu dicis quòd in hac ſtipulatione, Titiũ hæredemq́; ratum habiturũ, ſolus ex hęredibus promiſſoris qui contrafacit, tenetur inſolidum,& è conuerſo ille tantũ ex hæredibus ſtipulatoris cui nõ ra tificatur aget inſolidum: certè iſtud nõ uidet᷑ bene dictum:quia ſipromiſſor ipſe nõ poteſt Alciati in.ij.g Cato. 10 20 habere ratum pro parte, ſed cõmittitur pœna 40 inſolidum, ergo idem debemus dicere in hæ- redibus, ut nõ poſsit unus cõueniri ſolus pro parte, ſed debeant teneri inſolidũ, ex quo om nes repræſentant teſtatorẽ ſimul. Sed tamen nõ obſtante iſto fundamento, Iuriſcõſultus firmat prædictam deciſionem:quia iſtud fun damentum procederet in obligatione indiui dua,& conſequenter in illa ſtipulatione, per te non fieri neqʒ per hæredem tuũ: ſed iſta eſt diuidua,& differt ab illa.& hac ratione Iuriſ- 5o conſultus poſuit illã aduerſatiuã, q́uis, quæ aduerſat᷑ tacitę obiectioni, quæ potuiſſet fieri per ſupradictam rationẽ:& ſic iſta aduerſati- ua, quis, ſtat augmentatiuè, implicans deci- ſionem procedere nõ obſtante tali obiectio- ne:& iſta eſt propria natura illius dictionis. l. tutor..contrariã.ff. de pig.act. l.i.6. dolum. ff. de eo per quẽ fac.& licet Soci. hic multis uer bis teneat ꝙ imò in prædicta ſtipulatione cõ- traueniens nõ teneatur inſolidum, tamẽ eius rationes nihil faciunt, quia loquuntur in ob- ligatione indiuidua, uel quando nõ eſt facta mentio hæredis. Et ſic ex ſupradictis habes pPerfectam doctrinam poſitam in iſto tex.per 60 235 Iuriſconſultũ, conſiderando quatuor caſus Primus eſt, fcùm promiſſum factum eſtindi uiduum ſub pœna, uno ex hæredibus cõtra- ueniente, ſi in ſtipulatione nõ eſt promiſſum factũ hæredis, cõmittitur pœna reſpectuom nium proportionehęreditaria, uteſt tex hic. Et ratio eſt, quia pœna conſiſtit in pecunia, quæ obligatio cùm trãsfundatur in hæredes diuiditur per I. X 11I. tabul. pro rata. l. i. 6.ſ cer.pet.Secundus caſus eſt, fquando in dicta obligatione indiuidua eſt facta mentio hære dum, ò& tunc pœna cõmittitur inſolidum, d I. hæredes.§. in illa, ponderando eum quinq; modis, ut dixi in uoce:. Et eſt ratio, quia obli gatio incipit ab eis, unde ſunt principales,& ideo nõ diuiditur perl. Xl. tabul. prout de claraui. Et quòd nõ diuidatur, tenuit etiã pe- trus, Imol. in d. l. cõtinuus.§. fin. Et iſtum ca- ſum tangit Iuriſconſultus in illo exemplo de ſtipulatione, nec per te neq; per hæredẽ tuũ fieri:nam dicẽdo quòd talis ſtipulatio differt quo ad cõmiſsionẽ pœnę, ab illa, iter fieri uel nõ fieri:item ab illa, Titium hæredemq; ratũ habiturũ:ſequitur per argumentũ à ſufficien ti partiũ enumeratione, quòd in iſto caſu cõ- mittatur contra omnes inſolidum:ſi enim nõ cõmittatur pro portione hæreditaria contra omnes, ſicut ſtipulatio iter fieri uel nõ fieri: nec inſolidum reſpectu cõtrauenientis, ſicut Titium hæredemq́; ratum habiturũ: necpro parte rata cõtrauenientis, ſicut ſtipulatio am plius nõ agi: ergo neceſſariò dicendum eſt ꝙ cõmittatur inſolidum cõtra omnes.Et iſtum caſum luriſconſultus breuiter attingit, quia erat ſatis deciſus in præcedentibus, in d. 9. in illa.& etiã in d.õ.item ſi in facto. inducendo uts feci. Tertius caſus eſt, cùm promiſſum eſt factum diuiduum, ut amplius non agiuel rem ratã haberi: nam tunc ſi nõ eſt facta men tio hęredum, ſolus cõtraueniens tenetur pro parte. Et ratio eſt, quia ſolùm pro parte dam- niticat, ut hoc tex. uerſ. at ſide eo.& l. præto- riæ..incertum. ff. de præt. ſtipul.& fa.. ſi pro curator j.rem rat. hab. Quartus caſus eſt in dicta obligatione diuidua, quando facta eſt mentio hæredum: nam tunc cõtraueniens te netur inſolidum, ut hoc tex. uerſ. nam hacſti pulatione. Et ratio eſt, quia hæres habet᷑ pro principali, ex quo obligatio incipit ab eo,& cõſequenter tenetur inſolidum: alij uerò co- hæredes ad nihil tenentur, propter diuiſionè obligationis: nam in indiuiduis promittens pro ſe& hęredibus, obligat eos hæredes inſo lidum:ſed in recipientibus diuiſionem quili- bet ſeparatim tenetur, unde unus nõ præſtat factum alterius. fa. l. de pupillo. 5. ſipluriũ 21 ſf.de no.ope.nunc.Et ſic iſte tex. clariſſimus redditur ſinealiquo ſcrupulo,& in eotradi- tur perfecta doctrina iſtius articuli. Nam ex dictis Catonis deciduntur duo caſus, quãdo non eſt facta mentio hæredũ:& ex dictis Pau li deciduntur alij duo caſus, quid iuris quan- do eſt facta eorũ mentio.& iſta opinio etiam apparebit in infrà dicendis, in ſextad ſepti⸗ ma „ al. oreß„ mſurgieri 4dlegoia hüun. ſaci1n0 er quod f 15 minumen M inauaitpnm bõderzq uc lic igur ee cedenten n4 l.heretts,a9 ker ficinga aquadua 1 do lnguliiſ erfa 16 liadtenenn ſil breſtate hn 0 cautlöes Etd S„ſiol 4 ila reglladi 1 relbbiſi 1 kanftn 1 ſum in ilagu d ſequ darfnaan Hitdcen 4 ne, ponderm N do ſecuntod ono, ga Lua et repet tuua prectaa tiu ut perla inl unregen dis ffdelagz Tertioindunl põderanuod clionem inal dum ſeunau ram que na geſuntiurſs munẽdiceretur, quc liutseſt minta,&p iinpomiſſortener rü uopoteſt uen ſolutio nõ uideri bu Primaeſt, quiat ſardionibus ſeruitut Uäoſtendiing. Iha — i undeab eo ſtip aſfen aun ſetuiure id eſt adan du na lieruertitur Lij in p X partb. ſed fandſn geandaratio eſtiq ſoligã aaiu 1 unrgem,m rerslitde ſe ſtipulat kalip ah umubieſtappoſita npecnais CiLucius.ff deſen ted it ein oſtto nõ apparet at Iieloas dergo necellarid in uiniach lone tacti nilireſpo⸗ acop. Qua. 1 5 much Uo nieſtlaſhicnam to indun,g falt na ter dietuſt umnõ dicitur co dum comniti tlerätur ad ius, ut el puluunnel ſce ſeruit lega. Sed cömſßi alt dimm(cilicetuerbũ! ſipilauiſm diere elſeobligatior herſt uße wütudargumem u ciu debiunie weeraur t 1. atihſttmacmdh Irac leruitutẽ tr iſflamg dpiciente factur naipmie lutelt ex in li in . ſott Ala j. eümccſotte lljetimponitu rth⸗ ldlunin ultug altern tirſati heie clarum ſi ipo penn oien ſtactiric neherallgiss llgprimn e atiu ſquc em et quiaaltern n uelparũdiſt dunt Ani 1 i gimſine da colla Bt hach.— d dlouer rũi b Adte,Kein iatie üumäl ie. 8 erane iend,u junijche 8 nnd n— mena Amob deannädleen üununus ir 1 4 1 A4. oanõch 1. 4.C Anoi Iure Sa mnlcon — Mone„ urloquiturperugmai nucnumerauone quithi — omnesinlöläm, darurpro poniione asih 1 tiunlar benin ucut 1 21 ſ tipulato icrſenh aurcontra dum reſpectucöruune mhxredem 87 rata côtraueniems ſcuih nõ agt ergo neceſſmicia olidum cörnoma uriſconſultus brectem auis deciſus in præcccenstu: A culind. 5. item ſinfeäh i ertius caſus chamnj 4 4 1 cum Giulduum, Wtampllbnd hr 9 ratom odiwr. 18 rere 44011 — beri nam tuncſimicht ſolus cõtracccicsmudi totas 7 ln. 1 trer cit quiaſoumap: icet ai T... o on N. e- nhoctex. uerſ alſiecnè aptaue 4„ tuc unls „ hah(Oc. remrat. hꝛb. MM ieret in aicicua, Cud- 200 guione iulchae, fa mmtnccn cal 10 n hoctexlel werius ſed 2 2 9* ,19. dlluiſcj cX io eſt quuhe I1,Ll LIr 1— 65 e d. picjt ulpa,ex 5 r„' Dl deprat lol al. ex quo Obl allibet te 1„ aliducwae.„ e eneturinlolcnn inſolidts 41. roptele., 3 nihiltenento. prd iendum. — icliibitmensdo gaOmts. Na teMlmei. Nec cdidus,ODn Tus ſt dica- LDr e1 giuod text. „nune. ᷑nun d do ſcnpuh3 ropro, 10 um Kt, quöd odbspeccaſſe 4 4 14 deciduᷣνσνur, Oc. ErTCD, g. 3 mendo, urs eſpondit Kactine e gtext. lo⸗ „ ook Arer p ilelet culpa ex L T — enoe rorü menn 1* 4 237 ma quæſtione Bar. Noto ſecundo, ibi, ſiid factum.& ibi, iter fieri. tquòd iſta ſtipulatio, iter fieri, eſt facti, nõ autẽ iuris. Doct. hic cõ- muniter tenẽt, quòd imò iſta ſtipulatio ſit ſer uitutis,& conſequenter mixta, propterea ꝙ in ſeruitute etiã uertitur factum. l. fin. ff.cõm. præd. ſed Paul. de Caſt.& Alex.&alij moder nitenent quòod iſta ſtipulatio cõtineat factũ, uidelicet locum aptari, uiamq́;ſterni, per quã iter fiat.pro quibus facit text.in.ſi iter. ff. de ſeruitutib. Sed iſtas declarationes ego nõ pu to eſſe ueras:& primò quòd tex.nõ loquatur de ſtipulatione ſeruitutis, probatur ex ſupra dictis uerbis, ibi, ſi id factum& ẽ, Item proba- tur, quia iſte tex. uenit continuatiuè à§. item ſi in facto.& conſequenter loquitur in ſtipu- lationibus facti, ergo non poſſumus dicere ꝙ ſit intelligendus de ſtipulationib. ſeruitutis, quæ ſunt iuris. Nec obſtat ſi ſuſtinendo cõ munẽ diceretur, quòd ex quo ſtipulatio ſer- uitutis eſt mixta,& participat etiam de facto, quin promiſſor tenetur pati, ut not. in d.§.& harũ.ſatis poteſt uerificari intentio tex. Nam iſta ſolutio nõ uidetur bona pluribus rationi bus.Prima eſt, quia factum nõ uertitur in ob ligationibus ſeruitutis niſi in cõſequentiam, ut s oſtendi in 6.& harum.& uult Bart. hic in rin. unde ab eo ſtipulatio nõ denominatur, ſedà iure, id eſt, à datione, quæ in ea principa liter uertitur. l. ij. in prin. cum ibi not. 5̃ eod. Secunda ratio eſt,tquia quãuis ſtipulatio iti- neris ſit de ſe ſtipulatio ſeruitutis, iſtud eſt ue rum ubi eſt appoſita certa determinatio fun- di.l. Lucius.ff. de ſeruit. ruſt. præd. Sed in ca- ſu noſtro nõ apparet factam mentionem fun di, ergo neceſſariò intelligendũ eſt de ſtipula tione facti:niſi reſpondeas utj dicam. Tertia ratio eſt Iaſ.hic:nam ubi uerba referuntur ad factum, nõ dicitur conceſſa ſeruitus: ſecus ſi referãtur ad ius, ut eſt doctrina Bar. inl. pen. ff.de ſeruit. lega. Sed hic uerba reſpiciunt fa- ctum, ſcilicet uerbũ fieri, ergo nõ poſſumus dicere eſſe obligationẽ ſeruitutis. Et confir- mo iſtud argumentũ:nam licet uerbum; iter, referatur ad ſeruitutẽ, tamen ſi additũ ſit uer- bo reſpiciente factum, attenditur natura uer bi, ut eſt tex. in l. i. in prin. ff. de flumin. f Quar ta ratio etiam ponitur per Iaſ.quia cùm luriſ- conſultus alternatiuè dicat, iter fieri uel non fieri:& clarum ſit quòd ſtipulatio illa, iter nõ fieri, ſit facti: idem etiam debemus dicere de illa prima, quia alternatiua ſolet poni inter ſi- milia, uel parũ diſtantia. I. i. ff. de reb. dub. ꝗd argumentũ eſt coloratũ nõ concludens:quia etiam alternatiua ponitur quandoq; inter di- uerſa in ſubſtantia, reſpectu finis ad quem u- trunq; tendit, ut per Bal. in J. filiæ. in i.oppoſ. C. de colla. Et ex his cõfunditur prima decla- ratio uerborũ hic. Secunda quoq; declara- tit. ge uerb. oblig cõment. 10 20 30 40⁰ 50 tio hic, dum dicũt, quòd iſta ſtipulatio impor 60 tabit ut ſternat᷑ uia, ſeu aptetur locus, non eſt uera,& cõtra eam obſtat fortiſsimũ argumẽ- tum:nam iſtud, aptare locum, cùm ſit factum indiuiduũ, aut unus in totũ ſternet,& alij co- 238 hæredes nõ incident in pœnã, ex quo non in tereſt ſtipulatoris, ut s in§. præced.& I. ſi ita fuerit ſeruus duobus.. pen. ff. de manu. teſt. per Paul.& Soci.hic in tertio not. Aut nullus ſterneta,& omnes incident in pœnã ex facto proprio, quia omnes ſunt negligentes,& di- cuntur contrauenire:& ſic nõ uerificant᷑ uer ba tex.qui præſupponit in ſtipulationẽ fuiſſe deductũ tale factũ, per quod ex culpa unius alij tenentur, nõ autẽ quilibet ex culpa b pro- pria. Vndeomiſsis declarationibus Doct. tu ſcias, t ꝙ iter facere, ex proprietate latini ſer- monis ſignificat ire: unde Plinius ad Traianũ epiſt. lib. x. Poſtquã uehiculis iter facere cœ pi, grauiſsimis æſtibus uexatus ſum. Et in e- pitome Titi Liuij lib. X X✕ II. Hannibaltribus noctibus ſine ulla requie iter fecit.& fa. l. ij.§. quid enim. ff. ſi quis caut. In propoſito igitur hic non eſt accipienda interpretatio de itine- re reſpectu ſeruitutis: quia cùm lex de ea lo- quitur, nõ utitur uerbo fieri, ſed uerbo cõſti- tui uel dari.l.ſi unus ex ſocijs.& l. uia conſti- tui.ff. de ſeruit. ruſt. præd. Nec eſt intelligen- dum de ſternenda uia, quia iſtud exemplum nõ conuenit:ſed debemus intelligere de ſim- plici facto, quãdo quis ſtipulatur iter fieri,& ſic ire ad aliquem locũ:quod exemplũ eſt ge- nerale,& poteſt in ſpecie uerificari pluribus modis: ueluti, promittis iter fieri mihi licere per aream tuam in domũ meã? uel, concedis iter fieri perme de fundo tuo in fundũ meũe nam talis promiſſio licet ſit facti, tamẽ tranſit ad hæredes, iuxta diſtinctionẽ Bart. in I. ſi ſic. ij.j eod. Et ex iſto tex. ſecundum hanc decla- rationẽ infertur, quòd nõ ſit uera opin. Paul. de Caſt. Xret. Soci.& moder. in 9. item ſi in fa cto..eod. dum dicunt, quòd ſi in ſtipulatio- ne facti fuiſſet expreſſa cauſa, puta quia dictũ ſit, promittis mihi agere licere per fundũ tuũ ad tundũ meũ: quoòd talis ſtipulatio continet ſeruitutẽ, non autẽ factum. arg. noratorũ per Bart. in J. iij.§.pus. ff. de alien. iud. mut. nam iſta opin. cõfunditur ex iſto tex. intelligendo eum ad literam, ſubi iſta ſtipulatio, iter fieri per fundum tuũ ad fundum meũh eſt facti,& nõ iuris. Nec dicatur quòd in iſto tex. nõ cõ- ſtat de adiectione illorũ uerborũ:quia reſpõ- deo quòd tex. noluit ea ſpecificare, ſed gene- raliter locutus eſt, ne uideretur reſtringere il lud exemplũ ad unam ſpeciem tantũ: nam a- liàs ſi nõ intelligeremus factã mentionẽ fun- di, iſta ſtipulatio nihil ualeret, propter ambi- guitatem& incertitudinẽ. I. triticũ. l. ſtipula- tus.j. eod. nec tranſmitteretur ad hæredes, ex quo eſt ſtipulatio facti determinati. l. apud Iu lianũ.§. ſi quis alicui. ff. de lega. i. Nec obſtat ratio ipſorũ, dum dicunt, quòd iſta expreſsio fundi uidetur afficere rem, icut quãdo quis promittit nõ ædificare in fundo ne obſcuren tur lumina domus, ut per Bart. in d.§. opus. Nam reſpondeo, quòd in exemplo Bar. pro- miſsio reſpicit formaliter utilitatẽ ipſius rei, & ſic domus, unde in tali caſu inducitur ſerui tus realis: ſed in caſu noſtro uerba reſpiciunt LIII quitur impro- prie,& fingit omnes peccaſ⸗ ſe, ut probatur ex uerb. uiden tur,& dictio- ne, quodammo do. Cum enim unustantũ pro hibet, alij tenẽ tur, nõ tamen poßüt dici pro 20 hibuiſſe niſt ficte. Itẽ nõ ob ſtat ſi dicatur, quod maior eſt culpa illius qui nihil aptauit, qudm aliorum qui ſaltem pro parte aptaue- runt,& ideo il la deberet attẽ di,& in totun attribui lli ni- hil aptanti, ita quod alij dice rẽtur teneri ex fac illius. Nã reſpondetur, quod in tantu ſunt in culpa il li qui pro par- te fecexit, ſicut ille qui nihil fe cit. ed quantu ad ipſim credi torem, ex quo erant ei obliga ti inſolidit, eſt bene ueri quod reſpectu ipſo- rum hæredum inter ſe attẽde tur culpa illitis qui nihil fecit, tanquà maior, 21&c. b Quod eſſet ĩca ſu iſto, ex quo quilibet hære- dum repræſen tat teſtatorẽ in ſolidum in fa- ctis indiuiduis, & conſequen- ter quilibet te- neturinſolidi. §. ex his. 5. eo. l. continuus.§. fi. j. eo. unde ni ſt inſoliai fiat, quilibet est in mora ex culpa propria. c Ad iſtum text. uide etiam laſ. in l.ſi ſic. ij. in pen. col.j. eod. 22 23 239 cõmoditatem perſonæ, alias iſta eſſet nimis magna reſtrictio ad doctrinã Bar. in l. penul. ff de ſeruit. ruſt. præd.& pro iſta opi. facit qᷓd tenet Pet.de Beſut.& ſequuntur aliqui mo- der. hic, quòd ſi in inſtrumẽto dicatur, quòd quis fuit ſtipulatus iter fieri per fundum uici ni, non fiet interpretatio quòd ſit ſtipulatus ius ſeruitutis, ſed ſimplex factum,& ſimpli- cem patientiã à promiſſore: quia cùm uerba ſintt dubia, debet fieri interpretatio contra ſti- pulantem. l. quotiens. l. ſtipulatio iſta. õ. in ſti- pulationibus. j. eo. Not. tertio ex tex. ibi, iter non fieri, ſecundũ unam interpretationẽ, iꝙ iſta ſtipulatio, iter nõ fieri, importat factum. & facit, quia non poteſt importare ſeruitutẽ, ex quo ſeruitus eſt ad utilitatem prędij domi nantis. l. ut pomum. ff. de ſer.& not. in l. idem Iulianus. õ. ſi quis alicui. ff. de leg. i. ſed iſta nõ tendit ad utilitatẽ prędij dominantis, ſed po- tius ad damnũ. Confirmatur etiam, tquia ſer uitutes ruſticorũ prædiorũ negatiuè nõ ſunt conceptæ.§. æquè. Inſtit. de act. Ad idem etiã facit, quia iſta ſtipulatio reſpicit liberationẽ, quæ contraria eſt ſeruituti. I. non ſolum.. ta- le legatum. ff. de lib. leg.&, ut dixi, in hoc nõ eſt difficultas, ſed diſcordia eſt inter Docto- res circa intelligentiam iſtorum uerborum: & Doct. cõmuniter intelligũt iſtũ tex. quòd non intelligatur iter nõ fieri, ſed quòd intelli at nõ fieri quò minus mihi ire agere liceat. 8. iſta eſt cõmunis opin. unde ſecundũ hanc opi.caſus eſt expeditus, quòd iſta ſtipulatio eſt facti. Sed Aret. Soci.& laſ.non tenuerunt iſtum intellectũ, quia ſequeretur quòd Juriſ- conſ.in uerb. differentiæ. reuocaret in dubiũ illud qᷓͥd ſemel eſſet deductũ. Itẽ, quia eſſet ni mis magna ſubauditio ad tex. præſertim cùm alternatiua pręcedẽs habeat iter,& una pars alternatiuæ declaret aliam. l. i. ff. de reb. dub. quare ipſi tenent quòd imò tex. intellexerit 40 de ſtipulatione iter non fieri, et exemplificat Aret.de eo qui habebat fundum ſeruientem alteri, unde ipſe ſtipulatur iter non fieriam- plius de ſuo fundo ad fundũ dominantem:& ſic eſt quædam liberatio ſeruitutis à fundo. Aliter exemplificat doci.ut hic per eum. Po teſt etiam iſtius ſtipulationis exemplum acci pi in eo qui uendit fundum,& promittit em- ptoriper eum fundum nõ fieri iter: nam iſta uerba importabunt eum liberum in effectu à ſeruitute itineris:& iſtud exemplum eſt ue rum in ſe, licet non conueniat textui. Ego in telligo tex. generaliter, quando quis ſtipulat ab aliquo qui promittit non ire: quia iſta uer ba, iter non fieri, important nõ ire, ut sdecla- raui. Intellige tamẽ, quando quis facit talem ſtipulationem habito reſpectu ad aliquod ius in eſſe deductum, prout eſt in ſupradicto ex- emplo Aret. nam aliàs non poſſet uerificari ratio Iuriſconſ.hic. Item iſta ſtipulatio reſpi- ceret merũ factũ perſonale, unde non tranſ- iret ad hæredes. l. centeſimis, 5.i.j. eo. l. qui in futurum. ff. de pact.& per Bart. in dl. ſi ſic. ij. eo, Adde etiam quòd exemplum iſtud, ſeu Alciati in S. Cato. 20 30 50 60 240 aluus ma br iſta uerba, uel non fieri, non ſuntin ſitera pi- 3 jcuumie Lu ſana:& ego etiam uidi libros antiquos in qui 1 lcusſeßu ellit bus non erant illa uerba:& illud mihi ma i0 J lnglinln placet,& in hoc probo literam Piſanam licet dnulels f d in ea animaduerterem eſſe aliquos errores d cöungenti 1 ut oſtendi in Diſpunctionib. lib. iij. cap. xij K xcixn uo, & etiam propter uetuſtatẽ illa litera male d neie li& Lſeg teſt legi,& Doct. noſtri ut plurimũ male refe Kanr peiapumie runt, quod apparet ex gl. in l. i. ff. ſi cert pet bi lum facit, n & per Bertach. in repertorio ſuo in uerbo, li. lr im non! ber, ubi diſcrepat à gl. in relatione dictæ lite- 1 un Etiſtud ræ. Noto quarto ex eiſdem uerbis, iuncto 1 hſum ade ſent uerſ.pręced.ibi, ſi id factum&ë. fquòd appel 2 3 ndal in uerſc latione facti uenit non factum:& iſtud not. 4 dd. nij col. faci moder. hic,& Jaſ. inl. ij. in prin.& in. item ſi nn lepuninille q in facto..eo. Et circa hunc articulum Bart. 1n ui deliquitin in l. naturalis. in prin. ff. de præſcrip. uerb. di- auld cuius. ſtinguit, quòd factum poteſt capi ut genus, & diuiditur in affirmatiuam& negatiuam:ſi uerò capitur ut ſpecies, tunc cõprehenditur factum affirmatiuum tantum. l. in facto. fde cond,& demonſt. Sed iſta doctrina Bar. eſt ambigua: quia non explicat, nunquid intelli gat de genere propriè loquendo:nam ea quę inſunt in tali genere, licet largè, tamen dicun tur propriè ineſſe, quia ſpecies proprie ineſt generi, ut dicit Bald. in I. ij. C. de iur. aur. an- nul. unde in materia quantumuis ſtricta, ap- pellatione facti comprehenditur non factũ, ex quo proprieè ineſt, iuxta l. cum lege. ubi Kret. ff. de teſta. Si uerò Bar. intellexit de ge- nere largo& improprio modo, eſſet ſecus, per not. in c. Rodulphus. de reſcrip, Alb. de RNol.in J.ij. in princ. 5. eo.& Aret in l. impoſ- ſibilis. ꝑer illũ tex. j. eo. dicũt quòd imò iſtud procedit largè& improprieè, pro quibus ad- de tex. in I. qui non facit. ff. de reg. iur. ponde rando uerbũ, uidetur, quod denotat impro- prietatem.& iſtud etiam uoluit Pet. de Anch. in l. ubi autem.. qui id quod.j. eo. ubi infert, quòd ſiteſtator imponat pœnam hæredi con trafacienti in aliquo ex cõtentis in teſtamen/ to, quòd ſi hæres delinquat in non faciendo, puta quia negligat ſoluere legatum, non in- cidit in illam pœnam, tex quo in pœnalibus diſpoſitio puniens contrafacientem, nonde- bethabere locum in negligente.& ita etiam reſident moder. hic, inducentes pro iſta par- te text.in l. cùm quid j. eo.&d. fi. nſti. eo. quo rum inductio eſt multũ fragilis: quia etiam in pœnali ſtipulatione illa claufula, ſi aduer- ſus ea factũ fuerit, refertur ad ſtipulationem non fieri,& ad ſtipulationem fieri, ut proba- tur in d.§. fin. b quia uerum eſt quòd non fa- ciens, aduerſus ea facit. unde Xlex. in d.5. qui id quod. tenet contra Anch. cuius opi. uide/ tur uerior,& conſequenter teneo quòd talis hæres negligens incidat in pœnam. pro qua opin. inducitur text.in l. ſi quis maior. C.de tranſact. ubi l. pœnalis loquens in faciente aduerſus pacta, habet locum etiam in eo qui promiſſa non implet,& ſic in non faciente. Secundo inducitur text. in l. ex his apparet. ff‚de excuſ.tut./ fubi tutor teſtamentariue f eX lodnot, Bart.in k lecum infec. O lera tres caſus. Pri aimus factum ciui ſcertur à iure, tan queſuntiuris,3 enit non factũ, etial ſtlem ſtipulatior tlacti& ita procec undus caſus eſt, qu giculionem facti- 25 mnuidetur quodnẽ olcfacere: unde ſta lcjentem contra ſta ur ad eum qui ni 4 w nctatum ſ nor deech Agde Arimiin ac quo uuh edubio male loqui minämelul da Dicus nl. ut uim ij in gimej neitudtanto fortiu cod. diens non haberet p qunfuiſſet ſibireu unlicaſu non incid wchextraordinariar vobare, debuillet ſi um lij. C.adl.lul. 26 nann ſeuelare quan dlonisin corpus ſu litatenent côm erin ci. de off dele qpia noneſtueru tormentis, Nec 4 merufantealiqu em ümurinreuelante err leneitee lus puhemd e d wi dn i lämuss(eailillustexr 4 ghazas anrguntuaaded linca ullerx B 8 lerx. Etad iſt lede Kſc Doiconſi cit üiueftf a piendo ſachin linj naiina lum pri tum ſec he 8 a„ un anmaondenn Xna acßta. a aa zidelndnt delulene elligi „ hahceretnn Reriin tad cie — Kii uenitno ceKaſinliji lixtra de do R. l Ktcim canal dhd Algen 1 ere licetlogeen emeletguäfer dicit BaldinljCin m materia quanumul tacti comprchendhn oprie ineſt icmalen teſta. Siuerò Ba yxth d& impropnio muchd nc.“Rodulphuscenthi in princ eoR Jrul illũ texj eo dici qul lurge& improprè u- qui nonfacitffcelgi bä, uidetur qpoddenn R iſtud etiam obuilt tem. 5. qui id qwodjei rato imponarxenn in aliquo exconuht hæres delinqurrimni negliga luerebcgmn am pœxnam fexquon puniens contrahtdelte e locum in negigene oder Hic inducenliſ, 4 aum g nn t molũ tugj olationeilc 28 29 3⁰ quidh ſeo ll, ubi po- cin. an ſi uullirmanatis iſtipulalle aiſh''orijs ſub tũ fueri reter t excõmu ſe ¹ 1 A — doow e — elauerunel at ficti 1. 1 tCldesat in ex- 18 2, ed X comlecru, — m Anch dil uunicatio enute quo e- . ſamCanon. ens ncl ridui cum 241 excuſans à tutela, perdit legatum: quia con- tra iudicium teſtatoris facit. ad idem eſt text. in l.ſi quis ſepulchrum. 5. funus. ff. de relig.& ſump. fun.& gl. inl. ſi mora. in uerbo, nec fa- cto mulieris.ff. ſol. mat.& per iſtas rationes ita in cõtingentia facti conſuluit Bal.& Cor. conſil.xcix. in i. uol. In contrarium tamen fa- cit text.in I. i.& I. ſeq. ff. ad I. Pompe. de pari. ubil. Pompeia puniens eum, cuius dolo ma- lo paricidium facit, nõ habet locum in ſcien- te tractatum& non reuelante: quia talis mi- tius punitur. Et iſtud facit ad quæſt. traditam in c.quam te. de ſent.excõm.& Ang.in tra- ctat. malefi. in uerſ.che hai tradito la tua pa- tria.in iiij.col.& facit, tquia regulariter ma- gis ſolet puniri ille qui deliquit in faciendo, quam qui deliquit in non faciendo. l. diuus. ff. ad Silla. l. ſi cuius. l. deniq;. ff. de uſufru.& quod not. Bart. in I. qui bona. 6. cum inter. ff. de dam. infec. Quare pro reſolutione con- ſidera tres caſus. Primus eſt caſus, ſquando capimus factum ciuiliter, hoc eſt, prout con- ſideratur à iure, tanquam quid differens ab his quæ ſunt iuris,& tunc appellatione facti uenit non factũ, etiam proprie: nam clarum eſt talem ſtipulationem non eſſe iuris, ergo eſt facti.& ita procedit iſte tex. cum ſim. Se cundus caſus eſt, quando conſideramus ſi- gnificationem facti naturaliter:& in tali caſu non uidetur quòd nõ facere, propriè loquen do ſit facere:unde ſtatutum puniens aliquid facientem contra ſtatutum principis, nõ tra- hitur ad eum qui nihil facit, ſed ſimpliciter tractatum ſciens non reuelat, quicquid dicat Ang. de Arim. in addit. Angel. ubis. qui ſi- ne dubio malè loquitur,& eum etiam repro- bat Picus in l. ut uim. ff. de iuſt.& iur. ubi te- net iſtud tanto fortius procedere, quãdo iſte ſciens non haberet probationem delicti, pu- ta quia fuiſſet ſibi reuelatum in ſecreto: nam in tali caſu non incideret in aliquam pœnam neq; extraordinariam: quia cùm non poſſet probare, debuiſſet ſuſtinere illud per tortu- ram.. ij. C. ad l. Iul. maieſt. Nemo autem te- netur reuelare quando imminet periculum læſionis in corpus ſuũ. c. officij. extra de pœ- nit.& ita tenent cõmuniter, ut etiam per mo- der. in c. i. de off. dele, de qua tamen opi. dubi to:quia non eſt uerum quòd debeat talis ſub ijci tormentis. Nec obſt. d.. iij. quia loquit᷑ in accuſante aliquem ad pœnam: ſed nos lo- quimurin reuelante ſimpliciter, ad finem, ut princeps poſſit cauere: aliàs ſequeret᷑ quòd teſtis qui feciſſet ſemiplenam probationem, in caſu illius text. prout declarat ibi Salic. eſ- ſet torquendus, quod eſt contra mentem il- lius literæ. Et ad iſtã materiã facit quod not. bSoci.conſi.cij.in iiij.uol. In propoſito ergo, capiendo factum ſecundũ ſignificationem ſuam propriam& naturalem eius appellatio nem, non uenit non facere, †ð in dubio uer- ba debent intelligi naturaliter, non ciuiliter. c. ſuſceptũ. de reſcript.lib.vi. impropriè uerò & largè talis nõ faciens comprekendetur. I. tit. ge uerb. oblig cõment. 242 iiij.ff. quæ in frau. cred. I. qui non facit. ff. de reg. iur. Tertius caſus eſt in dictione cõtra- factum:& ſi iuſſio legis uel hominis eſt affir- matiua, non faciens dicitur contrafacere. d. l. ſi quis maior.& ita procedit deciſio Alex. Cor.ſicut econtrà ſi iuſsio eſt prohibitiua, quia iubeat ut aliquid non fiat, ſi aliquis facit dicitur contrafacere, quia facere& non face re ſunt contraria. I. ſi is qui ducenta. 6. utrum. 10 ff. de reb. dub. unde illa deciſio de hęrede qui intelligitur contrafacere niſi ſoluat legata, iu dicio meo non habet dubium, quicquid te- neãt moder.hic. Noto quinto ibi, quodã- modo fieri uidetur. ſquòd alij cohæredes qui non contrafecerunt, incidunt in pœnnam nõ ex uera, ſed ex ficta contrafactione. Sed con- tra iſtud notabile fortiter facit,quia fictionõ inducitur niſi ſuadente æquitate. l. deniq;. l. nec utilem.ff. ex quib. cauſ. ma. ſed hic non 20 cadit æquitas, quia iniquũ eſt quòd quis ex culpa alterius teneatur. l. ſi quis in ſuo. S. le- gis. C. de inoffi. teſt. c. non debet. de reg. iur. lib. vi. unde uideretur quòd fuiſſet ęquius, ut ſolus ille qui contrafecit inſolidum teneret᷑. Moder. repetentes hic dicũt ceſſare iniquita- tem, ex quo cohæredes qui non contrafece- runt, poſſint liberari cedendo actionem cre- ditori. pro qua opi. adducunt tex. in l. quod debetur. ff. de pecu.& doctrinam Bar. in I. ij. 30§. fi. ff. ſi quis cau. Ad idem etiam adducitur doctrina Bar. in l. cum fundus. 6. ſeruũ tuum imprudẽs. in pen. col. ff. ſi cert. pet. fubi quan do quis tenetur ex facto tertij, ſi non ſit in do lo uel culpa, cedendo actionem liberat᷑. Sed tamen iſta opi.nõ eſt uera,&principaliter eſt cõtra tex.in.item ſi in facto. cum ſimil.6̃ eo. dum tex. uult, quòd cohæredibus ſoluentib. datur act. fam. erciſ. aduerſus eum qui cõtra- facit:ergo ſoluerunt ex neceſſitate,& ſic non 40 liberabant cedendo actionẽ. l. iij. C. de neg. geſt. Secũdo iſta opi. confunditur per iſtũ tex. dum dicit, quòd uidentur omnes contra feciſſe reſpectu creditoris: unde ſicut uerus contrafactor debet ſoluere, ita fictus: quaſi idem operet᷑ fictio quod ueritas.l. qui ad cer- tũ.ff.loc. Tertio conſiderandũ eſt, ſꝙ actio famil.erciſ.-poteſt cõpetere ad duos effectus ipſis cohæredib. aut enim cæteri cohæredes ſoluerũt,& repetent per actionẽ fam. erciſ.d. 50§. item ſi in facto. aut nondũ ſoluerunt,& po terunt agere aduerſus contrafacientem, ut caueat de immunitate. I. inter cohæredes.. qd ex facto. ff. fam. erc. In propoſito ergo im- poſsibile eſt dicere quòd iſti cohæredes poſ- ſint liberari cedendo actionẽ: nam ex prima cauſa nõ poſſunt cedere, quia nondum ſolue runt,& ſic nondũ competit, unde non poſ- ſunt ſoluere quod nõ habente. Ex ſecunda e- tiã nõ poteſt cedi, quia per eam ſolã conſuli- 6o tur indemnitati ipſorũ hæredũ inter ſe, nec creditor poſſet ea uti, quia creditor nõ habet curare de indemnitate ipſorũ, ſed de ſatis fa- ctione ſuad. Quarto facit, fquia quando ali- quis tenet᷑ ex contractu ſuo uel quaſi,& ha- LIII 2 28 — 32 33 34 c Adde pro hoc text. in l. Mo- de ſtinuus. in pri mo reſponſ. j. de ſolut. d Cöõfirma iſhid argumentum: quia ceßiona- rius nõ poteſt agere niſt ꝓput poterit princi palis. l.ſi ſupe ratus. ff.de pi 35 gnor. l. ſima ter.§. idem lu- lianus.& 9. fi= nal. 5. de ex- cep. rei iud. un deſi aget, pote rit cõtraſaciẽs dicere, ſicut tu ils principalis nõ poterat a- gere cõtra me, niſt ipſe ſoluiſ⸗ ſet, ita nec tu⸗ unde actor nõ conſequetur quod petit. 36 37 a Cogita ſi poſſet reſponderi, a- luud eſſẽ in obli Zatione diul- dua, de qua lo- quitar iſte uer ſic. quauis. nã in ea non fingi tur quòd de- functus contra uenerit, ex quo talis obligatio diuiditur per le Lem XII. tab. 1.j. C. ſi cert. pe ta. E ita reſe- rendo opinio- nẽ Royni, hic diicebat domi- meus in uoce. 38 39 b Adde, quiau- nius hæredisſo lum erat facta mentio, non a- liorum. 243 redes tenent᷑ ex quaſi cõtractu, quia hæredes adeuntes hæreditatẽ, dicunt᷑ quaſi cõtrahere cum creditorib.hæreditarijs. I. apud Julianũ. §. fi. ff.ex qui. cauſ. in poſſ. eat.& cõſequenter dicunt᷑ obligare ſe ſecundum diſpoſitionẽ le gis, ut ſi unuscõtraueniat in facto indiuiduo, Alciati in 5. Cato. beat actionẽ cõtra aliũ, tamẽ nõ liberat᷑ eum cedendo. l. nã& ſeruus. 5. fi.de neg. geſt. not. Paul. Caſt. in l. ꝗd debet᷑. de pecul. ſed iſti hæ- + 4 exemplis ibi poſitis,& etiã quia non appellat ibi obligationẽ hæreditariã tanqʒ transtuſamn de teſtatore in hæredes: ſed dicit ꝙ cõditioſti pulationis hæreditariæ,&ſic in cuius euentũ hęredes erãt inſolidũ à teſtatore obligati eue nit: exprimendo enim eos uidet teſtatorpro miliſſe, hoc modo, ſi aliquis hæredũ contrafa ciet, promitto centũ: quod nõ eſt quãdo men tio hæredis nõ eſt facta, quia tũchæredes nõ poſsint etiã ipſi cõueniri ad pœnã, unde non 10 ueniunt in conditione nili tacitè per transfu debent liberari cedendo actionẽ. Nec obſt. d. I. quod debetur.& dictũ Bart. in d. l. ij.§. fin. & in d.. ſeruũ tuũ imprudens. nam in dictis iuribus quis cedendo liberatur, quoniã ideo erat obligatus, quia habebat actionẽ, ut decla rat ibi Bar.& Doct.& Io. And. in addi. Spec. in tit.de ceſſiõe actiõis.in ult.col.in uerb.fide iuſſor.ſed in caſu noſtro cohæredes nõ ideo tenentur quia habeant actionẽ, ſed quia om- ſionem ex perſona teſtatoris:text. autẽ intel- ligendus eſt quando uerè& expreſſe ſuntin cõditione appoſiti. Item tũc ſtipulatio nõ eſt hæreditaria, ſed eſt ſtipulatio teſtatoris, cuius obligatio cùm transfundat᷑, ip ſa obligatio di- citur hæreditaria, nõ autẽ ſtipulatio, quæ eſt contractus,& eſt facti c. I. conſilio, de cur. fur. unde ipſa nõ transfundit᷑, ſed ius, id eſt, obli- gatio ab ea proueniens. Potes etiã iungere nes contrafeciſſe uidentur, ut dicit hic tex.& 20 utranq; rationẽ Iuriſconſ.ſequẽdo cõmunia/ ſic remanet inſolutum adhuc argumentum. Sed tu aduerte, rquia reſolutio iſtius difficul tatis pendet à ueritate rationis, cur inductum ſit, quòd ſi unus ex pluribus hæredibus con- traueniat, omnes tenentur:& Paul, de Caſt. in§. item ſi in facto.& Soci. hic dicunt ratio- nem eſſe, quia hæres cõtraueniens repræſen tat defunctũ, unde eſt ac ſi defunctus ipſe cõ- trafeciſſet, unde omnes hæredes obligantur. & declarare hoc modo: Nam quando ſubdi tur pœna facto indiuiduo, intentio cõtrahen tium eſt, ut iſtud factũ integraliter præſtetur, alias committitur tota pœna l. v.§ fi. j, eod,& in hoc nõ conſiderat᷑ perſona hæredum, nun quid aliquis nõ contrafaciat: quia pœna ipſa eſt poſita in fauorẽ creditoris, unde quoquo modo contraueniatur, creditori ſuccurritur, quia ita conuentũ eſt,& conditio ſtipulatio- Sed iſta ratio confunditur per text. noſtrũ in 20 nis euenit.l. inter cohæredes. d. 6. quod ex fa- uerſ. q;uis*. ut dicunt etiã moder. repetentes hic,& bene:& certè eſt mirũ quòd ubi luriſ- conſ.ipſe aſsignat unã rationẽ, quòd Doct. quærant aliam: iſtud enim eſt reprehendere luriſconſ.de inſufficiẽtia. Vnde alia ratio aſ- ſignat in hoc text. quòd iſtud ſit introductũ, quia ſi unus cõtraueniat, habeturac ſiomnes cõtraueniſſent:quia pro parte damnũ credi- tori nõ affertur, ſed in totũ, unde æquum fuit cto. cùm enim factũ ſit indiuiduum, propar- te peccari nõ ꝑpoteſt,& cõſequenter hæredes repręſentant ſinguli teſtatorẽ inſolidum..j. 5. ex his. 3. cod. l. cõtinuus.§. fi.j. eo. Vndeper quemcunq; contrafiat, creditor nõ habet q́d ſtipulatus eſt, unde ex forma contractus po- teſt agere cõtra omnes iſtos hæredes,& quia pœna eſt diuidua, poterit conſequi eam pro portione hæreditaria: licet ſi ageretad factũ, omnes teneri.& eandem rationẽ ponit etiam 40 deberet agere inſolidũ:& ſic pœna hic quã- text. in l. in executione.§. quòd ſi ſtipulatus.j. eo. Moder. repetẽtes hic dicũt quòd iſta ratio nõ eſt cõcludens, per tex. in l. Iulia. in prin. j. eo. ubi ex cõtrauentione Titij tenentur eius cohæredes, licet ipſi nõ eſſent obligati ad nõ cõtraueniendum,& cõſequenter ibi nõ poſ- ſunt dici ꝙ omnes contrafeciſſe uideant: un- de ipſi dicũt in hoc tex.poſitam eſſe perſuaſi- uam, nõ cõcludentẽ. † Tertia ratio aſſignatur in l. inter cohęredes.. ꝗd ex facto. ff. fam. erc. quod iſtud ſit, quia per cõtrauentionẽ unius euenit cõditio ſtipulatiõis pœnalis, unde cõ- mittitur contra omnes:& dicunt moder. hic quòd iſta eſt uera, nõ finalis. Sed certè mirũ eſt quòd idem luriſconſ.poſuerit uariasratio nes in eodem negocio: tunde tu adhærendo opinioni quã poſui ini. not.potes primò dice re quòd ratio Juriſconſul. hic eſt uera in caſu ſuo, quando nõ eſt facta mentio hæredumtet ſic d.I. Iulianus. nõ obſt. ꝗa ibi erat facta men tio hæredis,& eſt caſus mixtusb,& fundat᷑ il- la lex alia ratione, ut j dicam. Sed ratio Juriſ- conſ.in d. 6. quod ex facto. propriè procedit quãdo eſt facta mentio hæredum, q́d probat uis acceſſoria, nõ ſapit naturam principalis, quia diuerſa eſt ratio de uno adaliud: fin fa- ctis enim lex introducit, quòd quilibet hære dum repræſentet teſtatorẽ inſolidũ ex neceſ- ſitate, quia facta ſunt indiuidua,& pro parte peccare nõ poteſt:quę neceſſitas ceſſat reſpe ctu pœnę in propoſito. Ergo ad argumentũ, dum dicitur, quòd æquitas nõ dictat ꝙ unus pro alio teneat, reſpondeo formaliter, iſtud 5o eſſe uerũ quo ad ipſos cohæredes inter ſe, un de fuit illis ſuccurſum per actionem familiæ erciſcundæ: ſed quo ad creditorem eſt ſecus, quia ex forma cõuentionis ipſe nõ habetcu⸗ rare quis contraueniat, ſed dummodo cõtra- ueniatur poteſt agere cõtra quem uelit: quia iſtud importat cõuentio quæ eſt ſeruãda. lii. ſt. de pact.& iſta æquitas eſt potentior. Nec obſt. tex. in I. lulia. in prin. j. eo. ubi ex cõtrafa ctione Titij tenent᷑ eius cohæredes, licet ipſi so nõ eſſent obligati:& cõſequẽter ibi nõ poteſt dici iſtud eſſe, ꝗa ita cõuentũ eſſet, uel qaom nes cõtrafeciſſe uiderent᷑:nã reſpõdeo, ꝙ imõ erãt obligati: ꝗa illa ſtipulatio quatenus erat cõcepta in perſona teſtatoris, erat ai sſüßs in hæ- c ka. quod na inibadmittendoc Dain 1y ſe dum non comittatu Gat Kod fſmtobligatiad p⸗ 1 Kadipſſ unimſunt obligati mtteſtaorẽ adfactũ mpedierundeſiimi ingrunlie tumquo ad eos, qi ubi ſtpuan eritt: quia Titio co brouti cſe Elicontrafeciſſe, in loau àteſtatore c licotrafacerent fic toin uerſat ſidee exeſſet indiuidu blübdliaeſtpxnai udh Ntexrälap eateena dals at perlonade ais no conträfcüxgan in tauorẽ crecinrs n Araueniatur crtinin dnuentüeſt,Rcnti tlinter cobzreiatig enim tactäüſitinäultnn inõ eeß cbegurn 2 tant ſingulitetempräill, e ad lcörnunzüln con trafuat cetinni agi ad ſt, undeex ſormaonrtſt cge 5 cõtra omnes iſttatenuttis cen diuidua, poten enintiecedis heredatiasl unduobus Ereahlarta. gec 4 3 unus gere inſolicũ: Allpui nit ſ oria, nõ ſapitnaun-iœna- rſa eſt ratio de unvsiſtieret a- „ 1. ·, lexintroduci, qgiſreen xſentet teſtalortinciife eu, ... ia Teré in- iafacta ſuntindutud poteſt: quę netſnſiomas, in pro dlIno Pgttifberem ur, quòd æquitsſii pœnã- reſponiep imsucetur cneal, los cohærdti- inten 4„ 800 4.. quoac Plos antrabè- ſuccurſumpe aicatur ddo. S.. ir.ſed quoadctl nut feri na cöuentionihe io put 4 ci nnzin d.. ontraueniat mChteeret cõ t zuendio Gen rut cõuenco, in eff titur in lan ed ſolã 245 in hæredes. Nec obſtat ſi dicas, quòd imò illa ſtipulatio, per te non fieri& ẽ. non tranſit ad hæredes. d. l. ſtipulatio iſta, habere licere. 5. ſi quis uti frui.j. eo. quia ex quo teſtator promi ſerat etiam per Titium hæredem, niſi tranſiſ- ſet in omnes ſtipulatio, uideret᷑ inutilis: quia ſi Titius non prohiberet, poſſent alij prohibe re, quo caſu ille eſſet in totum excluſus. l. in executione.§. quod ſi ſtipulatus. j. eod. Vnde ne ſtipulationis cõmodum reddatur eluſo⸗ rium, tranſit in omnes cohæredes. l. ſi ita ſti- puler.ſecundũ intellectũ Bar. in d. l. ſi ſic. ſe- cunda.j. eod.& ita poteſt ſaluari opin. gl. ibi, uã tenet Dyn. laco. Alb. de Roſ. Ang. Imol. Ueulels Caſt.dum dicunt, quòd additio Titij hæredis ibi eſt ſuperflua: nam eſt ſuperflua quo ad hoc, quia etiã tali ſtipulatione tenent᷑ alij non nominati, ſicut ille qui fuit nomina- tus:ſed tamen quo ad alios effectus non erit ſuperflua. Siuerò uolumus tenere opi. Bart. in l. cõtinuus.§. fi. in ult. col.ſ.eo. cum concor dantib.admittendo q;ʒ ex facto aliorũ cohære dum non cõmittatur ſtipulatio,& ſic ꝙ ipſi nõ ſint obligati ad patientiã: potes dicere, ꝙ tantm ſunt obligati ex obligatione trãſfuſa per teſtatorẽ ad factũ, ſcilicet quòd Titius nõ impediet:unde ſi impediat, cõmittitur pœna etiam quo ad eos, quia euentus conditionis extitit: quia Titio contrafaciente, uidentur ipſi contrafeciſſe, in eum caſum, in quẽ erant obligati à teſtatore qui eos obligauerit, niſi ubi cõtrafacerent fictè, nõ autẽ uerèC. Noto ſexto in uerſ.at ſi de eo, †quòd iſta ſtipulatio, amplius nõ agi, eſt diuidua:& eſt ratio, quia qui contrafacit, nõ niſi pro parte nocet credi tori, ut eſt tex. hic,& declarat Iaſ. poſt Imol. Sed pro declſaratione iſtius articuli formabo duas oppoſitiones. Prima eſt:nam uidetur di cendum quod imò iſta ſtipulatio in caſu no- ſtri tex.eſſet indiuidua: nam tex.lIoquit᷑, quã- do fubdita eſt pœna iſti ſtipulationi: ſed nos habemus quòd pœna facit principalẽ cõtra- ctum indiuiduũ, licet aliàs eſſet diuiduus. l. cui fundus.ſf.de cond.& demon. l. v. 6. fi.j. eo. Sed ad iſtud argumentũ reſponde, quòd in obligatione dandi ſi ſubdatur pœna, uerum eſt quòd niſi totum detur, pœna tota cõmitti tur:& ratio eſt, quia ſtipulator apponendo pœnaã, uidetur uoluiſſe quòd tota res detur, nõ autem pars.ita dicũtiura pręalleg. Sed in caſu noſtro quando quis ſtipulatur amplius non agi, ex quo nõ tractatur in tali ſtipulatio ne de aliquo ſtipulatori dando, ſed ſolùm ne iſtud quod ſtipulator iam habet ei auferatur per actionem, uidetur actum ut quatenus ei auferatur, eatenus committatur pœna:unde ſtipulatio eſt in totum diuidua, nec conditio ſtipulationis pœnalis eam alterat, quia non operatur niſi ex præſumpta uoluntate teſta- toris, quæ præſumptio in caſu noſtro non ha bet locũ, quia non eſt ueriſimile id actum ut ſtipulator poſſit habere& rem& pœnam.⸗l. eeribtits⸗iacho‚ſh dt pact. cùm iſta ſtipu- latio ſolum concipiatur ad euitandam mole- tit. de uerb. oblig. cõôment. 10 20 30 40⁰ 50 60 246 ſtiam quæ ex litibus poſſet inferri: unde cm ſtipulator fruatur re, cenſetur tacitè actũ ut cõtentus ſit pro ea parte pœnę, pro qua dam num ab hæredib. promiſſoris cõtrauenienti- bus patit᷑, pręſertim cùm nõ niſi uolens illud ſentiat, quia poteſtagentem repellere per ex ceptionem, quæ ratio ceſſat in contrarijs,& de hoc dicemus aliquidſin octaua opp. Bar. fS ecunda oppoſitio eſt, quia non uidetur quòd iſta ſtipulatio debeat eſſe diuidua, ex quopoteſt reſultare incõueniẽs, de quo in I. in executiõe.6. pro parte. ſ. eo. Pone em̃ quòd promiſeris amplius non agere ad domum, &unus ex hęredibus tuis temortuo agat pro parte ſua,& obtineat, certè apud ſtipulato- rem non remanebit domus niſi pro parte a- liorum,& pro parte contrafacientis habebit pœnam:& ſic ſtipulator habebit quod ſtipu- latus eſt in diuerſis rebus. Bart. in I. ſtipula- tiones non diuid. in iij.q. fatetur argumen- tum eſſe uerum,& concludit iſtum text. de- bere intelligi quando quis promiſit non age re ad pecuniam: ſecus ſiad ſpeciem indiui- duam, quia tunc reſultaret dictum inconue- niens. Sed iſta opin. Bart. reſtringit nimis text. nec adiuuatur exuerbis text. ibi, pœna certæ pecuniæ promiſſa, quia non uult dice- re tex. quòd promiſſio principalis eſſet certæ pecuniæ, prout dicit Socin. hic, ſed quòdcer ta pecunia erat deducta in ſtipulationem pœ nalem. Vnde iſta opinio communiter non te netur,& Raph. Com. Joan, de Imol. Paul. de Caſt Lud. Rom. tenent contrarium,& ſequi tur Alex.hic,& reſpondet Alex. ad text. in d. 5.pro parte.quia habet locũ in facto affirma- tiuo, nos autẽ loquimur in facto negatiuo.& ita tenetur cõmuniter. Socin. reprobat iſtam opin. hic, quia ſecundũ eum non poteſt aſſi- gnari ratio differẽtię inter iſtos caſus. Eandẽ ſententiam tenent etiam moder. repetentes. Mouenturprimò, quia quamuis iſta ſtipula tio, amplius non agi, ſit factum negatiuũ, ta- men habet in ſe tacitam affirmatiuã, ex quo remittere eſt dare. I. ſi mulier. ff. de cond. ob cauſ. Secundo mouentur, quia ſtipulatio de rato habendo, non ſolum continet inſe fa ctum negatiuũ, ſed etiam affirmatiuũ. I. quo enim.j. rem ratam haberi. Sed tu, nõ obſtan tibus dictis modernorum, nõ recedas à com muni opinione, quæ eſt uera ſi benedeclare- tur:nam ratio§.pro parte.eſt, ne creditor cui aliquid integrum promiſſum eſt, conſequa- tur ſolutionem in diuerſis rebus contra uo- luntatem ſuam:iſta ratio propriè procedit in eo qui ſtipulatuseſt aliquid dari uel fieri affir matiue: ſed in caſu noſtro cùm ſtipulatio ſit negatiuè concepta,& ſic in ea deducatur fa- ctum negatiuum promiſſoris, ſi promiſſor cõtrafacit, ſtipulatori cõpetit exceptio quæ- ſita ex ſtipulatu, unde non poteſt reſultare inconueniens illud eo inuito: ſi enim aliquis promiſerit mihi ſtipulanti amplius non age- re ad domum,& eo mortuo unus ex hæredi- bus agat, certè competit mihi exceptio ex ſti 1. lII 3 43 44 ———————————õ———·;·—————————— S—= 5 S———————————-—ꝛ—ꝛ—ÿ—⁊xꝛü—ͤ—ne———————— 5— a In S.& harl. in jj. notab.& not. in g. ſi ta⸗ men hominẽ. F. eod. b lunclis notatis per Doct. in l. in fipulationi- bus..j. j. eo. et per Bar. in l. ſu pulationesnon diuid. in ix. op poſ.&p Bart. in d. l.libertus. dum dicit pro⸗ mißionem ope rarum numero diuidi: nam ni- ſi poſſet ſolui a timatio pro parte numera- li, obligatio eſ- ſet diuidua ſal tem ſolutione, quod est cõtra generalitatem text. 247 Alciatl in§.Cato. 15 pulatione, per quam poſſum eum ſubmoue- re,& conſequenter inuitus nõ compellar ac- cipere pœnam:&ſic erit in mea electione, an uelim opponere exceptionẽ,& eum exclude re, an uerò nõ opponà, ſed potius uelim age- re ad pœnã, iuxta l. reſcriptũ.§. ſipacto. ff. de pact.& agendo ad pœnam dicor tacitè cõſen tire quòd retineam domũ niſi pro parte. Incõ ueniens aũt de quo in d.5.pro parte. nõ habet locũ uolente ipſo ſtipulatore. j.ij.6.i. ff. ſi cert. pet.& ſuprà pluries adixi.& ſic reſultat mani feſta ratio differẽtiæ inter iſtos caſus, licet 80 ci.nõ aduertat.Et eodem modo tollunt᷑ obie- cta moder. quia licet in his ſtipulatiõibus, am plius nõ agi,& rem ratam haberi, inſit aliqua affirmatio, tamẽ eorũ natura eſt negatiua, ex quo ſtipulator innititur rei: unde ſi aliquis ex hæredibus contraueniat, poteſt repelli exce- ptione, ut s dixi. Aliam ſolutionẽ ponũt dicti moder. in effectu cõcludentes, incõueniens de quo in d.õ.pro parte.nõ conſiderari niſi in obligatiõib.dandi, prout propriè loquit᷑ text. nõ autẽ in obligationib.faciẽ di, ex quo in eis ſuccedit obligatio ad intereſſe, quod iuris æ- ſtimatione nòõ cenſetur differreà re ipſa. arg. hſi ſtipulatus es opus.j.de fideiuſſ. undenun quã nõ poteſt reſultare tale inconueniens.& iſtam opin. uidetur tenuiſſe etiã Raph. Com. Paul. Caſt.& Soci. hic. Eandẽ opinionẽ ego confirmo duobus argumẽtis. Primopertex. in§. item ſi in facto. 5.eod. ubi promiſſor uni ex hæredibus ſtipulatoris prohibito præſtat intereſſe,& alteri factũ,& tamẽ nõ magis po- teſt ſolui in diuerſis rebus hæredibus ſtipula toris, ́; ipſiprincipali.l.& ſi nõ ſortẽ. in fi. ff. de cond.indeb.l. qui hominẽ.§. i. de ſol.& per Bar. in§. ex his. 5. eo. ergo intereſſe debet cen ſeri unum& idem cum ipſo facto, nõ autem quid diuerſum. Et eodem modo poteſt indu ci tex. in l.hæredes.§. an ea. ff. fam. erc. Secũ- do adduco tex.in l. libertus. 5. fib. ff. de oper.& in l.hæ operæ. ff. eod. tit. in fi. ubi in ſtipulatio ne pluriũ operarũ, puta uiginti, poſſunt præ- ſtari decem,& æſtimatio aliarũ decem,& ſic fit ſolutio diuerſimode. Sed tamen circa hãc opin.puto aduertendum: quia Bar.in d.l. ſti- pulationes non diuid.in viij.oppoſ.in fin.& in iij. quæſt. expreſſe tenet quòd imò d.§. pro parte.habet locũ etiam in obligationib.facti: imò fortius uult quod in obligatione factoꝶ propter euitationẽ illius incõuenientis, red- datur cõtractus nedum indiuiduusſolutione tantũ, prout eſt in obligationibus dandi, ſed etiã reddatur indiuiduus petitione:cuius opi nio ſanè intellecta uidetur uerior.& quod ta- le inconueniens habeat locum in obligationi bus facti, inducitur text. in d. 6. pro parte. pon derando rationẽ ibi, ne quod ſtipulatus ſim non conſequar. iuncto§.ij. præcedenti: quan do enim aliquis ſtipulatur factum, uidetur o- peris effectum conſideraſſe, non autem par- tem:& conſequenter ſi haberet partẽ in ipſo opere,& partem in intereſſe, nõ conſequitur quod eſſet ſtipulatus.& iſtud argumentũ cõ- 10 20 30 40 50 60 cludit in factis indiuiduis:in factis uerò diui- duis opinio iſtorũ mod. uidet᷑ uerior, pertex in d.l.libertus. Nec obſtat. item ſiin facdo. inducendo ut s feci, quia promiſſor præſtat idem omnibus hæredibus, ſcilicet patiẽtiam: ſed ſi contraueniat alicui ex hæredibus, pro- pter illam contrauentionem ei tenetur adiin- tereſſe, ne contrauentio illa remaneatimpu- nita. Tenendo tamen iſtam opin. modernoꝶ non per hoc tollitur principalis difficultas, quams feci:quia iſta ſtipulatio, amplius non agi ad domũp, debet eſſe indiuidua ratione rei ſuper quam eſt interpoſita: quia ueriſimile eſt quòd contrahentes reſpexerint effectum integrum, non autem partem. J. ſi nõ ſortem. 5 ſi centum. ff. de cond. indeb.& ſic non uide tur actum quòd ſtipulator habeat partim ſo- lutionẽ in intereſſe ſeu in pœna, partimin re: unde tu teneas prædictã ſolutionẽ cõmunẽ, cõſtituendo differentiã inter factũ affirmati- uum& negatiuũ,& declarando ut s feci. Et quod dixi de ſtipulatione, amplius nõ agi, ha bet locũ etiã in eo qui promittit ſe hęredemqʒ ſuum ratum habiturũ, prout j declarabo loco ſuo. Noto ſeptimo in tex. ibi, proportione ſolùm pœnam cõmitti. iuncto prin. ibi, pœ- na certæ pecuniæ promiſſa. fquòd ad hocut promiſsio dicatur pœnalis, requiritur quòd in ſtipulatione ſit facta expreſſa mentio pœ- næ.& ita notãt hũc tex. Aret. Soci. Iaſ.& mo- der.& iſtam cõcluſionẽ formauit Io. And. in c. bona fides. extra depoſ.& Lud. Ro. inl ſti- pulatio iſta.§. alteri. j. eo.& probat᷑ primòper tex. in§. nõ ſolum. Inſtit. eo. dum dicit: Ita adij ci pœna debet, ſi quid factũ nõ erit, tunc pœ- næ nomine& ẽ.& pondero quòd ibi traditur forma quemadmodũ ſtipulatio pœnalis con cipiatur: unde forma diminui non poteſt, ut not.in I. ij.de lib.& poſthu. Secundo pro- batur in. fi.5. fi. fH., de eo per quem fact. ubiſt quis promittit quinquaginta ſi in iudiciũ nõ uenerit, uidetur iſta promiſsio nõ eſſe pœna lis, ſed reſpicere intereſſe, per rationem dubi tandi iſtius tex. prout latius induxit Aret. in l. cõtinuus,. cum quis. in iij. col.ſeo. Ter- tio probatur in.ſi duo.ff. ſi quis cautio. in§ii. inducendo ut per Rom. in d.§. alteri. Quar to uidetur probari in l.ſi ita ſtipulatio. ff. de oper.lib.fubi ſi patronus a liberto ita ſtipule⸗ tur, ſi decem operas non dederis, uiginti da- bis? uidetur taxaſſe ſeu ita æſtimaſſe illas ope ras, nõ autem feciſſe ſtipulationẽ pœnalem: quod etiã apparet: quia ſi eſſet pœnalis, poſ⸗ ſet agi ad pœnam in quantum excedit inter- eſſe.l.prædia. de actio. empt. quod tamen tex. negat regulariter, niſi eſſet illa ratio de qua ibi in fin.ſed iniquum eſt,& ẽ. Contrarium tenetur cõmuniter, ut per Aret. hic,& in d. continuus,§. cum quis.& Alex. in l ita ſtipu- latus. in penult. col.j. eod.&ſic communise ſententia, quòd ſtipulatio dicatur pœnalis,e- tiam ſi non ſit facta ſpecialis mentio quod de tur pœnæ nomine:& probatur per text. in dI. continuus,§. penul,& ibi Aretinus. cit.& 45 46 l „execu dd 1 gulfte Lsle nſiita ft, Caduertat,& cont Nonobſtat text. qoodillapena reſpi mroraillarum ſtipt nöcömittuntur eff lpoſttres.ff ſi quis liſ ſi quis in ius sſiin i 5.fiple bilter potuit dub inerellet, ex quo fi deguinquaginta. E uraddſiduo,9.i.: debonafides, N co quiaimo illa ſ ulis licet non polſe weeſſein llo calu, Nec obſtat dl. pra laneroſa: tex uero Luturin promiſlion tr quos caſus eſtm rndprgdia Se olſeo&liennbes b um, doc tolli Aü 3 „ dur dißß, m rgunlkatgast ü debet eſ wähd enezs predi 140 aifterentänn egatiuũ, S d 7 mneo quiprmintg m tabiturü pvuftid tof eptimo nnrerdim nam cömitii imcim unie Promili-q dicatur Pœnali nn onelit factaenptiln otãthũc tex Araorn m cõcluſionẽfomai les extra depoſalud 2.. Alten. jed ndin 5 ſolum. Inſtit eoaumii edet, ſi quid tactniein ꝛe&c& ponderoquit cmadmodũ ſtipuluoyr unde formadiminuin, de lib.& poſthu Im f..fi. ff de eoperpni arnit quinquginlim idetur iſtapromſſiiit dicere intereſſe ernins 4. Av gtex. pr out atioiini diniquum tws,. 142 1 ot per fel„ zmuniten ut g „Ile- - d diuii D meum teüäi 5. ſed ſi audd cecbeun 5̃ eo. ubi lüpuisnoemnt. „ 249 cic.& in I. in executione,§. quod ſi ſtipula- tus.j.eod.& in I. fin. ff. de prætor. ſtipul.& in .i. in§. item ſi ita. ff. ad legem falcid.& in l. ſan cimus. C. de fideiuſſorib. iuncta gloſſella in uerſ.inſerat. Confirmo iſtam opinionẽ, quia contractus ſolent denominaria forma ipſo- rum, non autem à nomine quod illis à parti- bus apponatur.l. inſulam. de præſcript. uerb. unde in caſu noſtro debet attendi forma ip- ſius contractus, non autem conſiderari, nun quid partes dixerint, pœnæ nomine. Nec obſtant allegata in contrariũ,& primo iſte te xtus: quia hic ſunt uerba Iuriſconſulti, non partium:& præſupponit Iuriſcõſultus quòd ſiue partes expreſſerint pœnæ nomine, ſiue non dicatur pœna promiſſa. Non obſtat te xtus in d..non ſolum, quia nõ eſt uerũ quòd tex.ponat formã:quod apparet, quia forma“ de neceſsitate ſeruanda eſt, ut not. in d..ij. de lib.& poſth.& tamen illa poteſt omitti. l. cõti nuus.õ. pen.j. eo.& ibi firmat Dyn. Alber. de Roſ.& probat᷑ in tex. dum dicit uſitatius& e- legantius eſſe, nõ autẽ neceſſariũ, licet Aret. nõ aduertat,& contrariũ teneat in ij. not. ibi. Non obſtat text.in d.l. fin.. fin. quia dato quòd illa pęna reſpiciat intereſſe, iſtud eſt ex natura illarum ſtipulationũ iudicialium, quę nõ cõmittuntur effectualiter niſi interſit.i.& ſi poſt tres.ff. ſi quis cautio.& per Bar.in J.ij. in fi. ff. ſi quis in ius uoc.& ita intelligit gl. in d.§. fi.& in l. i. 6. ſiplures. ff. eod. tit. Vnde pro babiliter potuit dubitari, nũquid amplius nõ intereſſet, ex quo fuerat appoſita pœna, niſi de quinquaginta. Et eodem modo reſponde tur ad d.. ſi duo.§. i. allegatam per Io. And. in d. c. bona fides. Non obſtat d,. I. ſi ita ſtipu- latio. quia imò illa ſtipulatio potuit eſſe pœ- nalis licet non poſſet agi ad pœnam ultra in- tereſſe in illo caſu, per rationem ibi poſitam. Nec obſtat d.l.prædia. quia procedit in cau ſa oneroſa: tex. uerò in d. I. ſi ita ſtipulatio. lo- quitur in promiſſione ex cauſa lucratiua, in- ter quos caſus eſt magna differentia, ut per Bar. in d. l. prędia.&in I. ita ſtipulatus. in xiiij. col.j. eo.& ſichabes cõmunem opin. defenſa tam, quam reperio limitari duobus modis. Etprimò iſtam concluſionẽ limitatSoci. hiĩc, ut quando eſt expreſſum aliquid nomine pœ næ dari, cenſeatur pœna ſemper in contem- ptum appoſita, ita quòd cõmittatur etiã ſi nõ interſit:ſed quãdo nõ eſt expreſſum, licet ad- huc ſit pœna, tamen cenſebitur appoſita pro taxatione intereſſe,& non cõmittitur niſiin- terſit.d.l. ſi duo. ff.ſi quis cautio.& ita ſaluabi tur opin.Ioan. And, in d. c. bona fides. Sed tu aduerte, quia iſta opinio confunditur per text. in§. alteri, Inſtit. de inutil. ſtipul. ubi pœ- na apponitur in contemptũ,& cõmittitur e- tiam quòd non interſic,& tamen in forma ſti pulationis ibi tradita in text. non fuit expreſ- ſum nomine pœnæ dari.& ſic iſta prima de- claratio Soci.nihil ualet. Secũdo modo ui detur intellexiſſe Iac. Put.& Jaſ.hic in viij. op pol. Bar. ut diſtinguamus inter obligationes tit. ge uerb. oblig. cõment. 20 30 4⁰ 50 60 250 facti,& dationis: t&in ſtipulationib. facti pœ na ſubdita reſpicit intereſſe, quia natura fa- ctorum hoc ſuadet.l. ſtipulationes nõ diuid. uerſ. Celſus. ſ. eo. ſed in obligatiõib. dationis nõ. Et in primo caſu intelligũt procedere opi nionẽ Io. And. in d. c. bona fides. cum cõcor, &iſtam opin. uidet᷑ tenuiſſe Rom. etiã in con ſil. cccccx. in ij. col. incip. quo ad primũ.& So ci.cõſil.ccliij.in pen. col. Sed etiã iſta opinio non eſt uera,& contra eam eſt tex. in d.§. alte- ri. ubi ſtipulatio pœnalis ſubdita ſtipulationi de dando aliquid tertio, cõmittitur etiã ſinõ interſit,& tamen ſtipulatio dandi tertio eſt fa cti, non autem dationis. l.liber homo. ij.§. fin. j.eod. Secundo contra eam urget tex. inl. prædia. de act. empt. ubi ſi ſtipulatio pœnalis ſubſit obligationi facti, nõ uidetur taxare in- tereſſe, ſed potius punire contemptũ:ſi enim taxaret intereſſe, nõ poſſet actione ex uendi- to peti maior ſumma, quaàm illa taxata in ſti- pulatione pœnali, quod tex. negat. Tertio dico quòd iſta opinio eſt cõtra opin. Bar. cõ- muniter approbatã in§. item ſi in facto. 5. eo. dum reprobat Petrum, cuius opin. coincide- bat cum iſta moder. Nec obſtant duæ ratio nes, quæ poſſunt pro eis adduci. Prima, fquia in obligationib. facti non poteſt pœna& res principalis peti, imò creditor debet eſſe alte- ro contentus. l. reſcriptum. 6. ſi pacto. ff, de pa ctis.l. apud Celſum. 5. Labeo. ff. de dol. excep. ergo talis pœna reſpicit intereſſe tantũ, quia alias poſſet utrunq; peti.l.ſi quis rem. ff. de ar bit. Nam ad iſtud argumentũ reſpondeo, ꝙ tex. in d.l.ſi quis rem. loquit̃ quãdo pœna re- ſpicit contemptũ rantũ:nam tunc utrũq;b pe- titur, ut declarat Benedictus de Plumb. in re- pet.l.ſi quis à ſocio. in iij.col. ff pro ſoc.& Io. Fab. in 5. alteri. Inſtit. de inut. ſtip. ſed per hoc nõ ſequitur, quin ſi pœna reſpiciat etiã inter- eſſe, nõ dicatur propriè pœna,& cõmittatur etſi nõ interſit, iuxta tamẽ diſt. Bart. in d.§. itẽ ſi in facto,& j dicã. Secunda ratio eſt, fquia in obligationib.dandi nõ uidetur quòd pœ- na debeat regulari ſecundũ intereſſe, ex quo in eis nunq; fit cõdemnatio ad intereſſe. l. qui ſeruum. 5. fi.j. eod. Sed reſponde, quod iſtud eſt uerũ niſi ſit appoſita in defectũ certa pecu nia, quia tunc partes deſcendũt à prouiſione legis per ſuam prouiſionẽ:& pro hoc eſttex. in I. v.§. fi.j. eo. iuncta gl. quæ uult, quod in il- lo caſu omne quod de ſorte ſolutũ eſt, cõpu- tetur in pœnã, quod nõ eſſet, ſi pœna reſpice ret ſolũ contemptũ.d.l.ſi quis poſt rem. Vn- de tu pro reſolutione totius materię dicas. ſꝙ pena cõuentionalis poteſt capi large, ſtrictè, ſtrictiſsimè. Largęè capit᷑ pro ipſo intereſſe,& in iſto ſignificatu capit᷑ in l. nouiſſima. ff. iud. ſolui.ubi ſi quis ſtipulet᷑ quanti ea res erit, in- telligit ſtipulatus pœnã: iſtud eſt largè, nam propriè dicit᷑ ſtipulatus intereſſe.& fa. quod not. Bar. inl. cum ſtipulatus ſim à Proculo. in ij.col.j.eo. ubi intereſſe dicit᷑ pœna legalis ad idem fa. l. i.6. ſi plures. ff. de eo per quẽ fact. e- rit. Stricte uerò pœna accipitur, quando eſt LIII 4 47 48 b Vide ad hoc Bar.in l. ita ſti- pulatus, mag. in ult.opp.· ult. partis.j. eod. 49 c Facit, quia ſub dendo ſtipula- pulationẽ pœ- nalem quæ po nitur conditio naliter, uidetur fuiſſe repoſitũ in uolütate pw miſſoris quod 50 ſolueret illã pœnà loco rei principalis. ar gu. l.iam debi- tori. ff. de hær. inſtit. 51 4 Adde Et ſicu- tur de puniendo contemptu, ſemper cõmitti ²0 bi cõtemnitur prĩcipalis ſti- pulatio, cõmit titur pœna, e- tiam ſi non in⸗ terſit: ſecus ſi non contemna tur, puta quia indirecte cõtra neniatur. l. ad- uerſus. ff. de ar bitris. b Adde quoͤd ille tex. eſt ſic indu cẽdus: nam ibi de rigore com mittitur pœna etiam reſpecu hæredum ſtipu latoris qui non faerunt prohi- biti, ex quo in materia indiui dui ex quadã neceſiitate om nes repræſen⸗ tant teKatoré inſolidum, ſed quia ex æquita te quilibet non repræſentat ni ſiin parte, l. ci A malre. C. de rei uend. cõtr⁊ faciẽs reſpectu illori nõ dici- tur contraue- niſſe, unde ob- ſtat cxceptio, quia illorii nõ intereſt. Potes etiam induce- re ut ibi ꝓ Pau lum de Caſt. 52 251 appoſita ſub contractu,& reſpicit certã quan titatem pro taxatione ipſius intereſſe, de qua in d.l.fin. ff. de præt. ſtipul.& hoc procedit ſi non ſit facta expreſſa mentio pœnæ in con- tractu, ut eſt communis opinio hic. Strictiſsi mè accipitur, quando eſt appoſita nõ tam re- ſpectu intereſſe, quàm reſpectu cõtemptus, ut eſt text. in d.l. ſi quis rem.& in l. cum pœ- na. ff. de arbit. Si uerò quæramus, nunquid ta lis pœna cõmittatur ſi nõ interſit, iſta eſt alia 10 quæſtio, quam tangit Bart. in d. õ. item ſi in fa cto. licet præfati Doct. ſimul confundant u- tranqʒ:& in ea quæſt. Bart. reprehendit Pet. cùm tamen iudicio meo idem uterque ſenſe- rit, ſi opinio Petri rectè declaretur. Vnde tu ex eorũ dictis dic breuiter, eſſe diſtinguen dum: f quia pœna ſolet apponi ad duos effe- ctus, ut taxetur intereſſe,& ut puniatur con- temptus.Vbi ſumus in caſibus in quibus agi tur, etiam ſi nõ interſit: ſecus ſi agatur ſoluùm reſpectu ad intereſſer. Dicitur autẽ pœna ap- poſita loco cõtemptus,& eum punire, quan- do principalis actus alias eſſet inualidus: nã ex quo ueriſimile eſt quòd promiſſor cõtem neret talem actum, utpote inualidum, uide- tur fuiſſe intentio partium, ut apponeretur pœna in caſu cõtemptus.& ita procedit text. in d. alteri. Nam ex quo ſtipulatio alteri fa- cta eſt inefficax, ueriſimile fuit quòd promiſ 30 ſor non obſeruaret,& contemneret. Idem eſt in compromiſſo: nam cùm cõpromiſſum na tura ſui ſit ſimplex factum, ueriſimile fuit ꝙ condemnatus non peteret: unde in eius pœ- na non conſideratur pœna, præſertim cùm aliàs autoritas arbitri contemneretur. l. cum pPœna. ff. de arbit. Idem eſt quando quis aper té& directò contrafaceret ſtipulationi, quia tunc uidetur contemnere, unde cõmittitur pœna etiã ſi non interſit. d. õ. alteri.&d, 5. item 40 ſi in facto. in prin.& facit l. ubi factum. C. de tranſact. Quando autem pœna dicatur appo ſita loco intereſſe, cõijciatur ex pluribus: ue- luti quando alias principalis actus teneret: nam tunc non eſt ueriſimile quòd promiſſor contemnat:unde ſi contemnit directè cõmit titur pœna indiſtinctè, ut ſupraà dixi. Si ue- rò contrafacit indirectè, tunc non committi- tur niſi interſit: quia contemptus non po- eſt puniri, ex quo non uidetur contempſiſſe 5o qui indirecta uia contrauenit.& ita procedit I. aduerſus. ſf. de arbit.& text. in§. item ſi in fa cto b. in fin. S. eod. Idem eſt ex præſumpta uo luntate prætoris, quia potius pręſumitur pœ nam poſuiſſe pro intereſſe, quàm pro cõtem pPtu:quia illæ ſtipulationes interponuntur e- tiam inuito promiſſore, unde illi ſuccurritur, quia iſta eſt mitior interpretatio:& ita debet intelligi text. in l. ij. in fin. ubi Ang. ff. ſi quis in ius uoc.non ierit.& in l.ſi eum.§. qui iniu- 6o riarum.& in d.I.ſi duo. ff. ſi quis cautio. No to octauo in uerſ.differentiæ. hanc eſſe ratio- nem, tquòd ideo in obligatione indiuidua, uno contrafaciente, ſtipulatio cõmittitur cõ- Alciati in§. Cato. 252 tra omnes cohæredes, quia creditor ita exu⸗ no cenſetur læſus, ſicut ſi omnescontrafeciſ- ſent:& ſic probatiſte text. in contrario ſenſu quòd ſi creditor non læditur in aliquo, tunc ſtipulatio non cõmittitur:&ita tenet Paul.de Caſt. Soci.& moder. Vnde ſidefunctus pro- miſiſſet ædificare domũ,& unus ex cohære- dibus totum ædificaſſet, licet alij contrafeciſ. ſent, non tamen cõmittitur Pæœna contraali- quem:& iſtud dictum cõmuniter tenetur& ultra allegata per Socin. hic, pro hoc adduco text. inl. inter cohæredes„§. fin. ff. famil. erciſ. & facit l.fideicõmiſſa.5.penult. ff. de lega.iij. Sed contra iſtam deciſionem obſtantduo. Primum eſt, quia quando quis directò con- trauenit obligationi, cõmittitur pœna, etiam quòd nõ interſit.I.ſtipulatio iſta.6.alteri j eo. Bart.inl.ij.õ.item ſi in facto.& S dixi. Sed re- ſponde, quòdex quo ſumus in indiuiduis,& unus facit, omnes feciſſe uidentur,& conſe- quenter nemo uidetur contrafeciſſe, unde non poteſt cõmitti pœna: nam ſi contrauen- tio facta ab uno, cenſetur facta ab omnibus ad cõmittendam pœnam, quanto magis im- plementũ factum ab uno, debet prodeſſe om nibus? arg. l. Arrianus. 6. tit. i. quando ſtipula tor conſecutus eſt totum cõmodum ſtipula- tionis., Secundo contra iſtam deciſionem facit tex. in. ſi ita fuerit. i. in prin. ff.de manu. teſta.ubi in facto indiuiduo factum unius ſer ui non prodeſt alteri, quamuis etiam agatur de fauore libertatis. Iaſon reſpõdethic, aliud eſſe in principali, quo caſu loquitur ille text. aliud in hæredibus. Sed iſta differentia inter principalem& hæredes non uidetur uerain factis indiuiduis,& confundit periſtumtex. Vnde melius reſpõdeas%, quòd tex. noſter lo quitur in conditione appoſita, ſeu in facto re- ſpiciente fauorẽ ſtipulatoris: ſed text. in d. ſi ita.loquitur in conditione, quæ reſpicit eos qui debent implere,& lucrantur ex tali im- plemento: unde ſi aliquis non impleat, ſibi imputet, nam tali caſu ſemper conditio habe tur pro defecta, ut eſt gloſ.in l. iure ciuili. ubi Soci.ff.de cond.& demonſt.& in. ſi plures. C. de cond. incer. Vltimo noto in fin. text. tenendo cõmunem intellectum, tquòd ſtipu latio de rato habendo eſt indiuidua in perſo- na principalis, quando ſubiecta eſt pœna, ſed diuidua in perſona hæredum.& ratio eſt, quia mortuo principali ſtatim diuiditur per legem XII. tabul. obligatio inter hæredes. lii. C.ſi cert.pet. unde non poteſt cohæres con- trafacere niſi pro portione ſua: in principali uerò ſecus eſt.& iſta eſt uera ratio, licet Soci. & moder. alias rationes referant, quæ non ſunt ueræ. Et pro declaratione iſtius nota- bilis faciam ſex oppoſitiones. Et primo op/ ponitur, ſquia hoc modo uariatur obligatio de perſona teſtatoris ad hæredes, quod eſt contra. ex his. in J. j. 3. eod. Doct. hic cõmu- niter reſpondent, quòd regula poſita in d.5. ex his, non habet locum in obligatione diui- dua, prout eſt iſta, Sed ibi tenui quòd inna 3. ar c Adder Polere a com 1 ardionis: in hære a beant niſi partes urquod debuerit ate eſienonalte liquia tam princi dun tenetur in totiͦ unſoam. Secun twodſi Titius pror uum habiturum ſi xoiatur proparte, llio Contra, quiac ithabere ratum, eti ſcqouta, dicitur rati dlentem. cumgl ff iima oppoſ.C. de entelimo. in cauſai u m And bin additio di glonib. in prin. er dinemlem promiſsi- 1 upoteſt amplius ir timm repent quishæredem.( re, qudt ia gimusdedm- no uitantoſdd icaſud ſtia fuerit. saiu de lucrocapui do:undenõſ or ntio uriſ que. Ifi(d codicil. 53 eltud obiectum reſp moniläeſt pœna kenditurintentio C unlufflceret illa ta uradius, ſed quode urnon uexaretur de lipetluo appoſit lulhpulaio toties 4 ü ubi Doct.ſ. quia uide quod trelultare inconue nre. Pone, tu tanc ondeniſti me addor necum, Aquiaman omiliſti Tuiumh dinrum: t enim u ali — ierdt — guqumbn lgationi cän tide quod ꝓ terſit ſplldd ficit text Litemſſij dditiguth. contra dätemſin dädt propriam. omnes fecile uien“ md uidetun enit uno, cenſenr ai, 55 dertatis. laſonrchätt ipali quocaubqpnie: Etillam cdibus. Sed iſt difan ſionem lo. &hæredes Inutnrefert, c eedenafeeane s reſpõdeas qgdini. 2 t, n aditione appoſtscdtitens. ſf. orẽ ſtipulatpmi ſm pet. irin conditione qmi mplere,& lcenmna nde ſi aliqus aonm- n tali caluſeme m cta ut eſt lolinlimd ond& demoränli ncer. Vlunonmbin nuneminreleäim tabendoefticulul s. qummcoſidicut verſonabzrctmmä 56 une non p 3 1 loquitur 5p ordinelluil prede, ſed , teltven at 3 idem eſt, t.!„ nſerni, hæres po 62 gunilerepeli ex 1. ſuesi ner er 5 oppoli— derat obli- — Is ex obli- hel yne here⸗ ſia transfi 1” us 1aij 253 la regula procedit generaliter, nec eſt reſtrin enda ad caſum in lege poſitum, per doctri- nam Bartol. in l. regula,§. i. ff. de iuris& facti igno. Vnde dic quòd iſtud eſt ex præſumpta uoluntate contrahentium: actus enim etiam naturaliter diuiduus, fit indiuiduus ex uo- luntate contrahentium, ut declarat Bart. in l. græcè.. illud. j.de fideiuſſorib. ſed ſtipulator apponendo pœnam conditionaliter promiſ- ſori, uidetur egiſſeut in totum pœna commit teretur ſi ipſe cõtrafaceret: quia durius cum eo agitur qui cõtra propriam obligationem uenit, quam cum eo quiuenit contra transfu ſam, ut hic per Jaſ.& moder.Item quia prin- cipalis cùm habeat totum, uidetur egiſſe ut committatur pœna in totum in caſu contra- uentionis: in hæredibus uerò cùm ipſi non habeant niſi partes hæreditarias, non uide- tur quòd debuerit committi pœna niſi pro parte,& ſic non alteratur conditio obligatio- nis, quia tam principalis quàm quilibet hære dum tenetur in totũ, habito reſpectu ad par- tem ſuam. Secundo opponitur: dicit text. iquòd ſi Titius promittat ſe hęredemq́; ſuum ratum habiturum ſub pœna, deinde contra- ueniatur pro parte, quòd committitur ſtipu- latio. Contra, quia eo ipſo quod quis promit tit habere ratum, etiam alia ratificatione non ſequuta, dicitur ratificare. l. ſi procuratorem abſentem. cum gl. ff. de procur. Bald. in l. i. in ultima oppoſ.C. de procurat. Aret.in conſil. centeſimo.in cauſa iſtarum.& quod notat lo an. And. b in additionib. Specul. in tit. de obli gationib. in prin. ergo dicitur adimpleuiſſe pœnalem promiſsionem,& conſequenter nõ poteſt amplius incurrere in pœnam. arg. J. ſi quis hæredem. C. de inſtit.& ſubſtit. Ad iſtud obiectum reſpondetur, quòd ex quo promiſſa eſt pœna ſi ratum non haberetur, tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 oſtenditur intentio cõtrahentiũ, quæ erat, ut 40 non ſufficeret illa tacita ratificatio, quæ refer tur ad ius, ſed quòd etiam in futurum ſtipula tor non uexaretur de facto, aliàs pœna fuiſ- ſet ſuperfluò appoſita,& propterea commit- titur ſtipulatio toties quoties contrauenitur. J. ſi ſic. ij. ubi Doct. j. eod. Tertio opponi- tur, fquia uidet᷑ quòd in iſta ſtipulatione poſ- ſit reſultare inconueniens, de quo in§. pro parte. Pone, tu tanquam procurator Titij, conueniſti me ad domum, deinde tranſegiſti mecum,& quia mandatum non erat efficax, promiſiſti Titium hæredemq; eius ratum ha- biturum: ſi enim aliquis hæredum non rati- ficet, poſſetpartem domus euincere,& ego pro iſta parte haberem partem pœnæ ab ipſo procuratore, quod eſt inconueniens. d.§. pro parte. Reſponde fatendo contrarium, quòd in tali caſu iſta ſtipulatio eſſet indiuidua, pro ut eſt de mente Bart.in l. ſtipulationes non di uiduntur.in iij. quæſt. j. eod. Nec obſtat iſte text.quia loquitur in ipſo principalivpromit tente ſe ratum habiturum, ut apparet: ibi ſo- lus tenebitur qui non habuerit ratum,& ſic pPræſupponit ipſum etiam promiſiſſe qui ra- 50 60 254 tum habere debebat: quo caſu arg. non ob- ſtat, ex quo inuitus non deuenit ad illud in- conueniens, quia potuit repellere actorem per exceptionem, ut ſuprà declaraui in vi. no tab. Nec obſtat I. ſi procurator. j. rem ratam hab. quia ibi non erat promiſſa ratificatio ad certam ſpeciem:& de d. l.ſi procurator. uide- bimus infraà in nona oppoſ. Bart. Quarto opponitur: quia text. uult, quòd ſi principa- lis habet ratum pro parte, quòd nihilominus pœna cõmittitur in totum. Contraà, quia hoc modo ſtipulator haberet totam pœnãà& par- tem ipſius rei, cùm tamen deberet eſſe altero contentus. J. reſcriptum.. ſipacto. ff.de pact. cum ſimil. Gl. in l. in executione.§. penult. in uerb. prodeſt. j. eod. fatetur contrarium,& di cit quòd ad hocut ſtipulator poſsit conſequi totam pœna, eſt neceſſe quòd illud quod cõ- ſequitur ex ratihabitiõe partis, uel reſtituat, uel in pœnam cõpenſet. Et idem etiam tenet Paul. Caſt. hic in ult. col. Alex. in prin.j. col. Soci.in vij.not.& moder.repetentes in quar to: unde cõcludunt, quoòd in iſtis ſtipulationi bus diuiduis, ſi unus ex hæredibus agat pro parte ſua,& ſtipulator exceptat, quòd agere non poteſt propter promiſsionẽ defuncti,& ita obtineat quòd nò poterit agere ad pœnã. d.. ſi pacto. licet in practica durum eſſet rece dere ab iſta opin, tamen in pũcto iuris puta- rem contrariã opin. ueriorem. Et ſciendũ eſt quoòd iſta ſtipulatio, amplius nõ agi, proprie intelligitur de actione perſonali, non autem reali, ut l. actio. 6 tit. i.per gl. Inſtit. de actio.in prin. in uerb. debetur.& tunc quando eſt in- terpoſita ſuper tali actione perſonali, habet duos effectus. Primus eſt, quia tollit actionẽ promiſſori cõpetere ipſo iure..ſi unus.. pa- ctus ne peteret.ff.de pact.& hoc ſi actũ eſt ut tollat, ut ibi dicitur. Secundus eſt, quia obli- gat promiſſorẽ ad nõ mouendam controuer ſiam ſeu uexationem de facto. l. ubi pactum. C. de tranſact. Reſpectu primi effectus pœ- na nihil operat᷑, quia ſemel actio extincta eſt. Reſpectu ſecundi ſic. Vnde in propoſito ſi quis cõtraueniat, incidet in pœnã, quia cõtra uenit: nec per hocpoterit agere, quia actio eſt extincta. d. l. ubi pactũ.& in tali caſu nõ pro- cedit d..ſi pacto.ut ibi declarat Bar. Et idem eſt in ſtipulatione, rem ratã habere, quia per talem ſtipulationem promiſſor nõ modò di- citur ſtatim ratum habere, ſed intelligitur e- tiam promiſiſſe in futurũ nõ uexare de facto, ut ſuprà dixi,& ſequuntur moder. in ult. no- tab. Si uerò iſta ſtipulatio, amplius nõ agi, in terponeretur ſuper actione reali, tunc nõ ex- tingueretur actio ipſo iure etiam ſi agatur, quia per promiſsionẽ de non mouendo con- trouerſiam, etiam re exiſtente penes ſtipula- torem, non transfertur dominiũ rei meæ, ut eſt gl.communiter approbata in I. ſtipulatio iſta, habere licere. in prin in uerbo, ſucceſſo- res.j. eod.& facit l. ſi pro fundo. C. de tranſac. Vnde in tali caſu huiuſmodi ſtipulatio, am- plius nõ agi nõ tolleret quò minus cõpeteret 57 58⁸ 592 255 romiſſori rei uendicatio ipſo iure: unde in tali caſu poſſet procedere cõmunis opinio, ſicut etiam in caſu quo actum nõ eſſet, ut per ſtipulationem amplius non agi, tolleretur a- ctio, prout declarat Paul. de Caſt. in d.§. pa- ctus ne peteret. licet moder. repetentes hic in diſcurſu teneant, quòd per talem ſtipula- tionem tollitur actio ipſo iure, quod non eſt uerum, aliàs cõmunis opinio non poſſet pro cedere. † Quinto opponitur: Iſta ſtipula- tio, habere licere, importat idem quod cõtro- uerſiam non mouere. l. ſtipulatio iſta, habere licere.§. i.j. eod.&tamen eſt indiuidua. l. idem iuris. 5. eod. ergo etiam ſtipulatio, amplius non agi,& ratum habere, debet eſſe indiui- dua, ex quo habent conformem naturã. An- gel.& Socin. in d. l. idem iuris, dicunt quòd iſta ſtipulatio, habere licere, regulatur ſecun dum naturam rei ſuper qua interponitur, ar- gumento notatorum per Bart. infra in quin- ta qufeſt.& idem in effectu concludit Raph. Com.hic. Sed iſta expoſitio multum reſtrin- git d. I.idem iuris. Alij dicunt quòd ſtipula- tio habere licere, ideo eſt indiuidua, quia q́;- primum fit minima diminutio per promiſſo rem, cõmittitur in totum: quia nõ dicitur ha- bere licere, cui uel minimã partem habere nõ licet. d. l. ſtipulatio iſta. in§. ſi quis fortè. Sed nec iſta reſponſio ſatisfacit, quia non tradit rationem differẽtiæ inter iſtas ſtipulationes: nam ſi in minimo cõmittitur ſtipulatio, habe re licere, cur& idem eſt in ſtipulatione, am- plius non agi- Articulus eſt difficilis. Tu co- gita ſi poteſt dici, quòd de natura ſtipulatio- nis, habere licere, eſt, ut interponatur ſuper contractu emptionis& uenditionis, ut pro- batur in l.habere.j. de uerb. ſignif.& in l. habe re licere rem. ff. de euict. unde ideo eſt indiui dua, quia uenditionis indiuiſa eſt natura. Aciati in§. Cato. 10 20 Nec eſt ueriſimile quòd emptor partẽ emiſ- 40 ſet.l. aliam. ff. de ſolutionib. I.cum ex cauſa. j. eod.& ita procedit tex. in d. l. idem iuris. aliàs ſi interponeretur ſimpliciter ſuper alia re di- uidua, nõ eſſet recedendum ab opinione An geli ſuprà relata. Sexto opponitur: Nam ſi ſtipulationes, amplius non agi,& rem ra- tam haberi, ſunt diuiduæ, ut dicit text. hic, ergo idem deberemus dicere de ſtipulatione de defendendo, quæ in effectu non uidetur quòdab iſtis diuerſam naturam habeat,& ta- men talis ſtipulatio dicitur indiuidua. I. in executione. õ. inſolidum.j. eod. Iſtam difficul tatem mouet Raph. Com. hic: ſed reſpon- dent aliqui, quòd ſtipulatio de defendendo ideo eſt indiuidua, quia aliàs poſſet reſultare inconueniens, de quo in d.§. pro parte. Vn- de infertur, quòd ſi unus ex hæredibus pro- miſſoris ipſe moueat controuerſiam, ex quo poſſet repelli ope exceptionis, idem eſſet quod in ſtipulatione amplius non agi. Ego puto rationem differentię eſſe cauſam quam ponit text. in l.cum ex cauſa. ĩ. eod. quia in- terponitur ſuper uenditionis contractu, cu- ius indiuiſa eſt natura:unde idem dico de hac 50 60 256 ſtipulatione quod de illa, habere licere, ut ſu, prà dixi,& aliquid dicam infrà in ij. quæſt Bart. In prima oppoſitione Bart. dum di. ſtinguit quòd in indiuiduis agitur ad ſoli- dum, ſed in pœna agitur pro portione hære- ditaria, adde, quòd cum eo tranſeunt cõmu- niter Doct. Sed pro clariori intelligentia op- poſ.quòd non debeat eſſe differentia inter ſa ctum principale& pœnam, timò ſtipulatio pœnalis debet regulari ſecundum naturam ſtipulationis principalis, ut dicit Bar. inl. fin. in ij.quæſt. uerſ. tertio dico. j. de duob. reis,& facit, quia acceſſorium imitatur naturãprin- cipalis. regula, acceſſorium. de reg. iur. in vi. Item ſubrogatũ ſapit naturã eius in cuius lo/ cum ſubrogatur.l.ſi eum.§. qui iniuriarum. ff. ſi quis cautio.& conſequenter ſicut prin- cipalis cõmittitur inſolidum, ita etiam debe- ret eſſe de pœnali. Reſponde“, quòd imò iſta ſtipulatio pœnalis conſideratur ſecundum propriam naturam: quia nõ uidetur uerum quod dicatur acceſſoria ad principalem,& iſtud probatur tribusrationibus. Prima, quia nos uidemus quòd ſtipulatio pœnalis no- uat,& ſic extinguit principalem obligatio- nem. l. obligationum ferè.§. fin. ⁰. tit. i. ergo non eſt acceſſoria, quia aliàs ſequeretur eius naturam, nõ autem extingueret. l. quod prin cipalis. de reg. iuris. Secunda ratio eſt, quia acceſſorium non confirmat principale, ſed econtra. l. quod per manus. ff. de iur. codicill. & tamen clarum eſt quòd pœnalis ſtipulatio nõ corroboratur præcedenti, ſed potius præ cedentem inutilem confirmat. I. ſtipulatio iſta.§. alterib. j. eod. Tertia ratio eſt, quia ac- ceſſorium non poteſt ſtare ſine principali.li. ff de pecul.leg.& tamen iſta regulariter quo ad effectum non poteſt ſimul ſtare. l. reſcri- ptum. 5. ſi pacto. ff. de pactis. Nec etiam pœ- na poteſtdici uerè ſubrogata principali, quia non ſimpliciter reſpicit taxationem intereſ- ſe, quod quidem intereſſe ſuccedit loco rei. l. ſtipulatus es opus.ff.de fideiuſſ.& d. ſtipu- lationes. uerſ. Celſus. ſed potius uidetur prin cipaliter appoſita ad puniendum cõtemptũ. d§. alteri. Sequitur ergo, quòd iſta ſtipula⸗ tio reguletur ſecundum naturam propriam, unde ſtipulatio pręcedens fit indiuidua, quia facta ſunt indiuidua. d. l. ſtipulationes nondi uiduntur. pœnalis tamen erit diuidua,& di⸗ uidetur à lege XII. tabul. iuxtal. i. C. ſicert. pet. quia conſiſtit in pecunia: unde ſi conſi- ſteret in aliqua ſpecie indiuidua, ſecus eſſet ut infra dicam in i. quæſt. Bart. Nec obſtat quòd Doct.in l. ita ſtipulatus magna.j. eod. et inl. petens. C. de pactis. appellent iſtam ſtipu lationem pœnalem accefſoriam, quia iſtu eſt uerum quo ad formam uerborũ, ex quo ſolet ſubijci poſt alium contractum: ſed quo ad ſuam naturam uidetur regulari ſecun/ dum ſeipſam. pro quo facit etiam text. in l cum fundo. ff. de ſeruit. ruſtic. prædiorum. & quod notat Salicetus in I.& in principa- li. C. de ſeruitutib. ubi ſtipulatio pœnalisnon ſequi/ 60 Irad ineetelle,ſec 4 Vile lexii ligete,lqui reſtitu llec calge. elenter eſt indiui nlſſcat lat dictum inco k wcatento non deb glotione, ſed in toti tiodandi, ex quo onpellipræciſe,& temdatio ad interel Rdtäiones, ubi Bar. f juun in eod. Re upionedandi fit cõ 4 iediudicis, ſed ino p lemnatio iure act 1 nde cum lex magis 4 igrionem ad intere b Atue'ma ndbquod hatet quodſipn 4 ſer mediu mordin. faußu vlgeti iſta reman cſt mulagi Aideum Bart tran cötubam fe dulealde Caſt.hi res elianpa lulter poteſt def nali unmlis ärſande bien tur lema iide Pul ff 41 terjjeo Ohtn Fe ginl ſtut Alxin ſi ann comod tenue ſün orem reſtitui, gij eo ſau tio eſt 1 —— 61 dur idurrinda us quod ſtipubio m tinguit prucpäm Saulonum fens ſin; iloria, qpialiöſan autem exinguegelge quöd ille g. iuris. Serundarai“d..incõ nnor ontmap,. men ir loqui in nc Per mams— Iman tnerem rum eſt quocpunltai, ſcd ré ranr Præcaderiſcin qa loqui- nutilem confum on cõdictio 2 eod. Tenansideuiu hu⸗ on poteſtſtavlixpii it ae dan , 1. Odio fu- 8 tamen el. eg.& aneniih.6e itaq;. non poteſt imu l. 4e ach. acto. ff. de pact Netere ſpõdeas uere ſubrogritt,:ſt mixta, ater reſpicit unimm, An in 3 iluſtipulatio⸗ dem intereſſeluccc— g„,aAOn duald. opus f cefteulil Cellus ſcgxiudi 1 he Gasd. Dolita ad punfnimipin. fici 4 lolillin Lj.§. ſ 1 10 2 e quod p cqultul elgo, ccieindi 8,4 wt accelo milem acei igjt, quia formamm Ae ſolui po- 4 gu ſteyl õmuniter f. de ſerule ail tur. cAcctob g. 41 92— ganl Dp „H 257 ſequitur prędium, licet præcedens ſtipulatio per quam ſeruitus fuit conſtituta, ſequatur dictum prædium,& ſic apparet quòd ſeruat naturã ſuam, ad idem facit quod not. Ioan. de Imol.i. in vi.oppoſ. Bar.& ibi uidebimus. In ſecunda oppoſ.Bar. cõcluſio Bar. eſt, quòd obligatio rem tradi, eſt omnino indiuidua. I. ſtipulationes nõ diuid.j. eod.& ratio eſt, quia ſi eſſet diuidua, poſſet cõtingere ſolutio par- tim in re, partim in intereſſe, unde reſultaret incõueniens.d.. pro parte.In obligatione ue rò rem reſtitui, dicit Bar. quòd eſt diuidua ob ligatione& petitione..iij.6. hęres. ff. cõmod. ſed ſolutione nõ.l.ſi duo.in fi.ff.depoſ. Et ra- tio cur ſit diuidua petitione& obligatione, et ſic differat ab obligatione rem tradi, eſt iſta, quia in obligatione rem reſtitui non deueni- tur ad intereſſe, ſed cõpellitur quis pręciſe re ſtituere.l. qui reſtituere, ff,de rei uend.& con ſequenter eſt indiuidua, quia non poteſt re- ſultare dictum inconueniens. Et ſi diceres, hoc attento non deberet neqʒ eſſe indiuidua ſolutione, ſed in totum diuidua, ſicut eſt obli gatio dandi, ex quo in utraq; debitor poteſt compelli præciſe,& in utraque ſolùm fit con demnatio ad intereſſe re perempta. l. in con- dictione“. ubi Bar. ff. de condict. fur. I. qui ſer uum.. fin. j. eod. Reſpondetur, quòd in obli- gatione dandi fit cõdemnatio ad intereſſe of- tit. de uerb. oblig cõment. 20 ficio iudicis, ſed in obligatione reſtituendi fit 30 cõdemnatio iure actionis. d. l. in cõdictione. unde cùm lex magis conſiderauerit iſtam ob ligationem ad intereſſe in obligatione reſti- tuendi, quod patet, quia dedit actionem,& ſic remedium ordinarium in tali caſu, meritò obligatio iſta remanſit indiuidua ſolutione: & ita cum Bart. tranſeunt cõmuniter Doct. licet Paul. de Caſt. hic dicat, quòd de iure dif- ficulter poteſt defendi. Sed Chriſtoph. de Ca ſtel.& Raph. Coin.in d. l. ſtipulationes nõ di uid.& Fulg. in l. ſi ut certo.§. ſi duob. uehicu- lum. ff. cõmod. tenuerunt, quòd imò iſta ob- ligatio rem reſtitui, ſit in totũ indiuidua b.& iſtam opin. defendit Soci. hic, reſpondendo ad text. in d.. hæres. S allegato, quòd loqui- tur in obligatione ſecundaria de dolo teſtato ris transfuſa in hæredes:quæ ſolutio deſtruit illum text. Poſſet fortè reſpõderi aliter, quòd ibi text.loquatur limitãdo poteſtatem, quam habet actor in agẽdo: quaſi dicat quòd actor, quamuis ſi uelit, poſsit agere inſolidum, ta- men poteſt uti, ſiuult, humanitate,& pro par te hæreditaria cõuenire hæredem. quam qui- dem poteſtatem dicit text. ita demum proce- dere, niſi ille hæres habeat rem totã, quia tũc nõ poteſt eum cõuenire pro parte, etiã ſi ue- lit:ſed debet agere contra eum inſolidũ, quia hocæquitati magis conuenit, ne alij hęredes qui facultatem rei reſtituendæ non habent, laboribus& expenſis fruſtrẽtur:& ſic dum text.dicit, hæres pro parte conuenitur, intel⸗ ligo uolente creditore, prout in ſimili expo- nit gl. in l. ij.§. i. 5. eod.& faciunt notata in I. uniuerſa, C, de prec, imper, offe, Poteſt etiam 4⁰ 50 60 258 intelligi uerbum, cõuenitur, reſpectu poten- tiæ conueniendi, nõ reſpectu actus. l. Labeo. uerſ.& quod ita.ff. de ſtatuliber.& gl.in l.i. in uerbo, finitum. C. de pactis. cum ſimilib. Eſt uerum quod iſta ſolutio etiam non plenè mi- hi ſatis facit,& propterea non credo iſtam o- pinionem eſſe ueram. Tertia fuit opinio mo- der. repetentium hic, qui tenentf quòd imò iſta obligatio, rem reſtitui, eſt diuidua etiam ſolutione,& ſic eſt contraria de directo ſupe riori:& iſta opinio eſt multum colorata, nec ſecundum eos, ob text. in l. ſi duo. uerſ.planè. quia ille text. loquitur de obligatione ſecun- daria, de dolo, quando res depoſita dolo hæ- redum fuit deperdita: nam tunc obligatio eſt indiuidua,& quilibet tenetur inſolidum ad intereſſe ſolutione. Et ſic dicas quòd imò res nõ erat perdita, quia text. præſupponit quòd ea reſtituatur, dum dicit, niſi integræ rei ſolu tione& ẽ. Reſpondetur, quòd debet intelligi de æſtimatione ipſius rei, prout in ſimili dicit gl: in. in ſtipulationib.§.i.j. eod. ſed iſta ſolu- tio nimis uiolat text.& etiam gl. in d. l.in ſti- pulationib. non eſt uera,& eam reprobaui ſu prain§.&harum. Vnde non poſſumus nega re quin iſta obligatio, rem reſtitui, ſit indiui- dua ſolutione, quo præſuppoſito reſultat ma na difficultas cõtra cõmunem opinionem: quia ſi ſtipulatio, rem tradi, eſt indiuidua ſe- cundũ Bart.in totũ, per rationẽ d. 6. pro par- te. ergo idem debemus dicere in obligatione rem reſtitui, in qua militat eadẽ ratio:& licet in obligatione rem reſtitui nõ ſuccedat obli- gatio ad intereſſe, niſi re nõ extante, tamẽ lex cõſiderat hune caſum, quod patet, quia cõſu- luit per uiam actionis, ut ſolueretur intereſ- ſe:& propterea Alex.& alij moder. in d. l. ſti⸗ pulationes non diuiduntur. tenent contra cõ munem. Præterea Bart. uult expreſſe, quòd ſtipulatio, rem reſtitui, non ſit indiuidua ob- ligatione, ſed ſolutione tantùm, quia in ea nõ militat ratio d.õ. pro parte. quod argumentũ concludit, quòd non deberet eſſe indiuidua neqʒ ſolutione: nam aut res extat,& ceſſat in cõueniens, quia poteſt præciſe debitor com- pelli ad reſtituendum: aut non extat,& ſolue tur in totum intereſſe,& ſic etiam hoc caſu ceſſat inconueniens. Nec dicatur quòd po- tuit res pro parte petere,& pro parte extare: nam iſta reſponſio nõ eſt generalis, ex quo ſunt infinitæ ſpecies, quæ non poſſunt pro parte perire, ut bos, equus, lanx:& propriè textus in d. l. ſi duo. loquitur in tali ſpecie. quid dicendum? Puto aduertendum, rquia obligatio, rem reſtitui, poteſt naſci duobus modis: aliquando enim& primò naſcitur ex ipſo contractu creditoris fidem alicuius ſe- quentis, ut in depoſito& in commodato. ali- quando& ſecundo ex eo, quia res ad aliquẽ peruenit abſq; cõtractu tamen, ut in ſucceſſo re eius qui per uim rem alicuius abſtulit, uel in fure. In primo caſu aut loquimur de ipſis principalib. debitorib.& obligatio uidet̃ indi uidua,& cõſequenter quilibet tenet᷑ inſolidũ. 6² 63 d Adde quod So ci. conſil. vj. in liñ uol laté di⸗ ſcutit iſtum ar ticuli, uide c- tiã ibi per eũ. 25) Alciati in 5. Cato. & hoc probat᷑ inl. i.. ſi apud duos. ff. depoſ. qui text. nõ poteſt aliter intelligi ſine expreſ- ſa calumnia,& iſtam opin. j latè defendam in ſeq.oppoſ.Bar.Et ratio iſtius caſus poteſt eſ- ſe, quia creditor uidetur eorum fidem ſequi, a Adde quod no quæ fides eſt indiuidua. c. ſi ad ſcripturas:. ix. tat laſ. poſt a diſtin, unde tenentur inſolidum, cùm ad eos los inl. exfil· non ſpectet dominiũ, quod eſt diuiduum, ut ſis. Cde tranſ declaraui in.& harum. ſed ſolum ad depoſi- actionlb. ſtet uſus, quod utrunq; eſt indiuiduũ. l. ſi ut certo.. ſi duob.uehiculũ. ff. cõmod.& quod not.Bar.j.in vi.oppoſ.& hoc caſu procedit o- pin. Chriſtoph. de Caſtel. Com. Fulg.& So- ci.⁰̃ relata. Aut loquimur in hæredibus,& in illis obligatio diuiditur,& contra eos agitur pro portionibus hæreditarijs. d. l. iij. 6. hæres. cõmod.& eſt ratio, quia talis obligatio trahi- tur re,& res ſequitur hæredes pro portioni- bus cõtingentibus.& ita poteſt ſaluari opin. Rain.& Albe. de Roſ. in d. l. ſtipulationes nõ diuid. Nam cùm hæredes teneantur actione perſonali, eorum obligatio diuidit᷑ perl. XII. tabul.præſertim cùm in eis nõ militet ratio fi dei, cùm creditor nõ uideatur approbaſſe eo rum fidem, quo ad cuſtodiam& uſum,& ſic inſolidum, cùm fortè eos nunq́; cognouerit. Etiſtud procedit quo ad obligationẽ& peti- tionẽ, quæ in ipſis hæredibus diuidit᷑, ut s di xi: quo uerò ad ſolutionẽ, dicendũ eſt ꝙ talis obligatio ſit diuidua uel indiuidua ſecũdum naturã rei, quęuenit reſtituenda. Vnde ſi res reſtituenda cõſiſtat in ſpecie indiuidua, debe bit reſtitutio fieri in integra ſpecie.d.l.ſi duo. in fin.quia hoc uidetur actum inter cõtrahen tes. ut ſolida res ſoluatur. arg. l. i. 5. ſi pecunia in ſacculo.in ult.reſponſ.ff.depoſ. Si uerò cõ ſiſtat in quantitate, eſt ſecus, quia dicet in to- tum diuidua.d.l.ſi duo. in prin.& d.6. ſi pecu- nia in ſacculo.& per Alex. in§. ſeq.& credo quòd in iſto caſu idem eſſet in principalibus. In ſecundo caſu uidetur eodem modo di- ſtinguẽdum: quia aut loquimur in pluribus principalibus,& ex quo funt in dolo, tenen- tur inſolidũ. l. i.6. quotiens. ff. deui& ui arm. I. deniq;§. fi. ff. ꝗd ui aut clàm, cum ſimil. Aut loquimur in hæredibus,& uidetur quòd ob- ligatio ſit in totum diuidua.l. in cõditione. ff. de cond. furt.& conſequenter quilibet hęres ſoluens partẽ ſuam erit liberatus.& ratio eſt, quia hic nõ poteſt fingi actum ut ſolutio inte gralis fieret, ex quo nò interuenit aliquis cõ- tractus. Quando uerò unus haberet faculta- tem rei reſtituendæ, dicã quid iuris ſit in ſeq. oppoſ. Bart. In ſtipulatione uerò rem tra- di, etiam dupliciter diſtinguitur. aut quis te- netur tradere ex ſuo cõtractu, uel autorisſui, & tenetur inſolidum. d. I. ſtipulationes nõ di uid. Ratio eſt, quia uidętur ſtipulator effectũ integralem traditſonis cſideraſſe: unde niſi integrũ ſolueretur, häberet intereſſe pro par te, quod eſt incõueniens. d.§. pro parte.&per Bar. in d.l. ſtipulationes.in viij. oppoſ. Etidẽ eſt in eo qui tenetur ad tradendũ actione ex tariũ ſpectet cuſtodia,& ad cõmodatariũ ſpe i0 20 30 40 50 60 uẽdito, iuxta l. ex empto. ff. de act, em talis etiam tenetur inſolidum,& con ter hæredes ſui nõ liberantur ſolue ſuluit Bart. in conſil. excv. Angelotus. aduerte primò, quòd iſta ſecunda ratio 260 Pt. quia ſequen/ dE ndo par- tem, non iſta ratione, quia aliàs deueniretur adinconueniens. d.§. pro parte. quia tale in- conueniens nõ poteſt habere locum, ex quo uenditor præciſe eo caſu compellitur ad tra- dendum. l·i. ubi not. ff. de actio. empt gl in precium. Inſtit. de contrah. empt. ſed aliara- tione, uidelicet quia indiuiſa eſt natura uen⸗ ditionis, ex quo nõ eſt ueriſimile quòd em- ptor pro parte emiſſet. d.l,cum ex cauſa.j. eo, quæ ratio infert eos teneri inſolidum etiã ob- ligatione, licet moder, repetentes hic aliter te neant,& maleè. Secundus caſus eſt, fcum quis tenetur ad tradendum ex facto alterius, nõ autẽ ex ſuo proprio conſenſu,& tunc ob- ligatio eſt diuidua,& ita procedit tex. in l. ſiti bi homo. 5. ſi fundus.ff. de leg.i. ubi hęres qui tenetur ad tradendum legatario, nõ tenetur niſi pro parte hæreditaria. Ratio eſt, quia nô poteſt dici hic cenſeri actum ut inſolidum tra datur, ex quo in iſto caſu hæredes nõ tenent ad tradendum ex uero conſenſu quem præ- ſtiterunt ipſi legatario, ſed tenentur ex iuſſu teſtatoris, qui uidetur eos q́;minimũ graual- ſe.l. nũmis.de leg.iij. cum ſimil. Et eodemmo do etiam debet intelligi text.in l.ij. 5.fin.j. de præt. ſtipul. ubi ſi aliquis conuentus reiuen- dicatione litem conteſtetur, deinde decedat, diuiditur obligatio inter hęredes pro rata. Ra tio eſt, quia ille conſenſus inductus per litis conteſtationẽ, nõ inducit uerum cõtractum, ſed quaſi.J.iij.5. idem ſcribit. ff. de pecul. unde ſi agatur ex tali quaſi contractu, nõ tamen po teſt agi inſolidũ.ratio eſt, quia ceſſat talis prę ſumptio, quòd cenſeatur tacitè actum, quod nõ eſt ueriſimile quòd reus litem conteſtan- do uoluerit obligare hæredes ſuos in plus q́ aliàs teneretur. arg. l. ſuus hęres. C. de repud. hæred.& l. non ſoſet. ff. de reg. iur.& iſto mo- do uidetur quòd poſsint ſuccidi omnia capi- ta huic hydræ lerneæ:cogita tamen. Exiſtis infert ad quæſt. utilẽ. t Duo fratres habentes fundũ pro indiuiſo cõmunẽ, uendiderũt eũ Titio pro certa quãtitate, pacto appoſito, utli ceret eis redimere pro eodẽ precio intra qua- tuor annos: modò unus eorũ eꝑeniente ter/ mino non uult redimere, an alius poſsit redi- mere,& quomodos Et Bart. in l. cui uſufr.ff. de uſufr. Ijeg. tenet quòd iſte nõ poterit luere partẽ ſuã,tum quia natura uenditionis eſt in- diuiſa. d.l. aliã. tum quia emptor quipromilit retrouẽdere, dicitur obligatus ad tradendũ, quæ obligatio eſt indiuidua, unde nõ poteſt conueniri pro parte, per s dicta:& ita etiã cô- & eſt cõmunis opinio, ut per Alex. in l. fraudati ff. de publ.& laſ.in l. ſtipulationes nõ diuid. Tu Bart. non uidetur uera:fquia imò ſiuẽditor fuit do minus, retrouendere eſt rem dari. l.cum 1bi nu ſata. 9. fin. ff.de contrahen. empt. ſecus ubt uenditor non habuiſſet dominiũ, ut no t. in J. certi g oc eti Aale quasi lhell me corautpuld ddigde e cat hi⸗gh e- ſoninalſ l eat ad retro lalione nong uid:in vij boſBan. 64 65 66 ict ſülloltin ice ſcdnonpotuille⸗ onſcluit Soci in c dictatcirca ſtũar tlguiõis, rem dar udcopauca bona- iaduerterit, quòd cor antiquus D. O gulStichus.ff Egpenult. aliai fumianus in repert wubiloquiturint tũgendi, quòd eo erberedes, quod ur wleretroemere, pe umpreciũ cõpeller tendſibi, Etidem: eſtatuti tenuit pa icpiäteln noc pal üm talis obligatio ſ ſeüii quia btæoccupationi. iſiduo de don.& leio tenebit ei ce Kd cum hacopi, tr uktiones n diuid. (atinlſt quis alian ſteuolens ſolus red dum ex ueroani plilegata rio ſde ui uidetur eue — delegij cunkad Sedet intelligitenn ul udi lialiqubena litem conteſtenua 8 igatio inter ath 17 e ſonſneſnah ia llle conſenſuint onè, nõ inducitumm ſolidũ. ratio et qun ſearurucxs limileg odreimn t obligare hærciê 1 erur.arg. ſuusdesle Uim 1 1 rquodp oſsintlociit træ lerneæ:cogiutis auxſt. utilä. Duofoh indiuiſo cömui Lariate pai eprocount 6:modo unuseofig vult recimerdl certa — ovodit 4 g. tenetq 3 261 certi condic.in prin.ff.ſi cert. pet.& latè dixi in tract.meo, de eo quod intereſt. Vnde in ca ſu quo uenditores fuiſſent domini, iſtud ar- gumentũ faceret contra Bart.& cõmunem, quia eſſet obligatio rem dari, quæ ſine dubio eſt diuidua:unde melior eſt prima ratio Bar. Sed inde reſultat magnũ dubiũ, ſi iſte uelit re ſtituere emptori totã pecuniã, nunquid em- ptor teneat᷑ ad retrouendendũ totumeIn hoc uncto ſunt tres opiniones. Et Raph. Ful. in J. qd ſi nolit. in§.idẽ Marcellus. ff. de ędil. edi. arg.illius tex. tenet, ꝙ eo offerente totã pecu niã, non poterit tamẽ cõpellere ut retrouen- dat ſibi totã rem, ſed tantũmodo partẽ. Soci. in.i.. ſed& quotiẽs. ff. ad Treb. tenet quòd imò poterit cõpellere ut retrouendat totũ. l. fiſtulas. 5.ꝑen. ff. de cõtrah. empt.& l. tutor ui gẽtib.§.i.ff.de minor.& I. in bello.§. ſi ſeruus pluriũ.ff. de capti.& dicit Soci. ſe ita cõſuluiſ- ſe, ſed non potuiſſe obtinere. Adde quòd ita conſuluit Soci.in conſil. xvi. in iiij. uol. ubi la tèeinſtat circa iſtũ articulũ,& tangit naturam obligatiõis, rem dari,& rem reſtitui, ſed meo iudicio pauca bona dicit. Adde etiã, licet ipſe nõ aduerterit, quòd iſtã opi. tenuit ſolẽnis do ctor antiquus D. Obertus de Crem. inl. ſi le- gato.. ſi Stichus.ff. de manu. teſt. per d. l. fiſtu las. 6.penult.& alia iura, prout eum refert lo. Firmianus in repertorio, in dictione Obliga tus, ubi loquitur in teſtatore qui habebat pa- ctũ luendi, quòd eo mortuo ſi ſit diſcordia in ter hęredes, quòd unus dicat ſe aliquo modo nolle retroemere, poterunt alij offerentes to tum preciũ cõpellere emptorẽ ad retrouen- dendũ ſibi. Et idem in obligato ex diſpoſitio ne ſtatuti tenuit Paul. de Caſt. conſil. ccxxi. incipiẽte, In hoc paſſu. in i. uol. Mouet, quia cùm talis obligatio ſit indiuidua, potuit unus agere inſolidũ, quia in iſtis indiuiduis locus eſt præoccupationi.l. ſi pluribus, ff. de leg.i. l ij..ſi duo.de don.& ſi ſocius nolit uti eo be- neficio, tenebit᷑ ei cedere contingentẽ portio nẽ:& cum hacopi, tranſeunt moder. in d.l. ſti pulationes nõ diuid. Tertia eſt opin. Paul.de Caſt. in I. ſi quis aliam. ff. de nouat. quòd imò iſte uolens ſolus redimere nõ audietur: quia dicet emptor, ego nõ ſum obligatus niſi utri- que ueniatis ſimul:nec debet unus ſe impedi re de iure alterius, ex quo licet unus nolit nunc luere partẽ ſuã, fortè in futurũ uolet.l. deberi. C. de fideic.lib. Iſta ratio Pau. de Caſt. nõ uidet᷑ ſufficiens, quia ad eam ipſe uidetur reſpondere in d. conſil. ccxxi. uidelicet quòd iſte qui prius totũ redemit, tenebit̃ admittere in cõmunionẽ iſtũ aliũ.& facit tex.in I.i.S. ſi pecuniã in ſacculo. ff. depoſ. ubi poteſt unus ex hæredibus depoſitarij petere totum depo ſitũ, dummodo ſatiſdet de dando partẽ ſuam ſocijs. Vnde fortior uidet᷑ alia ratio, dum ſim pliciter dicit, quòd emptor nõ eſt obligatus niſi utriqʒ ſimul, nõ aũt alteri tantũ nec unus 6&æ debet ſe impedire de portione alterius. t Con fir ma iſtã opi.quia ſi iſti uenditores agant, ui detur quòd agant potius ad dandum: quia ſi tit. de uerb. oblig cõment. 10 „ 0 30 4⁰ 50 60 262 dicamus quòd agatur ad tradendũ, require- retur quòd ipſi allegarent turpitudinẽ ſuam, ſcilicet quòd ipſi uendidiſſent illi rem alienã. & hoc tanto clarius procedit, ſi in inſtrumen to dictũ ſit, ꝙ iſte emptorteneat᷑ retrouẽdere, & retrò dominiũ transferre. arg.. fi. f, de cõ- dic.ob cauſ.Inpropoſito ergo ſi cõſideramus perſonas ipſorũ agentiũ, ipſis cõpetit act io ad dandũ, quæ eſt diuidua, ergo unus nõ po- teſt agere ad totũ. Nec obſt. ratio Bart. de d. l. ſi quis aliã. quia illa lex introducta eſt fa- uore ipſius emptoris, qui pro parte nõ eſſet empturus. d. l. tutor.§.i. ff.de minor. unde ſi unus agat ad totũ, poterit emptor dicere, tu nõ potes agere, quia obligatio eſt diuidua. ſi uerò agat pro parte, poteritdicere, ego nõ te neor uẽdere pro parte, quia pro parte emptu rus nõ eſſem.d. l.ſi quis aliã.& quia nolo inci dere in cõmunẽ. l. ſi nõ ſortẽ. õ. ſi centũ. ff. de cond.indeb. Secũdo pro iſta parte uidetur tex.in d. l.ſi quis nolit.. idem Marcellus. ubi ſi duo ſimul emãt, nõ poteſt lius conſequi, ut ipſe oblata etiã portione ſocij, eo nolente emere habeat totũ:nam in illo tex.illa uerba, etſi pro portione precium dabit, debẽt intel- ligi pro portione ſocij, quia de portiõe ipſius uolentis agere res nõ erat dubia,& tamẽè tex. ponit caſum magis dubiũ, quod oſtendũt il- la uerba, etſi, pro etiãſi.& dictio, etiã, ſtat im- plicãdo caſum magis dubiũ. l. i. ff de iur. om. iud.l. Carbonianum.§. ſi duo, ubi Bart. ff. de Carb. edicto.& per Bart. in§.& iudicare, in auth. de defen. Nõ obſt. d.l. fiſtulas. 6. pen. quia ubi erat iam facta uenditio,& agebatur ſolũ ad traditionẽ quæ eſt indiuidua. I. ſtipu- latiões nõ diuid.j.eo. unde unus ſolus poteſt agere:ſed quando adhuc nõ eſt facta uendi- tio, attẽdimus obligationẽ quatenus eſt con- tracta inter ipſos uenditores, quæ, ut dixi, eſt diuidua:nec tunc cõſiderat᷑ traditio, quia ue- nit in conſequentiã uenditionis.l. ſi ſtipula- tus. ff.de uſur. t Potes itaq; recolligẽdo ſupra dicta, facere concluſionẽ, quòd iſte emptor nõ tenet᷑ retrouendere uni tantum, per ſupra dicta. Fallit quãdoteneret̃ tantũ adtradendũ, ex q̃ obligatio, rem tradi, eſt indiuidua, tũcpo terit unus in totũ redimere, d. l. fiſtulas.& ita poteſt ſaluari opi. Oberti de Crem. Io,. Firm. Soci.& Iaſ. Nec obſt. ꝙ in materia indiui- dua unus nõ poſſit agere ſine alijs,§. ex his. 5. eo.ad quod fundamentũ nec Soci.in d. conſ. nec Iaſ.in d.l.ſtipulationes nõ diuid. bene re ſpondent. Quare tu dic, ideo ibi requirit᷑ con ſenſus omniũ, quia ſeruitus ueniebat conſti- tuẽda in fundo cõmuni, uel debebat᷑ per fun dum cõmunẽ: unde niſi omnes cõſenſiſſent, ſequeretur quòd aliquis potuiſſet acquirere fundo alieno, uel obligare fundũ alienũ do- mino in contrahendo. l. unus ex ſocijs. ff. de ſer. ruſt. præd. quæ non ceſſat in caſu noſtro. Item fallit quando aliquis teneret̃ ex diſpo- ſitione l. uendere,& etiã in uno tantũ uerifi- carentur uerba I.& ita procedit quod dicit Paul.de Caſt.in d. conſ.ccxxi.Itẽ fallit in eo, Mmmm —————————— —————⁰———— —— ſp — 69 70 Rita intelligit gl.. ibi: unde ille tex.nihil facit uelpotius probat contra Bart. arg. à cõtrario ſenſu. Nõ obſt. l.cùm apparebit. S loca, ubi ui detur uelle tex. ita demũ teneri o qui teneret᷑ uendere aliquã rem mobilẽ indi- uiduã, ſecundũ Fulg. in d. S. Marcellus. d in telligo uerũ, niſi emptor nõ fuiſſet partẽ em- pturus. d. l. ſi quis aliã. cogita tamẽ ſuꝑ prædi ctis. In tertia opp. Bar. prima colligit᷑ cõclu- ſio ex eius diſtinctiõe, Iꝙᷓ plures principales obligati ad rem reſtituendã nõ tenent inſoli- dum.& ita intelligit Bart. tex. in I. i.. ſi apud duos.ff. depoſ.& idẽ tenet Bar. poſt gl.in l. ſi ut certo..ſi duob. uehiculũ. ff. cõmo. ubi pro iſta ſua opi.inducit alias ll. uidelicet tex.in l.ſi diuiſa. C. loca.in l. cum apparebit. ff. eo. tit. in l. eandẽ. ff. de duo. re.& pro iſta opi. facit, quia ualet argumentũ de pluribus principalib. ad plures hæredes. l. ſi duob. uerb. ac ſiipſi. ff. de poſ.ſed plures hæredes tenent᷑ pro parte. d. l. iij.õ.hæres. ff. cõmod. ergo idẽ in principalib. & cũ Bar.tranſeũt cõmuniter Dd. hic. Adde quod s in præced. oppoſ.tenui contrariũ, ꝙ imo plures depoſitarij uel cõmodatarij certę ſpeciei tenent᷑ inſolidũ, prout etiã tenet Ful. in d..ſi duobus uehiculũ.& Salic.in d.õ. ſi a pud duos.& pro iſta opi. Bart.dico principa- liter eſſe text. in d.. ſi apud duos. ubi text. di- cit, quòd ſi apud duos depoſita ſit res, aduer- ſus unãquenq; eorũ agi poterit:nec liberabi tur alius, ſi cum altero agat᷑, quia nõ electiõe, ſed ſolutione liberat᷑. Pondero text. primo in dictione, unuſquiſq;, quæ importat inſolidũ quẽlibet teneri, quia eſt dictio diſtributiua, tribuens cuilibet actũ inſolidũ.l. creditor.. duobus. ff. mand. Bar.& Imol. in I. hoc articu lo. ff.de hęr. inſtit. Secũdo pondero tex. dum dicit, nõ electione, ſed ſolutione liberari: er- go pręſupponit quòd quilibet poſſet cõueni ri inſolidũ, quia aliàs nõ poſſet cadere ibi ele ctio, nec ratio Iuriſconſ. eſſet probabilis: ſi e- nim nõ poſſet cõueniri quilibet niſi pro par- te, cui dubiũ quòd nõ cõtingeret liberatio al- 10 20 30 teri? Et dicere ꝙ ibi eſſet actũ, d unuſquiſq; 40 teneretur inſolidũ, eſt diuinare, quia de hoc nullũ uerbũ in text.& iſtud quòd ſit actũ, eſt facti, unde nõ præſumit᷑. l. in bello.§. facta. ff. de capt. Secundo dico iſtam concluſionem probari in d.I. ſi ut certo. õ. ſi duobus uehicu- lum. ff. cõmo. qui tex. ́ᷓuis in fi.loquat᷑ in ob ligatione ſecundaria de dolo, tamẽ in prin. lo quit᷑ in obligatione primitiua, de ipſa re prin cipali reſtituẽda. Nec eſt bona reſpõſio Bar. & Doct.ibi ſubaudientiũ, ꝙ conuentũ fue- rit ut illi cõmodatarij tenerent᷑ inſolidũ, quia iſta nõ eſt contra illũ tex.dum dubitat, an te- neãtur inſolidũ:nam ſi fuiſſet cõuentũ, pro- ut præſupponũt ipſi, caſus erat clarus,& du- bitatio Iuriſconſ.fuiſſet ualde inepta. Tertio pro iſta opi.eſt etiã tex.in d.l. ſi duo. in uer. ac ſi ipſi ſeruandũ ſuſcepiſſent. ff. depo. ubi tex. expreſſe uult, t ꝙ depoſitarij qui non ſeruan- dum ſuſcipiunt, tenẽtur inſolidũ. Nec ratio- nes alleg.pro cõmuni opi.obſtant:& primo nõ obſt. l.ſi diuiſa. C. Ioc. quia ille tex. loquit᷑ in caſu claro, quando expreſſe à prin. fuerat actũ, ut quilibet tantũ pro parte teneret᷑, pro- ut expreſſe probat tex.ibi, ſi diuiſa conditio. 50 60 pales inſolidũ, ſi appareai:& ſic eſt neceſſe expreſſe agatur, alias tenerent Pro parte, Re ſpõde, ꝙ poteſt apparere duob. modis, ueluti ſi expreſſe agat᷑, uel etiã tacitè: puta ſi uendit ſpecies indiuidua, uel locet res cuius cõmodi tas cõmodeè diuidi nõ poſsit.d.6. ſiduobus ue hiculũ.& iſte eſt caſus noſter, nec tex. magis requirit quòd appareat expreſſe, uel òd appa reat tacitẽ. Vel& ſecundo potes reſpondere, quòd nõ requirit᷑ ibi quòd appareat, ad hoc ut teneãtur inſolidũ, quia ex rei natura tenen tur, ſed ad hoc ut dicantur duo rei debendi: nam ad hũc effectũ requiret᷑ quod appareat, ex quo duo rei debendi nõ tenentur inſolidũ ex natura rei, ſed ex pacto uel alio modo. ſi rem hęreditariã. ff. de euict. Bar, in§. ſi tamen hominẽ, S. eo.& d. l. cum apparebit, propriè loquitur in duobus reis, prout eam intelligit Bar. Paul, de Caſt.& alij ibi. Et eodem modo poteſt reſponderi etiam ad d. l. eandem, Præ- tereqaduertendũ eſt, quia dum Docct intelli e wm d. l. eandem. quòd debeat intelli- gi quando expreſſum eſt quòd quilibet inſo lidum teneat᷑, prout ibi expreſſe firmat Dyn. Iac. Bar. Paul. de Caſt. nõ uideturiſte inteſle- ctus eſſe uerus,& confundit per illũ tex. ibi, Si pluribus hæredib. inſtitutis teſtator dixit, Titius& Meuius Sẽpronio decẽ dato: nam ibinon fit mentio quòdteneantur inſolidũ: imò ſi ſubaudiamus etiam huiuſmodi factam mentionem, exemplum tex. nõ procederet: quia nedum ſipars hæredũ eſt nominata, ſed etiam ſi omnes nominẽtur, tenent᷑ inſolidũ, quãdo eſt expreſſum. Et iſte eſt realis ad iſtũ tex. intellectus, licet Doct. ut euadant cõtra- rium I. ſiue à certis. eo. tit.& l. turpia. 5. fin. de leg.i.recurrãt ad cõmunem intellectũ, qui ſi- ne dubio nõ eſt amicus literæ,& circa illa cô- traria alibi dicã, nõ eſt hic locus ſuus. Nec obſt.argumentũ de hæredibus ad ipſos prin cipales, quia illud argumentũ non eſt uerũ, ut probat in iſto tex.in fi. ubi lex reputatgra- uius ubals fallat fidẽ, quàm ſieius hæ redes. Merea eſt diuerſa ratio de principa- libus ad hæredes, quia ut dixi in præcedenti opp.ideo plures depoſitarij uel cõmodatari certæ ſpeciei tenentur inſolidũ, quia uidetur creditor eorũ fidem inſolidũ approbaſſe, ex quo habuit illis fidem de cuſtodia& uſu, quę ſunt indiuidua. d. 5. ſi duobus uehiculum.& per Bartj in vi.oppoſ.quæ ratio ceſſat in hæ- redibus, ex quo fortè creditor eos nunquam cognouit, unde nõ poteſt dici eorum fidem inſolidum ſecutus:& in eis militat alia ratio, uts dixi. Secunda concluſio exdictis Bar, 1 eſt, iquòd in actionib. bonę fid. ille qui habet 7 facultatẽ rei reſtituendæ, de cõueniri.j.iij.6. hæres. ff. cõmo. facit l.a 6. ſi cõmunis.ff. pro ſoc. intel neraliter, quod abſit illi ſocio etiã ex bet ſolus in totũ ctiõe. ligendo tex.ge terius mnes princi ulpa al gaueter g obligatio nde eſonaaliorũ neglquid ergo yraͦf:de uſufr. C moinactione bona fbona ſddes ſitſuft cllolcinducit offic im ffde neg geſt, ierapprobatę inl. ieubinæeredes idec iadſe quiaſi nihil ur undein caſu noſ reniletheredes ten wiproportiõe qus ggerer quod ſi rei cẽ uhaberettres part aebeantteneripro quedetota.ff. de rei guuimotenenk pro hres Bttenẽtes han lres quodloquitun minquaille ſolus ninamibihæres ha tle Anõreſtituit, mäd,in cömodare deladittud ſultinc anoder. epet, uqlolecundũRap dihaii ranernin ung d nüef 8 lſe ne 3 n die lio eſt dile wenet 8 dund n rpe 8 ecũdo cõ ngiletexlo uf Inuukreim 3 tlam poſtr 4 R dnd. Kelh ſte eſc. dobiſa — Gdrteüar 3 d Thax ane e X 1 — Tſecu ape 1 Auirit idi uud⸗ 6 mſolidägun ddas, Ralldibet vonderi etiamadtlet rtendã eſt quidndi ad leandem quiict expreſſumeſ ouigi at, proutibiepsiſir uldeCqkräriem erus,& confund 1 s hæredid. inſtiucuu Meuius Sdäproriotit mentio quodtenenmi audiamusetiambuulm m. exemplumtexsin mſipar hærecichhn mnes nominstut iri expreſſum. Etitkette Kus, licet Doctmuns ea certis eo ita rãt ad cõmunem inil eſt amicus lmaäc iicã nõ eſtlic cwi- nentũ de hercäbä miſto tex.in ficdieng dalis fallat ic gun 1 55 eſtdicerſand 1 cuiatduly 72 265 terius qᷓ; illius qui haberet pecuniam:& cum Bart.tranſeunt alij cõmuniter. Contrariũ te/ nuit Chriſtoph. de Caſtell. Raph. Com. A- ret. Socin.Pet.de Beſut.hic,& Fulg. in d.§. ſi duobus uehiculũ.& Cyn.& Bald. inl. ij. C. de hęr. act.mouent᷑ per argumentũ d. L.pro hæ- reditarijs. Secundo, quia hæres ultra ſuã par- tem contingentẽ eſt extraneus. l. cum à ma- tre. C. de rei uend. ergo actio illa nõ poteſt in eum tanq́; extraneũ tranſire. Tertio, quia iſta eſt actio perſonalis, quæ non ſequit̃ rem, ſed perſonã. l.i.§. ſi hæres. ff. ad T'reb. l. fin. 8. fi. ff. de contrah. empt. ergo non eſt attendendũ ꝙ unus habeat totã rem. Quarto, quia cùm ſta- tim facta ſit diuiſio ipſius actionis inter om- nes hæredes, ſi deinde res perueniat ad unũ, ſequeret᷑ ꝙ obligatio trãs funderet᷑ ſine ceſſio ne de perſona aliorũ hæredũ in iſtũ, qᷓd eſt cõ tra reg.l. quid ergo. ff. de pec.& I. adhuc.§. ſi operas.ff.de uſufr. Quinto, quia licetloqua- mur in actione bonæ fid. tamen nõ reperit᷑ ꝙ iſta bona fides ſit ſufficiẽs ad augendã oblig. ſed ſolũ inducit officiũ iudicis.l.quia traden- dum. ff.de neg. geſt. Sexto fa. ratio gl. cõmu- niter approbatę in l. ſi poſſeſſor. ff.de rei uen dic.ubi hæredes ideo tenent᷑ de eo q́d perue- nit ad ſe, quia ſi nihil perueniſſet, nõ teneren tur: unde in caſu noſtro, cùm etiã ſi nihil per- ueniſſet, heredes tenerent᷑, ergo nõ debẽt te- neri pro portiõe quę ad eos peruenit:aliàs ſe queret᷑, quòod ſi rei cõmodatę uel depoſitæ u- nus haberet tres partes, alius haberet quartã, ꝙ debeant teneripro rata illarũ partiũ. arg.l. quæ de tota.ff. de rei uend. quod eſt abſurdũ, quia imò tenent᷑ pro portiõe hęreditaria. d.. hæres. Et tenẽtes hanc opi. reſpondẽt ad d. 9. hęres.quòd loquitur in obligatione ſecunda ria, in qua ille ſolus qui deliquit, inſolidũ te- net᷑:nam ibi hæres habebat facultatẽ rei reſti- tuẽdę,&nõ reſtituit, ergo eſt in dolo. l. dolus. ff.mãd.l. in cõmodato.§. ſi ex facto. ff. cõmo. Sed ad iſtud, ſuſtinẽdo cõmunẽ, reſpondent Iaſ.& moder.repet. quòd imò nõ eſt in dolo, ex quo ſecundũ Raph.& alios tenẽtes cõtra Bar.iſte nõ tenet᷑ niſi pro parte ſua, ergo non reſtituẽdo totũ, nõ eſt in dolo, argumẽto no- tatoꝶ per Bar.inl. qui ſolidũ.ff. de leg.ij. Sed iſta reſponſio eſt dilemma ſeu cõuerſoria,& moder. faciũt fundamentũ ſuper ratiõe, quã nõ tenent. Secũdo cõtra Raph. dicũt moder. repet.ꝙ ille tex.Ioquitur quando res extat,& hęres nõ uult reſtituere, unde nõ cõmittit᷑ re exiſtente etiam poſt morã obligatio ad inter eſſe. l. in re furtiua. ff.de cond. fur. Bart. in J. ſtipul. nõ diui.in viij.opp.j.eo.Sed dic quòd imò tex.loquit᷑ quando hæres interuertit rẽ, quæ erat penes eum, tamẽ ipſe poſſet reperi- re ſi uellet, ſed ex quo nõ uult, eſt tanq́; ſi res perijſſet.dicit᷑ aũt nõ uelle,& nõ poſſe, quan do captis pignoribus nõ uultdare rem, pro- ut in ſimili declarat Alex. in I. ij. 6. ex his. in gl. in uerbo, immutat᷑. in fi. gl. j. eod. Et eodẽ modo reſpõdent ad argumentũ Iaſ.hic:quia ....„..„. dicitur in dolo qui rem interuertit, id eſt, qui tit. ge ucrb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 60 266 eam habẽs nõ uult reſtituere,& negat ſe ha- bere, Tertio contra intellectũ Raph. adducit Iaſ. quia principiũ d.6.loquit᷑ de obligatione primitiua, ergo etiã finis, qui uenit per modũ exceptionis,& exceptio declarat᷑ per regulã. l. nam qᷓd liquidè./. fi. ff. de pe. leg. Sed reſpõ- detenẽdo intellectũ Raph. quòd imò tex.lo- quit᷑ in fi.expreſſe de obligatione ſecũdaria, ibi‚nec faciat& ẽ.& conſequẽter erit in dolo, & ſatis eſt quòd exceptio ſit de regula ſecun- dũ quid& in genere, licet nõ in ſpecie.l.num mis. ff. de in lit. iur. ubi regula loquit̃ de iura- mẽto affectionis,& exceptio loquit᷑ de iura- mẽto uerit atis, ut ibi per Iaſ.Præterea ſecun- dũ Raph. tex in prin. nõ loquit᷑ de obligatiõe primitiua, ſed de obligatiõe ſecũdaria trãsfu- ſa à teſtatore, puta quia teſtator ipſe fuit in do lo:nam eius hæredes tenebantur ad intereſſe pro partib.hæreditarijs. Et ſic ex his apparet, quòdiſte intellectus Bal. Raph.& aliorũ re- manet defenſatus ab impugnationib. moder. ego tamẽ eum nõ teneo, quia ut dixi in præ- ced.oppoſ.deſtruit tex.nam ſecundũ dictum intellectũ non eſſet aliquod ſpeciale in eo,& tamẽ tex.con ſiderat aliquã ſpecialitatẽ, dum ſubdit, quaſi hoc boni iudicis arbitrio conue niat.Item nõ eſt uerũ quòd ex ſola nõ reſtitu tione cauſetur ſecundaria obligatio,& con- trariũ probatur in I.ſi duo.in fin. ff. depoſ.& dicet᷑ j poſt Bar.in vi.oppoſ.t Vnde fortè ue rior eſt intellectus Frãciſci de Rampo, prout eum refert Bal.& notat Soci.hic:& idẽ etiam tenuit Pet.de Beſut. Hieron. Tort.hic: dicũt ipſi, quòd etiam ſihæres haberet totam rem, tamen debet agi pro parte, ſed executio fiet in totũ officio iudicis mercenario. Et ita in- telligit᷑ ille tex. quod patet ex illis uerbis, qua ſi iudicis officio& ẽ.&pro hoc allegatur in ar gumentũ l.ædiles.5. item ſciendũ. ff. de ædil. edict.& huic intellectui multũ quadrat lite/ ra:& pro hoc intellectu facit, quia facilitas ſo lutionis nõ debet uariare naturam obligatio- nis, ſed ipſam ſolutionẽ tantũ, argumento l. ſupra iter.. apud ferocem. ff.de aqua plu. ar. unde quamuis quis haberet facultatẽ rei re- ſtituendæ, nõ debet uariari conditio obliga- tionis:ut ſicut aliquis nõ potuiſſet conueniri niſi pro parte, nunc in totũ conueniat᷑: ſed ſo lùm debuit uariari ſolutio per officiũ iudicis. Nec obſt.quòd Bal.not.& Soci.hic tenue- rint cõtrariũ, quia ſequeret᷑ quòd in plus eſ- ſet cõdemnatio, quam petitio, contra regulã l. utafundus. ff. cõmu. diuid.& J. fi. C. de fidei- cõmiſ.liber.quia reſpondeo quod in caſu no ſtro hoc facit exuberans officiũ iudicis in a- ctionibus bonæ fidei.& facit quod not. Bart. in l. quid ergo. õ. pœna grauior, in iij. col. de his qui not.infa. ubi uult quòd regula d. l. ut fundus.nõ procedat in his, in quibus iudex haberet magnũ arbitrium. Et ad propoſitũ e- tiã facit quod not. Bal.in l.penult. C. de ſent. quæ ſine cert.& iſte intellectus mihi placet, quia ualde applaudit literæ,& maximè quia iſta obligatio uidet᷑ indiuidua ſolutione:un- Mmmm 2 73 4 Adde ad iſtam regula latè no tata per laſ. Infut. de act. 6. curare. in vi. col. 74 a Ad iſtum regu lam uide Feli- ni in c. in iij. col. cum dua- bus ſequenti- bus, extra de præſcript. 15 Alciati in S Cato. de licet ereditor petierit pro parte hæredita- ria, tamen ſatis uidet᷑ uoluiſſe ut tota reſtitue ret᷑, ex quo aliter nõ contingit liberatio. d. l. ſi duo.unde iudex ſupplet ex officio, intellige tamẽ ad creditoris petitionẽ.l.iiij.6. hoc aũt. ff.de dam. infe. licet nõ per uiã libelli, ſed lite iam conteſtata per uiam ſimplicis inquiſitio- nis. Eſt uerũ quòd in practica nõ eſſet recedẽ dum ab opi.Bart. quæ ſatis poteſt defendi in eo qui haberet facultatem rei reſtituendę,& poſſideret:ſecus ſi nõ poſſideret, licet habeat facultatẽ rei reſtituẽdæ. I. ſerui nomine. ff. de uſucap.& per moder.hic. Tertia cõcluſio Bart. eſt, fꝙ quando concurrit rei uendicatio cum actione ſtricti iuris, tũc etiã fiet condẽna tio contra eum tantũ qui nõ habet,& contra eum ſolũ aget᷑.ita intelligit tex.in l.ſi plures. ſf.de ui& ui arma. Et iſta concluſio in ſeuide tur uera,& eam tenent cõmuniter Dd. ꝙ di- xerit gl.in l. in condic. ff. de cond. fur.& ratio eſt ſecundũ Bar.propter unionem, quam ha bet iſta actio perſonalis ad reſtituendũ: nam ſapit in aliquo naturã ipſius rei uẽdicationis, arg.l. qui patri.ff. de acquir. hær. quod ſimi- le eſt ualde à remotis. Vnde Aret.hic adducit aliud ſimile: nam quãuis in obligatione dan- di non ſuccedat obligatio ad intereſſe etiã re nõ extante, l. qui ſeruũ.§. fi.ĩ eo. tamẽ iſtud nõ procedit quando concurrũt ſimul obligatio dandi& tradendi.l.ſi filio. de don. cauſa mor. ubi Bar.& idem Bar. in l. ſtipulationes nõ di- uid.in xiij.oppoſ.j. eo. Facit etiam, quia gene raliter ratione unionis quis cõſequit᷑ ab alio, quod per ſe nõ conſequeretur. per regulam l. ſi cõmunem. ff. quẽad. ſeruit. amit. cum ſi- milibus, Tuaduerte, quia non uidetur quòd rationes iſtæ ſint ueræ,& principaliter ſunt contra regulã generalem, quæ uult quoòd q́;- uis alicui competant plura remedia, tamen ſu noſtro, ubi unũquodq; poteſt cenſeri per ſe,unde non dicitur caſus propriè mixtus ſiuiua matre. in fin. C, de bonis mater. l. Ari. ſto. S de don.& propterea nõ teneo iſtã cõclu ſionem Bart. tanquam non fundatam bona ratione, Intellectus uerò Bar. ad d. J. ſi plures non eſt uerus, S&cquantum ſitad illam legem, communis opinio eſt contra Bart. uthic per moder.& confunditur iſte intellectus tribus 10 argumentis. Primum eſt, quia ratio illius le gis, quòd agatur contrahæredem ſolum ha- bentem facultatem rei reſtituendæ, non eſt quia illud interdictũ ſit unitum cum reiuen-/ dicatione, ſed quia illud interdictum nõob- ligat hæredes, niſi quatenus ad eos peruenit. I.prima, in prin.& in§. fin. ff.de ui& uiarma. per Abb. in c. ij. in ult. col. extra de ordin, co- gni.ad idem facit l.ij.C. unde ui.& l. ſemper. 5.hoc interdictũ. ff. quod ui aut clàm.& iſtam 20 rationem aſſignat text. in d. l. ſi plures,& ibi Bart. unde non eſt quærenda alia ratio. Se- cundo contra Bart. facit, quia non eſt uerum quòd tempore illius legis cõpeteret rei uen- dicatio abſque probatione dominij, ex quo iſtud fuit introductũ de iure Codicis, perd. l.ſi quis emptionis.. ſed hoc ſuperiillis. C. de Præſcript. xxx. uel xl. ann.& dicit hic Raph. Com. Alex.& moder. imò fortius etiam ho- die ille text. non procedit ita indiſtincte pro- 30 ut credidit Bart. imò ſi ſpoliatus intentat rei uendicationem, tenebitur probare dominiũ ſicut quilibet alius, niſi antè poſſederit per XXX. annos.& ita intelligitur ille text. in d.9. ſed hoc ſuper illis. referendo eum ad princi- pium d. l. ſi quis emptionis. ut declarat hic l- mol.& eſt cõmunis opin. ut per Iaſ.in l. natu raliter. S. nihil cõmune. in Xv. col. ff. de acqui. poſſ. Tertio contra Bart, facit, quia dato ꝙ text.in d..ſed hoc ſuper illis.intelligeret᷑ ge/ unumquodq; iudicatur ſecundũ naturã ſuã. 40 neraliter& indiſtinctè, tamen cùm loquitur I. ſpadonem.. qui iura, cum ibi notatis, ff. de excuſ.tut. l. cm filius.. uarijs. ff. de leg. ij. un de uidetur ſtandum regulæ, iuxta gl. in l.om nis diffinitio. ff. de reg. iur. Etſimilia adducta per Doctores fundantur ſpeciali ratione, un de nõ ſunt trahenda ad conſequẽtias. l. quod uerò contra. ff. de legi. Nec obſt. d. l. à filio. quia etiam ſecundũ inductionẽ Bart.potius probaret oppoſitum:nam ibi obligatio dan- di aſſumit naturam factorũ,& ſic condemna tio ad intereſſe:non autem econtra obligatio facti aſſumit naturam dationis: ergo idem in caſu noſtro, ut obligatio perſonalis reſtituen di, quæ eſt meri facti, non aſſumat naturam rei uendicationis. Præterea ibi non erat obli gatio dandi, ſed reddendi, quæ retrò datio ex quo donans potuit incontinenti pœnitere, habet propriã naturam facti ſeu traditionis, prout declarat Bald. poſt And. de Piſis, in I. cum allegas.in ij.col. C. de uſur.& ita intelli- go illum tex. in d.. ſi filio. licet Raph. Com. ibi dicat, quòd non poteſt ibi tranſiri ſine di- uinatione. Nec obſt. regula I. ſi commu- nem, quia procedit in indiuiduis:ſecus in ca- in principali tantùm, non uidetur quoòd de- beat trahi ad hæredes: nam illa diſpoſitio in- troducta eſt in odium illius qui uiolenter ra- pit:quæ ratio ceſſat in hæredibus, qui non de liquerunt. d. I. i. in prin. ff. de ui& ui arma. facit tex. in c. ſæpe. de reſtit. ſpol. extra. Et li- cet iſta declaratio Bart. ad d.J. ſi plures. com- muniter non teneatur, eius tamen concluſio eſt cõmunis, quam concluſionem in practi⸗ so ca limita duobus modis. Primo limita, ut a- ctio perſonalis unita cum rei uendicatione, nõ competat contra ſingularẽ ſucceſſorem. l. cm à te. ff.de ui& ui arm.& ita tenet Bart. & Alb. de Roſ. ibi.& licet quidã moder:hic dicant, quòd ille tex. nõ loquitur quandoſin gularis ſucceſſor habebat cauſam ab illo qui deiecerat, per tex. in l. nam& poſtea,5. ſipet tor. ff. de iureiur. tamen iſtud eſt male dictũ, quia imò etiã ille tex. procedit in tali caſip— 6o Per Ang. conſil. clvij. in Dei nomine:inpis dicta quæſt.&probatur conoludenterims 5 ſæpe. ubi gl.& alij notant. Et 6·ſi petitor. ſun⸗ datur alia ratione, quia loquitur in iurepræ i j it eius na ſcri one reali, unde ſapit eiu ſcripto ſuper action. p ia 268 iſoldum contraui lcllatem rei reſtit oportione hærec lmdos ff deleg i& agulam 1pro hære am ſimilib,& cõm Alex& moder. qui jem Kom.& Paul. tum uthic. Etpere dolio Bar. non uide lmdus. quia ut dicit lonesnon diuid, ill ionecandi, in qua vfferentiæ, ne q leproea parte, pro beſtin obligation voñino eſt reſtituẽ licdicät, quod imo ioexteſtamento: lit, lcut actio ſtric im liheres ffdee 1 lelt quia non to reſtans ſed liceto nt dii iende badre ¹ „ doreillius 25. e. deen lgrehrommeim — pui dis ſelhoclgi dr vel WammAäcdat De X moder indfuri nonprocecdiiaitttt dit Ban. imo ſicpoliu wonem tencbintptim oilidet zlius, Wiſ meg mnos.& itaintellgwilr ſuper illis.reſerenddem li quis emptionuuti eſt cömunis opiautpall nibilcömunein malli eruio contra Banfcig 15 ſed hocſuperilkind rA indiſtincte, umenc palitantum unnuiim adhæredes: unlich cſtin odiumillisqdigi ratio ceſſat nteriin, a.. d. l. i. in omfibih incſepe de reltt pue le 2 l M Ieclaratio Baraiiii I — 1) tit. de ucrb. oblig cõment. 74 turam:quia actio in factum inde proueniens eſt illi acceſſoria, ut ibi per modernos: ſed in caſu noſtro utraq; actio tam realis quaàm per- ſonalis, eſt æquè principalis. Secundo limi 76 ta, ut cõmunis cõcluſio procedat fquando rei uendicatio& actio perſonalis oriũtur ſimul, non autè quando oritur ex poſt facto, ex litis cõteſtatione. per tex.in I.ij..fi. ff, de præt. ſti pul. Et eſt ratio, quia iſta perſonalis oritur ex nis realis.& ita intelligit tex. in l. ſi quis ex ar- gentarijs, 5. i. ff. de eden.& idem tenet Bal. in c. i. in viij. col. extra de furt.& Iaſ.hicper text. in I. quidam.§. is autem. ff. de edend. Contra- rium tenet Aret.hic,& moder. per doctrinã Bart.inl. ſi tertius.. ſi quis priuſquam. in pe- nul. col. ff. de aq. plu. arcen. ubi Bar. in indiui duo firmat tale officium iudicis etiam perſo- nale:& probatur concludenter iſta opinio in quodam accidenti, quia litigatũ eſt,& lis eſt 10 d.§. is autem. quia ſi eſſet reale, daretur indi- conteſtata, unde nõ uerè aſſumit primæuam naturam priſtinæ obligationis. arg. l. qui ha- bet.ff. de tut.& gl.in l.certi cõdictio. ff.ſi cert. pet.Item quia illa actio perſonalis non tendit originaliter ad iſtud, ad q́d tendebat rei uen- dicatio, ſcilicet ad reſtitutionem rei, ſed ten- dit ad corroborandum iudicium, ut declarat Paul. Caſt. ibi. Quarta concluſio Bart. eſt, 77 T†quòd quando actio ſtricti iuris non habet cõmittere rei uendicationem, tunc nõ datur inſolidum contra unum hęredem habentem facultatem rei reſtituendæ, ſed cõtra omnes pro portione hæreditaria. I. ſi tibi homo.§. ſi fundus. ff. de leg. i.&iſta cõcluſio eſt uera, per regulam l.pro hæreditarijs. C. de hæred. act. cum ſimilib.& cõmuniter tenetur, ut hicper Alex.& moder. qui in hoc reprobant opinio nem Rom.& Paul. de Caſt. tenentiũ contra- rium, ut hic. Etper eos eſt uerum, quòd con- cluſio Bar.non uidetur bene probari in d.§. ſi fundus.quia ut dicit Alex.hic,& in l. ſtipula- tiones non diuid, ille tex. loquitur in obliga- tione dandi, in qua obligatione eſt magna ra tio differentiæ, ne quis priuetur dominio rei ſuæ pro ea parte, pro qua non eſſet hæres: ſe- cus eſt in obligatione rem reſtitui, ex quo il- la omino eſt reſtituẽda domino ſuo. Moder. hic dicũt, quòd imò d. l. probat pro Bar. quia actio ex teſtamento ad dandum eſt ita fauora bilis, ſicut actio ſtricti iuris ad rem reſtituen- dam.l. ſi hęres. ff.de eo quod cer. lo. Sed iſtud nihil eſt, quia non tollitur ſupradicta ratio di uerſitatis: ſed licet opinio Bar. ibi non probe tur, cuùm ſit uera in ſe, non eſt ulterius inſtan dum in illo tex.Sed pulchra dubitatio eſt, ad- miſſa cõmuni opinione, quòd iſte ſolus ha- bens facultatẽ rei reſtituendæ, nõ poſsit con- ueniri ad totam rem actione ſtricti iuris, nun quid ſaltem in executione poterit compelli ut totam tradat:& dubiũ facit, quia iſtud eſt in actione bonæ fidei.d.J.iij..hæres. ff. com- mod. ſecũdum intellectum quems tenui: er- go idem debemus dicere in actione ſtricti iu ris ad reſtituendum, quia talis eſt arbitraria. I. in actionib. ff. de in lit.iur. Et tantũ operatur officium iudicis in arbitrarijs, quantũ natura bonæ fidei, ut ibi not.& fa. quod tenet Bart. inl.ij..ubi duo.in vij. quæſt. j. de duob. reis. Cogita, quia iſtud fundamentum uidetur de ſtruere iſtam concluſionem, tenendo cõmu- nem intellectum ad d.6. hæres. Quinta con 78 cluſio Bart. eſt, tquòd officium iudicis, quo quis compellitur ad edendum, de quo per Bar. in l.i, in fi, ff, de eden. habet naturã actio ſtinctè contra ſingularem ſucceſſorẽ, non au tem inſolidũ& cauſa cognita, prout dicitur in d.õ.is autem.unde uidetur quòd opinio Pe tri de Bellapert.ſit uerior, quod officiũ illud iudicis æquiparetur cõtractui bonæ fidei, de clarando ut hic per moder. repetẽtes. Poteſt etiam dici ſuſtinendo Bart. quòd imò tale of- ficium eſt perſonale, ſed quo ad ſingulares ſucceſſores ſapit naturam realis. Et ratio eſt, ꝛ0 quia edictum prætoris cocgit argentarios e- dere rationes: quia, ut dicit tex. ᷓd mea cau- ſa confecit, meum quodammodo inſtrumen tum eſt. l.prætor ait. in prin. ff. de edend.quæ ratio oſtendit magnã conformitatẽ, quam ha bet tale officiũ cum actione reali.&ita teneo, licet moderni non aduertant ad dictam ratio nem:& in hoc etiam reincidit ratio poſita hĩc per Aret. In quinta opp. Bart. in d. l. in de- poſiti.ff. depoſ. Bart. ſoluit duobus modis, ut 30 hicper eum,& cum eo tranſeunt cõmuniter Doct. Circa primã ſolutionẽ, quatenus Bar. facit differentiam inter cõtractus bonæ fidei & ſtricti iuris, aduerte: quia iſta opinio Bart. uidetur confundi pluribus rationibus. Et primo contra Bart. facit, nam ratio iſtius tex. eſt, quia ideo tenentur plures ex facto unius contrauenientis, ex quo lex præſumit iſtud fuiſſe actum à creditore:unde uno contraue- niente uidetur cõditio pœnalis ſtipulationis 40 eueniſſe. l.inter cohæredes. 5. quod ex facto. ff.famil.erciſc.& quia aliud ſine manifeſta in iuria creditoris ſtatui nõ potuit.l.v.. fin.j. eo. & declarauis in vi. notab. Sed iſta ratio ha- bet locum etiam in cõtractu bonæ fidei, imò multoò fortius, quia in contractibus bonæ fi- dei magis conſulitur creditori, quàm in con- tractibus ſtricti iuris.l. uideamus. ubi Bar. ff. de uſuris. Nec ratio Iaſ.hic eſt bona, dum di- cit, quòd utilius erit actori agere niſi contra so unum qui deliquerit, nõ autè diuidere actio- nes, arg. notatorũ per Bart, in l. cum ab eo. ff de lega.ij.quia reſpondeo quòd iſtud non eſt uerum, ex quo delinquens poſſet fieri nõ ſol uendo, prout dicit text. propriè conſiderans iſtam rationem in l.ſupra iter. 5. apud ferocẽ. ff.de aq. plu. arc. Nec obſtat quòd lex non præſumit aliquem non fieri ſoluendo. l. ſide- functus. C. arbit. tutel. quia iſtud non proce- dit in odium delinquentis,& in fauorem cre 60 ditoris, cui lexà principio prouidet. l. diuor- tio. ff.de neg. geſt. I.locum.§. condemnatio. ff. de tabul. exhib. notat Bart. inl. inter ſtipu- lantem.§. ſacram, in ult. col. j. eod. Præterea quid ſi ſte delinquensuſque à principio non Mmmm 3 ſenti non eſſet ſoluendo. 271 fuiſſet ſoluendo?certè talis nun quam præſu- mitur idoneus facultatib. I. ſi uerò.§. qui pro rei qualitate.ff. qui ſatiſda. cog.Iſta reſponſio nõ procedit quando iſte delinquens de præ- Secundo contra Bartolum& cõmunem facit text. in l.cm ex cauſa.j. eod. ubi ſtipulatio pœnalis erat appo ſita contractui bonæ fidei, quo caſu debet aſ- ſumere eius naturã.l. ſi ſtipulatus. ff. de uſur. & tamen ibi cõmittitur ſtipulatio contra om nes hæredes inſolidũ. Nec obſtat ſi reſpon deretur, quòdiſta ſtipulatio pœnalis nõ aſſu mit naturã aſnsſpeidsschhis eſt interpoſita ſu per alia re quàm ſit principalis: quia reſpon- deo, quòd etiã ſi in uenditione nõ ſit appoſi- ta ſtipulatio pœnalis, tamẽ uidet᷑ idem eſſe ꝙ omnes hæredes teneantur inſolidum quo ad intereſſe. l.in executione,§. inſolidum. j. eod, ubi tex. loquitur de euictione, ad quam quis tenetur, etiam ſi non interuenerit ſtipulatio. l. quòd ſi nolit.. quia aſsidua. ff. de ædil. edic. Nec tex. in d.;. inſolidum. eſt reſtringendus, ubi interuenit ſtipulatio, quia eſſet nimis ma gna reſtrictio,& cõtra mentem iſtius tex. qui loquitur in executione cuiuslibet obligatio- nis, etiam ſi dependeret ab ultima uoluntate. 5.ij. ead.. Tertio in contrariũ adduco tex. in I. i. C. de luit. pig. ubi tex. lIoquitur in pigno ratitia actione, quæ eſt bonæ fidei.§. actionũ. Inſtit.de actio.& tamen ibi factum unius no- cet alteri:quia ſi unus ex hæredibus non uult ſoluere partem cõtingentem pro luitionepi- gnoris, alij non poterunt dando ſolum partẽ ſuam, luere partem pignoris. Et licet ille tex. loquat᷑ in caſu, in quo aliàs præiudicaret᷑ cre- ditori, tamen uidet᷑ idem dicendũ in caſu no- ſtro, quia aliàs creditori non plenè conſulere 79 80 tur. d. I. v.§. fin. ĩ, eod. Quarto in contrariũ facit, quia non uidetur quòd Bart.& cõmu- Alciati In§Cato. 10 20 30 niter Doct. bene opponant de d. I. in depoſi- 40 ti. quia ibi text.loquit᷑ in obligatione doli ma li, qui cõmittic᷑ ad intereſſe, noſter uerò text. loquit᷑ in pœna: in quibus caſibus eſt magna differentia, ut uidebimus in ix. oppoſ. Bart. j. I& quia intereſſe eſt pœna legalis, ut per Bar tolum in l.cùm ſtipulatus ſim à Proculo.j. eo. & mitius agitur cum lege quàm cum homi- ne. l. Celſus. ff. de arbit. Nec obſtat text. in §. item ſi in facto. 5. eo. ubi quo ad hęredes pro miſſoris uidetur ęquiparare pœnam& inter eſſe, quia intereſſe inducitur ibi immediatè per legem propter ſtipulationem conſiſten- tem in faciendo, iuxta l. ſtipulationes non di- uid.uerſ.Celſus.j.eo.Sed in d.l.in depoſiti.in tereſſe uenit mediatè, quia lex inducit prius promiſsionem dolum malum abeſſe. I. i. 6. ſi conuenerit.5. depoſ. ex qua promiſsione de- inde inducitur condemnatio ad intereſſe. Quinto eſſet aduertendum, quòd admiſ- ſa iſta opinione Bar. hic, iſte§.non haberet lo cum in foro canonico, †quia in eo foro uide- tur quòd omnes contractus ſint bonæ fidei, nec debeat fieri iſta differentia.& ita tenet Bald, in c.i. in fin, extra de plus petit. ſequitur 50 60 272 Iaſ. in. quadrupli. in fi.& in. actionum, col jj.Inſtit. de actio.& ſic in foro canonico non teneretur unquam niſi contrafaciens, non a⸗ lij cohæredes.& iſtud uidetur de mente loan And. in c. ij. in nouella. extra de feud.& er Iaſ.in J.iij. in xiij quærſt. C. de iur. emphy,&od tamen puto quòd illud dictum Baldi nonſit uerum: quia nõ eſt inducenda differentia in- ter ius canonicum& ius ciuile, niſi expreſle conſtet.l.priuilegio. ubi notatur. C. de facro- ſanct. eccleſ.c. i.de no. oper. nunc. Et contra Bald.tenet Iaſon in l.& ſi poſt tres. in fin, ff ſi quis caut.in l. quod te. ff. ſi cert. peta. in l.cum poſteaquã. C. de pact. Ant. Burgoinc. cuͤm dilecti.de emp.& uend.& contra Bald, etiam facit text. in c. cùm uenerabilis. extra de ex- cep.& in c.cum eccleſia Sutrina. de cauſ.poſ. & propris iuncta gl. Et ex his iſta prima ſolu- tio Bart.redditur ſatis dubia. Secunda quo que ſolutio Bart. uidet᷑ ſatis dubia, dum Bar. conſiderat, quòd principalis obligatio ſit di- uidua contractu,& ideo ſolus cõtraueniens in ſecundaria debet teneri. Certe iſta illatio non eſt neceſſaria, quia imò debet potius te- neri niſi pro parte, arg. iſtius tex. in fi. ex quo nihilominus creditor potuiſſet agere primi- tiua actione contra cæteros cohæredes pro contingenti portione, ſecundum gl. in l. nec aduerſus. eod. tit. Item non eſt uerum reſpe/ ctu principalis, quòd obligatio illa ſit diui- dua, ut s dixi, per text. in I. i.9. ſi apud duos. ff. depoſ.& tamen ſi unus principalis ſolus do- loſe agat, non tenentur alij, ſecundum Bart. in l. unde quęritur. ff. cõmod.& in d. 6. ſiapud duos.Item contra iſtam ſolutionem etiam fa cit tex. in J.v. 6. fin. j. eo. ubi tex. lIoquitur, quan do principalis obligatio erat in totũ diuidua, & tamen ex culpa unius cõmittitur ſtipula- tio cõtra omnes.Nec dicatur quòd loquitur in obligatione dandi, in qua facilius eſt dare, ut notatur infra in viij.oppoſitione:quiacùm hic ſimus in obligatione ſecundaria, ubiagi- tur ad intereſſe, militat eadem ratio,& expri- mitiua etiam facilimũ eſt reſtituere pro alio. Tertia ſolutio poniturper Paul. de Caſt. & Aret.hic, quòd ille tex. loquatur in eo qui tenebat᷑ ex diſpoſitione legis, ſed noſter text. loquit᷑ in obligato ex diſpoſitione hominis. Et ratio differentiæ eſt, fquia qui eſt obliga- tus ex diſpoſitione legis, ſi contrafaciat tene- tur inſolidum, quia lex illum obligat in tot quod poteſt. Sed ſecus in diſpoſitione homi- nis, quia teſtator non poteſt obligare hære- dem niſi pro parte hæreditaria. I. cùm à ma- tre.C.de rei uend.& ſic præſupponunt piæ- fati Doctores, quòd clauſula, dolum malum abeſſe, in cõtractu depoſiti inſit ex diſpoſitio ne legis, quia lex fingit ita fuiſſe actumàã par- tibus, quæ fictio non induciturniſià lege. 1 f1 fortè. ff. de caſtren. pecul.& allegat Aret, l cùm quid. ff. ſi cert. pet.ibi, pro cauto haben⸗ dum.Soci.hoc impugnat, quia imo in tali ca⸗ ſu eſt præſumptio, quia præſumitur itaaciũ .„.. 6¼ àpartibus, non autem fictio, alias leqis enn 3 d 81 ubdecondeè de ncdo diſcernantun lidionibus homij uils, proptert difte dtt calibus po Kper Bart.in lan wnnatam hab,&i nuuxijs locis ſparl tone facias tres cul præſumit aliqu etenunciare nor lolegis, non hom mrerkamil:inprin. tanento in fin. ff vcceſcendiinterh itexdiſpoſitione nein mens teſtat eiam uolens potei u Apro parte no ts. decundo pro liaſtipulatus, mag lbiuult Bart. quo- promiſsione fr apolitus alege im Ktioeſt quia etiã uuela oriatur actio odinem, ff. de ope micituris.i, ff de dm eo& declar loadduco quod n wndinid inginjg ds crecttorprwi 3 . contra cztero ci aüportione, ſemimi ddd. it.Itemnoncfihr palb, quod odlgcnni ur pertexrinlizlnt tamen ſi unusprixchdit non tenentoraljſecmt guxritur fr ömäni ncontraiſtam(cbiin. 1e5. fin eo uditedmt palis obligatoertuni- ex culpa unis cimiiri Necdiam qli none dandi inqubchn infrain vim. opoſünt- m obligationeſecndi eſſe müliutertenm um facilimũcf eciwer poninrhe hui 4 g —e Ueil ſoluu „ lletex oqoru dilpoſttionelegs tä f.n Fiacutt Fcrentie et guüch, u 8²2 273 quòd contra pręſumptionẽ d. l. cùm quid. nõ admitteretur probatio in contrariũ, quod eſt falſum, per gl. in l. pacta conuenta. ff. de con- trahen.empt. Moder.ſuſtinendo opinionem Paul.& Aret. dicunt, quòd etiam dato quòd in d.l.cùm quid.ſit præſumptio, non fictio, ta men adhuc fundamentum Soci. non obſtat, quia etiam præſumptio eſt diſpoſitio legis. l. unic.õ. ſufficit. C. de rei uxor. actio. Sed iſtud tit. ge uerb. oblig cõment. 27 4 to adduco quod uult Bart.in l.non ſolum. in ij.col. ff. de procur. ubi procurator ad agen- dum tenet᷑ defendere:& illa diſpoſitio, quòd defendat, dicitur legalis ratio, quia talisdefen dit ex neceſsitate legis. l. ſeruum.§. ait prętor. ff.de procur. Quinto facit quod notat gl.& Doct.in l.iiij..cõdemnatus. ff. de re iud. ubi tempus quod datur iudicatis, etiam ſi ſit ex- preſſum, in ſententia tamẽ dicitur terminus nihil eſt, quia illud procedit in præſumptio- 10 legalis, nõ hominis. Et ratio eſt, quia taletem ne iuris& de iure: ſecus in præſumptiõe ſim- plici, de qua loquitur d. l. cùm quid. quia illa principaliter tribuitur homini, ex quo præſu mitur talis intentio fuiſſe contrahentium, ſci licet plus actum& minus dictum. arg. l. cm auus. de cond.& demonſt. Iſte articulus, quo modo diſcernantur diſpoſitiones legis à diſ- poſitionibus hominum, eſt ſubtilis,& etiam utilis, propter differentias quæ reperiuntur pus nõ eſt in mera poteſtate iudicis.l.ij.ff. eo. tit.& ibi ius ponit unã quæſtionẽ quæ eſt de mera practica iſtius doctrinæ. Et ſic eſt expe- ditum primũ membrũ. Secundus caſus eſt, tubi lex præſumit aliquid cui partes poſſunt renunciare, tunc illa diſpoſitio dicitur diſpo- ſitio hominis, non legis, propriè loquendo. & ita procedit d.l.cùm quid.ſi cert. pet.& pro hoe facit l.non utiq;.in prin.& ibi laſ.ff. de eo in dictis caſibus poſitis in l. Celſus. ff.de arb. 20 quod cert. loco.& iſtud fuit de mente Bar. in & per Bart. in l. amplius non agi. in i. col. ff. rem ratam hab.& in l. inſulam. j. eod.& alibi in uarijs locis ſparſis in iure: unde pro reſolu tione facias tres caſus. Primus eſt, ubicunqʒ; lex præſumit aliquid actũ à partibus, cui par- tes renunciare non poſſunt, dicitur diſpoſi- tio legis, non hominis. iſtud probaturin l. ſi paterfamil, in prin. ff. de adopt.& inl. ſi in te- ſtamento. in fin. ff. de uulg.& pupill. ubi ius l. conditiones quæ extrinſecus. ff. de cond.& demon. ubi declarando conditiones tacitas, dicit quaſdam eſſe quæ ueniũt ex legis diſpo ſitione,& ſic legales: alias quæ ueniunt ex na tura rei, alias quæ ueniunt ex tacita ſeu præ- ſumpta uoluntate teſtatoris:& ſic expreſſe uult, quòd in iſto ultimo caſu nõ dicuntur le ales.& idem etiã uoluit Bal. poſt Iac. Aurel. in c. i.in i.col. de eo qui ſibi& hęredib. Et pro accreſcendi inter hæredes immediatè proue- 30 pterea in quantũ Alex. poſt Salic. in I. ſi quis nit ex diſpoſitione legali, licet concurrat etiã tacita mens teſtatoris. Ratio eſt, quia nemo etiam uolens poteſt decedere pro parte teſta tus,&pro parte non. l. ius noſtrum. de reg. iu ris. Secundo probatur ex doctrina Bart. in L. ita ſtipulatus, magna. in prima quæſt. j. eod. ubi uult Bart. quòddies in actione tutelæ,& in promiſsione fructuũ naſciturorũ, dicitur appoſitus à lege immediatè, non ab homine. maior. in prin. C. de tranſact. uult, quòd ſtan- te ſtatuto cogente affines ad compromitten- dum, ſi reperiatur cõpromiſſum inter duos affines, præ ſumitur uoluntariũ compromil- ſum, nõ neceſſarium: puto quòd male dicat, quando iſtud compromiſſum fuit factum in caſu quo iſti potuiſſent cogi. d. l. Titia.& d.. iiij.de reg.iuris.& iſtud eſt de mente Bart. ut declarat Rimin. in d.. ſi quis maior. Et ex ſu- Ratio eſt, quia etiã ſi partes uellent quòd in 40 pradicta diſtinctione infertur, quòd Paul. de tutela oriatur actio ante diem, non poſſent. l. ordinem,. ff. de oper. liber. Idem in fructibus naſcituris.l. i. ff. de cond.& demonſt. l. inter- dum.j. eo.& declarat Bar. in d. i. quæſt. Ter tio adduco quod not. Bart.in l.ſtipulationes non diuid.in viij.quæſt. uerſ. quid ergo dice- mus.. eod. ubi ſecundum eum illa dicitur ob ligatio deſcendens à lege, quando obligatur quis præter uoluntatẽ præſumptam contra- Caſt.& Aret. dicant ueritatem, quòd clauſu- la doli mali inſit in cõtractu depoſiti ex diſpo ſitione legali, non autem ex diſpoſitione ho- minis. Et ratio eſt, quia huic clauſulæ nõ poſ- ſuntpartes renunciare, quia dolus de futuro remitti nõ poteſt.l.iuris gentium.. pen. ff. de pact. Tertius caſus eſt, tubi lex nõ habito reſpectu ad uoluntatem præſumptam partiũ aliquid inducit, nam tunc etiam diſpoſitio e- hentiũ:ſecus ſi ex uoluntate pręſumpta, quia so rit legalis.& ita uoluit Bart. in d.. ſtipulatio- tũc dicitur obligatio hominis, ut ibi per eum. Et ſi dicas, quomodo poteſt eſſe hoc? ſienim lex aliquid inducit, nonne quilibet præſumi tur accõmodare uoluntatẽ ſuam ſecundũ le/ gesel.quidã cùm filiũ j.eo. Bart.in l.hæredes. §. cùm ita. 5 ad Trebell. Reſpondeo, quòd re- ula procedit tantummodo in his, in quibus partes habent liberam facultatẽ, ita quòd poſ ſunt renunciare: ſecus ſi non poſſunt, ut eſt tex.in l.iiij.j.de reg.iur.& tex. in I. Titia. in fi. ff. adl. falcid. c. Raynaldus. in fin. extra de te- ſtam. ubi dicitur quòd falcidia deducitur cõ- tra uoluntatem teſtatoris. Ratio eſt, quia etiã ſiuellet, nõ potuiſſet eam prohibere, Quar tiones nõ diuiduntur.in viij. quæſt.& ita pro cedit quod notat idem Bar. in d. l. cùm ſtipu- latus ſim à Proculo. j. eo. ubi dicit quòd inter eſſe eſt pœna legalis. Et eſt ratio, quia lex nõ habito reſpectu ad præſumptã uoluntatẽ par tium in obligationib. facti, inducit ut debitor liberetur ſoluendo intereſſe.&6 hoc etiã ſatis probatur ex gl.in d. I. ſi quis cõdemnatus.& Bar. in d. l. ita ſtipul.in i. q.& in.iij. in penul. 60 col. de leg.i.adidem fa. tex. in I. 4ꝙ ſi nolit. 5. 25 ponius. ff. de ædil. edi. nam ſi unus ex plurib. emptorib.deterioret rem, ſolus inſolidũ tene tur. Et eſt ratio, ga iſta deterioratio nõ debet᷑ ex cõtractu ſeu ui ſtipulationis, ſed ex diſpo- Mmmm 4 83 a Adde tex. in l. in cõmodato. in prin. ff.com modati. 84 5„, Alciati in 5. Cato. 8 ſitione legali de ædilitio edicto, quæ etiã dici quia ad ſolutionẽ canonis cõ poteſt prętoria.õ. proponebant᷑. Inſtit. deiur. teota ex diſpoſitione homini nat.gen.& ciuil. Et iſtud infertur ad quæſt. ſſi ctum eſt in cõtractu. Quid pellitur emph„ 8, quia ita dedu- uerò ſit, ſiunus S5 unus hæredũ emphyteotę alienauit partẽ ſuà ex pluribus hęredibus emphyteotæ male uer irrequiſito domino, an omnes hęredes cadãt ſeturin re, uel ipſe emphyteota male uerſe⸗ ab emphyteoſic Et concludo ꝙ nõ, propterea tur in una ex pluribus rebus emphyteoticis⸗ quòd iſte alienans cõtrafacit diſpoſitioni le& quia in iſto caſu contrauenit᷑ diſpoſitioni gali, in qua lex prohibet alienationẽ, nõ habi legali, auth. qui rem. C. de ſac.ſan. eccl. crede- to reſpectu ad hoc, nunquid partes tacitè ege rem nõ cadere niſi Proparte, pers dicta, licet rint uel nõ..fi. C. de iur. emph. ſed contraue- i0 alij cõtrà tenuerint, ut per Raph. in l. quidam niens diſpoſitioni legali ſolus punitur, nec fa in iure. ff. de don.& cõſil.xli.& And, Sic. hic cit alios incidere in pœnã. d.§. Domponius. et&inl. ſcire debemus. j. eo.& conſil. xxvi, in d.l. in depoſiti. ſecundũ intellectũ Pauli Caſt. ij.uol. allegat doctrinã Bal. qui tamẽ hocnon & Aret.& licet quo ad d.l. in depoſiti. cõmu- firmat, inj. cum eiuſdem. ff. de ædil. edict. Ad niter nõ teneat᷑ iſte intellectus, tamen nemo quæ omnia patet reſponſio ex ſupradictis, et negat quin in ſe ſit uerus:& ita dicit Socin.ſe ita conſuluerũt plures Doct. ut hic per Soci. conſuluiſſe cum Rim. Ferrarienſi,& puto&& iſta opinio tanto magis procederet contra ſit mera ueritas:pro quo facit, quia idem uide eccleſiaſticos, quorũ cõôtractus habent natu- mus in feudatario eſſe alienante partẽ feudi, ram boneæ fidei, ut dicit Io. Fab. in§. actionũ. ut cadat niſi à parte. c. i. de uaſal. qui cõtra con 20 Inſtit. de actio.& cum quibus nunq́ʒ pœnae- ſtit. Loth. Et ratio eſt, quia illa eſt pœna lega- greditur delictũ, ut per Io. And. in c. ij. extra lis, quæ non excedit delictũ. l. reſcriptũ. ff.de de feud. in nouella. Quarta ſolutio poteſt da- his quib.utindig.& per Doct. in d. c. i.& per riad iſtud contrariũ, quæ iudicio meo eſt ue- Bal. conſil. cccxxxvij. in ij. col. in i. uol. quęra rior: tnam ratio, cur ex delicto unius alij te/ 87 tio habet locũ etiã in caſu noſtro.& pro hoc neant, eſt, qꝗa proparte peccari nõ poteſt, ex etiã facit, quia ſolus alienãs dicitur cõtemne- quo integrũ præiudiciũ orit᷑ creditori ex con re dominũ, ergo ſolus debet puniri, ſecundũ trauentione unius. ita dicit tex. hic. Sediſta ra diſtinctionẽ poſitã per Iaſ.inl.fi. in pen. char tio ceſſat in caſu d. l. in depoſiti. quia qᷓʒuis u- ta. xv. prin. quæro. C. de iur. emph. Necob nus exhæredibus dolũ cõmittat in re depoſi- ſtat doctrina Bart. hic, dum uult in contractu 30 ta, nõ tamen oritur integrũ præiudiciũ credi ſtricti iuris omnes teneri,& contractus em- tori, ex quo ſalua ſibi remanet actio primiti- phyteoticus eſt ſtricti iuris, ex quo nõ adnu- ua depoſiti, per quãpoteſt agere contra cæte meratur in 6. actionum. Inſti.de actio. quiare ros hæredes pro parte contingenti. l. nec ad- ſpondeo quòd Bart. facit iſtam differentiam, uerſus. ubi not.fl. depoſit. meritò ergo alij nõ quando cõôtrauenitur diſpoſitioni hominis: debẽt teneri ex dolo iſtius, iſte uerò propter ſed noſtra quæſtio loquitur, quando contra- dolũ ſolus tener obligatione ſecũdaria inſoli uenitur diſpoſitioni legali. Non obſtat„. dum, quia iſte quantũ ſit in ſe, inſolidũ deli- item ſi in facto.S. eod. ubi hæredes promiſſo- quit, ex quo interuertit ſpeciem indiuiduam. ris tenentur ad intereſſe inſolidum,& tamen I. ſi duo. in prin. eod. tit.& ita procedit etiam intereſſe debetur ex diſpoſitione legali, ut 5 40 tex. in l. cõmodato.§. ſi ex facto, ff. cõmod, dixi. Nam reſpõdeo quòd ibi contrafactum Expeditis ſolutionibus circa doctrinam ſuerat diſpoſitioni hominis, quia nõ obſerua Bart. aduertendũ eſt ad tria. Primũ eſt, nun⸗ 88 ta fuerat ſtipulatio, prout actũ fuerat in con- quid ſicut ſi unus hæres contrauenit in obli- tractu: quod non eſt in caſu d.I. in depoſiti, gatione ſecundaria, diſtinguit inter contra- quia ibi non fuerat ſeruata clauſula, dolũ ma ctus bonæ fidei& ſtricti iuris, ita etiã debeat lum abeſſe, quæ eſt diſpoſitionis legalis, ut ſu diſtingui quando unus ex principalib. tantũ prà oſtendi. Non obſtat quòd in cõtractu contrauenit, ſeu rem interuertit ſine culpaa- uenditionis uideatur actum de euictione,& liorũ. Et in pręced.oppoſ.Bar. uidetur innue cõmuniter euictio debetur ex diſpoſitione le re quòd ſic, dum dicit, nec ex eorũ contractu gali,&tamen uno cõtrafaciente cæteri tenen so tenebitur inſolidũ,& ẽ. Sed idem Bar. in ſeq. tur. l. in executione.. inſolidum. j. eo. nam in oppoſ.indiſtincte tenet in principali, ꝙtenea hoc errant moder. repetentes, quia imò eui- tur inſolidũ:& iſta opinio eſt magis de men-/ ctio debet᷑ ex diſpoſitione hominis, quia eſt te Doct. Et ratio differentiæ inter hęredes& inducta ex præſumpta mente contrahentiũ. principalem eſt, quia grauius deliquit princi d. I. quòd ſi nolit. õ. quia aſsidua,& poſsũt par palis, cuius fidem creditor approbauit. argll. tes illi renunciare, ſi uolunt, ſecundum gl. in eandem.j. de duob. reis. Secundum dubium l. pacta cõuenta. de contrah. empt. unde eſt di eſt, dum Bart. uult, iquòd non ſolum in con/ 89 ſpoſitio hominis, ut ſupraà dixi in ſecundo ca- tractu bonæ fidei ſolus teneatur qui contra ſu.&ex his apparet quòd iſta tertia ſolutio eſt facit, ſed etiam in pacto in continenti appoſi- 86 uera. f Quid autem iuris ſit, ſi unus ex pluri- 6o to, in cõtractu bonę fidei: nam uideret᷑ dicen bus hæredibus non ſoluit canonem emphy- dum ttarhegtnein 5. quia ſicut ſtipula teoticum domino, an omnes cadãt⸗ gl. in lin tio pęnalis eſt ſtricti iuris, ita etiã pactũ ut eſt cõmuni diuidundo. ff. cõmu. diuidun. tenuit gl. in J.i. ff. de act.& obl. Sed reſponde, ꝙ imò quod ſic,& eſt cõmunis opinio. Et eſt ratio, pactũ quãdo fit incõtinẽti, eſt eiuſdem aue oltiõe tenet Bant uiſecũdaria quęcc iiicua obligation efliplures depol rntur omnes inſo luncem.ſk depoſ. Adſiduobus uel lnobligatio cõtral mdhibitæin cuſt tusſunt indiuidu iunapars, quin ali whiculum. Iſta rat dſe concludens qu lonem& cõtra ear no, quiabene ueru bodtpartẽ, neceſſe Aideobene infertu deinguatin parte, lualerius locij eti malecundum gl in epellitur.fk. cömoc cpolli fdepol. 5 nen Ban. cõmun tprimitnaobliga olius, n cuſtodie zua detali neglig ²adarguo quia! 1 Cond edh Aauten den Werenil cela — d b ſ „Der quãpoteſtagrter eProparteconngani in or ft cepolitmenc riex dolo iſſis itern, tenet obligatoneſciie iſte quantäſttinſe nli o intewenitſpecemuli prin. eod ti.&inyoni modato.5 ſierfatbsic lcis ſolutionibus ciuci nendũ eſt ad tiuDimi Gunus hæres cofrmalel vundaria, diſtingui ull dei& ſtriciiutbit 90 277 ræ, cuius eſt contractus præcedens. l. ij. C. de pact.int. emp.& uen.& per Bar. in l. iuris gen tium.. quinimò. in i. col. ff.de pact.& Ang. conſ.ccxix.in fi. Et eſt ratio, quia pactũ cùm ſui natura ſit debile, ſi fiat incõtinenti, fomen tatur à lege,& fit pars cõtractus. l. fundi. ff. de contrah. empt.& ideo ſapit in totũ naturam eius:quæ ratio ceſſat in ſtipulatione, quæ eſt de ſe ualida, nec eget fomento alieno, nec eſt pars contractus, imò ipſa eſt aliuscontractus de ſe, ut eſt text. in l. duo ſocietatem. ff. pro ſo cio. Tertium dubium eſt, quia Bart. uide- tur ſibi cõtrariari hic cum his quę ponit in ſe quenti oppoſitione. Sed tu dic, quòd Bar. hic non dicit quòd iſta ſecundaria obligatio ſit indiuidua ſolutione tantùm, ut præſupponit Iaſ.in ſequẽti oppoſitione, ſed dicit quòd cõ- mittitur ſuper re indiuidua tantũ ſolutione, cùm primitiua obligatio ad rem reſtituen- dam ſit diuidua obligatione, ſed indiuidua ſo lutione. J. ſi duo. ff. depoſ.&. dixi. In ſexta op poſitiõe tenet Bart.quòd obligatio, rem reſti tui, ſecũdaria quę cõtrahit᷑ ratione doli, eſt in diuidua obligatione& ſolutione,& propte- rea ſſi plures depoſitarij interuertunt rem, te nentur omnes inſolidum. J. ſi duo. uerſ. quòd ſi lancem.ff. depoſ.l.i.§. ſi apud duos. eod. tit. & d.. ſi duobus uehiculum. Et ratio eſt, quia iſta obligatio cõtrahitur ratione doli uel cul- pæ adhibitæ in cuſtodia uel in diligentia, qui actus ſunt indiuidui, quia non poteſt cuſtodi ri una pars, quin alia cuſtodiatur. d.. ſi duob. uehiculum. Iſta ratio uidetur prima facie nõ eſſe concludens quo ad prædictam conclu- ſionem,& cõtra eam moueor tripliciter. Pri- mo, quia bene uerum eſt quòd unus quicu- ſtodit partẽ, neceſſariò etiam cuſtodit aliam: &ideo bene infertur, quòd ſi taliscuſtodiens delinquat in parte, tenetur in toto: ſed reſpe- ctu alterius ſocij etiã quoòd ipſe fuerit in cul- pa, ſecundum gl. in l. unde quæritur. in uerb. repellitur. ff. cõmod. iſta ratio nihil infert. l. in depoſiti.ff.depoſ.& quia ſecundum opinio- nem Bart.& cõmunem, cùm iſti nõ teneant in primitiua obligatione niſi pro parte unius ſolius, nõ cuſtodiens partẽ ſuam nõ deberet teneri de tali negligentia niſi pro parte. Se- cundo arguo, quia non eſt bona conſequen- tia, dolus non poteſt niſi inſolidum cõmitti, ergo obligatio eſt indiuidua:nam ut dicit Iaſ. hic, in primitiua obligatione res non poteſt niſi in totum ſolui.d.I.ſi duo. in fin.& tamen obligatio eſt diuidua. quod argumentũ con- firmatur per noſtrum tex. ubi non poteſt ni- ſi inſolidum peccari,& tamen condemnatio non fit ad pœnam niſi pro parte hæreditaria. Tertio non uidetur quòd iſta ratio habeat locũ ſolùm in obligatione ſecundaria, ut præ ſupponit Bart.imò procedit etiam in primiti ua.nam cùm quilibet ex iſtis teneatur ad cu- ſtodiam, creditor cõmodans uel deponens rem penes eos, uidetur inſolidũ fidem eorũ ſequi, ergo inſolidũ debent teneri etiã in pri- mitiua obligatione, ut latius s deduxi: unde tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 278 credo iſtud introductum eſſe in odium delin quentium. arg. l. Iulianus. ff. de actio. emp. Et cum hac additione poteſt ſaluari opinio Bar. quæ aliàs confunderetur per iſtum tex. Et ra tio cõmunis eſt, quia in iſto tex. hæredes con trauenientes non tenetur niſi pro parte pœ- næ, ex quo teſtator nõ potuit eos obligare ni- ſi pro portione hæreditaria. l. cùm à matre. C. de rei uend. Sed quando ipſi cõmittunt do- lum, obligant ſeipſos inſolidum propter deli ctum: unde ſi aliquis ex ipſis nõ ſit in culpa, ille non tenebitur. d.l. in depoſiti.& in l. in cõ modato.. ſi ex facto. ff.cõmod.& notatur in d. l. unde. quæritur.& in dubio non præſume tur culpa.l. fin.§., interdum. ff. de cuſtod. reor. & per Iaſ.hic, ex quo meritò debuit unus cõ modatarius confidere quòd alius bene cuſto diret. facit quod notat K. ſingul.tertio& fin. Crem. ſing. xcix. Fortè contrarium eſt ue rius in caſu noſtro, quia creditor ſequit᷑ fidẽ utriuſq;, non alterius tantũ:nec ipſe habet cu rare, quam diuiſionem cuſtodiæ inter ſe fa- ciant: unde præſumitur culpa, niſi ex aliqui- bus cõiecturis tollatur. arg. gl. in l. cum ita. in 6. ſpecies.& quod ibi Bal. not. ff. de leg. ij. R- lex. conſil. clviij. in ij. Bart. in l. ex duob. in xij. quæſt. ſ.de duob. reis. cogita tamẽ,& jdicam aliquid. Et ex iſta ratione Bartoli inſertur ad tria. Primò, tquòd in hac cõcluſione, ſcilicet in pluribus cõtrauenientibus nõ ſit differen tia inter contractus bonæ fidei& ſtricii iuris. Nam iſta ratio, quòd dolus& culpa non poſ- ſint niſi inſolidũ cõmitti, habet locũ in utroq; caſu, ut dicit Soci. hic, ergo nõ debet eſſe dif- ferentia.& iſtud eſt ſatis demente Bar. hic,& idem tenet Aret.hic,& eſt cõmunis opin. Cõ trariũ tenet Alex.S& moder.repet.ſquòd imò in obligatione ſtricti iuris ſi plures doloſe a- gant, quòd tamen nõ tenentur niſi pro parte hæreditaria, per iſtum tex. inducẽdo eum ut hic per Aretin. qui conatur ſoluere, ſed cum uiolentia:nam text. dicit quòd omnes tenen- tur pro rata, quia omnes contrafeciſſe uiden tur: ergo ſi omnes uerè contrafecerint, tene- ri debeant niſi pro rata, quia nõ debet plus o- perari fictio q́; ueritas. l. filio quem pater. ff. de lib.& poſthu. Sed ad iſtud argumentũ re- ſponde, quòd cõmunis opin. lIoquitur in his, qui tenent᷑ occaſione doli ſeu culpę propriæ, unde odio doloſi iſtud eſt introductũ, ut qui- libet teneat᷑ inſolidũ, ut s declaraui. Necob ſtat ſi diceres, etiã in iſto tex. hæredes contra- trafacientes dicuntur in dolo, quia nõ faciũt quod dicunt. arg. l. dolus. ff. manda. I.i. in fin. ff.depoſ. Nam reſpondeo, quòd nũc nõ ſunt in dolo, quia eſt ſpeciale in illis cõtractibus, quòd nõ ſolus dicat᷑ eſſe in dolo, ut tenuit Iac. de Xre. Rayn. Alber. de Roſ. in d. l. duob. per eundem Alb. in ſtatutis, quæſt. clxxxvi. in pri ma parte: ergo in alijs contractib. ius cõmu- ne eſt in contrariũ. Præterea Bar. loquitur in maiore dolo, quaàm ſit ſimpliciter non obſer- uare contractum, quod apparet, quia iſta ſe- cundaria obligatio non committitur ex eo 91 92 93 94 27 Alciati in§Cato.— ſimpliciter, quia non reſtituar᷑, ſed ex eo quia rum per Bart-in i. oppoſ.& per Soci.inl. ſiis res interuertat᷑, ut declarat Bar. in l. ſtipulario qui ducenta. 9. qui ita, de reb. dub. Puto 9 obf nes nõ diuid.in viij.oppoſ.in vi. q.j.eod. quic- nio quæ eſt de mente Bar.& Doc Hicſttuh. quid innuat hic Bar.in fi. diſtinct. Secundo rior, quã etiã tenet hic Aret. Non obſt. iſte contra Bar.& cõmunẽ opin. pro opin. Alex. tex. quia hic non interuenerat dolus, prouta mouent᷑ moder. repetẽtes, quòd imò in obli- declaraui:& in caſu iſtius tex. ſi nõ fuiſſeta 5 gatione ſtricti iuris indiuidua, ut eſt obliga- poſita pœna, fuiſſet actũ ad intereſſe pro par tio facti, nõ fit condemnatio niſi pro parte. I. te ſua contra quemlibet, non autẽ inſolidũ 5 ſtipulationes. uerſ. Celſus. j. eo. qui tex. nõ ui item ſiin facto. S. eo. ſecundũ cõmunem intel detur facere ad propoſitum, quia nos loqui- 10 lectum,& tamen in quæſt. Bart. agitur ad in- mur in obligatione pœnali, uel in obligatio- tereſſe inſolidũ contra quemlibet, ut 3 oſten⸗ ne ad intereſſe, quæ oritur ex dolo uel reiin- di. Nonobſtat l. reos. 6. cùm in tabulis. quia teruerſione,& ſic in obligatione ſecundaria: ibi obligatio principalisrecipit diuiſionẽ:ſed ſed text.in d.uerſ.Celſus.loquitur in obliga- in quæſt. Bart. ſecus, ex quo, ut s dictũ eſt, do tione primitiua, in qua quis nihil delinquit, lus& culpa non poſſunt niſi inſolidum com ex quo habet hanc facultatẽ à lege, ut ſoluen- mitti:& propterea uidetur actum, quòd eodẽ do intereſſe liberet᷑.I. Gracchus. C. de adult. modo pœna cõmittatur inſolidũ, ut pœna cõ Tertio adducũt tex.in l. ſi tertius.§. i.iuncta menſuretur delicto. l. reſcriptũ. ff. de his qui- gl. in uerb. cõdemnatio. ff. de aq. plu. arc. Sed bus ut indig. ex quo iſti proprieè delinquunt reſponde quòdille tex. Ioquitur in obligatio 20 propter dolũ. Non obſtat quòd pœna non ne diuidua, uidelicet de æſtimatione damni, ſapiat naturam præcedentis obligationis, ex non autem de reſtitutione operis: unde non quo tendit ad aliud. pro quo adducit hic Are eſt recedendum à cõmuni opin. Secundo ti. text. in l. ſi prægnans.& in l. uaccæ. ff.dee- ex doctrina Bart. declarata ut s, infert, quòd uict. iuncta l. uenditor. in prin. eo. tit.& faciũt male dixerit Soci.hic, dum tenet quòd in ca- quæ dixi s in i. oppoſ. quia reſpondeo, quòd ſu iſtius text. ſiomnes hæredes promiſſoris dato quòd ſapiat propriam naturam, eius na contrafeciſſent, quòd tenerenturinſolidum, tura eſt ut reguletur ſecundum uoluntatem non autem pro parte hæreditaria: nam iſta o- partium, ex quo præſumitur actum quodin/ pinio eſt principaliter contra iſtum tex. indu ſolidum cõmittatur, ut 3 dixi, ut pœna com- cendo eum uts feci. Nec obſtat eius reſpon 30 menſuretur delicto. Vel reſpondeut hicper ſio, dum dicit, quòd iſte text. loquitur quan- Aret. Secundo principaliter Bar. in hacvi. do niſi unus cõtrafecit,& alij tenent᷑ ex ficta oppoſ. concludit, fquòd quando plures ean- contrafactione, nõ autẽ ex uera, declarãdout dem rem inſolidũ promittunt, dicuntur duo hic per eum:nam iſta ſolutio confundit᷑ dua⸗- rei debendi.& ita uoluit Bar. in I. ij. j. tit. i. Cir bus rationibus.¶ Prima eſt, quia idem operar ca hoc uidendum eſt de tribus articulis. Pri- fictio in caſu ficto, quod ueritas in caſu uero. mus eſt, quid iuris ſit, quando tenentur indi- lad certũ.ff.loca. Secunda eſt, quia text. dicit uidua obligatione& ſolutione. Secundus, teneri omnes ex ficta cõtrauentione, tanq́; ſi quando eſt indiuidua ſolutione tantùm, Ter omnes uerè cõtrafeciſſent, quia niſi inſolidũ tius, quid in obligatione ſecundaria de dolo. pegcari nõ poteſt: quæ ratio Iuriſconſulti nõ 40 Circa primũ, quando aliqui tenentur obli- eſſet cõcludẽs, ſi uera eſſet opi. Soci.& cõtra gatione in totum indiuidua, etiã ſi dicatur ꝙ Soci.etiã fa.tex. in d. l. Iulianus. in prin. j. eod. uolunt teneri inſolidũ, non tamẽ dicunt᷑ duo ubi unus contrafaciens nõ tenet᷑ niſi pro par rei:quia dicendo quòd uolũtteneri inſolidũ, te,&tamen ſecundũ d. opin. deberet teneri in uidentur expreſsiſſe qd taciteè ineſt: undeta- ſolidũ, quia iſte uerè cõtrafacit: unde nõ cre- lis expreſſio nihiloperat᷑.J.iij.de lega.i. l. non do iſtam opin. eſſe uerã,& eam etiã non tenet rectè. C. de fideiuſſ.& ita tenet Bar.in. i. de Aret.hic poſt oppoſitiones Bar.& reprobaf duob. reis. ſequit Rom. Imol. Aret. Soci. hic. etiã per moder. repet.hic. Tertio exs dicta Contrariũ tenet Aret. in d. l.ij. quia quãdo di declaratione infertur, tquia cùm ideo plures citur quòd ſint obligati inſolidum, uidet᷑ ex- depoſitarij teneant᷑ inſolidum, quia dolus& s·o primi quod tacitè ineſt per alium modum q́ culpa non poſſuntniſi inſolidum cõmitti,‚ ſe- inſit, quia tenebunt᷑ tanq́; duo rei, ꝗd eſt ma- quitur quòd tenebunt᷑ inſolidum nedum re- gni effectus ſecũdũ eum. S ed iſta ratio eſt ſa- ſpectu intereſſe, ſed etiã ſi pœna ſit appoſita, tis debilis, adde quòd contra Bart.facit: quia tenebunt inſolidũ reſpectu pœnæ. ita uoluit niſſiilla dictio importaret, quòd tenerent᷑ tan Bar. hic.& eſt de mente Doct. ex quo eadem quam duo rei, certè eſſet ſuperflua: quæ inter ratio militat in utroq; caſu. ſed Io. de Imol.& pretatio non eſt accipienda. I. ſi quando. dele aliqui moder. hic tenent contrariũ,& dicunt ga.i. c. ſi Papa. de priuil. in vi. Nec obſtat d.l. quod imò in tali caſu cõmittit᷑ pœna niſi pro iij. quæ uidet᷑ obſtare huic regulæ: quia forte parte. arg. iſtius tex.& quia uidetur facta diui poſſet dici, ꝙ aut aliquid tacitè ineſt ex præ- ſio inter eos. arg.l.reos.. cũ in tabulis. ff. de so ſumpta& libera uoluntate diſponentis& ſi duoh. reis. Item, quia licet ſtiꝑulatio pœnalis exprimat, cenſetur expreſſum ꝗᷓd tacitè in- ſit ſubrogata loco intereſſe, nõ tamen ſapit e· eſt.d.l.iij.aut ineſt ex neceſſitate legis,&tunc ius naturã, ex quo reſpicit aliud q́; quod de- operatur, ut eſt caſus in I. Titia. ff. ad J. falcid. ductũ eſt in principali contractu, arg. notato Vnqde in caſu noſtro ſiduo promitterẽt.„ ell lyeratur, ſalis ett ti ſecundũ g uninglmagadt tinam Bariin 1ſii nt Ergoin calu n dioidua folutione blidum, operatur tione abſqxquod dhocputo aduert ennrariũ, quod im lue quantũ poteſt lgitcatu.ii f ſia gunturutoperent quto alias improp lſitamanguſti.! lemus in materia uotper Rom. inc dparticula. in j. col trinl quiRomæ. o Bariteo. qu Sfuolinfi. Circat Ploneſecundaria qodſtaddita eſt q- gütplures cõmod ſ — quopræſimman Omittatur, ut zdhid n ur delicto. Vel rhete ecundo Principaltebut cludit quod qunijt inſolidũ prominundnn di S ita uoluitauülii zendum eſt detibus ni uid iuris ſit,quandcolmnr lgatione& ſolotione i it indiuidua ſolutionerrr in obligationeſecuntm mü, quandoalquitmm tocum indiuidus eüllt deri inſolidũ,nonumict cendo quocduclitunii apreſsilſe dncheitt 10 nibiloperai licii chdeiuſſ& ita rrerbun ſequif Rom Imolü Jtenet Aret:ind ijpqui iſintobligaui inclimm⸗ Cte ineſtperunn buni und;Guoi, 6 Tar ſecũdũ cum Sei 97 98 281 ſeu aliam ſeruitutẽ indiuiduã, addita dictione Inſolidum, crederẽ quòd eſſent duo rei, quia promiſsio ſeruitutis eſt ita indiuidua, ꝙ par- tes nõ poſſunt agere cõtrariũ.&iſto caſu po- teſt ſaluari opinio Aret.in d.l.ij.ᷓuis nec iſta reſolutio ſatis placeat, quia nõ multũ conue- nit nec d. I.iij. nec d. l. Titia. quæ habet aliam rationem, ut ibi per Bart. unde nõ recedendo à cõmuni dic, ut dixi in Paradoxis lib.v.cap. xXv. Circa ſecũdũ articulũ,tquãdo promiſ- ſio inſolidũ fit in cõtractu diuiduo obligatio ne, ſed indiuiduo ſolutione, prout eſt contra- ctus depoſiti ſecundũ Bart.tunc dicunt᷑ duo rei.ita loquit᷑ Bart.hic,& ſequunt᷑ cõmuniter Doct. Et ratio eſt, quia illa dictio expreſſa a- liud importat, qᷓ; ſi tacitè ineſſet: tacitè em̃ ine rat, quòôd tenerent᷑ inſolidum niſi ſolutione, ſed propter expreſſionẽ tenebunĩ᷑ etiã obliga tione. Sed contra iſtam concluſionẽ obſtat, quia quando cõuentio contrahentiũ aliquid operatur, ſatis eſt,& reſtringitur ne operet in totũ, ſecundũ gl. in l. ſed& ſi quis.. quæſi- tum.in gl. mag.ad fin. ff. ſi quis caut.& per do ctrinam Bar.in l.ſi mora.in ij. quæſt. ff. ſolut. mat. Ergo in caſu noſtro cum obligatio eſſet indiuidua ſolutione tantũ, ſatis eſt ſidictio In ſolidum, operatur quòd ſit indiuidua etiã pe titione, abſq;quòd teneant᷑ tanq́; duo rei. Sed ad hocputo aduertendum: quia regula eſt in contrariũ, quòd imò uerba debent intelligi latè, quantũ poteſt comprehendi ex proprio ſignificatu. l.i. ff. ſi ager uectig.&tunc reſtrin guntur ut operentur niſi modicũ effectum, quãdo alias impropriarent᷑˖, ut declarat Ang. in l. ſi tam anguſti. ff. de ſeruitutib. uel quãdo eſſemus in materia odioſa& ſtrictè intelligen da, ut per Rom. in cõſil. cxcix. præſens ſtatu- tiparticula.in ij.col.& facit quod notant mo der. in l. qui Romæ.§. duo fratres. in iiij. quæ- ſtio. Bar.j.eo.& quod not. Soci. conſil. ult. in ij. uol. in fi. Circa tertiũ fquid iuris ſit in obli atione ſecundaria. Et cõmuniscõcluſio eſt, quod ſi addita eſt dictio Inſolidum, quòd tũc erũt plures cõmodatarij uel depoſitarij duo rei. Et ratio eſt, quia prius quamuis tenerent inſolidum, nõ tamen plenètenebant᷑: unde ſi unus ſolus cõmiſiſſet dolũ, nõ præiudicabat alteri. l. i. õ. ſi apud duos. in fi. ff. depoſ. Si ergo exprimatur dictio Inſolidũ, præiudicabit& operabitur quòd ſint duo rei, quia aliter pro- 5o fertur quam ſitacitè ineſſet. Et cõtrarium in hoc puncto tenuerũt moder. repet. mouent᷑, quia diuerſitas cauſæ impedit conſtitutionẽ dquorũ reorũ.l.ſi quis id.j.tit.i. Bar. in I.fi. in ij. quæſt. eod. tit. Iſtud eſt in caſu noſtro, quia a- lius ex iſtis tenebitur ex facto proprio, id eſt, ex ſuo dolo, alter uerò tenebitur ex dolo alie no. Sed tenendo cõmunẽ reſponde, ꝙ iſti de bitores in caſu noſtro ſunt obligati ad cuſto-/ diam inſolidũ principaliter,& in hoc non eſt diuerſitas cauſę, unde in hoc ſunt duo rei:un de ſequit᷑ deinde, ꝙ ſi aliquis delinquat, uter- que teneat᷑. Sed in caſu Bart. erat diſparilitas in principali obligatiõe:alias admittẽdo fun- tit. de ucrb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 60 282 damentũ moder. etiam ſi expreſsim ageretur nõ poſſent iſti eſſe duo rei.& contra moder. eſt text. in l.eandem.§. i eod. tit. Et ſuprà dicta procedunt ſequendo dicta Bart. quæ cõmu- niter tenentur. Sed tu conſidera, quia non ui detur quòd intentio Bart. multũ quadret& cõueniat legibus quæ de hac materia loquũ- tur, præſertim d.§. ſi duobus uehiculum. Vn de tu aduerte, quia iura nõ uidentur conſide rare iſtam obligationẽ primitiuam& ſecun- dariam tanq́; ſimul diſtinctas, imò uidemus quòd infertur ſemper de una ad aliam, tanqᷓ́; inter ſe nihil differãt, ut apparet in d,§. ſi duo bus.& in d. l. ſi duo.& in d.. ſi apud duos, Vn de tu in iſta materia aliter dicas.t Nam quan- do aliquis deponit uel accõmodat rem, ex pri mæua natura iſtius contractus eſt, ut debitor rem reſtituat,& interim adhibeat cuſtodiã. I. ſi ut certò..cuſtodiã. ff.cõmod. unde quãdo ſpecies cõmodata uel depoſita eſt indiuidua, & cõmodaturpluribus, uidet᷑ creditor cuiuſ- libet fidem inſolidũ ſequi,& cõmuniter taci- tè conſtituunt᷑ duo rei.& iſtud probatur pri- mo in d. 6. ſi duobus uehiculum.& illa dictio, quodammodo, importabit tacitã diſpoſitio- nem. l. quòd ſiuir. cum I. ſeq. ubi notatur, ff. ſo lut. matr. Secundo probatur in l. eandem. in prin. j. tit.i.& licet Doct.intelligant illum text. quòôd neceſſarium ſit ut expreſſe con- ſtet,& dicatur quòd creditor inſolidũ fidem ipſorum ſequitur, tamen iſte intellectus non conuenit illi legi ponderando eam in fin. te- xtus, dum exemplificat in teſtamento, quan- do pluribus hæredibus inſtitutis teſtator gra uat niſi duos. Nam ſi præſupponamus ibi di- ctum quòd inſolidum tenerentur, exemplũ Iuriſconſulti eſſet fatuũ: quia pręſuppoſito ſit expreſſum, conſtituent᷑ duo rei, nedum ſi grauati ſint duo ex plurib. hæredibus, ſed e- tiam ſi grauati eſſent omnes. Nec obſtat ꝙ iſte intellectus nõ uideatur accipiẽdus, quia aliàs obſtaret l.turpia.§. fin, ff. de leg. i.& l. ſi- ue à certis. ff.de duob. reis. quia quemcũq; in tellectũ teneas, nunq́; poteris concordare di- cta iura ſine manifeſta diuinatiõe, prout etiã animaduertunt moder. in d,. fin. Ego credo d. J.turpia.§. fin. debere limitari per caſum d. l. eandem. ut regulariter certa pars hæredum teneatur in uiriles. Fallit quando teſtator di- rexit uerba ſua ad hęredes, eos grauãdo, quia uidetur eorũ fidem inſolidum approbaſſe. d. I. eandem. In propoſito ergo, cùm creditor ui deatur eorũ fidem inſolidum approbaſſe, ſi non cuſtodiant, uel non reſtituant, tanquam plures rei tenebũtur,& dolus unius nocebit alteri, iuxtal. penul. ff. de duob. reis.& iſtud probat tex. in d.§. ſi duobus. quicquid dixerit Bartol.qui cauillat illum text.& hoc quando creditor depoſuit rem indiuiduã. Si uerò de- poſuiſſet rem diuiduã, puta quantitatẽ, tunc non uidetur fidem eorum inſolidum ſequu- tus, unde non agitur niſi contra doloſum,& unus non tenetur ex dolo alterius. l. ſi duo. in prin. I. i, 9. ſi pecunia in ſacculo, eodem tit, 99 100 101 a Adde quoͤd iſtam rationem etiam Imol. hic reprehẽdit Bar tolun. 283 Et in iſto caſu intelligendus eſt text. in d..ſi apud duos, qui dum dicit, quòd ſi alter fuit ab ſolutus& ẽ. debet intelligi, quia erat in caſu, in quo unus nõ tenetur de doloalterius.arg. regulæ l. qui in teſtamento. ff. de teſta. ibi, ſi a- liud eos nihil impediat. ut in c. i. de ætat.& qual.in vi.In hæredibus uerò, ex quo nõ poſ- ſunt dici quòd creditor inſolidũ eorũ fidem ſit ſecutus, nunq́; poterunt dici duo rei,& cõ muniter unus nõ tenetur de dolo alterius. d. 10 næ, ubi in obligatione eſt quantitas, J. in depoſiti.& l. in cõmodato.§. quod ex fa- cto.ff.cõmod.Si uerò omnes dolum cõmiſe- rint in re diuidua,& tenentur pro parte. d. l. ſi duo.in prin.aut in re indiuidua,& tenebunt᷑ inſolidum.d.l.ſi duo.in uerſ.quòd ſi lancem. & ibi ponitur ratio. Etiſta eſt mera ueritas, li cet Doct.in hac materia faciant mille diuina- tiones.Et ex hac diſtinctione reſultat etiã ue/ ra declaratio ad tex. in l.rxem hęreditariam. ff. Alciati in s Cato. 284 adhuc in dictis iuribus etiã illa difficultas ſ perueniebat ex accidenti,& erat factum dal de remotũ, in quo nõ cadebat ueriſimilis con ſideratio impedimenti:quod nõ eſt in noſtro caſu. Secundo contra Bar. eſt tex in l.incen dium. C. ſi cert. peta.& doctrina eiuſdem in! quod te.ff.ſi cert.pet.& in L. cötinuus..illud. in fin.j.eod.ubi indiſtinctè difficultas nõ im⸗ pedit cõmiſsionẽ moræ,& conſequenter pœ i quod eſt proprieè in caſu noſtro:quia tex. in d.15 fin. lo quitur in obligatione quãtitatis. Tertio ad- duco, fquia ubi pœna per euentũ diei uelcõ- 1,, h 9 10 ditionis cõmittitur, difficultas nõ excuſat in obligationibus dandi. l. ad diem.j. eod. quod Adle, proprisè eſt in caſu noſtro contra eandem opi nionem Bart.& arguit Socin. hic, quòd imò des ſunt in culpa, quia debueruntagere con- de euict. per quẽ tex. Bart. ubiq; tenuit, quòd o tra eum qui non uult ſoluere partem ſuã, per obligati inſolidum ex natura rei nunq́ʒ dicũ- tur correi. Nam ille tex. loquitur, quando nõ cadit aliqua coniectura, quòd creditor eorũ fidem inſolidũ ſequatur: quod apparet, quia ibi uenditores promiſerãt ſolùm pro portio- nibus hæreditarijs: ſecus ſi promiſiſſent inſo lidum, uel nihil promiſiſſent. d. l. eandem. In viij.oppoſ.Bart, dum opponit del.v.§.fi.j.eo. & refert ſolutionẽ gl.ad text. noſtrum hic, ut actionẽ familiæ erciſcundæ. 1 ij. 6. exhis, 3. eo. ſed moder. negant quòd competat talis actio niſi facta ſolutione, quod eſt contra text. inl. his conſequenter.§. Celſus. ff. fam. erciſ. Eſt uerum quòd plus urgent ſupradicta,& quan tum ſit ad argumentũ Bar.opinio Petri rema net firma. Vnde cu fortius arguas contra pe- trum: primò, quia nõ eſt uerũ quòd quis nõ poſsit ſe obligare ad factũ alienũ, imò poteſt tex.in d..fin. procedat in obligationib. dan- 30 per ſubiectionẽ pœnæ. d. l.ſtipulatio iſta, ha- di, ſed tex. noſter loquatur in obligationibus faciẽdi:& ratio eſt, quia facilius eſt dare qᷓ; fa- cere:fùnde niſi cohæres dederit pro cohære- de negligente, incidet in pœnam, ut hic per eum.[ Videamus primò rationem, quomo- do facilius ſit dare quàm facere. Et prima eſt opinio Petri dicẽtis, quòd impoſsibile eſt ut aliquis ſit obligatus ad factũ alienũ: quòd ue- rò tenetur ad dandum rem alienam, eſt ſolũ difficile, quæ difficultas nõ impedit obliga- 40 ſine manifeſta iniuria ſtipulatoris: nõ autem„ani ti tionem:& ideo ex non facto alterius impoſſi bile eſt quòd cohæres incidat in pœnam, ſed ex nõ datione ſecus eſt, ut hiclatius per Bar- tolũ, qui improbat iſtam opinionẽ: quia ea ad miſſa ſequeret᷑, quòd neq; in obligatione dan di poſſet cohęres incidere in pœenam pro par te alterius, ex quo difficultas ex poſtfacto ſu- perueniẽs excuſat à pœna.l. ſi uehenda.§. idẽ iuris. ff. ad l. Rhod. de iactu. Puto quòd Bart. bere licere. in prin.& in§. ſi quis dolum. j. eo. & iſte eſt propriè caſus noſter, quando ſubie cta eſt ſtipulatio pœnalis. Secũdo cõtra eum facit, quia ratio ſua nõ uidetur multũ in pro- poſito inferre,& tex. in d.§. fin. ponit rationẽ, quia uidetur iſtud fuiſſe actũ à partib. prout etiam dicit text. in l.inter cohæredes.§. quod ex facto. ff. famil. erciſ. Nam quia conditio ſti pulationis extitit, non potuit illud conſtituſ —½ —₰ η d. lconiinuu dlere deſubſtanti r— f u fnul itat, nu difficultas nõ debet excuſare, quia iſti hære- uerhujjeal. mdum dubitabn din ntione deci entan mandali, ſe Amühi placetiſte in idecidendo nũqu debitoris, ſed pr min elicin caſuin mregulam, qui teſ um&etiam illũ te⸗ AHHieron, Tor, hic, glindg.ſiignoral ſauseltf quod pote tbonis debitoris, letapud ſer& licet: umen compelliturc Aum geſtum utilite fbeneg geſt. ded n. ui forté intereſt d ſenam quamdarer laſfde act emp ali ineelectionis,& fac nocredo quodint- miremediũ, c.redin illud eſt, ut dicebat Petrus, quia facilius ſit da ihrabu ompetit etiam cont rec. Tertio cõtra Pet. eſt tex. in d.9. fi. quie⸗ canadlus uinquamuis res ad tiam loquitur in obligationib. faciendi, utin⸗ aſcyuuuße tngumdo actor ca d male loquitur,& male reprehendat Petrum. 50 quòd fideiuſſor ſoluit pro principali debito- Primò, quia tex. in d.§. dem iuris. Ioquitur de difficultate ſuperueniente ex accidẽti:nos ue rò loꝗmur de ea quę ſuperuenit ex facto pro prio' ipſius debitoris, qui plures hæredes in- ſtituit: unde nõ eſt par ratio,& bene lex per- mittet ꝙ impeditus ex accidẽti nõ incidet in pœnã,& tamẽ ſi erit impeditus ex facto pro- prio, erit ſecus, utper gl. in I.ij.. fin. in gl. ma- gna.uerſ.poſſet diſtingui.j.de prætor. ſtipul. Nec obſtat ſi dixeris, quòd iſtud factũ de- 6 cem ſatisfactionẽ: dicẽtur enim fideiuſſores i. bitoris non eſt de directo ſubordinatũ ad im- pedimentũ,& ideo ita excuſat ſicut factũ ex accidenti.l.nõ omne.ff. de ſtatulib.l.ij..ſi nõ propter.ff. ſi quis cautio. quia reſpondeo, ꝙ frà oſtendam. Secũdo principaliter reſpon luiune bllo uteſtma det Bar.fquia ideo facilius eſt dare, quiaalter 10 krlin cum ad ſ 3 hęredum poterit dare etiam portionẽ aliorũ ADocdin! rem 5 & transferet dominiũ. l. ſi procuratorem. ſi Keeintali caſu Au ignorantes. ff.mand. qui text. ultra Doct. ſic ditem üebivris di poteſt etiam induci pro Bart. Nam dicit tex. mmnore erch e alid 1 imßſtcentum kn re de ſubſtãtia ipſius debitoris: ſi ſoluit, ergo 1 tvcum tertj di tranſtulit dominiũ, quia ſoluere eſt dare.I.cõ 1 mguemin 4„ N ſilio.. quæſitũ. ubi Nicol. de Neap. ff.de cur. drurin iſto len fur.& q̊ͥd not. Bald. in l.i. in i. col. C. ſiſeruus, 3 fmndentD dnrdea extero. i Sed tu potes reſpondere, quud imò d- giuſn r ſtam bebe ſoluere eſt uerbum generale..iiij. 5. ſoluiſſe.— 1' toprinen bluti J. de ſolut. unde in perſona domini ſoluentis ſli⸗ ſidul ddenul 3 lter eſſ bene importabit dationem, ſed in perſonail- poſume fundi 9 fium te lius qui non eſt dominus, ſignificabit ſimpli- übi lie al ata 3 1 4 dari, ſatdar muiga ſatisfeciſſe, ex quo dominustenebitur ratum, auleta il wenre Lmpane habere tanq́; geſtum utiliter. V el dic utſſdicã, ſxluuuij nakrenndetem Sed iſte intellectus Bar. ad iſtum text. cômu⸗ unbſſ uld Secloprour niter reprobat᷑, quia imò quis in tali caſunon viie Elid contr. transfert miitar 21 Tumenihachn d Vnde tfonilxg dun emo quianöckwn ²odligareadtadüllnin ctionépcœnzx. Glſthur re in prin.&ing quii ſtproprie causroſagt tipulano pœemlis Secii uin rauo ſua nõuicemmmi aſerre& texindiſagn derur iſtud fuilfeaiiim lcittext. in lintercchenti Aff famil ercil. Nmquunn nis exiitit non pomi ii nifeſta iniuriaſtpobnin utdicebat Pem quili eriio cötra Petctrnti guiru rin obligrirnhine 9 3 ndam. Secũdopnichin quiaideo facllisetun m poterit date erumße ſcrcrdominiü pnun nucs. f mand q „ duciprob. cuam Induclp unj deiuſſor ſobuitpy Oſtatia ipſius debiols. NgT' — Lilestllo iſta re qd' Un I.i. 285 transfert dominiũ, per regulam, Id quod no ſtrum. ff. de reg. iu.& per tex. in l.ij. 6, ex his. 5 eod. ut hic per Alexan. Aliter ergo& ſecun- do modo moder.intelligũt illũ text.& Doct. communiter, ut poſsit tideiuſſor ſoluere de ſubſtantia principalis debitoris duobus con- currentibus, uidelicet quando bona debito- ris ſunt penes ipſum fideiuſſorem,& fideiuſ- ſor non eſſet ſoluendo.ita tenet Io. de Ana. in c. olim. extra de accuſ.& ibi Feli. in iiij. col. al- legat cõcordantes.& pro hoc facit tex,& ibi Bal.in d. auth. qua in prouincia.&iſta opi.ſer uatur in practica. I ertius intellectus poni tur per moder. repet. hic, quòd text. in d.§. ſi ignorantes. procedat, fquando fideiuſſores habebant mandatũ à debitore, quòd poſſent ſoluere de ſubſtantia ſua: quod probatur ex tex. dum dubitat, nunquid teneantur manda ti,& in ratione deciſionis non conſiderat ca- rentiam mandati, ſed ignorantiam ipſorum: & mihi placet iſte intellectus, quia tex. nõ ue nit decidendo nũquid poſſint ſoluere de bo- nis debitoris, ſed præſupponit quòd ſolue- rint,& ſic in caſu in quo poterant ſoluere, iu- xta regulam, qui teſtamento. in prin, ff. de te- ſtam.&etiam illũ tex. ita intelligit Lud, Rom. & Hieron. Tor. hic,& idem etiam tenet Ful- oſ. in d.. ſi ignorantes. Quartus intelle- ctus eſt, fquòd poterunt fideiuſſores ſoluere de bonis debitoris, etiã quòd illa bona nõ eſ- ſent apud ſe:& licet nõ transferant dominiũ, tamen compellitur debitor ratũ habere tan- quam geſtum utiliter. l. Pomponius ſcribit. ff.de neg. geſt. Sed nec iſte intellectus placet, quia fortè intereſt debitoris, ſoluere potius pœnam quaàm dare rem in ſolutum. arg. l.prę dia. ff. de act. emp. aliaàs præiudicaretur ſibi in iure electionis.& facit quod hic not. Aretin. imò credo quoòd in tali caſu competeret debi tori remediũ. c.redintegranda.iij. quæſt. i. ꝗd competit etiam contra poſſidentem cum ti- tulo, quamuis res ad eum peruenerit ſine ui- tio, quando actor cadit à poſſeſſione ſine fa- cto ſuo, ut eſt magis cõmunis opin. Canoni- ſtarũ in c.cum ad ſedem. extra de reſtit.ſpol. & Doct.in l.rem quę nobis. ff.de acqui. poſſ. Nec in tali caſu cõpetet creditori ius retinen di rem debitoris per fideiuſſores ſolutã, pro pignore, per doctrinam Bart. in l. ſi non ſor tem.§. ſi centum. ff. de cond. indeb. Et ſic reſi- deo cum tertio intellectu ſuprà relato, ſecun dum quem intellectum opinio Bart. nõ pro- batur in iſto tex.& ad alias rationes Bart. re- ſpondent Doct.& bene, ut hic per Soci. Et contra iſtam ſolutionem Bart.& cõmunem dico principaliter eſſe tex. in l.in executione. 6.penul.j. eod. dum tex. dicit, nec prodeſt par tes fundi poſſe dari, ceſſante una: ubi text. uult, quòd quamuis alij cohæredes non poſ- ſint dare illam partem, quòd tamen nõ excu- ſantur à pœna:& tamen ſi uera eſſet opi. Bar. excuſarentur, prout tenuit Bald. not. hic,& male. Secũdo contra Bart. obſt. ratio. d.§. fi. ubi ideo cõmittitur pœna, quia aliud ſine ma tit. de uerb. obl g cõôment. 10 20 30 40 60 286 nifeſta iniuria ſtipulatoris conſtitui non po- teſt, ex quo uidet à principio ſic fuiſſe actũ, ut etiam probatur in l.hæredes.§. idem iuris. ff. famil.erciſ.& ſic illud eſt introductũ, quia ita uidetur actum, nõ autem quia facilius ſit dare, quàm facere. Tertio facit, quia con- ditio ſtipulationis pœnalis erat, ſi res non da retur, ſed cohæres non poteſt dare pro alio. d. l. id quod noſtrũ. ff. de reg. iur. l.ſi quis pro- hibuerit. ff. de pub. gl. in§. ali. Inſti. de act. in fi.ergo euenit conditio, quia nõ eſt adimple- ta. l. ulianus. ff. de cond.& demonſt. Nec obſt. quòd ubi conditio non poſsit adimple- ri de iure, quòd ſufficiat adimpleri de facto, præſertim cuùm de iure habeat effectum ſorti ri mediante ratihabitione, ad quam tenetur cohæres. arg. l. mulier.§. i. ff. de cond. inſtit. Nam illa lex non facit in propoſito, quia ibi ex implemento, quod fit de facto, reſultat iu ris effectus, ut declarat Alex. in§. ex his, 5, eo, in fi.ſed in noſtro caſu non reſultat ex imple mento, ſed ex facto tertij, qui debebit ratifi- care: unde nõ procedit illa lex, ut etiã proba- tur ex notatis per Bal.ibi. Præterea eſſet ini- quiſſimum, quòd iſti liberarentur contra ex- preſſabuerba ſtipulationis,& quòd creditor deberet agere contra non ſoluentem ut rati- ficet, qui etiam fortè non ratificabit,& pote- rit dicere, ego malo ſoluere pœnam. arg. d. l. prædia. Quarto contra Bar. etiã facit, quia dum dicit quòd facilius eſt dare quàm face-/ re, iſtud poſſet procedere reſpectu proprij facti uel dationis, ſed nos loquimur de facto uel datione quæ ſunt pro alio, quo caſu uide- tur quod non ſit differentia, quia utrunq; po teſt adimpleri per alium, dummodo non ſit electa induſtria perſonæ. I. ſi ſtatulibera.§. ſi quis non dare. ff. de ſta. lib. per Guil. de Cu. & Alber. de Roſa. poſt gl. in l. Xrethuſa. ff. de ſtat.hom.& facit doctrina eiuſdem Bart. inl. Stichũ qui meus.ff. de leg.i.ubi in condi- tione poteſtatiua, prout eſt caſus noſter, ex- preſſe dicit non eſſe differentiam, ſiue condi tio ſit in dando, ſiue in faciendo.& ita intelli- git d.l. cui fundus.& I. penult. C. de condit. in ſer.& doctrina Bart. ibi eſt cõmunis. Et con- tra cõmunem etiam facit, quia adeuitandum pœnam ſufficit eſſe factũ à quocunq;, utper A lex. in l. cum ſeruus.j. eo. cum cõcor. Alia & tertia ſolutio ponitur per Iacobum de Pu- teo& Iaſ.hic, quæ prima fronte uidetur mul tum colorata. dicũt ipſi, quòd ratio diuerſita tis inter facta& dationes eſt iſta:nam in obli gationibus facti ſuccedit obligatio ad inter- eſſe.l. ſtipulationes non diuid. uerſ. Celſus.j. eo.& communiter pœna apponitur loco in- tereſſe:& quemadmodũ intereſſe diuiditur inter hæredes, ita& pœna.& ita procedit iſte tex. ſed in obligationibus dandi nõ ſuccedit obligatio ad intereſſe, unde pœna apponitur loco contẽptus,& cõmuniter eſt indiuidua. Sed iſta ratio non eſt bona, quia falſum eſt quòd ſemper in obligationibus dãdi, ſemper apponatur pœna loco contemptus, imò ap- Nnnn 106 b Adde quoͤd in ſipulatiõe pœ nali, ſi dicatur hoc modo, pro mitto fundum Titianil,& ſt nõ dedero pro mitto centi:in telligitur, ſinõ dedero, ſcilicet totum, ut per Bart. in Iſi ꝗqs rem. ff. de rei uend. e Dd. in l. ſi quis nõ totii. ff. de ex- cept.rei iud. et Aret. inl. iuj. 6. Labeo. ff. de leg. j. 107 287 ponitur, quiaita æſtimatur intereſſe. arg.l.pe nul. ff. de prætor. ſtip.& electio eſt debitoris uel dandi rem uel pœnam. Et licet obligatio dandi eſſet præciſa, tamen propter appoſitio nem pœnæ partes receſſerũt à prouiſione le gali. d..prædia.& creditor cenſet᷑ renunciaſ- fe fauori ſuo. Item non eſt uerum quò d in ſti pulationibus facti pœna reguletur ſecundũ intereſſe,& eſt contra tex. in J.ſtipulatio iſta. §. alteri.j. eo.& doctrinã Bar.. in§. item ſi in Iacto.& latè reprobaui iſtam opi.. in vij.no- tab. Præterea puto aduertendũ, quia con- tra omnes iſtas tres ſolutiones Pet. Bart.& Iaſ.obſtat text.in d..fin. quia ipſi præſuppo- nunt tex.noſtrum loqui in facto,& dictum 5. fin. loqui in datione,& tamen text. loquitur etiã in facto, dum dicitur ibi de parendo ſen- tentiæ arbitri, quod eſt facti, non dationis. Nec obſt.ſi reſpondeas illũ tex. debere in- telligi, quando ſentẽtia erat ad dandum, quo caſu quando factum uenit ad implementum dationis, iudicatur uti datio. l. cùm ſeruus. ff. de cond.& demonſt, quia prædicta regula lo quitur quando factum erat acceſſorium. Sed in noſtro caſu eſt ſecus, quia potius datio e- rat iudicanda ſecundum naturam facti,& ſic à laudo tanquam aà prineipaliori:& ſic inter- pretabimur eum non tam nõ dediſſe, quàm nõ paruiſſe. Item eſt euidens diuinatio quòd ibi debeat intelligi, quando ſententia erat ad dandum, imò tex. debet generaliter intelligi de eo qui non paret ſententiæ, ſiue ſit ad dan dum, ſiue ad faciendũ:& quamuis primo po ſuerit exemplum in contractu de dando, ex quo Juriſconſultus ibi non plus ponit regulã de datione quaàm de facto, unde iſta opinio cõmunis non poteſt ſaluari ſine euidenti ca- uillatione. Quarta principalis ſolutio poni tur per Bened. de Plum. in. ſi ita fuerit. ff. de manu.teſt. quam etiã poſuit lac. de Puteo,& Thomas Decius Seneñ. hic, uidelicet quò d tex. in d.S. fin. procedat, quia conditio pœna lis ſtipulationis erat concepta negatiuè, uelu ti, ſi ſortem non dederis, item ſi arbitro nõ pa rueris:unde ſi in parte non obſeruetur, com- mittitur pœna in totum ſquia ubi oratio ſu- mitur ex uniuerſo, ſi in parte nõ obſeruetur, in totũ oratio redditur falſa.l.ſi is qui ducen- ta..utrũ. de reb. dub. Sed in tex. noſtro con- ditio pœnalis ſtipulationis erat affirmatiua, promittis nõ agere,& ſi egeris, promittis cẽ- tumeunde talis conditio bene ſcindit᷑. Iſtam ſolutionem reprobat Hiero. Tor.& moder. repet. quia eſt contra exemplum poſitum in text.de ratificatione, ut latius proſequuntur moder. de quo dic ut hicper eos. Quintam ſolutionem poſuit Bald. not.& eſt de mente Alexandri hic, ut diſtinguamus, nunquid fa ctum uel datio poſsint rectè explicari per a- lios,& procedet d. 5. fin. aut non poſſunt,& tunc procedit text.noſter:poteſt enim unus dare pro alio centum,& tamen non poteſt facere quòd aliquis inuitus ratificet, uel am plius non agat, ex quo eſt factum affixum Alciati in 5.Cato. 10 20 40 55 60 totumeReſpondeo, quòd pœna in 288 perſonæ.& illud idem innuit Bart. hic in ra- tione differentiæ, in fi. Sed tamen hanc ſolu- tionem reprobat Socin. quia uidetur contra text. in d. l.in executione.. penult.jſ. eod. ubi præſupponitur alterum non poſſe dare ni- ſipro parte ſua,& tum committtitur ſtipula- tio in totum: non enim aliquis partem alte- rius dare poteſt in certa ſpecie, puta in fun- do, licet ſecus ſit in quantitate. Ad idem l, hęredes..ſiincerto. ff. famil. erciſc. Mouetur etiam alijs rationibus, ut hic per eum:& cer- tè reincidit cum communi ſolutione, unde tollitur eiſdem fundamentis. Sexta ſolu- tio ponitur per moder. repet. hic, quòd ind. §. fin. erat introductum ſpeciale in fauorem hæredum promiſſoris, uidelicet quòd imple mentum conditionis poteſtatiuè tranſiretad hęredes, contra notataper Bart. in. ſi decem cum petiero.infrà eod. unde ſi ibi etiam con/ ditio diuideretur inter dictos hæredes, eſſet aliud ſpeciale. d.l. cui fundus. ff. de cond.& demonſt. Sed in fauorem eiuſdem non de- bent concurrere duo ſpecialia. I. i. C. de do- tis promiſſione?. ſed in textu noſtro iſta ſunt in fauorem diuerſorum, unde concurrunt, ut per Bart. in I. ſi is qui pro emptore- ff. de uſucap. nam illa conditio, ſi egero, uel ſi ra- tum non habuero, quòd tranſeat ad hæredes promiſſoris, reſpicit fauorem ipſius ſtipula- toris: quòd uerò conditio diuidatur, eſt fa- uor hæredum promiſſoris, unde in iſto caſu hæc ſpecialia bene concurrunt. Puto iſtam ſolutionem non eſſe ueram, quia non eſtue- rum quòd iure ſpeciali illa conditio, ſi nô de- dero ſortem, tranſeat ad hæredes: imò ubi- cunq; præcedit contractus diſpoſitiuus,& ſubditur pœna per talem conditionem indi- ſtinctè& regulariter, ius adimplendi tranſit ad hæredes. l. dum proferre,§ i. ff. de arbit. l. ui Romæ. 5. Flauius. j. eod. Bartol.& Doct. in d.l.ſi decem cùm petiero. Vnde egoaliter puto eſſe reſpondendumfnam ratio. cur ſti- pulationes amplius nõ agi,& rem ratam ha- beri, ſunt diuiduæ, eſt, quia ſtipulator incum bit poſſeſſioni rei,& pro qua parte cõuenit, pro ea parte poteſt repellere agentem exce- ptione, ut declaraui ſupra in ſexto notabili. unde non fuit æquũ quod ſtipulator incum- bens poſſeſsioni rei,& qui ſiuult, poteſt re/ pellere contrauenientem ex omiſſione exce ptionis,& ſic ex negligentia ſua, conſequa- tur integram pœnam. quęratio ceſſat in d.. fin.quia ibi ſtipulator non habebat rem. ſed hæredes promiſſoris. Et ſi dicas, licet dicta ſolutio poſſit cõueniri exemplo dationis, po ſito in tex. non tamen conuenit exemplo ſa- cti de parendo ſententiæ arbitri. quid enim ſi arbiter condemnauiſſet aliquẽ ad amplius non agendum, nônne alius incumberet rei, & poilet excludere contrauenientem per ex ceptionem,& tamen pœna committitur— tali calu reſpicit contemptum arbitri, unde commir- titur in totum.I. ſi quis rem. l‚cum pœæna.i de ar- ſont nn in cont liosafines,S ant nduobus ex pa meponitunum ex nuri, perregular rij vendic. ſcindet noluntate ſtatu teat,lc,præſut a Aadr dſtn Alallon præſumi tex. uod po nit boci ilj ff ſol.mari vrſcindere condi iEtſic tollitur ar, vdeſenditur deci vijcoulid geproculdubioen cludit illter. nõprobarti- lud adgudã muniter il⸗ gatur. 108 lic, Secundo inf nnijcol quodſtan polladatoni non demnet ad dandur Nei pœna, ſi agatu tum ſecus ſiaga atentie, I idemt arg. d.5. fin. P erdorum nonſitc don. i quæſt, i. ut ber& quocunque uod in tali caſu co Auia pœna cenſet lncon waltin den 4 onem 4 eadum eſt tanqua guis neccauſam. 7 ceimp luc, deſcn dol Bartdum mletl eam n peciet, 110 oris he 4 4 intraeodmlte Muuderetur inrr däun Deciale. d l cui fnaé;a d e. Al cuiimnt aſt. Se in foren dln oncurrere duo ſptl miſſione:. ſedintemnt drem ciuerſorum miegf — 4 art. in . Lliiquhnen nam illa condito ſ eong n habuero, quddtmtat loris, reſpicit fwcorenpi luod uero condiio duli recum promilſors mei ecialia bene concunutn- nem noneſſeuenm qun ddiure ſpecialiiſnentti ortem, tranſeat ad tærtt præcedit contraäusdipi ur pœnaper talem üin & regulariter, lus adnp 111 redes. dum profmſih me.F lauius eodDrn. „ ¹ 9 decem cum perer li 1= 7, tandd ſereſpondencum mno poc nnes amplius nos dm cgula midi dux eſt qſHirNero. e S Dro qpapi aat. u- ſeſſioni rei, iga un „doteſt repeler 9 00 mſer'nit ad partepo 289 de arbit.quæ ratio ceſſat in noſtro tex, Et ra- tio fundamentalis prædictorũ eſt, ſquia con- ditio reddit actum indiuiduũ ex præſumpta uoluntate diſponentis. d. l. cui fundus. unde in obligatione de qua in d.§. fi. uidetur ſtipu- lator egiſſe, niſi integra ſors daret᷑, quòd cõ- mitteretur pœna, unde aliud ſine manifeſta iniuriaipſius conſtitui nõ potuit. Sed in no- ſtro text, non uidetur ea fuiſſe mens contra- hentium, ex quo nulla iniuria fit ſtipulatori, qui eſt tutus exceptione,& qui incumbit poſ ſeſsioni rei. Et ex iſta declaratione infert᷑ pri- mò ad doctrinam Bar. in l. Stichũ qui meus. in fin.ff.de leg.i.fubi conditio appoſita diſpo ſitioni diuiduę aſſumit naturam eius,.& ideo ſi ſtatutum in contractu mulierum requirit duos affines,& anteponit duos ex parte pa- tris, duobus ex parte matris, conſequenter anteponit unum ex parte patris uni ex parte matris, per regulam legis, quæ de tota. ff. de rei uendic. ſcindetur conditio ex præſum- pta uoluntate ſtatuentium. Sed in caſu d. 6. fi. & Bart. hic, præſumptio eſt in contrarium: quia non præſumitur quòd uoluerit ſtipula tor ſcindere conditionem, ut ſuprà declara- ui.Et ſic tollitur argumentum modexr.repet. & defenditur deciſio Bart. in d.l. Stichum. quę proculdubio eſt uera, quicquid dicat Jaſ. hic. Secundo infert᷑ ad id quod dicit Ang. in ij.col.ſquòd ſtante ſtatuto, quòd pœna ap poſita dationi non poſſit exigi: ſi arbiter con demnet ad dandum ſub pœna, non poterit peti pœna, ſi agatur ex capite, quia non eſt datum: ſecus ſiagatur, quia non eſt paritum ſententiæ.& idem tenent alij hic, ut per So- cin. arg. d. 6. fin. Puto quòd iſta ſuperficies uerborum non ſit conſideranda, arg. c. Mar- cion. i. quæſt. i. ut etiam dicunt aliqui mo- der.& quocunque modo formatur libellus, quod in tali caſu competat actio ad pœnam, quia pœna cenſetur principaliter appoſita in contemptum, uts dixi. Item iſta pœna ue- nit in executionem laudib, unde illud atten- dendum eſt tanquam cauſa originalis. arg. l. ſi quis nec cauſam.ff. ſi cer. pet.& l.i.õ. penul. C. de imp.luc. deſcript. lib. x In nona op- poſ. Bart.dum opponit̃ de l. ſi procurator. j. rem rat.hab.prima ſolutio eſt, quia ille tex. lo quit᷑ in promiſſore promittẽte dominũ ratũ habiturũ:ſed tex.noſter loquit᷑ in ipſomet do mino, qui promiſit ratũ habere. Bart. non te- net iſtam ſolutionẽ, quia ſecundũ eum non ponit rationem diuerſitatis. Sed ego puto ꝙ iſta ſolutio ſit uera, dummodo iungatur cum tertia ſolutione, quæ communiter tenetur: nam nonpoteſt negari quin iſta iura propriè loquantur in iſtis caſibus. Vnde concludo, quòd ſiprocurator renũciauit certæ ſpeciei, & promiſit dominum hæredesq́; ratum ha- biturum, decedatq; relictis pluribus hæredi- bus, niſi in totum ratificetur, poterit quilibet hæredum iſtius procuratoris pro parte hæ- reditaria conueniri ad pœnam, ſecundũ pri- mam partem iſtius text. Et ratio differentiæ tit. ge uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 290 eſt, quia quando ipſemet dominus promit- tit de rato pro ſe& hæredibus ſuis, obligatio eſt diuidua, ex quo ſtipulatori competit ex- ceptio pro ea parte, pro qua fuerit contra- uentum, ut declaraui ſuprà in ultimo nota- bili. Secus quando eſt procurator qui non habet mandatum ſufficiens ad obligandum dominum,& ideo promiſit de rato: nam ex ſua promiſſione non obligatur dominus, un de ſi contraueniret, non poſſet eum ſtipula- tor repellere per exceptionem.Et ſecundum hoc tertia ſolutio ita ſimpliciter intellecta nõ eſt uera:ſi enim procurator renunciaſſet cer- tæ ſpeciei,& promiſiſſet de rato, poſſet ſequi inconueniens. 5. pro parte. quia uno ex hæ- redibus domini non contrafaciente, ſtipu- latori remaneret niſi pars ſpeciei,& pars in- tereſſe, ut declaraui in ultimo notabili: un- de iunge ambas ſolutiones ſimul,& ſic ap- paret euidens ratio diuerſitatis, licet Bart. nõ aduerterit. Nec obſt. ſecũda ratio Bar. dum dicit quòd iſte procurator cenſetur promi- ſiſſe factum proprium, ſcilicet ſe curaturum, non autem factum alienum: quia tale argu- mentum procederet, quum non fuiſſet ſub- iecta ſtipulatio pœnalis, ut infrà declarabo. Habetis ergo notare ex doctrina Bart. in hac prima ſolutione, ſquòd procurator pro- mittens quòd dominus ratum habebit, intel ligitur promittere ſe curaturũ,& ſic factum ſuum, non alienum:& conſequenter ſiiſte procurator curauit,& fecit quod potuit, licet dominus ratum non habet, uideretur quòd deberet liberari, ſecundum communem opi nionem, quam tenet gl.& ibi Feli. poſt alios in c.ex reſcripto. de iureiuran. gl. in c. gem- ma,& in c. ſicut ex literis.& ibi Doct. de ipon ſalibus. Abb. in c. ſignificantib. in fin. de off. deleg. Rom. inl. ſtipulatio iſta.j.cod. in prin. Alex. in l. qui autem. de conſtit, pec. Contra- riã opinionẽ tenuit Aret.in J. ſi ita ſtipulatus. §.poſſum.j. eo. Iaſ.in l. Titia. in v. col.& in d. l. ſtipulatio iſta.in prin. per illum text. infrà eo. ubi dicit, quòd ſi caſus contingeret, conſule- ret& iudicaret contra communem, Iſta quę- ſtio quotidie occurrit in practica,& credo quòd communis opinio ſit uera, ſi rectè in- telligatur. unde tu pro intelligentia conſide- ra quatuor caſus. ¶Primus eſt, quando ali- quis promittit ſimpliciter ſe facturum& cu- raturum, quòd tertius aliquid tale faciet,& ſubijcit ſtipulationem pœnalem,& in tali ca- ſu ſi fecit quod potuit, liberatur, quia diffi- cultas eum excuſat.& ita loquitur Bartol. in conſil.ſuo ccxxxvi. Martin.& Fed. de Senis conſil. cxxij. Mart.& ita etiam format quæ- ſtionẽ ſuam Anto.de But.& Præpoſ. 8. Am broſij in d.c.gemma.ubi dicunt, quòd ſi duo extranei promiſerunt ſe facturos& curatu- ros, quòd talis contrahet cum tali ſub pœna centum, quòd ſi fecerunt quicquid potue- runt, erunt liberati. Et eſt ratio, quia uerba hoc important: cùm enim promiſerint fa- cere& curare, ſatis eſt ſi faciunt& curant Nunnn 2 112 133 114 a Adde tamen, quod ſt ille ter tius non face- ret, quia impe ditus ex accidẽ ti et ratiõabili cauſa, tic 115 excuſaretur i- ſee promiſſor. arg. l.ſt uehen da.§. idem iu- ris. ff. ad legẽ Rhod. de ia. et qd not. Bar.in d. conſil. ccxx- Xvj. 291 quantum poſſunt, unde liberantur à pœna. Et in tali caſu non agitur, quia tertius non fecerit, ſed quia promiſſor non curauit, Et iſte eſt modus concludendi in libello tali ca- ſu, ut per Bartolum in l. inter ſtipulantem. in princ. infrà eod.& per Angel. in§. ſi quis alium. Inſtit, de inutil. ſtipulat. Fallit iſta concluſio, quando eſſet dictum, quòd faciet uel curabit cum effectu, quia tunc non ſuf- ficit ſolus conatus, ex quo in ſolo conatu non uerificatur effectus. I. ſi non mortis.§. fin. ff. de inoffic. teſta.& idem tenet Aretin. in d.5. poſſum.& ſequuntur moder. hic,& facit quod notat Bal.in l. fin. in fin. C. de dot. promiſſio. ubi uult quòd promittens factum alienum cum effectu, intelligitur præciſe: & non poteſt negari quin uerba hoc impor- tent:& idem præſupponit Raph. Com. con- ſil.clxxxix. teſtator. contrarium tenuit Are- tinus conſil. cxliij. ex facto proponitur. in v. col. quia hoc admiſſo ſequeretur, quòd quis promitteret abſolutè factum alienum, quod eſt impoſſibile: unde debent illa uerba intel ligi, quòôd uerè& bona fide curabit& ẽ, Puto quòd Aret. in d. conſil. malè loquatur: quia cum præſupponamus ſubditam fuiſſe pœ- nam, non habet locum ſua ratio: quia poteſt quis abſolutè promittere factum alienũ, ſub- ijciendo ſtipulationem pœnalem. d. I. ſtipula tio iſta.in prin. Sed opinio Aret. poteſt ſalua ri in alio caſu, de quo infrà dicam. Secun- dus caſus eſt, quando quis promiſit de dire- cto factum alienum, puta, promitto quòd ta- lis tertius faciet,& ſi nõ fecerit, promitto pœ nam:& in iſto caſu niſi ille tertius præciſe fa ciat, committitur pœna. d. f. ſtipulatio iſta, ha bere licere.in prin.& l. ſancimus. C. de fide- iuſſ.& ita procedit opi.A% ret.in d.l.ſi ita ſti- pulatus. õ. poſſum.& Iaſ.in d. l. Titia.& in d. J. ſtipulatio iſta.& iura per eos allegata pro- prie loquuntur in iſto caſu. Et eſt ratio, i quia quando quis promittit factum alienum ſub pœna, illa promiſſio tenet, non quòd reſolua tur in promiſſione curandi, ſed tenet propter pœnam, ut expreſſe probatur in d. l. ſtipula- tio iſta.in prin.& ibi Bart. in ij. col. in prin. uerſ.ſed ſi pœnalis ſtipulatio.& Alex. dum refert primam limitationem Angel.& idem etiam tenet Raph. Com. in d. conſil. clxxxix. & lo. Fab.in d. ã. ſi quis alium.& conſequen- ter cùm uerba ſint clara, committitur pœna. Limitatur iſta concluſio, ut non procedat in foro canonico: quia dummodo fiat quod poteſt, non committitur pœna.& ita poteſ procedere, quod not. Abb. in d. c. gemma.& in d. c. ſigniſicantib.in fi. de off. deleg. Pelin. in d.c. ex reſcripto. Et eſt ratio, quia promiſ- ſio facti alieni ſemper reſoluitur in promiſ- Alciati in§Cato. 10 20 30 40 50 ſionem curandi de iure canonico, ſecundum Anton. de But.in c. ſicut.& in c. ex literis. ſe- cundo.ubi moder. extra de ſponſa.& latè per Alex. in d l.ſtipulatio iſta. in prin. unde de eo iure ſi quis promittat quòd Titius faciet, in- diſtinctè intelligitur quòd curabit, Iſta ratio 60 25 ¼% ceſſat in foro ciuili, quia quando eſt ſuba Pœna, nunquã capitur illa intelligentia, ne 3 1— rellgentia, nec recedimus à uerbis. Eſt ueruùm quòd in pu —— 1 un⸗ cto iuris iſta opinio Abb.& PFelin, non eſt ue ra, utj oſtendam. ¶ Tertius caſus eſt, quan- do quis promiſit ſe facturum& curaturum quòd T'itius tale quid faciet, non addi ita na,& tunc ſi faciat quod poteſt, liberabitur Et eſt ratio, quia uerba hoc important, ut ſu prà dixi. Limita iſtud non procedere quan- Ita pPpo do dictum eſſet, cum effectu: quia uideturper talem clauſulam fuiſſe intentio promitten- tis teneri ad intereſſe, ſinon ſequeretur ue- rus effectus: quia uidetur eo modo promi- ſiſſe quo fieri poteſt.& iſtud fuit de mente Aret. in d 6. poſſum& idem firmant etiam moder. repet. hic, in promiſſionibus extra- iudicialibus:& ego credo iſtud eſſe uerum generaliter: nam ratio cur quis non oblige- tur promittendo factum alienum, eſt, quia per ſuam promiſſionem nõ poteſt alium ob- ligare, ſe autem non uidetur uoluiſſe obli- gare, quia uerba hocnon important utdicit Io. Fab. in d. 6. ſi quis alium. in fin.& uolunt Doct.in d.l.ſtipulatio iſta. in prin. Sed quan- do appoſuit uerba, cum effectu, ſatis oſten- ditur intentio promittentis, quòd uolebatſe obligare in caſu quo non fieret per tertium, unde tenebitur ad intereſſe, d. uerſ. Celſus. Secundo limita, quando aliquis promit⸗ tit dari curari certam quantitatem, non ſpe- cificata certa perſona: quia non ſufficitſicu- rat, imò debet uel ſoluere uel dare promiſſo- rem locupletem, qui promittat ſe præciſe da turum.ita eſt text. in I, illa ſtipulatio. 5.i, infra eod.& in l.fi.. fin. ſecundũ unum intellectũ. ff.ſi cert. pet.& eſt ratio, quia cùm non ſit ſa- cta mentio certæ perſonæ, non uidetur habi- tus reſpectus ad factum alienum, ſed uiden- tur potius partes conſideraſſe effectum pro- miſſionis,& ſic quòd non ſufficiat curare, ni ſi realiter detur.& ita intelligo dictos tex. qui aliter ualde urgerent contra cõmunem opi. & contra opinionẽ modernorũ hic. Tertio limita, quando ueriſimiliter actum fuit inter partes, quòd niſi tertius uerè faceret,& cura effectualiter adhiberet᷑, promiſſor ipſe tene- retur, per id quod notabiliter conſuluitoci. conſ. xxxi. per totum, in tertio uol. ubi quan- do ueriſimiliter partes non feciſſent illũ con tractũ, niſi effectualiter curaretur, tũc reſcin- ditur cõtractus.arg.l. cùm te. ubi Salic. C. de pact. inter empt.& uend. Et ex his in practi ca infertur ad quęſt. Cum dominus cõuenil- ſet cum fuo uillico, ut ſemper ante principiũ anni faceret, quòd aliquis idoneus fideiu/ beret pro penſione, alias locatio intelligere- tur finita: nam in tali caſu non eſſet ſatis cu- rare, imò debebit conductor præciſe dareſi- deiuſſorem ad euitandam pœnã.& pro hoc facit text.in l. ſi fideiuſſ. in ſecundo reſpon- ſo. 5. i. ff. qui ſatiſd. cog. b& credo quòd hæc opinio ſit de mente Poct.licet Aretinus& laſ.præſupponant communem eſſe in con/ tra/ b Adde Luid p caſus lilenn melius diudh per teut u qui auten. ſede ſiqqis üchi glinug bocertam. f de coſt per & not, Bant ili nan tüße tſtacgaig jt proniſhi Kcla fuenita conſeruutim iuri ad Juat uilleus immte nebatun ſ cet rrpſin Gc. quo Cal . 4 ſeciallt ut pronyiſ zlichuuli ld ctial 1u 4 rlum,— nalicalulex interp nlelactumum& cui ubtatum habeat, te rocurator.ſrem lberabiturſi cure galie& puto quo lemente Doct. hic, ſge Hacili recdere gceſ intelligi text. walit pecun.& inc alo, quia lex quæ jem interpretatur uiauerba legis in d Kali..in. ff. quo cleffnequis eum queratio ceſſat inal uispromittit ſe cun ſubauditur, cum effe fentium in dubio int luotem dſtipulati ſeod. Pallit ſecunde neiſecundum Ant. lcexlieris,& per. ſhſ83. I. quiapromitten aturpromittere ſec ltaudinurdictio cu Ucum in dubio ſem nem per quam pœn wenb glin. fraterr nackimellig quod cetrelcripto. de ur dncto iuris mihi ui maͤdb, FePelli dmma non facien Wocnon inpun, In 8 dau In 4.5, fi g en ke — ls alumiaka Aſtipulauio — 9 dainpi oſuit uerba, cncs tentio pro mitennoat in caſu quomnlten ur ad interele di- limita, qumddalni curari certim qaumdum. acerua perſona qpirmuit debetuelſoluereuultm cdupletem, qui promitulé lineſttext. in! ilhſtpula al fi.5. fin. ſecundãunt pet& eſt atio, quicmm ntio certæ perſonænchu- pecus ad factum alenm tius partes conſcecſeci ais Iſic quocnonſufn ger detur.& ita inellgoän Nehir tra dintonẽ modemoriit rraopi wodemoli quan eriſimilteratmm, quandou dinhe 1 adniſt eriusvenkenn — 5 adhiberei prom W1n id quod notibiſſrem- 8 tovol 1 441 8 119 253 trarium, quod non eſtuerũ. Quartus&ul- timus caſus eſt, quando aliquis promittit ſim pliciter, quòd tertius tale quid faciet, non ad- dita pœna,& tunc ſtipulatio regulariter non ualet.d.l.ſtipulatio iſta.& iſtud tanto magis procederet, ſi additum eſſet, cum effectu, ſe- cundum Aretinum in d. conſil. cxliij. quia a- liàs ſequeretur, quòd quis poſſet promittere factum alienũ, ut ibi per eum. Nec in iſto ca- ſu uidetur actum de intereſſe, ex quo uerba nullo modo important factum ipſius promit tentis, ſed alienum tantùm. Fallit ſupradicta concluſio in ſtipulationibus prætorijs. l. quo tiens quis, j. eod.& per Bart. hic, dum dicit, tquòd procurator promittẽs quòd dominus ratificabit, intelligitur promittere factũ pro- prium, non autem alienum:& conſequenter in tali caſu lex interpretatur, quòd promiſe- rit ſe facturum& curaturum: unde niſi domi nus ratum habeat, tenebitur ad intereſſe. d. I. ſi procurator.j.rem ratam hab. nec in tali ca- ſu liberabitur ſi curet, ſecundum moder. re- pet.hic:& puto quòd dicant ueritatem,& eſt de mente Doct. hic, aliàs diſpoſitio illius le- gis de facili redderetur eluſoria.& ita etiam poteſt intelligi text. in I. qui autem,.§. i. ff. de conſtit.pecun.& in d.l. ſi tideiuſſor.§. i. Et eſt ratio, quia lex quæ ſuſtinet iſtam ſtipulatio- nem, interpretatur quòd curet cum effectu: quia uerba legis in dubio accipiũtur cum ef- fectu.l. i.6. fin. ff. quod quiſq; iuris. l. fin. 6. do- cere. ff. ne quis eum qui in ius. cum concord. quæ ratio ceſſat in alijs contractibus, quando quis promittit ſe curaturum, quia tunc non ſubauditur, cum effectu: quia uerba contra- hentium in dubio interpretantur cõtra ſtipu latorem. d. l.ſtipulatio iſta. 5. in ſtipulationib. ſ.eod. Fallit ſecundo de æquitate iuris cano- nici, ſecundum Ant, de But. in d. c. ſicut.& in d. c. ex literis.& per Xlexan. in d. l. ſtipulatio iſta.ſquia promittens factum alterius intelli- itur promittere ſe curaturum:ſed tunc non ſubauditur dictio, cum effectu, quia ius cano nicum in dubio ſemper accipit interpretatio nem per quam pœnæ euitentur. c. ſuam. de pœnis. gl. in c. fraternitatis. xij, quæſt. ij.& ita poteſt intelligi quod not. Abb.& Felin. in d. c. ex reſcripto. de iureiur. Eſt uerum quòd in puncto iuris mihi uidetur uera opinio con- tra Abb.& Feli.in d.c. ex reſcripto.& in d. c. gemma.non faciendo differentiã quo ad hoc inter ius ciuile& canonicum, ſecundum c. i. de noui oper. nunc. Nec gl. in d. c. ex reſcri- pto. per quam ipſi mouẽtur, facit pro eorum opinione: quia illa gl. loquitur, quando quis promiſit facere quod talis obſeruaret, quo ca ſu cenſetur promiſiſſe factum proprium, nõ alienum, ut per Bart.& Doct. in d. l. illa ſtipu latio.§. i.j. eod.& in l. ſihæres iuſſus. ff. de leg. i. Ioan. Fab. in d.§. ſi quis aliũ. in prin. Corn. conſil.xxvi.in i.col. in fin. in i. uol. unde illa rloguiur in primo caſu ſuprà poſito. ſecus i non appoſito illo uerbo fuiſſet dictum, pro mitto quòd talis obſeruabit, quicquid dicat tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 60 294 Abb.& Feli. qui ad hoc non aduerterũt. Vn- de etiam in practica potius tenerẽ opinionẽ Aret.& Iaſ.& moder. hic, qui indiſtinctète- nent in tali caſu nõ eſſe ſatis, ſi quis curet. co- gita tamen ſuper præmiſsis, quia Doct. præ- ſertim antiqui, non ſe declarant. Circa ter- tiam ſolutionẽ cõmuniter approbatã, quòd iſte tex. loquatur in pœna, ſed d. l. ſi procura- tor.loquatur in intereſſe, aduerte primò ad ra tionem:& laſ.hic aſsignat quaſdam rationes, dum dicit, quòd intereſſe ſuccedit ex proui- ſione legis, ſed pœna eſt ex prouiſione homi nis, ſed mitius agitur cum lege quàm cum ho nine Celttreſede arb. Item lex facilius mo deratur prouiſionẽ ſuam, quàm prouiſionẽ hominis.gl.in l. aſſiduis. C. qui pot. in pig.ha. Item firmius eſt quod ſua prouiſione quis ſi- bi acquiſiuit.I.ſi filius..eritqʒ.ff. de fideicom miſſ.liber. facit gl.in l.i. C. ſi aduerſ. uend. ſed iſtę rationes ſunt nimis generales, nec neceſ- ſariò inferunt ad hanc diſpoſitionẽ. Bal. not. aliam rationem aſsignat:nam ſecũdum eum, intereſſe eſt diuiduum. I. ſtipulationes. uerſ. Celſus.j.eo. ſed pœna non, quia debetur pro implemento conditionis,& conditiones nõ diuiduntur. d. l. cui fundus. Sed iſta ratio eſt cõtra iſtum text. ubi pœna diuiditur pro por tionibus hæreditarijs,& opinio Bal. not. poſ- ſet procedere in principali promiſsione, cui ſubditur ſtipulatio pœnalis, nõ in ipſa ſtipu- latione pœnali.& in hoc etiam deceptus eſt Iaſ. in l. ij.5.& harum. in i. notab. in ij. fallen. 5. eod. Tu dic quòd uera ratio differentiæ eſt, quia intereſſe eſt diuiduum, ut s dictum eſt, funde nõ cõmittitur ſtipulatio niſi quatenus intereſt.& ita dicit d.l.ſi procurator. ſed in pę nis non attenditur quid interſit. l. ſtipulatio iſta.§. alteri. j. eod.& ideo licet niſi pro parte præiudicetur ſtipulatori, cõmittitur pœna in totum. Secundo ex doctrina Bart. aduer- te, dum hic in fine uult, quòd quando pœna eſt appoſita, dummodo aliquid interſit, pœ- na cõmittitur in totum: nam in hoc Bal. not. tenet contrariũ: unde dicit quòd in caſu quo debitor probaret, nõ intereſſe niſi in aliquo, quod tunc nõ cogetur ſoluere, niſi illud mo- dicum quod intereſt.& ita dicit eſſe de men- tel. fin. ff. de præt. ſtipul.& iſtam opinionem ſequuti ſunt aliqui moder.in notabilib.iſtius text.Sed credo quòd iſta opinio non ſit uera, & eſt contra doctrinam Bart.in d.§. item ſi in facto.5. eod.& ea quæ dixi ſupraà in vij. notab. unde etiam ſi nihil intereſſet, puto quòd com mitteret᷑ pœna. d. 6. alteri. Nec obſtat dum Bar. dicit, quòd requiritur ſaltem quòd in a- liquo interſit, quia iſtud dixit ut oſtenderet ſolutionẽ Petri non eſſe ueram, etiã tenendo eius opin.quòd in ſtipulationib. facti cenſe- retur appoſita pœna loco intereſſe: quam ta- men opin. Bart. reprobauit in d.§. item ſiin fa cto.ad quem locũ Bart.hic ſe remittit. Inx. oppoſ.Bar.de l.ſi ſeruus.. ſi pluriũ.ff. ſi quis cautio.cõmunis cõcluſio eſt cum Bart. quod ille tex, loquatur in præparatorijs& ordina- nnn 3 295 ſeruans pro parte tantũ, incidit in totam pœ- nam mero iure, ſed obſtat exceptio proparte adimpleta, ut hic per eum. Adde tu, iſtã opi- nionẽ uideri contra tex. in J. ſi is qui ducenta. §. cùm ita. ff de reb. dub. ubi tex. pręſupponit etiã effectualiter cõmitti pœnã, ponderando uerbũ, oporteat, quod inducit neceſsitatẽ. I. cum oporteat. C. de bon. quæ lib. Bart. in l.i. ff. de iuſti.& iur.Item ponderando quòdtex. ibi æquiparat iſtum caſum alijs ſtipulationi- bus, in quibus pœna etiã effectualiter cõmit- teret᷑ arg. l. iam hoc iure. ff. de uulg.& pupill. Item quia aliter ille tex. poneret caſum ſecun dum corticem uerborũ, nõ ſecundũ effectũ, quæ interpretatio non eſt accipienda. Ad il- lum tex. reſpondet᷑ ex mente Bar. quòd pro- cedit quando quis promiſiſſet ſiſtere illos ſer uos extraiudicialiter:& ibi ponuntur etiã a- lia exempla ſtipulationis extraiudicialis,& una pars legis declarat aliam. l. utrum. de pet. hæred. Et ratio differentię poteſt eſſe, quia in ſtipulationibus iudiciarijs quis compellitur ad promittendũ, unde ſuccurrit̃ promittenti ex neceſsitate. I. ſi fideiuſſor.. ſi neceſſaria. ff. qui ſatiſd.cog. Nec obſt. quòd in pręparato rijs magis faueamus ſtipulatori,& ſic actori quam promiſſori.l. de die. in prin. iuncta gl. ff. qui ſatiſd. cog. quia iſtud procedit tantum- modo in eis in quibus niſi faueremus actori, poſſet reus euitare iudiciũ, quod redditur in inuitum: ſecus in alijs, ſecundum gl. in l.i. in prin.ff.de præto. ſtipul. Sed licet Doct. ita te- neant, nõ credo iſtam ſolutionẽ eſſe uerã,& principaliter nimis reſtringit tex. in d. 6. cùm ita.ubi generaliter loquit᷑, Ppræſertim cũ iſtæ promiſſiones de ſiſtendo, propriè fiant reſpe ctu iudicij, ſecundũ gl. in l. quoties quis. j. eo. licet poſsint etiã fieri de ſiſtendo alibi, ut eſt gl. in l. ita ſtipulatus. in prin. j.eo. Nec obſt. quòd una pars legis declaret᷑ peraliã, quia Iu riſconſ.nõ uenit ibi declarãdo, ſed ponendo noua exempla, quæ generaliter intelligi de- bent. Præterea contra iſtam ſolutionẽ obſtat ratio Iuriſconſulti ibi, qui ſe fundat ſuper na tura uerbi& proprietate ſermonis, qua conſi derata uidet᷑ actum, utniſi omnes ſiſtant᷑, inte gra pœna cõmittatur:quæ ratio habetlocum etiã in præparatorijs, quia ubiq; attendit᷑ qᷓd actum eſt,& quid importet proprietas uerbi. l. cùm lege. ff. de teſta. l. nõ aliter. ff. de leg. iij. Secũdo modo ſoluũt moder. repet. quòdin d.§. cùm ita. erant plures cõditiones reſpectu pluriũ perſonarũ quæ erãt ſiſtendæ:& in§. ſi pluriũ. erat niſi una, quia nõ ſpecificauit ſer- uos. arg. l. quod dicit᷑. j. eod. quæ ſolutio ita in tellecta non eſt uera, quia admiſſa iſta ſolutio ne ſequeretur, ꝙ ſiniſi unus fuiſſet ſtatus in iudicio, quòd promiſſor incideret bis in pœ- nam, ſi tot eſſent ſtipulationes pœnales quot 6o perſonæ, quod eſt cõtra illum tex. Pręterea nõ uidetur quòd ſit facienda differentia iſta: 122 ſquia etiã ſi ſint plures obligationes princi- pales, quibus ſit ſubdita pœna, reſpectu pœ- Alciati in§. Cato. ꝛ21 tiuis iudiciorum: tunde in factis diuiduis ob- næ habentur niſi pro una, ur per Bar.inl ſci- re debemus.j.eo.in ij. col. Nec eſt uerũ quocd iſtud ſit de rigore, non deæquitate,& propte rea obſtat exceptio, prout ſenſit Soci, Bedae der. hic, quia iſtud nullibi probatur, imò cum ſit inductũ ex proprietate ſermonis,&quia partes uidentur hoc egiſſe, certè debethabe- re locum ubiqʒ, uts dixi. Potes tamen ſalua- re iſtam opin. ab hoc fundamento, ut dicam 0 Tertia ſolutio ponitur per Bald. nouell,& Iaſ.hic, quòd§. ſi plurium. loquitur quando ſtipulatio pœnalis ſubdita fuit contractuidi- ſpoſitiuo: ſed d. 6. cùm ita. loquitur quando promiſsio de ſiſtendo erat in conditione, nõ 296 in diſpoſitione:unde cùm fuerit in conditio⸗ ne, debuit magis adimpleri in forma ſpeciſi- ca, arg. l. cui fundus, de cond.& demonſt. Iſta ſolutio nihil ualet, quia etiam in caſu. ſiplu- rium. ſi fuit appoſita pœna, ergo promiſsio 20 ſiſtendi fuit in conditione, quia pœna appo- nitur ſub conditione, ut per Bart. S in octaua oppoſitione. Nec illud quod fuerit etũ in di- ſpoſitione, debet alterare naturam conqditio- nis ſequentis, tum quia non eſt ratio cur hæc facere debeat, tum quia in iſta materia quæli- bet ſtipulatio tam principalis quàm pœnalis ſeruat naturam ſuam, ut uidimus ſupràinpri ma oppoſ.poſt Bar. Præterea& ſecũdo iſta ſolutio præſupponit quòd text. in d.§, cùm 30 ita. non procederet, ſi in illo ultimo reſpon- ſo præceſsiſſet conuentio, quod eſt falſum, quia militat ratio eadem in utroqʒ caſu, ut in- fra oſtendam,& communiter tenetur in d./. cùm ita.ut ibi per Soci.& moder. Tertio cõ tra hanc ſolutionem obſtat text.inl.ita ſtipu- latus magna. j. eod. ubi quando pura conuen tio præcedit ſtipulationem pœnalem, fortlus ligatur promiſſor quaàm ſi ſtipulatio incipiat à conditione. Vnde tu aliter ſolue,& conſi- dera rationem tex.in d. õ. cùm ita. nam quan- do aliquis promitteret ſiſtere Stichum& Da mam& Erotem,& ſi non ſteterit, promittit centum: ideo uno non ſtato cõmittetur ſtipu latio pœnalis in totum, quia promiſſor pro- miſit copulatiuè: t& natura copulæ eſt, utre quirat concurſum omnium copulatorum. l. ſihæredi plures. ff. de cond. inſtit. cum ſimil. Et iſta eſt proprię ratio illius text. quam om- nes ibi aſsignant, Rayn. Raph. Com,. Soci.in 50 ij. notab. Bart. in§. utrum. in iiij. col. iſta ratio ceſſat in d.6. ſi plurium. quia ibi non erat con cepta ſtipulatio copulatiuè, quod probatur in exemplo text. ibi, una ſtipulatione promit tatur. nam aliàs non fuiſſet una ſtipulatio, le plures. l. ſcire debemus. j. eocd. Nec obſtat quòd non ſit differentia inter plures ſtipula tiones& unam, quo ad cõmiſsionem pœxre, ſecundum Bartol.in d.l. ſcire debemus. quia iſtud eſt uerum in ſe quantũ ad cõmiſsione queæ fit ipſo iure:ſed tamen eſt differẽtia quo ad exceptionẽ, quę in uno caſu poteſt compe tere, in alio nõ. Præterea dictũ Bart. debetin- telligi ſecundũ tex. in d.. cùm ita. per eum al⸗ 4 S.cün 1 legatũ, Stat ergo ſolutio uera adtex. noſtrũ, ˙ 40⁰ enſdderato effectu Apvhac rationee conſtituit difte leredes inducend lenim cenſeturi gaficdiuiſioper! enetniſiproſuapa xl̃nõ poſsit adir mdccunt moder. q reteos, ne teneren drinam Bast. in d.5 ſtemiuris. ffadl. R locaſunõtenent i ellempro hocfac tsperlonęprincip iiipro parte eius un ſeg& ſequitur neetgoidem quãd dodereadperlona belijk ne quis eu Necobſtat lidicer dltatd. cumita, desd.ſcire debem dene e b cnüitane neai done Neciluigguinn one, debet Vterreua cntis tum quannän lcdeat tum quiainitma latio tamprinchalbns enhr 11 1,1 aturam ſuam urliümn A dpoſt Bar. Prrwei Præſupponit quodtnt procederet, ſim ibun geſsiſſet conuendi quli liitat ratio eademinungt dam,& communitercn ut diper Soci Amas! cſoluuonem obſtattennl mgna ſ eod ubiqunm cccit ſtipulationempuut promilſor qumſithla wione. Vndemalterlb donemtex ind cinihl- de uis promiueeretſſfröi- texen 2. U .. joillis citpt oplle rallo 124 297 quòd ſiprincipalis etiã in facto indiuiduo nõ adimpleat in totũ, cõmittitur integra pœna, ut hoc§. in fi. Fall.ſi ſint plura facta, quia tũc obſtat exceptio pro ea parte, pro qua eſt ad- impletũ.d.õ. ſi ſeruus pluriũ. quod ultimũ nõ procedit, quando plura facta fuiſſent copula tiuè promiſſa, quia tunc requiritur concur- ſus utriuſqʒ copulati, ad finem quòd pœnam euitet.d..cum ita. Et eſt ratio, quia proprie- tas uerborũ hoc inducit, ad quam præſumun i0 tur partes in dubio accõmodare inten ionẽ ſuam.d.l.non aliter. de leg.iij. Ratio uerò dif- ferentiæ inter unum factum& plura poteſt eſſe, quia magis delinquit inducens difformi tatem in eadem re, quam in pluribus. gl. in I. prolatã.in fin. C. de ſent.& quia quando ſunt plura facta ſeparata, uidetur promiſſor feciſ- ſe ſingulas ſtipulatiões ſeparatas: unde quã- uis teneatur ipſo iure in totũ, quia uerba non important niſi unam ſtipulationem, tamen 20 conſiderato effectu non tenet᷑ niſi pro parte. & pro hac ratione etiam facit iſte text. quate- nus conſtituit differentiã inter principales et hæredes, inducendo ut hic per Iaſ. In princi- pali enim cenſetur idem factũ, in hęredib. nõ, quia fit diuiſio per l. XII. tab. nec hic quilibet tenet᷑ niſi pro ſua parte, quaſi unuſquiſq; hæ- redũ nõ poſsit adimplere niſi pro partè ſua, ut dicunt moder. quia iſta ratio ſolùm excu- ſaret eos, ne tenerent᷑ in effectu, ſecundũ do- 30 ctrinam Baat.in d. 6. illud.& d. l. ſi uehenda.§. idem iuris. ff. adl. Rhod. de iac.& tamẽ in no ſtro caſu nõ tenent᷑ neq; ipſo iure, niſi propar te.Item pro hoc facit, tquia quando ſunt plu- res perſonę principales, nõ cõmittitur pœna niſi pro parte eius qui cõtrafacit, ut per Bar. in.ſeq.& ſequitur Alex. hic, in iij. limitatio- ne:ergo idem quãdo ſunt plura facta, arguẽ- do de re ad perſonas, quod argumentum ua- let.l.ij. ffxne quis eum qui in ius uocatus& ẽ. 40 Nec obſtat ſi diceres, ꝙ cõtra primã rationẽ obſtat d. õ.cùm ita. ubi erãt plures ſtipulatio-/ nes. d.l. ſcire debemus.j.eo.& cõmittitur in- tegra pœna.& in d.õ. ſi pluriũ. erat niſi una, et non cõmittit᷑ in effectu: ergo fortius deberet quis teneri ad integram pœnam in pluribus factis quàm in uno. Nam reſpõdeo, quòd in d..cùm ita.illud ſtatuitur nõ propter plurali tatem ſtipulationũ, ſed propter præſumptam uoluntatem contrahentiũ, quæ colligitur ex 50 proprietate uerborũ propter copulam, ut ſu- praà declaraui.& ita fortè ſenſerunt moder. re pet.hic, licet ita non declarent,& iſtam puto ueritatem. Circa diſtinctionẽ Bart. in quan- tum uult quòd quando quis eſſet impeditus ex caſu ſuperueniẽti, quòd excuſaretur à pœ na, intellige iſtud, quando fuiſſet facta prote- ſtatio de impedimento per promiſſorem, ita quòd appareat, quòd ſi nõ fuiſſet impeditus, adimpleuiſſet, ſecundũ Bart. in l. qui cõmea- 6 tus.ff.de re milit.& Card. Alex. in c. ex ratio- ne.col.iiij. uerſ.uiſis impedimentis. extra de app.& per moder. hic. Cętera uide per Alex. inl.qᷓd te.ff.ſi cer.pet.& alios hic. In xi. op- — tit. de ucrb. oblig cõment. 298 poſ.Bart. de c.ſuam, extra de pœn. concludit Bar.ꝙ de iure canonico tam in obligationib. dandi ꝗᷓ facti diuidui, cõmittitur ſtipulatio ad pœnã ſolũ pro ea parte, pro qua fuit contra- uentũ, nõ autẽ in totum.& ita intelligit Bart. tex. in d. c. ſuam. ubi Innoc.& idem tenet inl. v.§. fin. j. eo.& in d. õ. ſi plurium.& eſt cõmu- nis cõcluſio Canoniſtarũ, ut hic per Alex.& Aret.& ſic eſt differentia inter ius canonicũ & ciuile.Et eſt ratio,t quia ius canonicum mi tius procedit in pœnis.& pro hoc facit, quia nos uidemus quòd de iure canonico licitũ eſt emphyteotæ, qui nõ ſoluit debitũ canonẽ ce- leri ſatis factione, poſt tempus ſtatutum mo- ram purgare, ad euitandũ pęnam. c. propter. & c.potuit. extra de loca. quod non eſt de iu- re ciuili. Secũdo fa. quod not. Ioan. And. in c.ij.de feud.in nouella,& Bal. in c. i. 6. aut ſi li bellatio.quib.mod.feu.amitt. cum concord. per Iaſ.in l. iij. in penul. charta. C. de iure em- Phyt. ubi de iure canonico emphyteota alie- nans nunq́; cadit niſi pro parte alienata,& ta men ſecus eſt de iure ciuili, ſecundum eum. Tertio fa.gl.in c.fraternitatis.xij.q.ij. ubiin foro cõſcientiali pœna legalis furti nõ habet locũ, ſed ſatis eſt reſtituere rem,& ſic quate- nus intereſt damnum paſſi:& ſequuntur ca- noniſtæ in c. i. extra de cõſtit. Quarto facit, quia ſacerdotibus& huiuſmodi uiris, qui te- nentur cõſcientiam ſequi, ſemper admittitur purgatio morę, ſi eorum nõ interſit, etiã poſt litem cõteſtatam, ad finem euitandi pœnã, ut conſuluit Bal.cõſil.cxiiij.incip.ſuper primo. in v. uol. Quinto fa. q́d not. Hoſti.& Abb. in c.dilecti.extra de arbit. ubi uolũt ꝙ de iure canonico non debeat exigi pœna contuma- ciæ uel contemptus ultra q́; interſit. arg, d. c. ſuam.quod tamẽ ſecus eſt de iure ciuili. Se/ xto facit quod s uidimus in vi. oppoſ.quia in caſibus in quibus in cõtractib. bonæ fidei nõ cõmittitur pœna niſi reſpectu contrafacien- tis in factis indiuiduis, idem eſt etiam in foro canonico in quo omnes contractus ſunt bo- næ fidei: unde in eis indiſtinctè dans doli cau ſam cõtractui, annullabit eũ ipſo iure, ſecun- dum lo. Fab. in§. actionũ. Inſti. de act. de quo tamẽ dic uts dixi. Septimo fa.regula gene-/ ralis, quia in foro canonico ſemper attendit æquitas, nõ autẽ rigor. c. dilecti. extra de iud. c. i.de dol.& contu.cum ſimil. ſed iſtæ pœnæ uident᷑ ꝙ debeãtur de quodã rigore. d. c. ſuã. Et per iſta ſatis uidet cõfirmari cõmunis opi nio legiſtarũ hic, quę tamẽ apud me eſt ualde dubia,& contra eam moueor aliquibus ratio nibus:& primò, quia iſtæ pœnæ debent᷑ in to tum, qᷓuis niſi pro parte contrafiat ex uolun- tate contrahentiũ, quia uident᷑ contrahentes hoc egiſſe.l. inter cohęredes.õ. quod ex facto. ff. fam. erciſ. d. l.v.§. fin.& d. l. ſi ſeruus.§. ſi plu rium.& d.I. ſi is qui ducenta,§. cùm ita. Vnde uidet̃ ꝙ pœna debeat᷑ etiã de iure canonico, quia maxima æquitas eſt ut ſeruent᷑ promiſ- ſa.l.i.ff.de pact.Et ubi agitur de attendendo promiſsis, ius canonicũ etiam magis obligat Nnnn 4 125 126 1227 a Adde quòd ita tenet Innoc. et Abb. d. c. ſuã. & idem Abb. in c. dilecti.col. iij. in fi. uerſ.ſe xta. de arbit. 299 quàm ciuile.c. i. extra de pact.& hoc etiã pro- batur xi.quæſt. i. c. Sylueſter. ubi magis puni tur filius qui nõ adimplet uoluntatem patris defuncti de iure canonico, quia de eo iure a- mittit omnẽ hæreditatẽ, q́; de iure ciuili, ubi retinet ſaltem legitimã. auth.hoc amplius. C. de fideicõm.&ſequit᷑ Bar. in tractatu differẽ- tiarũ iuris ciuilis& canonici.in lxvij. differen tia. Et eſt ratio, quia filius adeundo hæredita- tem uidet᷑ ſe obligaſſe ad hoc, ut per Abb. in c. licet. extra de uoto,& ſecundũ hoc tex. in d. c. ſuã. nihil obſtabit, quia loquit᷑ in pœnis ap- poſitis ab arbitro, in quibus nõ cadit ueriſi- milis conſenſus partis, ut per Bar. in. furti.. fin. ff.de his qui not. infam. Secundo con- tra iſtum intellectũ obſtatille tex.nam ibi fue rat contrauentũ pro parte nõ ſoluendo ſeptẽ libras reſtantes,& tamen ibi epiſcopus prohi betur petere pœnam etiam pro rata, pro qua fuerat cõtrauentum: cuius contrarium uult Bart.& Doct. Vnde puto aduertendũ, quia iſte intellectus Bart. licet hic teneatur à pluri bus ſcribentibus, tamen ſi conſiderentur be- ne dicta canoniſtarũ, non uidet᷑ cõmunis ibi, ſed Canoniſtæ uariant inter ſe, dando uarios intellectus. Et licet Innoc.ibi ſequat᷑ opinio-/ nem Martini, quòd indiſtinctè tam in obliga tionibus dandi ꝗᷓ facti diuidui, ſemper obſtet exceptio pro parte adimpleta, tamen Innoc. non aperit quòd iſtud teneat per d. c. ſuã. imò Abb. ibi declarando Innoc. tenet quòd d. c. ſuã. procedat, quia maior pars debiti erat per ſoluta. Colligendo ergo dicta Canoniſtarũ fac regulã, tquòd de iure canonico pœna in totũ poteſt peti tam in obligationib. dandi q; faciendi, ſi in totũ principalis promiſsio non fuerit obſeruataꝰ. Fallit primò, quãdo quaſi totũ principale debitũ eſſet ſolutũ.& ita intel ligit Abb. d. c. ſuam. Secũdo fallit, quãdo ni hil intererat creditoris, ſecũdũ intellectũ Ho ſtieñ. ibi. Tertio fall. quãdo in perſona debi- torisſuperuenit difficultas, ſecundũ aliũ intel lectum quẽ refert Imola in d. c. dilecti. Nam licet de iure ciuili difficultas ſuperueniẽs nõ excuſet debitorẽ quantitatis, ut per Bart. inl. cõtinuus. õ. illud. j. eod. tamen ſecus eſt de iu- re canonico, per illũ text. Quarto fall. quã- do creditor ſpontè recipit partẽ ſortis, non fa cta proteſtatione quòd intendebat ius ſaluũ ſibi eſſe quo ad pœnam: cùm enim non coge retur recipere partem, l. tutor.§. Lucius. ff. de uſur.ſi accepit, uidet᷑ ſibi præiudicaſſe. Iſtum intellectum tenet ibi Maria.Soci.& idem Ma ria. cõſil.xviij. in ij. col.& eſt de mente gl.ibi, quę gl.reprobatur ibi per Abb.&puto quòd ille intellectus non ſit uerus, quia imò credi- tor recipiens partẽ ſortis etiam nõ facta pro- teſtatione, ſibi nõ præiudicat. arg. l. in execu- tione..ꝑro parte, j. eod.& declaraui s in§.& Alciati in§. Cato. 300 tandam pœnã: nam in illa parte quæ nõ fuit adimpleta, admittit᷑ purgatio moræ, licetad- ſit dies& pœna. ita illum tex. intelligit Rom Aret.& moder. hic, quæ tamen opinio eſt u bia, quia cùm ibi lata eſſet ſententia, nõ uider quòd amplius poſſet purgari mora, utnot in l. inſulam. ſ. eo. Septimo fallit quo ad perſo- nas eccleſiaſticas, quia ſi exigunt integrã pœ nam, redduntur ſuſpecti auaritiæ, ſecundum 10 alium intellectũ, quẽ refert Imol. in d. c. dile- cti.& iſtum intellectũ ſequit᷑ Aret.& And. Sicul.hic:& pro hoc facit, quia niſi ita intelli- geremus, admiſſa opinione Bar.& Doct. ſe- queretur ꝙ iſta opin. eſſet ſeruanda etiã in fo ro ciuili, quia ille tex. fundatur ſuper peccato euitando, ibi, inhoneſtis quæſtibus anhelan- do. unde in tali caſu Il. canonica attendit᷑ etiã in foro ciuili, ut not. in l. priuilegia. C. de ſac. ſanct. eccl.& in c. fin. extra de præſcrip. unde 20 dicendũ eſſet, ꝙ ille quęſtus cenſetur inhone ſtus quo ad perſonas eccleſiaſticas tantũ in foro canonico.& ita declarãda eſſet opi. Bar. Octauo fall.quãdo tũc ſolutũ eſſet de ſorte principali, quod nõ poſſet imputari in penã: quia illud qᷓd eſſet ſolutũ excederet quantita/ tem pœnæ, ſecundũ moder. repet. hic, qui ita intelligũt illũ tex. Nam etiã de iureciuili licet aliqua parte nõ ſoluta cõmittat᷑ pœna, tamen quod ſolutũ eſt cõpenſatur in pœnã..reſcri 30 Ptum.§. ſi pacto. ff. de pact. gl. in l. v.§. fij. eod, & in l. in executiõe.. pen. j eo. ſed in d. c. ſuã. erat ſolutũ de ſorte principali pluſquã impor taret pœna, unde nõ potuit ille epiſcopus cõ ſequi pœnã. Sed tu aduerte, quia iſta opinio nõ poteſt procedere, quia aut ipſiintelligunt de pœna poſita in cõpromiſſo,& illa nõ com penſatur, imò utrunq; exigitur. l. ſi quis rem. ff. de arbit. per Bar. in J. ſi inſuſã, in ij. q. j. eod. Aut intelligũt de pœna appoſita ab ipſo arbi 40 tro,&adhuc non poteſt procedere d. opinio: nam quandopœna eſt appoſita in defectum principalis, bene fit taliscõpenſatio.& ita pro cedunt iura per eos allegata. Sed in caſu no- ſtro pœna erat ſolũ appoſita ut puniret morã tẽporis, unde utrunq́; debuiſſet exigi, ex quo ita uidetur actũ ab arbitro: nam alias illæ tri- ginta libræ non fuiſſent pœna, ſed cõmodũ, ex quo debitor potuiſſet ſtare in mora ut ſol- ueret niſi pœnã, quia erat minor ſorte,& ſic 5o fuiſſet lucratus ex ſuo delicto. Nono iſtũ tex. aliter intelligit ius, iũgendo aliquos ex ſupra ſcriptis intellectibus, quod non probo, quia text.non ſe fundat ſuper omnibus illis ratio/ nibus. Nec ubi lex aliquid dicit enarrando factum licitũ, eſt arguere à ſolatalis facti con ſideratione, ſecundum gl. in J. unic. C. quan⸗- do nõ peten. part.& ſic circa intellectũ illius tex. apparet quanta uarietas opinionũ ſit,& ſine dubio illi intellectus cõfunduntur ex ra- harum.in i.notab.& in effectu nimis reſtrin so tione tex. qui ſimpliciter ſe fundat, quòd ille geretur. l.v.§. fi.j. eo. Quinto fall. quãdo pœ na eſſet nimis exceſsiua. ita illum tex.intelli- git Raph. Com. in conſil. clxxix. incip. facta. Sexto fall, quo ad purgationẽ moræ ad eui- quæſtus eſſet inhoneſtus. Vnde ego adhæ- rendo rationi text.aliter intelligo: nam cum arbiter ibi cõdemnaſſet illos clericos ad dan- dum XL. libras epiſcopo ſub pœna, Mn 128 drnenom. Ke 6, ulcuoctos populc abol acit quodne celta quan. Etilt uumn quia conuenit muenit decilioni, gnulla pars ipi fuima quæſt. Bart. 1 lones Prima eſtjſll anacto indiuiduo. dlicum contraomt echæredibus contr jeod& cum Bart.i derjepet. tenuerur omütitur niſiadue Uminlolidum. Mo tiluis unuſquiſq blidum ex contrad ſinfeod, ergo del hdorabilius. arg.l. dereguliunis. 8 nlckoindiuiduon inguntur contrafe- urad pœnampro dumndopœnaeſtin ens tenetur inſoli pulaoi ceſſatil mntur contrauenil ſwekictio,] denig. 1 dun ömunen dutuultquod, wmrminlolicum, eltque ratio 6 1. Nonobſta n e proh 8 woeſan 23, admillao ni odüad 1 21 diſtaopin, r inhoneſti; 3 ciuili,utnot in wui 4 n endaceeain. dellergilegugui d ad perſons ecclelüte lutũ eſt cõpenſanunu pacto, ft. de paäoqinl, aexecutiõe. penjchkät dutũ de ſorte princpiiysi œna, unde nõpotutiſegi wœni. Sed tu aduent qut eſtprocedere, quiaaufit aapoſitain cõpromiſodl ur, imo utrunqxexiginlli bit per Bar in ſliclün 9 1 merat 24 GI 4 lhtrihethas „ wrutl 1 nt textalit- gsc rlcbpl lin d. c. liui gGueft Du 1 7 2 7 quiaille terinämie uerſ. 8 ettbe arbit. 3⁰1 pus non poteſt pœnam petere, quia uidetur eſſe appoſita in fraudem uſurarũ, ex quo pœ na erat appoſita dationi quantitatis. I. Iulia- nus.. idemq́;.ff. de actio. empt. Bart.in l.j. ff. de his quæ pœnæ nom, Doct. in l. rogaſti.§. ſi tibi.ff.ii cer.pet.& licet pœna appoſita in cõ- promiſſo cenſeatur adiecta propter contem- ptum, l. ſi quis rem. ff. de arbit. tamẽ ſecus eſt uién eme Jd in pœna appoſita in laudo per ipſum arbi- eü tenet trum, quando habet facultatẽè apponendi,iu- xta notata in l. non omnib,. ff. de arbit. Et pro hoc facit, quia uidemus quòd neque teſtator poſſet grauare hęredem ad dandum quadra- ginta libras,& niſi daret apponeret pœnã tri- ginta, quia iſtud eſſet in fraudem uſurarum. J.iij.. fin. ff. de annu. lega. Bart. in I.ij. ff. quod lilaté pœnæx nom. b& eſt cõmunis opin. ut per Iaſ. inl. cunctos populos. C. de ſum. trin.& fide cathol.facit quod not.in l. i. C. de ſent. quæ ſi- ecerta quan. Et iſte intellectus mihi placet, ſolidum contra omnes, quamuis unus tantũ ex hæredibus contraueniat. arg. l. ij.§. ex his. 5. ceod.& cum Bart. tranſeunt omnes alij. Mo der. repet. tenuerunt contrarium, quòd imò cõmittitur niſi aduerſus cõtrafacientem tan- tùm inſolidum. Mouentur primò, quia in in diuiduis unuſquiſq; hęres poteſt obligari in- ſolidum ex contractu defuncti. l.continuus. 5. fin, j. eod. ergo debet cenſeri id actum, quia fauorabilius. arg. l. ſemper in ſtipulationib. de regul. iuris. Secundo mouentur, quia in facto indiuiduo uno cõtrafaciente omnes finguntur contrafeciſſe,& ſic omnes tenen- tit. de uerb. oblig. cõment. 10 30 eſt uera, quia imò pœna cõmittitur cõtra om nes, quia conditio ſtipulationis euenit, ut di- cit tex, in l. inter cohæredes.§. quòd ex facto. ff.famil.erciſ.& cùm pœna ſit diuidua, meri- tò per legem XII. tabul. diuiditur inter cohæ redes. quę ratio ceſſat quando eſt indiuidua, quia lex nõ poteſt eam diuidere. l. hæredes.§. an ea.ff. fam. erciſ. unde meritò omnes debẽt teneri ipſo iure:& iſtud tanto magis procede ret, quando ille qui cõtraueniſſet, nõ eſſet ſol uendo, quia alias reſultaret magnũ præiudi- cium ſtipulatori. Secunda cõcluſio eſt, tꝙ; ſi facto diuiduo accedat pœna indiuidua, ſo- lus cõtrafaciens tenetur inſolidum mero iu- re, non in effectu“, quia actor nõ poterit obti nere cõtra illũ contrauenientẽ totam pœnã, niſi offerat æſtimationẽ pro parte aliorũ co- hæredum,& ſiiſte reus non poterit præſtare pœnam, erit liberatus ſoluendo æſtimationẽ pro parte ſua, ut in ſimili eſt text. in l. cùm fi- lius. in fi. ff. de leg.ij.& ita tenuit Petrus,& ſe quuntur cõmuniter Doct. Et eſt ratio, quia cùm factum principale eſſet diuiduũ,& iſte contrafecerit niſi pro parte, debet cõmenſu- rari pœna delicto.l. reſcriptum. ff. de his qui- bus ut indig.& conſequenter nõ debet in ef- fectu teneri niſi pro parte. Contrarium tenet Ang. Imol. Raph. Com. Paul. de Caſt. Pet. de Beſut.Iaſ.& moder. repetunt& concludunt uòd iſte contraueniens ſolus debet teneri inſolidum etiam in effectu, quia quantũ eſt in ſe, peccauit inſolidum. arg. l.in cõmodato. 5. ſi ex facto. ff‚cõmod. Sed iſtud argumentũ non procederet niſi quando iſte doloſe con- traueniſſet, ut oſtendi ſuprà in vi. oppoſ. quia tur ad pœnam pro portione hæreditaria: ſed 40 quando pœna eſt indiuidua, ex quo cõtraue niens tenetur inſolidum,& ſic eſt ſuccurſum ſtipulatori, ceſſat illa æquitas ut omnes fin- gantur contraueniſſe, ergo etiam debet ceſ- ſare fictio. l. deniq;. ff. ex quib. cauſis maior. Teneo cõmunem opin. per rationẽ iſtius text.qui uult quòd in indiuiduis quilibette- neatur inſolidum, quia pro parte peccari nõ poteſt:quæ ratio formaliter militat in iſto ca- ſu. Non obſtat prima ratio moder. quia nõ uidetur unq́; uoluiſſe teſtator grauare unum ex hæredibus tantũ, niſi expreſſe dicat, ut no tatur in d.. fin.& in l. Iulianus. in prin. j. eod. Sed in caſu noſtro uerba ſtipulationis nõ re- ſpiciunt grauamen cõtrauenientis tantũ, ſed grauamen omniũ in caſu quo aliquis contra ueniret:nec iſte fauor reſpectu cohæredũ cõ ſideratur, ſed potius fauor creditoris, ut poſ- ſit uno cõtraueniente agere contra quem ue lit, ut not. in§. ex his.& ibi dixi. Non obſtat ſecunda ratio, quia ideo in promiſsione facti indiuidui contraueniens faciat alios incide- re in pœnam, quia non poſsit contrafaciens obligari niſi pro parte: nam iſta ſola ratio nõ 50 60 tunc diceretur inſolidum peccaſſe. Mouen- tur etiam alijs rationibus quę parum urgent. Tuadde, pro iſta opinione, quã puto uerio- rem, facere text. cum ibi notatis, in c. i.§. ſi ua- ſallus. hic finit lex Conrad. in uſib. feud. fubi ſi uaſallus perdit feudum ex culpa, non tene- tur dominus offerre æſtimationem meliora- mentorum quæ ſunt inſeparabiliaà re: ſecus ſi ſine culpa uaſalli aperiatur feudum domi- no, licet indiſtincte, ſimelioramenta eſſent ſe parabilia, dominus ea non lucraretur, ut ibi per Card. Alex.¹ Ad idem facit, quia uerba ſtipulationis non important aliquo modo, quòd agens debeat offerre æſtimationem, er go omiſſum habendũ eſt pro omiſſo. I. quic- quid j. eod. Ad idem facit, quia propter indi- uiſam naturam rei, licet quis deliquerit niſi in parte, tamen perdit totum, nec agenti in- cumbit onus offerendi æſtimationem, ut eſt text.in l. i.6. quamuis. ff. ſi quid in fraud. patr. & in l.interdum. ff. de aq. plu. arcen. facit I. fi- lius famil. in J. ſi quid alicui. in uerbo, licitè. de leg. i. Et ex hac ratione tollitur argumentum Doct. dum dicunt pœnam cõmenſurandam delicto:nam iſtud nõ procedit in indiuiduis. d. l. interdũ. unde in caſu d. l. cùm filius. cum ſimil. nõ arguebatur aliqua culpa debitoris, prout eſt in caſu noſtro. Fortius diſputatiuè poſſet teneri opin. Bald. not hic, quòd imò in 302 130 c Iſtu quæſtio lo quitur in pluri bushæredibus. quid in plurib. principalibus? dic idem, ſeci- dum Hierony- mum Tor. hic. 131 d Adde quod no tatur in c. j. in prin. de duob. fratrib. de no- uo beneficio in ueſiitis. 132 Alciati in§.Cato. 303 304 propoſito caſu cõmittatur ſtipulatio inſolidũ tre. C.de rei uẽdfubi filius hæres matris pro contra omnes. pro qua opin. adduco, quia cõ parte, poteſt uẽdicare rem ſuam marreen tractus dicunt̃ indiuidui pluribus modis,& pręſertim ratione rei, ut per Bar. in l. græcè.§. illud.j.de fideiuſſ. Vnde cùm reſpectu pœnę obligatio ſit indiuidua, debemus ſtare regulę ut quilibet teneatur inſolidum:uidetur enim iſtud actum ex uoluntate tacita partium, quę regulatur ſecũdum naturam reipromiſſæ. l. propriũ.ff.cõmu.præd.& cõſequenter uide- tur promiſſor obligaſſe hęredes ſuos, ut caſu quo unus contrafaceret, tenerent᷑ omnes ad pœnã indiuiduã. Pro eadem etiã opin. facit, quia quando principale factũ eſt indiuiduũ, pœna uerò diuidua, talis pœna regulat ſecũ- dum naturã ſuam. tex. eſt hic,& per Bar. ini. oppoſ. ergo idem deberemus dicere in caſu còtrario.arg.l.fi.õ.fin. de leg.iij. Nec obſtat fundamentũ Petri de iſto text.dum hic dicit᷑, quòd ſi pœna ſit adiecta facto diuiduo, ſemꝑ eſt indiuidua, ergo indiuiduitas pœnæ in no ſtro caſu nõ debet operari aliud, niſi uttenea tur ſolus contrafaciens:nam iſta ratio nõ cõ- cludit, quia quãdo pœna eſt diuidua, tunc cõ mittitur niſi pro parte, quia de natura rei hoc eſt,&promiſſor uidetur promittere ſecundũ naturã rei.l. cùm quid. ff.ſi cert. ꝑpet. l. ita ſtipu latus, magna. j. eo. unde ſi pęna ſit indiuidua, natura rei ſuadet ut cõmittatur cõtra omnes: mihi tamẽ magis placet opin. Ang. ut sᷣ dixi. 30 In ſecunda quæſt. Bart. tnunquid ſtipula- tio de defendendo ſuper una actione ſit diui- dua, fac cõcluſionem, regulariter eſſe indiui duam. l. ex clauſula. j. iudic. ſol. I. cùm ex cau- ſa.j. eod.&§. fi j. ead. l.l. ſi cum uno. ff. ſi ex no xa.cauſ.ag.& iſtud procedit tam in principa- li quàm in ipſis hæredibus,& ita cCõmuniter tuere alicui, certè eo defuncto relictis pluri- tenet᷑. Adde ꝙ Raph. Co. hic tenet contrariũ'U. bus hæredibus, uidetur quòd obligatio diui- mouetur, quia agere& defendere ſunt corre datur inter hæredes pro portione hæredita- latiua: ſed ſtipulatio de agendo eſt diuidua, 4A0 ria.& ita tenet Raph. Com.& moder. hic:& ut hoc tex.in fin. ergo etiã idem debet eſſe de licet ipſipræſupponant Bart. hicaliter uelle, ſtipulatione de defendendo. Adde pro cõfir tamẽ puto quòd ſit de intentione ipſius, pro- matione iſtius argumẽti:nam excipere eſt de pterea quòd in tali caſu ceſſat ratio Bar. dum fendere. c. ſignificauerũt. de except. l.nõ pro dicit, quòd ideo ſtipulatio de defendendo eſt hibent᷑. ubi Bal. C. qui accuſ.& exceptio eſt indiuidua, quia tantam cõmoditatem affert propriè defenſio, ſecundũ Abb. in rub. extra pars reſpectu partis, ſicut totum reſpectu to- de excep. excipere autẽ& agere ſunt correla tius: certe in iſto caſu ceſſat iſta ratio. Confir tiua.. i.ff. de except. ergo de eis debet eſſe idẽ matur iſta limitatio per notata per Bar. in ſe⸗ iudiciũ.l.fi. C. de indic.uid. toll. Et iſto modo quenti quæſtione, dum uulttquòd exceptio probatur ꝙ iſta ſint correlatiua, quicquid di- 5o ſit diuidua ſecundum naturam rei, conſidera cat Iaſ hic. Sed reſpõde ad iſtud argumentũ, to præiudicio actoris: certè iſtud debet eſſein quòd aut Raph. loquitur de ſtipulatione nõ caſu noſtro, nec poteſt aſsignari bona ratio agendi ad rem diuiduã,& tũc idem eſt etiã de differentiæ, ex quo excipiens dicitur defen/ ſtipulatione defendendi rem diuiduam, quia dere, ut 5 dixi.& iſtud idem etiam eſt demen tũc eſt diuidua, ut ĩ dicam. aut loquitur de ſti- te Bar.j. inv. quæſt.& ultra Bar. probaturiſta pulatione nõ agendi ad certam ſpeciem indi limitatio in J. loci.. ſi fundus. in fi. a. ſi ſeruit. uiduam,& tunc eſt ratio differentiæ inter u- uenqdic. ibi, quiſquis defendit, inſolidum de/ trunq; caſum, ex quo in dicta ſtipulationede bet defendere, quia diuiſionem hæc res non nõ agendo ad certã ſpeciẽ, nunq́; poteſt habe recipit. Er ſic à contrario ſenſu probat, quod re locũ incõueniens§. pro parte. inuito ſtipu so ubi res recipit diuiſionem, tunc ſufficiat pro ſatore, ex quo ſtipulator incumbit poſſeſsio- parte defendere. Ad idem eſt etiam textus ni rei,& poteſt reijcere cõtrauenientẽ per ex ind.l. cùm ex cauſa. ubi ſtipulatio de defen- ceptionẽ, ut declaraui in notabilib. Secũ- denqdo in illo caſu dicitur indiuidua, quia do cõtra iſtam opin, obſtat tex. inl, cm àma ut dicit textus, inſolidum defendenda e uenditio, ditam, pro ea parte pro qua nõ eſt hæres: er- go unuſquiſq; hæres nõ tenet᷑ emptorẽ inſo- lidum defendere, aliàs filius nõ poſſet aliquo modo agere, per regulãl. fraterà fratre. uerf porrò. ff. de cond. indeb. Et propterea infert Socin. in§. ſeq.& moder. hic, quòdaliqs fuit male iudicatũ cõtra filiũ qui uendicabat par- tem,& iudex erat motus per doctrinam Bar hic.Puto quòd iſti moder. errent, quia in ea⸗ ſu d.l. cm à matre. nemo hæredũ tenebat᷑ ad defenſionem:quia, ut expreſſe dicit text, em- ptor ibi ſcienter emerat rem alienã, quo caſu nõ poteſt agere de euictione..ſi fundũ ſciẽs. C. de euictio. firmat Bald. in l. cùm à matre,& Fulg.conſil.Ixvij. in i. col. paterfamil.& con ſequenter nemo tenebitur defendere. Ter- tio contra iſtam concluſionẽ inſtant moder. repet. quia ſi iſta ſtipulatio eſſet indiuidua, ſinguli inſolidũ tenerentur.l.ij.. ex his. 3. eo, & tamen uidemus quòd tenentur niſi colle- ctiuè. l.in executione.§. inſolidũ. d. l. cuùm ex cauſa.j.eod. ponderando dictionem, omnes, quæ eſt collectiua ſecundum Bart. in l. hocar ticulo.ff.de hære. inſtit. Ad idem facitl. ſirem quæ apud. 5. i. ff, de euict.&ita uidetur tenuiſ- ſe Bald. hic. Sed tenendo cõmunem reſpon- de, quòd licet dictio, omnes, de ſe ſit collecti- ua, tamẽ illa dictio, inſolidum, declarat eam, & qualificat ut ſtet diſtributiuè. Limitatur primoò iſta concluſio, ut non procedat in plu ribus hæredibus qui tenentur defendere in re diuidua.Pone, I itius dedit tibi certã ſum- mam pecuniæ,& promiſit te defendere in ea quòd poteris eam tenere, nec cogeris reſti- 10 20 50 60 333 34 6 lulcua, imnd poſlet illproparte ſ 11, 3 otit Sed ideo ibi o fgdere, debent cor dolk, quia lis erat in nprereanon debe teetior conditio cr grecontta plures: rincepta cũ defun norio inius. d um utdixi, quamu mum procuratorer vodobligatio ſit ir tuerainpluribus ſbusprincipalibus: im, crederem quo kacete arg iſtius te Ban ic& itaproc l& ſequũtur aliq ſälharum s eod. d nedandi. decundo unonprocedat in: iltipulationibus odobligztioſitin urtantum contraf. arrin Lij incern 6 Vunn generali ationi 4 tuefad Latid emper cõ umdeit berelle niſmur zirmen broparte Radl rpertex. 1 talcid Btitali teria diuidui gi ädütg t KlM. wc „ denter emergr dbt Nett gere de euis üri — do kuma bnl 4 cehxre inſitädiai Dudz iff.de euictälautd nic. dedktenendocinar 8 icceid licti 0,omnez ce mẽiladictio, inſolitmit Auncat utſtet ciſtiuiie ta concluſio, urnongns hærecibus qui tnenmiii 1duz Done, Tiiiusdetti pecuniæ,& promiſtkcdt poteris eam teners ro alicui, certe eo defundoi rredidus, uidetur qcdii inter hæredes pro poum ratenetRaph. Comäm nipræſupp nantndh uto quod ſiteinenüon guodintalicaluccfumi udd deo ſipulahiett un quiatmum ein cpectuparis ſcctuma ſto calu cekuikamn xrreini lmitatio perwaufo- 44 441 4 4 rtbone, äumul 27 e ſecundum nall8 3 4 acdoriscereil 3 ſo, nec poret ün, 1 e quo exchies ca nur ex qudexcpima, 3 riEituditenaun, ur lmleni nv 9 1 1 Doci lifurcun lhsisssass quiſquss 2e auiadioh- adere, I jioſedlhe⸗ tſicaconf une Dd diuiſioter— 21„ Ad iie h efencete., hiſtyuu - 0 ula. ind calu( 1 3 1 om g 135 136 305 uenditio, cuius indiuiſa eſt natura:ergo ſires ſubiecta ſit diuidua, ſecus eſt. Etpro iſta con cluſione etiã facit quod not. moder, Seneñ. poſt alios, in§. item ſi in facto. S. eod. ubi con- cludunt quòd ſtipulatio, habere licere, eſt di- uidua uel indiuidua, ſecundũ naturã rei ſub- iectæ. Vnde idem dicendũ eſt in iſto caſu, qa in effectu ſtipulatio de defendendo,& ſtipu- latio habere licere, idem operantur. I. habere licere. ff.de euict.& s tetigi in ultimo notab. Nec obſtat huic concluſioni text. in l. iam tamen. 5. penult. ſ. iudic. ſol. fubi pone quòd aliquis creditor de centum uelit agere contra plures fideiuſſores qui promiſerũt de defen- dendo, debent illi compelli ad cõſtituendum unum procuratorem tantùm. Nam reſpon- deo quòd non ſequitur, ergo obligatio eſt in diuidua, imò poſſet unus, ſfuellet, defendere niſi pro parte ſua, alijs negligentibus. l. fi. ff. eo.tit. Sed ideo ibi quando omnes uolunt de fendere, debent conſtituere unum procura- torẽ, quia lis erat inchoata cum defuncto,& propterea non debet in eadem inſtantia fieri deterior conditio creditoris, qui haberet liti- gare contraplures: ſecus eſſet ſi lis non fuiſ- ſet incepta cũ defuncto.l.ſi quis cum procu- ratorio.§. ſi unius.de procur.& in omnem ca ſum, ut dixi, quamuis teneantur cõſentire in unum procuratorem, non ſequitur per hoc quòd obligatio ſit indiuidua. Et iſta limitatio eſt uera in pluribus hæredibus, uel etiã in plu ribus principalibus:ſed in uno principali tan tùm, crederem quòd inſolidum teneretur de fendere, arg. iſtius text. in fin.& eſt de mente Bart. hic,& ita procedit l. ex clauſula. ſ. iudic. ſol.& ſequũtur aliqui moder, hic,& facit. ij. §.&harum. 5. eod. dum loquitur in obligatio- ne dandi. Secundo limitatur iſta concluſio, ut non procedat in eo qui tenetur defendere in ſtipulationibus prætorijs, quia tunc etiam quod obligatio ſit indiuidua, tamen cõmitti- tur tantùm contra facientem.& ita intelligit Bart. in l.ij.5. incertum. ff. de præt. ſtipul. Vn de infertur generalis concluſio, fquòd in ſti- pulationibus prætorijs ſiue contineant datio nem ſiue factum diuiduum uel indiuiduum, ſemper cõmittitur ſtipulatio ad pœnã uel in- tereſſe niſi pro parte, cõtra hæredem contra- facientem. per text. in l.pœnales.§. Iulianus. ff. adl. falcid. Et ita limitatur iſte tex.& mnis materia diuidui& indiuidui,& ſequunt᷑ cõ- muniter Doct. hic. Et ratio eſt, propter æqui tatem officij iudicis, quæ uertitur in iſtis ſti- pulationibus.& ita intelligit Bar. tex. noſtrũ dum loquitur de ſtipulatione, rem ratam ha- beri. Sed aduerte primò, quia iſta intelligen- tia ad tex. noſtrum non eſt uera, tum quia ſe- cundum Bart. tex. noſter poneret caſum ſpe cialem de prætoria ſtipulatione,&tamen ex- preſſe Iuriſconſultus ponit hic regulam, non caſus ſpeciales: tum etiam quia falſum eſt ꝙ iſta ſtipulatio in tex.noſtro ſit prætoria, quia tũc eſt prætoria quãdo aliquis promittit pro alio, dominũ rem ratam habiturũ.& ita loqui tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 306 tur d.l.ij..incertũ.& totus tit. ſ.rem rat.hab. ſed tex.noſter loquit᷑, quando ipſemet domi- nus promittit ſe ratum habiturũ. Secũdo ad- uerte, quia ratio Bar.& cõmunis nõ uidet᷑ ue ra, quia licet in iſtis ſtipulationib. maximè at- tendat᷑ æquitas, tamẽ nõ uidet᷑ ꝙ iſta æquitas debeat operari cõtra id qͥd eſt actũ à partib.I. i. ff.de pact.Iſta autẽ cõmiſsio pœnæ fit ex eo quia partes ita egerũt. l. inter cohæredes.. ꝗd ex facto. ff. fam. erc.& dixi s in ultima oppoſ. Præterea oſtẽdo quòd æquitas debet potius inducere contrarium. Pone, uendidi tibi ſer- uum,&promiſi duplum, unus ex hæredibus meis defendit, alter nõ defendit, ſecundũ opi nionẽ cõmunẽ nõ cõmittitur pœna niſi con- tra nõ defendentem,& ſic reſultabit incõue- niens,. pro parte.&expreſſa iniquitas aduer ſus emptorẽ. l. quòd ſi nolit.§. ſi plures. ff. de æ dil. edic. qᷓd etiam eſt contra l. ex cauſa.j. eo. quæ nimis reſtringit̃. Præterea iſta ratio con funditur exl. ſi ſeruus.. ſi plurium. ff. ſi quis cautio. ſequendo intellectum Bart. ad illum text.nam ſi iſtud eſſet, propter æquitatem de beret cõmitti in totũ ſtipulatio ipſo iure, ſed obſtaret exceptio de ęquitate pro parte, pro- ut eſt in d. 5. ſi plurium.& tamen ſecundum Doct.hic non cõmittitur neq; ipſo iure. Se-/ cundo confutatur ex l. in depoſiti, ff. depoſ. ubi in contractibus bonæ fidei cõmittitur in totum obligatio contra contrafacientem tan tummodo,& hoc propter æquitatẽ quæ uer- titur in illis contractibus, ut dicit Bart, 5. in v. oppoſ.& tamen in ſtipulatione, iudicatũ ſol- ui, etiam ex clauſula, dolũ abeſſe,& in alijs ſti pulatiõib.prętorijs, Bar.&cõmuniter Doct. uolunt quòd cõmittatur aduerſus contrafa- cientem ſolùm pro parte, nõ in totum. Et ſic iſta ratio remanet ualde dubia, dum præſup- ponit quòd dum ex eadem æquitate nune ſti pulatio cõmittitur in totum, ſed obſtat exce- ptio in parte, nunc nõ cõmittitur niſi aduer- ſus contrafacientem inſolidum, nunc nõ cõ- mittatur in parte. Certè non poteſt aſsignari ratio differentiæ inter iſtos caſus,& cõmuni- ter ratio Bart.non poteſt defendi. Tertio ad uertendum eſt, quia iura per Bar. allegata nõ probant eius intentionẽ:& certè cùm hic aga tur de tam diffuſa limitatione, non debemus recedere à regula, niſi euidentiſsimè probe- tur iſta limitatio. Et primò text. in d.§. Iulia- nus. nihil obſtat, quia non loquitur quando ſtipulationi prætoriæ fuiſſet ſubdita pœna, prout eſt noſter caſus, imò ille text. loquitur in modo, reſpectu intereſſe:& eum ita intelle xerunt cõmuniter omnes antiqui uſque ad Bart.& etiã Bart. met in d.§. Iulianus. ita eum intelligit:& ille eſt uerus intellectus, tum ꝗa de natura ſtipulationũ prætoriarũ eſt, ut con tineant ſimplicem ſatiſdationem,&in aliqui- bus caſibus repromiſsionem, non autem pœ nam. I. i. 5. ij. ſ.de præt. ſtipul. tum etiam quia Iuriſconſultus arguit de cautione, prætoria quã præſtat legatarius hæredi propter falci- diam: cui cautioni nõ ſubditur pœna, ſed eſt 95, Aciati in§. Cato.„ àteſtatore,& erat transfuſa in hæredes: uod probatur ex illis uerbis, ſiue à parte 1n ſiue ex parte rei plures hæredes extitiſſent. nam illa uerba probant, quòd defunctus erat actor uel reus,& per conſequens lis erat con teſtata. l.amplius non peti.j.rem ratamhabe. gl.in l. ſi poſtea. de pig. act.& tales cautiones ſimplex ſatiſdatio, quę cõmittitur ad ſolã æſti mationẽ. l. i. in prin.& J. ij.& ſeq. ff. ſi cui plus quam perl.falcid. tum etiã quia in pœna ceſ- ſat ratio. Nam in cautionibus prætorijs ideo ſuccurritur promiſſori, quia promittit ex ne ceſsitate. l. ſi fideiuſſor.§. i. ff. qui ſatiſda. cog. ſed pœna non cõmittitur ex neceſsitate.& fa. gl.in l. in conuentionalib.j. eod. Nec obſtat præſtari ſolent ante litem conteſtatã. l.pro 0 137 illa clauſula, fomnes prętorias ſtipulationes, nimus.§. in his. ff. de procu. Nam reſpondeo &ëẽ. quia illa uniuerſalis dictio intelligitur ſe- 0 quòd Juriſconſ. loquitur ibi quando cœptũ cundum terminosin lege poſitos,& ſecundũ erat iudicium,& mortuus erat actor uel reus naturã rei cui additur, ut not. in l.i. 5,nuncia- ante præſtitam cautionẽ: nam tũc proprièmi tio.ff.de ope.no. nun.& de iſta dictione notat litat ratio dubitandi, quams retuli: ex quoe- Ant. de But, cõſ. xix. quia hicagitur.& Ang. nimomnes hæredes tenentur proſequixl ubi conſil. vi. lata eſt ſentẽtia. Vnde dum dicitur cœptum. ff. de iud. cauſa erat connexa,& ui- omnes prætorias ſtipulationes accipere ean- debat᷑ quòd cautio pro uno interpoſita pro- dem interpretationè intellectus, intelligequi deſſet omnibus, tamen tex. decidit contrariã, interponitur ſecundũ naturã ſuam, non autẽ ſſta ratio dubitandi nõ eſt ita efficax, quando quando additur pœna. Nõ obſtat quòd nõ lis non fuiſſet aliquo modo cœpta uiuentete uideatur facienda differentia inter pœnã uel 0 ſtatore, quia tunc non eſſet tanta connexitas, intereſſe, ex quo in prętorijs ſtipulationibus ut declarat Bart. in d.§. ſi tamen. in l. cm ta- pœna ſemper reſpicit intereſſe, utper Bar.& men. j. iudica. ſol.& in I. ſi quis procuratorio, Doct.in l.ij.õ.item ſi in facto.ʒ.eo.& Ang.in 5. unius. ff. de procur. Nec etiam opin. Bart. 1 ij/& ibi Doct. uerſ. fin. ff. ſi quis in iusuoca. probatur in. ij.§. incertũ. ff. de præt. ſtipul- nõ ier. quia iſtud eſt uerum quando nihil pe- quia Iluriſconſul. ibi loquitur tantũmodo an nitus intereſt, quia tunc in prætorijs ſtipula- hyęredes teneantur inſolidumad intereſſe, ex tionib.nõ cõmittitur pœna: ſecus ſi aliquid, quo principalis tenebatur:& concludit qud quia cõmittitur tota pœna, ut per Bar. ⁰ in ix. non, quia intereſſe eſt diuiduum. Nec illa ad opp.Et eſt magna ratio differẽtiæ inter inter- uerſatiua, q́;uis, poteſt aliquo modo importa eſſe& pœnam, quia quando quis ſtipulatur;0 re differentiam de prætorijs ſtipulationib. ad pœnam, uerbum importat, committatur. d.l. alias, ut hic latius per moder. Quarto aduer inter cohæredes. S. quod ex facto. ff. fam. erc. tendum eſt ad intellectũ Bar. in J. cùm ex cau quod nõ eſt in intereſſe. Et iſta opi. mihi uide ſa.j. eod. dum Bar. eum tex. reſtringit, quãdo tur uerior. Fortius credo quòd tex. in d.. Iu- ſtipulatio non eſſet prætoria, ueluti quando lianus.nihil penitus faciat in propoſito, quia interponitur pro rebus precioſis uenqditis. l. ut dicit hic Aret.ille text. ſolùm fuit factus ad emptori. ff. de euict. nam iſte intellectus eui- oſtendendum, quòd cautiones prætoriæ nõ denter cauillat illum text. quia non fundat ſe proſnt niſi eas interponenti pro portione in illa ratione: ſed quia natura uẽditionis eſt ſua, alias Iuriſconſultus ibi male argueret de inqdiuiſa,& eſt contra text. in l.i.5. penult;ſ de primo caſu ad ſecundum, ut hic latius oſten- 40 præt. ſtipul. quia generaliter ponit ſtipulatio dit Aret.& credo eſſe uerum intellectum. nem duplæ inter prętorias ſtipulationes. Vn Non obſtat quòd lIuriſconſultus ibi uidea de dic, quòd indiſtinctè ſtipulatio duplæ eſt tur uelle ponere aliquam ſpecialitatẽ in illis prętoria origine. d. l. i. ſed quia poteſt ea actio prętorijs ſtipulationib. quia ultra Aret. dico, etiam exerceri nedum ſub prętore, ſed etiam quòd idcirco Iuriſconſultus dicit omnes prę ſub alijs iudicibus, dicitur eſſe cõmunis,. l. v. torias ſtipulationes eiuſdem eſſe interpreta- in prin.j. eod. reſpectu exercitij, ut alias decla tionis, ut nõ quæratur ſtipulanti niſi pro par raui in Paradoxis lib. I. cap. I.& dicam in l ſe- te ſua, quia uidebat quòd imò debuiſſet etã quenti. Et ſic ſit expedita iſta ſecunda limita- quæri cæteris cohæredibus:quia cùm in pari tio. Tertio limita hanc concluſ. ut nõ proce cauſa, uidebatur quòd contractus unius de- 5o dat in eo qui tenet᷑ defendere in uarijs actio- buiſſet etiam alteri prodeſſe, ex quo in ſtipu- nibus, ſecundum gl. in d.§. ſi tamen plures.& lationibus prætorijs poteſt quis acquirere al per Bar. hic. Quarto limita in pluribus hæ- teri actionem etiam ſine ceſsione. l. in cauſæ. redibus ſtipulatoris ſecundum Raph. Com. §. fin. ff. de procur. l. in omnibus. ff. de præt. ſti in§. ſeq. per illum tex. quæ limitatio cõmuni- pul. gl.in 9.ſi quis alij. Inſtit. de inutil. ſtipul. ter nõtenetur, utibi per moder. Quinto& nde ex quo cauſa erat cõmunis, uidebatur ultimo limita, ut ſtipulatio de defendendo ſit quòd tacitè ex natura rei ageretur, ut etiã al- diuidua uoluntate creditoris, ſecũdum Bar. teri quęreretur,&tex, decidit contrariũ, quia hic& moder. facitl. ſi quis in conſcribendo. de natura illarum ſtipulationũ eſt, ut proſint C. de pact. In tertia quæſt. Bart, cõcludit,& eis interponentibus tantũ.& credo quòdiſte so ſequunt᷑ Doct. tquòd promiſsio de non exci 138 intellectus ſit uerior, ſecũdum quemille tex. piendo eſt diuidua, ſicut etiam promiſsio de nihil facit pro Bart. Nec obſtat quòd con- non agendo, per iſtum tex. hic. Fallit ubicun- tra hunc intellectum adducunt moder. quòd que ex exceptione particulari præiudicaret imò in calu d.6. Iulianus.ſtipulatio inceperat in totum: quod ultra Bart.poteſt exemplii. 1— car vodiudex x off— emin totũ, quia U li&ſic deprehẽd oterit eum reijcer nrurin ubipactũ. fumaiſtud argume qubincidat pœnã, neciate& de direc it ſe occaſionem y wonſt Et eſt ratio, auleimmediatętr elled ſi plures.. pupill ſimulier,5. llub prætextu. prii wt dalic& Aret, colan. eccle, ubiac qui immediatè ea i os qui ea cõſecuti d quia nõ debet aclufus per exce quo etiã ſi uellet i udeclarat Bar inc enulliin jj col ext men puto ueriorẽ cmite oppoſuen bpetſonz iſta ex nndorckchpr end. d. malüſead qulte nolinlad t ett cdes ten eenturinſcſcm, Prnapalstenedamrän Tumereſſeettciuim dterennam depreumih . ut hic kus permatn 339 cod dum Bar eumtautti ulano noneſſetprewun poniturpro rebusprcii ri ft. de euict. namuſeit ter cæuillet ilumtem qunn aratione: ſed quiammnit uila,& eſtconuatenilli ſtpul quia genenqlinrui duple inter preuorusſhit c, Quod indiſtincte ſinln eria origine. d.ifetquiyt zer arcen ned umſübge ins wdicibus, cicinreſeit n. eod reſpectu aerci n Paradoxis li laplite 1 Etſeſi apeciiſtim Temo lmita dnnccondh 1 co quitenei Acai ſec adum glindi 1. 4 olmialn- 4 b. Qun 392 cari in uno ex pluribus dominis fundi ſerui- entis, cõtra quẽ agitur confeſſoria:nam talis excipiens prodeſt etiam ſocijs,& talis exce- ptio præiudicat in totũ. l.loci corpus. 6. ſi fun dus. ff. ſi ſer. uend.& pro hac limitatione Bar. adducit duo exempla, quæ ſunt ſatis dubita- bilia. Videamus nunquid uera ſint. Et primũ exemplũ eſt in caſul.filiusfamilis.5. uetera- ni. ff. de procu. Pone, aliquis promiſit miliiti, ſe illi tanqᷓ; procuratori T'itij daturũ centum, ſine aliqua exceptione: promiſſore mortuo miles tanqᷓ; procurator I'itij cõuenit omnes hæredes promiſſoris: ſi unus excipiat eum nõ poſſe eſſe procuratorẽ, iſta exceptio in to tũ nocebit, ſecundũ Bar. hic,& ſequunt᷑ om- nes Doct. Sed tu aduerte, quia uidet᷑ quòd Bar. malè loquat᷑, per ratiões. Prima eſt, quia ut dicit Aret.hic, non eſt uerũ in iſto caſu, ꝙ exceptio præiudicet in totũ, quia imò nõ prę iudicabit niſi pro parte opponentis.eſt uerũ quòd iudex ex officio poterit repellere agen tem in totũ, quia ubi eum cognouerit eſſe mi litẽ,& ſic deprehẽderit inhabilitatẽ perſonę, poterit eum reijcere. c.i.extra de accuſ.& no tatur in l.ubi pactũ. C.de tranſactionib. Con firma iſtud argumentũ, quia ad hoc quòdali uis incidat pœnã, debet ipſe cõtrafacere im mediatè& de directo, nõ aũt ſimpliciter præ ſtitiſſe occaſionem.arg.l.ij. ff. de cond.& de- monſt. Et eſt ratio, quia effectus regulariter cauſę immediatę tribuunt᷑, nõ autem media- tę. l. ſed ſi plures. 6. in arrogato. ff.de uulg.& pupil.l. ſi mulier.§. i. ff.rerũ amotarũ. Bald. in I. ſub prætextu. prima. C. de tranſact. facit q́ᷓ d not. Salic.& Aret, poſt alios in I. iiij. C. de ſa- croſan.eccle.ubi ademptio priuilegiorũ eius qui immediatè ea impetrauit, nõ trahitur ad eos qui ea cõſecuti ſunt mediate. Confirmat᷑ etiã, quia nõ debet cenſeri iſte miles in totum excluſus per exceptionem iſtius hæredis, ex quo etiã ſi uellet ipſe miles, non admitteret, ut declarat Bar. in d.. ueterani.& per Feli. in c. nulli.in ij.col. extrà de accuſationib. Sed ta men puto ueriorẽ eſſe cõmunem opin. quia cùm iſte oppoſuerit exceptionem inhabilita tit. de uerb. oblig cõment. 10 3¹0 der. quòd Bart. uelit, quòd excluſus ab exci- piendo, cenſeatur excluſus ab imploratione officij iudicis, de quo per Bar. in l. i.§. parui. ff.quod uiaut clàm.& Io. de Imol.in I. fin. ff. à quib.appel.nõ licet.cum concord. Et ex his tollitur ratio in contrariũ facta: nam cùm iſta repulſio in totũ, ex neceſſitate ſequat᷑ propter exceptionẽ in parte, cauſa mediata habet na- turã immediatę, ut per Bal. in c. imperialem. §. inſuper. de prohib. feud. alie. per Fed.& q́d notat Bar. in I.i. in ij. col. ff de mand. prin. Se cunda ratio cõtra Bar. urget, quia præſuppo nit ualere conuentionẽ, quòd quis nõ oppo- nat de inhabilitate perſonæ quòd miles ſit: nam iſtud uidetur falſum, ex quo talis con- uentio eſſet contra publicã utilitatem. arg. I. iuriſgentiũ.5. ſi paciſcar. ff,de pact. unde non 20 40 tis perſonæ, iſta exceptio eſt indiuidua, quia non poteſt quis pro parte eſſe habilis,& pro parte nõ, ut per Bal. in l. ſi quis teſtib. C. de te ſtib. Imol.in l. qui teſtam. ff. de teſtam. Bal.& Imol.inl.ad teſtiũ..cõditionẽ. ff. de teſtam. & propterea ſi iſta exceptio probetur, reſul- tat notoriũ iudici, quòd ille in totum eſt inha bilis.c.cùm olim. extrà de uerborũ ſign. quia etiam deducta in exceptionib. faciunt noto- rium, ut per Abb. in c. ij. in penul. char. extrà de ord. cog. unde cùm ſit notorium, debet iu dex eum omnino repellere, ut not.per Odof. Azo. Bal. Salic.& Alex. in l. unica. C. ut quę deſunt aduo. Bal. in l. quos prohibet.ff. de po ſtul. etiam ſi non fuit imploratũ ſuum officiũ quo ad partes aliorũ, præſertim cùm iſta ex- ceptio reſpiciat publicã utilitatẽ, ut per Bart. in.iiij..hoc autem iudiciũ.in ij.oppoſ.ff. de dam, infe, Et propterea malè inferũthic mo- 50 60 ualeret neq;ʒ cõuentio pœnalis. l. Seius& Au gerius. ff. adl. fal.l. nõ dubiũ. C. de legi.& mo der.repet.hic. Iaſ.fatetur hic non ualere tale pactũ in ſpecie, ſed in genere ſic:& ita ſaluat Bart. Sed puto ꝙ tale pactũ non ualeret nec; in tali caſu, fquia quod in ſpecie fieri prohibe tur, cenſetur etiã prohibitũ in genere, ut de- clarat Pau. de Caſt. in I.i.ad fi.prin. ff. de offi. eius cui. Abb.in c. ex literis. in ult. col. de iure patr. Imò promittens nõ opponere aliquam exceptionẽ, nõ intelligitur de hac, quia in ge nerali pacto non uidetur quis intellexiſſe de cõuentione contra publicam utilitatem. c. in generali. de reg. iur. Item promittens in gene re nõ opponere exceptiones, nõ uidetur in- tellexiſſe de reſpicientibus inhabilitatem per ſonæ, ut per Bar. in d. 6.& parui.& per Bald. conſ.ccxciij.& conſ.ſeq.in iij. uol. ubi ſtante ſtatuto remouente omnes exceptiones, non uidetur remota exceptio inhabilitatis perſo- narum.& idem tenet Anchar. conſ. clxvi. ui- ſis diligenter.& quod not. Feli. in c. paſtora- lis. in iij. col. de except. ergo idem in pacto, ar guendo de ſtatuto ad Lau ſecu dglan rub. C. de decret. decur. lib. x. Moder. hic fa- tentur de plano, quòd exemplũ Bar. non eſt bonũ, ſed ut dicit Philoſophus, exẽpla quan- doq; ponunt᷑ nõ quia uera, ſed cauſa demon ſtrationis. Suſtinendo cõmunem poſſet for- tè teneri ſolutio Iaſ.declarando hoc modo: nam parte nõ opponente clarũ eſt quòd iudi cium procedit.d.. ueterani. unde iſte promit tens nõ opponere exceptionẽ, uidetur tacitè approbaſſe perſonam militis tanqᷓ́; habilem, quod poteſt, licet expreſſe,& ſic ſpecialiter nõ poſſit, ut not. in d. 6. ueterani. Non obſt. primũ& ſecundũ argumentũ, quia uidemus quòd multa permittunt᷑ tacitè, quæ in ſpecie prohibenĩ, ut eſt tex. in l. ſi unus.. illud. ff. de pact. Iſte enim qui tam generaliter promiſit, nõ uidet᷑ magis habuiſſe mentẽ ad unã exce- ptionẽ, qᷓ; ad aliã:& conſequẽter nõ uidet᷑ id feciſſe, ut cõmitteret cõtra ius publicũ, ſed ut omnino actor obtineret intentionẽ ſuã. Nõ obſtat ꝙ ſtatutũ generale tollẽs exceptionẽ, nõ excludat inhabilitatẽ:quia alia ratio eſt in cõtrahentibus, qui poſſunt tacitè approbare 000 140 311 perſonã, prout in caſu noſtro in eo qui cõtra hebat cum ipſo milite. Statutũ uerò cùm fit enerale, non eſt ueriſimile ꝙ uelit admitti e- tiã inhabiles, ut declarat Bart. in d.§.& parui. &quia hoc modo tolleret ius tertij:ſed in par te eſt ſecus, quia quis ſibijpſi, nõ tertio pręiu- dicat.Et ad ſupradicta facit, quia ea quæ com prehẽdunt᷑ ſub generalitate uerborũ, dicunt ineſſe ex ſentẽtia,& ſic tacitè, nõ propriè ex uerbis, ut eſt gl. ſing. in l. Gallus. 5.& quid ſi tantũ.in gl.l.omnes.in fi. ff.de lib.& poſthu. Tertia ratio cõtra Bart.& cõmunẽ eſt, quia 141 præſupponit Bart ſꝙ promittẽs generaliter nõ excipere, intelligat᷑ etiã de exceptionibus dilatorijs, nõ aũt de perẽptorijs tantũ. Iſtud uidet falſum, ſecundũ Iaſ. quia exceptiões di latoriæ nõ ſunt propriè exceptiones, ex quo non excludunt actionẽ. l.ij. 3. de except. ergo de eis nõ eſt intelligendũ, pręſertim in mate- ria pœnalis ſtipulationis, quæ ſtrictè eſt intel ligenda. l. quicquid j. eo. Confirmo iſtud ar- 142 gumentũ laſ. duabus rationib.t Primò, nam uerba ſemper ſunt intelligenda in potẽtiore ſignificatu.l.i.ff.ſi ag. uect.ergo appellatione Alciati in§Cato. 10 20 exceptionũ debet intelligi de peremptorijs tanq́; potentiorib. Secundo, nam exceptio dicit ab excipiendo, id eſt, elidendo actionẽ, quod propriè pertinet ad perẽptorias, ut di- cit Abb. in c.i.in iiij. notab. extrà de ord. cog. Sedtu potes ſaluare Bar.& cõmunem, quan do expreſſe erat actũ de nõ proponendis ex- ceptionib.dilatorijs. Præterea etiam ſi nihil dictũ eſſet, adhuc puto quòd opi. Bart. ſit ue- 143 ra, quicquid dicat Iaſ-quia imò appellatione exceptionis etiã propriè ueniunt dilatoriæ, nedũ peremptorię, ut tenet gl. in c. quoniam contra.in uerbo, exceptiones. extrà de prob. moder. in.i.in iij. notab. ff. de excep. pro qui bus facit ille tex.ubi exceptio dilatoria eſt ſpe cies exceptiõis in genere ergo roprie, quia ſpecies ineſt ꝓpriè in ſuo genere, ut per Bal. in l.ij. C. de iur. aur. annul.& per Bar. in rub. ff.ſol. mat. Ad idẽ facit quod not. gl.& Abb. in c. gratum. extrà de off. deleg. ubi dicũt ꝙ exceptiones dilatoriæ, propriè dicunt᷑ legiti mæ exceptiones. Ad idẽ facit, quia exceptio intẽtionis eſt propriè exceptio. Itẽ exceptio quę excludit agentẽ anteortã actionẽ eſt pro priè exceptio, ſecũdũ Abb.& moder. in rub. 40 extrà de except.ergo idẽ in caſu noſtro. Nõ 50 obſtat quòd dilatoria nõ excludat actionem, 144 quia imò excludit ſaltẽ temporaliter. Itẽ nõ eſt ſumendũ argumentũ ab etymologia uoca buli, ubi reſultat repugnantia iuriũ. arg. nota torũ.in l.ij.S.appellata.ff. ſi cer. pet.&d..ij.ff. de excep. nõ ponit definitionẽ exceptionis, ſed ſolũ alluſionẽ ſeu etymologiã uocabuli, quæ etymologia optimè uerificatur in dilato rijs, quia etiam illę ſolent interponi actori ad excludendũ eius intentionẽ: excludit enim, quia ipſe intendit tunc agere,& dilatoria im- pedit ne tunc conſequat᷑ intentionem ſuam. Non obſtat quòd uerba ſint intelligenda in Potentiori ſignificatu, quia nõper hoe debet 60 excludi alia ſignificatio, ſi& ipſap prehendat᷑ in uerbis, ſecundũ Soci col. ult. in ij. uol. facit l. cùm lege. ſfde teſta ubi Aret.& pro hoc ſoleo Ponderare text, 1 l. in lege. ff. loca.& quæ not. Ang. in! II dar anguſti. per illũ tex. ff. deſeruit. Sal,& l1w in lcum pater. õ. fidei. de leg.ij gl.& Alex in rub. ff. de iuriſ. om. iud. ubi appellatiõe inrii dictionis in dubio uenit tam ordinaria a le 3 ta.Idẽ uoluit Bar.& Ang.& alij in rb 8 mat.& iſta opi. eſt uerior, licet habet ma n contraria, ut alibi dicã. Præterea ſi promma nõ excipere intelligit de perẽptoria, fortius debet intelligi de dilatorijs, quæ nõ ſunt tan- tipræiudicij.& pro hocfa. ꝗ&d notat gl. Abb & Card. in c. ex parte ij, extrà de offic. deleg. ubi reſcriptum mandans procedi nulla exce ptione obſtante, intelligit᷑ de friuolis tantũ, nõ aũt de reſpiciẽtibus graue præiudiciũ.& ſic reſideo cum Bart.& cõmuni opin. Cir- ca ſecundũ exemplũ Bar. cum quo tranſeũt Dd, dum allegat I. ſi quis ſeparatim.§. fin. ff. de appell.uidet᷑ ꝙ Bart. male loquat᷑:tquia i/ cet appellatio unius proſit alijs, iſtud eſt ue- rũ, ſi alij uelint,& inhæreant appellationi,& eam proſequant᷑, alias appellatio unius ſolã prodeſt appellãti, ut ibi declarat Bar. quoprę ſuppoſito nõ uidet᷑ ꝙ exemplũ Bar. poſſit co uenire, quia autalij nolunt proſequi appella- tionẽ,& tunc nõ fit plenũ pręiudiciũ, ſed pro parte tm:aut alij proſequunt᷑,& tũc debẽt te- neri ex facto proprio potius.& ſic damnã di- citur potius oriri ſtipulatori ex proſecutione aliorũ, ꝗᷓ ex appellatione illius. Aut ſumus in dubio quãdo unus appellauit,& nõ apparet an alij uelint inhærere appellationi,& adhuc non debebit cõmitti pœna, quia ut dicit tex. hic.committit᷑ pœna cõtra alios quando pro parte peccari nõ poteſt:ſed in noſtro caſu po teſt, ſi illi nolint inhærere appellationi, ergo nõ deberet unq́; cõmitti integrè pœna ex cõ trauẽtione unius quam faciat appellando.& iſtud uidet᷑ uerius, licet Ang. conſ. cccxxvi. in iij.col.ad fi.incip. ex themate& actis. aliter teneat, ut ibi per eum. Not, tamẽ ex iſto ex- emplo Bar. ſꝙ appellatio magis participat de exceptione qᷓ; de actiõe.& facit, quia ſicut ex ceptio eſt defenſio, ita etiã eſt de appellatiõe, ut cõcludit Abb. extra de ap.in rub.in ij. col. & pro hoc facit tex.in c.cũ inter.& in c.fi.de excep.fubi excõmunicatus nõ prohibet᷑ exci pere nec appellare,& tñ prohibet᷑ agere. Pro priè aũt loquẽdo appellatio eſt ius diſtinctũ tam ab actiòe ꝗᷓ ab exceptiõe, ut per Bar.in. i.in prin.in ij. col.j. de appel.& ꝓpterea appel latio expedit᷑ non per actionẽ uel except ſe per officiũ iudicis, ut dicit Bar. Ang. Imolin 1. i. 5. ſolent. ff. quando appel. ſit. gl.in c. ſuper quęſt. 6. intẽtionis. in uerb. aliꝗs. de off. dele. Bal. in rub. extra eod. tit. per n in l.imperiũ. in xv. col. ff. de iuriſ. om. iu. In iiij. q. Bar. ex eius doctri.fac cõcluſꝙ obligatio de agen. do noĩe proprio inter hæredes diuidit᷑,& qut libet hæredũ promiſſoris agendo pro e. Conf. ult. *4 15 — ropric3. 45 aid ptoparte, lodin illo caſu ta- Noder. fatent hoc- glum Bar. quantũl ̃eſtbon. Tudi alualj cohæredes bnturpræſtando: enenkad factum e⸗ pluntpræciſe cõ felſonæ prætere⸗ ſipulationes nõ dit omunis cõcluſio, iadiuiduũ, quiatur rurpromiliſſe qu nottopromiſſore liscõmitteret poœr nciniduum prout: eoff de ædil, edic. minter hæredes en delonales actiones nies agere, ne cõtt ucomunionem ine loparte reſoluat, celolut.&e ſic reſpe cetor indiuiduũ.&. iolai charus. Adc lum in caſu Lfamil dotamil üte m 1 Pater,; eut 6 5. t ut deturif. eiced n 1 D lmiut uodige u opien3 Wutalibicic t 11 ltante 9. ſ al de lntelli 2 a1 de reſdicitn lgi cefie — unlusproltahg K a Dicuant, alias appeladh ttappelläui utibickehnalt lnono videt pexenyä „Kuia auralfnolurgom Atuncnõ titplenũ dreic unr aut aln proſequumtät afacto proprio pouiwat ouus oriti ſtipuksotiayii Jexappellationeiliusaut auado unus appelachäni wlintinhærereappelaum chebit cõmittipcm qlini müttit pœnacocraqlim pecca inõ poteſt ſecun nolint inhærere mpdi eret unq́ cõmiai lnegenn lone unius quam fctuit aidei uerius, lccet Aoge oladti ncip exthenui utibiper eum. Dane „ Bar appelltiomo oᷓ de actiöe alſtchſe ſt etenſio, melücli 1 Abb. exradexpinn, 9 facit tex in ccõunt 1 3¹3 liberat᷑.& ita tranſeunt cõmuniter Doct. Ad de quòd cõtra iſtam regulã obſtat una ratio: nam qui promittit agere, promittit factũ, ſed facta regulariter ſunt indiuidua.I. ſtipulatio- nes nõ diui.j.eo. Sed reſpõde, quòd ſicut pro miſsio de non agendo eſt diuidua, ut eſt tex. hic, ita etiam debemus dicere de obligatione affirmatiua agendi, ex quo contrariorũ eadẽ eſt diſciplina..ij. in authen.ut non fiantpig. Doct.in c.qui ſentit. de reg.iur. in vi. Præte- rea contra exemplum Bar. del.ſi ſic.ij. in fin. ff.de leg.i.facit, quia non uidet᷑ aliquo modo poſſeprocedere: nam in illo caſu, ſi unus ex pluribus hæredibus ad petitionem legatarij agat ad ſpeciem,& ſic ad Stichũ,& obtineat pro parte ſua, alij uerò cohæredes nolint age re, cùm ſint obligati ad factum, fieret conde- mnatio ad intereſſe,& ſic legatarius haberet partẽ rei& partẽ intereſſe, quod uidetur ab- ſurdum& incõueniens.l.ſi ex toto.§.fi. de le- ga.i. d.õ. pro parte. ergo nõ poſſumus dicere quòd in illo caſu talis promiſsio ſit diuidua. Moder. fatent᷑ hoc de plano,& ſic quòd exẽ- plum Bar. quantũ ſit ad exemplũ illius legis, nõ eſt bonũ. Tu dic ſaluãdo Bar. ꝙ imò in d. caſu alij cohæredes nolentes agere, nõ libera buntur præſtando intereſſe, quia in illo caſu tenent᷑ ad factum ex diſpoſitione legis, unde poſſunt præciſe cõpelli ut faciant. l. ſed& hæ perſonæ.§. præterea. ff.de procur. Bar.in d. l. ſtipulationes nõ diui.in vi.q.in fi. Fallit iſta cõmunis cõcluſio, ubi exercitiũ actiõis eſſet indiuiduũ, quia tunc promittens agere dice- retur promiſiſſe quid indiuiduũ,& deberent mortuo promiſſore omnes hæredes agere, a- liàs cõmitteret᷑ pœna. Dicitur autẽ exercitit indiuiduum, prout in caſul. ꝙ ſinolit.§. ſi plu res.ff.de ædil. edic. licet enim actio redhibito ria inter hæredes emporis diuidat᷑, ſicut aliæ perſonales actiones, tamẽ debent omnes hæ- redes agere, ne cõtingeret uenditorẽ inuitũ in cõmunionem incidere, uel uenditio tantũ pro parte reſoluat᷑, cõtra not. in. ſi quisaliã. j. de ſolut.& ſic reſpectu uenditoris iudiciũ di- cetur indiuiduũ.& ita declarat Aret.& eſt ca- ſus ſatis clarus. Adducit etiã Bar. aliud exem plum in caſu l.familiæ. ff. fam. erc. ubi in iudi- cio famil.erciſ.mortuo uno expluribus hære dibus relictis, exercitiũ actiõis nõ poteſt ſcin di, ſed uel debent omnes hæredes proſequi ſi mul iudiciũ, uel debẽt cõſtituere unũ procu- ratorẽ. Pone ergo ꝙ tu uendideris partẽ tuã hęreditatis,&promiſeris agere familiæ erciſ. cõtra cohæredes, ut facta diuiſione partẽ tuã deinde ita diuiſam tradas: tu decedis plurib. hæredibus relictis, certè debebũt omnes age tit. dc uerb. oblig. cõment. ¶ 10 20 30 40⁰ 50 re pro portione ſua, ut integra portio hæredi tatis quæ ad te pertinebat, mihi poſsit dari,& iſta obligatio qua mihi tenent᷑ iſti hæredes ad agendũ, eſt indiuidua ex natura negocij, quia fortè ego non acceptaſſem partẽ, ne inciderẽ in cõmunionẽ, ſicut in ſuperiori exemplo.& ĩta intelligo Bart. quicquid dixerint moder. hic. Fall. ſecundo hęc cõcluſio, quãdo actio 60 3¹4 de agendo cõpetit ad indiuiduũ, puta ad ſer uitutẽ. I, unius. ff. de ſeruit. Bart. hic in ſeq. q. ubi uidebimus. Fall. tertio, quãdo poſſet re- ſultare incõueniẽs, de quo in§. pro parte. pu- ta quando aliquis ſimpliciter promiſiſſet age re ad certã ſpeciẽ,& deceſsiſſet pluribus hęre dibus relictis, ut õ oſtendi. Et iſtud eſt de mẽ- te Bar. dum dicit generaliter prædictam con cluſ.nõ procedere, quãdo actio eſſet indiui- dua ex natura reiꝰ.& ita teneo, licet moder. re pet. dicãt nõ reſultare iſtud incõueniẽs, quã- do partim præſtat᷑ factũ, partim intereſſe, ex quo intereſſe ſubrogat᷑ facto,& iuris æſtima- tione cenſet᷑ unũ& idem:quæ opin. nõ eſt ue ra, ut dixi in vi. notab.& cõprobat᷑ ex notatis per Imol. in l. cõtinuus, õ. ſi quis inſulã.& A- lex. in l. ſtipulationes nõ diui. in ult. col. ſ. eo. ubi qui tenet᷑ ad factũ ſub pena, ſi ante morã offerat intereſſe, nõ tamẽ euadit pœnã: ergo nõ eſt uerũ ꝙ intereſſe æquiualeat facto iuris interpretatione. Secunda concluſio eſt, ꝙ promiſsio de agendo nomine alieno, eſt etiã ipſa diuidua,& regulat᷑ ſecundũ naturã pro- miſsionis de agendo nomine proprio, ſecun dum Bart.& cõmuniter Doct. Adde ꝙ con- trariũ tenet Pet.& Iaſ.hic, per tex. in l. iam ta- men, 5. ſi tamen. ff. iudic. ſol. ubi fideiuſſores quidefendebant nomine alieno, debent con ſtituere unum procuratorẽ, ne diuidat᷑ actio: ergojidem eſt in agentibus, quia defendens a Adde, ꝗd' hoc modo potuiſ- ſet Bart. longè breuius decide re iſtamquæſt. cum duab.pre cedentibus, ui- delicet, obliga- tio de defendẽ do, de agendo, de nõ excipien do, ſunt diui- duæ uel indiui duæ, ſecũdum naturam aclio nis uel negocij ſuper quo in- terponuntur. 148 ſeu excipiens dicit᷑ agere.l.i.ff.de except. Mo der. reſpondent, quòd imò ille tex. probat in- tentionẽ Bar.in fin.dum loquitur de hæredi- bus actoris qui non coguntur per unum age re:& procedit ille text. etiã ubi iſti hæredes a- gerent nomine alieno, q́d patet, quia arguit de primo ad ultimũ caſum:& clarũ eſt quòd primus caſus eſt, quando defendebat᷑ nomi- ne alieno. Puto quòd iſta ſolutio nõ ſit uera, quia tex.nõ eſt intelligendus illo modo, imò neceſſariò debet intelligi in hæredibus acto- ris agentis nomine proprio. Nam in princi- pio dixerat de plurib.fideiuſſoribus, qui pro miſerant actori iudicatũ ſolui, deinde proſe- quitur decidendo quid in hęredibus actoris: certè ſecundũ præcedentia debet intelligi de hæredibus eius actoris, qui ſtipulatus erat iu dicatũ ſolui,&cõſequenter nomine proprio. Præterea ego nõ uideo aliquẽ caſum in iure, quo aliquis agat nomine alieno, niſi in procu ratore:tex.autẽ in d.§. ſi tamen. præſupponit quòd ipſe actor ſit principalis, nõ autẽ quòd ſit procurator, alias fatuè dubitaretur de eius hæredibus. Credo itaq; quòd opin. Petri non ſit uera, ſed intelligenda ſit ut procedat tantũ modo in caſu d. ſirame du procedit ſingu- lari ratione, de qua dicam. Cuùm ergo quæri tur, fan poſsit aliquis agere ueldefendere per plures procuratores, diſtingue faciendo tres caſus. Primus eſt, cùm cauſa uſq; à principio eſt cõmunis pluribus,& tunc poſſunt fingu- li cõſtituere unũ procuratorẽ,&onſequen- ter per plures procuratores cauſa tractabit᷑.I. ſi quis procuratorio.õ.unius. ff. de procu, Se- O0oo 2 149 a Adde quod ra tio iſtus text. eſt, qa ex quo zenditor non contraxit niſt cum uno, nõ de bet redhiberi niſt per unið ut eiuſdem na tureæ ſit cõtra- caus cuiles eſt dictractus. l. prout. ff. de ſo lut. 150 151 315 cundus caſus eſt, quãdo cauſa à principio eſt unius, qui deinde morit᷑ relictis pluribus hæ redibus,& tunc ſi exercitiũ cauſæ eſt indiui- duũ, debẽt omnes cõſentire in unũ procura- torẽ:. l. quòd ſi nolit.. ſi plures. ff. de ædil. e- dict. Fallit in iudicio fam. erciſc. cõmuni diui dundo, finium regund. quia in eis cùm quili- bet habeat ius in qualibet parte,& agatur de diuidendo illas partes, in quo poſſet etiã uer- ti præiudiciũ ipſorum ſucceſſorum inter ſe, tunc lex ſtatuit ut omnes hæredes collectiuè ſimulpoſſentagere, nec cogerẽtur inuiti da- re unum& eundem procuratorem.l. ſi fami- liæ. ff. fam. erciſc. Tertius caſus eſt, quando res quæ petit᷑ eſt diuidua, puta quantitas ſeu exercitiũ eſt diuiduũ,& tunc quilibet hæres poteſt agere, uel procuratorẽè cõſtituere pro parte ſua. l. ea quę. C. fam. erciſ.& d.§. ſi tamẽ. in fi. nam ille tex. loquitur, quando fideiuſſo- res tenebant᷑ in quantitate ſecundũ naturam ſtipulationis iudicatũ ſolui, ut etiam apparet ex d. l. iam tamen. in§. pręced. Fallit in fide- iuſſoribus qui promiſerunt iudicatũ ſolui, et conſequẽter de defendendo:quia ita promit tendo uident᷑ egiſſe, ne conditio actoris ſit de terior, ſi ſecũ litigaret, quàm ſi litigaſſet cum principali:unde ſicut ſi egiſſet contra princi palem, egiſſet cõtra unum ſolũ, ita etiã debet fieri in pluribus iſtis fideiuſſoribus, ut unum ſolũ procuratorẽ conſtituãt, quia alias fieret deterior cõditio actoris, propter expenſas li- tis,& alia incõmoda.& ita loquit᷑ tex. in d.§. ſi tamen.in fi.dum conſtituit generaliter diffe/ rentiã inter hęredes actoris& hęredes rei, ut dicũt moder.ſed ſolũ conſtituit differentiã in ter hæredes actoris,& hæredes eius rei qui promiſit de defendendo.& etiã iſto modo po teſt intelligi d.õ.ſi plures. In quinta q. Bart. collige duas concluſ. Prima eſt, fquòd ante conſtitutam ſeruitutem ſi quis promittat nõ 40 agere, talis promiſſio eſt diuidua(& in iſto ca ſu procedit fundamentũ Petri)& conſequen ter ſi unus ex pluribus hæredibus contraue- niret, nõ cõmitteret̃ pœna niſi pro parte ſua. & ita tenent cõmuniter Doct. Sed tu aduer te, quia in iſta concluſione ſunt tres aliæ opi- niones. Prima eſt, quia uidetur quòd iſte con traueniens promiſſioni, non debeat incidere in aliquam pœnam. Nam ideo in obligatio- nibus diuiduis contrafaciens punit᷑ in parte, quia damnum patitur pro parte tantùm, arg. iſtius tex.hic:ſed in iſto caſu quamuis aliquis contraueniat, nõ tamen inde oritur aliquod damnũ ſtipulatori, ex quo illi ſoli nõ tenebit ſtipulator conſtituere ſeruitutẽ. l. pro parte. ff. de ſeruit.& pro hoc optimè facit quod no- tat Paul.de Caſt. Soci.Iaſ.& alij,& 5retuli in viij.notab.fubi ſi quis promittat facere domũ ſub pœna,& unus ex pluribus hæredib. eam faciat, licet alij cohæredes nõ faciãt, nõ inci- 60 dunt in pœnã, quia nõ intereſt creditoris. Si iſtud eſt in obligationibus indiuiduis, tanto fortius deberet eſſe in obligationib. diuiduis, ut eſt noſtra cõcluſio, Nec obſtat pręiudiciũ Alciati in§. Cato. 316 litiũ.I. minor xxv. annis. ff, de min, quia pro- pter tale præiudicium accidentale, Aane 4 ret᷑ fuiſſe appoſitã pœnam iſtam, ſed propter rem principalẽ, quæ deducebat᷑ in cõtractu Licet iſta Opi.ſit Lqua, non tamen cenſeo re⸗ cedendũ à cõmuni:quia quamuis non inter- ſit ſtipulatoris, tamẽ debet cõmitti pœnna, ex quo iſte de directo cõtrafacit.. ſtipulatio ie 5. alteri.j.eod.& declaraui s in vij. notab. Se. 10 cunda opi. eſt moder. repe. qui fortius tenẽt quòd imò in prædicto caſu ex contrauentio- ne unius cõmittitur pœna inſolidũ cõtra om nes cohęredes. Nam ſecundũ eos ſiiſte aget qʒuis de iure ſua petitio nõ habeat effectum. debebit tamen illi conſtitui ſeruitus de facto. arg. l. mulier. 6.ij. ff, de cond. inſti.& l. per fun dum. ff. de ſeruit. ruſt, præd. Imol,& Paul, de Caſt.in l.ij..ex his. eo. per quã conſtitutio- nẽ de facto, ex quo fundus eſt indiuiſus, non minus nocebit᷑ domino, q́; ſi omnibus fuiſ- ſet ſeruitus conſtituta. Puto cõmunem eſſe ueriorem, ꝙ imò pœna nõ cõmittat᷑ niſi pro parte cõtrafacientis tantũ:nec eſt uerũ quod huic cõtrafacienti debeat cõſtitui de factoſer uitus. Non obſt. d.l. mulier. quia ibi erat de uolũtate teſtatoris, ut ea quæ nõ poſſunt ha- bere locũ de iure, ſortiant᷑ effectũ quem poſ- ſunt de facto:ſed hic agit᷑ contra uoluntatem teſtatoris. Nec obſtat d.l.per fundũ. quiail- le cedens ſeruitutẽ iuſtè agit, quia habet ius cedendi,& tenetur ex conuentione, unde de bet permittere eum cui ceſſit ſaltẽ uti de fa- cto:ſed in caſu noſtro iſte cõtraueniens iniu- ſtè facit, quia uenit cõtra promiſſionẽ teſtato 20 30 ris: unde non eſt par ratio utriuſque caſus.& auu p iſtud eſt de mente Bar.hic, dum dicit eſſe ma gis fauendũ hæredibus obſeruantibus con- tractum defuncti, quàm ecõtra.& hoc dictũ Bar. in notabili caſu allegat Soci. conſ.xxi in v. col.in iij.uol. Tertia ſun opi. Raph. Com. ꝙ cõtraueniẽs debeat ſolus inſolidũ incide re in pœnã, ex quo iſte agit inſolidũ. l ij.9.ex his.a.eod. ergo inſolidũ debet puniri. Sed ad hoc reſpõdẽt mod.Sen.d& dicũt eſſe de men- te Bart. ꝙ conſiderandus eſt effectus:nam li- cet iſte agat inſolidũ, quia ad ſeruitutẽ impoſ ſibile eſt agere pro parte, tamen in effectu nô poterit conſequi niſi intereſſe pro parte ſua, arg.notatoꝶ per Bar. in I.ij.§. ex his. 5 eo. ded tuaduerte, quia iſtud dictũ eſt ſatis dubium: quia uerius uidet᷑ ꝙ ſi iſte hæres agat ad con- ſtituendã ſeruitutẽ, dato quòd ſtipulator no excipiat,& conſequenter condemneft, nõ ta men debebit præſtare intereſſeb. Et ratio eſt, quia intereſſe debetur propter morã ipſius debitoris.l. ubi aũt.§.i.j.eo. d.J. ſtipulationes. uerſ. Celſus.iſte autẽ ſtipulator nõ eſt in mo ra, ex quo dicet ſe eſſe paratũ ad conſtituen- dam ſeruitutẽ, ſed moram faciuntcoh eredes cõtrauenientes, qui nolũt illi conſentire, er- go mora illorũ nõ debet ſibi nocere.c. mora de reg.iur.in vi. Nec eſt uerũ quòdhic Bart. teneat iſtam opi. nam dum Bar. dicit ꝙ in ca- ſu noſtro iſta ſtipulatio in parte fterrdrii e 50 opi. mocer he ne fiatten u d. I herade ſaan eaf ſ mil eraſail dicas ilutet nõ proceten uel quanbode bito offnſe conſttutumm ſeruituim, all dſenti uel quich fie rat ſemelpro niſiim de pliun gnt do:& iicetn uoͤd inſha ſ 1 poſſtcßfa ni ts excepil etum in ee⸗ cutiont, ſuu ci lext im tet extund⸗ 6, ta 2c) c mue rabitur. 13. notammii lgada, ſagſfle mat. c lell hae Ralen elalein lctpto Bartun ſtlaluari nil dica nguendo,non all lonic.ibi per n. Stat ergo ex ſoBar.& cõmuni ctere, quando to ins obueniſſetit imnam tunc cõmii eqvo integrũ pr ninamintali caſuc it litinere. ff. de lenter cogeretur itẽ huic hæredi omnes.In contrari cebeat cõmitti cõtt um potuerit ſtipu eiſtücontrauenie adpœnã contra alie equinõ excepit, c. ugumentũ, quia p vinre exprelſg.lp ſpul uiolſ cum ig ſcun nub. ſed in ii ſum quod cohære npœnam, quando cplionẽ reijcere i naalunoſtritex e funre Draterea * * * &dto cũ Kmmr ammichti cfacde ed dicegi onnan 3. Necodſttalpabi ens ſe „ ſeruimt iſtagi ut à,X tenetur exconlennn rminere eum dicctt dim caſunoſtroiſtecirurt t, Cun veni cönapwai denoneſtparmomum. Bar icdmätt eendã hæredibus dſenmi n defuncti, qummccind nocabil caſuꝛlegtsvin e Amece aucnẽs debeat ſol uld ¹ a. wriſl xni exquo itegtuii derendwtictie dã qxiuitr t reproprneenn 1482˙ 4 1 cui nfſimercſe zarilißeu⸗ coatecqul 152² 317 tem& ẽ, uoluit arguere à maiori: quia ſi iſtud eſt quando nõ præiudicat᷑ niſi in parte, mul- tò magis ubi in nihilo præiudicatur. Item ubi Bart. dicit de æſtimatione offerẽda, expreſſe loquit᷑ de æſtimatione præſtanda ſtipulato- ri per actorẽ, ad hoc ut habeat totã ſeruitutẽ: nõ aũt loquit᷑ de æſtimatione ſeruitutis præ- ſtanda actori per ſtipulatorẽ condemnatũ, ut patet ex eius uerbis:licet iſto quoq; caſu Bar. male loquat᷑, ut declarant hic moder. quia q́;- uis cõtraueniẽs offerat æſtimationẽ pro par- te cohęredũ, nõ tamẽ fit in totũ dominus fun di dominantis, ergo non poteſt ſibi ſeruitus conſtitui.l. ſi unus. ff. de ſeruit. ruſt. præd. nec ſtante iſto fundamẽto d. l. cùm ſilius. aliquid facit pro Bart. unde nõ uideo quomodo poſ- ſit ſaluari, niſi dicamus quòd ita locutus eſt arguendo, non autem determinando. arg. gl. in l.unic.& ibi per Iaſ.C.quando nonpeten. par. Stat ergo ex ſupradictis firma conclu- ſio Bar.& cõmunis, quã limitat Bar. nõ pro- cedere, quando totus fundus cui debetur ſer uitus, obueniſſet in partem huic cõtraueniẽ- ti: nam tunc cõmitteret᷑ pœna cõtra omnes, ex quo integrũ pręiudiciũ reſultat ſtipulato- ri:nam in tali caſu diſſenſus aliorũ nihil impe dit.J. itinere. ff. de ſeruit. ruſt. præd.& conſe- quenter cogeretur ſtipulator conſtituere ſer uitutẽ huic hæredi uincenti.& ita tranſeunt omnes. In contrariũ tamen, quòd pœna non debeat cõmiiti cõtra alios hęredes, facit, quia cùm potuerit ſtipulator exceptione repelle- re iſtũ contrauenientẽ, nõ debet poſſe agere ad pœnã contra alios, quia ſibi debet imputa re qui nõ excepit.c.fi.de iniur. Cõfirmo iſtud argumentũ, quia pœnæ nõ habent locũ niſi in iure expreſſę. l. prætor.§. diuus tamẽ. ff. de ſepul.uiol.5.cum igitur.in auth.denõ eligen. ſecun. nub. ſed in iure non reperitur expreſ- tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 318 quo alij tranſeunt. Adde quòd in contrariũ facit, quia mortuo promiſſſore relictis pluri- bus hæredibus,& diuiſo inter eos fundo, ſer- uitutes muiltiplicantur,& cuilibet parti una ſeruitus debetur,& conſequenter maius prę iudicium eſt ſtipulatori quòd omnes contra- ueniant, ex quo poſſent per diuiſionẽ plures ſeruitutes acquirere, quàm ſi unus tantùm contraueniret. l. aquam. ſf. quemadmo. ſeru. amit. l. uia conſtitui. fi. ff.de ſeru. ruſt. pręd. Reſponde tenẽdo cõmunem, quòd cùm iſta ſit ſeruitus realis, quæ eſt tota in toto,& tota in qualibet parte fundi, ut per Bar. inl. ſerui- tutes.ff. de ſeru. nõ conſiderat iſta multiplica tio, quæ fit propter diuiſionẽ fundi factam à pluribus hæredibus, ut declarat Bar. j. in ſeq. quęſt.& conſequenter non conſiderat᷑ quòd aliqui nõ contraueniant, ſed pœna cõmittit᷑ dummodo unus cõtraueniat. Amplia iſtas duas concluſiones, ut procedant etiam in ſti pulatione rem ratã haberi, quo ad hoc ut ſit diuidua uel indiuidua, non autẽ quo adpœ- nam quia nunquã cõmittit᷑ niſi pro parte cõ- trauenientis, ex quo talis ſtipulatio eſt præto ria: de quo dic ut s dixi in ij. quæſt. ubi tenui contrariũ:& adde quod not. Bal. conſ.xxxij. in ĩ.uol.ubi notabiliter conſuluit, quòd iſta ſtipulatio, dominũ ratũ habiturũ, regulatur ſecundũ naturam rei ſuper qua interponit᷑. Vnde ſi aliquis uendit rem cõmunem duo- bus,& promittit ſub pœna quòd habebũt ra- tum, ſt unus nolit habere ratũ, cõmittitur pœ ſum quòd cohæres contrauenientis incidat 40 in pœnam, quando ſtipulator potuit per ex- ceptionẽ reijcere iſtũ contrauenientẽ: nam in caſu noſtri tex.erat contrauentũ inuito ſti pulatore. Præterea eſt aduertendũ, quia licet Bar.& Doct. æquiparent iſtũ caſum promiſ- ſioni de non agendo ad ſeruitutẽ conſtitutã, tamen eſt magna ratio differẽtiæ inter utrun que caſum:nam in ſeruitute cõſtituta ſenten tia lata pro iſto contraueniente etiã prodeſ- ſet cohæredibus. I. Ioci. 5. ſi fundus. ff. ſi ſer. uen. unde cuùm talis ſententia ſibi prodeſſet, meritò omnes debent incidere in pœnã. Sed in caſu iſtius limitationis hæc ſententia nihil prodeſſet cohæredibus, ex quo ipſi nõ habẽt amplius fundum.§. ideo. Inſtit. de ſeruit. ruſt. præd.& propterea nõ uideret᷑ quòd deberẽt teneri. Non recedo tamen à cõmuni,& circa d.l. itinere.dic ut per Iaſ.& moder.hic. TSe- cunda cõcluſio eſt, quòd poſt ſeruitutẽ cõſti 50 tutã promiſſiode amplius nõ agẽdo eſt indi- 60 uidua: quia ſi unus ex pluribę hęredib. cõtra ueniret, haberet totã ſeruitutẽ. d. l. pro parte. ff. de ſeruit.& conſequenter pareret plenum præiudicium ſtipulatori, ut hic per Bar, cum na in totum, ex quo uenditio eſt indiuidua. I. cùm ex cauſa.j. eo. unde ſecundũ eius naturã regulat᷑. In vi. quæſt. Bart. cõmunis conclu- ſio eſt, quòd ſi quis ſtipulet᷑ uſum ſibi& hæ- redibus ſuis, hęredes ſinguli habebunt uſum inſolidũ,& erit nouus ufus, non aũt transfu- ſus de teſtatore in hæredes. Tu uerò aduerte, quia alia opi.quam Bar, dicit eſſe æquiorem, uidetur prima fronte uerior. Nam uerbaquę poſſunt importare ius& factum, ne grauetur promiſſor contra æquitatem, debent intelli- gi de facto.arg.l.ſtipulatio iſta..in ſtipulatio nib. j. eo.& ꝙ not. Aret.in l. cõtinuus. 6. cum quis.j. eo. unde uideret᷑ potius eſſe aſſumen- da interpretatio quòd actũ eſſet de uſu, qua- tenus non eſt ſeruitus, ſed quædam cõmodi- tas, quo caſu potuiſſet diuidi inter iſtos hære des, ut per Bart. in J. ſtipulationes non diuid. in iiij. quæſt. j. eod. Secundo confirmatur iſta opi.tnam uſus ideo eſt indiuiduus, quia reſpicit neceſſitatẽ perſonæ, unde non idem operatur pars reſpectu partis, quod totum re ſpectu totiusex quo perſona uiuere non po teſt cum pręſtatione partis tantum, ut dicunt Ioan.de Imol.Lud. Rom.& alij,& eſt cõmu- nis opi.in l. ſtipulationes non diuid. j.eo. Sed iſta ratio non poteſt militare in iſto caſu:cùm enim præſupponamus aliquem ſtipulatum fuiſſe ſibi uſum talis fundi,& ſic illum uſum fuiſſe ſufficientem pro neceſſitate ſtipulan- tis, certè ſi uſus iſtius fundi tranſiret in plu- res hæredes, non eſſet fortè ſufficiens pro O000 3 153 154 155 3¹9 neceſſitate ipſorum, ergo in tali caſu nõ debe mus intelligere de uſu indiuiduo, ſed potius de cõmoditate. Tertio cõtra cõmunẽ opi.fa cit fundamentũ laſ.hic:nam ſecundum eum ideo uult Bar.ꝙ in terminis huius quæſt. ſin- gulihæredes habeant uſum inſolidũ, quia ob ligatio incipit ab eis. quæ ratio non eſt bona, quia quãuis incipiat ab eis tamen dicitur hę- reditaria. l. hęreditarium. ff. de bon. auto. iud. poſ.& in ea habet locũ l. x 1I. tab. quia extra partem ſuam cenſentur extranei.l. cùm à ma tre. C.de rei uend.& per Bar. in l. continuus. 5. fin. in i. quæſt. j eod. Sed tamen his non ob- ſtantib. puto non eſſe recedendũ à cõmuni. Nõ obſt.quòd uideat᷑ illa uerba debere ac- cipi de uſu, quatenus eſt facti,& cõmoditas, nõ quatenus eſt iuris, quia imò in dubio uer ba ſunt accipiẽda de iure, niſi aliter actus cor rueret.d. l.ſtipulatio iſta.. hi qui.& quodno. Bald.in c. cùm dilectus. extra de cauſ.poſ.& propri.ubi intentans rei uendicationẽ poſ- ſeſsionis in libello, intelligitur in dubio intel ligere de poſſeſſione iuris, nõ autem facti, ni ſi aliter libellus corrueret, ſecundum Aret. in l. naturaliter.. nihil cõmune. inv. lectura. ff. de acquir. poſſ. de quo etiam ibi per Raph. Com.& lat.in iij.combin. adidem facit gl.in c. conſultationi. in fin. de temp. ordi. Non obſtat ſecundum fundamentum, quia puto quòdilla ratio communis non ſit uera, ut la- tius dixi in Paradoxis lib. I. cap. XxVI II. Præ- terea iſtud fundamentũ nõ eſt generale:quid enim ſi fundus eſſet magnus,& ualde ſuffi- ciens pro omnibuse Non obſtat tertia ra- tio lan uerum quòd lex XII. tab. diuidat talem obli gationem. l. hęredes,§. an ea. ff. fam. erciſ. un- de cùm ſimus in indiuiduis, quilibet repræ- ſentat teſtatorem inſolidũ, nec hæredes cen- ſentur pro parte extranei, ut expreſſe uult Bart.in d..fin.col.ij. uerſ.ſed quid ſi ſtipule- tur. Et ſic remanet defenſata opi. Bart. quam omnes ſequunt᷑. Ex iſta concluſione Bart. collige tria notabilia dicta. Primũ eſt, fquòd in re indiuidua non tranſitoria ad hæredes, ſi quis ſtipulet᷑ ſibi& hæredibus ſuis, talis obli atio nõ trãsfundit᷑ de teſtatore ad hæredes, dd in eis incipit,& conſequenter eis quæri- tur ius inſolidum.& probatur in l.ſtipulatio iſta..ſi quis ita.j.eo.unde ð in i.notabili intu- li ad declarationem iſtius text. quòd in pro- miſſione, per ſe nõ fieri nec per hęredes ſuos &ẽ.hæredes tenentur non ex transfuſa obli- gatione, ſed ex alia incipiente in perſona eo- rum.& propterea lex xX II. tab. nõ habet locũ in tali caſu:iſta enim ſtipulatio per ſenon fie- ri, regulariter nõ eſt tranſitoria ad hæredes. d.5. ſi quis ita.& eſt communis opi.& j. dicet᷑ in ſeq.quæſt. Secundũ notabile eſt, quòd cùm in cuiuslibet perſona hæredum ſit no- uus uſus, ſequitur quòd tali caſu ſint plures uſus, non autem unus.& ita etũ firmat Bart. in J.iij.6.ex contrario. in ult, col. ff. de acquir. poſſ. referunt moder, hic. Sed contra hoc Alciati in§. Cato: 30 quia ipſe multum errat: quia non eſt 4⁰ 50 60 obſtat tex.in I.ij.6. ex his. 3. eod, ubi ex perſo- 320 na hæredum non eſt alteranda conditio obli gationis: unde cùm in perſona teſtatoris ſit niſi unus uſus, non debent plures multiplica ri effectualiter. Sed reſponde quoòd illetext. loquitur in obligatione quæ transfunditur. ſed in caſu noſtro ſunt plures obligationes in perſona hæredum quæ multiplicant᷑, quia uerba contrahentiũ& natura cõtractus hoc importãt. Secũdo obſtat, quia in ſeruituti- bus realibus licet cõpetant pluribus hæredi- bus inſolidũ, tamen dicit᷑ niſi una ſeruitus,] non ſatis. ubi gl. ff. quemad. ſeruit. amit, Sed reſponde ſecundũ Dd.quòd ſeruitutes rea- — 56 les debent᷑ à re rei, quæ res eſt unica, licetper ueniat ad plures hæredes: ſed in perſonalib. ex quo talis ſeruitus debeatur perſonæ, multi plicat᷑ ſecundũ perſonas. unde infert᷑, ꝙ ſiilla res cui debet᷑ ſeruitus realis, diuideret᷑ inter hęredes, quia tũc per diuiſionẽ fierẽt plures fundi, l. cõmuni diuid,.§. i. ff.communi diuid. dicerent᷑ etiã plures ſeruitutes.& ita not.in d. J. nõ ſatis. Tertio infert᷑ ex doctri. Bart.& ex ſupraſcriptis,i ꝙ in ſeruitutibus realibus fun dus ſeruiẽs nõ grauat, licet fundus dominãs efficiat᷑ pluriũ, qui deinde eum diuidãt,& cõ ſequẽter multiplicent᷑ ſeruitutes, ſecundũ gl. 157 in d.l.nõ ſatis.& facit d.l.ergo.ff.de ſeru.ruſt. præd.& declarat Bar. hic. In contrariũ facit quod not. Ang.& Paul. de Caſt. in. ſtipula- tiones nõ diuid.j. eo. ubi dicunt, quoòd ſi quis ſit ſtipulatus ſeruitutẽ eundi de domo ſuaad domũ alterius, poteſt alienare domum,& illi cedere ius ſeruitutis, nõ autem poſſet cedere pluribus, quia grauaret᷑ promiſſor.& ſequi- tur Iaſ.hic. Moder. reprobant iſtam opin.per doctrinam Bart.hic. Puto utrunque dictum poſſe ſaluari, conſiderando quòd iſta ſerui- tus itineris de domo ad domum non ſimplici ter conſiſtit in iure reali, ſed habet aliquid per ſonale annexum, ex quo noſtra intereſt non pandi pluribus ſecreta domus:& propterea in tali caſu diſtinguerem de principalibus ad hæredes: nam in hæredibus itieloant ſer uitutes ex cauſa neceſſitatis, quia ſeruitus di- uidi nõ poteſt.d.g.ex his.& d.§. an ea. quæ ra- tio ceſſat ipſo principali cedente, unde in eo conſiderat᷑ illud incõmodũ, nõ in hęredibus, In vij.quæſt. Bart. fac concluſionem, tquod. ſi unus ex pluribus hæredibus ſtipulatoris ſit offenſus, poterit agere contra promiſſo/ rem, qui promiſit ſub pœna ſtipulatorẽ hære desq; ſuos non offendere,& conſequet᷑ pœ- nam inſolidum: ita tenet Bar. hic. In contra- rium uidetur eſſe magis cõmunis opin.& ſic quòd nõ poterit cõſequi pœnã niſi pro par- te hæreditaria.& pro iſta cõmuni opi. contla Bar. uidetur urgere primò, quia licet obliga/ tio incipiat ab hæredibus, tamen eſt hæredi- taria.l.hęreditariũ.ff. de bon. aut. iud. poſſ. 8i eſt hæreditaria, ergo diuiditur. l. ea quæ. C. mil. erciſ.& conſequẽter iſte hæres ſtipulato ris nõ debebit conſequi pœnam niſipro Par te.Sed ego tenẽdo opi. Bar, reſpondeo lur 158 ommorietun obli umpromittentis, Con competat niſi nunis opinio, qua autactio ab hæ olffde condict ir wmagna.j. eod.8 ond indeb. Rain., Hiquis cautio,. Im nläfde cond.&c lſipupillus.ff.den ondicionales, Inſti tnuerint contrariiĩ ulrss in j. quæſt gs cömunis, In ſe verat adhuc clari dus en obligatione noſtro impoſs ſteteneatur,& ſic. wme opinionem, N dlgaio poſsit alic unla quia obligant ls uad ex XII. tabul. non vem ſedh ſolum obl nlibus ſem im appa herog ahga ne zun rr. ncipit, al utem XI dplures hrrcig. ud lalls cwinctenech ecundũ thetd Ler b eſenanü „ er leruimm ralr in auiatücper ülwe keranichulſimm kenäplures ſeniwa 3. Terioinfefethil pus, pin ſeninmiun zcs no grauai lietit Runüä, qui deindeemä multiplicentſerieſt ſatis.& facitdlegktn declarat Bar lic, Nem dt. Ang& Paulce(dqil nö diuid eo ubicang latus ſewitutẽ eunditet lterius poteſtalenaxtm tus ſeruitutis, noauſenoi „,quiagrauarei prmini iic. Moder. reprobmm am Bart hic. Puooumn Quari, conſiderandoqutt cris de domo ad dommn, ſttin iure realiſecheal ncrum, exquorclntr MWuribus ſecreu dmui iiſtingueremckgiif 44328 260 321 fundamẽto aliter ꝗᷓ faciat Imol.in l. cõtinuus. 5. fi.j. eo.& dico quòd imò talis obligationon eſt hęreditaria. Nõ obſt. d. l. hæreditariũ. ꝗa ultra ſupradicta in i. notab. in caſu d. l. tex. fa- cit regulam, etiam hæreditariam dici obliga- tionem, qᷓuis cum defuncto agi nõ potuerit. Sed nos ſumus in alio caſu, uidelicet quãdo nedum cum defuncto agi nõ potuit, ſed etiã quãdo nulla obligatio erat orta, nec oriri po- tuit in perſona defuncti: in noſtro enim ca- ſu quando aliquis promittit non offendere pro ſe ſuisq; hæredibus, iſta promiſsio quate nus dicitur per ſe, nõ tranſit aliquo modo ad hæredes, quia eſt facti merè perſonalis, unde impoſsibile eſt quòd dicat᷑ hæreditaria: qua- tenus uerò promittit pro hæredibus ſuis, iſta promiſsio nullo modo poteſt obligare per- ſonam defuncti,& reſpectu iſtius nec actio nec obligatio in eius perſona orietur, unde meritò non debet dici hæreditaria. Sed in ca- ſu d. l. hæreditarium. quando quis promittit cùm morietur, obligatio ſtatim oritur in per- ſona promittentis,& ſic ante diem, licet actio non competat niſi poſt diem, ut eſt magis cõ munis opinio, quam tenet gl.& Bal. in l. uni ca. C. ut actio ab hæred. Bart. in I. i. in penult. col. ff.de condict. indeb. Bald. in J. ita ſtipula- tus, magna. j. eod.& in l. ſub conditione. ff. de cond.indeb. Rain.& Bald. in l.& ſi poſt tres. ff. ſi quis cautio. Imol. Paul. de Caſt.& Soci. in l.i. ſf.de cond.& demonſt. Paul. de Caſt. in J. ſi pupillus. ff.de nouat. Angel. de Xre. in§. conditionales.Inſtit.de uerb.obli.licet aliqui tenuerint contrariũ, ut per Bart. in d. l. ita ſti- pulatus.in ij. quæſt, principali: ſed alia eſt ma gis cõmunis. In ſecũdo uero exemplo text. res erat adhuc clarior, ex quo potuit defun- ctus ea obligatione teneridum uiueret: ſed in caſu noſtro impoſsibile eſt quòd promiſſor iſte teneatur.& ſic ille text. non urget contra hanc opinionem. Non tamen nego quin iſta obligatio poſsit aliquo reſpectu dici hæredi- taria, quia obligantur ipſihæredes. I. inter co hæredes.. quod ex facto. ff. famil. erciſc. ſed lex X II. tabul. non diuidit talem obligatio- nem, ſed ſolùm obligationes transfuſas,& in talibus ſemper loquuntur dicta iura:quod e- tiam apparet, tum quia iſti hæredes ex quo obligatio incipit, ab eis dicũtur principales: lex autem X I1. tabul, non diuidit obligatio- nes principales, ut probatur in iſto text. in fi. & facitl. tutor.5. Lucius. ff. de uſur. tum etiam quia iura dicunt obligationes diuidi per d. I. XII. tabul. d. l. ea quæ. Sed iſtud uerbum, di- uidi, nõ poteſt uerificari in caſu noſtro, quia diuiditur quod unitũ fuit: ſed in caſu noſtro, cùm obligatio incipiat in perſona hæredum, uſque à principio ſinguli hęredes ſingula ob ligatione tenentur.& hoc modo tollitur pri- ma ratio Doct. tenentium contra Bar. ISe- cundo contra Bar. adducit᷑ text.in I.ij. 6. item ſi in facto. 3. eod. cuitext. Bart. non bene re- ſpondet:nam Bart. intelligit illum text. in ob ligatione quę tranſit ad hæredes,&eſic in obli tit. do uerb. oblig cõment. 10 20 30 4⁰ 50. 60 322 gatione transfuſa, nimirum ſihæres ſtipula- toris, qui ſolus eſt prohibitus, conſequetur pœnam pro portione hæreditaria:dicũt Do- ctores quòd iſta intelligentia nimis reſtrin- git text.nam illa ſtipulatio, per te non fieri ne que per hæredem tuum&. regulariter non tranſit ad hæredes. d. l. ſtipulatio.. ſi quis uti. infra eod.& eſt communis opinio, ut hicper Alex. Fallit, quando interpoſita eſt ne ſerui tus iam conſtituta impediatur, ut uult gl. hic in uerb.fieri.in fi.declarat Soci.& Iaſ.Sed re/ ſtringere illum tex. in caſu iſtius fallentiæ eſt expreſſa uiolatio, ut etiã dicit Alex. hic: pro quo facit, quia tex. exemplificat etiã in ſtipu- latione affirmatiua, ire agere licere, quæ non interponitur ad conſeruationẽ ſeruitutis, ſed ad nouũ factũ: ergo idem debemus dicere de alia, arg. l. iam hociure. ff. de uulg.& pupill. Sed tu defendendo prædictam cõcluſionem Bar. reſponde aliter ad illum tex. qui expreſ- ſe probat intentionẽ Bart. ſi non cauillentur uerba: quia expreſſe dicit, ſipœna adiecta ſit ſtipulationi, inſolidum cõmitti:& interpreta ri inſolidum, id eſt, pro portionibus hęredita rijs, eſt interpretatio ſatis irrationabilis. Et certè eſt mirũ ꝙ Doct. tenuerint cõtra Bart. per illũ tex. qui expreſſe concludit pro Bart. ſi uerba rectè intelligant:ſed iſte error proue nit ex illa opin. cõmuni, quã latè cõfutaui in primo notab. de qua etiã aliquidj dicã. Ter- tio contra Bar.inducũt moder.quia licet ſti- pulatio incipiat à perſona hæredis,& conſe- quẽter multiplicet᷑ obligatio de perſona prin cipalis in perſonã hæredum, tamen nõ ſequi tur, ergo etiã multiplicatur ſtipulatio pœnæ. Lſi ſeruus plurium.. fi.ff. ſi quis cautio. l. ſi is qui ducenta.. cum ita. ff. de reb. dub. Si ergo non multiplicat᷑ pœnalis ſtipulatio, ſequitur quòd non tenebitur contrafaciens niſi pro parte, non autem inſolidum. Sed iſtud argu- mentum eſt leue, quia uerba ſtipulationis im portant in perſona ſingulorũ hæredũ ſingu- las obligationes principales,& ſingulas pœ- nales, ut s dixi, nõ autẽ obligatio eſt transfu- ſa, quo caſu procederet argumentũ, per no- tata per Bar. in l. continuus.§. fin. in i. quæſt. uerſ.item quæro quæ eſt ratio ibi. Idem in fa- cto indiuiduo, ſi ageretur ad intereſſe.& hoc modo poteſt defendi iſta cõmunis opi. Bart. qhæres ſiihnihisdis offenſus poſsit cõſequi pœnam inſolidum. Sed nunquid alij cohære des poſsint agere, licet illis obſtet exceptior Bart. uidetur uelle ꝙ nõ:ego in hoc diſſentio à Bart.& teneo ꝙ imò mero iurepoſſunt age re.d.5.item ſi in facto.in fi. Et eſt ratio, †quia cõditio pœnalis ſtipulationis euenit quo ad omnes. j. inter cohæredes.§.&d ex facto. ff. fa mil. erc.ergo debẽt poſſe agere, licet ex æqui tate obſtet exceptio:& iſtud credo uerius.Li mita iſtã cõcluſ. Bar.ut procedat tantũmodo reſpectu hæredũ ſtipulatoris:ſed reſpectuh redũ promiſſoris eſt ſecus, quia iſta Promnit ſio de nõ offendendo eſt tranſitoria ad hære- des promiſſoris,& cõſequẽter ſi unus ex plu 0000 4 161 162 163 a Adde glo. inl. mariti.. fi. ꝗ ibi not. Bartol. ff. de aqult. ꝗ Petr.in l.ij.C. de teſt. mil. 323 Alciati ribus hęredibus promiſſoris offendit ſtipula torem, cõmittetur pœna contra omnes non inſolidum, ſed pro portionibus hęreditarijs. ita tenet Bart.hic. Sed tu aduerte, quia iſta li- mitatio non eſt uera,& primò confunditur, quia ratio Bart.non eſt uera:nam ſtipulatio continens factum negatiuum cohærens per ſonæ, nõ tranſit ad hæredes neq; ex parte ſti- pulatoris, neque ex parte promiſſoris. gl.& Doctt in.ſi ſic. ij.ĩj.eod. Bart.& Doct. in J. ue- teris. C. de contrah. ſtipul. Nec ſimilia addu cta per Bart.probant eius intentionem, quia loquuntur in dando, nos autem loquimurin facto negatiuo. Præterea iſta limitatio confu tatur ex his quæ s dixi in i. notab.& per text. in d..item ſi in facto. nam dum loquitur de hæredibus promiſſoris expreſſe, non aperit an pœna cõmittatur inſolidum, an pro parte hæreditaria: deinde ſubdit contra auth. ſi ſti- pulator& ẽ,& in eo caſu expreſſe dicit com- mitti ſtipulationẽ inſolidum. Ergo idem de- bemus dicere etiam in primo caſu, tum quia contrariorum eadem eſt diſciplina.l. fi. C. de indi.uidui.tollen. tum etiam quia illa aduer- ſatiua, autem, hoc importat, quia præſuppo- nit eoſdem terminos& eandem qualitatem, ut per Bald. in l.omnes populi. in penul. col. ff. de iuſtit.&iur. Alex. in l. filius à patre. in x. col. ff. de liber.& poſthu. Nec obſtat ſi di- ceretur, quòd imò ille tex. probat cõmunem intellectum, ſcilicet quòd uno ex hæredibus promiſſoris contrafaciente, cõmittatur pœ- na pro portionibus hæreditarijs contra om- nes, ex quo præſupponit omnes teneri actio ne familiæ erciſcundæ: alias ſiteneretur inſo lidum, ſolus ille qui ſolidum ſoluiſſet poſſet agere aduerſus cõtrafacientem: quod etiam uidet̃ probare tex. in l. in executione.. quòd ſi ſtipulatus.j. eod. ubi dicit ex facto unius o- mnes teneri:& dictio, omnes, eſt collectiua, utper Bart. in l. hoc articulo. ff. de hæred. in- ſtit. Nam reſpondeo quòd in d.§. item ſi in fa cto.ex quo electio eſt ſtipulatoris, ut agat cõ tra quem uelit, text. dicit generaliter compe- tere actionem pro eo quod præſtiterint,& quantumcunq; ſit quod præſtiterint, ut de- claraui in i.notab.& ſic eſt uerũ dicere à prin cipio, quòd omnes tenentur, ex quo tenen- tur quidem, ſed electio eſt ſtipulatoris. Nec 5. quòd ſi ſtipulatus. obſtat contra hanc opi- nionem, imò pro ea fortiter inducitur, quia Iuriſconſ.in prin. facit quatuor mẽbra, quo- rum ſecundum membrũ eſt de ea ſpecie obli Piſdei cùm totum peti oportet, nec diui- im præſtari poteſt: in quo membro collocat obligationem, qua tenétur hæredes ad opus faciendum, quæ eſt indiuidua,& qua ſinguli inſolidum tenẽtur. deinde ſubdit, quòd ſi ſti- pulatus& ẽ, in quo exemplo ponit ſtipulatio nem pœnalem,& ſic in ea dicendũ eſt ſingu- los inſolidũ teneri, aliàs illud exemplum nõ faceret ad propoſitũ diſtinctionis, quicquid dicat gl. ibiq; cauillat illum text. Et quamuis dictio, omnis, ſit collectiua, tamen ex præce- in§ Cato. pœna inſolidum, uts dixi. tur concluſio Bart.& cõmunis hic, fut nõ procedat ſi iſta pax 10 20 30 4⁰ 50 324 dentibus dcclaratur quòd ſtet diſtributiuę 1 cùm ex cauſa. ſecundum cõmunem intell 3 ctum.j. eod. Probatur ergo ex ſupradictis 5 eſſe conſtituendam differentiam i d des promiſſoris& hæredes ſti concluſio indiſtinctè procedit do reſpectu honoris, ut uoluit Bald. not.,& Ang.hic,& eſt de mente Bart. in l licitatio.. quod illicitè. ff. de publi.& not. in d..ſorore. Et exhis infertur, an in caſu quæſtionis Bar. tſi promiſſor offendat cadauer ſtipulatoris, cõpetat actio ad pœnam cõuentam.& Aret. tenet quòd non, per deciſionem Ioan. And. in c.quia fruſtra. de reg.iur.in Mercurialib. ubi cõcludit quòd quis nõ incidit in pœnam 6o offendendo uxorem eius, cui promiſit nõo — fendere ſub pœna, quia nõ dicit᷑ uerè, ſed 3 ctè offenſus.l.eum qui.5. fin. ff. de iniur.& i pœna nõ cõmittitur ubi quis fictè offendit. .-—— l. &iſtam deciſionẽ etũ ſequunt᷑ moder.reper: hic, in nter hære- pulatoris, ſed lit ut cõmittatur Secundo limita per Lud Ro. fuiſſet facta ui 1 gore ſtatuti iſtud diſponentis:nam tunenon cõmittetur pœna niſi pro rata portione con- trauenientis,& Pro rata eius qui fuit offen- ſus.Et eſt ratio, quia cenſebitur facta uigore iuris prætorij,& cõuentio dicetur prætoria unde non cõmittetur ſtipulatio niſi pro par⸗ te:nam iſta ſtatuta æquiparant᷑ iuri prętorio ut per Doct.in l.ſeq. in prin.& in rub. C, qui admitt.Sed ego nõ teneo iſtam opi.tum quia ſuprà nõ ſum ſecutus opin. Bart.in ij.quæſt. tum etiam quia dicta per Bart.in d. ij. quæſt procedunt per uiam limitationis, quæ debet ſtrictè intelligi,& ſic in caſu ſuo, uidelicet in obligatione transfuſa, nõ autem in obligatio ne quæ incipit in ipſis hæredibus. Et ſic litex pedita iſta cõcluſio. In quantũ autẽ Bar. hic uult, fquòd quando quis eſt mortuus, nõpo teſt offendi, adde quòd idem tenet Bald inl. ſororem. C. de his qui. ut indig. Vnde infert, quod licentia offendendi bannitum finiatur morte:unde ſi quis ſpoliaret bannitum mor tuum, puniretur: quod intellige eſſe uerum, niſi interficeret et incõtinenti ſpoliaret, ſecũ- dum Paul.de Caſt. conſil. xxxiij. incip. ſuper quæſito. Et ex hoc infertur etiam ad quæſt. tnunquid mortuus poſsit criminaliter con- demnari, de quo per Alex. in. fi. in apoſt. ff. adl. Iul. maie.& an fur uel alias reus mortuus debeat ſuſpendi, de quo per Ang. Aret. in 5. interdum. Inſtit, de hæred. quæ ab inteſt. De clara iſtud dictũ Bar. duob. modis. Primò, ut dum dicit ꝙ mortuus nõ poſsit offendi, pro- cedat conſiderata ueritate: ſecus ſecundũ fi- ctionem, ſecundum Bal. in d. l. ſororem. qui ita intelligit Bart, in I. i. ff. de his quib. ut in- dig.Secundo intellige, ut nõ procedat reſpe ctu famæ& honoris: nam in eis poteſt etiam propriè offendi, ut per Bal. conſil. ccccvii. in j. col. in i. lib. quidam ciuis. Et proptereaſi quis cõmiſiſſet adulteriũ cum uidua, dicitur offendiſſe defunctum etiam propriè loquen — 165 — 657 66 t , uijroutel c 4 naiole wh,,mol hic. gaiunud 8 6 I qeſt Bariſtam rcicarur niſihab uiDoct poſtk ves bteuiter proc Oldrad pro cuius tependet ab illa c ſitsſit ſipaxab ur um loquitur in n equitantur omne weſtſtunus inter ſiternô tenetur. N maratione conantu vem: nam ſecundi orabile tum quia educit nos ad term odebet fieri inter um licillainde utniſiab uno, Cot dm quia nos lo meeſtproprie int waſkdeneg gelt. migerſali non de Alnterpretatione dundus fkdelega defnnit non æ ui Il mNemn 4* MA * Hclullo. haunin Wunndo qubchna dah adde quoditemhh em C. de his guiuindgſt hccntiaoffendenubammn cunde ſiquis ſpoluaten Punretur: quodincloi erüiceretetincömmendht Daul de Caſt conſixwi PE . Li ¹ 2 O 1 Etexhoc inferureim. mortuuspoſiit cmiu ani, de quoper Alexſilit Al maie. Aanfur velal tſuſpendi dequoperàr- um. Inſtit de hæred qhxit ſtud dictũ Bar. Cuobmci t q moruuus nigvlih maſiderata uentzre-ſcwit m. ſecundum Bal idller urt Bart inli fcelb undoimtelligeurnöpur — J honorts mmileugi eo fendiut perBicull M. d 168 169 325 hic in iij.notab. Teneo cõtra Aret.quòd imò competat actio hæredibus, prout etiam tenẽt Ang.& Imol.hic. Et ratio eſt, quia uerè dici- tur facta iniuria defuncto, quo ad honorẽ, ut ſuprãà dixi.Item quia quis dicit᷑ offendi, quan do ex illo facto poteſt petere pœnam imponi iure ſuo.l. iſtud. de manumiſſ. teſta. Bar. in l. ſi ita ſtipulatus.õ. Chryſogonus.in fi.j.eod. Sed iſtud eſt in hæredibus.d.I.i..ſi fortè. ff. de in- iur. Fortius credo quòd deciſio Ioan. And. non ſit uera, quia offendens uxorem dicitur etiam offendere uerè maritum, unde ipſi etiã nomine proprio competit actio iniuriarum. 5. patitur. Inſtit. de iniur.& iſtud eſt expreſſe de mente Bart.in d.§. Chryſogonus.& Bald. c. i.5.ſimiliter. quibus mod. feud. amitt. nec in effectu Ioan. And. dicit cõtrarium:& opinio Aret. poſſet procedere, quando fuiſſet facta promiſsio de non offendendo in perſona, proutuolunt Ang.& Bal. not. hic. In ulti- ma quęſt. Bar.iſtante ſtatuto, quòd occidens occidatur niſi habuerit pacem ab hæredibus, quia Doct.poſt Rom. referuntuarias opinio nes, breuiter procedendo, prima fuit opinio Oldrad.pro cuius defenſione tota difficultas dependet ab illa dictione, hærede, nunquid ſatis ſit ſi pax ab uno habeatur, ex quo ſtatu- tum loquitur in numero ſingulari, an uerò requirantur omnes. Et Oldra. tenuit quòd ſa tis eſt ſi unus interueniat:quæ opinio cõmu- niter nõ tenetur. Moder. tamen repet. hic no ua ratione conantur ſuſtinere dictam opinio nem: nam ſecundum eos iſtud ſtatutũ eſt fa- uorabile, tum quia mitigat pœnam, tum quia reducit nos ad terminos iuris ueteris, ergo in eo debet fieri interpretatio in mitiorem ſen- ſum,& ſic illa indefinita, ab hærede, intellige tur niſi ab uno. Confirmatur iſtud argumen- tum, quia nos loquimur in materia ſtatuti, tit. de uerb. oblig. cõôment. 10 20 30 quæ eſt proprieè intelligenda. J. iij.§. hæc uer- 40 ba. ff. de neg. geſt. ſſed indefinita æquipollet uniuerſali, non de proprietate ſermonis, ſed ex interpretatione, ut concludit Bart. in l. ſi pluribus. ff. de lega.ij. Et in ſtatutis, quòd in- definita non æquipolleat uniuerſali, firma- uit Bald. conſil.lij.in i. uol.& conſil. ccclxxx- iiij.in v.& eſt de mente Alber. de Roſ. in tra- ctatu ſtatutorũ, in i. parte. quæſt. ix. in ij. col. & per moder.in I.ij. ff.de liber.&poſthum.& facitl. ſi ſeruitus. ff. de ſeruit. urb. præd. ibi,& humanius& ẽ. Puto quòd iſta opinio non ſit uera, quia nec rationes pro ea allegatæ ſunt ueræ. Et primò dum moder. dicunt, quòd il- lud ſtatutum eſt fauorabile, credo contrariũ, quia eſt cõtra legem naturalem& ciuilem, ſe cundum quas leges indiſtinctè homicida q́d fecit expectat. c.omnis lex.iij. diſt.& I.iij. C. de epiſ.aud. Vnde fortius tenuit And. Sicul. hic, ꝙ tale ſtatutũ nõ ualeret. ſed quicquid ſit, nõ poteſt negari quin ſit odioſum, tum quia eſt correctoriũ, tum etiã quia eſt cõtra publi- cam utilitatẽ, cuius intereſt maleficia puniri. I. ita uulneratus. ff. d l. aquil. Bar. in l. quẽad- modũ. C. de agric.& cenſ.lib.xi. Nec eſt uerũ 50 60 quòd tale ſtatutũ reducat nos adterminos iu ris ueteris, quia etiã de iure cõmuni homici- dæ decapitant. d. I. iij. niſi ſint perſonæ dignio res, quæ deportant. l. pen. ff. ad l. Corn. de ſi- ca.§. item lex Cornelia. Inſtit. de pub. iud. per Ang. cõſil.xv.incip. in quæſtione præmiſſa uidere oportet. cum ſimilib. Etpropterea ma le dicũt moder.dum tenẽt, ſtante tali ſtatuto, ſi aliquis habuerit pacẽ, ꝙ nihilominuspunie tur pœna iuris cõmunis. arg. l. quotiẽs*. 5. tit. i.& q́d not. Bar. in l. ff. ui bon. rap. quę opin. nõ eſt cõmunis, ut per moder. in c, de cauſis. extra de off. deleg. unde magis placet opi. 80 ci.qui dicit ꝙ adhuc poterit puniri extra ordi nem alia pœna q́; mortis. l. ſi adulteriũ cum in ceſtu.õ.Imperatores. ff.de adulter.J.& ſi ſeue- rior. C. ex quib. cauſ.infa. irrog. Secũdo di- co, ꝙ imò in tali ſtatuto illa indefinita cõpre- henditomnes. Nec obſt. ꝙ indefinita æqui polleat uniuerſali ex interpretatione tantũ, quia iſtud eſt uerũ in diſpoſitione hominis, ſecus in diſpoſitione legis, ut eſt ſatis de men te Bar. in d.l. ſi plurib.& fa. quod not. Dyn. in rub. de reg.iur. in vi. ubi quãdo ratio ad inclu ſionẽ unius eſt eadem ad incluſionẽ omniũ, ſemper indefinita æquipollet uniuerſali:& iſtud procedit etiã in ſtatutis,& eſt de mente Bal. in d. cõſilijs,& firmar Bar. in l.omnes po puli.in iij.quæſt. vi. quæſt. principalis. ff. de iu ſtit.& iu.& iſte eſt propriè caſus noſter. Præ terea dato ſquòd regulariter in ſtatutis indefi nita nõ æquipolleret uniuerſali, quod eſt fal- ſum, tamen in iſta dictione, hæres, in ſingula ri ſemper dicendũ eſt, quòd cõprehendat om nes. per tex. in l. in uſu. ff. de uerb. ſig. ubi tex. dicit, quòd uerbum, hæres, in ſtipulationib. æquipollet plurali. certè ſtipulationes ſunt ſtricti iuris, ſicut ſtatuta,& niſi eſſet de pro- prietate ſermonis, nõ cõprehenderet᷑. l. quic- quid aſtringendæ.j. eo.& fa. õ. item ſi in facto. s eo.Item dicit tex.iſtud obtinuiſſe ex uſu, un de ſ quit᷑ ꝙ ſit propriè: quia illa dictio, pro- prie, in eum ſignificatũ capit᷑, in quẽ capit᷑ ex uſu prudentũ. I. anniculus. i. I. Alphenus. ff. de uerb. ſig. fa. l. Labeo ait. ff. de ſupel. leg. Vn de Horatius in Poẽtica: Multa renaſcent᷑ quæ iam cecidere, cadentq; Quę nũc ſunt in honore uocabula, ſi uolet u- ſus.& Quintil. lib. I. cap. v. Autoritatem, in quit, ſermonis conſuetudo ſuperat. Et infe rius: Conſuetudinẽ ſermonis uocabo cõſen- ſum eruditorũ. Apollinaris quoq; apud Gel- lium lib. XI1. cap. XIII. Non ſolùm uerborũ cõmuniũ ueræ& proprię ſignificationes lon giore uſu mutant, ſed legum quoq; ipſarum iuſſa tacito conſenſu obliterantur.&fa. quod notat Fulg.in quodam cõſilio relato per So- cinum in J. Gallus. 5. ſi eius. ff. de liber.& poſt hum,& quod notant aliqui moder, in rub. de uulg.&pup.Et ſic probatur cõcludenter per d. l. in uſu. fquòd appellatione hæredis indefi nitè in quacunq; materia ueniunt omnes hæ redes,& conſequenter in caſu dicti ſtatuti nõ erit ſatis habere pacẽ ab uno, ſed requirit a Adde Felin. in c. qꝗd olim. ex- tra de Iudæis. 170 173 173 174 327 quod habeatur ab omnib.&ita tenuit princi- paliter Vbertus de Crem. pro cuius ſentẽtia determinauit collegiũ Bononienſe, ut refert Paul. de Caſt. in l. j. C. de liber.& eor. liber. et eandem opin. tenetalic.& Eulg. ibi. Idem te net Gandinus in tractatu maleficiorum, ſub rubr. an pax facta deuulnere. uerſ. ſed pone ſtatuto. Eandem partẽ tenet Raph. Co. Lud. Rom, Pet.de Beſ. And. Sicul.& Iaſ.hic.& di- cit Alex. ꝙ iſta opin. eſt de iure uerior. Idem 10 etiam tenet Ang. in l.prohærede.§. fin. ff. de acq. hære. Eandem opinionẽ ſequitur,& ap- ellat cõmunem, Feli. in c. cùm om̃ es. in xvi. col.uerſ.fallit in caſu.extra de cõſtit.Idem te- net Aug. de Arim. in addit. Ang. in malef. in uerbo, comparent.& in termino, defenſans. Etiſta opinio tanto fortius procederet, quan do ſtatutum diceret quòd haberetur pax con corditer ab hæredibus, ut eſt gl. loquẽs de na tura iſtius dictionis, in c. in eauſis. de elect. cũ 20 ſimil. ut hic per Rom.& Bald. not.& fa. quod not. Bald. in conſil. cccccvi. in tres marchio- nes. in v. uol. ubi ſi aliqui conuenerunt in di- uiſione, ut nemo illorũ uenderet bona alteri ſine cõmuni concordia, ſub certa pœna, dicit Bal. quòd niſi omnes cõſentiant, cõmittetur pœna pro portionib. hæreditarijs, per iſtum tex. Secũda opin.in iſta quæſt. fuit Bar. d imò ſufficiat ſipax habeat᷑ à maiore parte hæ- redum, declarando maiorẽ partem ſecũdum 30 J.& ſuum. cum. ſeq. ff de pact.& iſtam opin. dicit cõmunem Axret.in d. l.pro hęrede.§. fin. ff.de acquir.hæred. quod non eſt uerum indi ſtinctè, niſi fortè incaſu aliquaꝶ limitationũ, de quibus j dicam. Adde ultra alios quòd cõ tra iſtam opin. facit, quia non uidet᷑ quòd d.. maiorem. habeat locum in iſto caſu, quia nõ uerificantur eius qualitates, ex quo uult mi- norem partẽ conſiderari ſecundum quantita tem unciarũ: nam iſtud poteſt procedere in illo caſu, in quo agitur de re hæreditaria. Sed in caſu noſtro eſt ſecus, quia ius remittendi uindictam& pacis faciendæ nõ eſt hæredita- rium, quia non tranſit in hæredes ex diſpoſi- tione defuncti, unde etiam filius qui ſe abſti- nuit, habet ius faciendi pacem, ut per Bart.& Doct.in l.ſi filius qui patri.in fi.ff.de uulg.& pupill.in l. quæſitũ. ff. de ſepul. uiol. in l.athle tas..fi.de his qui not. infam.&in d. l.pro hæ- rede. 5, fin. Vnde in re nõ hæreditaria maior 50 pars conſideratur reſpectu perſonarũ, nõ au tem reſpectu rei.c.i.de iur.patr. ubi gl. Abb. & alij. Sed reſponde ꝙ imò iſtud iusſeſt hære ditariũ, tquia de iniuria facta defuncto com- petit proſecutio omnibus hæredibus. J. i.§. ſi fortè.ff. de iniur.l. iij.. ſi ad plures. ff.de ſepul. uiol.& ſtatutũ cõſiderat tale ius tanqᷓ; hæredi tarium, ex quo uoluit pacẽ haberi ab hęrede, & ſic de uero hærede, nõ autẽ de filio qui nõ ſit hæres.& iſtud uoluit Bart.hic, dum dicit, 6o quòd ſtatutũ conſiderat hęredem qui repræ- ſentet perſonã defuncti in totum. Nonob ſtat quòd filius abſtinẽspoteſt facere pacem, ſecundum Bar.in d.l.ſi filius. quia talis etiam 4⁰ Alciati in S. Cato. 328 repræſentat perſonam teſtatoris deuol te ipſius, licet deinde abſtineat:& quo a effectum ſatis eſt ſemel repræſentaſſe, ar 1 ſi quis hæredem. C. de inſtit.&ſubſtit Pras 3 tim cùm adhuc repræſentet defunctũ fairm nudo nomine, quod ſatis eſt. arg.. ij.5. nõ 5 lum. uerſ.cæterũ. ff. de leg. præſt.& quod do. tat Iaſ.in l.cum filio.in ij. quæſt. Bart. f dele⸗ ga.i.& pro hoc etiã facit, fquia in caſu talisſt tuti ſipater monachus interficiatur, remiſsio ſpectat ad monaſteriũ, non ad filiũ, ut eſtma gis cõmunis opin, quam tenet Feder. de de- nis conſil.xxv. quidã monachus. Abb.& mo der. in c. in præſentia. de proba. Rom. ſingul. ſuo ccccl.ſtatutũ urbis ueteris.ubi dicit Lite conſuluiſſe, quicquid dixerint moder. repet. hic. Secundo cõtra Bart. quòd tex.in d..& ſuum. non probet, facit ſecundum Alex.&a- lios hic, quia ille text.loquitur quando emo/ lumentũ uenit applicandum parti, quod non eſt in caſu noſtro, in quo nõ intereſt peculia- riter hæredum. Sed reſponde, quòd imò po- teſt conſiderari in iſto caſu aliquod intereſſe pecuniariũ, quia bannitus uolẽs facereutre- ſtituatur, redimet eam pecunia, ex quo de ho micidio licitum eſt tranſigere,&ſoluere pecu niam ut remittat᷑. l.tranſigere. C. de tranſact. & tale intereſſe eſt ſatis conſiderabile.I. filiũ. uerſ.erit ergo.ff.de bon. poſſ. contra tabul.ſa cit deciſio Ang. relata per Alex. in l. Gallus. S.& quid ſi tantũ. in penul. charta. ff. de lib.& poſth.& iſtum caſum acceptationis pecuniæ etiam conſiderat Bar.in d. l. quæſitũ.& in d.l. pro hærede.. fin. Sed certè licet iſta inductio non urgeat contra Bart. alijs tamen rationib. d. l.& ſuum. non facit pro Bart. Primò, quia non procedit quando in totum fieret remiſ- ſio debiti. Secundo, quia non procedit quan do non eſſet ueriſimilis utilitas etiam aliorũ, ut declarant ibi Doct. Item ille text. loquitur de remiſsione quæ fit illi qui adhuc non eſt debitor: unde meritò hæc opinio ita indiſtin ctè intellecta cõmuniter reprobatur. Videa mus nunquid procedat ſaltem in caſu aliqua rum declarationum. Et prima eſt declaratio Alex. ut procedat, quando hæredes aliquid receperunt,& non fecerunt in totum remiſ⸗ ſionem, quia in tali caſu proprie procedit d. — 75 4NL 41C1411 tit. Iuris cio 1N RVB. Ilatuu pabæ dignior eſt 1defgauusrincipis quo- adper onam ueroò mi Dkgatusproprium nihil tltnr. ßeum proipſa iumſci ingiuſt udex quip lDrlgatuseſt udex, cui c tilgandi habente. Dihreniamagnacſtana Lruuus ſu delegatu llkes ealrgatidicuntur, ilictonen cixca cau Waunaiddelegatusli l.&ſuum.& idem etiam eſt de mente loan de vweuikcauſs enft Imol. hic, qui nõ tenet concluſionem Baran Dicgaiprinipien 9 caſu quo delictum in totũ remitteretur. de lnun⸗ nperainnan adhuc iſta declaratio nõ placet, quia in d.l. ſnanmien 2 ſuum. ſtatur facto maioris partis, quia præiu lullen ereiae 4 mitur iſtud fieri in utilitatem omniũ ut dicit 3 Autufemmmuee ibi gl.& ſequuntur omnes. quæ utilitas in ca nenie ſeeumdun ſu noſtro nõ eſt multũ probabilis. Item Bar. adle Ri Km bbaläuedöin fundat ſe ſuper fauore liberationis,& maior int chußßa n uienerdreg eſt fauor liberationis abſolutæ quàm parti- guduee wef nhcimmen cularis. I. i. ff. de donat. per Salic. in I. ſi quis ulian naenömaahen argentũ. C. de donat, Secunda declaratioeſt f 2r iaunfaniedrtheni Ang. diſtinguentis cùm loquimur anteco 8 Mäulke rucemin demnatoriã, fut unus faciendo pacem impe- 7 kaniſa, nrumnum. oce/ huben lim domin, rali diat ne iſte occiſor cõdemnetur:& ita pr dat opin.Oldra.ſed ſi ſit lata condemnatunc Sere dlcgultchn .d Dundo cömda de Sn umetemmpeanad dio bcitun eſttran(oie uubchn Ctnalget 2utremüttaf. tranligae Wemaercſleeſtſats enlint crnergo. ff ebongulm , eclio Ang. relanaperah quidſitantã inperulcimi thIitum caſumaccxpaä daſderat Barindgml xrcde ſ.fin. Sed ccnelleti urgcncontra Bznalpent wn factpoln edit quandoin ummk dcbi Secunco quiarn on cſſct ueriſimils uilfus cbartibi Dodt. Iemiecu emiinone qux ftiligitt Dtrundemeridoncqpdil — 6 c cömuriterita 4n guid procetuſim „ Ulll. A C-- 21 82 8* 23 25 26 3²29„ tunc opinio Bart.ſit uera ſaltem de æquitate, licet de rigore ſecus.Sed iſta declaratio repro batur hic per moder.& non uideo rationem cur unus debeat poſſe impedire cõdemnatio nem: nam iſto modo unus tolleret ius om- nium. l. fin. C. de autor. præſt. Nec etiã uideo probabilẽ æquitatẽ, imò ſumma æquitas eſt in contrariũ, ex quo ſtatutũ eſt correctoriũ, uts oſtendi. Et ſatis eſt, ſi homicida liberetur à pœna capitali omnibus conſentientibus, abſq; quòd liberetur cõſentiente maiori par- te. 8 propterea indiſtinctè teneo, quòd re- quiratur pax ab omnibus ſpontè conſentien tibus, non autem per metum& minas ipſius occiſoris. arg.notatorũ per Paul.de Caſt. in l. cùm te. C. de his qui prop. met. AND. ALCIATI COMMENTARIO- rum in tit. ffde uerb. oblig. finis. ANDREA 4LCIATI COMMEN T. IN tit. luris canonici de offã- cio ordinarij. 1N RVB. ARGVMENTA. Legatus Papæ dignior eſt cæteris ordinarijs. Delegatus principis quo ad eius iuriſdictionem eſt maior, quo ad perſonam uerò minime. Delcgatus proprium nihil habet, ſed delegantis iuriſdictione nititur. Ohhĩcium pro ipſa iuriſdictione ſeu pro eius exercitio capitur. Ordinarius eſt iudex qui propriam iuriſdictionem habet. Delegatus eſt iudex, cui cauſa committitur ab alio poteſtatem dclegandi habente. Diſerentia magna eſt an alicui ſit mandata iuriſdictio, an uero ſit datus ſeu delegatus iudex ſimpliciter. Iudices delegati dicuntur, quibus ordinarius ſuam mandauit iu- riſdictionem circa cauſarum uniuerſitatem. Ab ordinario delegatus licet non poßit ſuam mandare iuriſdi- ctionem, iudicem tamen dare poteſt. Difftrentia inter legatum proconſulis& alios iudices. Proprium id eſſe dicitur, quod perpetuum eſt& manſurum. Legatus proconſulis eſt neceſſarius. Dati iudices qui dicantur. Delegatus à legato ſedis apoſtvlicæ, ſubdelegare poteſt alium iu dicem, quemadmodum& legatus proconſſulis. Iudices ex ſacra iußione uel fõrma delegati qui dicantur. Delegati principis etiam dicũtur qui ad partium petitionẽ iudi ces in cauſis conſtituuntur. Delegati principis in quibus ab ordinarijs differant. Fortuna imperialis nunquam moritur, ſed ſemper eſt. Cõſeruatores cur dicti,& quatenus poteſtas eorũ ſe extendat. Inquiſitores hæreticæ prauitatis dicitur iudices delegati, etiam ad cauſarum uniuerſitatem. Auditores curiæ ſecundum aliquos ordinariam in cognoſcen- do, delegatà uerò in pronunciando iuriſdictionem habent, in totum tamen delegati dici debent. Auditores Cardinalium æuiparantur legatis proconſulum. Vicarij dictio generalis eſt,& poteſt quemlibet alterius uicem gerentem comprehendere. Vicarius ſeu miſſuis dominicus ordinariam habet iuriſdictionẽ. uide contrarium num. 24. Vicari ſeu miſſum dominicũ iuriſdictionem ordinariam non habere, quinq; rationibus conuincitur. Vicegerentes qui di cantur. lbid. Vicarius ex mandato ſuperioris ab epiſcopo ſeu ordinario ſuo tit. de uerb. oblig cõment. 10 20 30 50 60 330 conſtttutus, codem honore eſt affciendus, jſdemq́; pri uilegijs gaudet, quibus&ipſe epiſcopus:ſiuerò ab ipſo epiſcopo tantum, ſecus. 27 Vicerectr ſtudij quo ad honorem& priuilegia æquipa- ratur uicario epiſcopi: diſtngue tamen prout habes in ſequenti num. 28. 29 Vicario iure alieno iuriſdictionem habenti, tantus nõ habe tur honos, quantus ſi autoritate principis ſit cõſtitutus. Ibi. Vicarius ſeu miſſus dominicus dicitur officialis ab epiſco- po ad uniuerſitatem cauſarum conſhtutus. 30 Subrogatum in pœnalibus non ſapit naturam eius, in cuius locum ſubrogatur. Ibi. Statutum ne à ſententia præfecti appelletur, nò extendi ad eius uicarium ſeu uicegerentem, qui præfe ctus proprie dici nequit. 321 Pæna impoſita offendenti magiſtratum, non habet loci in offendente eius uicarium. 32 Offendens ambaſiatorem incidit in crimen læſcæ maieſtatis. & idem in uicario ſeu nuncio principis. 33 Arbitrorum iuris ſpecies uaric.& num.;34. 35. 36 Statuta recipiunt declarationem à iure communi. 37 Executores iudices qui dicti.& num.39. 38 Executor, apparitor ſeu nuncius, quis dicatur. 40 Chartularij iudices qui dicti. RVBRICA. =joTàa exiſta rubrica, quòd lega tus tPapæ dignior eſt cęteris or dinarijs. quod probatur, argu- mentando aà ſituatione titulorũ: quod argumentũ ualet, ut per Barc.in rub. ff. de eo per quem fact. erit.& in J.iij. ff.de confirm. tutor. Nam illi, de quibus prius tractatur, cenſentur digniores. I. ij. ff. de albo ſcrib. quod tamen intellige ut dicã. tSed nũquid idem eſt in delegato principis, ut dicat᷑ dignior ordinario? Alex.& moder. in rub.ff. de offi. eius cui&6 ẽ. dicunt quod ſic, per tex. in c. ſtuduiſti.&.tit.i.& in c. ſanè.& c. paſtoralis. S. tit. ij.& fac. quod not. Abb. in c. cùm cõtingat.. de reſcrip. Per quę iura, poſt multa argumenta, in effectu cõcludit Alex. quod delegatus principis eſt dignior& ma- ior ordinario, ſed iuriſdictio ordinaria eſt fir mior.quod intelligũt moder.in rub. 3. tit.ij. ꝙ delegatus ſit maior nedum reſpectu cauſæ ſi bi cõmiſſæ, ſed etiam abſolutè& generaliter loquendo. Sed aduertendũ eſt, quia iſta con- cluſio ita ſimpliciter intellecta, nõeſt uera. Et quòd delegatus nõ ſit maior, probatur, quia ſicut ipſe repræſentat principem, ita etiã or- dinarij repræſentant,& dicunt᷑ gerere uices principis, ut eſt text. in auth. de appell. õ. ſimi- li. ibi, uice ſacri cognitoris.& in J.i. in fi. C. de offi.uicar. Bene facit quod not. Iac. de Belui. in auth.ut defuncti ſeu funera.§. fi. per illum text. ubi probatur quòd ordinarij dicunt᷑ ha- bere iuriſdictionẽ nedum à lege, ſed etiam à principe.Quòd autẽ nõ ſit dignior, probatur alia ratione. Nam magiſtratus ordinarij, alij ſunt ſuperilluſtres, alij illuſtres, alijq; ſpecta- biles,& alij clariſsimi:qui ſunt gradus digni- tatum, ut eſt gl. in§. cumqʒ; hoc. in procœm. In ſtit.& not.in J. i. ff. de offi. eius cui& ẽ. Et iſtis æquiparantur etiam ordinarij de iure Cano. c. ij.j.de off. leg.lib.vi. Sed delegatinon com- prehenduntur in aliquo iſtorum graduum, 331 Alciati in rub. tit. iure ſuæ delegationis, ergo non dicuntur ha- bere aliquam dignitatem iure ſuæ delegatio- nis,& conſequenter nõ poſſunt dici dignio- res ordinatijs. facit c. ſtatutum.j. de reſcript. in vi. Et propterea concludendo uidet᷑ diſtin guendum, quòd aut loquimur quo ad perſo- nas ipſorum,& tunc ordinarij dicuntur di- gniores,& maiores: aut loquimur de iuriſdi- ctione ipſorum,& in iſto caſu ſaluatur cõmu nis opinio, quia iuriſdictio delegati eſt maior 3& dignior. Et eſt ratio, fquia delegatus pro- prium nihil habet, ſed delegantis iuriſdictio- ne utitur. l. i.. fin. ff. de offic. eius cui& ẽ. Vn- de iuriſdictio delegati à principe, tanq́; pars iuriſdictiõis principalis, eſt dignior& maior qualibet alia iuriſdictione ordinaria,& etiam eſt potentior, ex quo eſt magis ſpecialis:& generi per ſpeciem derogatur. d. c. ſtuduiſti. Et conſequenter infertur, quòd talis iuriſdi- ctio eſt etiam dignior iuriſdictione quam ha bet legatus, qui habet ordinariã. d. c.ij. de off. Ieg. in vi. Vnde meritè Romanus Pont. pri- mò fecit rubricã de officio delegati, qui cùm utatur iuriſdictione ipſius Pontificis, habet iuriſdictionem digniſsimã,& fortiorem qui buſcunq; alijs. Deinde poſuit rubricã de offi cio legati, qui habet iuriſdictionẽ digniorem quibuslibet ordinarijs. Deinde dixitde iuriſ- dictione ordinariorũ:& ſic gradatim proſe- cutus eſt, habito reſpectu ad iuriſdictionem, nõ ad perſonas. Iſtud etiã ſuadetur ex uerbis rubricæ, dum dicitur, de offic. ordinarij, non 4 autẽ de ordinario: nam fofficiũ capitur pro ipſa iuriſdictione, ſeu pro eius exercitio, ut per Bart.& Doct. in l. i. ff.de iuriſd. om. iudi. de quo etiam per Doctt.in rub.. tit.ij. Pro declaratione rubricæ uidendum eſt, 5 fqui ſint iudices ordinarij,& qui ſint delega- ti. Et ordinarij ſic poſsũt definiri, ut dicamus eſſe iudices qui propriam iuriſdictionem ha- 40 Com. Imol. Ioan. de Ana. in repet. Ang.&- bent à lege ſibi delatam, circa uniuerſitatem aliquorũ ne ex not. per 8 gociorũ. Et iſta defi art.& Doct.in l. more. ff. de iu- nitio colligit riſd.om.iud. Et quod in ea dicitur, àlege: in- tellige idem in æquipollentibus, ut eſt prin- ceps, conſuetudo, populus, uniuerſitas, ut de clarat ibi Bart. Et quod dicitur, circa uniuer- ſitatem cauſarũ& negociorũ: intellige iſtud etiam de una ſpecie cauſarũ tantũ:puta, ſi ſta- tutum conſtituat particularẽ iudicem in cer- tis cauſis, puta de cauſis fideicõmiſſorũ. arg. Inſtit.de fideicõm.hæred. in prin. uerſ. quod quia iuſtum.& fa. tex.in c.i.3. de offi. archidi. 6 Delegatus autẽ iudex ita definitur:eſt iu- dex cui cauſa cõmittitur ab alio habente po- teſtatem delegandi, uices illius gerens, nihil propriũ habens. quam definitionẽ declara& proſequere ut per Alex. in rub. ff. de offi. eius cui& ẽ.& Canoniſt. in rub. 3.tit.ij. Iſti autẽ iudices delegati alio nomine dicuntur etiam pedanei, ut in tit. C. de pedan, iudi.& etiam di cuntur iudices dati.c.fin. 3.tit.ij.& l. à iudice. C.de iud.& etiã dicunt᷑ iudices quibus man- data eſt iuriſdictio, ut in rub,. ff, de offic, eius 33² cui& ẽ. cum ſimil.& ita cõmuniter tenetur Sed iſta opinio nõ uidetur uera. Moueor fquia magna eſt differentia, an alicui manda- ta ſit iuriſdictio, an uerò ſit ſimpliciter datus ſeu delegatus iudex. Iſtud probatur ſic. ludex delegatus nõ poteſt aliũ ſubdelegare, e, cum cauſam.in fi.j.de appell.not. in c. is cui. de off. deleg. in vi.& d.l.A iuclice.& tamen iudex cui mandata eſt iuriſdictio, poteſt ſubdelegare 10 tex. eſt in l. cum prætor.§. is quoc;. ff. deiudi. Nec obſtat quòdibitex. exemplificat inle gato proconſulis, quia exempla non reſtrin- gunt regulam. l. i.5. quod uulgò, ff. de ui& ui arm. Secundo probatur, quia à iudice dele- gato appellat᷑ ad delegantẽ.j.i.in prin. ff. quis & à quo appell.& tamen à iudice cui manda- ta eſt iuriſdictio appellatur ad eum, ad quẽ a pellaretur ab ipſo mandante, d. Li.§,i. Etintel ligere illũ tex. de eo delegato, ſeu uicario, qui z0 ſedet in eodem tribunali, eſt mera diuinatio, quicquid dixerit ibi Bart.& propterea adhæ- rendo uerbis Iuriſconſultorum, puto eſſe di- ſtinguendos iſtos iudices, ut ĩ dicam. Etfpri a mò ſunt iudices quibus mandata eſt iuriſdi- ctio,& hi dicũtur illi, quibus ordinarius man dauit iuriſdictionẽ ſuam circa uniuerſitatem cauſarũ, ſecundũ gl. in. i.§. qui mandatũ, ff. de offic. eius cui& ẽ. Et tales poſſunt etiam di ci delegati ad uniuerſitatẽ cauſarũ. Mandata 30 etiam iuriſdictio dicitur, quãdo eſt mandata ab ordinario ad unam cauſam tantũ.l. ſolent. &l.ſeq.ff. de iuriſd.om. iud.& hoc caſu orcdi- narius nihil dicitur apud ſe retinuiſſe de iuriſ dictione circa cauſam quę delegata eſt: unde talis delegatus in totum cenſetur ſubrogatus ipſi ordinario,& cõſequenter ab eo idem pro uocatur, quod prouocaretur ab ordinario, à quo iuriſdictio eſt mandata. d. l.i..i.ff. quis et à quo. S&ita ibi tenet Albe. Gloſſ. quam ſequit lex. Aret. ac Soci. idem tenet Fulg. in ſolẽt. ff. de iuriſd.om.iud. And. Sicul. c. ſuper quæ ſtionũ..porrò. 3. tit.ij.tEt talis delegatusli-9 cet non poſſit iuriſdictionẽ ſuam mandare,l. fin. ff. de offi. eius cui& ẽ. tamẽ poteſt dare iu dicem, ut eſt text. in d. l. cùm prætor.§i.&ibi moder. ſolent repetere iſtud tutius.& idem firmat Lancel. Decius in d. l. fin. Et legati pro conſulum habent talem iuriſdictionè, unde so frequenter Iuriſconſultus arguit de iſtis lega tis, ad eos quibus mandata eſt iuriſdictio ab alijs ordinarijs, ut per Bar. in d. l i 9. qui inuo- Iutum. in l.i. ff. de ſuſpect, tut.& in l. cognitio. de offi.eius cui& ẽ. Et pro hoc etiã facitl.nec quicq́;./.fin.ff. de offic.proconſ. quicquid di⸗ xerint aliqui moder. in.. more. ff. de iuriſdic. om.iud. qui conantur reſpondere ad iſtaiu ra,& male. Et propterea legatus proconſulis poteſt dare iudicem. d. l.cm prætor.&l. lega 60 tus. ff. de offi. proconſ. ſecundum literam bi⸗ ſanam, quæ ſtat affirmatiuè, ut dicit Ang. Do 9 litianus in ſuis Miſcellaneis. †Eſt tamen alia differentia inter legatũ proconſulis,& cæle ros:quia proconſuli nõ licet inconſulto pr. In cipe rlpudlulianum; imeſt differenti lidebethaberele fdeoffic. procor itos iudices, q dio, credo quod t uprobaturin dll ddemj. eod. 1 fSecundo ſunt dlegatiad cauſæ lmad definition dattalem iudicem liquamiuriſdicti- tueniſiillam ſpe nequa actus cõm cetali iudex ſolui liclario, d.,Aiudic bete iudicandi fac wemin integ.&ẽ lucicem dare, d.. turad delegantem puollmperatore pollet exequi ſene emdecdit, exequi tere iudic. uod aniuriſdictio: q; agdlcognitio,& dericum in glper Ahicic ürrr il gubont iunldictionẽ ſuamciam . lecundäglinlißgun c us cui& Rtuiigit egaiiad uniuerſiasautn mriſddictio dicinn guht dinarioad unamculmti eo ft. de iuriſd om ind èln. - uhi diciturpuſem tur, quodprouocaremtdu riſdictio eſtmanchndlii Kita citenetälbe Glli lmol loan.de Amäihigt rer ac Soci idem mnsfi- urid om iud Anidiuls 1 pond. 5 tt jfkiubi n polſtiuriſdiirnülum D zc off eius cuid myu areſtten. indlamhen er ſolem repeteeitet 9 10n t . nce Decisndl 11 12 333 cipe remouere legatũ.l. ſolent..i.ff. de offic. proconſ. quod non eſtin cæteris ordinarijs, qui iuriſdictionem mandauerũt.l. iudicium ſoluitur. ff. de iudi. Et ex hoe ſequitur, quòd iſti legati, quãdo eſt eis mandata iuriſdictio, dicuntur habere propriam iuriſdictionem. l. legati. ff. de offic. proconſ. quod non eſt in a- lijs. d. l. i.5, qui mandatum. Illud enim dicitur proprium, quod eſt perpetuum& manſurũ, ut not. gl. in d. l. i. iuxta illud Vergilianũ, Da propriam Tymbræe domum.& in ſexto Ae- neid. Propria& ſi dona fuiſſent.& utrobiqʒ ita Seruius exponit.unde cùm iuriſdictio nõ poſsit auferri à legatis niſi conſulto princi- pe, dicetur perpetua. l. iuriſperitos. ff. de ex- cuſ.tut.c.ſi gratioſe.j.de reſcript.in vi. facit I. ſufficit. ff.de cond. indeb.& quæ notantur in l. apud lIulianum.§. fin. ff. de leg. i. t Alia e- tiam eſt differentia, quia nececenas procon- ſuldebethabere legatos. l. obſeruare.§. pen. ff.de offic. proconſ. quod non eſt in alijs. Et in iſtos iudices, quibus mandata eſt iuriſdi- ctio, credo quòd tranſiuit mixtum imperiũ, ut probatur in d. l.cognitio.& dicã in c. quod ſedem.j. eod. tSecundo ſunt iudices dati, qui dicuntur delegati ad cauſæ cognitionẽ tantùm, uel e- tiam ad definitionem:& quando ordinarius dat talem iudicem, non cenſetur a ſeabdicare aliquam iuriſdictionem, ſed ſimpliciter man dare niſi illam ſpeciem ſuæ iuriſdictionis, ſi- ne qua actus cõmodè explicari nõ poteſt:un de talis iudex ſolùm dicitur fungi munere iu diciario.d.l.à iudice.& alibi dicitur tantũ ha- bere iudicandi facultatẽ. l.fin. C. ubi& apud quem in integ.& ẽ. unde talis non poteſt aliũ iudicem dare. d. l. à iudice.& ab eo appella- tur ad delegantem. d. I. i. in prin. ff. quis& à quo. l.Imperatores. ff. de appell.& talis non poſſet exequi ſententiam ſuam, ſed is, qui eum dedit, exequitur. I. à diuo Pio. in princ. de re iudic. Quod non eſt in eo, cui ſit man- data iuriſdictio: quia talis habet executionẽ. arg.d.l. cognitio.& facit gl.in c. ſi quis contra clericum.in gl.penul.j. de for. comp.& quod not.in c.paſtoralis.§. quia uerò. 5. tit. ij. Idem ſi duo dati iudices diuerſas ferant ſententias, ſtant in pendenti, donec is qui eos dedit, alte ram confirmet.l.duo iudices. ff. de re iudi. Et iſtam differentiam inter iſtos iudices tradũt præfati Doct. in d. l. i. ff. quis& à quo.& pu- to quòd ſit ueriſsima, licet moder. in locis or- dinarijs non faciant aliquam mentionem de 13 hoc, ſed iſta ſimul confundant.& ex iſtis re- ſultat uera declaratio ad text. in c. cùm Ber- toldus.j.de re iudic.ubi eſt tex. quòd delega- ti à legato ſedis apoſtolicæ, poſſunt ſubdele- gare. Nam ille text. debet intelligi, quando le gatus mandauit dictis delegatis iuriſdictio- nem ſuam quo ad illam cauſam. Et hoc mo- do tollitur magna difficultas, in qua ibi Abb. dc offic. ord. cõment. 10 20 30 40 50 60 plurimum laborauit,&tandem reſidet, quòd ſit ſpeciale in delegatis legatorum ſicut eſt in legato procõſulis.d.l.legatus. ſecũdum eum. 334 quæ opinio non eſt uera, ex quo, quantum ſit ad hoc, nulla ſpecialitas eſt in legato pro- conſulis, ut ſuprà oſtendi. Tertio ſunt alij iudices, qui dicũtur ex ſa- cra iuſsione, uel ſacra forma delegati: nam hi ſunt dati à magiſtratibus ordinarijs, acceden te iuſſu principis. Pone, aliqui litigabant ſub iudice ordinario,& actor uel reus(fortè quia cupiebat cauſam citius expediri, uel inuitus litigabat ſub ordinario) ſupplicauit principi ut mandaret iudici ordinario, quòd cauſam alicui cõmitteret, qui forſan procederet ſum mariè, uel alio modo,& princeps per reſcri- ptum, hoc concludebat: talis delegatus dice- batur iudex datus ex ſacra forma,& licebat indiſtinctè de hoc ſupplicare principi ante li tem conteſtatam, ut eſt text. in authent, de li- tig.§. omnem. uerſ. ſi uerò apud iudicem.& ibi gl.in uerb.competentem. in authen. de li- tig.& eſt text.in auth.in medio litis non fieri ſacras iuſsiones,& tales iuſsiones nõ ualent, niſi ſubſcriptæ ſint a Quæſtore,& cõtineant, inter quos,& ad quem iudicem,&per quam fuerint directæ perſonam, ut eſt text. in auth. ut diui.iuſsio. Et de iſtis iudicibus loquitur etiam text.in§.ſi uerò.& in auth.de exhiben. reis.& hunc intellectum ad illum text. tenet Comen. Puteus,& AXlex. in I. à diuo Pio. in prin. fl.de re iud. ubi etiam moder. ſequũtur. Idem tenet Alex.& Riminald. in I. ij. in vij. col. ff.de iuriſd.om. iud. Et de his iudicibus e- tiam intelligitur text.in l.fin. ff. quis& à quo. & in l.i.. ſi quis in appellatione. ff. de appell. ubi probatur, quòd à talibus appellatur ad iu dices qui eos dederunt, non autem ad princi pem.& ille text. fortiter urget. faciunt not. in c. licet in corrigendis.ſ.eo. de quo dic ut dixi in I. i.5. ſi quis Fpiler orrhie uerb. oblig. Quarto ſunt delegati principis, de quib. loquitur rub. S. tit. ij. qui ad petitionem par- tium, conſtituuntur iudices in cauſis:& ex quo derogabant iuriſdictioni ordinariæ, eo- rum cõmiſſiones ſunt ſtrictè interpretandæ, ut eſt gl.in c.i.de reſcript.in vi.& in c.P.& G. ſupraà tit.ij.& per moder.in c.ſi quando.in fi. eo.tit. Vnde ſi ſumus in caſu in quo nullum reſultet præiudicium ordinariæ iuriſdictio- ni, tunc fiet lata interpretatio, ut dicunt mo- der. in c. prudentiam.§. adij cimus. per illum text.3.tit.ij.t Et inter iſtos delegatos& ordi- narios, reſpectu iuriſdictionis, ſunt multę dif ferentiæ, quæ enumerantur per Alex.& mo der.in rub.ff. de offic. eius cui& ẽ. Et tales de legati mortuo principe re integra, non poſ- ſunt amplius cognoſcere,& expirat eorum iuriſdictio, ut habetur in c. gratum.& in c. re- latum. S.tit.ij.& in 1.more. ff de iuriſdict. om. iud. Quod tamen uidetur limitandum, non tanquam à Pontifice, uel Imperatore, ſed tan quam à ſede apoſtolica, uel ab imperiali for- tuna, ſeu iudiciali culmine, de quibus legi- tur text.in l.fin.in prin. C.de iudicijs.t Nam ex quo imperialis fortuna nunquam mori- tur, ſed ſemper eſt, ut dicit Bald. in extrauag. Pppp 15 16 17 18 19 20 335 de pace Conſtan. in x. col. in uerb. conceſſi- mus.§. quia igitur. in authen. quomodo opor tet epiſcopos.& quod not. Innocin e.licet.j. de foro compet. meritò per principis mor- tem non debet eorum iuriſdictio extingui. & pro hoc facit text.in c.ſi gratioſe.j.de re- ſcript.lib. vi. qui tex. licet loquatur in gratia, tamẽ uidetur idem in delegatione. Ad idem facit text. in c. quoniã Abbas.a. tit.j.& quod not. Doct. in l. qui liberis.§. hæc uerba. ff. de 0 uulg.& pupill.& ita uidetur ſenſiſſe Bar. in I. i. in iiij. col. ff.de iuriſd. om. iud. Et ſub iſta ſpecie iudicum continenturfconſeruatores, qui ſunt delegati à Pontifice, utà manifeſtis iniurijs aliquem conſeruent nec in alijs poſ- ſunt ſe intromittere. c. i. de offic. deleg. lib. vi. Et licet Bald. in rubr. 6. tit. ij. dicat quòd iſti conſeruatores habent ſe ad delegatos tan- uã excedentia& exceſſa, tamen puto quòd propriè ſint delegati: quia quamuis in aliqui bus ab alijs differant, ut declarat gl. in c. fin. eod. tit. lib.vi.tamen illæ differentiæ non re- ſpiciunt ſubſtantiam iuriſdictionis, unde nõ faciunt ea differre ſpecie. gl. in I. pacta con- uenta. ff.de contrah. empt. Et idem etiam dicendum eſt de inquiſitoribus hæreticę pra uitatis, qui ſunt delegati, ut probatur inc. ne clerici. in fin. per locum à ſpeciali.j. de hæ- ret.in vi.& firmat Io. And. in c. per hoc. eod. tit.& lib.& Abb. in c. fin. in penult. col.j. de re iud.ubi dicit eos eſſe delegatos ad uniuer- ſitatem cauſarum. T Sed pulchrum dubium eſt, quid in Auditorib. curiæ:& gl. in Clem. auditor. de reſcript. dicit quòd habent ordi- nariam in cognoſcendo, ſed delegatam iu- riſdictionem in pronunciando. Et propte- rea infert Gemin.& ſequuntur moder. in c. primo, de reſcript. in vi. quòd excommuni- catus poterit impetrare reſcriptũ ad aliquem ex eis, ex quo per huiuſmodi reſcriptum nõ dicitur cauſa committi, cùm ſint ordinarij, ſed ſoluùm diſtribuit,& reſcriptum tenet: li- cet talis Auditor non poſſit uenire ad diffi- nitiuam, uigore talis reſcripti. d. c. i. Sed Bal. in l.præcipimus. in prin. C. de appell.& I. fin. per illum text. C. ubi Senatores uel clariſſi- mi ciuiliter uel criminaliter conueniantur, tenet quòd imò tales Auditores in totũ ſunt ordinarij:& dicit quòd iſtam quæſtionem habuit tempore Cardinalis Sabinenſis, qui cùm haberet duos Auditores, ne indiſtinctè procederent, ordinauit quòd nemo illorum procederet ſine ſua ſpeciali cõmiſſione: ſed tamen erant ordinarij, quia iſtud fuit cauſas diſtribuere, non delegare. Contrariam opi- nionem, quòd imò ſint in totum delegati, te- net Anton. de But.& ſequuntur cæteri in d. Clem.auditor. Mouentur, quia cùm ſpecia- lis fuit commiſſſio illis certæ cauſæ, debent dici delegati, per not. per Bart. in d. l. more. & traditur in Clem.ſi principalis.de reſcrip. Iſta opinio mihi placet, non obſtante ratio- ne Baldi: quia eius fundamentum procede- ret, ſi probaretur quòd ante talem commiſ- Alciati in rub.tit. ſionem haberent uniuerſalè iuri ſaltem in genere: nam tunc illa bene diſtribueret cauſas, Nec o 20 30 4⁰ 50 60 336 ſdictionem commiſſio bſt.glin d. Clem, auditor. quia procedit de ſtylo curixæ non de iure, ut dicit ibi Imol. alij. Et iſtud tanto magis pro toribus Cardinalium. Nam iſt tur legatis proconſulum. arg. & ſequuntur cedit in Audi- 1 æquiparan- text. in c.ij.de offic.jeg.in vi.& firmat Abb. in d. c. cum Be toldus.per illum tex. Bald. in l.à iudice, C d iudicijs. Moder. Peruſi. in c.cum cauſam n viij.quæſt. j. de appell. Felin. in c. ſuper quæ- ſtionum. 5. ſi uerò..tit.ij.& tamen in eis non fit diſtributio cauſarum, ſed habent tantum iuriſdictionem mandatam, d.§. qui manda- . 1.. tam. Si uerò eſſet aliquis Auditor conſtitu- tus à principe, ad uniuerſitatem cauſarum. 2 puta in cauſis appellationum, talis habebit ordinariam, ut dicit Bart, in d. l. præcipimus. Et ita intelligendi ſunt Doct.ibi. Quid au- tem ſit de Auditore Cameræ,& Auditore contradictarum, ponunt omnes in dicta Cle men. auditor. ubi concludunt quòd habent ordinariam. Dic utper eos. Quinto ſſunt Vicarij:quæ dictio eſt gene ralis,& poteſt comprehendere quemlibet, qui uicem alterius gerit.I. uicarius. ff. de le- ationib.unde dicitur etiam ſeruus uicarius. J. ſi ſeruus Meuij. ff. de pecul.& l. Stichus ha- bet.ff.de pecul.lega. Vnde dicitur etiam ui- carius eccleſiæ, qui eſt uicarius rectoris, de quo in c.poſtulaſti.de reſcrip. & in c. G. per- petuus.de fide inſtr. Sed capiendo prout fa- cit ad propoſitum noſtrum, uicarius dicitur officialis conſtitutus ab epiſcopo, ad uniuer⸗ ſitatem cauſarum: qui alio etiam nomine di- citur miſſus dominicus. c. i. de regularib. ci. de frigi.& malefic. Erttalis habet iuriſdictio- nem ordinariam, ut dicit gl. in c. ij. de offic. ui car.lib. vi. ubi probat quòd tali uicario com- petunt etiam cauſæ mixti imperij,& cæteræ quæ nõ competunt niſi ordinarijs. Adidem eſt gl. in c. Romana. in prin. in uerb. generali ter.per illum text.de appell.in vi.ubiab ipſo uicario appellat᷑ ad ſuperiores epiſcopi, qui eum conſtituit, nõ ad ipſum epiſcopum. Et idem not.in c.perlectis.xxv. diſtin.& inc.ij. A ne prælati uices ſuas& ë. Quod intelligit R- lex. in dicta rub. procedere, niſi eſſet conſti- tutus ſolum in certa parte dicœceſis ad certos actus, ut ibi per eum. Tu aduerte, iquia uide- tur uerior opinio indiſtinctè, q uòd talis uica rius nõ habeat iuriſdictionem ordinariam. pro qua parte primò facit, quia iuriſdictio or dinaria non tribuitur niſi à leg e, declarando uts dixi.Sed nõ reperitur aliqua lex quæ det iuriſdictionem iſtis uicarijs, ergo non eſtdi- cendum quòd habeãt ordinariam. Secun- do facit, quia horum iuriſdictio non eſt per- petua, ſed ceſſat ad libitum epiſcopi, ut eſtgl. & ibi Doct. in Clem.ij.de reſcript. quod non conuenit ordinarijs. l. more. ff. iud. Tertio facit, quia mortuo de iuriſd. om. epiſcopo cel⸗ ſat eorũ iuriſdictio, Clem.fin, ubi gl.de pro- cul. müetum imperlu- ieos delegauit ktiltaprocedunt pgliclter ab ordin⸗ ealiud genus ui oiudicum ordin ts vel impediii, nincipis: tales es,Kiſti ſine dul iicictionem, pro leeius qui uic. alt jeo it.& dehis nefectis.ff.de leg ſinuere ſolebatpr ialaprocõſulnb. Huicari.&6 ibi O ielcunq princep iam ſuum, intelli wm nalis habeton aios perpetuos ellmperatorum ica& per Rom. Gpoltulaſti. I in d. onlequenter dul Wsexhibetur Ep leelus uicarioride ilſifllus.ff de le eriusſit conſtitun ldebeturidem h' Cutdigniton eloter Peudäud iſ. 6 4.2 Altuerd z nch tridun„ Iänd lcdion dſet w 8, em mand b A! „I. — Md c R dlligendt lunrDacit tde Auditore(ma — ponumen auditor.ubi cnnciem 1 a um Dic utperenx 4 untofſunt Vierngutz Xpoteſt comprehciin cem alterius gertluen ld. unde diciturermſen uus Meunj fi depealil de pecul.lega. Vadedtm- eccdeſtæ, quieſt uiagiui ac poſtulaſti de rſcpai 8.Ce fice inſtr. deicpint propoſitum noſtnm uim lus conſttutus adepiccyna ncauſarum: quialccemmn niſſus dominicus cicem 20 a& malefic.Etftalb’qu rdinariam ut diciglicit niubiprobat quolulu tcram cauſe misi meen, õ competunt aiſtorcunne cRomanain prninan um tent dezppelinin appellai ac ſoperinr wadwit, nõöad ipſimin eais rditnl ein cperlectiu 6 11 ſus&ẽ 1 rasuces usge Luuin M' — 25 26 27 cur. quodnon eſt in ordinarijs. d. l. more. de quo etiam per Riminal.in d. rubr. ff. de offi- cio eius cui& ẽ. Quarto facit, quia non po- teſt talis uicarius conſtituere aliquem dele- gatum ad uniuerſitatem cauſarum. c. cleri- cos.ubi Hoſtien.& alij, S de offi. uicar. quod non conuenit ordinario, ſed potius habenti iuriſdictionem mandatã. l. fin. ff. de offi. eius cui mand.& ẽ. Quinto facit, quia alias ſe- queretur quòd eadem iuriſdictio eſſet inſo- lidum penes duos, ſcilicet epiſcopum,& ui- carium, qui eum repræſentaret: quod non ui detur eſſe conueniens. I. ſi ut certo. 5. ſi duo- bus uehiculum. ff. cõmod. de quo dic ut per Bart. in l. i.§. ſi plura. in i. col. ff. de exercit. Vn de puto uerius eſſe ut iſti æquiparentur illis iudicibus, quibus mandata eſt iuriſdictio, de quibus ſupraà dixi: nam in tales etiam tranſit mixtum imperium,& ab eis non prouocat qui eos delegauit, ſed ſuperior, ut 3 oſtendi. Et iſta procedunt in uicarijs conſtitutis ſim- pliciter ab ordinarijs. Sedfreperitur in iu- re aliud genus uicariorũ, uidelicet hi qui lo- co iudicum ordinariorũ, qui fortè ſunt abſen tes uel impediti, ſubſtituuntur de mandato principis:& tales etiam dicuntur uicegeren- tes,& iſti ſine dubio habent ordinariam iu- riſdictionem, prout tenet gl. in rub. C. de of- fi. eius qui uic. alterius gerit.& probatur in l. ij. eo. tit.& de his uicarijs eſt etiã text. in l..§. à præfectis. ff. de lega. iij. Et talem uicariũ con- ſtituere ſolebat pręfectus prętorio, ut probat᷑ in l. à procõſulib. C. de appel.& in l. i. C. de of fi.uicarij.& ibi Odofr.ita etiã not.quòôd quo- tieſcunqʒ princeps ſolet habere aliquem uica rium ſuum, intellige, ad uniuerſitatem cauſa rum, talis habet ordinariã. Et hoc facit ad ui- carios perpetuos principũ, puta Pontificũ, uel Imperatorum, de quibus in c. fi. de offi. de offic. ord. coment. 338 do in contrariũ etiam ſtringit text. quem ibi not. Fulg.in l. àproconſulib. C. de appell. ubi non tantum detertur ſententiæ latæ per uice gerentẽ præfecti, ſicut defertur ſententię prę fecti. Tertio contra Bar. etiam uidetur tex, in l. comperimus. C. de prox. ſacr. ſcrin. lib. xij.ubi ſubſtitutus ab ordinario de conſenſu principis eſt poſtremus in ordine cęteris ad- iutoribus, licet ſubſtitutus eſſet primus: niſi 10 dicas quòd ibi ille ſubſtitutus habet officium iure proprio, nec refert perſonam ſubſtituen tis. Quarto contra Bart. uidetur tenuiſſe Cyn.& Alb. de Roſ. in I. fi. C. de ſuſpect. tut. ubi dicit quòd legato proconſulis debetur maior honor, quam præſuli prouinciæ,& ta men talis legatus conſtituitur abſq; autorita- te principis. Pro f reſolutione puto diſtin- guendum:aut priuilegium aliquod debetur ratione alicuius qualitatis, quæ æqualiter re- 2ꝛ0 ſidet in uicario ſicut in principali,& debetur par priuilegiũ ratione illius qualitatis. ita pro cedit tex.xciij.diſtin.c.fin. de quo per Rom. ſingul.ccclxij.& quod not. Abb. in c.cum o- lim.ij.6 de offic. delega. unde cùm delegatus quo ad ſpeciem iuriſdictionis ſibi commiſſę, repræſentet delegantem, habebit par priuile gium:& ſicut delegans potuiſſet arctare or- dinariũ, ut ſententiã exequatur, ita etiam po- terit delegatus. c. paſtoralis.& c. ſane, S. tit. ij. 30 Aut illa qualitaspropter quam debetur illud priuilegium, non reſidet æqualiter,& tunc ſecus. ita procedit d. I. ſi filius.& l. uicarius. Nam legatus miſſus à Repub. habet reſcri- ptionẽ biennij, ex quo ſemel functus eſt offi- cio ſibi iniuncto.Sediſta qualitas non conue nit uicario, quia talis uicarius non uidet᷑ iuiſ- ſe reſpectu Reipu.ſed reſpectu eius qui eum deſtinarit. Eodem modo procedit quod not. Bal. in d. 6. fin. Nam honor debetur epiſcopo uica.& per Rom. conſil. lix. per Felin. in d. c. 40 non ſimpliciter propter iuriſdictionem quæ poſtulaſti.& in d. c. G. perpetuus. ISed hic conſequenter dubitatur, an ſicut aliquis ho- nos exhibetur Epiſcopo, etiã debeat exhibe- ri eius uicariocidemq; de priuilegijs. Et Bar. inl.ſi filius.ff. de legationib. diſtinguit, an ui- carius ſit conſtitutus ex mandato ſuperioris, & debeturidem honor, idemq; priuilegium. J.ij. C. ut dignit. ordo ſeruetur. lib. xij.& facit gl.ij. q.i.c. quæ de cauſa. an uerò ſit ſimplici- ter conſtitutus ab ipſo ordinario,& tunc ſe- cus.l.ſi filius.& l. uicarius. eo. tit. Et ex hoc infert᷑ ad uicerectorem ſtudij, ut ibi per eum, quem ſequitur Alex. in d. rubr.& Ang. In- ſtit.de except.in iij.col. Feli.in d.c.cum olim. S. tit. ij. Ioan. Bapt.de S. Seuerino in repet. l. diem functo. in xliiij. quæſt. de offi. aſſeſſ. ff. Corſetus in repet. c. grandi. in 38. col. de ſuꝑ- plen. negli. pręlat. in vi. Sed aduerte, quia cõ- tra hanc diſtinctionẽ facit text.in l. ſed ſi hac. 6. fin. ff. de in ius uoc. intelligendo eam gene raliter, quando tutor litigat pro pupillo: per quem text.ibi Bald.dicit, quòd non idem ho nor debetur uicario, qui debetur epiſcopo. Et pluraſimilia cumulãtibi moder. Secun- mandari poteſt, ſed etiã generaliter propter magnã præeminentiã: unde multa poteſt e- piſcopus, quæ non poteſt eius uicarius,. ij. de offi.uica.in vi. Et propterea fnõ tantus ho- nos uicario debetur, præſertim cùm habeat iuriſdictionem iure alieno.arg.notatorũ per Bart. in l. quod principi. in fine. ff. de lega.ij. Vbi autem uicarius ſit conſtitutus de autori- tate principis, uidet᷑ quòd in eo inſintomnes „o qualitates quæ inſunt in principali,& pro- pterea ſit æqualiter honorandus.& hoc mo- do ſaluatur doctrina Bar.in d.. ſi filius. Iſtud tamen dictũ tunc fortè non procederet, ubi eſſemus in materia ſtrictè intelligenda: quia uicegerens præfecti, non eſt propriè præfe- ctus: funde ſtatutum, ne appelletur à ſenten- tia pręfecti, non trahetur ad eius uicarium. d. l. Aproconſulib.& ita poteſt procedere quod not. Ang.in l. adoptio nõ iure facta, ff. de ad- 60 optionib. ubi loquitur in conſuetudine. Et iſtud tanto magis procederet in pœnalibus, quia tunc ſubrogatum non ſapit naturam eius, in cuius locùum ſubrogatur, ut not. Bal. in c.i.in iij.col.uerſ.ſed nunquid. infrà de his Pppp 2 28 29 30 31 3² 33 34 35 335 quæ metus cauſa,t& ita etiã uoluit Bar. in l.i. C.ſirect.prouin. ubi tenet, quòd pena impo ſita offendenti magiſtratum, nõ habet locum in offendente eius uicarium.& per Aret. con ſil. xxxi. conſultiſſime.& ita etià firmãt mo- der.in d. c. ſanẽ. Nec contra iſtam opinio- nem obſtat quod notat Bald. in c. i. S. tit.ij. u- bi dicit,quòd offendens Ambaſiatorem, in- cidit in crimen læſæ maieſtatis, tanquã ſi of- fenderet principem.& quod not. Bald. in d. 6. fin. ubi dicit, quòd offendens uicarium, uel nũcium principis, uidetur offendere ipſum principem. per text. in l. oſſa. in fin. ff. de reli- gio.& ſumpt. fun. Nam iſtud poteſt procede re reſpectu offenſionis, quæ etiã propriè po- teſt fieri Ducibus, uni per ſemetipſum, alte- ri per perſonam offenſi. l.i. 6. item aut per ſe- metipſum.ff. ad legem Cornel. de ſicar. Et ita procedit quod notat Abb.in c. cùm olim. ĩj. de offi. deleg. ubi dicit, quòd iniuria facta de- legato, uidetur facta deleganti.Et iſtud in cri mine læſæ maieſtatis non habet difficultatẽ, quia uerba legis etiam uicarium comprehen dunt,& quemlibet magiſtratum. I.i. ff. ad le- em Iul. maieſt. tSexto ſunt arbitri iuris, quorũ uarię ſunt ſpecies. Aliqui enim ſunt dati ab ordinario ad unum articulũ tantũ. Exempli cauſa: Ego litigo tecum,& peto ut ſatiſdes, ſecundũ for- mam tit. ff. qui ſatiſd. cog. tu uis ſatiſdare, ego nego fideiuſſores idoneos, debemus tali calu eligere arbitros, quibus ordinarius cõmittit, ut cognoſcant an ſint fideiuſſores idonei:& ab iſtis arbitris poteſt appellari. l. ab arbitro. &l.ſeq. ff. qui ſatiſd. cogan. Imò etiam ſine ap pellatione poteſt ſententia corrigi ab ordina rio qui eos dedit.I. fin. ff. à quibus appell. non licet. Et iſti ſine dubio habentiuriſdictionem delegatam. Aliqui ſunt arbitri iuris qui dantur in cauſa ſuſpicionis, ueluti ſi recuſa- uerim delegatum principis tanquam ſuſpe- ctum: ſi ille adeſt, poteſt me cogere compro- mittere in arbitros. Si uerò abſit, tũc ordina- rius me coget,& delegatus quẽ recuſaui exe- quetur ſententiam illorum arbitrorum. l. fi. C. de iud.& tales habent iuriſdictionem dele gatam, ut eſt text. in l. apertiſsimi. in fin. C. de iudi.ibi, quaſi arbitri fuerint ab imperiali cul mine delegati.& propterea ab eorum ſen- tentia appellabitur ad primum delegantem, ut eſt text. in c. ab arbitris. de offic. delega. in vi.& per Abb.in c. ſuſpicionis. in penul. col. ſupra tit.ijj. Nec obſtat quòd eligantur ex neceſsitate legis,& ſic uideantur habere iu- riſdictionẽ à lege, quo caſu eſſent ordinarij, prout tenuerunt aliqui relatiper Abb.&mo der.in d. c. ſuſpicionis. Quia reſpõdeo, ꝙ lex dat illis iuriſdictionẽ cum ea qualitate, ut ſint delegati, ut probat᷑ in d. I. apertiſsimi. Ali- qui ſſunt arbitri iuris qui eliguntur uigore 6o riſdictio:ꝗa talis poteſt exequi ſuasſentẽtias, ut s diximus.Et idẽ in delegato principis.& ita debet intelligi tex.in l. fin.& in lapertiſdi alicuius ſtatuti: puta ſtatutum dictat, ut cau- ſæ inter affines cõpromittantur in arbitros: & in his eſt magna controuerſia, nunquid iu riſdictionem habeant,& an cenſeantur dele- Alciati in rub. tit. gati, uel ordinarij: de quo latè pet Belinumi c. fin. j. de re iud. Tu breuiter dic: Autſtatuta generaliter mandat cauſas cõpromitti in 1. bitros,& ulterius non procedit,& tali caſu nõ crederem eos aliquam habere iuriſdictio nem, nec ordinariã, nec delegatam: quia ſta- tutum illis nihil confert, ſed tantummodo in ducit neceſsitatem compromittendi. Ettali- bus arbitris nõ competit definitio ſuprà per 10 me poſita, nec ordinarij, nec delegati, ergo nec diffinitum competit.l..6.. ff. de dolo& ita fuit de mente Bart. in prima conſtit. Cod. Etiſta ratione idem teneo in caſu c. ſi cleri- cus aduerſus. xi. quęſt. i. quicquid dixerit Ab bas in c.fin. j.de re iudica. Nam quamuis lex mandet cauſam cognoſci per arbitros, intelli gimus de arbitris ſeruantibus propriam na- turam:ſquia etiam ſtatuta recipiunt declara/ 36 tionem à iure cõmuni.l.ſi ſerui. C. de noxali. 20 c. ad audientiam, de cler. nõ reſid.& per Bar. in l.ij. ff. de leg. ſ. Aut ſtatutum ulterius pro- cedit, conferendo iuriſdictionem ipſis arbi- tris,& tali caſu uidetur quòd habeant ordina riam iuriſdictionem, ut tenet AaSelehani de Caſtr. in d.l. apertiſsimi.& ita unt intelli⸗ gendæ multæ deciſiones Doct. quas refert Felin. in d. c. fin. Fallit ſi ſtatutum diceret, compromittendum eſſe ſub pœna, uel àtali ſententia non poſſe recurri ad arbitrium bo- 30 ni uiri: nam ex quo iſtæ qualitates non con⸗ ueniunt iudicibus, ſed arbitris, uel arbitrato ribus, l.diem proferre.§. ſtari. ff. de arbitris. l. ſi libertus. ff. de oper. liber. non uidetur fuiſ- ſe intentio ſtatuti, facere eos ordinarios, ex quo illa uerba non conueniunt ordinarijs, ut eſt gl. ubi Iacob.& Paul. de Caſt. in l. manci- pia. C. de ſer. fugit.& per Aret. conſil. clviij. in iij. dubio. Et pro iſta diſtinctione facit d not. Imol.in Clement. auditor. de reſcript.& 4⁰ And. Siculus hic, ubi dicunt, quòd quamuis ſtatutum mandet prætori quòd teneaturha- bere duos iudices, quòd tamen illi nõ erunt ordinarij, ſed delegati: niſi ſtatutum ulterius procederet, cõcedendo illis iuriſdictionem. Et ita teneo, ſic reſoluendo dicta Doctorum, de quibus per Alexandrum in l. i. in ultima charta. ff. ſolut. matr.& Felin, in d, c. fin.& la- ſon in d. l. fin. Septimo& ultimo ſunt iudices tqui dicun 37 so tur Executores: quæ dictio haber pluraſigni ficata, de quibus per Abb. in c. paſtoralis. 5. quia uerò. 6. de offic. deleg. Sed intelligendo prout facit ad pręſentem materiam, dic quò executor dicit᷑ quatuor modis. Primomo do dicit᷑ executor, quilibet ordinarius 3iquia ſententiam quam tulit poteſt exequi.là diuo Pio.ff. de re iud.& hoc modo capitur in.fi. executores. C. ut nemo priuat. tit. Secundo executor dici poteſt etiã is, cui mãdata eſt iu⸗ mi.C. de iudi.& eſt gl.in c.ſi quis contra cle⸗ ricum. de foro compet. I Tertio mo do di/ citut 4 lrisjqui exform uriſdictionem u giſcribunt inſt Kuigore iuriſdic neiunt præceptu um diem: quod p lom confeſſum, um de quo in liſi nt laliin li 9. ſic deiſti chartulart gttest ndfin. tem non nouam. religitur text. in! Bart& Paulde vera quia non eſt buillereſpectum dict Thomas De llindex ff dere nouam, poteſt in lei quihabet i interpriuatos, ut dfi oquitur gatis, de quib ſatis proc neit KRV B maltx deciſiones Doa n dc. fin. Faliitunn fomittendum eſſe üfe na non poſſe recuniuiat nam ex quoiftequlun atiudicbus, ſedaditi h 1diemprofene„ unt rus ff. de oper lber.unui tio ſtatun,, facereecos oii uerba non conuenimmyi ubilacob.&6 Paul. cecitil de ſer. fugit& per amet dubio. Etproiſtadifmäim nol in Clement audiorit Siculus hic, ubicicuntqui- um mandet præoiqucttu Dos iodices, quod unuli In ſcd delegaii: nlifammn Acret, cöcedendoill i 3 Cnco ſic eſoluencodt 3 us per Ilexnndnmülli — 21 23.. ceit amo& ultimo unid nt cc Dres quæ disi 3 1 busßeraͤld ne 3 39 40⁰ 341 citur exequutor, apparitor ſeu nuncius, qui facit exequutionem iuſſu præſidis:& quili- bet iudex habet duos exequutores. 5. nullo. in auth.de iudicijs.Et ſi fuerint negligentes, poterit iudex etiam delegatus eos mulctare, & remouere ab officio. J. fi. C. de ſportulis. Et iſti exequutores pluribus nominibus appel- lant᷑, de quibus per gl. in d.§. nullo.& de iſtis intelligit tex. in l.ſancimus. C. de iudi. Quar to modoſdicuntur exequutores quidam iudi ces ordinarij, qui uigore legis municipalis ſunt conſtituti ad exequendas ſententias, pu ta in cauſis minorum, uel fiſcalibus,& de his intelligitur tex. in d. l. fin. C. de iudi. ſecundũ Fulg.& Iaſ.ibi:quod non credo uerum, quia non eſt ueriſimile quòd Imperator habuerit reſpectum ad iſta ſtatuta. c. i. de conſtitutio- nib.lib.vi. Qua ratione etiã reprobat᷑ quod not. Bal.& Fulg. inl. fi. C. ubi& apud quem. dum intelligunt illam l. de iudicibus chartu- larijs, fqui ex forma ſtatutorũ habent tantùm iuriſdictionem uoluntariam,& ſunt notarij qui ſcribunt inſtrumenta guarentigionata, & uigore iuriſdictionis ſibi à ſtatuto tributę, faciunt præceptum partiut ſoluat intra cer- tum diem:quod præceptum tanquam aduer ſum confeſſum, habet exequutionem para- tam, de quo in. ſi debitori. ff. de iudi.& decla rat Iaſ. in I.i.. ſi quis ita. ff, de uerb. oblig.& de iſtis chartularijs dicunt ipſi debere intelli gi text.in d.l.fin. C. ubi& apud quem.& inl. rem non nouam. C. de iudi.& de his etiam in telligitur text. in li. ff. de iudi. ſecundum gl. Bart.& Paul. de Caſt. ibi. quæ opinio nõ eſt uera, quia non eſt ueriſimile dictas leges ha- buiſſe reſpectum ad ſimilia ſtatuta, ut etiam dicit Thomas Decius Seneñ.in l. ait prætor. §. ſi iudex. ff. de re iud.& text. in d. l.xem non nouam. poteſt intelligi in procuratore Cæ- ſaris, qui habet iuriſdictionem uoluntariam inter priuatos, ut not. in l. i. C. de pedan. iudi. & d.l.fi.loquitur de iudicibus datis, ſeu dele- gatis, de quibus s dixi. Et hæc ſint ſatis pro clariori introductio-/ ne iſtius materiæ. RVBRICAE FEINILS. de offic. ord. coment. 20 30 40 34² 1IN CAP. PERNICIOSAM. argumenta. 1 Vrbs quælibet ſuum habet epiſcopum: quod tu intellige de conſuetudine Italiæ, non autem de iure. Ibi Epiſcopi de iure non ſunt dandi niſt maioribus ciuitatibus. 2 Ciuitatis conſhtutio eſt de iure gentiũ,&poteſt fieriſine au toritate ſuperioris. 3 Diaceſts appellatione comprehenditur etiam ciuitas. 4 Extenſto de ſtricta uocabuli ſignificatione ad latam fit in correctorijs& in materia ſtricta. · Statutoru materia quæ ſtrictam interpretationem recipit, capit uerba generaliter. 6 Diſpoſitio hominis uerba in dubio ſpecialiter accipit, diſpo ſitio uerò legalis generaliter. 7 Diſpoſttio legalis filij appellatione nepotem cõprehenciit, ſed diſpoſitio hominis ſecus. 8 Qui liberam habet facultatem, liberã habet& procedendi facultatem.& nu. ↄ. 10. 11 Inquiſitio quomodo epiſcopo de iure diuino regulariter permiſſaſit. 12 An differẽtia aliqua ſit inter ius ciuile& canonici, quo ad permißionem inquiſitionis. 13 Inqniſitio poteſt in omni crimine formari. 14 Inquiſitionis iudicium an ſit ordinarium, uel utroque iure extraordinarium. 15 Dißhfrentia inter inquiſitionem& reſtitutionem. 16 Ordinarium quot& quàm diuerſis modis accipiatur. 17 Iudicium extraordinarium quod dicatur. Ibid. Inquiſttio quomodo iudicium habeat ordinariilicet pœ- nam extraordinariam inferat. 18 Epiſcopo permiſſa& licita eſt inquiſitio contra laicos ad- ulteria committentes. Ibid. Crimen graue& impediens executionem, impedit ne cle ricus incarceratus relaxetur etiam cum fideiuſſore. 19 Epiſcopi regulariter non poſſunt inquirere de ſceleribus laicorum. 20 Iuriſdictionis exceptio nunquam cenſetur reiecta. 21 Epiſcopus poteſt cognoſcere in criminibus notorijs laico- rum, propter præſumptam ſecularis iudicis negligen- tiam. Vide õ num.18S. 22 Facultas inquirendi in laicos adulteros epiſcopo conceſſa, qual iter& quot modis intelligatur. 23 Ordo præpoſterus toleratur in iure. 24 ludex eccleſtaſſicus in executione ſuæ ſententiæ implorat brachium ſeculare. 25 Laicus ubi& quando officii imploret eccleſiaſtici iudicis. 26 Dißerentia inter eccleſiaſticum& ſecularem iudicem. 27 ludex eccleſtaſſicus implorans brachium ſeculare, intelli- gitur implorare citra præiudicium ſuæ iuriſdictionis. a8 Creditor qui de fucho& propria autoritate bona debito- ris apprehendere poteſt, ſiuadat ad iudicem, præiudi- cat, nec poterit amplius ſua autoritate uti. 29 ludex eccleſtafticus poteſt,ſt uult, iudicem cuius brachium implorauit, omittere,& alium adire. intellige tamen limita ut nu.30. 31. 32.33. 34 Epiſcopi non poſſunt inquirere niſipræcedente fama. 35 ludex præcedente fama poteſt liberè inquirere contra adulteros. 36 Statutum& commißio principis in eadem ſunt intelli- gentia. 37 Fama dum dicitur requiri ante inquiſitionem, quomodo intelligendum. 38 Facta tenent& ualent non ſolum quando ſunt facta, ſed etiam quando cœperunt ineſſe produci,licet à princi- pio fieri non potuiſſent. Ibid. Fama uſq; aded eſt neceſſaria ante inquiſitionem, ut ſtiu⸗- dex aliter formet inquiſitionem, appellaripoßit. 39 RKeus poteſt pro ſua innocentia facere alias probationes, quæ elidant faämam. Pppp 3 z85 Argumenta In c. pernicioſam.„2 4° Inquiſitio generalis quomodo fieri poßit, nulla etiam fama præcedente. 4 Inquiſttio quæ fit ad finem impediendi aliquam promotionem ad honores uel ordines non autem puniendi, nullam requi rit fimam. 4²2 Indicia ueriſimilia habentur loco diffamationis. lbid. Inquiſitio poteſt fieri ubi præcedunt indicia ueriſimilia, licet nulla fama præcedat. 43 Clerici nunquam poſſunt torqueri, niſt ſint de delicto infima- ti, etiamſt legitima præcedant indicia. Limita tamen ut in ſequent. numeris.. Ibid. Indicia legitima ad torturam, intelliguntur in laicis tantum, in clericis nunquam. 44 Inquiſitio contra clericos nulla poteſt fieri, niſi ſint diffamati. 45 Diffamatio ſimplex non facit indicium legitimi ad torturam. 46 Inquiſitio de iuſſu principis ex certa ſcientia præcipientis, po- teſt fieri nulla etiam infamia præcedente. 47 Inquiſitio poteſt fieri coram iudicibus qui non tenentur ſerua- re ordinem iuris,& contra regulares, nulla etiam infa- mia præcedente.. 48 Inquiſitio in delictis enormibus fieri poteſt, nulla fima, nullisq́ inqdicijs præcedentibus. 42 Inquiſitio in crimine læſæ maieſtatis& hæreſis, quomodo per iudicem fieri poßit. Ibid. Faciens quod non debet, præſumitur in dolo. 50 Inquiſitione förmata, nulla etiam præcedente infamia,& reo non opponente, tenet proceſſus. 51 Inquiſitione formata nullis etiam exiſtentibus nec fama nec in- dicijs,& reo capto delicti confitente, cõualidatur iudiciit. m2 Reus inquiſitus per iudicem ſine fama uel indicijs, deinde ca- ptus& confeſſus in tormentis, non poterit per indicem condemnari. 33 RKeus conftſus abſq; tormentis,& confeßionem factam reuo- cans, adhuc non poteſt puniri. 54 Captusſi confitetur, nec reuocat confeßionem, tunc poterit con demnari ex tali confeßione. 5 Epiſcopus metropolitanus procedit ad inquiſttionem omiſſo articulo infamiæ. 56 Iudici ordinario non eſſet bene cautum, quando appellaretur à fõrmatione inquiſitionis. 57 ludex inquirere poteſt nulla fima præcedente, quando inqui- rit ex neceßitate officij ſui.& nu.58. 59 Inquiſitio poteſt fieri indipncte, nulla etiam infamia præceden te, eo caſu guo periculum uertitur animæ. 60 Inquiſitio idco requirit præcedentem famam, ne alias iudices calumnientur ſubditos. 61 Fama in inquiſitione requiſita debet legitimè probari, ad hoc ut poßit inquiri. uide tamen ibidem tres confirmationes in contrarium. 62 Fama quamuis fragilis& incerto autore orta, ſt ſatis pro for manda inquiſitione. 63 Teſtes plures de fima dicentes,licet non aſſerant à quibus audi uerint, multum tamen fidei faciunt. 4 Fama cum loco accuſatoris ſuccedat, uidetur quodammodo lis cum ea conteſtari. Ibid. Denunciationis ad accuſatorem argumentum ualet. 6s Quænam ſit differentia inter ius ciuile& canonicum. 66 Delinquens ratione delicti ſortitur forum, quamuis aliàs ibi non ſortiretur. 67 Delinquensſtnon puniatur in loco delicti, poterit puniri in lo co originis, ſecundum formamſtatutorum loci in quo deli- quit. Limita tamen ut num. 68. 69 Conducens triticum extra territorium contra formam ſtatuti quod ueriſimiliter inorabat, debet in integrum reſtitui. 70° Delinquens in foro pœnitentiali non debet abſolui per ordina rium loci, ſed per ſuum proprium ſacerdotem. 71 Inperator uel rex delinquens in territorio epiſcopi, quomodo bper eum præmiſſa monitione canonica poterit puniri. 7²⁷ Si delinquens euaſerit,& alibi carceretur, debet inde eum re- müttere puniendum ad indicem delicti. 7³ Hæreſis eſt crimen mere eccleſiaſticum, ita ut laicus nullo modo ſe poßit intromittere. 74 Hæreticus ubi eſt damnatus, non licet co re in præiudicium iuris quæſtti fiſco. ri 75 Vſurxarij maniftſt poſſunt per epiſcopũ criminaliter in„ 76 Iudex ſecularis an poßit procedere criminaliter atuerin uſurarios pro emendandis moribus. 4 77 Actus de quo in dubio diſputatur an ſit uſurarius nec ne, iudicium ecclefiaſhcum ſemper attenditur. i 78 Vſuræ infra legitimũ modum de iure ciuili permittuntur. de ilo ndemnato pœnite 79 Delictum quodlibet, etiam priuati ratione intereſſe pub· lici pœnam extraordinariam infert. 80 Vſurarij ber epiſcopu puniri poſſunt, etiam in exceſſupœ næ per iudicem ſecularem puniti. 81 Iudex poteſt punire ſubditum ſuum de delich in alterius fõro commißo. 82 ludex ſecularis ſecundi practicam poteſt procedere con- tra uſurarios uolentes exigere credita ſecundum lite- ras cambij, quas conſtat ſimulatas eße. S3 Ludex non ſecundum conſcientiam tantum, ſed ſecundum allegata& probata iudicare debet. 5a ludex ſNpronunciando dicat, ego iudico ſecundã conſtien- tiam, non ualet ſententia. Ss ludex ſciens aliquẽ deliguiſſe,& delicta contra delinquen tem plenè probatu non eſt, quomodoabſoluere depeat. 86 Iudices quando debeãt pronunciare per ſententiam inter⸗ locutoriam, rebus ſic ſe habentibus non eſſe ad ulterio· ua procedendum.& nu. 87. S8 In crimine falſi iudex nunguam debet interloqui quid ſen- tiat circa merita cauſæ, ſed debet uel abſoluere uel condemnare. 89 Iudex qui eſt ſupra leges& habet facultatem eas conden- di, debet tudicare ſecundum conſcientiam. 90 Iudex habens conſcientiam certam, et in qua nihil dubitat, non debet contra conſcientiam iudicare. 91 Iudex nolens ſupra ſe aßumere onus principis ſimpliciter reſcribentis quòd procedat prout iuris, debet ſecundi probata& allegata iudicare. 9² Iudicis animus quomodo moueri poßit ad iudicandum. 52 ludex poteſt reijcere exceptionem tanquam malitioſe op- poſitam, etiamſi de huiuſmodi malitia nihil ei conſet 94 ludex præſumitur exceptionem ex cauſa reieciße, quam- uis eam non exprimat. 95 Producenti inſtrumentum ante litem conteſtatam, licet poſt litem conteſtatam non reproducat, an iudex fidem adhibere debeat. 96 Iudex per regulam Aqua nunquam eſt recedendum debet ſequi acta& probata in iudicio. 4 97 Iudex ex forma ſtatuti procedere poteſt ſecundum arbi- trium ſuum. 98 Iudex non poteſt prætextu calumniæ exceptionem ita in- Aiſeincté reijcere, niſthuiuſmodi caluniaſit ueriſimils. 99 Iudex in caſibus ualde dubijs atq hinc& inde efftcacibus rationibus fulcitis, quam poßiit opinionem eligere. 100 ludex ſecularis requlſitus ut in crimine meręè eccleſugſteo brachium ſeculare præſtet, non habet ſe intromittere in cognitione criminis, ſed debet exequi. 101 Exequutor naerus cognoſcit in cauſa criminali, ne ſenten- tiam iniuſtun ſuperioris exequatur propter irrepa- rabile iudicium. Ibid. Iudicis exequentis officium. lierculas 102 Inquifitorä guorunda præceps iudiciu aduerſus fatuas mu 103 Iudex ſccularis in crimine non mers eccleſtaftco quomodo cognoſcere poßit. 104 Inquiſctor non poteſt cognoſcere, nec debet pronunciare in cauſa mulieris accuſatæ de hæreſt ſeu confe tione poculorum amatoriorum,&conuictæ ſolum per indi⸗ cia aliarum ueneficarum. 1os Confectio poculorum amatoriorum non e crimenhæere- ticum, nec eius cognitio ad inquiſitoresſpectt. naluum. iha eſaiur ywoeo ine atali generali ſlu in Mtincuuio drhetpron aüjßcleti illiuspart icot ullur. Macxequensnõ tenetu aaunti uel brachium lliiettraiudicialier p urſculens incrinin lopo nſiſbifat fa uente rauendo Uierfeeularb nõ dicitun la buniendo ſenten mab eo t ſibifimil lukr eclſuuſtcus in ex ir ceulari ſec pann u ltkrſeculcrs tenetur ad keckſiquomodo ſentent lütreecleſuſtcus poteſt iuure, excõmunican u heapus propter autori iin lteru poteſßatis lionem habentig. j Uuerſeculgis debet iuua 1 malticenptpua ho di ſabait. Bhrlſinploraio nonft nikruilegium auten daundnariaauxilu. 1 neonennauuxdh epi cr ¹ 9 zaunnha nh 1 luobus,: bliaum. 1 nainuemixt brineipa niſemelpumiuse — accuſarij uiama in loc 0 dom ic ſr0 132. ' ar rre ſahe 2 1 anat ahſuiin Fne prohatämneht anl 21 e⸗ 1 daoman 4 duln Mnenazum. O na.8. alidex mnumasnit, Sr ſ.. 1 Tra merita cauſe,ſa ande c udree apraleges ohgalen dccre ſcaanimaea conſciemiim cum tnga cdet cantra coſciemimiitig, Ipre ſe ehamremuxin herris quod procedtutinit Eerrbntaree un Agaka ludicge. us quomodo muxripyſtau A poec treſcrre excepnonentanun 106 107 9. 108 109 . Wah 110 un 112 113 117 — vd act epnmargſt 218 4 uoſttſeheenann 119 120 121 122 123 124. an rricnſi de huuſmodindi 125 expreſaxier „merbem. Aen mpPrä. en Nxentun anr lmoi — nai lern comtſtatan ronremttusu or ddeat. un qua nunruantinas 25 A 14944 trobarsiniuiic aruti proccdoe pi . — ioretertucdunne G udlde lubjß athuro au, Guan vptchuim ers l ris recuſtus à —* „ ulgre prsſe 7.„14,„ oimnuſſctkta UM wwſc ncuſam oftcum. 2 Tel⸗ „uu vnmialf, at Jipuiu madclun rircnêxenn⸗ „ p zAciuoet35 exærptionmexuima26 127 128 jſuus⸗ 7 130 131 on lult ſibi. 133 4 . nuhr gu- riorb ext ſdal ſpeinm 1 34 13 6 1 345 Credere ſocijs criminis in aliquo delictꝰ, non extenditur ad ea quæ non uerè, ſed per dæmonum illuſiones uidentur. Statutum mandans quod iudex fidem adhibeat libris mercato- rum, 3intelligitur in cauſa mercantili. Ordinaxius licet ſit merus executor, non tamen tenetur parère mandato delegati Papæ, quando nulliter proceßit. Ordinarius licet ſit merus executor delegati Papæ, de cuius ta- men delegatione dubitatur, poteſt ſuper tali articulo co- gnoſcere. Iudex laicus habens conſcientiam certam pro condemnato, non debet aliquo modo concedere brachium inquiſitori. Iudex ſecularis tenetur exequi ſententia, etiamſi epiſcopus nõ faciat ſibi fidem de proceſſu. Iudex ſecularis quando nõ tenetur exequi ſententiam epiſcopi, etiam in re merè eccleſiaſtjca. Iudex ſecularis quando non debeat adiuuare epiſcopum contra prælatum. Præſiamitur pro eo qui habet regulam pro ſe particularem, li- cet alia generalis ſit in contrarium. ludex in dubio debet pronunciare appellationẽ eſſe deſerendã. In dubijs electio illiuspartis debet fieri, per quam utriq; litigato ri conſulitur. Iudex exequens nõ tenetur parcre iudici extraiudicialiter pro- cedenti, uel brachium ſeculare imploranti. Iudici extraiudicialiter procedenti impunè non pareri poteſt. Iudex ſecularis in criminibus non tenetur præſtare auxiliũ epi ſcopo, niſi ſibi fiat fides de proceſſu. Intellige tamen ut con ſequenter arguendo concludit. ludex ſecularis nõ dic itur tunc executor, quando epiſcopus uo lens puniendo ſententiam ſuam exequi, ſimpliciter implo- rat ab eo ut ſibi familiam concedat. Iudex eccleſiaſticus in extraiudicialibus præceptis non eſt ma- ior ſeculari, ſed par nec poteſt ei mandare. ludex ſecularis tenetur adiuuare eccleſiaſticum,& econtra. Eccleſia quomodo ſententiam ſecularis exequi debeat. Iudex eccleſſiaſtcus poteſt ſecularem iudicem recuſantem eum iuuare, excõmunicando cogere. Epiſcopus propter autoritatem legis hoc dictantis, tenetur obe dire literis Poteſtatis ei ſcribentis,& temporalem iuriſdi- ctionem habentis. Iudex ſecularis debet iuuare epiſcopi per banna et relegatiões. Prælati exempti, puta hoſpitalarij& templarij, nõ ſunt epiſco pis ſubditi. Auxilij imploratio non fit niſt in ſubſidium,& cum opus fue- rit: priuilegium autem exemptionis non trahitur ad illa ex traordinaria auxilia. Reus condemnatus ab epiſcopo ſecundum legem canonicam in crimine mixto, an poßit etiam à iudice ciuili condemnari. Faciens iniuriam duobus, tenetur ad ſatisfactionem utrique in- ſolidum. In crimine mixto principaliter punibili iure ciuili, ſi delinquens fuerit ſemel punitus à iudice ſeculari, non poterit amplius puniri per eccleſiaſticum iudicem. Abſolutus uel condemnatus in loco delicli, non poteſt amplius accuſari in loco domicilij. Intellige tamen& limita ut nu- mero 132. Punitus in fõ᷑ro domicilij, poterit adhuc puniri in loco delicti. Punitus ab epiſcopo in crimine principaliter eccleſiaſtico, non poterit per iudicem ſecularem rur ſus in totum, ſed tantum de exceſſu puniri. Punitus pœna iuris canonici legitima&ordinaria,& ſimili pœæ næ legali, nõ poteſt amplius per ſecularem iudicem puniri. ludex eccleſiaſticus commiſſus à Papa ad inquiſitionem alicu- ius criminis, cenſetur cõmiſſus etiam ad pœnam ſanguinis. Accuſator qui ſemel egit in iudicio eccleſiaſtico, non debet rur- ſus admitti in ſeculari. CAPVT PRIMVM. Ernicioſam.) †Nota primò in text. ibi, ſingularũ urbium epiſcopi. quòd quæli- de offlc. ord. cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 346 bet urbs habet ſuum epiſcopum: quod dicit Abb.& alij procedere de cõſuetudine ltalię, non autem de iure:quia poteſt eſſe ciuitas, li- cet nunq́; habuerit epiſcopũ:imò deiure, epi ſcopi non ſunt dandi niſi maioribus ciuitati- bus.c.epiſcopi.lxxx. diſt. c. i.& ibi Abb. j. de priuileg.& ita tenet Bal. in J. ſi in aliquam. ff. de offi.proconſ.Imol. Rom.& Doct. in I.i. 5. ſiue autem.ff.de noui oper. nunc.& per Car- di.in Clem. dudũ.in uerſ.ciuitates. de ſepult. &eſt cõmunis concluſio, pro qua facit, iquia ciuitas poteſt conſtitui etiam ſine autoritate ſuperioris, ex quo talis conſtitutio eſt de iu- re gentium, ut dicit gl.& ſequuntur Doct. in I. ex hoc iure. ff. deiuſtit.& iure.&tamen epi- ſcopus non poteſt conſtitui ſine autoritate Papæ.& ita tenet etiam Bartol. in extrauag. qui ſint rebelles. in uerb. Longobardiæ. Sed iſta dicta non carent difficultate: quia Inno- cen.in c.cùm ab eccleſiarum. j. eod.& Bartol, in I. fin. ff. de colleg. illicit. tenent quòd non poſsit conſtitui ciuitas ſine autoritate princi- pis.pro quibus facit, quia ciuitas dicitur quæ muris cincta eſt. l. ij.& l.pupillus.§. urbs. de uerb.ſignif.& facit text. in c. ſi ciuitas. infra de ſenten. excõmunic.in vi. Sed muri ciuita- tum non poſſunt conſtrui ſine licentia prin- cipis.l. ſanctum. õ. in municipijs. ff. de rer. di- uiſ. Quare puto eſſe diſtinguendũ: quia aut loquimur de iure gentium,& de eo iure po- terat eſſe ciuitas, etiam ſi nulla principis auto ritas interueniſſet. d. l. ex hoc iure. Aut loqui mur de iure ciuili,& tunc ſi iſti populi uolen tes condere ciuitatem ſint liberi, non require tur aliqua principis autoritas, ut dicit Rom. in d. l. i.§. ſiue autem. Aut non ſunt liberi,& credo nõ poſſe conſtitui ciuitatem ſine prin- cipis licentia.& ita procedet opinio Innoc. pro qua ultra eius rationem facit, quia ciui- tas dicitur quæ habet ſaltem leuiſsimam iu- riſdictionẽ. l.ſi duas. ubi Iacob. de Are. ff. de excuſ.tut.unde habet ius conſtituendi defen ſores.6. iuſiurandum.in authen. de defenſor. ciuit.& per Bartolum in d. uerbo, Longobar diæ. Sed talis iuriſdictio non competit niſi uolente principe. l.i. ff. de conſtit. princip. l. i. ff. de offic.præfect. præt. ibi, regimentis rei- publicæ translatis.&per Bald. in tit. quæ ſint regalia. in uſib. feud.& in extrauag. de pace Conſtan. in prin. in uerb. iuriſdictione. Aut loquimur de iure Canonico,& poſſet teneri quòd ius canonicum hodie non habeat pro ciuitatibus niſi eas quæ habent epiſcopum: & ſic poteſt intelligi iſte text.& ſaluatur opi- nio Bald. ita tenentis in d. I. ex hoc iure, in v. col. Nec obſtat text. in d. c. i. de priuil.& in d. c.epiſcopi. quia poſſunt procedere de iure antiquo, quo àa principio fuerũt inducti epi- ſcopi.Et iſtud uidemus hodie, quòd omnis ci uitas, etiã minima, habet epiſcopũ. Necob ſtat ꝙ etiã minores ciuitates, etiã nõ habẽtes epiſcopum, appellantur à Romano pötifice ciuitates, ut probatur in d. c. i. unde ſequitur notabilis Innoc. deciſio in d. c. cũ ab eccleſia. Pppp 4 37 Alciati in c. pernicioſam. ubi dicit, quòd ſi Papa uel Princeps ſcribit a- licui cõmunitati, tanquam ciuitati, quòd ui- detur eam approbare in ciuitatẽ.& ſequitur Bar. in d. l. fin. Nam iſta deciſio confunditur per text. in Clem. ſi ſummus Pontifex. de ſen ten. excõm. Nec poſſet procedere, niſi ſum- mus Pontifex eam ita appellaret, dicendo ſe facere ex certa ſcientia, ut per Pet. de Anch. in d.Clem. ſi ſummus.& Aret. conſil. xxiij. in v.colum. NoOTA ſecundo, ibi, in ſuis diœceſibus. 3 Tquòd appellatione diœceſis, uenit etiam ci- uitas, declarando ut hic per Abb.& cæteros. In contrarium eſt tex.in c. Rodulphus. de re- ſcript. Abb.& Doct. moderni cõmuniter di- ſtinguunt, intelligentes illum tex. procedere in materia ſtrictè intelligenda tantùm. Et cõ- tra hanc ſolutionem primò adduco, quia, ut etiam ibi fatetur Abbas, diœceſis poteſt capi & in genere,& in ſpecie:& ubi capitur in ge- nere, comprehendit etiam ciuitatem:tunc ſic ſi comprehenditur in genere, ergo proprisè, quia ſpecies propriè ineſt ſuo generi.I. in to- to. ff.de reg. iuris. per Bald. in I. ij. C. de iur. au reor. annul.& facit l. i. de adop. Vnde cùm de proprietate ſermonis diœceſis comprehen- dat ciuitatem, certè in qualibet etiam pœnali materia illa dictio accipiet᷑, quatenus impor- tat ſermonis proprietatẽ. l. cum lege. ubi A- ret.ff.de teſta. Secundo obſtat, fquia etiam in correctorijs,& ſic in materia ſtricta, fit ex- tenſio de ſtricta ſignificatione uocabuli ad la tam, ut eſt gl. in Clem.i. in uerb. eligatur. ubi Paul. de Leaz. de elect.& per Alex. inl. ij. in i.col. ff. de leg.i.& per Iaſ.in rub. de re iud. in ij.col. cum concord. Tertio obſtat, t quia etiam in materia ſtatutorum, quæ recipit ſtri ctam interpretationem, uerba capiuntur ge- neraliter, ut comprehendant nedum ſpecia- 10 20 30 lem ſignificationem, ſed etiam generalem, ut 40 probatur ex not.per Bart.& Doct. in rub. ff. ſol.matr. in uerb.petat᷑.& idem firmat Alex. in rub.ff. de iuriſd.om. iudi.loquens de iuriſ- dictione. Vnde poſſet aliter reſponderi ad d. c. Rodulphus. uidelicet quòd ꝓpriè loquen- do diœceſis nõ comprehendat ciuitatem, ſed ſicut ciuitas continetur muris, l.ij. ff. de uerb. ſign. ita quicquid eſt territorij extra muros, dicitur dicceſis, ut dicit Card. in Cle. ne Ro mana,§. ſanè. de elect. Et licet aliquando iura appellatione diœceſis cõprehendant etiam ciuitates, iſtud non eſt ex proprietate uerbi, ſed potius ex pręſumpta mente diſponentis, propter paritatem rationis. Et ita poteſt intel ligi iſte tex. cum ſimil. Non recedendo tamẽ ab opinione Abb. poteſt reſpõderi ad ſupra- ſcripta fundamẽta, quòd procedant in diſpo ſitione legali: unde uidemus ꝙin lege quan- tumuis pœnali, appellatione dicœceſis uenit ciuitas, ut eſt tex. in J. i. ubi Salic. C. de priua. carcer.& ita tenet Ioan, de Camp. in d. c. Ro- dulphus. ita intelligens noſtrum text. hic,& gl. in Clem. i. de rer. permut. Facit, tquia licet in diſpoſitione hominis, uerba in dubio po- 50 60 338 tius capiantur in ſpecie quam in genere dicit Bart.in l. hoc legatũ. ff, de leg. iij.&Ab- bas in d.c. Rodulphus. ubi ponit iſtam rati- nem ad illum tex. in diſpoſitione tamen le 2 li uerba capiuntur generaliter...5. quod 3 tem prætor. ff. de aleæ uſu.& facit quod not Bart, in l, ſi pluribus. ff. de leg. i. ubi in diſpoſi tione legali indefinita ſemper æquipolletu- niuerſali: ſecus in diſpoſitione hominũ. Ad idem facit, quia lex loquens de curatore ha- bet locum etiam in tutore, ut eſt gl. in aduh minoris debitor. C. quidare tut. poſſ.&tamẽ ſecus eſt in diſpoſitione hominis, ut eſttext notab. in I. tutores.§. i. ff.de adminiſt. tut, Ad idem facit, tquia in diſpoſitione legali, filijap 7 pellatione uenit nepos. l.filij.& l.liberorũ.ſf de uerb.ſig.& tamen nonita eſt in diſpoſitio. ne hominis. I. quòd ſi nepotes. ff. de teſta, tu- tel. licet Bar. aliter diſtinxerit in d. l. liberorũ Et ex his poteſt defendi opi. Abb, in d.cRo- dulphus. Eſt uerũ, quòd quatenus Abb hic reprobat Hoſtieñ. qui tenebat, quoòdin ſtatu tis, appellatione diœceſis cõprehenditur ci- uitas, uidetur uerior opinio Hoſtieñ.quiara tio ſtatuti ita militat in ciuitate ſicut in diœce ſi.per d.l.i. C. de priua. carcer.& pers dicta. NOTA tertio, ibi, liberam. ſquòd ille qui liberam habet facultatẽ, liberam habet&pro cedendi facultatem, tenetur tamen procede- re ſecundũ terminos iuris.ita eſt tex.hic, iun cta gl.i.facit c.i.3.de reſeript. In qua materia ſit concluſio, quòd per iſtam dictionem, libe ram, non cenſetur ſublata iuris ſolennitas, fa citl. ſi quando. in prin. C. de inoff teſta.& gl. in. i. C. de ſacroſan, eccleſ.& in auth, omnes peregrini. C. cõmu. de ſucceſſ. Fallit, quan do alias uerba nihil operarentur, ut eſt gl. in d. l. ſi quando.& ita poteſt intelligi textin li. ff. de teſta. milit. Fallit ſecundo, quando di- ceretur, quòd quis poſſet tale quid facereſe- cundum liberam uoluntatẽ ſuam: nam tunc non teneretur ſeruare ſolennitates iuris ciui lis, ſed iuris naturalis tantũ, ut per Bart. inex trauag. ad reprimendum. in uerb. uidebitur. in fin.cum con cor.per Feli.in c.i.in xvij. col. uerſ.fallit octauo.. de conſtit.& facit text in I. magis puto.§. ſi ex alieno. in uerb. nõ enim prætori. ff. de rebus eor. fEt propterea etiam in tali caſu non poſſet facere aliquid in præiu dicium iuris quæſiti tertio: ſecus iuris quæ- rendi, ut per Bald. in J. dotalem. ff. de teſta mi lit. Fallit tertio, tquando alias eſſet neceſſa ria alicuius requiſitio: nam ſi tribuitur facul- tas libera faciendi, poterit facere illo irrequi- ſito.& ita probat gl. in c. cùm plures. de offic deleg.in vi. gl.& Doct. in e. ſipro debilitate. ſuprã tit.ij.& gl.in c. i. de homic. lib. vi.&inc. de multa. j.de præbend.& gl. in Clemen. du dum,. de ſepult.probant moderni inc. repre, henſibilis.infra de appellationib.& fa quod notat Iaſon poſt alios, in l. nemo poteſt. in iiij. quæſt. Bart. ff.de leg. i.& quod not. Ant. 9 — de Butri.in c. ſanè, perillum text. j. de excelſ- præl, Sed aduerte, quia in contrariũ ſien ile exl. 0 tenquodſiſtatut lilttio, tale remes rero eiuili inquiſi mriũ ex quo regt nopunit. lreſcrig o,Kitatenent3. li per Com. almn, Sedhica brimãeſt tnunqu trrius ciuile&can quiſitionis. 8 lt quod inquiſiti Circaprimũpu entiainter ius ciu ceiure ciuili, ſipra maindicia, licita e neo& liuſtiſsimo Aprobatur inl. co Nam nittlicita eſl kgeneralis de qu aͤusellet, Btiſtam uquem refert& blio ſf de adul, B aliC.deprimca r 4 4 e tio ibildem, umkd et facultatèlter di tacultatem, teneutn cundũ terminos iurkinch Ai facitc.i.5 dereſoneln oncluſio, quodperitmdi non cenſeturſublanimui ſi quando in prin(Ccent 1C. de ſacroſan ecce än egrini. C, cõmu deſucel aas uerbanihilopersem ſiquando. Iitapotefiini c teſta.milit. Faltſecri- euu, quad quspalin adum liberam uolunnilm Ateneretur ſeruare ſoemmE cdiuris maturalis tmtuft uag. 2 reprimendumunn — 14 8 11 12² 345 text.iuncto c.iij.de conſuet.lib.vi.& c. quali- ter.ij.j.de accuſ.ubi non poteſt epiſcopus in- quirere abſque conſilio capituli ſui,&tamen dicitur quod poteſt liberè inquirere: niſi di- xeris quòdiſte tex. reſtringit hanc facultatẽ, ſupplendo illa uerba, ſecundum quòd Cano nes cenſent. Item hic tolleret᷑ ius tertij, uide- licet ipſius capituli: ibi ex diſpoſitione legis eſt quæſitũ ius inquirendi& ulciſcendi epi- de offic. ord. coment. ſcopo. d. c. qualiter& quando.& propterea io credo quòd gl.in d. Clem. dudum. non ſit ue- ra,& contra eam fuit aliàs conſultum, ut per Feli.in d. c.i. de reſcript.& ad ſuprà dicta ui- de Bal.in c.cùm olim. de conſuet. Nora quarto ibi, adulteria& ſcelera in- quirere. tquòd regulariter de iſto iure per- miſſa eſt epiſcopis inquiſitio. Et propterea in fert hic Bal. quod de iure canonico iudicium inquiſitionis dicet᷑ ordinariũ.& idem tenet Bart.in c. ſuper literis. de reſcript.& fa. quod not,. Bart. in J. ſi maritus,§. i. ff. de adul. ubi in- fert, quòd ſi ſtatuto indiſtinctè permittat᷑ in- quiſitio, tale remediũ erit ordinariũ. Deiure uerò ciuili inquiſitio eſt remediũ extraordi- nariũ, ex quo regulariter ſine accuſatione ne mo punit᷑. l.reſcripto.§. ſi quis. ff. de mun.& ho.& ita tenent Bald. But. Imol.& And. Sic. hic,& per Com. conſil. cxxxv. ad primũ. cir- ca fin. Sed hic aduertendum eſt circa duo. Primũ eſt, tnunquid ſit aliqua differentia in- ter ius ciuile& canonicũ quo ad permiſſionẽ inquiſitionis. Secũdum eſt, nunquid uerũ 23 ſit, quòd inquiſitionis iudiciũ ſit ordinariũ. Circa primũ puto quòdnõ ſit aliqua diffe- rentia inter ius ciuile& canonicũ:quia etiam de iure ciuili, ſi præcedat fama, uel alia legiti- ma indicia, licita eſt inquiſitio. l. i. C. de cuſt. reo.& l. iuſtiſsimos. C. de offic. rect. prouin. 10 30 & probaturinl. congruit. ff. de offic. præſid. Nam niſi licita eſſet inquiſitio particularis,il 40 la generalis de qua in d. I. cõgruit. nulliuseffe ctus eſſet. Et iſtam opin.tenuit Nicol. de Ma ta. quem refert& ſequitur Bar. in I. ij. 6. ſi pu- blico. ff.de adul. Bal. in l.iubemus. C. de pro- bat. Salic. in l. ea quidem. in ix. col. C. de accu ſat.& latè per Aret.in c. qualiter& quãdo.ij. in xv. col. cum quatuor ſeq. ſ.de accu.& idem etiã tenet Ang.de Aret.in tract.malef.in iij. charta. Etiſtud tanto magis procedit de iure nouiſsimo, per tex. in§. iubemus autẽ. in au- chen.de collato.pꝑer quẽ dicit lIo. And. in c. fe- licis. de pœn. in vi. in nouella, ſquòd hodie po teſt in omni crimine formari inquiſitio.&idẽ tenet lo. Fab.Inſtit.de publ.iud. in prin. facit tex. in auth. quid ſi delinquentes. de mandat. prin.& iſta opin. eſt uera, ſi intelligatur, præ- cedentibus tamẽ fama, uel indicijs legitimis, de quib.per Doct.in c. cùm oporteat.j.de ac- cuſ.id eſt, ex quibus ueriſimiliter iudex indu catur ad probabilem credulitatẽ, ſeu pręſum ptionẽ, quòd delictũ fuerit cõmiſſum. Et ſic teneo quòd non ſit differentia inter iſta iura, quicquid dixerint Doct.hic. Circa ſecun- 50 60. 14 dum articulum cõmunis opinio eſt, f ꝙ imd tale iudicſũ inquiſitionis utroqʒ iure ſit extra ordinariũ, prouttenuit Innoc. in c. cùm opor teat.j.de accuſ.& ſequunĩ᷑ alij in rub.ſ.de iu- di.unde inferũt ad ſtatutũ loquẽs de iudicio ordinario, ut inquiſitionẽ non cõprehendat. Mouent᷑ duabus rationib. Prima, quia tale iu 350 diciũ expedit᷑ officio iudicis nobili, ergo eſt extraordinariũ.l. cùm filius. ff. ſi cer. pet. cum concor.Sed iſta ratio nõ eſt cõcludens, quia etiã accuſatio expeditur officio iudicis nobi- li, ut dicit Bar.& ſequunt᷑ Doctt. in l. imperiũ. in definitione meri imperij.ff. de iuriſd. om. iud.& tamen præfati Doct. habent pro con- feſſo, quòd iudicium accuſationis ſit ordina- rium:unde text. in d. l. cm filius. ff. ſi cer. pet. ſolùm procedit in officio iudicis nobili, quod datur loco deficientis actionis,& cõpetit ex quadam æquitate ad priuatam utilitatẽ. Se- cunda ratio eſt, quia iudicium inquiſitionis etiam quòd iure canonico& ciuili regulari- ter permittatur, tamen ex quo eſt cõtra regu lam iuris, de qua in d. l. reſcripto. debet dici extraordinarium. l. in cauſæ. ij. ff. de minor. ubi reſtitutio in integrum quamuis regulari ter permittatur minoribus læſis, tamen dici- tur extraordinaria. Et iſtud fundamẽtum ui- detur etiam confundere illud quod dicit Bar tolus in l.ſi maritus.& s retuli. Eſt uerũ quòd ſuſtinendo Bart.poſſet reſponderi, fconſide- rando differentiam inter reſtitutionem in in 15 tegrum,& inquiſitionem: nam reſtitutio in integrum fuit introducta contra regulas iu- ris gentium, ex quo reſcindit ea quæ ſemel ta cito conſenſu placuerant.l. cùm amplius.§. is natura debet.ff. de reg.iur. l.ſicut. C. de actio. & oblig.unde meritò tale iudicium eſt extra- ordinarium, ex quo ius ciuile nõ poteſt in to tum alterare dictam regulam iuris gentium. Sed inquiſitio tantummodo eſt contra regu- lam iuris ciuilis. d. l. reſcripto.§. ſi quiſquam. Ius uerò ciuile poteſt in totum tollere, ſi uult. Etpropterea, ea ſublata in caſibus, in quibus permittitur inquiſitio, remanebit iudiciũ or- dinarium. Et ita poſſet dici, ſuſtinendo Bart. Pro quo facit, quia reſtitutio in integrum, eſt remedium ſubſidiariũ, unde meritò dicitur extraordinarium, prout declarat Bald. in d. l. in cauſæ. quod non eſt in inquiſitione, cuius iudicium non datur in ſubſidium,& propte- rea etiã ſuperueniente accuſatore non ceſſat, declarãdo ut per Bar. in d. l. ſi maritus. Et pro pterea tu aduerte, quia uerior uidetur opinio contra cõmunem,& conſequenter quòd ta- le iudiciũ hodie ſit ordinarium. Et in primis ſciendum eſt, fquia ordinariũ capitur diuer- ſis modis, prout importat ſubiectũ cui appli- catur:unde pœna dicit᷑ ordinaria, quæ habet certũ modũ cõſtitutũ:nõ autẽ eſt arbitraria.. ij.ff. de crim. ſtellio. l.fin. ubi Bar. ff. de priua. delic. Et delictũ dicitur ordinariũ, quod cer- tis legibus ſpecialiter punit᷑: ſicut extraordi- nariũ, q́d nõ habet certũ nomen à lege impo ſitum, ut in tit. ff. de extraord. crimin.&ibi gl. in rubr. Et cognitiones ordinariæ dicuntur, 16 17 18 35 Alciati in c. perniciolam. ubi præſcriptum eſt quomodo iudex proce- cundum Feli. in d. c. cum ſit dat& cognoſcat. Siuerò ex qualitate nego- trariam opinionẽ tenuit In cij arbitrariũ eſt iudici cognoſcere, tunc dici deprocur.& Ioan, And. in c tur cognitio extraordinaria. l.ij. in fi. ff.deua pet.in vi.moti per text.in d. rijs& extraord. cog. Ordinariũ dicitur etiam iſtam opinionẽ primo per tex. in munus, quod à lege eſt impoſitũ, habens ce tam& determinatâ præſtationẽ, ut per Bart. admonitionibus ſacerdotũ, in l.i. in v. col. C. de mulie, in quo loco.& not. culares poteſtates coẽrcean in l. fi. C. de uaca. mu. lib. x. Ordinariũ etiã d citur mandatũ, quod regulariter fieri poteſt. 10 Nüle non procedit criminaliter co l. ſolet. ff. de offi. proconſ. facit l. i. C. de indic. lib. x.& quod not. Bart. in d. J. ſi maritus. Sed I. ſi adulteriũ. ff.ad leg. Iul. de adul iſta exempla nõ loquuntur de iudicio,& pro confirmo 5 tex. in d. c. cùm ſit generale. ubi pterea in ſpecie dic, fquòd extraordinariũ iu ſpeciale e 353 generale. Con noc.in e. cùm tue fin. de for. com c. tuæ. Confirmo c. inceſtuo- non parent oporteturtperſe . 3 tur, ex quo aliter i per eccleſiam non poſſunt corrigi. certe ſire cedit ntra ince- uoſos, multò minus contra adulteros. ar t. Secundo rſi. xxiij. q. v. ubi ſi laici inceſtuoſi fauore eccleſiæ, quod iudex eccle diciũ dicitur, in quo ordo&ſolennitas ãlege ſiaſticus procedat contra eccleſiaſticos ſacri. tradita nõ obſeruatur.ita eſt tex.in l.ordo.ff. legos, ex quo furantur bona eccleſię:ergoin de pub. iud.& facit d. I. fin. ff. de priuat. delict. contrariũ eſt ius cõmune, præſertim in adul- Vnde cùm quædam ſolennitates aliàs tradi- tero, in quo ceſſat iſta ratio. Tertio confirmo tæ, per legem XII. tabul. eſſent ſublatæ, meri per tex. in d. c. de benedicto. ubi iudex eccle- tò omniaiudicia de iure ciuili dicũtur extra- 0 ſiaſticus remittit adulterũ puniendumadiu- ordinaria.§. fi. Inſti,. de interdic.& Propterea dicem ſecularem, unde oſtenditur quodipſe de iure ciuili caſus eſt expeditus nedum in nõ habebat facultatẽ eum punienqdi, niſi illa inquiſitione, ſed etiã in accuſatione,& in cæ- ſimplici caſtigatione quæ fit per deriſſonem. teris iudicijs. Sed in ſtatuto loquit᷑ de iudicijs Necobſtantallegata in contrarium,& pri extraordinarijs, ergo nõ poteſt accipi iſta in- moiſſte tex. quia impoſsibile eſt ꝙ iſte tex ac- telligentia, quia alis ſtaturũ nunq́; uerifica- cipiat intellectum Abb. Nam ſi generaliter retur:unde ſicut olim iudicia dicebant᷑ extra- intelligeretur in laicis, ſe equeretur quòd ſicut ordinaria, in quibus nõ ſeruabant᷑ ſolennita poſſunt epiſcopi inquirere de adulterijs ad- tes cõſtitutæ à lege X 11. tabul. ita hodie ſtatu uerſus laicos, quòd poſſent etiam de alijs ſce tum debebit intelligi de iudicijs extraordina 30 leribus, quia textus utrac ſimul iungit:& ta- rijs, id eſt, in quibusordo cõmuniter traditus à lege, nõ obſeruatur. Et cõſequenter cõpre- hendunt᷑ caſus, in quibus ſummariè& de pla no procedit᷑.& probatur in Cle. ſępe. in uerſ. de uer. ſig. Et propterea cùm in inquiſitione regulariter ſeruetur ordo iudiciarius cũ ſuis ſolennitatib.c. ad petitionẽ.& d. c. qualiter& quando.ij.in gl.in uerb. cõtra quẽ. j.de accuſ. uidet᷑ ꝙ in ſe dicat iudiciũ ordinariũ, licet pœ na ſit extraordinaria, ex quo poteſt diminui arbitrio iudicis, ſecũdũ s dicta,&d. c. qualiter. NOTA quinto, ꝙ epiſcopus poteſt etiã cõtra laicos inquirere adulteria cõmittentes: nam iſte tex. generaliter loquitur, nec diſtin- guit laicos à clericis,&propterea debet gene raliter intelligi, ſecundum Abb. hic: ſequitur Imol.& Sicul.& ita etiam tenent moder. in c. cùm ſit generale.j. de for. comp.& in c. conſu Iuit.ij.de appel. Et propterea talis epiſcopus Poterit punire adulterũ, uel ſeparando torũ, c. tuæ. de procur. uel detrudendo in monaſte rium, c. gaudemus, j. de cõuer.cõiug.uel ſcin dendo pãnos,& tondendo eum in deriſionẽ, c.de benedicto. xxxij. q. i.& ita etiã tenet Ro. ſing. dclxvij. nos ſumus. Et pro iſta parte pri- mo inducitur iſte tex. Secũdo tex. in d. c. con ſuluit.i.j. de appel. Tertio adducitur tex. in d. c. gaudemus.& text. in c. intelleximus. j de a- dult. Vltimo pro hoc facit ratio, quia matri- moniũ eſt de ſacramentis eccleſiæ. c. ut debi- tum. j. de biga. ergo ſi illud uidet᷑, iuriſdictio debet ſpectare ad iudicem eccleſiaſticum,& propterea adulteri dicũtur ſacrilegi.l. quam- uis. C. de adult, Et iſta eſt cõmunis opinio, ſe men fiſtudeſt falſum, quia regulariter epiſco 19 pi non poſſunt inquirere de ſceleribus laico rum, ne imponant falcem in meſſem alienã, c. nouit.j.de iudi.& per omnes in d. c. cùm ſit generale. niſi ſint delicta uel mere eccleſiaſti ca, uel mixta: uel niſiprocedatur per denun- ciationẽ euangelicã, ut ibi per Abb.& Doct. Neceſſariò igitur iſte tex. generaliter intelli- gi non poteſt, ſed eſt reſtringendus ad cleri- 40 cos, in quibus epiſcopi habent ordinariã po- teſtatẽ. Vnde uerior uidetur intelligentialn noc. Hoſtieñ. Bal. Ioan. de Ligna. Card.&an tiquorũ hic, qui reſtringũt tex, dummodoil- li, aduerſus quos epiſcopus inquirit, ad ſua iuriſdictionẽ pertineant:&ſic præſupponũt, quòd contra laicos nõ poſsit per epiſcopũin iſto caſu cognoſci.Et certe ſi iſtorũ autorita/ tes iungerentur opinioni Ioan. Andr.& In- noc. iſta opinio Abb. uix obtineret in practi- 50 ca, præſertim quia cõtra Abb. etiam uidetur tenuiſſe Angel. in auth. ſed hodie. C. ad l.lul. de adul. licet in l. quamuis. eod. tit. uariauerit. Et pro iſto intellectu facit, quia lex ſemperin telligitur loqui in caſu habili. c. i. de ætate& Araßin vi. l. i. C. de ſacroſanc. eccleſ. t& exce 20 ptio iuriſdictionis nunq́ʒ cenſetur reiecta. gl in Clem.i.de ſequeſt. poſſeſſ. in fi. de quaper Doct.inl.iiij..condemnatum.ff de re iud. Non obſtat c. conſuluit. quia ibi apebenn 6õo propter uxorẽ quæ detinebatur aba ultero, ut eam reſtitueret:nõ autem principaliter co gnoſcebat᷑ de crimine adulterij, ꝗᷓd oſtendit illud uerbũ, detinere. Nam ſi actũ üuilletce adulterio, eodẽ modo potuiſſet reus Puum tuorcjrunde diue Imſicut adultera acomne,uxyfj.ꝗ. rationẽ, quæ rel nusinquiri.,d. a gcrecadmiſla ntio celaſticus nõ p ipbigamorumiin nenti.c. debitũ.] butepiſcopis facl wopoteſtintelligi ib. decundo pote lnquentib. cum ec mlio eſt etã de ſo cericiKxxi. diſt, S eden/conſil. clxij ndecum ſit gene erintelligi tam re rcpectulaicorum, ſmſedad pœniter ettex. vxi.quæſ aic cathol& ita And incadnoſtra electus ſuadetur lieit ad ea, quæ D. aNam talis pœn placety nöaut dabedatfäculänkäied edat kacultaté emm plic Slt gationequal 1 ecobſtantalexrinn iſte ter Auia mpaltita at imtellectum Aba Nal ugercrur in läcisſägr — pilcopi inquirasteꝗ us laicos, quod poſſnaa Dus,qula textus unmgimi miſtudeſt falſum quunat noa poſſunt inquirerecelt m, ne imponant filcemund muitſ deiudi. Iperomei ncrale. niſiſint delicaum uelmixta: uel niſiprcctm monc cuan gelich widfat cceiſano ignuriſteter ganl non poteſt, ſec eſt retmg 6, in quidus cpilcopideban tuiẽ. Vnde uerior uidenuii «. Hoſten. Bal loncelig uor bic, qui retrinxutlt adverſus quos epſſcopum nſdioneperineanciin od contraliicos nixai ucognoſci Etceneiti o calucd„Lan ooilo Ah nll r 21 22 .23 4333 etiam ſi olim detinuiſſet, licet de præſenti nõ detineret. Præterea ille textus loquitur in a- dultero notorio, t& in criminibus notorijs poteſt epiſcopus cognoſcere, ꝓpter præſum tam negligentiam ſecularis iudicis, ut dicit Abb.·hic in i.col.& ibi dicam. Non obſtat c.gaudemus, quia ibi mulier illa nõ fuit collo cata in monaſterio in pœnã, ſed in prouiſio- nem, ut mulier honeſtè uiuat, declarando ut ibi per Abb.in ſecundo intellectu. Non ob ſtat c.intelleximus.quia ibi nulla pẽdebat ac- cuſatio adulterij, ſed epiſcopus eos excõmu- nicauerat, quia nõ redierãt ſimul, prout ipſe præceperat:& ſic excõmunicatio fuit lata in pœnam contumacię, non in pœnã criminis. Non obſtat ratio Abb.quia ſacramentũ in matrimonio cõſideratur propter euitationẽ diuortij:unde diuertendo læditur ſacramen- tum, ſicut adulterando læditur fides promiſ- ſa.c.omne.xxvij.q.ij.& propterea quo ad ſe- parationẽ, quæ reſpicit ſacramentũ, ordina- rius inquirit.d.c.tuæ. nõ quo ad cætera. Præ- tereafadmiſſa ratione Abbatis, ſequeretur ꝙ eccleſiaſticus nõ poſsit inquirere de adulte- rijs bigamorum, in quibus eſt defectus ſacra menti,d. c.debitũ. Iſte ergo tex. quatenus tri- buit epiſcopis facultatẽ inquirendi in adulte ros, poteſt intelligi primo generaliter in cleri cis. Secundo poteſt etiã intelligi in laicis de- linquentib. cum eccleſiaſticis: quia talis co- nitio eſt etiã de foro epiſcopi.arg.c.quidam clerici. Ixxxi. diſt.& c. eos. xxij. diſt. per Fed. de Sen.conſil.clxij.& quod not. Maria. Soci. in d.c.cùm ſit generale.Item poteſt generali- ter intelligi tam reſpectu clericorũ, q́; etiam reſpectu laicorum, non ad pœnam tempora- lem, ſed ad pœnitentiã imponẽdam:pro quo eſt tex. xxxij. quæſt. v. c. fi.& ibi Archid.& ij. q. vi. c. cathol.& ita iſtum text. intelligit Ioan. de offic. ord. coment. 10 20 30 And.in c.ad noſtram.ij.j.de iur. iur. Et iſte in 40 tellectus ſuadetur ex ultimis uerbis tex. dum dicit, ad ea, quæ Deo placita ſunt, proſequen da. Nam talis pœnitentia eſt illa quę propriè D eo placet, nõ autẽ pœna criminalis. c. pon- deret.in fi.& c.ſeq.50. diſtinct. Et iſtud etiam ſuadent illa uerba, ſecũdum quòd Canones cenſent: nam intelligitur de pœnitẽtialibus. c. j.j.de pœnit.& remiſſ. Nec obſtat quòd text.dicat implorandum eſſe brachium ſecu- lare:quod non uidetur habere locum ubi agi tur de pœnitẽtia, ex quo illa aduolentes per- tinet, non ad coactos. quia reſpondeo, quòd iſta eſt propriè dubitationis ratio iſtius text. per quem deciditur, pro tali pœnitentia im- ponendapoſſe implorari brachium ſeculare. &de hoc eſt tex.in c. diſplicet.xxiij. quęſt.iiij. & in talipœnitentia poſſunt illa etiam uerba uerificari, ulciſci& iudicare, de quibus in te- xtu, qhoc probat᷑ in c. quis non poteſt. xxiij. quæſt.iiij.Et iſte intellectus eſt ſuſtentabilis, & in ſe uerus, ſed communis eſt notabilior, & ideo tenendus. NorTàa ſexto; ibi, ulciſci& iudicare, quòd præpoſterus ordo toleratur in iure. Nam 354 prius iudicatur, deinde fit ultio,& tamẽ tex. prius poſuit de ultione.& ita notant Imola, Butr.& moder.hic. Et iſtud facit pro ſuſten- tatione libelli, quando aliquis petit Titiũ co- gi& compelli ad ſoluendum,& ad prædicta condemnari:nam ualet talis libellus, non ob ſtante præpoſteratione, ut etiam concludit Bart. in l. i. C. de execut. reiiud. cum concor. per Alex.& Iaſ. in I. ij.§.prius autem. ff. de uul ga.& pupill.& Iaſ. in§. i. col. xxv. Inſtit. de a- ctionib.& facit c.literas. ubi Abbas, in tertio notab.j. de reſti.ſpol. 8ed tu aduerte, quia po teſt defendi iſte text.ab hac prępoſteratione. Nam inquirendo, incipit epiſcopus ulciſci delictũ: quia incipit inquiſitus notari ſaltem infamia facti, quia eius opinio eſt grauata a- pud bonos uiros:licet lata ſententia, particu- laris uindicta deinde fiat in cõdemnatum, ut probatur in c. inquiſitionis.§. ad hæc reſpon demus.ibi, propter Deũ huiuſmodi punien- dum.j.de accuſ. Nam tex.ibi appellat proceſ ſum inquiſitionis, pœnam,& propterea non poteſt fieri niſi præcedentibus legitimis in- dicijs.c.licet. de ſimo. NOTA ſeptimo, ibi,& cũ opus fuerit& ẽ. fquòd iudex eccleſiaſticus in executione ſuę ſententiæ implorat brachium ſeculare. facit tex. in c. quoniam.j. eod.& Xxiij. q. iiij. c.non inuenitur. cum ſimilib. Et è conuerſoflaicus quandoqʒ implorat officiũ iudicis eccleſiaſti ci(exẽpli gratia, ubi cõdemnauit aliquã adul teram, quæ debet detrudi in monaſteriũ) ſe- cundũ auth.ſed hodie.C.de adul. Nam cũ iu dex laicus nõ habeat monaſteria, debebit im plorare officiũ epiſcopi, qui illi cõcedet. arg. J. inter pœnas. ff. de interdic.&releg.& ita te- net Soci.in d.c.cùm ſit generale.ita ſaluando dictũ Archid.xxxv.q. iij.c.rex debet. ut ibi per eum. Eſt tamen differentia inter iſtos: quia eccleſiaſticus poteſt cogere ſecularẽ, etiã per cenſuras, ut ſibi pręſtet auxilium. c. j. j.de ma 59 60 ledi.& per Sicul.hic. Sed ſecularis nõ poteſt cogere eccleſiaſticũ, ut dicit hĩc Innoc.& ſe- quuntur omnes. Eſt uerum quòd non debet eccleſiaſticus implorare tale brachiũ, ad pu- niendum clericum, niſi ſit incorrigibilis. c. cùm non ab homine.j. de iudi. Secus eſt ſiim ploret nõ ad puniendum, ſed fortè quia eius timeat potentiam, ut per Abb. in d. c. quoniã. in fin. ſ.eod. NOTA ultimo, ibi, nõ a dpræiudicandũ. ſecundum intellectũ cõmunem, tquòd eccle ſiaſticus implorans brachiũ ſeculare, intelli- gitur implorare citra præiudiciũ ſuæ iuriſdi- ctionis. Et ex hoc ſequitur, quòd non poteſt iudex ſecularis prætendere aliquam iuriſdi- ctionem in talem condemnatum, in præiudi cium eccleſiæ. Dubium faciebat, quia implo rando eius brachiũ, uidet᷑ quodammodo iu- riſdictio prorogata aduerſus reum de cõſen- ſu ipſius epiſcopi.l.i.ff.de iudi.& potuiſſet di ci, uia quam eligiſti tibi pateat. I. ſi mulier. in fin.ff. quod met. cauſ.& facit quod notat Bal dus in l.i.in ij.not. C.de execu. rei iudic. t ubi 24 25 26 27 28 355 dicit, quòd ſi creditor, qui poteſt propria au- toritate de facto apprehendere bona debito- ris, uadat ad iudicẽ, cenſetur ſibi præiudicaſ- ſe,& non poterit amplius propria autoritate uti.Idem tenet Bald.in I.ij. in vi.col. C. de ſer- uit.de quo per Deciũ cõſil.cxlvi.in ij.dubio. Sed tamẽ iſtæ rationes in caſu noſtro nõ mi- litant, quia nõ poteſt tribui aliquod ius ſecu- lari, ex quo iudex eccleſiaſticus eius brachiũ implorat, cum certa limitatione, uidelicet nõ 10 tanqᷓ; cognitoris, ſed tanq́; executoris. arg. c. ut inquiſitionis. 6§. prohibemus. de hæret. in vi.ſunde poſſet eccleſiaſticus, ſi uellet, omiſſo iudice cuius brachium implorauit, alium adi re.ita probatur in iſto tex. quod eſt ſingulari- ter notandũ.Et ex ratione iſtius tex.poteſt li- mitari ſupradicta deciſio Bald. quæ quotidie occurrit in practica, ut non procedat primò, quando ille qui adiuit iudicem, ſimpliciter di ceret ſe facere ad euitanda ſcandala. arg. l. æ 20 quiſsimũ. ff.de uſufruct. Nam ceſſante dubi tatione ſcandali, uidetur quòd propria poſsit autoritate ire, quia ille conſenſus habet limi- tatam cauſam, ergo limitatũ pariet effectũ. I. in agris.ff.de acquir. rer. dom. l. age. cũ ſimil. ubi moder. C. de tranſact. fSecundo limita tur, quando expreſſe reſeruaſſet ſibi faculta- tem ingrediendi, ut conſuluit Alex. conſil. c- xxix.in cauſa& lite. col. fin. in iiij. Idem ſi di- xiſſet, citra præiudiciũ iuriũ ſuorũ, arg. iſtius 20 tex. Tertio limitatur quo ad alia remedia, quia poterit non ſolùm petereà iudice, quòd adiudicet ſibi illa bona, ſed etiam quòd inte- rim eum incarceret, ex quo in executiuis poſ ſunt plura remedia eodem tempore intenta- ri, ut per Bart. in l.conſentaneũ. in ult. col. C. quom.& quand.iud.& per Alex, in. iiij.. ſi ex conuentione. in prin. ff. de re iud. Iaſ. in l. nulli.in iij.col. C.de iudic.quod tamen uide- turintelligendum, quando poſt primũ reme 40 dium debitor adhuc remanet contumax,& non ſoluit. c. quoniam frequenter. 5. fi.j. ut li- te non conteſt. Quarto limitatur, quando creditor uidens fortè iudicem negociũ diffe/ rentem, permiſiſſet labi inſtantiã datam cau- ſis executiuis àſtatuto: nam uidetur quòd re ſarcitis expenſis, poſsit denuò propria auto- ritate bona debitoris occupare, arg. auth. qui ſemel. C. quo.& quand.& per not. in l.prope randum. in fi. C. de iudi.rSed nunquid poſ- 50 ſit iſte creditor pro parte unum adire iudicẽ, & pro parte adire aliumꝰ Iaſ.in d. l. nulli. dubi tat,& uidetur innuere quòd ſic: quia in exe- cutiuis poſſunt intentari plura remedia, per dictum Bart.in d. lI. conſentaneũ. cum ſimil. Teneo contrariũ, per regulam d. l. nulli, quæ uult, quòd continentia cauſæ nõ debeant di- uidi:quæ regula habet locum etiam in execu tiuis, unde in illis procedit recõuentio, ut per Bar.& Doct. in auth.&cõſequenter.in prin. co & in col.penult. C. de ſent.per Soc.in c.i.j,de mutuis petitionib. GLOSSA PRIMA. In gl.prima, in prima part. nota, quòd quã- 29 30 31¹ 33 Alciati in c. permcioſam. uis lex dicattquòd epiſcopi debeantin re, tamen requiritur quòd præcedatfa iſta gl.cõfundit opin. Angeli in l.ſi ua 356 quire. ma.& Cantia, C. de bon. uacant. lib. x. tenentis per iſtumt xtum generaliter intellectum, quòd ordina- uir 5 ſinon præcedat fama: ſecus in deleeesezer⸗ intelligit iura in contrariũ allegata. Sed non puto recedendum ab opin. gl. quia Ang, re⸗ probatur cõmuniter in hoc, ut etũ dicit Are tinus in d. c.cùm oporteat.& in d, c. qualiter & quando. Et ex iſta gl. infert hic Bal.ad ſta- tutum diſponens, quòdiudex liberè poſſit in quirere contra adultos:nam intelliget᷑ ſecun dum hunc tex.ſcilicet præcedente nra ſe quũtur moder. hic. Et in iſto caſu cõſequens rij iudices poſſunt indiſtinctè in * eſt, ut nõ ſit plenè uerificanda illa qualitas, ꝙ eſſent adulteri, ſed ſatis eſt ſi ſolum̃ deprehen datur ꝑer famã: quia ſtatutũ recipit interpre⸗ tationẽ à iure cõmuni.l.ſi ſerui. C. de noxal. Et ita puto limitandum quod not. Bart.inl.i. §.:& parui. ſf. quod ui aut clam. fEt quod dicit Bald. in ſtatuto, adde idem eſſe in cõmiſsio- ne principis.d. c.cùm oporteat. ubi Doctj.de accuſ. Declara iſtam gl. tribus modis. Pri- mo, idum dicit requiri famam ad hoc ut poſ⸗ ſit inquiri, intellige, iſtud eſſe ſatis ſitempore 36 37 quo incipit inquiri, ſit iſta infamia:nam quã- uis deinde ceſſet, nihilominus tenebit inqui- ſitio, ut dicit Bald.& Imol. in l. is poteſt, ſf.de acquir.hæred. Et facit ratio, quia fama nõ eſt cauſa finalis inquiſitionis, ergo ea ceſſante, non per hoc debet proceſſus annullari. Li. in fi. ff. de minor. Et ſic habes declarationẽad 38 regulam l. patre furioſo. ff. de his qui funt ſui uel alie. iur. ut aliqua teneant nõ ſolum quan do ſunt facta, ſed etiam quando cœperunt in eſſe produci, quãuis à principio fierinonpo tuiſſent.& iſtud dictum etiam ſequitur Ang. in tract.malefic. in uerb. fama publica. de- cundo declara iſtam gl. ut ita neceſſaria ſit fa- ma, quòd ſi iudex aliter formaret inquiſitio- nem, poſſet appellari, ut per Bal.in J.ij. in pe⸗ nul. col.in iiij. quæſt. C. de epiſc. audi. quiain- de oritur grauamen irreparabile, propter li- tes& ſumptus,& quia grauatur eius opinio, & quia fortè interim compelleret eum iudex ſtare in carcere. Tertio declara, fut reus poſ- ſit, anteq́; incipiat᷑ proſequi contra eum, ipſe præuenire& demonſtrare illam famam non eſſe ſufflcientem, puta, quia habet ortũ àma/ Ieuolis, ut eſt text. ubi omnes, in d. c. cùm o- porteat. Et poteſt reus pro ſua innocentiafa/ cere alias probationes, quæ elidant famam, ut per Com. conſil. cxxxv. ad primũ. perttotũ. Limitaiſtam gl.primò, ut nõ procedatin inquiſitione generali, quia illa fit etiam nulla fama præcedente. xxv. q. vi. c. epiſcopus in ſy/ nodo. per Abb.& alios hic. Et licet nõ requi- ratur fama, debet tamen prius conſtare, nun quid maleficium ſit cõmiſſum, ut perzart l. fin. in prin. ffide quæſt.& nunquid illud— quo intendit inquirere, ſit delictum punibi⸗ le. arg. I.ſi ſeruus. ubi Bar. C. de his qui ates * 42² 5 1 lmil, utper Ba ilkindiciaſum 0 elegi d qualite moc,& Butr ine min Xcol. Et qu oriin criminali hico, ſeu aliqual Ldalic in Inullus de his qui lat uff de quæſt, cu urãrequirant leg nide cauſalęſęm nlſiquis alicui. lodex haberet libe hutdicit Paul. de dcpol& per Alex hücuerte tamẽ, q ſlcleticinunqßp nmtidedelicto, gauis quẽ ibi ſeq ccumin contẽpla ord per laſ.in.m iudtt propterea neroq contra cler lataikamati eiſt Mieconſideraſſei 1† 4 84 Ac 4. 1 4 dd„ n recui. Sle 2lcöfand um Ledon rrodaee 357 85 cdeld Käü 4i cleſ.confug. TSecundo limitat᷑, quando in- de offic. ord. cõment. 358 etiã qd nulla ſit cõtra talem infamia.l. nullus. 5 Senaluermand quiſitio fit ad finem impediendi aliquam pro ubi Bal. C. ad legẽ lul. maieſt.& per moder. in dollumtid motionẽ adhonores, uel ordines, non autem c. cùm oporteat:j. de accuſ. Ang. de Aret. in a acatufmdäe ad finẽ puniendi, c. i. de poſtul. prælat. c. cum tract. malefic. in uerb. fama publica. in ij. col. At draincnrdt nobis. de elect. Et iſtas duas limitationes re/ Quinto limitat᷑, ut nõ procedat corã iudici 47 drdc dendh wdü fert hic Abb.& Doct. ſequuntur. Et idem bus qui nõ tenent᷑ ſeruare ordinẽ iuris.Iſtud oden cöm Nüadin eſt ubi inquiſitio fieret ad impediendum deli fuit de mente Ioan. And. in c.olim. de accuſ. dusiadcch niaten ctum, de quo dubitaret iudex ne fieret, ut di- ubi dicit ꝙ contra regulares poteſt inquiri,e- gumdo E' enopana cit Innoc.in d. c. i.& in ſimili quod not.lnno. tiam nõpræcedente infamia, ex quo cõtra ta tum 4r eig in c. omnis utriuſq; ſexus.jde pœnis. gl. in c. i0 les iuris ordo nõ ſeruaf. c. reprehẽſibilis.j de —. en gödün nerui. xiij. diſtin. per And. Sicul. hic. Et idem appel.& d. c. qualiter. in fi.& illud dictum ſe- be raadutdg h eſt generaliter, ubi inquiſitio nõ fit ad puniẽ?- quit̃ Ant. Pet, de Anch.& Floria. Et licet illa nc exſcilic dad dum, ſecundũ Abb. in c. qualiter& quando. deciſio quo ad regulares habeat aliquos con Srur moder diePnui 4² de accuſ. ¶ Tertio limitatur, ut quamuis nõ tradictores, tamẽ omnes ſe entiũt limitationẽ nöſi Jleneuti dali præcedat fama, ſatis ſit ſipræcedãt indiciaue in ſe uerã. Et ex hoc infert᷑, iquòd in delictis 48 zuulter ſcdlan ed riſimilia, ut per Bar. in l.fin. f. de quæſt. quia enormibus poterit inquiri, etiã fama uel indi orperf. Kqudes talia indicia ſuntloco diffamationis.& ita in- cijs nõ pręcedentib.l. ſi quis in hoc genus. C. Eai echi ddring telligit᷑ d.c. qualiter& quando.&iſtud uoluit de epiſcopis Rcler. l. i. C. de falſ. mon. ex quo eee, Innoc.& Butr. in d. c. cum oporteat.& ibi A in talibus delictis nõ ſeruant᷑ ſolennitates iu- wabn Kntancmmgrinl ret. in x. col. Et quo ad hoc ut ueniatur ad ca- 20 ris, ſecundũ Innoc. in c. cum omnes. de con- Juoduianteh pturã in criminalibus, ſatis eſt etiam leuis ſu ſti. Bal.in l. quid ergo..pœna grauior.in iiij. Md m ſtanno, acceicencht ſpicio, ſeu aliqualis informatio, ſecundũ gl. col.ff. de his qui not. infam. cum concord. Et me.dccamoprnai& Salic. in l. nullus. C. de exhib. reis. Bal. in J. pro hoc facit tex. in extrauag. ad reprimẽdũ. ul. Deckaaitkmgldin ij. C. de his qui latro. per Alex. in l. quæſtio- ubi poteſt per iudicẽ inquiri in crimine læſæ dum dicitreguintmai nis. f de quæſt. cum cõcor. Licet quo ad tor- maieſtatis, in quo lex nõ attẽdit ordinẽ iudi- dun un mdellige ſtrt eurn reurranc legitima indicia, etiam ſi age- ciorũ, q́uis nõ præcedat fama, ut ibi per Bar. vo incypttinquuri ttikämm ret de cauſa leſe maieſtatis, ut eſt tex. ubi Dd. in uerb· inquiſitionẽ. IIntellige tamẽ requiri 49 sdeinde eſlernididang 1 in l. ſi quis alicui. C. ad legẽ lul maieſt. etiã ſi aliqualẽ ſuſi picionẽ.& iſtud probat᷑ in c. ex- do, vtcict Bald Rnli 1 iudex haberet liberũ arbitriũ ex forma ſtatu⸗- cõmunicamus. õ. Adijcimus. ubi Flor.& Ioã. —& malädi ti, ut dicit Paul. de Leaz. in c. grauis. extra de 30 de Ana. j de hæret. nam in criminehęreſis, in Nulr harcd. ktkacimt depoſ.& per lex. in I. filiusfam. ff.de donat. quirit᷑ etiã ſi non ſubſit aliqua infamiæ nota, naus inqulltoneg43 Aduerte tamẽ, quia iſta procedunt in laicis: ſed aliqualis ſuſpicio tantũ, puta quia quis di per bocdeberprœm ſed clerici nunqᷓ́; poſſunt torqueri, niſi ſintin ſcrepatà cõmuni cõuerſatione: ꝙ bene nota, demior. Etſichbet famati de delicto, ut dicit Ab. antiquus in d.c. quia ſępius in facto cõtingit. Sexto limitat᷑, ulam lpatrefunoſo ffäx grauis. quẽ ibi ſequunt᷑ Flor.& Imol.& Ab. futq́uis nõ pręcedat infamia, ſi formet᷑ inqui 50 e mr ut aliquntenem c. cum in contẽplatione. j. de reg. iur. cum cõ- ſitio,& reus non opponat, ꝙ teneat proceſ- luntfactaſed etanqunba cord. per Jaſ. in J. magiſtratib. ff. de iuriſd. om. ſus, ſecundũ Pet. de Anch.& moder. hic,& ſe produci, quius ayursit4 iud.fEt propterea poſſet etiã generaliter te- per Ang. in locos alleg.& eſt tex. in c. fin. de Aituddicumeint neri, ꝙ contra clericos nõ poſsit inquiri, niſi accuſ.in vi.unde aduerſus cõtumacẽ poterit a cheeidet hman ſint diffamati:&iſtã diffamationẽ uident᷑ pro 40 procedi, exiã ꝙ nõ ſit diffamatus, ſecundum ne dan uamt Priè conſideraſſe iura canonica. Sed tamẽ pu Abb. in c. qualiter. † Septimò limitat᷑, ut ſi 51 undo declzraitamgl nto contrariũ, ꝙ imò procedat᷑ contra eos etiã formata ſit inquiſitio, nõ exiſtentib. fama nec . quod ſiiudex Iinim ad torturã, qᷓ;uis non ſint diffamati, prout te- indicijs,& reus captus cõfiteat᷑ delictũ, cõua em Polſerppellm ne, nuit Abb. in d. c. grauis. reſpondendo ad illũ lidat iudiciũ,& ex tali cõfeſsione poterit con Acolinuñ quæſt deg la tex.ut ibi per eum.Et confirmat᷑ ratiõe: nam dẽnari. tex. eſt in c. i.de accuſ. in vi.& per An coniturgrauꝛmenincha 5 nulla eſt ratio cur, ſi ſint legitima indicia, nõ cha. in Clemen. i. de homicidijs.& per Ang. 3A umpus,& quiigaum debeant torqueri, dato ꝙ non ſint diffamati, in d. uerb. fama publica. in x. col.& Barth. Ce — uecintenm compämn ex quo plus operantur indicia regulariter, q́; pol.in conſil.Ixvij. teneo idẽ. Contrariũ de di e Terodum diftamatio. l. ij.& iij.& l. fin. ff. de quęſtio- recto tenuit Alex. in l. qui in aliena.. Celſus. mem iar proſegiem nib.undeſdiffamatio ſimpliciter nõ facit indi so in addit. ad Bar. ff.de acqui. hære. allegãs idẽ t, anter 3 9 rellm ciũ ad torturã, ut not. in c. i. j. de appell.& in c. tenuiſſe Anch.cõſ.xxiiij. Puto diſtinguẽdos xuenire& dem 1 utas ueniẽs.j.de teſtib.niſi ſit ueriſimilis, ut ꝗ dicã. eſſeè tres caſus. f Cuùm iudex ſine fama uel in-⸗ 52 let uficientemb biomb Nec credo ꝙ intentio tenentiũ, quòd cleri· dicijs incipit inquirere,& procedit ad captu- ols, ut cſttext. u 1¹ ſans cus niſi diffamatus nõ poſsit torqueri, fuerit ram, aut reus cõfitet᷑ in tormẽtis,& nõ pote- 4 Etpoteſt 5 aib excludere alia indicia grauia, quæ ex ſe ſatis rit condẽnari etiã ſi poſt tormẽta ratificaue- e hrobarone dicunt᷑ facere diffamationẽ, ſeu illi æquipol- rit cõ feſs sionẽ, ex quo fuit j niuſtè tortus, non —0 m conſilcon mi lent. c. ſuper eo.& q́d ibi not. j de eo qui cogn. pręcedentib. indicijs lefefänesriih eſt tex. ubi 1 mimiſtam g pn iß conſang.& per Innoc. Butr.& Aret. in d. c. Bar.& Dd. in lpenul. de quæſt. cum con- e ernerdl cùm oporteat.& præſertim quia iſta indicia cord.per Auguſtin. de Arim. in addit. Ang. 3— 1 Vente uich Pl faciãt notoriũ iudici. c. cum olim.& ibi Abb.j 6õ0 in loco s allegato. Aut reus cõ fitet abſq́; tor⸗ 53 ama Ab Al de uerb. ſignif. qᷓd notoriũ ſuccedit loco diffa mentis, deinde confeſsionẽ factã reuocat, A do per? icbetumeſg mationis. Quarto limitat᷑, quando inquiſi adhuc nõ poterit puniri, quia illa prima con- arur fama, omſt dmig tio fit de iuſſu principis ex certa ſciẽtia pręci- feſsio pręſumir emanaſſe metu iudicis, ut per u dmucchef ieqestig piẽtis cõtra aliquẽ inquiri: nam tũc inquiret᷑ Bald, in l. nouiſſimè. ff. ꝗd fal. tut, aut. geſt. Et anpan farjweunh. QAAdd imacnditind bibal — 1ſcruus c.8 4 ν 54 55 56 57 58 39 359 in iſto caſu propriè loquit᷑ Anch.in d.conſil. xxiiij.& ita intelligo Alex. in d.. Celſus. Et propterea in tali caſu nõ poſſet iſte cõpelli ad perſeuerãdũ in prima cõfeſſione, de quo per Innoc.in c.per inquiſitionẽ. de elect. Abb. in d. c. qualiter. in fi.& Iaſ. in l. magiſtratib. ff. de iuriſ.om.iud,. qd not.quia eſt ſingularis limi- tatio ad text.in d.c.i.de accuſ.tAut,& tertio, iſte captus confitet᷑, nec reuocat confeſſionẽ, & tũc poterit condẽnari ex tali cõfeſſione, d. c. i.& per Alex. in l. quæſtionis. ff.de quęſt.& faciunt quæ not. Alex. inl. ſi confeſſus. ff. de cuſt.reo.& Soci.in I.ij. col.fi. ff. de lib.& poſt hu. Octauo limitatin epiſcopo& metropo litano, qui procedunt ad inquiſitionẽ omiſſo articulo infamiæ, ſecundũ gl. in c. ij. de accuſ. in vi.cuius opinio uidet᷑ eadẽ cum illa, quã di xitenere Ang. in d. l. ſi uacãtia. C. de bon. ua- can.lib.x.& ita etiã tenet Ang. de Are. in tra ctat.malefi.in prin.in iij.char. Et dicit ibi Au uſt. de Arim. ꝙ aſſeſſores ita cõmuniter ob- Peeirelloe male, ſecundũ eum:& dicit uerita tem, quia illa gl. nõ eſt uera,& eſt cõtra iſtum tex.ſecundũ cõmunẽ intellectũ,& eam in ter minis reprobat Floria. in d. c. qualiter. in xxi. quæſt, quẽ ibi refert& ſequit᷑ Io. de Ana. in vi.col. Sed tu potes ſaluare gl. in caſibus s e- numeratis. Præterea illa gl. ſaluari poteſt, eã aliter intelligendo, ut diſtinguamus: Aut epi ſcopus procedit ex mero officio,& ſatis eſt quòd clamor ſine fama ad eum peruenerit, q;uis de hoc articulo nihil conſtet in actis. aut requirit ſeu inꝗrit ad denũciationẽ alicuius, & tunc debet conſtare de infamia in actis:& iſte articulus nõ poteſt omitti.& ita etiam te/ nuit gl.quã ibi ſequunt᷑ cõmuniter Dd, in d. c. qualiter. in ſecunda parte gl. Licetinõ eſſet bene cautũ iudici ordinario, quãdo appella- ret᷑ à formatiõe inquiſitionis, quia tũc nõ ſta- Alciati in c. pernicioſam. 10 20 30 re᷑ dicto ſuo, ſi atteſtaret̃ corã iudice appella 40 tionis, quòd recepiſſet informationes extra- iudiciales de infamia, prout dicit Abb. in d. c. cùm oporteat.in penul. col. Si uerò reus non appellaret, q;uis opponeret nõ præceſſiſſe in famiã, nihilominus teneret inquiſitio,& tũc ſtaret᷑ dicto ordinarij.& ita intelligo gl. in d. c. ij.licet Decius inaduertẽter cõtrariũ conſu luerit cõſ.clxx. in ij. col. Nono limita, fquãdo iudex inquirit ex neceſſitate officij ſui: nam tũc poterit inquirere, etiã nõ præcedente fa- ma, ut dicit Angel. in d. l. ſi uacãtia. in v. artic. Per tex. in c. ad noſtrã. ij.jde iureiur. ſequitur Ang. de Aret. in tract. malefi. in iij. char. Vn- de infert ad ſtatutũ qᷣd mãdat iudici, ut inqui- rat de tali crimine, ſub certa pœna: Tnam tũc debebit inquirere etiã non præcedente infa- mia. Sed tu aduerte, quia iſta limitatio nõ ui- det᷑ uera,& cõtra not. per Bal. hic, ut s retuli, 50 ex quo tale ſtatutũ debet recipere interpreta tionẽ à iure cõmuni.d.j.ſi ſerui. C. de noxali. & quod not. Fulg.conſil. clxxv. uiſis teſtium &ẽ. Nec tex.in d. c. ad noſtrã. obſtat in cõtra⸗ riũ, quia ibi nõ inquirebat᷑ ad finẽ puniendi, ſed quia uertebat periculũ animæ, fquo caſu 60 3060 indiſtinctè inquiri poteſt, etiã nõ Pręcedente infamia, ut s dixi in ſecunda limit. Poſfetſto tè ſaluari iſta limitatio in caſu, quo iudex beret ſaltẽ aliquã ſuſpicionẽ, ut ſtante raliſta⸗ tuto, tũc teneat᷑ inquirere. arg. l. tutorẽ. ff. de his quib. ut indig.ubi tutor nõ uidet calum- niatus, ſi cogẽte matre, uel libertis pupilli in- ſtantibus, eius nomine teſtamentũ falſum di xit:& hoc, quia ad hoc tenebatur ex necelſita te officij, ut declarat Bar. in d. 1 ij. 6. ſi publico ff. ad leg. Iul. de adult. Ergoin ſimili, idẽ poſ. ſumus dicere in iudice inquirente, qui pro- pter ſtatutũ, ex neceſſitate officij cogit inqui rere cõtra tales delinquentes, ſubpœna. ſfacit l. ſi certus. ff. ad Silleia.& quod not.xij.quęſt ij.c.quæſtionẽ. Vltimo cogitat ſipoſſet li mitari iſta cõcluſio, ut nõ procedat quotieſ- cunq; contra iudicem inquirentem abſqʒ fa- ma, non eſſet ueriſimilis præſumptio calum- niæ, Nam ut dicit Bar. in d.§. ſi publico. in ii. col. ideo in inquiſitione requiritur quòd præ ceſſerit fama, ne aliàs iudices calumnientur ſubditos: unde ceſſante iſta ratione, ceſſabit diſpoſitio.I. adigere. 5. quãuis. de iure patr.c. cùm ceſſante. j. de appell. Et aliquos caſus in quibus ceſſat iſta ſuſpicio, poſuit Bar. in d.6. ſipublico. Sed fpulcher articulus eſt, quia I.& Dd. dicũt, quòd ad hoc ut formet᷑ inqui itio, requirit᷑ quòd pręcedat fama: an debeat iſta fama plenè probari, ſecundũ tradita per Bar. in l. de minore.§. plurimũ. ff. de quęſt. an uerò ſatis ſit, ſi ſimpliciter probet᷑ aliquis cla- mor,& mala ſuſpicio uulgi? Raph. Fulg in conſil. cxxxvi. in ult. col. uult, quòd fama ſegi timè probet᷑ ad hoc ut poſſit inquiri: ꝗᷓd dictũ eſt notabile,& facit tex. in d. c. cùm oporteat. & d. c.qualiter& quando.ubi Innoc.bEt facit, quia cùm lex dicat requiri famã, debet intelli gi de legitimè probata, utper Bal. in c. uerita tis.j de dolo& contu.& in I. diffamari. C. de ingen, manumiſ.& Abb,. in c. ueniẽs. i jdete/ ſtib. In cõtrariũ facit, quia leuiora indiciare quirunt᷑ ad formandã inquiſitionẽ, ́ʒ ad tor- turã, ut per Salic. in l. fI. C. de quæſt.& Rom. in l.ſi certus.ff. ad Silleia. Sed fama plenè d& legitimè probata, ſi eſt ueriſimilis, facit indi- ciũ ad torturã in foro canonico, in quo facit ſemiplenã probationẽ, ut dicit Gandinus in tract.de quęſt.& Guido de Suza.in ſimili tra cta. in rub. qualiter reus ſubijciatur tortu.in prin. de quo tamẽ dic utper Bar. in dfin f. de quæſt.& Dd. in d. c. ueniens. Ergo ad in- quiſitionẽ debet ſufficere, etiã ſi fama nõ ſit omnino legitimè probata. Secũdo für per tex. in c. licet Heli. j de ſimo. ubi poniſ al ternatiua inter publicã famã,& inſinuatione frequẽtẽ:& ſic ſatis eſt ſi fuerit per pluresper ſonas, ſeu frequẽter iudici inſinuatũ, nõ aut eſt neceſſaria legitima fama:inſinuatio em gnificat expoſitionẽ iudici factã. c. ꝗa plerch. ubi Archid. j. de offi. ord. in vi. Tertio cotit- mat᷑ ꝑ tex.in l. iuſtiſſimos. C. de Oſcercche uin. ubi acclamatio populariũ eſt ſatis ad 8 mãdã inquiſitionẽ. per quẽ tex dicitlo,Anu 60 61 gnli kwvijjin. lodicãte fuma, cerint, tamel diudex uideat n ſmam non elle 1G 1 mumenpoterit vaationem,ut nuuentuteiſ.de umglinfi dicit Am teſtes etiam li wbit ls in inqu uper Abb.inc ſ lter, ubi dicunt, q daccuſatoris, ui macõteſtari.Et gtreum, Iille nẽ nedeclinatoria ue dodelictũ, utper olſf depub. iud. idexinquirit ex nonciationé alter etliscumdenun liteſtes eirca ueri &lo. And. in c. cuͦ Botr Imol.& moc cumaccuſatore lis Cdeadul.& per. eiãcum denũciai igumentũ deun lcluus ff de cuſt. ſminquiſitionis, erentiainterius cimn quia in foro chtor ſit officialig cel Sed deiure priuatæ perſong amen dic utper! Angel de an lta cõcl uſlo u r- dopan eed rdiithnh minquiſtionenadn lert kama nealig iilo ditos: undecefhnxibad 7. ihm Dolimo. adigere, 5 3 cellanteij d uüüt bn cell. exppel an keekactſer TDddcsequMdns cüt, quodadtxi requirit quodpraxttum tamaplene probam ſmmi rin! de minore. plmmit ſatis ſit ſi ſimpliciergnii r. I malz ſuſpicio uipig aſll. ccxxvi in ult coluim ae probet᷑ ad hocutpoſſuſt notabile,& facit txin deu 4c.qualiter&quandoqhim ia cum lex dicat requintrit de legiume probau, upeli de dolo& conm nlit gen manumil.& AbbinchE 8. In cötanũ facibquileur iruni ad ſormandiinqultii L cenus ſfad Silcisddtr umeprobara ſchurimi drur in ſoro cronle 5 2d 10Tl e ſg miolcn probꝛroni xiul i, urſt Guickdan 201.CE9Sr t e Ralier rewlift⸗ a in 1 4A-41. 1o 2 tamẽ dic utpel .Lc Da incecumsi 11 6en 4 ba . ecitimeprot 9 lcrrlelſten le nerpublcäa- . 8 G latis ctl baf eauer eqpiie un 20„₰ ſegi ma. Kil neccffara leg, dcb cc Aidoneiu 9„ Hcu T,, F du chid de oM O cdi8tee af p gopoßl, g 4 4 zccham 98 huia n. d aſcionel — 361 in addit.Specul.in tit.de noto.crim.in addit. ſuper uerbo, reprobatus. quòd fama quam- uis fragilis& incerto autore orta, eſt ſatis pro formanda inquiſitione.& ſequitur Aret. cõ- ſil.Ixxiij. in ultima col. licet cõtrarium uidea- tur tenuiſſe Anchar.conſil.cclij.niſi eum in- telligas quo ad torturam. Puto iſtud multum reſidere in arbitrio iudicis, ut ſi ei ſederit, hoc eſt, ueriſimile ſibi ſit reum delictum cõmiſiſ- ſe, poſsit procedere ad inquiſitionem, etiam ſi fama non eſſet plenè probata.l.iij.õ. eiuſdẽ. ff. de teſtib. prout in ſimili dicitur de alijs in- dicijs, de quibus per Bart. in d.l. fin.& Aret. in d.c.cuùm oporteat.& facit quod not. Com. Sz conſil. lxviij. in ij. col. in prin. fubi ſi plures te ſtes dicãt de fama, licet nõ aſſeratur à quibus audiuerint, tamen faciunt multũ fidei. Si ue- rò iudex uideat nõ eſſe rem ueriſimilem, uel famam non eſſe ſufficientem, licet nõ inqui- rat, tamen poterit procedere ad occultam in- dagationem, ut dicit Eeli. poſt alios in c. cùm in iuuentute.j.de præſumptio. Poſtremò dum gl.in fi.dicit, quòd in iſto caſu recipiun- 64 tur teſtes etiam lite non conteſt. fquo modo poſsit lis in inquiſitione conteſtari, declara ut per Abb.in c.ſunt alij.& Doct. in d. c. qua liter. ubi dicunt, quòd cum fama ſuccedat lo- co accuſatoris, uidetur quodãmodo lis cum fama cõteſtari.Et hoc eſt cùm iudex interro- gat reum,&ille nõ oppoſita aliqua exceptio- ne declinatoria uel dilatoria reſpõdet, negan do delictũ, ut per Bart. in l. is qui reus. in iiij. col.ff.de pub.iud, Et iſta gl.procedit quando iudex inquirit ex mero officio:ſecus ſi ad de- nunciationẽ alterius, quia tunc conteſtanda eſt lis cum denunciatore,&deinde admitten di teſtes circa ueritatẽ negocij, ut per Innoc. & Io. And. in c. cùm clamor. j. deteſti. ſequit᷑ Butr. Imol.& mod. hic. Et pro hoc facit, quia cum accuſatore lis eſt cõteſtanda.l. adulterã. C. de adul.& per Bart. in d. l. is qui rem. ergo etiã cum denũciatore, quia regulariter ualet argumentũ de uno ad alium, ut per Bar. in d. l. diuus.ff. de cuſt. reo.&practicus Pap. in for ut per dalic in ſi ε ma inquiſitionis, in xij. col. tEt in hoc eſt dif- ferentia inter ius ciuile& canonicũ, ut ibi di- citur: quia in foro ciuili requiritur ꝙ denun- ciator ſit officialis publicus.l. ea quidẽ. C. de accuſ.Sed de iure canonico admittunt᷑ etiam priuatæ perſonę. c. licet Heli. de ſimo, de quo tamen dic utper Felin.in c. ſicut olim. j. de ac cuſ.& Angel.de Aret. in ſuo tract. malefi. in uerb. necnon per denunciationem. GLOSS. in uerb. iudicare. Nota ex iſta gl. ab6 quòd delinquens ratione delicti ſortitur fo- rum, qᷓuis alias ibi nõ ſortiretur.& probatur inl. i. C. ubi de crim. agi opor. Et eſt ratio, ꝗa delinquens alligat ſeipſum,& uidetur cõſen tire in proroganda iuriſdictione, unde tenet de offic. ord. cõment. 10 20 30 4⁰ 50 etiam naturaliter ex præſumpto conſenſu, ut 6 per Bar.& Doct. inl. ex hoc iure. ff. de iuſt.& b 157 iur. f& propterea ſi nõ puniat᷑ in loco delicti, poterit puniri in loco originis, ſecũdum for- mam ſtatutorũ loci in quo deliquit.l. ſaccula- 36² rij..ſunt quædam. ff. de extraord. crim. per moder. in l. cunctos populos. C. de ſum. trin. & fid.cath. Et iſta eſt cõmunis opinio, ut atte ſtatur Aug. de Arim, in tract. malef. Angeli, in uerb.hæc eſt quædam inquiſitio, in ante- pen. col.& Alex. conſil. cxi. ponderatis. in i. Limita tamen iſtam gloſ.fut non procedat quando delictum cõmiſſum, nõ eſſet delictũ cõmuniter, ſed in illo loco tantùm: nam tunc ſuccurretur delinquẽti, qui cùm eſſet foren- ſis, ueriſimiliter ignorauit illud eſſe delictũ. Vnqde ſi talis cõduceret triticũ extra territo- rium, cõtra formã ſtatuti, quod ueriſimiliter ignorauiſſet, debebit reſtitui in integrum, ex clauſula, Si qua mihi iuſta cauſa uidebit᷑, de qua in l.i. ff. ex quib. cauſ. maior.& ita tenent Innoc.But.& Imol.in rub.a. de cõſuet. Card. & moder.in c.fin.in xij. quæſt. eod. tit.& per Doct.in d.l.cunctos populos. TSecundo li mita in foro pœnitentiali:quia nõ debebit ab ſolui per ordinariũ loci, in quo deliquit, ſed per ſuum propriũ ſacerdotẽ, ut eſt gl. xvi. q. i. c. i. Lapus& Abb. in c. i. j. de rapt. Ioan. de Li- gna. Abb.& moder. in c. cùm contingat. j. de for.compet. Rom. ſing. cccclxi. ratione deli- cti. †Amplia iſtam regulam, ut procedat e- tiam inlmperatore, uel rege, qui ſi delinquat in territorio epiſcopi, poterit per eum puni- ri, ut eſt gl. in c. ſi duo. xcvi. diſtinct.& c. quo- niam.xviij.diſtin.& facit text. xi. quæſt. iij. c. cùm apud.quod intellige, præmiſſa tamẽ mo nitione canonica, iuxta tex. in c. nouit. de iu- di.& ita tenent Innoc. Hoſtieñ. But. Imol.& moder.hic: quodipſi reſtringunt, niſi prin- ceps delinquens eſſet nimis ſeuerus, uel iniu rioſus: quia tunc epiſcopus non debet eum punire, ſed relinquere eum iudicio Papæ. q́d dictum uidetur potius eſſe de conſilio, quàm de iure, ex quo, ut ſuprà dixi, delinquens ui- detur prorogare iuriſdictionem, quæ nõ pro cedit etiam in maximo principe. gl.in c. ſane. ij..de offic. deleg.& in l. eſt receptum. ff. de iuriſdict. om. iudi. T Secundo amplia, ut ſi iſte delinquens euaſerit,& alibi carceretur, debeat iudex eum remittere puniendum ad iudicem delicti, declarando iſtud utper Bar. inl. ſi is cui..fin. ff, de accuſ.& Guido Papa in deciſ.quæſt. cij. cum concord. GL. MAGNA. Declara eã uthic per Abb. & dum dicit ſquòd crimen hæreſis, eſt merè eccleſiaſticum, ita quòd laicusnullo modo ſe poteſt intromittere, pro quo eſt text. in c. in- quiſitionis.. prohibemus. j. de hæret. in vi.& cum iſta concluſione tranſeunt omnes inditf ferenter, in c. cùm ſit generale. ſ. de for. com- pet. adde, quòd iſta concluſio in ſe eſt uera, quia nullo modo poteſt laicus ſe intromitte- re de tali crimine. ¶Sed poſito quòd crimẽ amplius non refricetur in dubium, nunquid poſsit procedere ad confiſcationẽt uerbi gra tia: Epiſcopus pronunciauit aliquem hæreti cum, nunquid ſtatim ſecularis iudex poterit eius bona cõfiſcaret ſecundũ auth. Gazaros. C. de hæret, etiam inuito epiſcopo, qui fortè Qddd 2 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 363 expectat, ut pœniteat,& abiuret hæreſim, ad finem ut ſibi pœnam remittat, iuxta tex. in c. ad abolendam. ĩde hęret. Videtur quòd non, per gl. xxiij. q. vij. in ſumma.& per Card. in Clemen. i.§. ſanè. in i. quæſt. de hæret. Feli. in c.i.j de hæret. Poteſt tamen teneri quòd ſic,& pro hoc induco tex.in epiſt.inter claras.in fi. C. de ſum. trin.& fide cath, ubi Ioan. ponti- fex pronunciauerat aliquem hæreticũ,& ro- gat Imperatorẽ, ut ſi talis pœniteat, nolit ad- uerſus eum aliquid mali facere:& ſic pręſup ponit quòd potuiſſet eum punire. Et iſta opi nio tanto fortius mihi placet, quia alias titu- lus C. de hæret. nobis ſeruiret de nihilo,& eſ- ſet correctus,& præſertim dicta authen. Ga- Zaros. quę tamen fuit promulgata autoritate pontificis, ut apparet in corpore unde ſumit̃. Nec obſt.tex.in d.. prohibemus, quia pro hibet cognitionẽ criminis, non autem inter- dicit, quin cognito crimine poſſit ſecularis exequi ius ſuum. Nec obſtat ſidiceretur, quod ſicut quo ad crimẽ ſeruamus ius cano- nicum, ita etiam eſt ſeruandũ quo ad damna- tionem bonorum, prout in ſimili dicit. Abb. & loan. de Ana. in c. uergentis. jde hæret.& Alber. de Roſ.in l.cognouimus. C. de hęret. quia reſpondetur, quòd etiã quo ad damna- tionẽ ſeruat᷑ tale ius, quod mandat confiſcari bona.c.cum ſecundũ.de hæret. in vi. Sed ubi hæreticus eſt damnatus, nõ licet condemna- to pœnitere in præiudiciũ iuris quæſiti fiſco: quia licet eccleſia approbet talem pœniten- tiam, non tamen id facit in præiudicium fori ſecularis, ut probatur in d. epiſt. inter claras. IN EAD. ibi, item crimẽ uſurarũ. †Vult ergo gl. relata ad text. d epiſcopus poſsit cri minaliter inquirere aduerſus uſurarios: qd in uſurarijs manifeſtis eſt elarũ.c.cum in tua. & c. cum in omnib. de uſuris.& per Signor. de Homodeis conſil. cclix. iij. quæſt. in prin. In nõ manifeſtis uerò adhuc poteſt procedi, ad finem, ut reſtituantur male ablata,& pro euiſtatione peccati.c.ad noſtrã.ij. ubi Innoc. & Doct.j.de iureiur.& per Soci. conſ.ccxix. ubi notabiliter tenet, quòd contra tales pote- rit procedi etiam ad torturam, ut eruatur ue- ritas.per tex.in c. grauis. de depoſ. ubi in cau- ſa ciuili, quando habet crimen annexum, de- uenitur ad torturam, etiam liberi hominis, pro habẽda ueritate. Sed pulchertpunctus eſt, an iudex ſecularis poſſit aduerſus uſura- rios, pro emendandis moribus,& pro publi- co intereſſe, criminaliter procedere. Gl. hic uidetur ſentire quòd nõ, dum uult quòd ta- le crimen ſit merè eccleſiaſticũ. Pro qua pri- mo facit quod not. Abb.in c. cùm ſit genera- le. de foro compet. ubi cõcludit, ſquòd ubi di- ſputatur, an aliquis contractus ſit uſurarius uelne, ſemper attendimus iudicium eccleſia ſticum. Secus ſi clarum ſit eſſe uſurarium,& so ſimpliciter diſputetur de facto, quia repetant᷑ uſuræ.& ita eſt cõmunis cõcluſio in d. c. cum ſit.ut ibi per Feli.& per Bar.& Alex. in l. Ti- tia,ff. ſolut, matr.& per Alex. conſil. ix. præ- Alciatimc. permcioſam ſtantiſſimis. in iiij. TSecũdo facit infra legitimũ modum, ſunt de iure ciuili er miſſæ, ut eſt cõmunis concluſio in Icund populos. C. de ſum.trin.& fide cath. ergo debet iudex ſecularis procedere cãtra les ex quo fiũt lege permittẽte, ut not. in 1Crae, chus. C, de adulterijs. Tertio iſtã opi tenut Bal.& Salic. in J.improbũ. C. ex quib. cau 9 fa. irrog. Mouentur, quia nõ reperit legibus cautũ, quòd cõtra tales criminaliter procedi poſſit. Nec dicat᷑ quòd poteſt agi crimine ſtel lionatus, quia tale crimen requirit dolũ, qui nõ uidet᷑ interuenire in caſu noſtro, ex quo iſti cõtractus fiunt partibus conſentiẽtib un de uolen i non fit dolus.l. nõ uidet᷑ fraudare. ff.de reg. iur.& ſecundũ iſtã partẽ conſuluit Decius conſil.clxx. per totum,& ita etiam ui⸗ det᷑ uoluiſſe Bal. conſil. cccexlix. incip. ius na turale.in iij. uol.in fi. Contrariã partẽ tenuit Iac. But.in d.l. improbũ.& uidet᷑ fuiſſe de mẽ te gl. Cyn.& aliorũ ibi, ꝙ imò poſsit contra uſurarios procedi, tanq́; teneant᷑ crimine ſtel lionatus,&puniant᷑ pœna extraordinaria, ex quofregula eſt, quòd pro quolibet delicto e- tiam priuato, ratione intereſſe publici, proce datur ad pœnã extraordinariã. l. fin, ff. de ex- traord. crim.l. licitatio.. qd illicitè.ff.de pub lic. Eandẽ partem tenuit Ioan. Monachi, Ar- chidiac. Ioan. And.& Gemin. in c. i. de uſur. in vi.ubi dicũt, tq́d uſurarij puniti per epiſco pũ, poterũt etiã puniri per ſecularẽ in exceſ- ſu pœnæ, per not. in iſto tex. in gl. fi.& ita etiã tenuit Ioan. Bapt. de S. Seuerino, in repet. d. l. cunctos populos. in prima char.& Corn. conſilio xix.in iij.& pro iſta parte facit ratio Abb. in d. c. cùm ſit generale. nam cùm tale delictũ ſit punibile lege canonica, ergo etiã debet idem dici de iure ciuili, quia iura non dedignant᷑ ſacros canones imitari. in authen. ut cleri.apud proprios epiſc.& de oper.no. nuncia. c.i.Et iſta opinio mihi magis arridet, quia eſt magis cõmunis. Non obſtat quod crimen uſurarũ ſit eccleſiaſticũ, quia iſtud eſt uerum ubi diſputatur, nunquid talis contra- ctus ſit uſurarius, uel ne: ſed nos diſputamus de facto, uidelicet, nunquidtalis fecerit illum contractum uſurarium, quo caſu etiam ſecu laris ſe intromittit, ut per Bar. in. ij.ff. de iu- riſd.om. iud.& notatur in d. I. Titia. Non obſt.ſecũda ratio, quia reſponde utper Abb. in d.c. cùm ſit. cuius reſponſio procedit, ſiue agat᷑ ciuiliter, ſiue criminaliter. Non obſtat tertia ratio, quia imò in tali crimine eſt do/ lus, quando eſt exceſſus legitimus modusu- ſurarum, ex quo talis contractus fit contra expreſſum præceptum legis. d.llimprobum. & in iſto caſu loquitur gl.& Butrig.ibi. Præ⸗ terea ex quo lex canonica expreſſe reſiſtit a li contractui, uſuræ non tranſeunt in domi- nium accipientis, unde talis quodammodo furtum committit.I. ſi quis uxori.. cùmcre- ditorem.ff. de furt.& per Bal.in d. conſil.cc- ccxlix. in prin.& dicitur doloſe agere, unde per extenſionem paſsiuam lex ciuilis Dea 10 20 40⁰ 50 364 uia uſur 78 79 80 eateben udien mfelinin cker rnireguli cũ ler emuslic ſolũ ca im qiudexdebe Crobaa nõ ſec iits⸗HeUeritas.ff, iem Bart in! un ẽ cum cõcordi aiſi pridem.in j ab ego ita udico waualetſententi umquodtext in bierat erratum: o rueritas probat lterrori, non aute ctratio: nam iude leritatem. l.rem ne ten iuliurandũ q verias dicitur eſſeẽ vlperlegem prę nrisinl fin. in fin, eiibiuerum iudi elnig&malef. udexſciat Aliquer m eum plenè pro umdefinitiue abe lnutioneiudicij .C deſun cn . Dœmen egulr ch quctgug r niuaco rationeinretſni adpœxnà extraordarül rd enm 1 licitatozit ll andépartem tenuitſaa ac. loan. And.& Gemian ubi dicñt, dd uſummjmmi poterũt eniãpuniiiperſaui xnr per not iniſtoraugl ait loan. Bapt. de S Seuennt m ctos populos. in pim t Iinoxixin in.& proittm d.in d. c. cum ſit generdem ctã ſit punidile lege cunn 83 84 ct idem dici deiufe culigi 85 Lgnant ſacros cnonesinii den. puc proprios qitäſt acia c.i. Etiſta opiniomin acſtmags cömunb. Nr nen ufurarũſi ccclelttti um ubi diſ putatun anut Quufuranius velne ſecuot f Ae Wiclcet nunquii 1 86 365 teſt iudex punire ſubditum ſuum de delicto in alterius foro cõmiſſo, ut per Bart. in. ſi is cui.g.fin. ff.de accuſ.Et propterea in practi- ca quandoq; uidi iudices ſeculares procede- re contra uſurarios uolentes exigere credita ſecundũ literas cambij, quas conſtabat eſſe ſi mulatas:& tunc dicitur cõſtare, quando ap- paret ex eorũ libris, uel ex confeſsione eorũ, ſecundum Soci.d.cõſil.& in uſurarijs mani- feſtis caſus eſt clarior. c. licet. de iureiu. in vi. & per Abb. in d. c. cùm ſit generale. IN EAD. ibi, item ex eo& ẽ. Hæc eſt ſecũ- da pars gl.in qua gl.tangit illam quæſt. antiu dex debeat iudicare ſecundũ conſcientiã: in qua Felin.in c.paſtoralis.. quia uerò. 5. tit ij. ponit regulã cũ ſeptẽ fallentijs: ſed nos attin- gemus hic ſolũ caſus dubios. Fac ergo regu- lam, ꝙ iudex debet iudicare ſecundũ allegata & probata, nõ ſecundũ conſcientiã tantũ. l. il citas.. ueritas. ff. de off. præſ. ubi Bar.& Dd. idem Bart.in l. unic. C. ut quæ deſunt aduoc. &ẽ. cum cõcord. ibi per Alex& dicit Bal. in c.niſi pridem. in ij. col. de renũc. ꝙ ſiiudex di cat, ego ita iudico ſecundum conſcientiam, non ualet ſententia:quod tene menti. Eſt ue- rum quòd text.in d.g ueritas. parũ facit, quia ibi erat erratum:dicit text. quòd obſeruabi- tur ueritas probata,& ſic ibi probatio præua let errori, non autem conſcientiæ, Melius fa- cit ratio: nam iudex habet iudicare ſecũdum ueritatem. l.rem non nouam. C. de iudi. in au then.iuſiurandũ quod præſtat. õ. æquius. ſed ueritas dicitur eſſe illud, quod probatumeſt, uel per legem pręſumptum, ut eſt tex. ſingu- laris in I. fin. in fin. ff. de probat.& facit tex. in c.i.ibi, uerum iudiciũ. iuncto c.laudabilem. j. de frig.& malef. Exhoc infertur, quoòd ſi iudex ſciat aliquem deliquiſſe, ſi delictũ con- tra eum plenè probatum non eſt, debet tan- tùm definitiuè abſoluere, non autem ab ob- ſeruatione iudicij, ut tenuerunt Ioan. Andr. Calder. Card.& Abb. in d.§. quia uerò. Ab- bas& Imol. hic, qui per d. regulam reprobãt opinionẽ Ant.de But.dicentis, quòd tali ca- ſu deberet abſoluere abobſeruatione iudicij. Et pro iſta opin.contra But.eſt ratio urgens: nam ubicunq; iudex ſtatuit terminum acto- ri ſeu accuſatori ad probandũ, ſi deinde pro- batum non ſit, debet ſequi definitiua, ut eſt tex. in auth. qui ſemel. C. quom.& quan. iud. per Bart.& Doct. in l. properandum.§. ut ſi quidem.C.de iudi.& quod not.in l. qui accu ſare.C.de eden. Et idem dicendum eſt de iu- dice inquirente, quando aſſumpſit probatio- nes ſuper ueritate criminis, ut hic per Abb. qui allegat rationẽ: quia occulta iudicio Dei relinquenda ſunt.vi.q.i.c. ſi omnia.& c. quali ter.i. in fi.j.de accuſ. Et iſta doctrina Doct. hĩc fa.ad caſum, qui quotidie eſt in practica. Nam iſti iudicesubi uident nõ poſſe procedi ad cõdemnationẽ, quia probationes fortè nõ ſunt cõcludentes, ſolent pronunciare, nõ eſt rebus ſic ſtantibus ad ulteriora procedendũ: de offic. ord. cOment. mh 81 eumpunire: fſicut aliàs uidemus quòd po- 10 20 4⁰ 50 60 366 quę ſentẽtia eſt interloquutoria, ut dicit Bar. in I. Pitia. in ult. col. uerſ. ſecundo modo. ff. de accuſ.Et eſt ratio, quia nõ imponit finem ne- gotio:unde ſi ſuperueniant noua indicia, ipſi rurſus incarcerãt reum,& exigunt nouas pe cunias. Puto ꝙ iſtud fieri non deberet, quia reus nõ debet teneri in ſuſpenſo hoc modo. 1. ij. C. de exhib. reis.& per Io. de Xna. in con ſil.xvij. col. ult. quod not. Alex. conſil. clxxx. in penult. col. uerſ. ulterius. in ſecundo. imò debet definitiuè abſolui, ut dicunt Doctt. hic. Et iſtud ftanto fortius procedit in crimine fal ſi, ubi iudex nunquã debet interloqui, quid ſentiat circa merita cauſæ, ſed debet uel abſol uere, uel condemnare. I. ubi. C. de falſis.& ſi reus nõ appellet ab iſta interloquutoria, cur- ret tamẽ inſtantia,& conſequẽter lapſo bien nio, à die quo reus inquiſitioni reſpondit, uel fecerit actum ęquipollentem, puta quia exa- minatus à iudice negauit delictũ, nò poterit amplius moleſtari. l. tin. ubi Bald.& Salic. C. ut intra certum tempus crim. act.& ẽ. l. ſi is de quo. ubi Salic. C. ad Turpil. unde etiã quòd ſuperuenirent noua indicia, nõ tamen pote- rit cõtra eum amplius procedi.& iſta proce- dunt in foro ciuili:quid autẽ ſit in iure cano- nico, depẽdet ex not. in c. penul. j. de iudicijs. ubi tangitur, an cauſæ in eo foro inſtantiã ha beant. ¶ Limita iſtam regulam primò in iu- dice qui ſit ſupra leges,& habeat facultatem eas condendi, quia talis debet iudicare ſecun dum conſcientiã, ut per Bar. in J. unica. in fin. C.ut quę deſ.& ẽ. cum concor.Idem uidet᷑ in ſenatoribus, ſecundũ Guid. Pap. in xxix. q. in deciſ.Delph.qui dicit ita quotidie practicari. Iſtud intellige, quando totus ſenatus cogno- ſcit, aliàs unꝰſenator, cui fortè ſit cõmiſſa cau ſa, tenebit᷑̃ iudicare ſecundũ allegata& proba ta, quia talis nõ habet facultatẽ cõdendi legẽ. & ceſſat ratio Bar.& Dd. in hoc caſu,& facit, quia in tali ordine ſunt cõſtituti ut uniuerſi, &ſic tanq́ʒ collegiũ, non ut ſinguli, ut per An char.& moder. in c. ſicut olim. j. de accuſ. Se cundotlimita, quando iudex habet certã con ſcientiam, in qua nihil dubitat: quia tunc nõ debet cõtra conſcientiam iudicare, condem- nando aliquem innocentem. arg. c. qui ſcan- dalizauerit. j. de reg. iuris.& quia alias pecca- ret mortaliter.c. ſacris.j. quod met. cau.& per Matheſ.in c.i.de ſent. excõ. Innoc. Calderi. Abb.& Feli.in d. c. paſtoralis. Puto quòd in tali caſu debeat iudex reſcribere principi,& facere quod ipſe mandauerit. I. diui. ff de pœ nis. l. i.§. fi. ff. de quæſt. meritò enim iſte caſus reddit iudicem dubium, unde debet conſule re principem.S§. fin. in auth. de iudi. l. ſolent. 5. legatos. ff. de off. proconſ. tSed quid ſi prin ceps ſimpliciter reſcribat, ꝙ procedat prout iuris,& nolit iſtud onus ſupra ſe aſſumerer Videretur quòd iudex deberet ſequi proba- ta et allegata:quia uidemus quòd propter ri- gorem iuris ſeruandum aliqua fuerunt intro ducta, etiam cõtra ueritatem. probatur iſtud per text. in d.l.diui, in uerſ. quibus uel pœna QAqd 3 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 „ Xlclatl 1 c. permcioſam. 4 imminuta. Idem probatur in cauſisciuilibus, in quibus per ſuperuenientiam inſtrumenti non tamen reuocatur ſententia.l. ſub præte- xtu. ij. C. de tranſact. l. Imperatores. ff. de re iud. Puto quòd iudex liberetur, ſi iurauerit, & pronunciauerit ſibi non liquere de cauſa, iuxta text. in l. Pomponius ſcribit. ff. de reiu- dic.& quod in ſimili dicit ſe feciſſe Aul. Gel- lius in Noctibus Atticis, libro XIIII, cap. II. Ang. in l. non quemadmodum. ff. de iudi.& ¹0 Doct, in J. ſi iudex. ff, de iudi. Tertio limita ultra alios, ut nõ procedat in caſu poſito per Baldum in. i. C. de manumiſ. uindict. ubi di cit,fquòd poteſt moueri iudicis animus ad iu dicandum, etiam ex non ſcriptis in proceſſu, puta, ex aliqua confeſſione coram ſe uiua uo ce facta. per gl.in l. quoties.. fin. ff.de proba. & iſtud dictum ſequitur& cõmendat Alex. in.ſi is apud quem. in penul. col. ff. de acqui, hæred.& BFelin. in c. cùm uenerabilis. in xv. col.uerſ.adde ſecũdo.j.de except. Pro iſta de ciſione facit, quia poteſt iudex reijcere exce ptionem tanq́; malitioſe oppoſitam, quam- uis de iſta malitia nihil ſibi conſtet, ſed ipſe cam præſumat etiã aliunde quàm ex proceſ- ſu, ut per Innoc. in c. poſt electionem. in fin. de conceſſ.præb. Abb.& Doct. in c. licet cau ſamj. de probat.& in c. ex parte.ij. 5. de offic. deleg.& de tali præſumptione ſtabitur arbi- trio iudicis.arg.l. i. ff.de iur. deliberan. ſecun- dum Barba.in c.ſedes. de reſcript. tEt in du- bio pręſumitur iudex eam ex cauſa reieciſſe, quamuis eam non exprimat, ſecundum But. in d. c.poſt electionem. Tuaduerte, quia ex iſta limitatione uideretur poſſe dici, quòd quando aliquis producit inſtrumentum an- te litem conteſt.licet non reproducat poſt li- tem conteſt.quòd poſsit iudex illi fidem ad- hibere:quod tamen nõ eſt uerum, ut conclu- 20 30 dit Feder. de Senis conſil. clx. dominus. pro 40 quo facit gl.in l. quæ omnia. ff. de procur.& ita tenet Ant. de Butr. in c. cùm dilectus. de ord. cognit. Felin. in c. i. in penul. col. de pro- bat.& in c.cauſam quæ. in ij. col, de teſtib.& in ſimili quod notat Matheſ.ſingul.clxi. ubi allegat Bart. in l. naturaliter. 6. nihil cõmune. in vij.combin. ff. de acquir. poſſeſſ. Prore- ſolutione, ſnõ puto eſſe recedendum à regu- la, quòd iudex debet ſequi acta& probata in iudicio, nec debet credere inſtrumento non producto. c. cùm dilectus. j. de fid. inſtrum. c. quoniam contra.j. de probat. quia de eo non conſtat ſibi ut iudici, ut not. in I. i. C. ut quæ deſunt aduoc.& ẽ. Et iſtud procedit etiam in iudice, qui ex forma ſtatuti procedere poſſet ſecundum arbitrium ſuum, ut per Signor. de Homode. conſil.ccxlvij. in fin. de quo tamen uide Bald. in I. ſolum. in ultima quæſt. C. de teſti. Aret.conſil.xxxiiij.in iij.col. Necob ſtat deciſio Bald.in d. l.i. quia poteſt eſſe uera in caſu ſuo, uidelicet, quòd ſi iudex adhibeat fidem tali cõfeſſioni, de qua nihil in actis con ſtat, quòd ſententia per hoc non ſit nulla.& ita ipſe loquitur,& etiam Alex,& Felin, Sed 50 60 tamen nõ ſequitur, quin iudex iniu & poſsit appellari, nec ſtabitur ipſius de tali confeſsione, d. c. quoniamc tra. Nec eſt uerum fquòd iudex poſsit it on⸗ diſtinctè reijcere exceptionem, ſed Preni calumniæ, prout dicunt moder, in d. c len imò requiritur quòd illa calumnia ſiruene milis,& reſultet ex præſumptione legis 3 cundum Bald. conſil. cclxviij. in v. uol dn cit quod not. Alex. in d...in iij. col. C. ut 9. deſunt aduo.& ẽ. Quarto ultra alios aduer tendum eſt ad caſum, in quo iudex iudicatſe cundum conſcientiam, quem ponit Butr& Anch. in conſil. ccx. inter cõtraria, ubi dicũt ſquòd quando occurrũt caſus ualde dubij iea quòd hinc& inde ſint rationes efficaces, o⸗ teſt iudex eligere illam opin. quam ſecũdum eius bonam conſcientiã credit uerã,& excu- ſatur, etiã ſi deinde aliter declaret᷑ perhaben- tem poteſtatẽ.allegant not.in c.fi. de conſtit. Et in tali caſu debet iudex diuidere,& dare unicuiq; dimidiũ. arg.l.& hoc Tiberius. ff' de hæred. inſtit.& not. in l. Litius. ff. ad Trebell, &ſecundum hoc declarat᷑ gl. in l. Neſennius. ff. de neg.geſt. Cætera dicite ut per Eelin. in d. c. quia uerò. GLO Ss.in uerb. publicum. Pro expeditio ne gl.& dictorum Abb. fac tres cõcluſiones. Prima eſt, tin crimine merè eccleſiaſtico iu- dex ſecularis requiſitus ut præſtet ſeculare brachium, nõ habet ſe intromittere in cogni tione criminis, ſed debet exequi. ita eſt tex. lo quens in crimine hæreſis, in c. ut inquiſitio- ni,. prohibemus. ſ.de hæret. in vi.& ita tenẽt cõmuniter Canoniſtæ. Cõtrarium tenuit Bart. in l. magiſtratibus. ff. de iuriſd. om. iud. & inl.diuus. ff. de cuſtod. reo.& opinio Bar. eſt cõmunis apud Legiſtas, ut dicit Imol. hic. Confirmo illam opinionem tribus rationi bus. Primo per illum text.in c. circumcellio- nes.xxv.q. v. ubi eſt text. quòd propter hære- ſim etiam clerici ſunt de foro iudicis ſecula- ris.& ibi gl.ſuper uerb.confeſſos. hoc notat. Secũdo adduco tex.in c. ſuper eo.j. de hæret. in vi. ubi hæretici qui in abiuratam ceciderũt hæreſim, ſeculari decernũtur iudicio ſine ul- la penitus audientia ab eccleſia relinquendi: illa enim uerba, ſeculari iudicio, importantq talis ſecularis habeat in eis aliquod iudiciñ, ut etiã dicit And.Sicul.hic. Tertio hoc con firmo per rationem: tnam etiam merus exe- cutor cognoſcit in cauſa criminali, neſenten tiam iniuſtam ſuperioris exequatur,& hoc propter irreparabile præiudicium, ut dicunt Innoc.& Felin. in c. paſtoralis. 5. quia uero. Abb.& moder. in c. ſi quando.. tit.ij.& facit gl.xxiij. quæſt. iij. non inferenda.& Gemin. Ij. quæſt. i. c. ſicut. Nec obſtant iura allega- ta per Doct. quia reſponde ut hicper Siculũ: & ultra eum ad d.§. prohibemus. poteſt re⸗ ſponderi, quòd dum prohibet iudici eech⸗ gnoſcat uel iudicet, debet intelligi iudiciali- ter,& partibus auditis: quia iſtud eſt proprie cognoſcere. I. i, C. ſi contra ius uel util publ. 8„1,1, lco⸗ ſte faciat, atteſtationi — cacloſionem pu rimen elletin ue Lialoquitur 1 ſt eredo quod lceteccleſtaſticu nere eccleſiaſtic a dafacti, uidichpl nquiſitor pronu mulierem tanqu ntiudici ſecular ibuicitproceſlu r quod iſta mu amatoria,& ſolu- auarundam male iquodam luſu: licetät ipſam m tucentẽ, pſa Uer barorſe elſe catho ſecularis nõ debe quianõ uidetur iſliorpotuerit co pocula amatoria, dlehereticum,n radinquiſitores daleber tex.il f 8 credendi üin duſut Nam In verh pnpl. 1 ed publamn om X cictorum Abh . tevect act. i criminemetertz culun euüin umen 2m no hadetſeinnmmn. mminis ſcddchactgur in Ciminehxrelbient rohidemus. dexrhii nuner Canoniſtz.(in Almagiſtratbus Kinl diums F de coſtodmän munis pudLegituutit afrrmoillamopiaimersit rimoperillum reninecda nqKubieſtten quinn um derici ſun cetin uu di gl ſuper detdenfät adducotexinc perdi ihærctici quiii dum. ſecularidecenmäurbe aud'entaab eccll 3 ve ſecuktiic culris taben inebalgi 3 Siculiic ſ 3 „ 102 103 104 105 106 107 369 I.cognitio. ff.de offic. eius cui& ẽ. Non autẽ prohibet quin ipſe uideat proceſſum ad in- formationem cõſcientiæ ſuæ. Nec obſtat quòd text. ſubdit, quòd promptè exequant᷑: quia illa habent quandam modificationem, ſecundum quoòd ad ſuum ſpectat officium: quæ uerba in diſpoſitione legali reſtringunt præcedentia. c. Abbate, 6. contra. ubi not. j. de uerb. ſignif. Vnde cum ad officium iudicis exequentis ſecundum Bart. ſpectet, ut ſe ex actis informet de iuſtitia ſententiæ, ſatis dice- tur promptè exequi, ſi T;primum poteſt, uiſo proceſſu, exequatur. Et iſta opiniohabet ma nam æquitatem, reſpectu aliquorum inqui Forum⸗ qui ſatis præcipitanter iudicant ad- uerſus iſtas mulierculas fatuas, credentes ſe offerre holocauſtum Deo. Nõ recedendo tamen ab opinione contraria, limitate iſtam concluſionem primò, fut procedat quando crimen eſſetin ueritate merè eccleſiaſticum. 20 & ita loquitur d..prohibemus. Si uerò nõ eſ ſet, credo quòd ſecularis poſſet cognoſcere, licet eccleſiaſticus pronũciaſſet tanquam de merè eccleſiaſtico:& propterea in cõtingen tia facti, uidi q;plurimum dubitari. † liquis inquiſitor pronunciauerat contra quandam mulierem tanquam hæreticam,& tradide- rat iudici ſeculari:iſte iudex ad inſtantiã par- tis uidit proceſſum, in quo ſolùm contineba- tur, quòd iſta mulier fecerat quædam pocula amatoria,& ſolùm contra eam erant indicia quarundam maleficarũ, quæ dicebant, quòd in quodam luſu nocturno cum dæmonibus uiderãt ipſam mulierẽ ludentem,& choreas ducentẽ. Ipſa uerd negauerat omnia,& fate- batur ſe eſſe catholicã: fuit dictũ quòd iudex ſecularis nõ debebat exequi iſtam ſententiã, quia nõ uidetur quòd in iſto proceſſu inqui- ſitor potuerit cognoſcere.t Nam quo ad illa pocula amatoria, clarum eſt illud delictũ nõ eſſe hęreticum, nec eius cognitionem ſpecta re ad inquiſitores, ut dicit Abbas in c. i. ſ. de ſortileg. per tex. in c. accuſatus. de hęret. in vi. Nec eſt credendũ quòd etiam ipſa uerè fuiſ- ſet in luſuq Nam quamuis credatur ſocijs cri minis in tali delicto, ut eſt tex. in c. in fauorẽ. de hæret. in vi. tamen iſtud nõ eſttrahendum ad ea, quæ uerè nõ uident, ſed per illuſiones dæmonũp, ut eſt tex. xxvi. q. v. c. epiſcopi. præ- ſertim cùm iſtę participes criminis eſſent mu lieres, quæ regulariter nõ admittunt᷑ in cauſa ſanguinis.c.iij. ubi not.j.de teſtib. Limitatur ergo ille tex.in d.§.prohibemus. ut procedat quando agebatur in cauſa uerè ſpectante ad hæreſim: ſſicut in ſimili dicit de ſtatuto man- dante, quòd iudex adhibeat fidem libris mer catorũ: nam intelligit᷑ in cauſa mercantili‚ut dicit Io. And. in addit. Specul. in tit. de inſtr. edit.S. nunc uidendũ. Bal. in l. fi. C. ad Mace- do. Aret. conſil. xliiij. cum concor. per Jaſ. in l.admonendi. de iureiur.& Deciũ in c.i. j. de probat. in x. col. Cõfirmatur iſta limitatio, per ea quæ notant Archid. Io. And.& alij in c.ſi eo tempore j.de reſcript.in vi.fubi ordina de offic. ord. coment. 370 rius quamuis merus executor, non tenet᷑ pa rère mandato delegati Papæ, quãdo nulliter proceſsit. Idem eſt in caſu qui nõ continebat in eius mandato, de quo etiã per Doct. in c. ſi quando.ſ.tit.ij.& pro hoc facit gl.in Clem, i. de ſequeſt.poſſeſſ.& fruct.& per Anch. con ſil.cclxxi. detitulis. col. ult. Ad idem facit q́d not.Soci.conſil.lxxxiij.in iiij. uol. tubi licet ordinarius ſit merus executor delegati Papę, tamen ſi dubitat᷑ an ſit delegatus in illa cauſa, poterit cognoſcere ſuper tali articulo. arg.I. diuus.ff. de teſta. milit. l. non erit.§. dato. ff. de iureiurando. Secundo limitatur, fquando iudex laicus haberet conſcientiã certam pro iſto condemnato: quia tunc non debet ali- quo modo concedere brachium inquiſitori. per c.qui ſcandalizauerit. j.de reg. iuris.&ſu- prà dicta in gl.pręced. Et idem uideretur etiã ſi aliter ſciret ſententiam iniuſtam, per iſtum text.hic, quia non tenetur ſecularis præſtare auxilium, niſi ad ea quæ Deo placita funt, proſequendum: unde ſi ſciat talem ſententiã eſſe iniuſtam, nõ placet Deo ut eam exequa- tur.& ita ſenſit Abb. hic, arg. l. non tantum. ff. de appell. Sed aduerte, quia iſta limitatio poſita per Abbatem, uidetur confundere re- gulam: quia iſto modo poſſet ſemper execu- tor nolle exequi,& ſe intromittere in cogni- tione cauſæ, dicendo quòd uultuidere nun- 30 quid ſit iuſta. Saluando Abb. conſideranda ſunt uerba quæſt. per eum poſitæ, quæ ſunt, tan ſecularis teneatur exequi, niſi epiſcopus faciat ſibi fidem de proceſſu. Et dicendum eſt quòd ſic, quia non tenetur epiſcopus mittere proceſſum:ſed ſi ſecularis aliunde uideat pro ceſſum, puta quia pars ſibi oſtendit,&cogno ſcit eſſe iniquum, non tenetur exequi.& ita procedit limitatio: quod nota, quia iſto mo- do ſatis poteſt concordari opinio Bar. in d. l. 40 diuus.& in l. magiſtratib. cum doctrina Abb. hic,& mihi placet. Tertio limitatur, fut ſe- cularis non teneatur exequi ſententiã epiſco pi, etiã ſi agatur de re merè eccleſiaſtica, quã- do prima Some eſt præſumptio pro reo con tra illam ſententiam, puta quia reus appella- uit, unde pro eo præſumitur ad deferendum ſedi apoſtolicæ. c. directè. ĩ. de appellatio.& tranſeunt Doct.cõmuniter: funde inferũtad quæſt. diſputatam per Ioan. de monte Meru- 50 10, quam refert Oldrad. conſil. Ixxxix. incip. epiſcopus. de prælato qui appellauit ab epi- ſcopo uolente eum uiſitare. Nam non debet ſecularis adiuuare epiſcopum, ex quo præſu mitur pro appellante. quod intelligit Abb. procedere ſub dubio, fortè, quando præla- tus exhibet priuilegium exemptionis, iuxta c. cùm perſonæ. de priuileg. lib. vi. quia aliàs epiſcopus habet fundatam intentionẽ de iu- re cõmuni,& pro eo præſumitur. Nota bene 6o iſtud dictum, ex quo probatur, Iquòd pro eo præſumendum eſt, qui habet regulam pro ſe particularẽ, licet alia generalis ſit in cõtrariũ. Ethoc facit ad limitationẽ eius quod dicitur, tquòd in dubio ſemper pronunciandum eſt Q47⅔ᷣ 4— 109 110 111 112 n13 114 115 116 371 appellationem deſerendam eſſe, ut notãt gl. & Docctt, in c. ut debitus. in uerſ. ex rationabi li.j.de appell. Innoc. in c. ij. de reſcript. Bal.in l.properandum.§. ſin autem. C. deiudi. nam iſtud procedit in materia, in qua regulariter permitteretur appellatio: unde ſi eſſemus in poſſeſſorio, eſſet ſecus, ex quo regulariter de iure ciuili in eo non appellatur.l.unica. C. de moment. poſſ.& ita firmauit Decius conſil. xxviij.circa fi.& optimè probatur ex doctri- na Abb. hic, quia præſumptio eſt pro eo, qui dicit nõ eſſe deſerendam appellationẽ, quia nitit᷑ regula particulari aduerſus generalem. In practica tamen conſultius eſſet, etiã in hoc caſu pronunciare deſerendam appellationẽè, quicquid dicat Decius: tnam ſemper in du- bijs illam debemus partem eligere, per quã utriq; litigatori conſulitur,& quæ minus eſt 117 118 119 120 oneroſa.ſl.i.ibi, neutri litigatorũ. ff. ſi quiscau tionib.per quam dicit ibi Paul. de Caſt. quòd in dubio debemus iudicare appellationẽ nõ eſſe deſertam, facit l. exhis. ff. quæ in fraud. cred.quod tene mẽti, quia quotidie habetur in practica. Quarto limitatur, iquando iu- dex extraiudicialiter uellet aliquid facere, uel etiam implorare brachiũ ſeculare extra- iudicialiter:nam tunc non tenetur iudex exe quens ei parere, quia in extraiudicialib. præ- ceptis iudex eccleſiaſticus non eſt maior ſe- culari, ſed par, unde non poteſt ei mandare, c. cùm ad uerum. xcvi. diſt.& ita tenet Innoc. & ſequuntur cæteri.& facit, t quia iudici pro- cedenti extraiudicialiter, impunè poteſt non pareri.l.prohibitum. C. de iur. fiſci. lib. x. de quo per Innoc.& Doct, in c. ſi quando. 5. de offic.deleg. ISecunda concluſio eſt, quòd in criminibus mixtis iudex ſecularis non te- netur præſtare auxiliũ epiſcopo, niſi ſibi fiat fides de proceſſu.S.ſi uerò crimen. in auth. de ſanct. epiſ.& ita tenent Butr. Abb.& cæteri. Et ratio eſt, quia ſecularis in iſto caſu iudicat ut in ſubditum, ut dicit Abb. hic, non autem eſt merus executor. Sed aduerte, quia Ang. in l. i. C. de exhib. reis.& Sali, in l. ea quidem. C.de accuſ.in viij.col.quos refert Alex. in d. l. magiſtratibus. intelligunt text. in d.§. ſi ue- rò crimen, quando epiſcopus ipſe non con- demnauit reum, ſed mittit eum condemnan- dum ad ſecularem:& conſequenter uidetur uelle, quòd etiam in criminibus mixtis ſecu- laris nõ cognoſcat, ſed ſimpliciter concedat brachium, quando epiſcopus ipſe cognouit & condemnauit. Sed non puto recedendum àcõmuni opinione, quia text. in d.§. ſi uerò crimen. non poteſt recipere intellectũ Ang. & Salic. Nam ibi epiſcopus deiectum hono- re clericum miſerat ad ſecularem, unde cùm clericum degradaſſet, non eſt dicendũ quod iudex ſuus aliter hoc feciſſet, quàm cauſa co gnita,& prius præmiſſa condemnatione, iu- xta text. in c.cùm non ab homine, j. de iudi. Limitatur iſta concluſio, tquando epiſco- pus ipſe uult exequi ſuam ſententiã, punien- do ſecundum canones,& ſimpliciter implo- Alciati in c. pernicioſam. 10 20 30 40 50 60 rat à ſeculari ut concedat ſibi familiam: nam tunc ſecularis in nullo dicitur executor, ſed ſolummodo accõmodat familiam, unde nõ poteſt aliqualiter cognoſcere,& ita tenet Ab bas iſto caſu, declarans Innoc. hic,& ſequun tur alij.& facit tex. in c. quoniam. ubi Abb eod.Bt idem etiã eſt in ciuilibus caulis. lepi. ſcopale.in fin. C. de epiſ. aud. Tertia cõclu⸗ ſio eſtt Sicut iudex ſecularis tenetur adiuua- re eccleſiaſticum, ita etiam econtrà. facitc.i infra de except.invi.per Hoſtieñ, Bal. Abb. & alios hic. Et iſtud procedit etiam contraca ſus, in quibus imploratur brachiũ ſeculare, Et exhoc infertur, quòd ſi aliquis ſit exban nitus à iudice ſeculari, debet haberi etiã pro exbannito ab eccleſiaſtico. Cõfirmo iſtam opinionem primò, quia cùm eccleſiaſtica& ciuilis iuriſdictiones ſint inuicem conſœde- ratæ, unus iudex debet uitare proſcriptũab alio, ut eſt tex. in I. non dubito. in fin, ff. de ca- pti. quem ad hoc ſingulariter allegat Bart, in J. à diuo Pio.§. i. ff. de re iud. ubi latè moderni, Secundo confirmatur, tnam eccleſia indi un ſtinctè habet iuriſdictionem quo ad facien- dum quòd aliquis exeat de peccato. c. nouit. infra de iud. Sed banniti& condemnatiideo banniuntur, quia non paruerũt principi,& ſic quia peccauerũt.xi.q.i.c.qui reſiſtit.& in c. j.de maior.& obed. Et pro iſta opin. fa,qd notat Gemin..in d. c. fin. de excep. ubi dicit, nõ debet eccleſiaſticus ſententiam ſecularis exequi, anteq́; cognoſcat an ſit præiudicialis animæ. Sed hic de tribus quæſtionibus ui- dendum eſt.t Prima, ſi iudex requiſitus nolit adiuuare, quæro quomodo conſulet᷑e Innoc. & Abb. hic dicunt, quòd iudex eccleſiaſticus poterit excõmunicare ſecularem,& eum co- gere.c.ij.j.de maled. Sed ſecularis non coget eccleſiaſticũ, ex quo eſt inferior. c. qualiter. j. de iudicijs.c.legimus.in fin. xciĩ. diſtin. Sed tu aduerte, quia tex. in d. c. ij. dum dicit, quod epiſcopus coget temporalem poteſtatem, lo quitur in delicto blaſphemiæ, quod principa liter fit contra Deum,& in quo epiſcopus e- tiam de iure ciuili habetautoritatẽ puniendi & compellendi iudices ſeculares, ut probat in auth.alearum luſus.. epiſcopis.in fi. C. de relig.& ſumpt. fun. Non puto tamẽ receden dum à cõmuni.Quo uerò ad iudicem ſecula rem, licet Innoc. dicat quòd non poterit com pellere eccleſiaſticũ, intellige iſtud eſſe uerũ ex ſui perſona:ſed bene poterit recurrere ad ſuperiorem ipſius eccleſiaſtici, puta archiepi ſcopum, qui coget epiſcopum utilli detaux lium. d. c. fin. de except, in vi.& arg.§.i. in au- then. ut differen. iud.& quod not. Bart in dll. à diuo Pio. i. in iiij. q.&per But. in c poſtula ſti. de for. compet. Et ita intelligo quod not. Bal. in c. licet undiq;. in ult. col. tit:ij. ubici- cit, tquòd epiſcopus tenetur obedire literis 4 2 poteſtatis ei ſcribentis,& habentis tempora- lem iuriſdictionẽ, quia hoc facitautoritate le gis: aliter ſuperior eius eum puniet. allegat gkin lex ea in gl fin. ſſide poſtul. Secun 4 — oicationem,nl aindenouit-p taicendum exh aduerſus epil erhoe lecularis⸗ nigbit ſeucdce itatin pollelsio ſüemente Doci auguelto elk li meepiſcopumo n bexemptis, puta io lnnoc hic dic uneepiſcopum, prreſ eos excõmi lihunde in eos no (lem paſtoralis., Cad lmol.& moc mneutquamuiser tmunicare, potem luperiore,& ſic ba cebebit hocface lieb ſortius poſle nmoͤintalicaſu ept municare. Primò nllturpriuilegiũ, nilts ſimilitia. lmpræſtare: en ellquieſtſolutu- „decundo facit, hröft niſiin ubt dntibi, cümopt odüseee * dSeinetem Aa Scdbannüüdemid der eccleſiaſticus rnn antecognolcumüm *. Dedhicdetmbusqwh umcſt. Primaſi iuderni are quxro quomodhconli dic dicunt, quodincerat Lcxcömunicareſeculmmna- en. de maled dedſecluin uſtcũ exquoeſtiſennt ucps c.legimusiinfnaditt ere qunstexind icmt coget temporlengit mdclictoblal phemixan, contra Deum,&inqpoct cirre ciulihebet uonti pelend iuciessfclre Luernm lulus chlch M fmpt fun. Nonpuoie datilüdl lnnoc Leritn e ci intellieltbet „ Aeliaſticũ, Inl 5, 41 8 kertle” lonrſedbene ihs Ge umindcfnckangt Xlump cömuni. Quo er C 125 126 1227 373 da quæſtio eſt, quo genere auxilij debeat al- ter alterum iuuare. Et Abb. hic ſentit, ſquòd epiſcopus debet adiuuare ſecularẽ per uiam excõmunicationis: ſecularis uerò adiuuabit epiſcopum per banna& relegationes. Tu ad uerte, quia cùm per implorationem talis au- xilij uidetur negocium fieri de foro adiuuan tis, non debebitiſte adiuuans grauiori reme- dio uti, quàm ipſe in foro ſuo eſſet uſurus. Et propterea epiſcopus nõ excõmunicabit niſi prius cognito, an inobedientia rei ſit animæ præiudicialis, ut per Gemin. in d. c. fin.& an tale ſit delictum, quod illam pœnam merea- tur. Et eodem modo nõ procedet ad excom- municationem, niſi præmiſſa monitione, de qua in d.c.nouit.per Bald.& Doct. hic. Idem eſt dicendum ex parte ſecularis, prout eſt ali quis aduerſus epiſcopũ contumax: nam pro pter hoc ſecularis ad petitionẽ epiſcopi eum relegabit, ſeu cõcedet familiam epiſcopo, ut mittat in poſſeſsionem ex primo decreto, ut eſt de mente Doct.in d.l. magiſtratib. Ter- tia quæſtio eſt, fſicut ſecularis tenetur adiu- uare epiſcopum, nunquid idem ſit in præla- tis exemptis, puta Hoſpitalarijs& Templa- rijs? Innoc.hic dicit, quòd ſi iſti nolunt adiu- uare epiſcopum, quòd tamen epiſcopus nõ poteſt eos excõmunicare, quia non ſunt ſub diti, unde in eos non habet iuriſdictionẽ. arg. Clem. paſtoralis. de re iud. ſequuntur Bald. Card. Imol.& moder. Intellige iſtud dictum ſanè, ut quamuis epiſcopus nõ poſsit eos ex- cõmunicare, poterit tamẽ ſupplicare coram ſuperiore,& ſic Papa, ut eos compellat,& Pa pa debebit hoc facere, arg. d. c. fin.& sõᷓ dixi. In laicis fortius poſſet teneri cõtra Innoc. quòd imò in tali caſu epiſcopus poſsit eos excom- municare. Primò per regulam, quòd facilius tollitur priuilegiũ, quàm ius cõmune. I. eius militis.õ.ſi militia.ff.de teſta. milit. Sed iudex ſecularis quãuis iure cõmuni ſolutus ſit à iu- riſdictione eccleſiaſtica, c. cùm ad uerũ. xcvi. diſtinct. tamen compellitur in iſto caſu bra- chium præſtare: ergo multoò fortius debet cõ pelli qui eſt ſolutus niſiper priuilegium. Secundo facit, fquia iſta imploratio auxi- lij nõ fit niſi in ſubſidium, ut probatur in iſto text.ibi,& cùm opus fuerit.& in c. quoniam. j. eod.& in d. c. ij. de maled.& per Oldra. con- ſil. lxxxix. Priuilegium autem exemptionis, ad iſta extraordinaria non uidet᷑ trahendum, de quibus non eſt ueriſimile concedentẽ co- gitaſſe.arg.c.ij.de immun.eccleſ.j. Clem.i.in Clem. de cenſi.in fin. Tertio facit, quia nõ uidetur quòd epiſcopus petat auxilium uigo re iuriſdictionis ſuæ, quod patet in hoc text. ponderando uerbum, imploret, quod pro- priè cõuenit petenti aliquid à ſuperiore, quo ad illum actum.c.i.j.de offic. iudi. cum ſimil. Iſti autem exempti cenſentur immunes quo ad illa, quæ ſibi poſſent imperari, ut eſt text. in c.ſi Papa.uerſ.& eſt idem.j.de priuileg. in vi.non ubi implorant.Etlicet poſſent deinde excõmunicari, iſtud eſt uigore nouæ iuriſdi de offic. ord. coment. 10 20 30 4⁰ 50 60 374 ctionis per legem cõceſſæ epiſcopo, propter eorum negligentiam, ut per Bal. in d. c. licet undiqʒ.Cogita,& non recede à cõmuni. GLOSS. FINALIS. Gloſſ. ponit hic in- tellectũ ad iſtum tex.ſatis malè cõuenientem uerbis literæ,& etiã habentem modicam du- bitationẽ, quòd epiſcopus implorãs brachiũ ſeculare, ſibi nõ præiudicet:unde Doct. eam cõmuniter nõ tenent, licet dictum in ſe ſit ue rum. Vnde ſecundus intellectus fuit Innoc. quòd illa uerba, Nõad pręiudicandum, intel ligant, ſcilicet illi contra quẽ petitur auxiliũ, quia nõ debebit peti cõtra iuſtitiam. Etiã iſte intellectus ſubaudit,& eſtindubitabilis. Ter tius intellectus fuit Sicul. quòd per talempe titionẽ nõ tribuatur iuriſdictio ſeculari, qui tenetur exequi, non autem iudicare. Sed etiã iſte intellectus mihi non placet:quia text. nõ debuiſſet dicere, pręiudicandum, ſed ſolum- modo iudicandũ. Præterea tex. nimis reſtrin geretur, ex quo nõ procederet niſi in delictis merè eccleſiaſticis, nõ in cõmunibus, in qui- bus etiam ſecularis iudicat.§. ſiuerò crimen, in auth.de ſanctiſſ. epiſc.& a dixi poſt Abb. Quartus intellectus fuit, quòdilla uerba, nõ ad præiudicandum, intelligantur, ſcilicet iu- dici ſeculari, quia ipſe etiam poſſet cognoſce re. Puto quòd iſte intellectus ſit uerus, ex quo defenditur proprietate ſermonis, unde eſt tenendus.l.nõ aliter. ff. de leg. iij.& etiam decidit caſum ualde dubium, ut ſ oſtendam. arg. l. quod Labeo. ff. de Carbon. edict. nam præiudicare propriè dicitur iudex, quando fert ſententiam quæ parit exceptionem rei iudicatæ in alio iudicio, unde talis exceptio, propriè dicitur exceptio.& notatur in§. præ iudicialis. Inſtit.de actio. Nec obſtat quòd te xtus uideatur reſtringi, ex quo nõ procede- ret in cauſis merè eccleſiaſticis: in illis enim oritur præiudiciũ ſeculari. quia reſpondeo, quòd ſecularis nõ procedit in illis, non quia ſua iuriſdictio elidatur per exceptionẽ præiu dicij, ſed excludit᷑ ex defectu iuriſdictionis: quia ſiue epiſcopus cognoſcat, ſiue nõ, non poteſt ſe intromittere. c. inquiſiti.õ. prohibe- mus.de hæret. in vi. Videndũ eſt ergo, ſnun quid ſi aliquis in crimine mixto ſit condem- natus ab epiſcopo ſecundum legem canoni- cam, poſsit etiam condemnari à iudice ciuili, & puniri ſecũdum ius ciuile. Hoſtieñ. Ioan. And. Bal.& Sicul. hic uidentur tenere quòd non: qui tamen non adducunt rationes mul tum urgentes. Pro iſta opinione eſt regula I. ſenatus.ff. de accuſat.& I.licet. in fin. ff. naut, caup.ſtab. ubi non debet pluries de eiuſdem hominis delicto inquiri:& quod not. Cyn. in I. qui ſepulchra. C. de ſepul. uiol. Secundo facit regula c. fin.j.de except.in vi. ubi ſenten tia lata in foro eccleſiaſtico, parit exceptionẽ rei iudicatæ in foro ſeculari. Contrarium tenent Iacob. de Are, Guil. de Cun. Iac. But. & Bald. in J. placet. per illum tex. C. de ſacro- ſan. eccl.& idem conſulendo tenuit Bal, con ſil.ccx. incip. facta eſt inquiſitio, in iij. uol. 128 375 quem refert& ſequitur Anch. in regula iu- ris, ea quæ. in penult. chart. j. de reg. iur. in vi. cum concor.per Feli.in c.de his.in xij.limit. j.de accuſ. ubi atteſtatur ita cõmuniter tene- ri.& pro iſta parte eſt tex. in c. felicis. j. de pœ nis.in vi.& licet gl.ibi dicat eſſe ſpeciale, ta- men non poteſt reddi bona ratio ſpecialita- tis, ſecundum Doct. Secundo probatur, quia epiſcopus non poteſt condigna pœna afficere iſtos delinquentes, ex quo nõ poteſt ferre ſententiam ſanguinis. c. ſententia. j. ne clerici uel mona. unde cùm non poſsit plenè punire ex defectu iuriſdictionis, non debet ipſe ſecularisimpediri quin rurſus iudicet, ut per Cyn.& Bal. in I. fi.per illũ tex. C. de ſport. Alciati in c. pernicioſam. 10 Tertio probatur per tex.in d.§. ſi uerò cri- men. ubi quamuis epiſcopus in cauſa crimi- nali cognouerit& puniuerit, tamen etiam ſe- cularis cognoſcit. Quarto facit, quia niſi ita diceremus, epiſcopus impediret&diminue- ret iuriſdictionem ſecularis: quod tamen fa- cere non poteſt, ut notant Innoc. in c. dilecti. de ſent. excõm. Archid. xi. quæſt. i. c. de per- ſona.Imò quilibet eſt maior in ſuo tribunali. l. apud eum. ff. demanumiſſ. uindict. Et quili bet poteſt tueri iuriſdictionem ſuam.l.i.ff. ſi quis ius dicen.non obtem. Et iſtæ ſunt ratio- nes, quibus principaliter mouentur Doct. te nentes cõmunem opin. prout latius easrefert Ioan. Baptiſt. de S. Seuerino in repet. l. cun- ctos populos.in xxiij.uel xxiiij. col. cum plu ribus ſequent. C.de ſum. trin. Sed tu aduer te, quia iſtæ rationes non uidentur multũ ur- gere. Et primò non obſtat text. in d.l. placet. quia ibi nulla pœna imponebat᷑ de iure cano nico. Et licet gl.ibi credat ſignificari pœnam excõmunicationis, per illa uerba, poſt debi- tæ ultionis acrimoniã, tamen fallitur, quia a- crimonia ſignificat aſperitatẽ, ut dicũt gram matici, nõ autẽ coẽrcionẽ à gremio eccleſiæ. & ſic ille text.eſt intelligendus de pœna cri- minali aduerſus ſacrilegos, non de excõmu- nicatione.& melius eum intellexit gl. xvi, q. i. §.placet.& in d. c. felicis. ſatis poteſt teneri in tellectus gl.ibi, qui eſt de mente literæ. Nõ Oobſtat ratio ſecunda, fundata per d. I. ij. C. de ſport, ꝗa illa lex loquit᷑ quãdo nũcius eſt mul ctatus,& ſic punitus pœna extraordinaria: ſed quæſtio noſtra eſt, quãdo epiſcopus pu- nit nocentem pœna ordinaria iuris canoni- ci:inter quos caſus eſt magna differentia, ut per Bal.in I. fin. in vi.q. ff. de iuriſdic. om. iud. Non obſtat.ſi uerò crimen. quia ibi epi- ſcopus cognouerat ad finem degradationis tantùm, quæ cognitio eſt præparatoria ad co gnitionem iudicis ſecularis, unde altera per alteram nõ tollitur, ſed una aliam adiuuat. c. cùm non ab homine.j. de iudi.& ita tenet An char. in d. regula, ea quæ. in pen. col. uerſ.po- ſtremò notandum. Non obſtat quarta ra- tio, quia non dicitur per hoc epiſcopus impe dire iuriſdictionem ſecularis, ex quo ſecula- ris potuiſſet præuenire. arg. l. i. ff. de offi. con ſul. Quid tenendumeputonõ eſſe receden- 20 30 40 50 60 376 dum à cõmuni opinione, quòd punitus inu no foro de crimine mixto, poſsit in alio pu 1 ri. quæ opinio optimè probatur in iſto tex cundum uerum intellectum. Pro qua ſentn tia adduco rationẽ. Nam quando aliquisd n linquit in crimine mixto, facit iniuriam lers ciuili,& legi canonicæ, quia uenit cõtra ræ- cepta utriuſq;ʒ, ergo cenſetur ſe obligarepœ- nis per utranq; legem traditis, ut eſt text ine- piſt. inter claras.. liquet.& ibi gl. in uerb ſe. ipſum.C. de ſum.trinita. Vnde ſuccedit dens concluſio, fquòd faciens iniuriam duobus tenetur ad ſatis factionem utriqʒ inſolidum, nec per ſatisfactionem uni factam, liberatur ab altero..i.§. æterum. ff. ſi famil. furt. feciſſ. dic. Bar.in J.iij.5.ſi ad plures.ff. de ſepul.uiol. Et ex iſta ratione tollitur argumentum con- trarium del.ſenatus.cum ſimil. Committens enim delictum aduerſus legem ciuilem, ſatis eſt ſi una pœna puniat, licet aduerſus talem delinquentem uariæ pœnæ conſtitutæ ſint, Et ratio eſt, quia unum tantummodo offen- dit, ſcilicet legem ciuilem. Sed in noſtro caſu facta eſt offenſio etiã legi canonicę, quæ non tollitur per ſatisfactionem factam in foro ci- uili, ex quo iuriſdictiones ſunt ſeparatæ, d.c. cùm ad uerum. xcvi. diſtin. Et iſtud eſt quod ponderant Doct. dum dicunt, quòd alias iu- riſdictio ſecularis diminueret per eccleſiaſti- cam. Limitatur iſta concluſio, fut non pro- cedat quando crimen mixtum eſſet principa liter punibile iure ciuili: quia ſi delinquens fuerit ſemelpunitus à iudice ſeculari, nõpo- terit amplius puniri per eccleſiaſticũ iudicẽ. Probatur iſta limitatio in c. cùm ſit generale. ſ.de for. comp. ubi eſt tex. quòd ideo eccleſia punit ſacrilegos, quia in eis puniendis iudi- ces ſeculares ſunt quandoqʒ remiſsi: ergoſi iudex ſecularis pœna congrua iampuniuerit ſacrilegum, ceſſat ratio text.& conſequenter talis amplius non punietur. Etpro hacopin. adduco quod notabiliter uoluit Bal.inl exe- cutorem.in vij.quæſt. C. de execut. rei iudic. ubi dicit, tquòd abſolutus uel condemnatus in loco delicti, nõ poteſt amplius accuſariin loco domicilij: quia de iure ille eſt principa- lis Iocus, in quo debet punitio fieri: quodpa- tet, quia ad ipſum remiſsio fieri debet. 5. ſiꝗs uerò comprehenſorũ. in auth, ut nulliiudic. &illa eſt reſpublica, quę principaliterfuit of- fenſa per delictum. Secus ſi ſit punitus in fo- ro domicilij, quia poterit adhuc puniriin lo- co delicti.quæ deciſio eſt notabilis& uera. Nec obſtat doctrina Bar. in l. ſepulchriff de ſepul.uiol.generaliter cõcludentis, qudòd imò ubi quis eſt ſemel punitus de uno deli- cto, non poteſt amplius puniri. d.l. ſenatus. et per Aret. in d. c. de his. in vi. col.. de accuſ.iqa iſtud procedit quando& forum delicti& ſo rum domicilij ſunt ſub eodem principe: ſe⸗ cus ſi ſub diuerſis, prout loquit᷑ præciſe Bal. nam tunc ſeruatur eius deciſio, ut punitusin loco principali, amplius non moleſtetur: ſe/ cus econtra,& ita teneo, Nec Bald. in dnd m. 129 130 — 31 — 32 ninus contracun llonatus, per hum. C. ex qulb. cinẽ habeatpœn rirſeliodebet rij ex quo fuit m: unde J ſe 4 fer Gemin, p ot nigiEt rauioeſt oimen ſit canoni ſtod puniat, deb lud quod fuit o quiquatenus eri fngcorrigitles urquatenus pœr bihar. not, ff. uih ilupradicta deci lineretur.& prol Uinuncius deliqu dolitmulctatus, i mminfligit, habe temmulctã, ut tar ſeriunt Cyn.&B — illom iud.& lo., n Tertio limita lici ettlegitima korliquia tuneſe itenent lo. And. les Kdicit abb. Kcopinio eſt xq u7 Caſt,&lo llcöctos alus.& Wenuld vi diſtin Bitlde n um diennt qucdit diminuerei pereccelt ſta conclullounmg nen mixumeletyin ciuil: qui ſi celm us aiudiceſeculmi iriper ecclelaſttiti tatioin c cimltgenn eſt tex. quodideoent quiain eispunienciin quandogp enii ena congruaimguin ratio te è cordegun punietur Etyroban biliter uoluitbälile eſt Cdeexecut ſilt Lſolutus velcondemn- 333 377 lum. C. de teſti. contradicit huic opinioni, ſi bene uideat᷑. Et in caſu iſtius limitationis po- teſt ſaluari quod dicit Bald. in d. conſil. cclx, in fin. ubi limitando concluſionem ſuam, di- cit quòd in delicto cõmiſſo aduerſus clericũ, robabiliter poteſtteneri quòd ſententia iu- dicis eccleſiaſtici, ſit pręiudicialis foro ciuili, ſeu ſeculari.d. c. fin. de except.& probatur in d.c. felicis, per locum à ſpeciali, ſequendo gl. ibi. tSecũdo limita in crimine principaliter eccleſiaſtico:quia ſi quis de eo fuerit punitus ab epiſcopo, ſecularis nõ poterit punire rur- ſus in totum ſecundũ legem ciuilem, ſed tan tuùm de exceſſu. Pone, aliquis uſurarius fuit de offic. ord. cõment. 0 punitus ab epiſcopo, iudex ſecularis nihilo- minus contra eum proceſsit propter crimen ſtellionatus, per gl.& Butrig. in d. l. impro- bum. C. ex quib. cauſ. infam. irrog. cùm tale crimẽ habeat pœnam arbitrariam. I. ij, de cri- min. ſtellio. debebit tanto minus pœnæ arbi- trari, ex quo fuit ſemel punitus per epiſco- pum: unde ipſe nõ puniet niſi de exceſſu, ut per Gemin. poſt alios in c. i de uſur. in vi.& S tetigi. Et ratio eſt in iſto caſu, quia cùm tale crimen ſit canonicũ,& lex propter canones iſtud puniat, debet in tali pœna compenſari illud quod fuit ordinatum per epiſcopum: quia quatenus crimen concurrit in lege cum pœna, corrigit legem,& ſolùm ex lege exige tur quatenus pœna excedit. arg. l. i.& quod ibi Bar.not.ff. ui bon, rapt. Et ita poteſt ſalua ri ſuprà dicta deciſio, quæ aliàs difficulter ſu- ſtineretur.& pro hoc facitl.ij. C. de ſport. ubi ſi nuncius deliquit aduerſus iudicem,& ab eo ſit mulctatus, iudex maior qui nouã pœ- nam infligit, habebit reſpectũ ad illam prio- rem mulctã, ut tanto minus puniatur, prout ſentiunt Cyn.& Bald. ibi,& inl. fin. ff. de iu- riſ.om. iud.& Io. And. in d. c. felicis. in nouel 334 la. Tertio limita, t quando pœna iuris cano nici eſt legitima& ordinaria,& ſimilis pœnæ legali:quia tunc ſecularis ampliusnõ puniet, 20 30 40⁰ ut tenent Io. And. Lapus,& Gemin. in d. c. fe licis.&dicit Abb. in d. c. tuæ. de procur, quòd hæc opinio eſt æqua:& ita etiam tenent Bal. Paul. de Caſt,&oan. Bapt. de S. Seuerino in d. lcũctos populos. in xvij. col. uerſ. quintus caſus.& Aret. in d. c. de his.& ita poteſt ſalua ri opinio Imol. Butri.& antiquorũ hic. Et iſta opinio propter tot autoritates fortè ſeruaret᷑ in practica, quamuis non putem eam in pun cto iuris eſſe ueram:quia militat ratio in con/ trarium, ex quo per impoſitionẽ pœnæ cano nicæ, non tollitur iniuria facta legi ciuili, ut ſupraà dixi. Et contrarium in hoc puncto ſen tiunt Doct.in d..placet.& Anch. in d. regu- la, ea quæ. Fortius tenuit Aret. in d. c. de liis. quòd ſi etiam pœna canonica nõ eſſet æqua- lis, ſed minor, dum tamen lex canonica ha- 378 in d.c.de his. Sediſtud nõ eſt uerũ,& confun deret regulam,& cõmunis opinio eſt in con- trariũ, per ſuprà dicta. Quarto limita in ca- ſu notabili poſito per Arer. cõſil.viij. diligen ter conſideratis. in ſecundo dubio, ubi conſu Iuit, f ꝙ ſi Papa in terris immediatè ſibi ſubie- ctis cõmittat inquiſitionẽ alicuius criminis iudici eccleſiaſtico, quòd cenſebitur commi ſiſſe ut cõdemnet etiã ad pœnã ſanguinis,& ſi iſte iudex abſoluerit, non poterit iudex ſe- cularis fori in quo reus domiciliũ habet, pro cedere aduerſus illũ. Mouetur principalifter per c. fin. de except in vi.& doctrinam Bart. in d.l. ſepulchri. Nec obſtat ſecundũ eum, quòd fortius uideatur punitio facta reſpectu Pœnæ canonicæ, ex quo pœna ſanguinis nõ pPotuit irrogari per eccleſiaſticum. arg.l. ple- num.. equitij.ff.de uſu& hab. quia cenſetur facta ſuper hocdiſpenſatio, ut per eum, quod poteſt.& pro hoc inducit text. in c. in archie- pPiſcopatu.j.de rapt. Puto iſtam opinionem non eſſe ueram, quia eſt contra cõmunemo- pinionem, ut patet ex ſuprà dictis. Necob ſtat d.c.fin. quia procedit in ciuilibus, nõ au- tem in criminalibus, ut dicunt Ioan. de Ana. in c. qualiter.. ad corrigendos. in vi. col.& Fe lin. in d. c. de his. ſ.de accuſ. Nec obſtat do- ctrina Bar. in d. l. ſepulchri. quia ſuprà reſpõ di. Et etiam text.in d. c. in archiepiſcopatu.ni hil facit pro Xretino, quia ibitext, cõmittens cauſam criminis epiſcopo, non poteſt intelli gi quòd cõmiſerit eam iudicandam ſecun- dum canones, ex quo rex, qui per delegatũ repræſentatur, habet iuriſdictionem ſecula- rem, nõ canonicam. quæ ratio ceſſabat in Pa pa, in caſu Rretini. Quinto uidetur poſſe limitari reſpectu accuſatoris: iquia accuſator qui ſemel egit in iudicio eccleſiaſtico, nõde- bet rurſus admitti in ſeculari. arg. I. ſi is de quo.C.ad Turpil.& per Imol.in d. c.cùm di- lectus. de purgat. canon. Et facit, quia iſto ca- ſu ceſſat ratio prædictæ concluſionis: nam accuſator præſumitur potius accuſare pro- pter inimicitiã, quàm ut defendat iniurias pu licas.vi. quæſt. i. c. ſi omnia. Etidem uidetur 50 buiſſet eam pro condigna,& ſatis faciente de 6o licto, adhuc ſecularis nõ poſſet procedere. Et ita uidetur fuiſſe de mente Bal.& repetentiũ in d.l.cũctos populos.in uerſ.quartus caſus. & de mente Butr.& Imol.hic,& Io. de Ana. dicendum in denunciatore priuato, de quo in d.c. qualiter.&ita teneo. Cogita tamẽ, quia Doct.in iſta materia ſatis intricatè loquunt᷑. 1 Archiepiſcopus regulariter non poteſt conſecrationem ſui ſuffraganei alteri committere. 2 Conqitio in lege poſita importat magnii myſterium iuris. 3 Argumentum à cõtrario ſenſu, comprehendens ſub ſe qua tuor argumentorum genera. 4 Veniens perargumentum à contrario ſenſu, dicitur ueni- re ex ipſo textu ſeu caſu legis. s Lex unum includens, à contrario ſenſu uidetur aliud ex- cludere. 6 Exceptio firmat regulã,& ubi caſis eſt à regula exceptus, a cõtrario ſenſu caſus nõ exceptus cõtinetur ſub regula. 7 Clericus exiſtens in ſeruitio epiſcopi, non habetur pro nõ reſidente, de iure communi. 8 Argumentum à contrario ſenſu proprie ſumitur ex diſpo- ſitione generali aliquid inducente certa ratione. Argumentum d contrario ſenſu nedum literæ, ſed etiam ra tionis ſeu mentis, ſemper ualet. 135 22 25.26 49 379 Argumenta m c. quod ſedcm. 380 Acontrario ſenſu cauſʒ impulſiuæ, uel uerborum narratiuoru o luriſdictio ſiſimpliciter mandetur, cenſetur de iuriſdiciio nnßk ſeu modalium, uel quando ſunt plures rationes finales, non ne minima. m Ducvri ſumitur argumentum.„i luriſdictionis appellatione an in dubio debeat intelligi d 4 Clhie ſatuera l Dicens unum, non uidetur aliud excludere, quando eſt conne- ordinaria. Sid; nun ſcatioan ſri xum uel conſecutiuum, uel eadem ratione nitens. 52 Vocabulum plura habens ſignificata, quorum unum de ne 3 unn⸗ iiꝛatim Archiepiſcopus non niſi ex cauſa poteſt delegare ſuam conſe- ceßitate eſt accipiendum, accipitur potentius. 6 liians jrauu m crationem. 5 Merum imperiũ an expediri debeat iudicis fficio nobili k i eriad Archiepiſcopus ex iuſta cauſa delegare poteſt alteri epiſcopo, 54 Delinquens non dicitur obligatus fiſco, niſi dem laacon. 3 utben F ea quæ ſunt ordinis. tra eum ſententia. yla noftos Cauſa cum qua lex dicit aliquid debere fieri, nõ præſumitur ni- 5s Officium iudicis eſt quid extraordinari,& non datur ni- ixuap ſi appareat. ſiubi non eſt aliquod nomen ſpeciale petitionis. Car. U. 01 Legatus de latere quamuis poßit ex iuſta cauſa mandare iudici 5s Officium iudicis nobile etiam lata ſententian expirat, ſea D 55 quòd procedat ordine iuris non ſeruato, tamen illa cauſa in accuſatione ſecus. 50 xdiuid eſt probanda, nec ſtaretur ſuo ſimplici dict. 57 Merum imperium expeditur officio mercenario deſeruien nae int⸗ Quidditas certa, ſine qua aliquid fieri nequit, non præſumitur te accuſationi. n rert ibi 11 etiam in rege, ſed debet probari. 58 Correctio legum debet ſpecificari ad hoc ut inducatur. Ituoc archieh 6 Ordinarij atteſtantis ſe propter iuſtum impedimentum cauſem 5o Statuta condere poſſunt etiam qui nullam habent iuriſci⸗ onſecrationem delegare, dicto ſimplici ſtatur. diſtingue tamen ut num. 19. ctionem. ere lſtud probal Princeps ſine iuſta cauſa, quæ in eo eſſe præſumitur, non poteſt 6o Statutum in loco ubi uiget, dicitur ius cõmune. nlimii caſuarg tollere dominium alteri quæſitum. 61 Mixtum imperiũ quomodo definiatur, ieem ee iuriſdillio fleius cuidc. Ex ſimplici delegatione, alio non dicto, non præſumitur cauſu, 62 Dictio, alids, eſt implicatiua ſimilium. 7 1 urpo ſletl licet ſi exprimeretur, ſtaretur dictp ipſius delegantis. 63 Offĩcium iudicis æquiparatur perſecutioni. dü dare: ergo Que ſunt ordinis epiſcopalis non delegantur niſi habenti ordui 64 Dictio, ex, ſignificat cauſam proximam. bemanch 3 18p nem:ſecus in his quæ ſunt iuriſdictionis. 6s Verbum, continetur, ſolet ut plurimũ intelligi de proprie lltieñ. urr. 3 Conſecrandi poteſtas eſt a Deo,& eam quilibet conſecratus uir tate ſermonis. ontrarium/ꝗqul tualiter habet. 66 luriſdictionis in ſpecie definitio. leeegat n aliũ e Ordinis quæ ſunt, non debent niſi à catholico,& eo cui ſedisa- 6 lus indicendi mulctam eſt mixti imperij.— routeti tenuit poſtolicæ gratia minime ſit ſubtracta, aſſumi. 6s Meri imperij ſex gradus,& quot delegentur, quotnon. g& Abb. inc.ac Excommunicatus dicitur priuatus gratia ſedis apoſtolicæ: q& 69 Conceſſa magiſtratibus maioribus in ſignũ maioritatis cau- liſtum tex. reſp quid operentur illa uerba, Sub pœna indignationis noſtræ, arum, non poſſunt delegari. ſeloneſtate pro in literis principum. 70 Magiſtratus municipalis in integrum reſtituere nõ poteſſ. ſlurione, argum Ila uerba, Maledictionem noſtram incurrat, quid importent. 7¹1 Mixtum imperium regulariter delegari poteit, quando de hulſeroniſchmi Pœnæ non habent locum niſi in iure expreſſæ. Fall. ut nu. 28. legatio fit per uicem iuriſdictionis mandatæ. dansderatde Excommunicatio indiſtincte incurritur, ubi incurritur ſedisa- 72 Ad merum imperium transferendum an requiratur ſpecia cquod erat def poſtvlicæ indignatio. ls conceßio. wncapiat hunc Subditus tenetur litigare ſub delegato ſui ſuperioris,& epiſco- 73 Competentia alicui rei ſpecialiter, non delegantur. Limita busmodis. Pri pus tenetur recipere conſecrationem a delegato ſui archie tamen ut num. 74. 75.76. hetinterpretariſ piſcopi. 77 Differentia nunꝗᷓ debet induci inter ius canonici ciuile. lbi act ſidefe Agens contra alium conte ſtatus litem, an poßit eo inuito re- Ibi. Rex Siciliæ habet omnia iura principis,& illi competunt Interrogatio aut nunciare liti. omnia reſeruata, licet ſit ſubditus Papæ.. lbilicitum.& ſic Inſtantiæ renunciari non poteſt, ubi quæſitum eſt ius reo. 87 Dictio, aliquos, addita dictioni, exceſſus, uerificatur in mi- limdde iure ſer Subditus nõ tenetur litigare ſub delegato qui ſit groſſus doctor. noribus exceßibus. iurs Bteo dem Iuriſdiclio quid. 79 Pœnæ iuris canonici non fiunt ad ultionem delicti, ſed prin niiter debet i 4 princeps debet de neceßitate ius dicere uel per ſe, uel per magi cipaliter reſpectu publicæ utilitatis. cund rornune ſtratus, alias poſſet priuari regno. 80 Detruſi in monaſterium dicuntur pœnitentes. dä 4 argultur Partes cõſentientes litigare ſub indice etiam habente iuriſdictio ai Pœna impoſita ad pœnitentiam, non dicitur capitalis one, conſtite nem habitu,& exiſtente extra territorium, poſſunt eum co nem, ut per moc statutum condere iuriſdictionis eſt.(gere. 82 Delegatiis principis ſubdelegat etiam merum imperium. 8 Delegatus in caſibus in quibus merum imperiũ delegatur, ſconditio in lege Diſpoſqtio de iuriſdictione in dubio loquens, an debeat intelligi poteſt procedere ad ultimum ſupplicium. mjſteriã jurts, u de iuriſdictione in genere. 84 Merum imperium quibus competat. auiæ ini. col. Genus idem operatur quod numeratio ſingularum ſpecierum. Ss Prouincia quæ dicatur, diuerſis locis oſtenditur. tn poteſt Aret Imperiũ merum an debeat ſpecialiter transſerri uel generaliter. 8s Præſidentes ciuitati tantum, regulariter nõ habent merum Lper Alexi 1 Imperium merum eſt de regalibus, quæ non cenſentur transla- imperium. bandeiſt nl. ta in generali conceßione. 87 Princeps conſtituens aliquem ſupra prouinciam, cenſetur erec etext Legem condere,& alia quæ ſunt maximi gradus meri imperij, ei tradere merum imperii:ſi uerò ſupra ciuitatem, con dol utra com an uideantur conceſſa in regalibus. cedit tantum iuriſdictionem minimm. ¾ lli multa dic Imperium merum conſiſtens in regalibus, cenſetur reſeruatum. 88 Villa exiſtens in territorio ciuitatis nullam habet Kiuxiſliʒi zumenti. Tu pro Rex donans caſtrum cum omni iure ſuo, non cenſetur conceſ- nem, niſi ſibi per ſuperiorem conceſſa reperiatur. zentiam. Nami ſiſſe ius regium. 89 Princeps donans caſtrum, intelligitur etiam donare merum enlu comprehe⸗ Regalia tunc includi dicuntur, quando conceditur omnis iuriſ⸗ imperium. agumentorä d dictio cum omnibus emolumentis. 90 Baro donatarius cui princeps donauit caſtrum ſeparatum cali. quia ſi d Regaliorum quorundam in una cõceßione facta reſeruatione, à iuriſdictione ciuitatis, cum mero& mixto impeno, liquo caſu 6 non cenſentur alia incluſa in generali conceſiione. an poterit conſtituere uicarium uel prætorem dul co⸗ rarium er erge Regalia quo ad nouam impoſitionem uectigalium nõ includun gnoſcat de cauſis criminalibus. 1 renit de itius c tur in generali conceßione. ↄ1 Nati in caſtro ſeparato à iuriſdictione ciuitatis, ꝗ cenan turuen Targume Cognitio de crimine homicidij commißi in uia publica, ad eum Baroni per principem cum mero& mixto imperloꝛa 3 teſt Ite ex ipl Feclat quiin eius caſtro merum habet imperiũ a rege ſibi debeant admitti in collegium Doctorum ciuitatis, n 8 Baennd mu conceſſum. obſtante ſtatuto. aſt Via publica non eſt de reſeruatis, ſed eſt in dominio ciuitalis, et poteſt mutari& alienari. 2. 7, 5 5 2a Caſtrum exemptã à iuriſdictione ciuitati, an dehedl&a dere ſtatutis& priuilegijs ciuitatis, Cca 1— wejeend eſt mixiiindej 7 7 „0 Kltzegatr ann 2maioribus uſgrünanua deleggi. üsinintegmnn fueriin eulgitr tgr uthga niuriſticionimane ranfmnumanaitrſ ſeciait, mnalzunl 75.76. tinauci iterun emmniigu ia ura prinpi, Oliuna cet ſt ubaituhage uconerctſunjianin en funtatulinencätzin dublicc ulliati n cicuntr penientw itntiamunciciatu balkeggeimmnnihn aubumenm innidi dulinum ſipplein bus compett. uuoſtuiſhie eeligröbsun ntun, maluinůtau . 6 inuenſteuniie neiſimdſhun 5, Præfe cdus uniuerſttati non habenti territorium, non dicitur ha bere merum imperium. 94 Collegium Doctorũ nihil poteſt de nouo ultra ueterem conſue- tudinem ſtatuere, licet ſtatuta facere poßit. 95 Excommunicatio an ſit meri imperij. „s Cui pœnæ æquiparetur excommunicatio. 97 Panitens in articulo mortis, quo ad Deum non habetur pro excommunicato. 99 Prælati non debent eſſe ficiles ad excommunicandum prore le ui,puta pro furto gallinæ. CAp.(WoD SEDEM. EOD. TIT. voD SEDEN apoſtolicam&ëẽ. Sum- ma& diuide ut hic per Abbatem. In text. ibi, in tali articulo conſtituto. nota, 1 quoòd archiepiſcopus regulariter non poteſt conſecrationem ſui ſuffraganei alteri cõmit- tere.Iſtud probatur arg.à contrario ſenſu:& in ſimili caſu arguit Iuriſconſultus in l.i.ff. de offi.eius cui& ẽ. ubi lex Iulia concedebat im- pedito, ut poſſet publici iudicij exercitationẽ demandare:ergo non impedito non licebat. de offlc. ord. cõment. 10 20 Hoſtieñ. Butr. Abb. Imol.& cæœteri hic tenẽt contrarium, quia archiepiſcopus regulariter delegat in aliũ epiſcopũ ea quæ ſunt ordinis, prout etiã tenuit gl.in c. peruenit. xcv. diſtin. gl.& Abb. in c. aqua.j de conſecrat. eccleſ.& ad iſtum tex.reſpondet, quòd nõ de iure, ſed de honeſtate procedit.Sed certè, admiſſa iſta ſolutione, argumentum Juriſconſ. in d. l. i. nõ fuiſſet fortiſsimũ, quia etiam ibi potuiſſet di- ci, quòd erat de honeſtate. Et quòd iſte text. non capiat hunc intellectum, probatur duo- bus modis. Primò, quia reſponſio Papæ de bet interpretari ſecundùm interrogationem ſibi factã.l.ſi defenſor. 6.i.ff.de interrog. acti. Interrogatio autem eſt generalis, nũquid ſit ſibi licitum:& ſic nedum de honeſtate, ſed e- tiam de iure.l.ſemper in cõtractib. ff. de reg. iuris. Et eodem modo etiam reſponſio gene- 30 raliter debet intelligi in d. uerbo, licet. Se- 40 cundo arguitur ponderando conditionẽ ex dictione, conſtituto, quæ importat conditio- nem, ut per moder. in rubr. ff. ſolut. matr. Et 2 fconditio in lege poſita, importat magnum myſteriũ iuris, ut dicit Bald. in authen. matri & auiæ. in i. col. C. quando mulier tutel.offi. fun. poteſt. Aret. in c. de cauſis. infrà de teſt. & per Alex. in I. fin. in fine prin. C. de iure de lib. unde iſte text. neceſſariò uidetur conclu- dere contra communem intellectum. Doct, 50 in d.l.i. multa dicunt circa naturam iſtius ar- gumenti. Tu pro nunc aduerte circa intelli- 3 gentiam.ſ Nam iſtud argumentũ à contrario ſenſu comprehendit ſub ſe quatuor genera argumentorũ. Primum eſt argumentũ à ſpe- ciali: quia ſi lex dicit aliquid eſſe ſpeciale in aliquo caſu, ergo à contrario ſenſu, in con- 4 trarium erit ius commune:erfiſto caſu, quod uenit per argumentũ à contrario ſenſu, dici- tur uenire ex ipſo textu, ſeu caſu legis. l. qui teſtamento.. mulier.& ibi gl. quã ad hoc no- tat Bald. ff. de teſta.& propterea in tali caſu crederem ſumi argumentũ ad correctionem iuris, quia tunc non uidetur ſubauditus intel 60 382 lectus.& facit l. i.in fi. ff. ad municip. Et ratio eſt, quia lex uolens illud eſſe ſpeciale, ſatis di cit negare in alijs caſibus:quia iſtud impor- tat hoc uerbũ, ſpeciale. Et in iſto caſu poteſt ſaluari quod dicit Feli.in c.ſignificaſti.in an- tepenul. col.de foro compet. dum allegat Ge min. in c. i. ꝑrima diſtin. ſuper gl. in uerb. pro- hibetur. Secundum fargumentũ eſt quod dicitur ab incluſione unius:quia lex unũ in- cludens, à contrario caſu uidetur aliud exclu dere,& èconuerſo. l. maritus. C. de procur. l. cùm prætor. in prin. ffrde iudicijs. c.nonne. ſ.de pręſump.& iſtud uenit tacitè,& ex conie ctura, ut eſt text.& ibi gl. in l. apud antiquos. C. de furt. unde tale argumentum nunquam caperetur ad correctionem alterius iuris, ni- ſi diſpoſitio alias redderetur eluſoria. gl. eſt in I. nulla.& in authent. diaconiſſam. C. de e- piſc.& cler.& per moder. in authen. ex teſta- mento. C. de collat. Tertiũ argumentum eſt ab exceptione, quæ firmat regulã, de quo in c.dominus.xxxij. quæſt. vij.& in c. cùm di lecta. ubi per moder. j. de confirmat. utili uel inut.& in l.nam quod liquidè. 6. fin. ff. de pe- nu leg. nam ubi exceptus eſt caſus à regula, ergo à contrario ſenſu, caſus qui non eſt ex- ceptus, continetur ſub regula. Et in iſto caſu tale argumentum non ſumitur ad correctio- nem iuris communis, etiam ſi diſpoſitio nihil operaretur, ut eſt text. in c. ad audientiam. j. de cler.non reſid.ubi ſi ſtatutum priuet cleri- cos non reſidentes fructibus, præterquam ſi ſint infirmi, uel in ſeruitio Papæ, non trahi- tur ad exiſtentes in ſeruitio epiſcopi, qui de iure communi non priuantur.& ſic excepti caſus non firmant regulam in caſibus non exceptis, ad correctionem iuris communis. Et ratio eſt ſecundum Abb. ibi, quia regula de iure communi non comprehendit talem caſum: namſelericus exiſtens in ſeruitio epi ſcopi, non habetur pro non reſidente, de iu- re communi, à quo ſtatutum recipit inter- pretationem. I. ſi ſerui. C. de noxal. Eſt uerũ quòd Alex. in d. authen. ex teſtamento. uide detur ſenſiſſe contrariũ, ſed eius opinio con- funditur per d. c. ad audientiam. fQuartum argumentum à contrario ſenſu propriè ſu- mitur ex diſpoſitione generali, aliquid indu- cente certa ratione, ut accedente contraria ra tione, contrarium inducatur. c. cum apoſto- lica. j. de his quæ fiunt à prælat.& iſtud uenit ex coniectura,& indirectè, ut ibi dicitur:& de hoc eſt dicendum ut ſupraà dixi ex ſecun- do genere argumenti:& ftalia argumenta à contrario ſenſu ſemper ualent, dũmodo ſint à contrario ſenſu nedum literæ, ſed etiam ra- tionis ſeu mentis, ex quo uerba ſemper reci- piunt interpretationem ſecundum mentem legis. l. Labeo. ff. de ſupell. lega.& ita intelligi tur tex.in authen. caſſa. C. de ſacroſan. eccleſ. ubi dicit lex, caſſa ſint ſtatuta per Italiam: nõ ſequitur, ergo ualeant extra Italiam: nam hic text.faciendo mentionem de Italia, non pro- pterea uoluit cæteras prouincias Siſere rrr 10 11 12 383 ſed quia frequenter ibi fiebant illa ſtatuta. Eo dem modo intelligitur text. in c. quod dici- tur. j. de uerb. ſignif. nam quamuis dicatur, priuſquã conuenirent, intentio tamen dicen tis non fuit, ut ſignificaret eos deinde con- ueniſſe, ſicut in ſimili cum dicimus, Iudices priuſquã de cauſa cognoſcerent, reum dam- nauerunt:non ſequitur, ergo deinde cogno- uerunt. Et optimè probatur inl. ſi conuene- rit. ff. de iuriſd. om. iud. Declarat id diffuſius diuus Hieronymus aduerſus Heluidium,& Laurentius Valla ſuper euangelio Matthæi. Et iſtud infertur per Butr.& Abb. ad di- ſta teſtium, in d. c. quod dicitur.& ſic etiam intelligitur text.in J.ij. C. de cond. inſer. ubi ſi teſtator iuſsit caueri fideicommiſſario, ſi fi- lia non diuerteret, non uidetur remiſiſſe cau tionem in caſu diuortij: quia non eſt ueriſi- mile quòd talem caſum turpem conſideraue rit: imò præſumendumeſt potius, quòd ap- poſuerit illa uerba, credens illam aliquo mo- do nõ diuerſuram: ut ſic conditio potius ſtet in uim cauſæ compulſiuæ, quàm in uim cau- ſæ finalis, ut declarat ibi Cyn. licet gl. aliter in tellexerit. Et ex hac declaratione ſequitur, quòd non capietur unquam tale argumen- tum à contrario ſenſu cauſæ impulſiuæ, uel uerborum narratiuorum, uel modalium, uel quando ſunt plures rationes finales, prout declarat Alex. in d. l. i. in xvi. col. ex quo, iſtis ceſſantibus, non tamen ceſſat diſpoſitio,& intentio proferẽtis. l. i. 6. ſexum. ff. de poſtul. 5. affinitatis. Inſtit. de nupt. cum ſimil. Et ſub iſta declaratione cõprehenduntur etiam fal- lentię poſitę per Fel.in d. c. nonne. tqui enim unũ dicit, non uidetur aliud excludere, quan do eſt connexum, uel conſequutiuum, uel ni tatur eadem ratione.c.trans lato. S. de conſti- tut.l. i. C. de diuer. reſcript. quia mens dicen- tis non præſumitur talis. Et iſta bene nota pro declaratione. Et ex ſupradictis appa- ret, quòd argumentum à contrario ſenſu te- net in iſto text. ex quo capitur à contrario ſenſu loquentis. Vnde quicquid dicant Do ctores, teneo contra communem, quod ar- chiepiſcopus, niſi ex cauſa, non poſsit dele- gare conſecrationem. Non obſtantallega ca in contrarium. Et primo non obſtat text. in c.aqua.j. de conſecr.eccleſ.quia licet text. dicat, quòd epiſcopus non ualet delegare ea quæ ſunt ordinis, niſi alteri epiſcopo: non ſe quitur, ergo indiſtinctè ea quæ ſunt ordinis, poſſunt alteri epiſcopo delegari: nam text. ibi procedit conſtituendo differenuia de ſim-/ plicibus ſacerdotibus ad epiſcopos, quia ea quxæ ſunt iuriſdictionis delegabilia, poſſunt etiam ſimplici ſacerdoti cõmitti:ea uerò quæ ſunt ordinis delegabilia, debent committi e- ꝑpiſcopo. Sed non ſequitur, ergo omnia quę ſunt ordinis, ſunt delegabilia: nam ille text. non dubitat ſuper hoc, ſed præſupponit ha- bilitatem. c. ad noſtram. ult. uerſ. quanquam. infraà de iureiur. l. qui teſtamento. ff. de teſta- men, Stat ergo, quòd aliqua quæ ſunt ordi- Alciati in c. quod ſedem. 384 nis, ſint delegabilia, aliqua non: ſicut in ſi mili dicimus de mero imperio, cuius virmi duo gradus delegantur, ut per Bart. inl im perium. ff. de iuriſd. om. iud. Quamuis er 5 reconciliatio eccleſię demandetur epiſcopo non tamen conſecratio epiſcopi debet pof- ſe demandari, quæ eſt maioris importanti ex quo uidetur epiſcopus grauari, ut dicit hic 85 ſi archiepiſcopus non interueniat on obſtat text. in c. ſu ffraganeis. 3ͤde e⸗ lectione, quia dum text. dicit, ad mandatum &ëẽ. debet intelligi, quòd mandatũ ſit factum in caſu licito, puta quia archiepiſcopus eſſet abſens, uel impeditus ex iuſta cauſa, arg. d. 10 c. ad noſtram. cum ſimilib. Et eodem modo reſpondetur ad text. in c. cum prouinciales. lxiiij.diſtinct. quod etiam oſtendunt illa uer- ba, ſi neceſſe fuerit&?ëẽ. Non obſtat text. c. paſtoralis. infrà proximè ſeq. quia loquitur 20 de his quę ſunt iuriſdictionis, non autem de his quæ ſunt ordinis: de quibus ĩdicam. NOTA ſecundo, iquòd ſi ſubſit iuſta cau ſa, licitum eſt archiepiſcopo delegare ea quę ſunt ordinis, alteri epiſcopo. Sed nunquid ſi facta ſit delegatio, præſumitur iuſta cau- ſa? Videretur dicendum quòd nõ:quiafquo- tieſcunque lex dicit aliquid debere fieri cum cauſa, illa non præſumitur niſi appareat, ut dicit Bart.in l. item ſi ſuſpectus.ff. de procur. 30 Et ad idem facit regulal.ſi fortè. de caſt. pe- cul. ubi quando aliquid non poteſt fieri ni- ſi in certis caſibus, probandi ſunt illi caſus. & per iſtam regulam ita tenet Iaſon in l.i.in xiiij.col.ff. de offi. eius cui&c.& per eandem regulam uidetur idem uoluiſſe Socin. in con ſil. xcvi. in iiij. col. quem ſequuntur moder. in l. nemo poteſt. ff. de leg. i. ubi dicũt, fquod quamuis legatus de latere poſsit ex iuſta cau ſa mandare iudici, quòd procedat ordine iu- 40 ris non ſeruato, tamen illa cauſa eſt proban- da, nec ſtaretur ſuo ſimplici dicto. Adidem facit text. in c. nouit. de iud. ubi Abb.& Are- tin. notant, tquòd quando aliquid non po- teſt fieri ſine certa quidditate, illa quidditas non præſumitur, etiam in rege, prout loqui- tur tex.ſed debet probari, ad idem quod not. Aret. in c. quoniam contra, perillum text. in ult. col.& ibi Felin. jde probat.& per Felin. in c.ſi pro debilitate.in iij.col.5 de offi.deleg. Contrarium tenuit gl.notab.in c. paſtora lis. in princ. a tit. ij. quæ uultfſtari dicto ordi- narij, atteſtantis ſe propter impedimentũiu- ſtum delegare cauſam. quam gl. ibi cõmuni- ter ſequuntur Doctores.&idem tenet Alex. in I.i. col. xxiiij. ff. de offic. eius cui&ë& in conſil.xxiij. conſultus. in iiij. Facit in ſimi⸗ li, quia Tprinceps non poteſt tollere domi- nium quæſitum alteri, ſine iuſta cauſa, quæ tamen præſumitur in eo ſecundum ſcriben- 6o tes, in l. fin. C. ſi contra ius uel util.& Doct. in c. quæ in eccleſiarum, ſuprà de conſtitut. facit etiam quod not, Bald. in Iexemplo in ult. quæſt. C. de collat.& Felin. in e. ſicut.in- fra de ſent. excõm, 50 4⁹ 1 — — — —2 Puto diſtinguendum, 5 6 7 9 chꝛione pſius itglin d epaſt ded un,& Alber onlequens elt, walo non diẽ lcetſlexprimer taantis, quia t clls: unde exp W iudicaſſet, n npræiudicium na& ſacit quodr esallegato. 1 NOTA tert nisepiſcopalis, oxdinem: ſecus ni quia delegal dienmd contur etiamorc runt conſecratio ſcopos, ordinare nes, eccleſias, ue nd caqua&p (lect uriſdictio! onſecrationem cre, excommu uauaſallis acci cnkirmare, ben detranſmiſſ Pnheha exme leltas conſecran erhabet quilie Wolibet loco ea nec deinde fuen eint Docte in c. tepilcopo deſegnen epilcopo, dn 3, Præſuminr ilh dum quöcnäguan t aliquid Geberekenn — niſ appuan ſ luſpechuskbenn gulalſi lonts ceck iquid non porctfin: „probandiſuntillan am itatenet laſcnl eius cui&ẽ&pereru lem uoluiſſe doche quem ſequuntutm t deleg ibictü e laterepobitexilhe quod procecauotinè menillacauſackpute o ſimplici dicto Ad t de iud ubiAbbä vando aliquiénan quidditate Ilx qute tiam3in rege proulih robari ad idemqo 3 ncontra petilum e 20 21 22 23 385 tquòd aut quærimus an cauſa præſumatur, & dicendum eſt quòd non, per ſupradicta. aut quærimus, ſi cauſa ſit expreſſa, an ſtetur dicto ipſius ordinarij, ita quòd faciat plenam fidem,& tunc poſſet teneri gl. in d. c. paſtora- lis. quòd ſic. Ratio eſt, quia inde nomini ori- tur aliquod præiudicium, ut dicit Bal. in rub. 5 tit. ij.in ult.col. Si uerò poſſet oriri præiudi- cium, non crederetur.& ita procedit quod not.Soci,.in d.conſil. xcvi. Idem ſi epiſcopus conſecrandus reclamaret, quia prætenderet ſibi eſſe magis honorificum ſi conſecraretur ab ipſo archiepiſcopo:nam poſſet etiam pro- bari contrarium, quòd imò non ſubeſſet iu- ſta cauſa delegandi,& propter talem proba- tionem tolleretur præſumptio oriens ex at- teſtatione ipſius archiepiſcopi, ut ſatis oſten- dit gl.in d.c.paſtoralis.& idem tenet Guliel. de Cun.& Alberic. de Roſ.in d. l. i. Et ex his conſequens eſt, quòd ex ſimplici delegatio- ne, alio non dicto, non præſumeretur cauſa: licet ſiexprimeretur, ſtaretur dicto ipſius de- legantis, quia talis actus nemini eſt præiudi- cialis: unde ex poſt facto, puta ſi iam delega- tus iudicaſſet, non ſtaretur, quia tunc eſſet in præiudicium eius qui ſuccubuit: quod no ta.& facit quod notat Feli.in c. ſi pro debilita te, 5allegato. NOTA tertio, fquòd ea quæ ſunt ordi- nis epiſcopalis, non delegantur niſi habenti ordinem: ſecus in his quæ ſunt iuriſdictio- nis, quia delegantur etiam ſimplici ſacerdo- ti.d. c. aqua.infrà de conſecrat. eccleſ.Et ea di- cuntur etiam ordinis epiſcopalis, quæ requi- runt conſecrationem, ut eſt conſecrare epi- ſcopos, ordinare clericos, benedicere uirgi- nes, eccleſias, uel altaria conſecrare. per gl. in d.c.aqua.& per Bald. in c. tranſmiſſam. de elect. Iuriſdictionis uerò dicuntur eſſe, quæ de offic. ord. coment. 10 20 30 conſecrationem non requirunt, ut eſt iudi- 40 care, excommunicare, corrigere, iuramen- ta à uaſallis accipere, eos inueſtire, electos confirmare, beneficia conferre, ut per Bald. in d.c.tranſmiſſam. Et ratio differentię huius notabilis eſt, quam ponit gl. in d. c. aqua. Tu dic clarius ex mente Butrij,& Doct. hic, fpo teſtas conſecrandi eſt à Deo,& eam uirtuali- ter habet quilibet conſecratus: unde prius in quolibet loco eam epiſcopi exercebant, do- nec deinde fuerunt diſtinctæ diœceſes, ut di- cunt Doct. in c. ſi ciuitas. de ſent. excõm. in 50 vi.unde nõ debet aliquis cõſecratus amplius illa uti, niſi in ſibi ſubditum,& in quem ha- bet autoritatem. Sed reſpectu cæterorũ non deficit ſibi habitus ſeupotentia, ſed habet ob ſtaculum exercitio: unde ſihabens autorita- tem, mandat, dicitur remouere tale obſtacu- lum, non autem conferre nouum ius conſe- crandi: quia quamuis epiſcopus habeat ius conſecrandi in caſu text. noſtri, non tamen poteſt eo uti in perſonam, quæ eſſet iuriſdi- ctionis archiepiſcopalis. Et iſtud etiam uo- luit gloſſahic. NOTRA quarto, fquòd ea quæ ſunt ordi- 60 386 nis, non ſunt adſumenda niſi à catholico,& cui ſedis apoſtolicæ gratia minimè ſit ſubtra- cta. facit text. i. quæſt. vij. Daibertũ.& ita no- tant Abb. Imol.& alij hic, quod declara duo- bus modis. Primo, ut conſecrationes ab ipſis factę& collatę neſcientibus demiſericordia, ab eccleſia tollerentur. c. ordinationes.& c. excõmunicati. ix. quæſt. i. not. Ioan. Eirm. in tract. de epiſc.in iij. lib.in iij. parte princip. col.iij. Secundo declara, ut talis conſecra- tio ſit nulla quo ad executionem, non autem quo ad habitum, ut eſt gl. ubi& Abb.& alij in c. fin. de ord. ab epiſc. de quo dic ut per eum. Etex his habes notare, quòd excom- municatus dicitur priuatus gratia ſedis apo- ſtolicæ. Etiſtud facit ad clauſulas quę ſolent apponi in literis principum, quando dicitur, ſub pœna priuationis gratiæ noſtræ, uel ſub pœna indignationis, quid operent᷑ talia uer- ba. Bart. in extrauag. qui ſint rebel.in fin. di- cit, quòd iſta uerba nihil ulterius important, niſi quòd expreſſe indicant, uidelicet quòd princeps non habebit eos gratos, ſeu erit illis indignatus. facit quod not. Bald. in proœm. decret.in xiij.col. ubifiſta uerba, maledictio- nem noſtram incurrat, non important excõ- municationẽ, ſed ſimpliciter ponunt inobe- dientem in peccato mortali, ut per Gemin. in c. i.in prin. de ſepul. in ſexto. In cõtrarium facit iſte text.& text. in c. ueniens. ubi mo- der. infrà de præſcript. ubi talis clauſula uide tur importare pœnam excommunicationis. Fortius etiam probatur in c. i.5. porrò.& ibi gl. in uerb. perdet. quæ fuit prima cauſa be- nefic. amit. ubi talis clauſula importat amiſ- ſionem feudi:& ibi Bald.& moder. hoc no- tant. Confirmatur per tex. in. ſit tibi quoq;. in authen. de mand. prin. per quem text. dicit Pet.& Bald. in authen. ſtatuimus. C. de epiſc. & cler.tquòd talis clauſula importabit quod ſuperior poterit punire extra ordinem.& fa- cit quod not. Alex. conſil.xi.in i. uol. Siculus in c.cæterum. col.penul.infrà de iudi.& in c. prudentiam.§. adijcimus. col.ij. 5 de offi. de- leg.& in conſil.xi. in quinta col. in primo. Puto non eſſe recedendum ab opin. Bart. quę eſt uera,& defenditur ex proprietate ſer monis. l. non aliter. de legat. iij.& quia talia uerba pręciſe nõ important certam pœnam: pœnæ fautem non habent locum niſi in iure expreſſæ, ut in authen. de non elig. ſecundo nub.§. cum igitur. uerſ. nec quælibet lex.& tex. in l. diuus. ff. de ſepul. uiol. per quam ra- tionem ita tenet Alex.conſil.ciij. penul.col. in primo. † Fallit, quando delictum commiſ ſum ex diſpoſitione legis mereretur priua- tionem feudi, uel pœnam extraordinariam, quia tunc illa clauſula declaratur ſecundum 5... 1 ius commune.& ita procedit text. in§. porrò. & in d.authen. ſtatuimus. Fallit ſecundo, quando tdiceretur quòd incurreretur ſedis apoſtolicæ indignatio: nam tunc ſatis poteſt admitti quòd incurratur excommunicatio. & ita poteſt intelligi text, in c, exit. in fin, de Rrrr 2 24 25 26 27 28 29 587 uerb. ſignif.in vi. Secus ſi Papa diceret, quòd incurreret indignationem ſuam, uelpriuare tur gratia: quia poteſt intelligi de gratia ſua, quatenus eſt homo, non quantum eſt in ſede Petri. arg.c.ſi gratioſe. de reſcrip. in vi.& ita ſaluatur quod not. Bald. in d. rub. huius libri. Eſt uerum quòd iſta limitatio non bene pro- batur hic, nec in d. c. ueniens. quia non ſequi tur, excommunicatus non eſt in gratia ſedis apoſtolicæ, ergo qui non eſt in gratia ſedis, eſt excõmunicatus, quicquid dixerit Feli. in d. c.ueniens.ubi ſubdit, quòd ſi Papa dicat, a- gatis gratias talibus hominibus pro beneme ritis ſuis erga nos, quòd intelligitur manda- re, quòd 8 exempti ab ordinario. allegat Ang. inl. Paulus.§. Paulus. ff. de fideicõmiſ. liber. ſed non reperio Ang. iſtud dicentem, nec credo ꝙ in ſe ſit ueradeciſio, per ſupradi- cta.Nec in iſto caſu militat ratio d.. Paulus. NOTA quinto ſecundũ Abb. hic, iquòd ſubditus teneturlitigare ſub delegato ſui ſu- perioris:ſicut in ſimili hic uidemus, quòd epi ſcopus tenetur recipere conſecrationẽ à de- legato ſui archiepiſcopi. Adde in ſimili quod notatur in c. quæris. ſupra de ætat.& qualit. ubi clericus etiam inuitus compellitur per e- piſcopum ad maiores ordines ſuſcipiendos, ſi eſt ualde utilis eccleſiæ, licet ipſe dicat ſe im pediri propter peccatum occultum. Intellige iſtud notabile, ut procedat in reo uel etiam in actore, qui iam incepit agere: nam aliâs ne- mo inuitus agere compellitur. l. uni. C. ut ne mo inuitus. T᷑ Sed dubius caſus eſt. Pone, e- go egi contra te,& conteſtatus ſum litem, nunquid poſſum te inuito renunciare liti?& gl.& Bald. in I. utique. ff.de rei uend. dicunt quòd non, ſi rei interſit: aliaàs potero: quod nota. ISed nunquid potero renunciare in- ſtantiæ? Videret᷑ quòd ſic, per not. in I. poſt- quam liti. C. de pact. Puto quòd non, quia quæſitum eſt ius reo, cuius intereſt expecta- re diffinitiuam, fortè ut abſoluatur. authen. qui ſemel.C.quo.& quan.iud. Secundo in tellige iſtud notabile, ut nõ procedat quando delegatus ex iuſta cauſa poſſet recuſari, puta quia ſuſpectus, ſecundum not. in I. apertiſſi- mi.C.de iudi.in c.ſuſpiciõis. tit.ij.in c.cum ſpeciali.j de appell.ueluti ſi in cauſa aliquis uertatur articulus ſfubtilis:tnam nõ cõpellet᷑ Alciati in c. quod ſedem. 10 20 30 366 Iſtud probat quatuor medijs. Primo in iuriũ- dictione uoluntaria, ueluti in iudicibus ch tularijs, de quibus in l.i. ff. de iudic, Se 2. ſponde, quòd quicquid ibi dicat gl. nũüquam fit in iure mentio de talibus iudicibus uts di xi in rub. nec tales iudices aliquã habent ad- miniſtrationẽ. Præterea iuriſdictio uolunta- ria ita dicitur reſpectu partium, ſed reſpectu iudicis eſt neceſſaria, ut eſt text, in authen, de quæſt.§. ſi uerò aliquis.& in J. iii. 6. ſitam niei num. ff. de dam. infec. ſecundum intellectum Ang. Imol. Paul. de Caſt.& Alex. Secundo adducit, quia etiã princeps non cogituriudi- care,& tamen habet iuriſdictionem.l prin ceps. ff.de leg. Sed ad hoc reſpondetur exdo ctri. Bar.in d.l.imperiũin ij.col. ubi dicit, qͥd habet neceſſe hoc facere ſaltẽ dehoneſtate, I. digna uox. C. de legi. Ego credo quòd t imò 35 de neceſsitate debeat princeps ius dicere, uel per ſe, uel per magiſtratus, alias poſſetpriua- ri regno. arg.c. alius. xv. quæſt. vi.& iſtud ui- detur eſſe de iuregentium. c. rex debet. xxiij. quæſt. v. quo iure non eſt ſolutus princeps. & facit quod not. And. de Iſer.in tit. quæ ſint regalia. in uerb. uectigalia. ubi dicit, ꝙ prin- ceps habet uectigalia,&redditus regni, utſer uet iuſtitiam,& tueatur ſubditos etiam ab in curſibus latronum, aliter non facit fructus ſuos.& ibi allegat Theologos ita concluden- tes. Tertio adducit, quia iudex excommu- nicatus uel ſuſpenſus habet iuriſdictionem, & tamen non poteſt cogi ad iudicandum, c. d ture⸗ ad probandum. infrà de re iud. Sed dic quòd 40⁰ ſubditus litigare coram delegato qui ſit groſ ʒo ſus doctor, ut dicit Bal. in J. fin. in xvi. q. C. de hæred. inſtit. Extra gl. dum Abb. hic pro- ſequitur materiam iuriſdictionum, referen- do dicta Bart. in l. imperium. ff. de iuriſdict. om.iud.& accommodando ea cum dictis Ca noniſt.primo quærit, quid ſit iuriſdictio in genere,& reſidet cum gl. in. i. ff. eod. quòd iuriſdictio ſit poteſtas de publico introducta cum neceſſitate ius dicendi,& æquitatis ſta- tuendæ.& cum iſta diffinitione cõmuniter tranſeũt Doct. Sed tu aduerte, quia Iaſon in d. l.i. arguit contra iſtam definitionem, quate nus dicitur, cum neceſsitate ius dicendi, quia dat᷑ iuriſdictio in qua non eſt iſta neceſsitas. 60 nec etiam partibus uolentibus talis debetiu- dicare, ex quo partes tenentur eum uitare, ut ibi dicitur: unde talis iudex eſt priuatus uſu iuriſdictionis in pœnnam. Quarto adducit, quia quando iudex eſt extra territorium, ha- bet iuriſdictionem habitu, ut eſt gl. in.ii.ff. de offi.præſi.& tamen non Poret cogi. Sed tu dic, fimò ſi partes conſentiant litigare ſub 36 eo, poſſunt eum cogere, ut dicit Bart.& eſt communis opinio, in J. fin. ff. de iuſti.& iure. & per Doct.in c. P.& G. S de offi. deleg. Prę- terea ad iſta duo fundamenta ultima poteſt reſponderi, quòd imò iudex poteſt cogi iudi care, ſed debet iſtud congruis locis fieri& temporibus. arg. gl. in c. quoniam Romanii. xxxi. diſtinct. Sed tempore ſuſpenſionis uel excommunicationis, nõ eſt congruum tem- pus: ſicut quando iudex eſt extra territoriũ, non eſt congruus locus. Et ſic poſſunt tolli argumenta hac defendendo cõmunem ſen- tentiã. Sed tu aduerte, quia quodlibet iſtius definitionis membrum uidetur dubitabile. Et primò dum dicitur, quòd eſt poteſtas de publico introducta, uidetur iſtud ineptedi- ctum: quia cùm nos loquamur de poteſta/ te quatenus reſidet in iudice, certè tunc po- teſtas idem eſt quod iuriſdictio.. poteſtatis. ff. de uerb.ſign.unde iſtud eſt definire idem per idẽ. Secũdo dum dicit᷑, cum neceisiee ius dicẽdi, iſtud uidet᷑ Falſi quia nei 5 Ien Jrr.BtegrSehente Arfeſelhſis qu ctãt ad iudicẽ uigore iuriſdictiõis, q ubſunt godiudex de mo nggor ſcript elplacuit. C telniti luriſdic dicendum c ieſucceſsiue cc tprimũeſtin dil dictione, nunq dzeiuriſdictione vod mixto imp dicione tantum guodintelligatu dio,omnimoda boomnimodan pinionemtenet ol de iudi. ub dickio, omnis, ac nmimperiũ, qu cjrequirunt pe Domponius.ir nerlal n d lim doctrina Bart in contrariun lieper Felin.& in xxix. col, cun eumdã quam e Müijeuol. Pro 9 guodidem ope 8 leaturſibditsetm , aliter non fac tih heologs lacnchi eit, quiaiudex excnr ſus habet inittätn eſt cogi ad inlintn, fraͤ dereiut deicin suolentibustalödätt tes tenentur eumuin alis iudexeſt riumi œnam.(Quand tin xeſt extaateniolint habitu, vt äu men non potelcogs es conſentant lügnt oogere, utdictBmit in iin ffdeiuſüän ,&G zdeofickig us „ 37 389 ſubſunt neceſsitati.l.non quicquid.ff. de iu- di, not. in J. ubi pactum. C. de tranſact. Bal.& Alex. in I. Gallus. in prin. de lib.& poſthum. Tertio dum ſubditur,& æquitatis ſtatuendę, iſtud eſt ſuperfluum, quia ſatis continebatur ſub illis uerbis, ius dicendi, ex quo ius conti- net æquitatẽ, quia eſt ars boni& æqui. l. i. in prin. ff. de iuſtit.& iure. Præterea& fortius ſe queretur, quod ſententia contra æquitatem lata eſſet nulla, tanquam lata ſine iuriſdictio- ne:quod eſt falſum, quia prętor dicitur ius di cere, etiam ſiiniqua decernit. l. penul. ff. de iu ſtit.& iure. Et facit, tquia condere ſtatutum eſt iuriſdictionis, ut dicunt omnes in d. l. i.& Bar, in l.omnes populi. in i. quæſt. in prin. ff. de iuſti.& iur.& tamen ſtatutum iniquum te net, c. cùm omnes. ubi moder, in v. notab. S. de conſtit. per Bald. in extrauag. de pace Con- ſtan.in vij.col.in prin. Præterea non eſt uerũ quòd iudex debeat ſemper ſequiæquitatem, imo rigor ſcriptus præfertur æquitati nõ ſcri ptæ. l.placuit. C, de iudi. Poſſet fortè breuius definiri:Iuriſdictio eſt poteſtasde publico ad ius dicendum cõſtituta.cogita tamen. Sed hic ſucceſsiuè contingit dubitari de duobus. 38 TPrimũ eſt in diſpoſitione loquente de iuriſ- dictione, nunquid in dubio debeat intelligi de iuriſdictione in genere,& ſic etiam de me ro& mixto imperio:an uerò de minima iuriſ dictione tantùm. Abb. hic uidetur uoluiſſe, quod intelligatur de minima, niſi addita ſit di ctio, omnimoda. per gl. in Clem. unica, inuer bo, omnimodam, de for. compet. Eandem o- pinionem tenet Bald. in c. quanto. in penult. col.j.de iudi. ubi dicit, quòd ſi appoſita eſſet dictio, omnis, adhuc non cõprehenditur me rum imperiũ, quia iſta ſupremaut eſt ius gla dijyrequirunt ſpecialem conceſsionem. arg. l. Pomponius. in prin. ff. de procur.& ita te- net Iaſ.in d.l.imperium,& pro hac opin. facit doctrina Bart. in l. hoc legatum. ff. de lega. iij. In contrarium eſt cõmunis opinio, de qua hicper Felin.& eam latè defendit Alex. in I. i. in xxix. col. cum ſeq. ff. de offic. eius cui& c. ſecundũ quam etiã conſuluit conſil. xxxiiij. in iiij.uol. Pro qua concluſione facit regula, 39 fquòdidem operatur genus, quod numera- 40 41¹ tio ſingularũ ſpecierum.l.omnes. C. de præ- ſcript.xxx. ann. l. ſi duo. in fin. ff. de admi. tut. Sed tu aduerte, iquia omnis difficultas re- ſidet in hocpuncto, an merum imperium de beat ſpecialiter transferri, an uerò ſufficiant uerba generalia.& Bal. dicit, quòd debet ſpe cialiter transferri& exprimi. arg. d.l. ompo nius. Confirmo iſtam opin. duobus argu- mentis. Primò per text. in d. l. i. ff. de offi. eius cui& ẽ. ubi text.loquens de mero imperio, di cit quòd ſpecialiter lege, uel cõſtitutione, uel ſenatuſconſulto tribuitur. Secundo proba tur, quia merum imperium uidetur eſſe de re galibus. c. i. quæ ſint regalia. in uſib. feud. er- go debet ſpecialiter exprimi,tquia in genera li conceſsione nõ cenſentur trãslata regalia, ut per And. de Iſer, Bald,& cæteros in d. c. i. dc offic. ord. coment. 20 30 4⁰ 50 60 390 & facit tex.in c.i.de capi.qui curiam uend. Puto contrariam opin. quæ eſt magis cõ- munis, eſſe ueriorem,& ſic quòd ſufficiat ge neraliter concedi iuriſdictionem, ut compre hendatur merum imperium, per ſuprà dicta. Non obſtat gl. in d. Clem. unic. in uerb. o- mnimodã. quia illa dictio ibi non uidetur ap- poſita ut includatur merum imperiũ, quod etiam ſine illa fuiſſet incluſum, ſed ad decla- randas qualitates ipſius iuriſdictionis, ut o- ſtenderet᷑ quòd eodem modo& forma, qua ſolebant epiſcopi cognoſcere in diœceſi ſua, ita etiã cognoſcerent quando ſunt expulſi in propinqua ciuitate.&iſtud eſt magis de men teliteræ, quicquid dicant Abb.& etiam Car din. ibi. Nec obſtat regulal. hoc legatum. quia non procedit niſi in odioſis hominũ dj- ſpoſitionibus,& habentibus ſtrictam inter- pretationem, utper Abb. in c. Rodulphus. 5. de reſcript.& declaraui in c.i. in ſecundo no- tab.. eod. Præterea regula ibi poſita per Bar. non bene probatur in illo text. qui habet aliã rationem, utper Paul. de Caſt. in I. ſerui ele- ctione. 5. Labeo. ff. de lega. i.& latius dixi in J. ij.in prin. ff.de uerb. obli. Necobſtat quòd merum imperium ſpecialiter tribuatur, quia quicquid dicant Bal.& Iaſ.puto iſtud ita ſim- pliciter dictum non eſſe uerum. Nonobſt. d. l. i quia ibi merum imperium tribuitur ſpe cialiter, id eſt, in ſignum maioritatis cauſarũ, & ſpecialiter reſpectu perſonarum, quia tri- buitur certis magiſtratibus:non autem nega tur, quin uerbis generalibus poſsit transfer- ri. Nõ obſt.quòd ſit de regalibus, quia text. in d.c.i.nõ loquitur de omni mero imperio, ſed ſolùm de pœnis& mulctis. Et de iſto fun damento jdicam. Stat ergo firma cõcluſio cõmunis, quòd conceſſa iuriſdictione, uenit merum imperiũ:quam etiam tenetpracticus Papienſis in forma libelli ſuper actione con- feſſ. in uerb.plenam& omnimodam. Fallit primò iſta concluſio, tut nõ cenſeantur con- ceſſa ea quæ ſunt maximi gradus meri impe- rij,ut eſt condere legem, ſecundum Ang. in d. l. imperium.& ſequitur lIaſon ibi. Fallit ſe cundo in regalibus, rquia tali caſu merũ im- perium conſiſtens in regalibus non compre hendetur, ſed cenſebitur reſeruatũ. arg. c. ꝗd translationẽ.3.tit.i.& per Doct. in d. c. i. quæ ſint regalia. Et iſtud putarem uerum, etiam ſi eſſet additum uerbum generale, puta, omnis iuriſdictio.& in tali caſu poteſt ſaluari deci- ſio Baldi in d. c. quanto.& facit quod not. Al ber.de Roſ.in d.ĩj.i.in fi. ubi dicit, fquòd rex donans caſtrum cum omni iure ſuo, nõ cen- ſetur conceſſiſſe ius regium, quia de tali ueri ſimiliter uidetur actum. Iſta limitatio reci- pit plures declarationes. Prima eſt, tquando in conceſsione eſſent uerba ualde prægnan- tia, puta quia diceretur, cõcedo tibi omnem iuriſdictionem cum quibuſcũq; emolumen- tis, redditibus,& prouentibus& ẽ. nam tunc includerentur etiam regalia, de quibus in d. c. i. ut conſuluit Paul.de Caſt. conſil. xiij. in- RrrI z ——, ——JDÿ— 4² 43 45 46 47 48 45 50 51 Alciati in c. quod ſedem. cip.quòd dicti redditus.in i. uol. Et idem eſ- ſet in cõceſsione, ubi ſit facta mentio aliquo- rum regalium, deinde ſit ſubdita clauſula ge- neralis, Et quæcunq; alia& ẽ. ſecũdum Paul. in d.conſil.& And. de Iſer.in d. rub. quæ ſint regalia. in ij.col. Secũdo declara, fut nõ pro cedat quando eſſet facta reſeruatio aliquorũ regalium: nam cenſerentur in generali con- celsione alia incluſa, ſecundum Lud. Rom. conſil.cclxxi.uis tota.& Decium conſil, cxc- 10 vij. Tertio declara, fut in tali conceſſione nõ ueniant regalia quo ad nouam impoſitionẽ, ſicut ſunt uectigalia de nouo imponenda. I.i. C. uectig. noua impo. Secus de antiquis ue- ctigalibus iandiu impoſitis, quia talia nõ cen ſentur de regalibus, imò locãtur,& uendun- tur,&trans feruntur per habentes imperium merum, ſicut reliqua priuata. ita ſingulariter dicit Com. conſil, clxij. uiſa copia. in fi. ita de- clarans text. in d. c. i. quæ ſint regalia.& ſic dum text.ponit inter regalia, mulctas,& pœ- nas, cõfiſcationesq;, poteſt admitti quòd ſint regalia, ſed non tamen reſeruata: niſi quan- do imponerentur propter nouas conſtitutio nes fiendas ab eo, cui conceditur iuriſdictio: nam iſtud ſibi non liceret.& niſi ille tex. ita in telligatur, non uideo quomodo poſsit proce dere de iure. Nam ut dicit Pet. lac. in tract. li- bel.in tit.de iuriſdict.in fin. in illo tit. quæ ſint regalia. continent᷑ multa, de quibus eſt truffa torium dicere quòd ſint alicui reſeruata prin cipi:unde ipſe tenet quòd ſit ius locati:& pro pterea concludit, ꝙ ſi aliquis ſit interfectus in uia publica, cognitio de tali crimine ad et pertinebit, qui in eius caſtro merũ habet im- periũ a principe ſibi conceſſum: nõ autẽ cen- ſebitur iſta cognitio reſeruata principi, tanq́; ſit de regalibus.& ſecundũ iſtam deciſionem etiam ego quandoq; conſului:& Doct, in I. continuus. õ. cùm quis. ff. de uerb. oblig. præ ſupponuntfuiam publicam non eſſe de reſer uatis, ſed eſſe in dominio ciuitatis,& poſſe mutari& alienari, quicquid dicatur in d. c. i. & ita etiã uidi ſeruari. Fallit tertio in man-/ dato quod fit iudici:quia ſi ſimpliciter mãde tur iuriſdictio, cenſebitur ſolùm actum de iu riſdictione minima.& ita tenet Feli.hic, pro quo facit l.cognitio. per arg. aà ſpeciali. ff. de off. eius cui mand. eſt iuriſdict.& uidetur pro bari, quia talia mandata ſtrictè interpretant᷑, unde in dubio uidetur actum de ſpecie, per regulam d. I. hoc legatum. Sed tamen Alex. in hoc tenet contrarium in d, l.i, cuius opinio præualeret in practica. Secunda principa- lis dubitatio, tan appellatione iuriſdictionis, in dubio intelligenda ſit ordinaria tantùm, an etiam delegata. Alex. in rubr. ff. de iuriſd. om.iud. concludit quòd uenit utraq;, ponde- rando gl. ibi. Contrarium uidetur uoluiſſe Ant. de But.in c. ſua nobis, 3. de offic.uicarij. 60 quem ſequitur Iaſ. in d. rub. Mouetur, quia in dubio uerba debent intelligi in potentiori ſignificatu..i.6. quiin Perpetuũ.ff. ſi ag. uect. Iuriſdictio autẽ ordinaria eſt firmior, ut uidi- 39² mus in rub. Tu nõ recedas abo in. Alex ſtinguendo utper eum. Non bes zura mentũ laſ.ſquia quando uocabulũ habet lu ra ſignificata,& de neceſsitate una eſt tantum 5² accipienda, tũc capit᷑ ſignificatio potentior. ueluti cùm lex loquit᷑ de dño alicuius rei& intelligit tantũ de uno, tunc ſemperintelli 1 mus de directo:quia directũ&utile dominiũ ſimul nõ concurrũt in eadem perſona, ut no tatur in J. ſi quis ui.. differentia. ff. de acquir poſſeſſ. unde tũc accipitur ſignificatio poten tior, ut intelligat᷑ de directo: niſi aliqua cõie- ctura ſit in contrariũ, puta, quia agatur deſu- ſtinendo libello, iuxta notata inl. corruptio- nem, ff, de uſufr.& per moder. in§. nihil com mune, in l. naturaliter. ff. de acq. poſſ. Sed ubi poteſt utraq; ſignificatio accipi, tũc eſt ſecus: quia uerba generalia, generaliter accipiunt, 1. i.§.i. ff. de aleator. probatur ex not. per Bar. & Ang. in rub. ff. ſolut, mat, in uerb. petatur. & alias dixi in§. Cato. Succeſsiue Abb. po nit definitionem meri imperij, traditam per Pet.& Bart, in d. l. imperium. ut ſit iuriſdictio quæ officio iudicis nobili expeditur ad publi cam utilitatẽ:cum qua definitiuè tranſeũt ibi Doct. per Bar. Nec obſtat fundamentum Iaſ.ibi, dum dicit, quòd talis definitio nõ cõ- prehenderet caſum quo iudex abſolueretali quem criminaliter accuſatũ, ex quo talis ſen- tentia principaliter reſpicit utilitatem priua- tam, ſcilicet eius qui fuit abſolutus, ut per Bartol. in J. i. in vi. col. ff. ſol. matr. uerſ.tertio eſt quædam utilitas. Nam ad hoc ibi reſpon- det Picus, quòd imò iudex quando procedit contra aliquem principaliter, procedit pro- pter publicam utilitatem, ut eos condemnet ſi reperiat delinquentes:& licet quandoq;ab ſoluat, iſtud non attenditur. arg. I.ſi quis nec cauſam.ff. ſi cer.pet. Subdit tamen ibi Picus, quod Bar. in iſta materia uoluit plus ſcire, q́; ipſi Iuriſconſulti:& propterea ipſe aliterte- net, ut j dicam. Pro habenda clarius mate- ria, uidendum eſt, ſnunquid ſituerum quod 53 merum imperium expediatur iudicis officio nobili. Et uidetur quòd ſic, ut probaturin!. placet, uerſ. quod non ita. ſecundum cõmu- nem intellectũ. C. de pedan. iudic. Ex quoſe/ quitur, quòd accuſatio nõ ſit ius diſtinctum ab officio iudicis: unde iudex procedens in cauſa accuſationis, dicetur procedere exoſſi cio nobili, nõ autẽ ex officio mercenario de- ſeruiente accuſationi.&ita tenẽtibi Bar. Ale xand. Ioan. Baptiſt. de S. Seuerino in vii. ꝗq. & alij,& eſt de mente Abb. hic:& ita etiam te nuit Bar. in extrauag. qui ſint rebelles. in uer bo, meretur.& in l. cùm lex. in ult, col. ubi in- fert ad quæſt. ff. de fideiuſſorib.& iſtam par- tem latè defendit Aret.in rub.j.de accuſat& pro ea facit ratio, tquia aliquis delinquẽs nõ 54 dicitur obligatus fiſco, niſi demũ lata ſenten/ tia, quo caſu fiſcus acquirit etiam hypothecã ut concludit Bart. in l. aufertur.. fiſcus. ff de iure fiſ.per Alex.& moder. in I. reſcriptum. 5„ aria ff.de pactis, Sed tu aduerte, quia contrari opinio enerur etiã exp gadicta ELſict ndamentũ tan ninibus, in quit efſſoo iuxtac. iiper Bar in aut nam in illis nõ p⸗ mimobliget, e ulccaiu nõ eſt di d. Secundopt vot Bar. in l.ſim fadl. luliam. de brij, de iudic, ul temedium ordin lucicis quiatale llius ſfli cert.ꝑe Tertio adducc id ubitext. uole nem of icij iudic caulis mixti mpe elpedirentur tal laminutus, q Necdicatur quo nec inquiſitio tr⸗ hondeo, quodd eialiqua conſi dopermittik ar quodtali deinni n quoiudexsqſilean accuſatä exqucrlſe rreſpicitutlltaenn qui fuit blohetw un col.ff ſol mat uelirt . Nam adhocbirſn no iudexquandopnat rincipaliter proceiiy litatem, uteos condarr lentes:& licetqumniti ntenditur arg lqin et. Subdittamencbibn nateria uoluitplusliti & proptereaipe lhen orohabenda curiwm tnunquid ſttuenm 9 expecianritin quddſic utprcdani non ita ſecundum iũ 393 opinio uidetur uerior: quia imò delinquens dicitur ſeipſum obligare,& tenetur ex præ- ſumpto conſenſu, ut probatur in epiſt. inter claras.. liquet. Gl. ibi in uerbo, ſi ipſum. alle gat C. de ſum, trini.& fid. cathol. ad idem eſt tex. in l. fi.in uerb. maluerit. ubi Angel. C. de collat.bon. patrim. lib. xi. gl. in l. ſeruus, ff. de his qui not.infam. LaddeHelunleim 5. quia ue rò leonis.ij.in auth. de non alien. per Bart.& Poct. in l. ex hoc iure. ff. de iuſtit.& iure. Sed officiũ iudicis nõ competit aduerſus obliga- tum naturaliter, præſertim ex conſenſu, imò nõ pręſupponit obligationẽ. l. cùm quæreba tur. ff de dam. infec.& qᷓ;uis Aret. in hac rub. dicat, quòd imò obligatio qua tenetur delin- uens, oriatur exæquitate, ſecundũ Bar. inJ. non ſolum.§. iniuriarũ. ff. de iniur. quo caſu ſatis poſſet dici quòd competeret officiũ iu- dicis, iuxta not. in l. qui ſeruũ.§. fi. ff.deuerb. oblig.tamen dico quòd iure talis delinquẽs tenetur etiã ex præſumpto conſenſu, per ſu- pra dicta:& ſic tollit᷑ reſponſio Aret. Et iſtud fundamentũ tanto magis procederet in cri- minibus, in quibus bona applicantur ipſo iu re fiſco, iuxta c.cùm ſecundum. j. de hæret. in vi.per Bar.in auth.inceſtas.C. de inceſt. nup. nam in illis nõ poteſt negari, quin delinquẽs ſtatim obliget᷑, ex quo perdit bona: unde in tali caſu nõ eſt dicendum ꝙ detur officiũ iudi cis. Secundo pro iſtaparte adducitur quod not. Bar. in J. ſi maritus.§. ſin autẽ extraneus. ffadl. Iuliam. de adult. Aret. poſt alios in ru- bri.j. de iudic. ubi dicunt quòd accuſatio eſt remedium ordinarium, ergonon eſt officiũ iudicis, quia tale eſt extraordinarium. l. cùm filius.ff. ii cert. pet. l.in cauſæ. ff. de minorib. Tertio adduco text.in l.i. ff. de iuriſdi. om. iud. ubi text. uolens demonſtrare amplitudi- nem officij iudicis, exemplificauit ſolùm in cauſis mixti imperij:certè ſi cauſę criminales expedirentur tali officio, Iuriſcõſultus fuiſ- ſet diminutus, qui tacuiſſet exẽplũ nobilius. Nec dicatur quòd hoc conceſſo ſequeret᷑, ꝙ nec inquiſitio tractaretofficio nobili:quia re ſpondeo, quòd de inquiſitione nõ debuit ha- beri aliqua conſideratio, ex quo regulariter 5 56 nõ permittit᷑. arg.l.iiij.ff, de fideicõmil.liber. Quarto conſidero, tquòd officium iudicis eſt quid extraordinariũ,& non datur niſi ubi non eſt aliquod nomen ſpeciale petitionis. c. ij.j.de offic.iudi.per Bart, in d. l. i. unde datur quando imploratur reſtitutio in integrũ, uel interpoſitio decreti, uel datio tutoris:& eſt ra tio, quia iſta nõ habent nomen ſpeciale peti- tionis:quæ ratio ceſſat in caſu noſtro, ex quo accuſatio eſt nomẽ ſpeciale. facit in ſimili qᷓ d not. Bar. de cõtractibus innominatis, in l. iu- ris gentiũ. in prin. ff. de pact, in l. j. fl.de iure- iur.& facit, quia ualet argumentũ de contra- ctibus ad iudicia.l.omnẽ.ff.de iudi. Quin- to adduco:fofficiũ iudicis nobile etiã lata de- finitiua nõ expirat.I. i licitas.. fi. ff. de off. prę ſid. Sed in accuſatione, lata ſententia, iudicis officiũ expirat.l. diui. ff,de pœn. ergo non eſt de offic. ord. côment. 10 20 30 4⁰ 50 60 394 nobile.& per iſtam rationẽ ita tenet Bar. in I. ſi iudex poſteaq́;. ff.de re iud.& licet Alex in d. l.imperiũ. conetur ſaluare Bart, ab iſta con trarietate, tamen Bart, nimis clarè loquitur. Et ſolutio Alex. ad d.§. final. dum dicit, quòd procedit tantũmodo in mulcta, in qua iudex latas habet habenas. I. ſi quapœna.& l. aliud. §. inter. ff. de uerb. ſig. confunditur ex nota- tis per eundem Alex. in d. l. iudex. ubi cõclu- dit hoc eſſe nõ ſolũ in mulcta, ſed etiam in re- ſtitutione in integrũ. arg.l.in cauſæ, ij. de mi- nor.§. fin. Sexto adduco, quòd ius inducen di mulctam eſt meri imperij, ſecundum Bar. in d.l.imperium.& Abb. hic,& tamen indu- citur per uiam actionis in factũ. l. i. 5. fi.& ibi Bar. in ult, col. in uerſ. ad ſecundum. ff. ſi quis ius dicen.nõ obtemp.& talis actio eadem eſt cum accuſatione, ſecundũ Bar. ibi. Et iſtam partem, quòôd merum imperiũ expeditur of- ticio mercenario deſeruiente accuſationi, principaliter tenuit Bartol. in d. l. ſi iudex po ſteaq́;.& ibi ſequitur Alex. Idem etiã uoluit Bar. in d. l. i. in prin. in iij. q. ubi moder. Tauri neñ.ponderant.ff. ſi quis ius dic. nõ obtemp. & idem ſentit in extrauag. ad reprimendum. in uerb. accuſarionẽ. Pet. Bald. laſ. Picusin d. l. imperiũ. Bal. in d. l. placet. C. de peda. iudi. Imol.& Ang. in I.v. in prin. ff. de uerb. oblig. Ang. de Are. in tract. malef. in uerb. mero.& in uerb. necnon ad querelam.& in uerb. nec- non ad denunciationem. Nec obſtat tex. in d. I. placet. quia intellectus cõmunis ad illum tex. non uidetur uerus:& contra eum primò facit, quia eſt impoſsibile quòd principiũ le- gis referatur ad cauſas mediæ iuriſdictionis, quæ ſunt c œoσ.aureorum, iuxta text. in§. au- dient. in auth. de iudi. quia iſta diſtinctio fuit facta à Iuſtiniano, qui fuit lõgè poſterior Im- peratoribus qui fecerunt d.l. placet. unde nõ poteſt referri dicta lex ad iusnouiſſimũ, quia ſequeretur quòd tempore quo fuit facta, nõ habuiſſet aliquem idoneũ intellectum: quo caſu non procedit l. ſed& poſteriores. ff. de legib. Secundo facit, quia falſum eſt quòd cauſæ ccc. aureorum poſsint cognoſciper præſides, niſi in cauſa appellationis.§.& iudi care. in auth. de defenſ.ciuit. de quibuscauſis appellationis non poteſt intelligi d. l. placet. quia illæ non poſſunt delegari reſeruata ſen- tentia.auth.ad hæc. C. de iudi. per gl.& Salic. in l. i. C.de pedan.iudi.& tamen d..placet. lo quitur etiam quando fit delegatio reſeruata ſententia, ſecundũ cõmunẽ intellectũ. Ter tio cõtra eundem intellectũ ponderant᷑ uer- ba tex. dum dicit, quòd præſides delegabãt il- las cauſas, eò quòd ipſi nõ poſſent cognoſce re. Nam ſi intelligamus de cauſis mediæ iu- riſdictionis, illæ delegarent᷑ nõ ſolũ quia præ ſides nõ poſſent, ſed etiã quia nõ uellent co- gnoſcere:& aliud eſt nolle,& aliud nõ poſſe. c. cùm ſuper.j. de off. deleg. gl. in c. literas. in uerbo, diſpenſare. ſ.de reſtit. ſpolia. Quar- to ponderantur illa uerba, Ex officio ſuo. quia non uidetur quòd ſimpliciter debeant Rrrr 4 57 58 395 referri ad officiũ iudicis nobile. quod proba- tur ex ult.uerſ.ibi, dum tamen de ingenuita- te& ẽ. quæ clauſula eſt exceptiua, ut declarat Alex. in auth. ex teſtamẽto. in prin. C. de col- latio. unde exceptio debet eſſe de terminis re gulæ. l. nam quod liquidè. S. fin. ff. de penu le ga.ſed exceptio loquitur de cauſis quæ expe diuntur officio iudicis mercenario, ergo etiã uerſ.præcedens potius deberet de tali intelli gi. Facit, quia iura facientia mentionẽ etiã de mero officio iudicis, tamen intelliguntur de mercenario. I. v. in prin. de uer. obli. Ad iſtud argumentũ tamen ex infra dicendis patebit reſponſio. Quinto dico iſtum intellectum nõ eſſe tenendum, quia corrigit ius antiquũ. arg. l. ſancimus. C. de teſta. De iure enim an- tiquo cauſæ pecuniarię etiam mille ſolidorũ, ſunt delegabiles.d.l. imperium.in fin. Facit, tquia ad hooc ut inducatur correctio legũ, de- bet ſpecificari, ſecũdum gl. in c. cupientes.§. quòd ſi per uiginti.in uerbo, petere, de elect. in vi.Sed ibi hoc nõ inducitur expreſſe, imò ille tex. eſt ualde ambiguus. fa. ꝗd not. Bar. in l.in ambiguo. de reb. dub. Vnde tu cogita ſi ille tex. aliter poteſt intelligi, ut prima pars lo quatur in mero imperio, ſecũda in mixto, ter tia in cauſis iuriſdictionis:S& in prima ſtatuit᷑, quia cùm iure ueteri propter abſentiã ſeu lici tum impedimentũ delegarent̃ cauſę meri im perij, iuxta l. i. ff. de off. eius cui&.& ibi Dd. ſolebant præſides illas delegare, dicentes ſe nonpoſſe cognoſcere, ſeu ſe eſſe occupatos: uetat iſtud Imperator, niſi tale impedimentũ ſit ex cauſa publica, uel propter negociorum multitudinẽ. Subſequitur deinde in ſecunda parte, quòd iſtud nõ uult procedere in cauſis in quibus præſides nõ ſolebãt delegare: quia illæ neq; in dictis duobus caſibus debent de/ legari.& hoc intelligo de illis cauſis mixti im perij, quæ nõ ſunt delegabiles:& illa uerba, ex officio ſuo, ſimpliciter intelligunt᷑, id eſt, per ſeipſos, ſiue ex propria ſolicitudine. I. ij. C. de ſer. fugit. l. i. C. qui pet. tut. Et ſi dicas, ſi- cut præſides delegabant cauſas meri imperij ſub prætextu quòd eſſent impediti,& propte rea cognoſcere nõ poſſent, cur nõ idem facie bant in cauſis mixti imperij? Reſpõdeo, ꝙ ra tio differentiæ eſt in promptu: nam in cauſis meri imperij non debet reus detineri diu in carceribus, nec expectare quòd ceſſet impe- dimentũ iudicis.J.i. C. de cuſt. reo. quæ ratio ceſſat in cauſis mixti imperij, in quibus mo- ra nõ eſt ita pręiudicialis.& ita teneo. Nec eſt uerũ quòod tex. ibi uelit quòd poſsit fieri dele gatio, reſeruata ſentẽtia, nec uerba legis hoc important:cogita tamen. Et ſic uidetur quòd iſta definitio Wart. Abb. quam acceperũt à Pet.de Bellapert. nõ ſit uera,& meritò Picus ab ea receſsit,& dicit quòd uera definitio po nitur in d.l. imperiũ.per Iuriſconſultũ, ut di- camus, quòd merũ imperiũ eſt poteſtas gla- dij animaduertendi in facinoroſos homines. & ita etiã tenuerũt Ang.Paul.de Caſt.in fin. & Picus ibi,& etiam eſt de mente gl. in l. i. in Alciati in c. quod ſedem. 10 20 30 40 50 60 396 uerb. bonorũ. eod tit. Idem tenent Oldra.O dofre. lac. de Are. Guliel. de Cun. lacob. B. trig. Bal. Albe, de Roſiibi,& Oldra coniu- uenditũ eſt caſtrum. Pet.de Anch. Hloſuen. & antiqui hic, Butrig.& lo. de Ana. in c.in ar chiepiſcopatu.de rapt. Io. And. in addit. Spe cul.in tit.de iuriſd.om. iud. col. iij. in glin 8 bo,explicant᷑. Pet. Iacobus in libello deiurif- dictio.in iij.col. Et licet aliqui ex ſupra dictis alias ponant definitiones, tamen reincidunt in idem cum definitione Iuriſconſſi ulti,&pr ſupponunt quòd merũ imperiũ conſiſtat in crudeliori rerũ animaduerſione, propter pu blicam utilitatẽ, iuxta l. ita uulneratus, ff adl, aquil.nec ipſi cõſiderant iſtud nobile iudicis officiũ, prout faciũt Bar.& moder. Et cũ iſta opin. ego reſideo, intelligendo de gladio nõ materiali, ſed ciuili, prout in c. dilecto. deſen, excõm.in vi. Et tenendo iſtam partẽ, quępro pter autoritates antiquorũ uidet᷑ cõmunior, nõ obſtant rationes Bart.& Doct. Et primò nõ obſtat quòd cõdere legem ſit meri impe- rij. arg.l.nulli.ubi Bal.C. de ſent.& tamen nõ comprehenditur ſub hac definitione: quiare ſpondeo, quòd imò cõdere legem, eſt cuiuſ- dam facultatis, nec eſt alicuius iuriſdictionis, Iſtud probatur, quia à quo remouet᷑ genus, ab eo remouetur quælibet eius ſpecies. l.om nis. C. de præſcript. xxx. ann. Sed conderele gem nõ eſt iuriſdictionisin genere. Iſtud pro patur, quia in hoc nõ eſt neceſsitas ius dicen di, ſecundum diſtinctionẽ ſuprà poſitam: nõ enim compellitur aliquis leges cõdere. Item aliud eſt ius dicere, aliud condere. Confir- matur ſecundo, tquia condere ſtatuta, perti- net etiã ad nõ habentes aliquam iuriſdictio- nem: unde etiã populi ſubditi alterius impe/ rio, poſſunt ſtatuere, ut eſt magis cõmuniso- inio, per generalitatẽ l. omnes populi. ubi ale udi& iu.& per Doct.in c. quod cle ricis.j.de for. comp.& ſic, ſicut condere ſtatu ta eſt cuiuſdam facultatis, ita etiã debemus di cere de alijs legibus, quia ualet argumentum de uno ad aliud, t& ſtatutũ in loco ubi uiget, dicitur ius cõmune. c. cùm ueniſſent.j. de eo qui mitt.in poſſeſ.. uolumus.in extrauag. de pace Conſtan.& ibi Bal. in uerb. criminalib. & Iaſ.in d. l.omnes populi. fa. quod not. Ro. conſil.ccxviij.& Soci.in cõſil.Ixxxi. ini, uol. Ad idem moueor, quia merum imperiũ ſem per reſpicit publicam utilitatẽ, ſed lex quan- doq; reſpicit priuatã. l.i. 5. huius ſtudij.ſf. de iuſti.& ſur. Præterea etiã dato quòd conde re legem ſit meri imperij, adhuc luriſconful- ti definitio eſt uera:quia Juriſconſ.definitme rum imperiũ, quatenus reſidet in magiſtrati- bus: qͥd oſtendit᷑ arg. rub. ſub qua eſt ſituata d. l. imperiũ. l.Imperatores. ff. de in diem ad, dict.non autẽ definit᷑ imperiũ quod eſt prin⸗ cipi reſeruatũ, prout eſt condere legemdiun C. de legi.de quo in I formã. C. de offi.præ 5, præt.& in l. nõ ambigitur. ff. de legib. Zeii dixi, prima reſponſio eſt uerior, quia nullib robat᷑ quòd cõdere legem ſit meri imperi. p 1 1 Secundo 59 60 lizifk decolo.& beriniij col d li ſeeritkormaliter ſnitionum, tame⸗ is uerbis, Iin! niicos quam dia gcere in ratione⸗ ſfſi cert pet. Cæ undeſatis fuit reſſ AfCirca definitic nitertenetur opin iſcictio quæ expe liadpriuatam uti dinofficio nobili, nisquæexpeditun iente actioni:& ſ manifeſtam differ cs nobile,& actio Tuacuerte, quiai ino appellatione: iendo, uenit offic uraliquibus med co competit defir dactio. Nam off de unix. Lperſee ien eregts 1 obſt. heen lenon uid de act dur, quiar ure naaluun Pona O, Uideli- ud hac delinüidnege 10 cõdere legen, dn eſt licuin dorlciän lia àaquoremoueign luælieteiusſpecaln tXXXann dedconte ctionbsin genetelhun nõ eſt neceſoitsic nctionẽ ſuptapolmni aliquis legescöttel e, aliud condere,( Wuia condereſtauno ſentes aliquam initi opuliſubditialteruum re, ut eſt magiconm litatẽ I. omnes poyull 8 per Doctinoqui p.& ſic lcutcontett cultatis, iaetädeden us,quia uqletargumer ſtawwtüin locollil de, ccum eriſenſi- uolumusinenan lbi Balinueddan 8 populi fuquoden 61 397 Secundo nõ obſtat ſi diceretur, quòd data iſta definitione pro uera, ſequeret᷑ quòd qui- libethaberet merum imperiũ, ex quo datur caſus, in quo quilibet habet ius animaduer- tendi gladio in facinoroſum, puta ſi ſit deſer- tor, transfuga, uel nocturnus depopulator. J. i. C. ut lic. unicuiq;ʒ. Sed reſponde, quòd ter- minus Poteſtas poſitus in definitione, capit ratione iuriſdictionis. l. poteſtatis. ff, de uerb. ſig. ſed in dicto caſu non animaduertitur ui- ore iuriſdictionis. Tertio nõ obſtat argu- mentum Iaſ.in d. l.imperiũ. dum dicit, quòd iſta definitio non habet genus propriũ&dif- ferentias, ergo nõ eſt bona, ut per Bart. in l.i. ff de teſta.Sed potes reſpondere, quòd imò poteſtas eſt genus, cætera uerò importãt dif- ferentias, ex quibus reſultat proprium. Præ- terea ſatis eſt quòd cõuertatur cum definito. 1...i. ff. de dolo.&per moder. in rub. j. de pro bat. in iij.col.& licet Iuriſconſultus non po- ſuerit formaliter uerba ſecundum naturã de- finitionum, tamẽ definitio ſatis colligitur ex eius uerbis,& in hoc imitatus eſt potius rhe- toricos quàm dialecticos, prout etiam ſolet facere in ratione argumentandi, de quoinl. i. ff. ſi cert.pet. Cætera argumenta ſunt leuia, unde ſatis fuit reſpondere in uoce. Circa definitionem mixti imperij, cõmu niter tenetur opinio Bart.& Abb. quòd ſit iu riſdictio quæ expeditur officio iudicis nobi- li, ad priuatam utilitatem.& Bart, dicit expe- diri officio nobili, ad differentiã iuriſdictio- nis, quæ expeditur officio mercenario deſer- uiente actioni:& ſic Bart.& Doct. conſtituũt manifeſtam differentiam inter officium iudi cis nobile,& actionẽ:& ita tranſeunt omnes. Tu aduerte, quia iſtud nõ eſt ita expeditum: imò appellatione actionum, generaliter acci piendo, uenit officium nobile:& hoc proba- tur aliquibus medijs. Primò, quia tali offi- cio competit definitio actionis poſita Inſtit. de actio. Nam officiũ iudicis eſt perſecutio. l.pecuniæ.§. perſecutionis. ff. de uerb. ſignif. & ſic ius perſequendi in iudicio quod ſibi de betur. Nec obſtat quòd officiũ iudicis nul- lam pręſupponat obligationem.l. quiper col luſionem.ff. de actio. empt.l.iiij. C. depoſ. Et ſic non uidetur uerificari illud uerbum, debe tur, quia reſpondeo quòd illa iura procedũt in caſu ſuo, uidelicet in officio mercenario, quod expirauit lata ſententia: ſed nos loqui- mur in nobili, quod quidem officium nobile præſupponit actionem ex æquitate orientẽ, quæ etiam propriè loquendo, eſt obligatio, ut per Bart.& Doct, in l. Iulianus uerum de- bit. ff.de cond. indeb. licet in tali obligatione quis non conſtituatur in mora ante interpel- lationẽ iudicialem. l. cùm poſtulaſſem. ff. de dam. infe. Et niſi diceremus ſubeſſeuerã ob- ligationem, male faceret iudex qui compel- leret aliquem per officiũ ſuum, ſi nõ eſſet ob- ligatus, cõtral. quòd ſi Epheſi.ff. de eo quod cer. loc. Et probatur hoc, quia in executione iudiciali nedum cõpetit actio in factũ iudica- de offic. ord. cment. 20 30 40 50 60 398 ti, ſed etiam officiũ iudicis nobile. l. item ue- niunt.§. idem rectè. ff. depetit. hæred. Bart,& Doctin. intra. ff. de re iud. ergo præſuppo- nit etiã propriè loquendo obligationẽ, quia aliàs nõ poſſet cõcurrere cũ actione. Et idem dicitur in executione mulctæ, pro qua cõpe- tit actio,& etiam iudicis officium. J. i.6. fin, ff. ſi quis ius dicen. non obtemp. Secũdo pro batur inl.in cauſæ. ij. in prin, ff, de minor. iun cto eo, fquòd dictio, aliàs, eſt implicatiua ſi- miliũ.l. ſi fugitiui. C. de ſer. fugit. Et dicere ꝙ ibi nõ implicat, eſt cauillare tex. Tertio pro batur ex. i. iunctal. liberti. C. de liber.& eor. lib. nam in.i. dicitur quòd datur remediũ ex traordinariũ,& ſic officiũ iudicis. I. cũ filius. ff. ſi cert. pet. ſed in l.liberti. dicitur quòd da- tur actio:& ſic ibi expreſſe apparet appella- tione actionis cõprehendi officium iudicis. Quarto facit, fquia idem eſt officiũ iudicis, quod perſecutio, ſecundũ Bar. in d. l. i.& pro batur in l.pecuniæ.. perſecutionis. ff. deuer bo.ſig. Et perſecutio& actio extraordinaria, ſeu actio in factum, idem eſt. l. fin. ff. de uar. et extraord.cogn. õ. præiudiciales, Inſtit. de act. Et hoc tenendo nõ obſtant allegata in cõtra- rium:& primò tex. in l. quòd ſi minor. 5. fi. ff. de minor. dum dicit, ex hoc edicto nulla pro- pria actio proficiſcitur, ſed totum pendet ex prætoris cognitione: quia uult dicere text. ꝙ ex illo edicto non oritur aliqua actio natiua, ſed ſi prætor cognouerit ſubeſſe æquitatẽ, cõ cedet datiuã, ſeu extraordinariã actionẽ. Et iſte intellectus probat᷑ põderando dictionẽ Ex, quæ ſignificat cauſam proximam, utper Bar.& Doct. in l. nõ dubiũ. C. de II.&ponde- rando dictionẽ, proficiſcitur, quę refertur ad actiones natiuas, de quibus per Bart. in§.& ideo.in l.iuris gentiũ.ff.de pact. Præterèa illa dictio, propria, ſignificat ſpecialem: quia pro prium eſt quod uni ſoli conuenit, ſecundum Dialecticos:unde nõ tollitur actio extraordi naria, quæ eſt generalis. Non obſtat l. hęre ditas.in fi. ff. de petit. hæred. ibi, q́uis ſtricto iure nulla teneant᷑ actione hæredes& ẽ. quia reſpõdeo, quòd ille tex. à cõtrario ſenſu pro- bat quòd hæredes iure nõ ſtricto,& ſic exæ- quitate tenentur aliqua actione,& ſic officio iudicis:& ſecundum illum tex. intelligitur J. Quintus.5. Pomponius. ff. de annuis lega. Non obſtat tex.in l. actionis. in i. uerſ. ff. de act.& oblig.ubi uidet᷑ probari, ꝙ officiũ iudi- cis inſtar actionũ obtinet, ergo non eſt actio, ut ibi in gl. Nam reſpondeo, quòd ille tex. in ducit ſimilitudinẽ officij iudicis cum actione particulari in rem, uel actione in perſonam: ſed nõ ſequitur quin omnes cõprehendant᷑, capiendo actionẽ in genere: ſicut hominũ al- ter eſt alteri ſimilis,& tamen omnes propriè ueniũt appellatione hominũ.& iſtud proba- tur ibi etiam ponderando fuerbum, cõtinen tur, quod ſolet ut plurimum intelligi de pro- prietate ſermonis, ut per Bar. in l. cui eorũ,§. affinitatis. ff.de poſtul. Nõ obſt. tex. in e. ij. .de offic. iud.ibi, officiũ iudicis ubicunq; pro — ——ᷓ;ᷓ— —q 7 Alciatiin c. quod ſedem. P8 actione proponitur, ergo non eſt actio. Nam reſpondeo, quòd ibi ponunturilla uerba ad differentiam officij iudicis, quod ſuccedit lo co exceptionis, de quo in J. planè. ff. de petit. hęred.non quoòd in ſuo caſu iudicis officium nõ comprehenderetur ſub actione. Et ſic illa prępoſitio, pro, nõ ſtat ſimilitudinarie, ſed ad denotandam differentiam: ſicut ſi mercator uini dicat, iſtud uinum habeo pro merce, il- lud uerò pro uſu meo. l. ſeruos autẽ. S. fi. ff. de leg.iij.facit l.ij.g.ſeparata.ff.pro empto. Et ſic remanet defenſata iſta opinio aduerſus Bar. Abb.& Doct. de qua latius dixi Paradoxorũ lib. 11. Et ex hoc capite definitio Bar. uidetur dubia. Sedtu fortius cõſidera, quòd adhuc admiſſa cõmuni opinione, reſultat nõ modi- ca difficultas contra iſtam definitionẽ. Etpri moò obſtat, quia ad petitionẽ fideicõmiſsi ne- dum competit actio, ſecundum text. in. i. C. cõm, de leg.ſed etiam officiũ iudicis.d.õ.per- ſecutionem.& l. cùm proponas. i. C. de pact. per Ang.in§. pen. in auth. de hæred.& falcid. Sequeret᷑ ergo, ꝙ cauſa fideicõmiſsi, ſi inten taretur officiũ iudicis, eſſet mixti imperij: ſi uerò intẽtaretur actio, eſſet iuriſdictionis:& ſic delegatio poſſet fieri, uel nõ poſſet, habito reſpectu ad modum agendi, nõ autẽ ad pręiu dicium& maioritatẽ cauſarũ: quod eſt cõtra Doctt. in l.i. in prin. ff. de officio eius cui& ẽ. Secundo obſtat, quia facere executionem ſententiæ, eſt mixti imperij. l. iubere cauere. ff.de iuriſd.om.iud. ubi Bart.&omnes,& ta- men iſta executio etiam fit per uiam actionis in factum.l.cùm antea.circa prin. C.dearbit. per Bart.& Doct. in d. l. intra, ff. de re iudic. Tertio obſtat, quia miſsio in poſſeſsionem ex primo decreto in actione reali, uidetur fie ri officio iudicis mercenario, ut cõtumax ue niat cõpariturus& reſpõſurus actioni inten- tatæ,& tamen eſt mixti imperij. d. I. iubere. Nec reſponſio Bar. ibi eſt bona, dum dicit, ꝙ imò talis miſſio fit ex edicto prætoris, de quo in I. Fulcinius. 5. i. ff.de bon. auto. iud.& con- ſequenter non fit uirtute actionis intentatæ, ſed uirtute nouæ cõceſsionis factæ per pręto rem.quia reſpõdeo, ꝙ tex. in d. 5. i. ſolũ loqui tur in actionib.perſonalibus: unde pro reſo- lutiõe iſtorũ argumentorũ uide quę inferius dicã, ubi tradã nouã doctrinã in iſta materia. Circa definitionẽ iuriſdictionis, Doct, cõ- muniter tranſeunt cum Bart.& Abb. hic, 1ꝙ eius cauſæ expediant̃ officio mercenario de- ſeruiente actioni ad priuatã utilitatẽ. Sed tu aduerte, quia in cõtrariũ fortiter ſtringit tex. in d.l.imperiũ.uerſ.fi. ubi iudicis dandi licen tia eſt iuriſdictionis,&tamẽ nõ expeditur iu- dicis officio mercenario, ſed nobili. l. i. ff. de iuriſd.om. iud. Et probat᷑, tum quia ad hocnõ eſt aliqua prodita actio, tum quia iudex ex ſe ipſo etiã inuitis partib.poteſt delegare.c.pa- ſtoralis. ubi not. j. eo. unde etiã ante motã litẽ poteſt iudex cõſtituere delegatũ.l.obſeruan- dum,. ubi gl. ff,de iudi. Nec eſt uerũ ꝙ laſ. Picus,& alij moder. dicũt, quòd imò delega- tio ſit officio mercenario deſeruiente actioni intentanda, arg. notatorũ per Bart. in d. 3 nt bi officiũ iudicis etiã ante litem conteſt deler uit interrogationib. faciendis,& dilationib dandis:quia reſpondeo, quòd iſta proprièue niunt ex natura actionis parte Petente: qͥd nõ eſt in delegationib. alias etiã reſtitutio in in- tegrũ aduerſus remiſsionẽ actionis deberet dici eſſe iuriſdictiõis,& expediri officio mer io cenario:quod eſt falſum. Pro reſponſione iſtius argumẽti uideret᷑ eſſe tenendus intelle ctus cõmunis, quẽ ad illũ tex. tenẽt Pet, Cyn Bar. Alex.& moder.& declarat᷑ per lo. Bapt, de S.Seuerino ibi, in xxvij. q. qui dicũt, qudd tex. non uult dicere quòd delegare cauſas ſit iuriſdictionis, ſed quòd de natura cauſarũiu- riſdictionis eſt ut poſsint delegari. Sed iſte intellectus nõ uidetur tenendus, quia nõ cõ- uenit literæ,& eſt facere tex. de nouo. Præte- ꝛ0 rea ſecundũ hunc intellectũ dictio, etiã, aut nihil implicaret, quod eſt contra naturã ſuã, l. etiam. ff. ſolut. matr. aut implicaret quòdmi xtum imperiũ poſsit delegari, quod eſt cõtra ipſorũ doctrinã. Item ibi probaret̃ quòd cau- ſæ iuriſdictionis eſſent delegabiles, quod eſt contra d.l.placet.uerſ.fin.& certè ſecundum hunc intellectũ Iuriſcõſultus ineptè expreſ- ſiſſet intentionẽ ſuã: unde ego alias diſputan do dixi, quòd in d. l. imperiũ. ſolùm Iuriſcon 30 ſultus loquitur de mero& mixto imperio, qd oſtenditur exdiuiſione facta in prin. legis. Et dum text.dicit, mixtũ eſt, cui etiã iuriſdictio ineſt, quod in danda bonorũ poſſeſsione cõ- ſiſtit:ſubſequit᷑, idem eſſe de licẽtia dandiiu- dicis, quia ſicut in bonorum poſſeſsione iu- riſdictio ineſt, ita etiã ineſt in licẽtia dandi iu- dicis, unde utrunq; eſt mixti imperij.& ſic in illo tex.licentia, eſt caſus ablatiui,& ſubaudit præpoſitio, in, prout fit in auth. de defenſ. ci- 40 uit. in prin. ubi gl. in uerb. multis.& in.i, in uerb.quiete.C. de primice. lib.xij.& in carmi ne Vergiliano, lac mihi nõ æſtate, pro nõ in æſtate.& declarat Seruius in III. Aeneid ſu- per carmine, Quodtibi delato Ortygiam.& ſolent idonei autores uti hoc loquẽdi modo: & ſecundũ hunc intellectũ omnia eruntpla/ na. Secũda difficultas eſt, quia dantur cau- ſæ iuriſdictionis, quæ tamẽ reſpiciũt utilitatẽ publicã:ueluti ſi aliquid debeatur fiſco.luti- „o litas. C. de primip. lib. xij. ſecundũ Fulg.&Pi cum in d.l.imperiũ. Et econtra poteſt darimi xtum imperiũ tendens ad utilitatẽ publicã ſi ad inſtantiam fiſci mitteretur aliquis in pol- ſeſsionem. facit l.item ueniunt.§. in priuato- rum. ff. de petit. hæred. Sed reſpõde, quod de bet definitio intelligi de publica utilitate, quę eſt in cõmuni& in quolibet particulari, non de ea quę eſt in cõmuni tantũ.l.ij. hocinter did-Sse quid in loco pub.per Bar. in litin so v. col.ff. ſol. mat.& ita reſident mod. in d lim periũ.Potes etiã dicere, ꝙ naturaliteriſtæa- ctiones ſunt inuentæ, ut conſulatur unicuich priuato:& licet eo iure etiã fiſcus poſsit uii 1n non tamen alteratur earum natura arg Len cealia cognitione udicialis, nec cope atertiũ dicentem e de qua in lii 9. ſcdeclarabitur tex equibus una fere ſciicet actio qua q gömmibiponiti Tuuisillæ præiud exofficio prætoris ir an aliquis ſit! Kexpeditur iurea poltoin d. per h aturreiuendicatic iote Quiritium. C deacömuni. Exl ite definitiones D cetubreuiter dicas apeditur accuſati nitũ uerò perſec umaactionibus, n nam de utilitatepu lcerant Doct Jen 1 Ftexhoc infert umſit mixtiimpe weinfactum. li§. 0 7* temp.quæ quar eprætoris,idem e tidem etiã eſtd lcet Dodt, dicant elſent delegbles keh uriſcõ— ud undeegpaläch ll imperi ſolimlut emero d'mürvimah, ilionefkcainnulgi aixtũ eſt, cuietã u nda onorũpolſeimm dem eſſe delicei nt in bonorumpolläim eti ineſtin liceacmi iq; eſt mirtiimpenjil eſt caſus ablatii èlldu routfitin auln deceiui l. in verb molts ul le primice lidi lne ac mihi nõ æſtate yui t Serüiusin Iant vodtibidelato Ouge tores utihoc loqllt 4⁰¹ 2* .certi cõdictio. in prin. ff. ſi cert. pet. Tertia difficultas eſt, quã ego moueo: quia ſunt ali- uæ iuriſdictiones quæ expediunt᷑ per actio nes, quæ tamen publicam reſpiciũt utilitatẽ rincipaliter, etiam in quolibet particulari. Iſtud probat᷑ in interdictis quę facta ſunt pro ter publicã utilitatẽ, ut eſt de uia publica,& ne in flumine publico.l.ij.5.publicęutilitatis. ffde interdict.& tamen expediunt᷑ peruiam actionis..fi, ubi gl. Inſtit. de interdic. Quar ta difficultas eſt, quia aliqua ſunt iuriſdictio- nis, ut eſt cauſa ingenuitatis& libertatis, ſe- cundum Bart.& Doct.& tamen expediunt᷑ officio iudicis nobili, ut eſt gl. in l. ſi duo. in rin, ff, de iureiur.& probat᷑ in l. i..per hanc. ff de rei uẽd. Et fortius poſſet teneri, ꝙ actio ræiudicialis ſit officiũ iudicis,& ſic ſit actio in factum dependens à prætoris cognitione. Nec obſtaret text. in d.§. per hanc. qui ponit actiones pręiudiciales tanquam differentes à rætoria cognitione: quia ibi poteſt intelligi de alia cognitione prætoria, quæ nõ eſt præ- iudicialis, nec cõpetit contra filium, ſed con- tra tertiũ dicentem filium nõ eſſe in poteſta- te, de qua in I.iij. 5. cæterũ. ff. de lib. exhib.& ſic declarabitur tex.in d..præiudiciales. ibi, ex quibus una ferè cauſam habet legitimam, ſcilicet actio qua quæritur, an aliquis ſit liber &ẽ. nam ibi ponit illam dictionem, ferè: quia quãuis illæ præiudiciales actiones pendeant ex officio prætoris, nihilominus illa qua quę ritur, an aliquis ſit liber, quandoq; eſt ciuilis, & expeditur iure actionis. Et hoc eſt in caſu poſito in d.S.per hanc. uidelicet quãdo inten tatur rei uendicatio adiecta cauſa, ſcilicet ex iure Quiritium. Cogita tamen,& non rece- de à cõmuni. Ex ſuprà dictis apparet, quòd iſtæ definitiones Doct. ſunt periculoſæ: un- de tu breuiter dicas, quòd merum imperium expeditur accuſationibus uel inquiſitionib. mixtũ uerò perſecutionibus, iuriſdictio mi- nima actionibus, nõ faciendo iſtam differen tiam de utilitate publica& priuata, prout cõ- ſiderant Doct,& non probatur aliquo iure. Et ex hoc infertur, quòd ius indicẽdi mul ctam ſit mixti imperij, quia expeditur actio- ne in factum. I.i.§. fin. ff. ſi quis ius dicen. nõ obtemp.quæ, quando pendet ex iuriſdictio- ne prætoris, idem eſt quod officium iudicis. Et idem etiã eſt de cauſa executionis, quia licet Doct. dicant in illis cauſis competere duplex remediũ, in d. l. i,tamen quicquid ipſi dixerint, puto quòd ſit unũ tantũ,& idem ſit ipſa actio in factum, quod officiũ iudicis. Et idem arbitror in cauſis fideicommiſsi: unde tolluntur oppoſitiones quas s feci. Et idem, ſaltem diſputatiuè, poſſet teneri de cauſis lĩ- bertatis& ingenuitatis, de quibus ſuprà dixi Etſecundum prædicta optimè declaratur d. l. imperiũ. nam imperiũ dicitur ab imperan- do, eò quòd iudex in cauſis imperij non ad- ſtringitur ad certam regulam, ſed totum pen det ab eius iuriſdictione:& iſtud propriè eſt in cauſis criminalibus, quia nullũ ius reſidet de offic. ord. cõment. 20 30 40 50 60 4⁰z‧ in parte accuſante, unde tũc imperiũ dicitur merum. Vbi uerò uenit aliquod ius applican d partizut eſt in perſecutionibus, tunc di- citðr mixtũ:& tale imperiũ eſt ſimile cauſis iuriſdictionis. unde text. illud definiendo di- cit mixtũ imperiũ eſſe poteſtatẽ, ſeu illud im periũ cui etiã iuriſdictio ineſt, ſecundũ Ang. ind.l.imperiũ.& exemplificat in bonorũ poſ ſeſsione, quę propriè eſt perſecutio. J. iij. 5. b0 norũ. ff. de bon. poſſ. Expeditis definitioni bus, Abb. poſt Bart. ponit t ſex gradus meri imperij, quorũ quatuor priminon delegan- tur, duo uerò ultimi delegantur, ſcilicet, coẽr cio& ius indicendæ mulctę. Et eſt ratio, quia iſta duo competunt etiam magiſtratibus mu nicipalihus, ergo poſſunt delegari, ſecũdum cos,perl.i.uerſ.qui uerò. de offi. eius cui& ẽ. Sed tu aduerte circa iſtam rationem, à qua dependet tota materia delegationũ,& quam male uidentur Doctores intellexiſſe. Et prin cipaliter Doct. ex d. I. i. colligunt duas re- gulas. Prima eſt, ſquòd ea quæ concedun- tur magiſtratibus maioribus in ſignum ma- ioritatis cauſarum, non poſſunt delegari:& conſequenter cauſę meri& mixti imperij nõ delegant᷑, quia in eis electa eſt induſtria per- ſonæ. Sed tu aduerte, quia Guido de Su=za. & Raph. Fulg. in d. l. i. non tenuerunt iſtum intellectum, quorum opinio uidetur uerior: quia cauillatur ille tex. ſi exponamus ſpecia- liter, id eſt, in priuilegium maioritatis cauſa- rum. Imò illa dictio ſignificat nominatim,& in ſpecie: unde infra ponam alium intellectũ uerum. Secunda regula eſt, quòd ea quæ competunt iure magiſtratus,& ſic quæ com- petunt etiam decurionibus, qui ſunt mino- res magiſtratus, poſſunt delegari. Sed etiam iſta regula non eſt uera,& contra eam primò obſtat ille text. quia intelligere ibi magiſtra- tus, ſcilicet decuriones, eſt ridicula interpre- tatio:quia ibi nõ fit aliqua mentio de iſtis de- curionibus, ſed ſolùm diſtinguit᷑ de his quæ competunt, puta prætori,& ſic tanquam ge- renti talem magiſtratum, ab his quæ nomina tim& in ſpecie ſunt illi conceſſa. Secundo dicitur, quòd imò iſta regula eſt falſa: quia ali qua competunt delegatis, quæ non compe- tunt magiſtratibus municipalibus. Iſtud pro batur per l. ea quę.ff. ad municip. ubi decurio nes non poſſunt in poſſeſsionem mittere le- gatorum ſeruandorũ cauſa. d.l. ea quæ.& ta- men iſtud poteſt delegari.I. cognitio.§. ut poſ ſeſsio.ff.de offic.eius cui& ẽ. Et ſolutio gl.& Doct.ibi eſt cõtra tex.dum dicunt, quòd d.. ut poſſeſsio. lIoquitur de cognitione, utrum permittenda ſit miſsio, uel ne. Nam text. di- cit, ut in poſſeſsionẽ mittatur, mãdari poteſt. Præterea iſta ſolutio caret ratione,& potius eſſet dicendum totũ oppoſitũ, ut ibi aduertit Paul, de Caſt. Tertio probatur, ſquia magi ſtratus municipalis in integrũ reſtituere nõ oteſt.d.l. ea quæ.&tamen iudex cui mãdata ſit iuriſdictio, poteſt. l. fin. C. ubi&apud quẽ. etiã iure fforũ, ſi ſpecialiter id ſuerit mãdatũ, 68 70 495 Alciati in c. ut ibi dicitur in ſin. Nec obſtat ſolutio Bar. in d. l.imperium. poſt gl.in l.i. ff. de dam. infe. dum dicit, quòd eſt ſpeciale fauore minorũ: quia iſtud eſt cõtra d.l.fin. quæ loquitur etiã de reſtit. maior. Nec obſtat ſolutio Alex. in d. l. i. in ix. col. dicentis ſimpliciter eſſe ſpecia- le fauore reſtitutionis in integrum: quia hoc attento, ex eodem fauore debuiſſet etiam cõ- petere municipalibus, per extenſionẽ regu- ſæ paſsiuæ, quæ procedit etiã in correctorijs, de quo per Alex.& Doct. in I.ij. ff. de legat. i. Item maior fauor eſt, ut lapſus reſtituat per maiorem maxgiſtratũ. l. non diſtinguemus. 5. Iulianus. ff. de arbit. Io. Fab. in§. fin. Inſtit. de Attilia. tut. Alex. in d. l. i. in x. col. ff. de iuriſd. om.iud. Minus etiam obſtat ſi diceretur, ꝙ etiam de iure Digeſtorũ non poſſet delegari iſta reſtitutio, ſed tantũmodo cognitio, utrũ eſſet danda, uel ne: quia reſpondeo; ꝙ iſtud eſt contra d.l.fin. quæ loquitur in ipſa reſtitu tione, circa medium, ibi, is qui iudicem dede rit, uidetur ipſe dare reſtitutionẽ in integrũ. Quarto probatur, quia aliqua competunt magiſtratibus municipalibus, quę tamen nõ competunt præſidibus, nec quo ad cognitio nem, nec quo ad delegationẽ: ſicut ſunt cau- ſæ citra c c c. ſolidos, de quibus non poſſunt ſe præſides intromittere, ut eſt tex. in§.& iu- dicare. in auth. de defenſ. ciuit. quicquid di- cant Doct. Nec obſtat tex. in§. audient. in auth. de iudi. ubi pedanei ex delegatione or- dinariorũ cognoſcunt uſqʒ ad c Cc. aureos: quia ille text.non loquitur de prouincijs ubi ſunt præſides, uel procõſules, uel ſimiles ma giſtratus, ſed ponit ius particulare iudicũ qui ſunt in Romana curia, ut apparet in princi- pPio cõſtitutionis,& declarat Bar. ibi. Quin to facit, quia duumuiri nõ poſſunt mulctare. li. ff.ſi quis ius dicen.&duumuiri ſunt magi- ſtratus municipales. l. honores. ff. de decur, lib. x. l. in honorarijs. in fin. ff. de actio.& ob- quod ſedem. 4⁰4 batur dictam di fferentiam non eſſe ueram Septimo facit, quia è conuerſo etiam nide mus aliqua cõpetere magiſtratibus, quen„ cõpetunt delegatis, ut eſt ius fuſtigandi 5 u1 dient. in auth. de defenſ. ciuit. J. magiſtratb 2 ubi Bar. ff. de iuriſd.om. iud. Et contirmatur- quia magiſtratus municipales habent ote⸗ ſtatẽ ſuper carceres. l. ſi quis uxori,5. ſi fu iti⸗ uum. ff. de fur. quod nõ uidetur eSpeltra de, legatis.õ. ſi uerò ignoti.in auth. de teſti, Vl timo confirmatur, quia iſti magiſtratus ſunt de ſe diſtincti, nec unus intromittitſe dealte ro. d.§.& iudicare.& conſ equenter, de uno non infertur ad aliud. l. Papinianus exuli, ff. de minor. Et ita remanet confutatus intelle- ctus cõmunis ad d.l. i. Quare tu pro declara- tione illius tex.facias firmam concluſionem, quòd mixtũ imperiũ competit iure magiſtra tus,& poteſt delegari, prout etiã tenuit Bul- goſ. in d. l.i. ſtud probatur primò in d.li fi, ibi, Imperiũ quod iuriſdictioni cohęret, man data iuriſdictione transfertur: tale enim im- perium eſt mixtum. d. l. imperiũ. ibi, cui iuriſ- dictio ineſt.& intelligere ſimpliciter de coẽr cione, eſt reſtringere text. Secundo proba tur inl. fin. ff. od. ubi mandata iuriſdictione, trans fertur imperium quod non eſt merum, ergo mixtũ trans fertur: duplex enim tantũ modo eſt imperium, merum uidelicet& mi- xtum. d.l. imperiũ. Nec obſt. ratio quæ ſub ditur: iuriſdictio enim ſine modica coẽrcio- ne nulla eſt: quia talis coẽrcio intelligitur de miſsione in poſſeſsionẽ cõtra contumacẽ,& de iure mulctandi, quę ſunt mixti imperij,& competunt iudicibus quibus mandata eſt iu riſdictio, ut s dixi. Tertio probat᷑ ind. l. co- gnitio.in prin.ubi dicit tex. cùm propriam iu riſdictionem tuis dederis legatis, cõſequens eſt& ëẽ. Nam niſi mixtum impefũ eſſet dele/ gabile, illa conſequentia non tenuiſſet, præ- ſertim quòd talis cognitio ante illud reſcri- mgiſtratus, de uomn officialem, uulpreſes, ea poſl e ſuntiſta, quę poeoprimo, me utdamnũ.. præ weelt ff de reg iu hcaalegibus pro pomulgatæ à ma populum,.lexau leluti ſunt leges ctinaliquibus ca mnalienatione ruſt neſtminoribus, o ni niſi cum cauſæ erprætori cõmiſſ eor ideo non deles Aẽ ldẽè in cauſæ cc nealimentorũ de; Nhrci prætoni uel celalcum hi ind lig.l. iiij.. duas.ff. de dam. infect, quicquid di- cant Ang.& moder. in d. l. uni. qui dicũt con tra illos tex. Et etiam defenſores ciuitatum ptum non uideretur delegabilis, quia ſpecia liter conceſſa. l. i. ff. quod falſo tut. Quarto probatur in d. l. cognitio.. fi. ubi expreſſim ieegatur. 5enecde a 2 2 7 n5 magiſtratib.l, m nõ poſſunt mulctare. l. defenſores.ij. C. de de cauetur, poſſe mandari bonorũ poſſeſsionẽ, Adlſf de r D fenſ.ciuit. non cauillando illum tex.&tamen& milſsionem in poſſeſsionẽ:& reſtringereil vunn etut&c a uidetur quòd iſtud ius competat iudicibus, lum text. de poſſeſsionibus, quæ nõ tribuũt Tnecmanda quibus mandata eſt iuriſdictio..ij. ff. quis& ius, uel de cognitione tantũ, eſt reſtrictio ir/ 1 à quo.l. nullus. C. de ſpor. Licet aliud ſit in iu rationabilis, ut ſatis perpendunt ibi Paul.de dicibus datis, ſeu pedaneis, de quibus dixis 50 Caſt.& Iaſ. Quinto probatur, quia delega- G M in rub. Sexto facit, quia magiſtratus muni- re cauſas, eſt mixti imperij, ut dixi,&proba dgnredh W cipales nõ poterant iure Digeſtorũ decerne tur in l. cùm prętor. õ. i. ibi, propter uim impe ſcher quenc re bonorũ poſſeſsionẽ. d. l. ea quæ.& l. fin. C. rij.ff.de iudi.& tamen tale ius tranſit in eum, 35 sionem ipſt qui admitt.& tamen iudices, quibus manda- cui mandata eſt iuriſdictio, ut ibi probat᷑, nõ tinle conceder ta erat iuriſdictio, poterant. d. l. cognitio. 5.ut reſtringendo regulam per exemplum, 8& 5di reirvernſetur ie 9 poſſeſsio. Nec obſtat quòd dicũt Doct.de/ xi in rub. Sexto facit, quia reſtitutio in inte 1 Prentonäod bere intelligi de poſſeſsione bonorũ, quęnõ grum eſt mixti imperij. d.lea tamen.&niti Teiun inönon tribuit ius, ex quo uriſcõſultus dixit poſſeſ- lominus poteſt delegari. d. fi. C. ubi& apu dn infinalle Ä ſionem bonorũ, nõ autem bonorũ poſſeſſio- quem. Nec tex. ibi ſe fundat in aliqua ſpecia- 5 unszintellch W M 1 nem: quia iſtud argumentũ confunditur per co litate, ſed in ratione, quòd delegatus 88 nemihri latius M eant l. ſi duobus. in prin.ſf: de bo. poſſ. cõtra tab. et perſonam delegantis, ut ibi in Tlinver 4 Jpon ideduxer G” 1 G l liberto ſuo hęrede.ff. de bon. liber.&tex. cũ ſtitutionem. quę ratio generaliter conclu 3 üibhrere ſeur G V ibi not. in l.i. C. unde legi.& text. cum rub. ff. non ſpeciali fauore, de quo etiam s dixi 8 urn ar etſuo de bon, poſſ.& hæred. petit, quibus iurib. pro ptimo probatur, quia cùm iſta Proibitnu Koluprenü 1 8 eumer Igeretext derung 1 rubi mancamiuicit erium qudäänndhre fertur; duple ann num, menmulclaait iũ. Jecobſträdgal denim ſine mwoüran a talis coercioinelgn ſeſsionẽ cotnaconunii ddi, quęſuntmisiin icibus quibus mati xi. Tertioptoheinit bi dicittex cimpuy is dederis egani citn ſimixtuminpetũtſat ſequentianontemity lis cognitio ant llotn retur delegablis,quin lcr woltl cognitio, Stiche mandaribonoflyolti poſſebionẽri ſlelsionibu, qutiin nitione tanci’eitſen ſatis perpendum 4 uintoprobanloqu 1 Wuin. Mxuiimperſilto v 4 de offic. ord. cõment. a36 legationis ſit introducta propter maioritatẽ ſtatl. nec quicquam.§. ubi decretum. ff. de of cauſarum& magiſtratuum, ſecũdum Doct. fic.proconſul. quia intellectus datiper Doct. in quibus uidetur electa induſtria perſonæ, ad illum tex. ſunt omnes uiolatiui: unde tu in ſequeretur quòd cauſa ualens cccC. aureos, tellige realiter, quòd ubi decretum eſt neceſ- oſſet delegari miſſo in poſſeſsionẽ ex ſecun ſarium, non debet proconſul expedire per li do decreto:& ſi cauſa nõ importaret centum bellum:id eſt, non eſt ſatis quòd ſubſcribat li aureos, nõ poſſet: quod eſt abſurdũ,& cõtra bello, ſed debet cognoſcere,& re ipſa inter- rationẽ ipſorũ Doct. Vltimo probatur, quia ponere decretũ. l. iudex. C. cõmi. uel epiſt. I. mixtum imperium de iure canonico ſine du minorũ. C. de præd. minorũ. l. ij. C. de aſſeſſ. bio eſt delegabile.c. cm ueniſſent. de eo qui io unde nõ ſequitur, quin mandata iuriſdictio- mittit᷑ in poſſeſſ.& gl.in c. ſi quis clericũ. ſ. de ne, ueniat etiã ius interponẽdi decretũ extra for. comp. Nec inducenda eſt differentia in- illos caſus ſpeciales. Tertio nõ obſt. funda ter ius canonicum& ciuile, c. i. de oper. noui mentũ Riminal. dum dicit, quòd ſequerer᷑ nunc.& ſoſtendam nõ eſſe aliquam differen delegatus principis non poſſet ſubdel egare, tiam. Iſta concluſione ſic firmata, reſultat ex quo ſpecialiter habet cõmiſsionem à prin clarus intellectus ad d. I.i. ut uelit Iuriſconſul cipe,& ſicà lege, quod eſt cõtra l. à iudice. C. tus, quòdea quæ ſpecialiter, id eſt, nomina- de iudi. quia reſpondeo quòd d. I. i. loquitur tim& in ſpecie, lege uel ſenatuſconſulto, uel in ordinario habente ſpecialem cõmiſsionẽ conſtitutionibus principum tribuuntur, nõ alege: ſed delegatio principis non fit animo poſſunt delegari: quæ uerò competunt iure 20 condendi legem, imò eſt conceſsio perſona- magiſtratus, id eſt, eo ipſo ꝙ aliquis eſt crea- lis. l. i. de conſtit. prin. licet deinde habeat fa- tus in officialem, puta quia factus eſt prætor cultatem delegandi. Facit etiam, quia ſi com uelpræſes, ea poſſunt delegari. Et ſi quæras, miſsio fiat ſpecialiter à prætore, uel declare- quæ ſunt iſta, quę competunt ſpecialiter Re turex reſponſis prudentũ, inde erit delegabi ſpõdeo primò, merũ imperiũ, ut probat᷑ in l. lis. iiij.§. duas. de dam. infe. l.ij. ff.de off.præ aut damnũ.§. præfecto. ff. de pœn.& l.nemo tor. nam d. l. i. loquit᷑ de lege proprièpromul oteſt. ff.de reg. iur.& talis conceſsio reperi gata, uel cõſtitutione principis. Et ſic tollun- facta a legibus propriè loquendo, prout ſunt tur quædã alia obiecta modernorũ. Quar⸗ promulgatæ à magiſtratu,& confirmatæ per to non obſtat quòd ſequeretur, quòd magi- populum.§.lex autem. Inſtit. de iur. nat. gen. 30 ſtratus municipalesnõ poſſent delegare coer ueluti ſunt leges publicorũ iudiciorũ. Idem cionem, ex quo illis ſpecialiter eſt conceſſa. eſt in aliquibus caſibus mixti imperij, ueluri§. audient. in auth, de defenſ.ciuit. Sed potes in alienatione ruſticorũ prædiorũ, quæ ueti- negare, quòd ſit conceſſa ſpecialiter.I. magi- ta eſt minoribus, oratione Seueri& Antoni- ſtratibus. ff. de iuriſd. om. iud. Præterea ſatis ni, niſi cum cauſæ cognitione, quæ ſpeciali- credo quòd non poſsint magiſtratus cauſas ter prætori cõmiſſa eſt..i. in prin. ff.de rebus delegare, prout tenuit Fulg. in. ſolent. ff. de eor. ideo non delegatur.l.ij. ff. de offi. eius cui iuriſd. om. iud. Soci. in I.i. ff. quis& à quo.& &ẽ. Idẽ in cauſæ cognitione ſuper tranſactio eſt ratio, quia delegare, eſt mixti imperij, er- ne alimentorũ de futuro, quæ oratione diui go nõ competit magiſtratib. municipalibus. Marci, prætori uel præſidi ſpecialiter eſt con 40 d. l ea quæ. ff. ad municip. Quinto nõobſt. ceſſa. l. cùm hi. in prin. ff. de tranſact. ideonõ tex. in§. ſi uerò etiam quidam iure. in auth. de delegatur. õ. nec demandare. in d. l. item in da exhib. reis. ubi iudices dati ab ordinarijs ſeu tione tutoris.quæ ſpecialiter conuenit certis ex ſacra forma, nõ poſſuntaliquid facere cõ- magiſtratib. l. muto.. tutoris datio. ff. de tu- tra contumaces,& ſic nõ poſſunt mittere in tel..i. ff. de tut.& cura. dan.& ideo non dele- poſſeſsionẽ: quia reſpondeo, quòd ille tex. lo gatur. l. nec mandantæ. eod. tit. Idem uide- quitur in iudicibus datis, qui habẽt tantum-⸗ tur in manumiſſione, quod ius ſpecialiter ali modo iudicãdi facultatẽ:nos uerò loquimur quibus magiſtratibus eſt conceſſum. l. fin. 0. in iudice cui eſt mandataiuriſdictio, inter Js de uind. lib. l. apud. de manumiſſ. uind. unde caſus eſt magna differentia, uts latè oſtendi. nõ delegatur. d..ij. Et ratio iſtorum caſuum so Vltimo nò obſt. ratio laſ. dum dicit, ꝙ ſe- eſt, propter quendam ſpecialem fauorẽ ſeu cundum hunc intellectum aduerſatiua, quæ conceſsionem ipſis factam, nõ uidetur fuiſſe uerò, nõ aduerſaret᷑ in iure& in facto, ſecun de mente concedentis, quòd poſſent delega- dum l. hoc amplius.§. de his autẽ. ff de dam. ri, imò cenſetur electa induſtria perſonæ. Et infe. Nam iſtud eſt leuiſsimũ, quia iuri aduer hoc tenendo, nõ obſtant in contrariũ allega- ſatur:quia principium loquitur de cauſisſi pe ta. Et primò non obſtat d. l.placet.& d. l.im cialiter comp etentibus,& ideo indelegabili- perium. in fin. allegatæ per Alex. in d.l.i. quia bus: uerſiculus uerò loquitur de cauſis cõpe cõmunis intellectus ad illas leges non eſt ue tentibus iure magiſtratus, etiam ſic, quæ ge- rus, ut ſuprà latius dixi,& ex uno inconue- neraliter Alcaneeir eleheosdiſdan etiã quæ- nienti, ipſi deduxerunt mille incõuenientia. 6o dam rationes ſatis fragiles, ueluti tex.in I. ubi Etpropterea, ſecundum intellectum meũ in cunq;. de regul.&tex. in. ſi uerò ignoti. de te d. lplacet. uerſ.quod nõ ita. dixi quòd loqui- ſti. in auth.& quædam alia, quibus reſpõdi in tur in cauſis mixti imperij nõ delegabilibus, uoce. Facias ergo duas cõcluſiones. Prima quas ſuprà enumeraui. Secundo non ob- eſt, ꝙ mixtũ imperiũ regulariter delegaripo 71 8888 ————— kleiatt imcC. quod ſedem. teſt. quod intellige, quando delegatio fit per uicem iuriſdictionis mandatæ.& ita loquun tur iura pro iſta parte. Secus puto de iudicib. datis, ex quo tales non dicuntur habere admi niſtrationem, ſeu iuriſdictionẽ aliquã, ut de- clarauis in rub. Et propterea tales iudices da ti nõ exequũtur ſententias ſuas.l. à diuo Pio. in prin. ff.de re iud. Et tales nõ habẽt ius mul ctaãdi.arg.l.iij..ſi quis ad pedaneũ. ubi Albe/ ri. ff.ne quis eum qui. I.ij.§. i. uerſ. à cõpeten- ti iudice.ff. ſi quis in ius uoc.l. aliud.§. inter 72 mulctã. ff. de uerb. ſignif. cum ſimil. TSecun do intellige, quòd quãuis transferatur man- data iuriſdictione, tamen aliquando require batur ſpecialis conceſſio, puta cauſa reshied tionis in integrum. d.. fin.& in cauſa ſuſpe- cti tutoris.d.l.cognitio. quod utrũqʒ fuit ſub/ latum,& ſtatutum, quòd in generali manda- to cõprehendantur,& hoc fauore reſtitutio- nis,& propter fauorem pupillorũ, ut ibi pro- 73 batur. †Secunda concluſio eſt, quòd quæ competunt ſpecialiter, non delegantur:& ſic merum imperium non poteſt delegari. facit l. nemo poteſt ius gladij. ff. de reg. iuris. Li- mitatur per Abb. poſt Bart. ut non procedat in modica coẽrcione: pro quo facit tex. in l. ſi quid.ff. de offi.proconſ.& in d. 6. ſi uerd igno ti. in authen. de teſti. Et licet Fulg. in I. fin. de offi.eius cui& ẽ.& in d.l.imperium. tenuerit quod iſta coẽrcio ſit mixti imperij, per d. l.fi. tu reſponde, eam intelligendo prout ſupraà dixi, quòd loquit᷑ de modica coërcione, quæ fit ad expediendũ iuriſdictionem, prout eſt miſſio in poſſeſsionẽ, uel ius mulctãdi. Nam ſolutio Bart. intelligentis eam de coẽrcione uerbali, quamuis Doct. cum eotranſiuerint, tamen cauillat text. Et licet Abb.hic& cæte- ri uoluerint ius mulctandi eſſe meri imperij, tamen nõ probãt aliquo iure:& credo quòd J. i. 6. hoc iudicium. ff. ſi quis ius dicen.& illa diſtinctio de publica utilitate, uel priuata, ſu- prà fuit confutata. Secundo fallit ſecundũ 74 Abb. hic, poſt Bart.& Doct. uttnon proce- dat quando ordinarius ſe abſentat ex cauſa neceſſaria. õ. ad hæc. in auth. de collato.& pro batur in.i. uerſ. non aliter. ff. de offi. eius cui &ëẽ.& eſt communis concluſio. Idem dicit Abb. hic,& cõmuniter Doctt. ſi ſit infirmus, eadem ratione: de quo dic ut per Alex.in d. 75 1.i. Sed Thic cadit difficultas per text. in d. J. placet. ſecundum intellectum quem ſuprà tenui, quòd principium loquatur in cauſis meri imperij,& excipiantur ſolùm duo ca- ſus, ſcilicet occupationes publicæ,& multi- tudo cauſarum, ergo priores fallentiæ non ſunt ueræ. Sed reſponde quòd tex. in d. J. pla- cet.non loquitur in iudicibus quibus man- data eſt iuriſdictio, ſed in pedaneis& datis: unde in talibus procedunt illæ duæ exceptio nes, ut poſſint delegari pedaneo, quãdo ſunt occupationes publicæ,& cauſarum multitu do, intellige ſimilium,& ſic meri imperij, ut apparet ex uerbis ſequentibus in tex. ibi, om 4⁰8 nia huiuſmodi negocia. Et cùm iudex datus detur etiam ad quemlibet articulum, dabitur quatenus important occup Sed quando iudex eſt abſens uel infi eatenus ationes, rmus, in totum eſt aduocatus à cognitione, per talem cauſam: unde tunc non agitur de dando iudi ce, ſed de materia, danda in totum iuriſdictio- ne.Et iſto caſu loquunt᷑ Dd.& iura prealleg. Tertio fallit ſecundũ gl. Abb.& Dd hice 10 ind..i. ut nõ procedat de iure canonico: quia eo iure quicquid eſt cognoſcibile, eſt&dele- gabile.& hoc probat᷑ in c. in archiepiſcopatu ſde rapto.ubi rex Sicilię, qui eſt ſubditus pö⸗ tifici, Clem, paſtoralis. de re iud. delegat cau- ſas meri imperij.Idem probatur in Clem.i. de hæret.& in c. licet. de offi. ordi,. cum ſimil ut hic per Abb.& moder.& eſt communis opi- nio. Sed tu aduerte, quia contrariũ uidet᷑ ue- rius, pro 8 parte ponderaui ſuprã eſſe tex. 20 in iſto c. Secundo dico idem probariin c. ſi pro debilitate. ſuprà de offi. deleg. ubi nõ po- teſt delegari cauſa ardua, niſi ex iuſta cauſa, puta debilitatis uel ſimili.& iſtud ibi probat᷑ per arg.à cõtrario ſenſu. nec reſponſio Abb. ibi eſt bona, ut etiam aduertunt moder.& be ne. Tertio facit tex.in c. paſtoralis. eo tit.ibi, neceſsitate exigente. Et quamuis illi tex.lo- quantur in delegatis Papæ, tamen probantà fortiori, idem eſſe in ordinarijs, ut probabit 30 in ſeq.limitatione. Quarto facit, quiatnon 77 debemus inducere differentiam inter ius ci- uile& canonicum, imò debemus concorda re quantum poſſumus. c. i.de oper. no. nun. cum ſimilibus. Nec obſtant iura allegata pro communi, quia ultra reſponſiones Eeli. 76 hic reſpondetur primò ad tex.in d.c. in archi⸗ epiſcopatu.quòd quãuis rex Siciliæ ſit ſub- ditus Papæ, tamen habet iura principis,& illi competũt omnia reſeruata:quia quando Pa- ſit mixti, quia expeditur perſecutionibus. d. 40 pa creat regem, ſtatim illi quęruntur etiamre ſeruata, ex quo talia ſolent cõpetere regibus. ita dicit notabiliter Bald.in tit. quæ ſint rega- lia. c.i. in fin.& ſequuntur ibi moder.& conſe quenter in d.c.fuit facta delegatio cauſarum criminalium, quod potuit fieri, quicquid di- cat Abb. hic:& facit quod not. Bal. in conſi, ccclix. quemadmodum Imperator.in ii lib ubi loquitur de duce Mediolani, qui eo ipſo quòdab Imperatore habuit inueſtiturã Du- zo catus, cenſet᷑ habuiſſe omnes alias res reſer⸗ uatas principi. Notãt moder. in l. ex hociure, ff.de iuſt.& iure. Nec obſtat text. in d. Cle/ men.quia illud uidetur ſpeciale in cauſa hæ- reſis, propter fauorem fidei, u tibi per Card. & per Felin. hic. Prętereaibi non eſt proprie delegatio,& ſic conceſsio iuriſdictionis de delegante in delegatũ, iuxta 1.i .§.i. ff. de 0 c. eius cui mand. eſt iuriſd.qᷓ d apparet, quia po teſt inquiſitor procedere etũ ſi nõ fiat delega 6o tio, ſed habeat ſimplicẽ cõſenſum ordinari, uel eius delegati, ut ibi probaf. Et ſic remoue tur potius obſtaculũ, q́d obſtabat iudici 3 habenti iuriſdictionẽ. facit qᷣd not. Anch. c. hi qui,de præben, in vi.& Fe oft icnj. viltud tantomag lb vicarius labe ude conſcienti⸗ preeteapollet te ipoſsit cõcedi dus maioresmerl ores: quod inn oncedi facultatẽ 3 underandofdict wrin minoribus &Card. de for. co donat, Bal Rom. Hamilit laſ.inle cũüconcord, Præte nõuidetur quodi perjlint de iurec das ſecpotius hal ne, quæ ſine dubic gtenendo quoc cixiin rubr. Etpr j venamusfiſtæ po in ultionẽ delicti, publicæ utilitatis, lo llltatio.. qu plieiterimponun ſaluetanimã ſuam nuntur propterum betpetui carceris, inſde uerb ſig. ildem eti eſtin Komanus. XxX haun 4 8 acöm edhe „Ubi cleric Satis Dapz, umenpt iſe in ordinarjs Uyit ne. Quanokachgi cere differentim unn um, imd debemucrn dſſumus. cide cyamn . Nec obſtant umd quia ultr reporihs Irprimoadtexindehn òd quãuis rexoichait nen habetionoprucsil 1ia reſennatuqpiyei ſtatimilliqueronnuiu talia ſolentcöpetet liter Baldintikqpefr, ſequunturibimotei fuit factadeleguiba vod pomitfetiqpie facit qvodnot Bäne dmodum mpensun le duce Mediobn,p ratore tdulinuch 4 teleguñ'in nouti leſt uriätiſ 78 79 80 81 4⁰⁹ officij.in xxi. col. uerſ.& quia multipliciter.j. depræſcript. Nec obſtat quòd ibi etiã dele- atus epiſcopi uel Capituli cognoſcat: quia quo ad epiſcopũ, intelligitur de eius officiali, rout tex.in prin. ſe declarat: quo ad Capitu lumeſt ſpeciale, propter iuſtum impedimen tum, ex quo non eſſet conueniens quòdom- nes de Capitulo uenirent. Poteſt etiã reſpon deri ut dicam in ſequenti fallentia. Non ob ſtat c. licet.de offi. uica.quia iſtud procedit in uicario epiſcopi, qui poteſt æquiparari lega- to proconſulis, in quo etiã merũ imperiũ de/ legatur. l. ſolent. ff. de offi.proconſ. unde mul ta cõpetunt iſtis uicarijs, quæ nõ concedunt᷑ cæteris delegatis. c. cõſtitutus. de cõceſſ. præ- ben.c.ſtatutũ.de pręben. in vi.&per Feli.hic. & iſtud tanto magis procedit, tenendo quòd talis uicarius habeat ordinariã tanꝗᷓ conſtitu tus, de conſcientia legis, de quo dixis in rub. Pręterea poſſet teneri, quòd etiã iſtis uicarijs nõ poſsit cõcedi cognitio quæ reſpiciat gra- dus maiores meri imperij, ſed tantũmodo mi nores: quod innuit ille text. dum dicit, poſſe concedi facultatẽ puniendi aliquos exceſſus, ponderandofdictionẽ, aliquos, quæ uerifica tur in minoribus exceſsibus. Clem. i. ubi gl. & Card. de for. comp. Bal.in I. i. C. de inoffic. donat. Bal. Rom.& Corn. inl. ſicut. C. de te- ſta. milit. Iaſ. in l.eum qui. ff. de iuriſd. om. iu. cũ concord.Præterea puto aduertendũ:quia nõ uidetur quòdiſti gradus maiores meri im perij ſint de iure canonico, prout tenuit Ab- bas, ſed potius habeant᷑ pro modica coërcio- ne, quæ ſine dubio trãſit in uicariũ: tanto ma- gis tenendo quòd habeat ordinariã, de quo dixi in rubr. Et pro hoc facit, quia ſi bene ad- uertamustiſtæ pœnæ iuris canonici nõ fiunt in ultionẽ delicti,&ſic principaliter reſpectu publicæ utilitatis, prout ſuntpœnę iuris ciui lis.l. licitatio.§. quod illicitè. ff. de pub. ſed ſim pliciter imponunt᷑ ut delinquẽs pœniteat,& ſaluet animã ſuam:& ſic principaliter impo- nuntur propter utilitatẽ priuatã. Et de pœna perpetui carceris, probatur in c. nouimus. in fin j.de uerb. ſig.& in c. quamuis. de pœn. in vi.Idem etiã eſt in detentione in monaſterio. c. Romanus. Ixxxi. diſtin. c. tuæ. ſ. de pœnis. Vnde tales detruſi dicunt᷑ pœnitentes. c. ſiil le.50. diſt.& probatur in c. ut famæ. i. de ſent. excõm. ubi clerici detrudunt᷑ in monaſteria, uel etiã in perpetuos carceres, ut agant pœni tentiã. Quòd ſi eam nõ agant, ſed ſintincorri gibiles, traduntur curiæ ſeculari,& hoc pro- pter publicã utilitatẽ, ne delicta remaneãt im punita:& ſic publica utilitas nõ cõſideratur, niſi in caſu quo traduntur curiæ ſeculari. Et iſta traditio nõ uidetur quòd æquiparet᷑ mor ti, prout præſupponit Abb. poſt Innoc. quia prælatus talis nõ condemnat, ſed ſimpliciter de offic. ord. cment. 10 20 30 4⁰ 50 eijcit extra ſortem domini:& poteſt ſecularis 6o tales eiectos abſoluere, ut not. in c. cùm nõ 4 homine.j.de iudi.f Cuùm ergo tales pœnæ im ponantur adpœnitentiã, non ſunt capitales, ut probatur exnot, per Bart. in l.ij. in penult. 4¹⁰ col. ff. depubl. delic. ubi ſi ſtatutũ dicat, quòd banniti à centum libris ſuprà, poſsint impu- nè offendi, non dicetur inde inferri pcœna ca pitalis, quia imponitur ſolummodo ut banni tus delictũ purget& emẽdet, ut ibiper eum: & conſequenter tales pœnæ potius ſunt ſimi les modicæ coërcioni. pro quo facit text. in c. contra idolorũ.xxvi. q. v. ubi quo crimine ſer ui flagellantur,& ſic puniuntur modica coer cione, l. magiſtratibus. ff. de iuriſd. om. iudic. eo crimine liberi detruduntur in monaſteriũ uel in carceres. Et ſi uera eſſet definitio meri imperij poſita per Abb. hic, tales pœnæ non eſſent de illo imperio, quia reſpiciunt priua- tam utilitatẽ, ut 8 dixi. Adalias rationes quæ afferunt᷑ pro iſta limitatione, reſponde ur per Feli. hic. Quarto fall. in delegato principis, quia ille ſubdelegat etiã merũ imperiũ.c.ue- nerabili.. tit.ij.c. fin,. i. eod. tit. l.i. C. qui pro ſua iuriſd.in fin. Clem. i.de hæret. cum ſimil. Etiſta uidet᷑ magis cõmunis opinio licet pro alia parte ſint etiam maximæ autoritates, ut per Alex. in d. l. i. in quatuor ult. columnis. Et quòd imò delegatus principis nõ ſubdeleget merũ imperiũ, eſt regula generalis poſita in J. nemo poteſt gladij. ff. de reg. iuris. quæ for- tius probat ponderando negatiuam præpoſi tam uerbo, iuxta not in c. i. de reg. iur. in vi.& in I. Gallus. in prin. ff. de liber.& huic regulæ uidetur adhærendum, per gl. in l. omnis defi nitio. ff. de reg. iur. Poteſt etiam reſpõderi ra tionibus contrarijs, ut per Alex.& j dicam. Secundo ultra Doct.uidetur iſta cõcluſio probari in c.in archiepiſcopatu. de raptorib. ubi delegatus eccleſiaſticus regis Sicilię, cau ſam requirentẽ ſententiam ſanguinis remit- tit ad regẽ:certè ſi potuiſſet ſubdelegare, non debuiſſet remittere, iuxta gl. in c. clericis.& c.ſententiam.j. ne cler. uel monach. Tertio probatur, quia ſicut ordinarius non delegat merũ imperiũ, ergo nec delegatus: quia quo ad ius delegandi, maiorẽ poteſtatẽ habet or- dinarius, quàm delegatus principis, ut pro- batur in auth, ad hæc. C. de iudi. fa. quod not. Abb. in c. cùm Bertoldus. j. de re iud. ubi ordi narius poteſt delegare cum poteſtate ſubde- legandi,& tamen delegatus principis nõ po- teſt. ſequitur Alex. in L.à iudice. C. de iudi.& habetur in c.ſuper quæſtionũ. 5. porrò. 5. de offic.deleg. Quarto probatur in d. c. ſi pro debilitate..tit.ij. arg.à contrario ſenſu, quod eſt efficax in iure, ut s dixi. Quinto probat᷑ inl.à iudice.in fin. C.de iudic. quæ alias in d. uerſ.eſſet indubitabilis.Et facit, quia talis de- legatus non habet aliam facultatem ſubdele- gandi, cùm cautũ ſit illa lege, ut probatur in c. paſtoralis. in prin. S. tit.ij. Sed illa non refer tur ad cauſas meri imperij. Nec obſtantal- legata in contrariũ,& primò tex. inc. uenera bili. quia loquitur in infirmo, quæ cauſa eſt ſufficiens ad delegandum etiã in ordinario, uts uidimus. Nec obſtattex. in d. c. fin.§. i. uia ultra moder. in d. I. i. poteſt reſponderi, quòd tex. parificet, ſiue Crn nſsl habeat di 8SS 2 82² 83 84 85 qu Alciati inc. quod ſedem. ctionem perſonaliter in cauſis pertinentibus ad utilitatem partiũ, ſiue ſimpliciter fiat de in quiſitione: quia propter grauitatẽ cauſæ, ui- detur electa induſtria. Et iſto ultimo caſu nõ attendit᷑ cõſenſus partiũ, ex quo cõmiſsio re- ſpicit ius publicũ, quod conſenſu partiũ non concedit᷑. l.ius publicum. ff. de pact. Et puto quòdillum tex. ita uoluerit inducere Ant. de Butr. hic. Non obſt. d. l. unic. dum ibi dicit᷑, quòd delegatus principis ſubdelegat, perſo- narũ cauſarumq; habito tractatu: quia intelli git᷑ de cauſis& perſonis de quibus in prin.l. ubi dictũ fuit, quòd ordinarij nõ delegãt niſi cauſas ad iuriſdictionẽ ſuã pertinẽtes, in dele atos ſuæ iuriſdictioni ſubſectos: quæ diſtin io nõ habet locũ in delegatis principis, cùm princeps ubiq; habeat iuriſdictionẽ“U“. Non obſt.d. Clem.i.de hæret. quia reſpondi in prę cedẽtibus.Præterea facilius delegat᷑ collegæ, quam alteri.c. ex literis. j.de in integ. reſtit.& per Hoſtieñ.hic, prout eſt in illo caſu, in quo 4¹¹ Raph. Comeñ.in d..hi quibus, Sed iſta ſ 1 tio eſt dubia, quia uidet᷑ quoòd quiliber lt 3 homo, quamuis nõ nobilis, deportet.. ei 5 qui. ff.de teſtamen.l. ſi is qui. circa meaͤlum ff.de iniuſt. rupt.&ë. Puto ꝙ iſtud ſiequiata. le ius ſpecialiter nõ eſt præſidi conceſſum 4 l. aut damnũ. 9. præfecto. ff. de pœnis. Necin iſta materia credo quòd ualeat argumentũ Iſte eſt clariſsimus uelſi pectabilis, ergo habet 10 ius gladij: quia principes antiqui habebant iſta officia pro diſtinctis,& alia alijs compete bant. d.§.pręfecto. T'Secunda concluſio eſt quòd qui præſunt ciuitati tantũ, regulariter non habent merũ imperiũ, ſed ſolùm iuriſdi- ctionem minima.§. audient. in authen, de de- fenſo, ciuit. Cum iſta concluſione tranſeunt cõmuniter Doct. Sed tu aduerte, quia in cõtrariũ facit qd not. Bar.& Io. de Plat in li. C, de metrop. Bery. lib.xi. ubi maximæ ciuita 20 tes habẽt merũ imperiũ: medię, mixtũ: mini- mæ, iuriſdictionẽ, allegant text. in J. ſi duas,. ambotam ordinarius qᷓ; inquiſitor habẽt iuriſ decẽ. ff.de excuſ.tut. Puto ꝙ concluſio Doct. dictionẽ aduerſus hęreticos. Ad cætera argu menta reſpõdet optimè Alex.in d. J. i. dic utꝑ eum. Et limita aliã cõmunẽ quatuor modis, ut per moderx.in d. c. ſi pro debilitate. Dant᷑ & aliæ limitationes ad prædictã concluſionẽ principalẽ per moder. in d. l. i. qui tenent, t ꝙ in caſib.in quibus merũ imperiũdelegat᷑, poſ ſit delegatus etiã procedere ad ultimum ſup- pliciũ. Bt ita eſt cõmunis opin. reprobata gl. inl. fi. C. de offi. eius qui uicem&. quicquid dixerit Abb. hic. Et in quantũ Abb. dicit cau ſam iuriſdictionis ultra trecẽtos aureos non poſſe delegari, cum quo omnes tranſeunt, tu teneas contrariũ: quia tex. in d. S. iudicare. ni hil facit,& potius probat contra Doct. decla- rando ut ſupraà dixi. Et dum Abbas enume- rat quatuor gradus dignitatũ, dic quòd etiam eſt gradus perfectiſsimus. per l.i. C. deperfe- ctiſ.dignit.lib.xij.& uide quæ latè dixi in di- ſpunct.lib.Siij.c.iiijj. Circa poſtremã quęſt. Abb. dum quærit, fquibus cõpetat merũ im- periũ,& diſtinguit poſt Bart. in d. l. imperiũ. fac quatuor concluſiones. Prima eſt, quòd qui pręeſt prouincię, habet merũ imperium. J. illicitas.S. qui uniuerſas. ff. de offi. pręſid. Et quæ dicat᷑ prouincia, dic ut per Cyn. in I. fin. C. de pręſcrip.longi temp.& uide Bar. in ex- trauag.qui ſint rebelles, in dictione Lombar diæ. Sed cõtra hanc concluſionẽ facit, quia præſes nõ poteſt deportare in inſulã incõſul- to principe.l i.ʒ.hi quibus.ff. de leg.iij.& ta- men habet merum imperium. Gl. in d. 5. qui uniuerſas. reſpondet, quòd iſtud eſt quia nõ habet inſulã, quod eſt falſum. l. relegatorũ. 5. i.ff. de interdict.& releg. l.cùm nauarchorũ. C. de nauic. lib.xi. Aliter reſpõdet Iac. de Ra uen. ibi, quòd iſtud ſit, quia deportatio infli- hie& in d.l. imperiũ. ſit uerior, quia merũim perium omne eſt in manu principis.c.i. quæ ſint regalia.& ibi Bal.in ult. col.& Bal. in ex- trauag.de pace Conſtã.in prin.in uerb.iuriſ- dictionẽ.& facit l.i. in uerſ.regimentis. ff.de offi.præfect, præt. Idem tenet Alb. de Roſiin d.l.imperium. in nona col. per text. in l. unic. 30 ff. adl. Iul. de amb.& in§. iudices. de pace iu- ramen.firm.in feud. Vndeſquãdo princeps conſtituit aliquem ſupra prouinciam, cenſe/ tur tradere merum imperium: ſiuerò conſti- tuat ſupra ciuitatẽ, cenſetur concedere iuriſ- dictionem minimam tantùm, niſi conſuetu- do aliter dictet, prout in poteſtatibus ciuita- tum qui ſunt hodie. Non obſt. d.õ.decem. quia maxima ciuitas dicitur metropolitana, in qua præſides debent reſidere, ut not in J. 40 i. ff. de offi. præfect. Auguſt.& in I. ſi in li- quam.ff. de offi. proconſ.& propterea ii eſt forum ordinariũ omnium cauſarũ, non ex perſona ciuitatis, quia ipſa habet tantummo- do iuriſdictionem minimã, ſed propter præ- ſidem. Si uerò ſint aliquæ ciuitates quæ ex priuilegio habeant proprium forum,& in quibus fortè debeat aliquando præſes conue nire, iuxta I. ciuitas Rhodiorum. C. de offi. rect. prouin. tales dicuntur mediæ ciuitates. „o& ita intelligo d..decẽ. Tertia concluſio, quòd caſtrum ſeu uilla exiſtens in territorio ciuitatis, non habet aliquam iuriſdictionem, niſi quatenus reperiatur ſibi conceſſa per ſu⸗ periorem: imò iuriſdictio eſt in ciuitate. Et ultra iura allegata per Doct. optim eprobatur inl. pupillus.. territorium. ff. de uerb. ſignif. Fundamentũ enim Bart. eſt erroneum, dum præſupponit poſt Azonem, municipiumel,- ſe caſtrum in territorio ciuitatis: imò munici gitur nobilibus, ſicut plebeis decapitatio. J.in so pium eſt propriè ciuitas, quæ, licet capelſat ter pœnas.in fin.ff. de interdic.& releg. l. ca- pitalium.in fin. ff.de pœnis. Vnde cùm aga- tur de punitione uiri nobilis, cõſulendus eſt Princeps.l.diui, ff.de pœnis,&ita etiam tenet ,. munera cum P. R. tamen proprias leges ha bet, ut probatur in I. i. ff. ad municip.& in 1. munus.in fi. ff de uerb. ſignif& declarat Ge ius i i icis„ lius in Noctibus Atticis, Contra i8 aredeiute ciuit 9 ildiätom iud. ſpatauerit caltr ddono dederitil ero alicui ſuo donatarius col orem, qui cognc pcoſvi Videreti mopoteſt gladij tit de iuriſd. on umat Picus in d. nget deciſio Ra ultur in fortion Mfeudatario, ſeu eit 87 erius,quiaalleg urin officialibus tin o, qui habe minus rei, undep requi cognoſcat ſe mandata. C.ma inlſpadonem. 5. 3 fSednunquid: mitiin collegiun uigetſtatutũ, utir nciuitate uel eiu herium tangit, d almitti: quæ opir 88 R Ficali pbei 4 3 d Balinutaldätn b.&in iudiessdemn teud. Vndefquitt Junh em ſupraptouincin um imperium lener atẽ, cenſetorconceter imam tantum Iuſicni prout in poteltatbutr odie. Nonobſ djtn juitas dicitut mereyrir sdebent reſtdere umi fect. Auguſtäilli proconſ èêpyrai iũ omniom caulrim ,quia pfſabꝛbettum em minima ſcipihin ſint aliquæ ciinbſ ſonm ſorr 0t 89 9⁰ 91 9² Contra iſtam concluſionem Bar.& Abb. & cæterorũ, uidetur facere quod notat Bart. inl. ſi quando. C. de bo. uacan. lib. x. cum con cord. ibiper Alex. ubitſi princeps donat ca- ſtrum, intelligitur etiam donare merum im- erium, ex quo caſtrum eſt nomen uniuerſi tatis& territorij, cui cohæret iuriſdictio, ſe- cundum Bald. in c. i.de contr. inueſt. Sed re- ſponde, quòd iſtud debet intelligi, quando rinceps donat caſtrũ, quod habeat ex ſeme rum imperium, quia iam ſit ſegregatum à iu- re ciuitatis:aliès non præſumeretur uelle au- ferre de iure ciuitatis,& tribuere alteri. l. fin. C. ſi contra ius uel util. publ. I. i.§. meritò. ff. ne quid in loco publ.& ita poteſt intelligi qd notat Bart. in l. i. C. de excuſ. mun. lib. x. licet Jaſdubitet de illa deciſione, in I. i. in fin. de iu riſdict.om. iud. ISed pone quòd princeps ſeparauerit caſtrum à iuriſdictione ciuitatis, & dono dederit illud cum mero& mixto im perio alicui ſuo Baroni, nunquid poterit ta- lis donatarius conſtituere uicarium uelſpræ- torem, qui cognoſcat de cauſis criminalibus loco ſui? Videretur quòd nõ, per d. l. i.& l. ne- mo poteſt gladij.& ita uidet᷑ ſenſiſſe Specul. in tit. de iuriſd.om.iud. uerſ.qui autem.& ita firmat Picus in d.l. imperiũ. In contrarium urget deciſio Raph. Fulg. in conſil. i. ubi lo- quitur in fortioribus terminis, uidelicet de feudatario, ſeu eius emphyteota. Credo iſtud uerius, quia allegata in contrarium, loquun- tur in officialibus:ſed quæſtio noſtra proce- dit in eo, qui habet ius perpetuum,& eſt do- minus rei, unde poteſt quem uult conſtitue- re, qui cognoſcat cauſas criminales. arg. l. in re mandata. C. mandati. facit quod not. Bar. in l ſpadonem.‚.ſi ciuitatis. ff. de excuſ.tut. TSed nunquid nati in tali caſtro debeãt ad- mitti in collegium Doctorũ ciuitatis, in qua uiget ſtatutũ, ut in ea non admittat᷑ niſi natus in ciuitate, uel eius comitatus Picus in d. l. im perium. tangit,& inclinat quòd nõ debeant admitti: quæ opinio eſt uerior, quia cùm ca- ſtrum ſit ſeparatũ, non dicitur eſſe in territo- rio ciuitatis, ex quo ciuitas non habet ius te- nendi,& ſic iuriſdictionẽ. d. l. pupillus.§. ter- ritoriũ. Et idem eſt comitatus in ſtatutis, ᷓd territoriũ, ut per Card. in Clem. ne Romani. §. ſanè. in vi. quæſt. de elect. de quo per And. Sicul.in c. ueniens.infràde præſcript. 1Sed hiccadit pulchra quæſtio, an ſi tale caſtrum eximat᷑ de iuriſdictione ciuitatis, debeant in eo ſeruari ſtatuta ciuitatis. Et ex d. l.imperiũ̃. per doctr. Bar. ibi, uidetur dicendũ quòd nõ, quia tale caſtrum æquiparatur ciuitati, ut ibi per Bart. ſed ciuitas regitur ſecundũ propria ſtatuta. Teneo contrariũ, prout conſuluit A- lex. conſil. cli. in ij. col. ſecundo uol. quia per talem ſeparationẽ non amittunt ſtatuta quæ prius habebãt, niſi tale caſtrũ ſeparatũ appli- caretur alteri, ut per Bart. in I. ſi cõuenerit.§. ſi nuda. ff. de pignor. act. cum cõcor. Etiſtud ampliatur, etiam ſi in tali caſtro eſſent parti- cularia ſtatuta:& diceretur, quòd deficienti- 10 20 30 4⁰ 50 60 8 de offic. ord. coment. 44 bus ſtatutis caſtri, recurreretur ad ius cõmu- ne:nam adhuc recurreretur ad ſtatuta ciuita- tis, ex quo iſtud eſt de iure cõmuni, ut caſtrũ regat᷑ ſecundũ ſtatuta ciuitatis..fin.Inſtit.de ſatiſdat.& ita conſuluit Rom. conſil. ccxviij. præſens.& Soci. conſ. lxxxi. Sed iſta amplia- tio eſt cõtra manifeſtã mentem ſtatuentium: & facit, quòd tale ſtatutũ nihil operet᷑: unde nõ puto quòd ſit uera, ſaltem in caſtro exem pto ſeu ſeparato, quia tale nõ ſubijcitur ciui- tati:unde ceſſat ratio Lud. Rom.& ita conſu- luit conſil. cclxxi. In caſtro uerò nõ exempto poſſet teneri d.opinio, quod nota, quia quoti die occurrit. In quantũ in iſta concluſione Abbas dicit, quòd in caſtris ſubiectis ciuita- ti, ſolet mitti uicarius qui cognoſcit uſque ad CCc. ſolidos, cauſas uerò grauiores remittit ad ciuitatem: intellige Abb. loqui de ciuitati bus quæ ex conſuetudine omnimodam ha- bent iuriſdictionẽ, de quibus per gl.in d. l. fi. C.de præſcript. longi temp. alias de iure com muni iſta caſtra nõ habent aliquã iuriſdictio- nem, ut per Bar. in I. i.§. cùm urbẽ. ff. de offi. ræfect. urb.& coram iſtis uicarijs procedit᷑, quãuis libellus ſit ineptus, quia ut plurimũ ſuntlaici& ignariiuris, ut per Bal.& Salic. in auth. niſi breuiores. C. de ſenten. ex peric. re- cit.& Alex. conſ.Ixi.penul. col. in ij. Quar- ta concluſio eſt,fquòd qui præeſt uniuerſita- ti non habenti territoriũ, nõ dicit᷑ habere me- rum imperiũ.l.fi. C. de iuriſd.om.iud. ſed ſo- lùm cognitionẽ circa illam artẽ de qua ſunt collegiati. Fallit in Rectore ſeu in Doctore le gẽte.auth.habita.C. ne filius pro pat. licet nõ ſeruet᷑ de conſuetudine. Tuadde aliam fal- lent. in caſu l. ex eo. C. de agent. in reb. lib. xij. ubi nedum cõcedit᷑ merũ imperiũ, ſed etiam delegat᷑: quod eſt notabile. Contra prædi- ctam cõcluſionẽ facit, quia talis poteſt ſtatue re,& ſic condere legem, utibi per Bart.& in l.omnes populi. in ij. quęſt. primę partis prin cipalis.ff. deiuſt.& iure. Bal. in 1.ij. C. de con ſtit. pecu.ergo habec merũ imperiũ. Reſpon- de uts dixi, quòd condere ſtatutũ, nõ eſt de mero imperio, quicquid præſupponat Bart. in d.l.imperium.& in d. l.i. ubi Alex. ff. de iu- riſd.om.iud. Aduerte tamẽ quia licet colle- iũ Doctorũ poſsit facere ſtatuta, nõ tamen poteſt aliquid de nouo ſtatuere ultra ueterẽ conſuetudinẽ, per quod grauent᷑ deinde alij qui ſunt admittendi, ſecundũ Bal. in d. auth. habita.in ij.col. Et propterea, in contingen- tia facti, dixi quòd collegiũ medicorũ qui ſta tuerunt, ne quis in illud admitteret᷑, cuius pa ter artẽ uilem exercuiſſet, nõ potuerat iſtud facere, niſi tale ſtatutũ confirmaret᷑ à princi- 93 94 pe. Vltimo, tin quantũ Abbas hic dicit, q́d 95 excõmunicatio eſt meri imperij, ſecundum Innoc.in c. tranſmiſſam, de elect. niſi quan- do infligeret᷑ in fauorẽ priuatũ, puta in pœ- nam cõtumacię in cauſa pecuniaria: quia tũc ſecundũ eum, erit mixti imperij. Idem tenet in c.cùm contingat.j de foro compet. Adde, quòd Jaſon in d...imperium. tenuit, ꝙ in iſto Ssss z ———qꝑ· 5 ———— 96 57 98 59 49 Arg in c. cum non ab hom. 2 ultimo caſu ſit iuriſdictionis,& ſic expediat officio mercenario:quod fortè eſt uerius, ſe- cundum definitiones per me ſuprà traditas. t Sed uidendũ eſt, cui pœnę æquiparet iſta excõmunicatio:& uidetur quòd æquiparet᷑ morti.c.per uenerabilẽ, ubi Abb. qui filij ſint legit. c. i. ĩ de homicid.& c. i. de fur.& facit, quia iſta eſt maxima pœna quæ imponat᷑ de iure cano.ſecundũ Innoc.in c.qualiter.. ad corrigendos. de accuſ. Et eſt ratio, quia occi dit animã, ut not. in c. cùm infirmitas. de pœ- nit.& remiſ.Alibi gl.in§.minor. Inſti.de cap. dimi.dicit, ꝙ ęquiparat᷑ interdictioni aquę& ignis,& conſequenter etiam deportationi:& ita tenent Ang. Alex.& moder. in l. Gallus. 5.& quid ſi tantũ.ff. de lib.& poſthu.& uidet᷑ probari in c.ſicut.xi.q.iij.cum tribus ſeq. Idẽ tenet Angel.in diſputatione incip.duo ad in uicem litigantes.in i.col. Alibi gl.in c. paſto- ralis. j de appell.dicit quòd æquiparat᷑ relega- tioni:& illã gl. ſingularẽ dicit Card. in c. per pendimus. ſde ſent. excõm.& ſequitur eam Abb. ibi.Bar.inl.ij.ff.de pub. iud. dicit, quòd non eſt pœna capitalis, ex quo excõmunica- tio eſt medicinalis.c.i.j de ſent. excõm, in vi. & ſequunt᷑ ibi Ang.& Imol. Sed Abb. ſuprà uidetur innuere, quòd excõmunicatio ſit mi noris gradus meri imperij,& ſic æquiparet modicæ coërcioni. c. ex literis. de offi. dele. & ita expreſſe tenet hic, dum dicit, quòd cõ- petit quibuslibet ordinarijs iuris canonici, e- tiam inferioribus.& ſic iſtæ doctrinæ uident᷑ inuicem contrariari. Quid tenendum? Puto diſtinguendũ:quia aut loquimur quo ad ani mam,& uidetur æquiparari morti,& eſt ma- xima pœna,& regulatur ſecundũ naturã de- licti propter quod infligitur. Aut loquimur ex ſe, quo ad poteſtatem inferẽtis,& uidetur uerior opinio Bar.& etiam Abb. hic. Non 10 20 30 obſt. quòd quidam moder. reſpondentes ad 40 rationem Bar. in d.l. imperium. dicunt, quòd quando excõmunicatio ferturà lege in pœ- nam delicti, non dicitur medicinalis:quia re- ſpondeo, quòd imò etiã tunc fertur pro con- tumacia:quia Canon intendit monere, quòd quilibet abſtineat ab eo, propter quod excõ- municat, ſecundũ Card, in d. c. perpẽdimus. in iij. quęſt. Vnde ſi quis uelit ſe corrigere ex ſolo crimine, nõ eſt excõmunicandus. xi.q. iij.nemo.Innoc.in c.i.j de exceſſ.pręlat. unde etiã tali caſu dicit medicinalis.¶ Et propterea ſi quis in morte pœniteat, quo ad Deũ nõ ha bet᷑ pro excõmunicato, ut not. in c. à nobis. ij. Ide ſent. excõm.& per Imol.in J. ij. fIdem de iniuſtè excõmunicato.xxiiij.q.i.c. quodcun- que. per Card.& Abb. in c. ab excõmunica- to.⁊ de reſcript.Et nõ debent etiã Prælati eſ- ſe faciles ad excõmunicandũ pro re leui, pu- ta pro furto gallinę.xi.q.iij. nullus. et per Card.in d.c.perpẽdimus. quod male ſeruat hic. 50 D.AND. AL de iudicijs, coment. In cap. cum non ab homine, argumenta 4 Imperatori uel regi noneſt licitum iudicare cdericos 2 An quod clerici non poßint iudicari à laicis princidbun ſit ita diſponente iure diuino, an de iure poſttiuo tant 3 Pabpa non poteſt ſe ſubmittere iudicio principis fruan⸗ 4 DVDominus laicus cognoſeit de cauſa feudi inter uuſclosſi 45 quamuis clericos.& num. 5.6. 5 7 Si ſtatuto concedatur aliquod priuilegium lerico haben- do in foro ciuili, nõ trahitur ad eũ qui ſt ſchiſmaticus 8 Clerici etiam in minoribus gaudent priuilegio fori. 3 ↄ Statutũ diſponens, quòd dans damnum ſeu turbans in poſ. ſeßione puniatur in centũ,& ablata reſtituat, nona. bet locum in eo qui turbauit tantum,& nihil abſtilit. 10 Ludæi uſurarij maniftſt teſtamentum ualet. Limita ta- men ut num. 1i. 12 Clericus deponitur pro crimine fur t. 13 Degradationem fieri in ſubſidium, quoniam eccleſta ipſa non poteſt inferre condecentem pœnam. 14 lIus canonicum habet furtum pro grauiori delicto, quim ꝛs Clericus deponitur pro crimine periurij.(ius ciuile. 16 Depoſitus pro crimine graui non perdit ipſo iure priuie- gium fori niſt interuenerit acualis degradatio. 17 Crimina omnia quæ impediunt ordinis executionem poſt peractam pœnitentiam, dicuntur grauia. 18 Clericus incarceratus nõ relaxatur etiã cum fideiuſſore‚ſt exceſſus eſt enormis, uel alia rationabilis cauſa ſuadet. 19 Quotieſcunq; clericus eſt ſuſpectus de fuga, nõ ſimplicter ſtandum eſt fragilitati cautionis, ſed debet detineri. 20 Detentio in monaſterio eſt magna pœna de iure canonico, & æquiparatur damnationi in metallum. 21 Eccleſta ubi non habet pœnam correſpondentem delici, tunc clericus debet degradari,& tradi iudici ſeculari. & num. 22. 23.(ritatem rationis. 24 In delictis odioſts& pœnalibus fit extenſio propter maio 25 Dictio Alius, refertur regulariter ad ſimilia tantum. 26 Vbicunq; de iure ciuili in aliquo delicto reperitur impoſt ta pœna mortis naturalis, de iure canonico ſuccedit de gradatio,& traditio iudici ſeculari.(tur. 27 Reiterans baptiſma, de iure ciuili ſummo ſupplicio affigi- 28 Familiares principis iniuriã prouincialibus facientemor te puniuntur ſecundum leges. 29 Falſificans literas principis, de iure ciuili morte bunitur. 30 Cum depoſitus& excommunicatus adhuc eſt incorrigibi- lis, eccleſia non habet ultrà quid ficiat. Ibid. Nouus intellectus Alciati in hoc capituliu cim nõ ab hom. 31 Si quis ſemel deliquerit,& ſit punitus pœna condigna& iterum delinquat, primum maleficium punitum ſemel non aggrauat ſequens. 1 32 Si ex forma ſtatuti aliquis pro tribus fůrtis debeat moro quamuis ſoluerit pænam primi&ſecundi furtistamen pro tertio ſuſpendetur. 3 33 Cum quis fecerit duo delicta ſamul, nõ habebuntur niſtpro uno.& num.34. 35.36.37. 40. 41. 42.. 28 Si quis per triennium ſaltem fuerit bonus non preſumitur quoòd uelit reuerti ad delictum prius faclum. 39 Cum quis olim cõmiſit homicidii, ſt deinde detegatur tali homicida, nõ erit morte afficiendus, ſed leuiori pœnd. 43 Præcedentia magis influunt in ſequentia, quam ecouurd. 44 Si quis commiſit aliquod delictum de quo habuerit gr 17, ſdeinde reiteret ſecundagratia nõ ualet, mſirinecp fuerit certificatus de priori delict. 4s An laico liceat capere clericum,& captura teneat& nus 46. 51. 52. 53.58.72.76.77. 80. eA 47 Vhi aliquis delinquit contra ea quæ ſunt prohibita vſ aino, tunc non excuſatur à dolo, niſiprobauerit in e 4. 0 num. 4 lvueſdiuauee lulun potſt ecre b Cpituum o ſa — 3 dacunq maten 1nn a fjſetu s aubaliqui utllier cfiſet manaum. H unlo diltio bcriali enti uperior. 9 9 itiniruruſico, G ddeum iter arnplat ttlionem cum au llilexrequiri ſpeciul in ltuuuno poteſtopp Cpurapeſone difhci i helimiur dolus ineo, hit multa debita. y gpoſtaebiltcõtraltac egrdebitũo nõ po u gtaliqus ineidat incri Fabtineat per alig tetucici. Inu umſtatutumſi ſio non tamen clern ang guando ex depre trceucüſczalo V Vuunio gui capiurin nauſeſůunelican iſſtljuaunurerasn tum nſtat minus⸗ ſaß Ingotorio dieitur reuga F äikprhenſoſtfic li inaucitur infimi lunſimplieter depr her hoc dicitur man A Njininalb,ex infmi onffſio eruuitidl ſdentiar 1 ecl d 9 de cwen b un lazſuhahe etiann machaſtinipp dgrauubui deliti 0 chucfi 1 7 i 3 tdetr, 3 cli inc Khen bnramei 1 39— Onun,n upginſi ns leno aele rocinimgerinf ne grauiwy geriii i uemnitalgulj a impeciuntorini amim ntiam deuntu gauu uennluan tümfliß miguel lircimaaliaſ ascfſihr Kgwitze ilrai cutoni ſackhatin rio eſtmagu penatkimtan demnationin metalmn bet pœnan cynymnandi bet cegraaan C ralitan (tiumnen deralhujſt etnufm nur regulcnitr aiſmmlutan uil in aliuockliprxxniyi naturdli,deiun cmuiiyſat aditio iudidſtauli. ade in culiummoſgy is rnumuproumnillinſar cundumſcgal. princpio intaünmee ercommunictalnujfirn hiletulnigtißit. gliaiin rxaßiuiäm ueri, Oſtpuüngnuni pun blitrdt a inm nulfam gnte + 90 91. 92.93 95 96 98 99 101 103 104 106 107 108 109 110 111 112 133 115 4¹47 ſm. Gum as. Quando aligs fůcit illud qdeſt de genere prohibitori, licet ali- quo ſingulari caſu permittatur, tamẽ præſumitur in dolo. Qui ficit quod non debet bræſumitur in dolo. n quibus caſibus clericus poßit uerberari.& num. rs. licet mihi non ſolum meipſum defendere ab inſidiatore, ſed e- tiam eum capere propria autoritate,& ad iudicẽ ducere. & num.é57. vbi agitur de publica utilitate, aliquis incĩarceratur, etiam non expectato præcepto iudicis.& num. 60.61. Qui portat arma, præſumitur habere malum animum. dit ne laico licitum, ſi clericus repugnet capientibus, eum uerbe rare.& num. 64. Diclio aduerſatiua, uerò, repetit eandem qualitatem. capitulum poteſt facere aliquam utilem cõſhtutionem de rebus eccleſiæ, etiam abſente epiſcopo. In quacunq; materiafit talis extenſio, ut habeatur pro fictv il- lud, ꝗd quis fuiſſetueriſimiliter facuurus, ſi de eo cogitaſſet. Quando aliquid utiliter agi ur, præſumitur uel eſt, ac ſi præ- ceßiſſet mandatum. Quando dilatio periculum allatura eſt, non expectanda eſtli- centia ſuperioris. ifiat iniuria ruſtico,& ipſe proteſtetur ex parte prætoris,& ad eum iter arripiat, habetur ac ſia principio feciſſet pro- teſtationem cum autoritate iudicis. Vbi lex requirit ſpeciale mandatu, ſufficit ratihabitio. Fugitiuus nõ poteſt opponere exceptionẽ incõpetentiæ iudicis Captura perſonæ difficilius conceditur, quàm rerum. Præſumitur dolus in eo, qui ſciens ſe non eſſe ſoluendo, contra- hit multa debita. si poſt debita cõtracta clericus dolo feciſſet, ne poſſet ſoluere in tegrũ debit, nõ poſſet uti beneficio c. Odoardus. An aliquis incidat in crimen priuati carceris, ſi capiat fugitiuii & detineat per aliquot horas, deinde relaxet, nec præſen- tet iudici.& num. 82. 83. 84. 85. 86. Quamuis ſtatutum ſit, quòd ſcholaris teneatur iurare Rect ri ſuo, non tamen clerici tenebuntur. An& quando ex deprehenſione ſurgat notorietas, ita quòd de prehenſus abſq; alio dicatur conuictus. Quando quis capitur in ipſo actu delicti paucis aſtantibus, erit manife ſtum delictum:ſi multis, erit notorium.& num. ↄ4. Si ſit aligua uniuerſitas modica, non poterit quid in ea eſſe noto rium, niſiad minus hoc ſciatur per decem homines. In notorio dicitur reus abſq; alia probatione conuictus. Si deprehenſio ſit facta paucis aſtantibus, oritur indiciu: ſi mul- tis, inducitur infimia. Vide contrarium num. 97. luuenis ſimpliciter deprehenſus in domo pulchræ mulieris, nõ per hoc dicitur manife ſtus adulter. In criminalib. ex infamia nemo regulariter punitur ad torturã. Confeßio extraiudicialis ficta etiam à non deprehenſo facit in dicium.& num. 100. Statutum puniens aliquid in termino, cenſetur etiam puniuiſſe in ula.& num. 102. Mulier deprehenſa in oſculo debet perdere dotem, ſicut ſi eſſet in ipſo adulterio. An habeatur pronotorio delinquente qui fuit deprehenſus, ſed deinde elapſus eſt& fugit.& num. 105. Semel bannitus poteſt pluries de nouo banniri. Præcedentia recipiunt interpretationem ſecundum ſequentia. Qucæ etymologia anathematis ſit. Anathema quid differat ab excõmunicatione. Eccleſia habet etiam pœnam exilij.(delictum. Pœna depoſitionis pro homicidio impoſita nõ purgat in totum Pro grauibus delictis,& pro quibus lex imponit depoſitionem, adhuc fit detruſio in monaſterium. An clericus incorrigibilis ſunpliciter qui eſt depoſitus, ſiue rei- teret eadem delicta ſiue alia, per hoc efficiatur de foro ſecu lari.& num. 114.123. Vbicunq; iuxiſdictio non competit alicui regulariter, ſed in ca- ſu certo qualitatis tantũ, ila qualitas eſt prius uerificanda. dc iudicijs. 4¹9 116 Notorium in uno iudicio, non eſt in alio. num. u⁊. 1us Vbi aliquis ibſo iure incidit in pœna, licet requiratur ſente tia declaratoria, ſi tamẽ ſine aliqua declaratiãe fiat execu tio, nõ per hoc erit iuri cõtraria. et nu. 119. 120. 121. 122 124 Quamuis non requiratur manualis traditio, debet tamen degradatio fieri præſente ſeculari,& relinqui illi reus. 125 Quis dicatur incorrigibilis.& num. 126. 127.128. 129 Prælati nõ debent habere cærceres ita arctos, quod in eis in cluſtueriſimiliter morerentur, alias eſſent irregulares. G num. 13 0. 131. S V M NON A B HOMINE. Noto primò, tquòd etiã Impe ratori uel regi nõ eſt licitũ iudi- lcare clericos. fa. tex. in c. clerici. Ns. eo.& in c. ſacerdotibus. xi. q. i & quod per illum tex. notat Siculus in c. cleri ci.Sed in contrariũ facit l.omnis.& totus tit. C. de epiſ.& cler.& C. de ſacroſan. eccleſ. ubi Imperator poſuit etiã conſtitutiones loquen 20 tes de clericis,& ſic uidetur quòd clerici ſub- iaceant iuriſdictioni ſeculari, quia aliàs illę le ges nobis ſeruirent de nihilo. Alber. de Roſ. in rub.C. de ſacr.ſan. eccleſ. mouet difficulta tem,& cõcludit, quòd illæ leges nihil ualent, ex defectu poteſtatis ipſiusſtatuẽtis, licet ubi nõ cõtradicant canonibus, ſint ſeruandæ, ꝗa Papa uidetur eas approbaſſe:& ita etiã tenet Abb.& eſt cõmunis cõcluſio in c.eccleſia ſan ctæ Marię. 3. de cõſtit. Sed nunquid quòd 30 clerici non poſſunt iudicari à laicis principi- bus, ſit ita diſponẽte iure diuino, an eſt de iu- re poſitiuo tantũ: Et uidetur quòd ſit de iure diuino, per tex. in c. ſi Imperator. xcvi. diſtin. & in c. ita dominus. xix. diſtin.&ita eſt cõmu nis opinio, ut per Feli. poſt Card.& alios in c. ij.de maior.& obed. funde Papa nõ poſſet ſe ſubmittere iudicio principis ſecularis, ſe- cundũ aliquos moder.in d.c. eccleſia. de quo etiã habetur in I. eſt receptũ.ff. de iuriſd.om. 40 iud. Sed tu aduerte, quia iſta concluſio eſt du bia propter epiſtolam Petri primã, ubi ad ſa- cerdotes ſcribẽs inquit:Subditi eſtote domi- nis ueſtris, ſiue regi, tanꝗᷓ præcellenti, ſiue du cibus ab eo miſsis. Et tranſumptiuè adducit per Ambroſiũ in Canone, magnũ. xi. q. i. un de uidetur ꝙ imò iſtud ſit de iure poſitiuo,& propterea in eccleſia primitiua Principes iu- dicabant clericos, ut apparet in dictis legibus Codicis,& in I. i. ij.& iij. C. de epiſ.& cler. quę so ſunt leges Conſtantini, cuius habetur mẽtio in d.c.ſacerdotibus.licet iſtud deinde fuerit immutatum,& bene. Fallit iſta concluſio in feudalibus: quia dominus laicus cogno- ſcit de cauſa feudi inter uaſallos ſuos, quam- uis clericos.c.cæterum,. eod. Et propte- rea uidetur quòd ex cauſa poſſit princeps cõ pellere Prælatos qui habent feudum aſe, ut ſoluãt talliam pro comparando exercitu, uel quia natus ſit ſibi filius, uel ſimili cauſa, pro- 6o ut poteſt compellere cæteros uaſallos, ut no- tatur in J.placet. ubi Aret. C. de ſacroſan. ec- cleſ.Et eſt ratio, quia uaſalli clerici eodẽ mo- do tenent᷑ uerſus dominum, ſicut laici, ut per Bal. in. fin, ad fin. C. ſine cenſu uel reliquis, 8888 4 10 11 12 45 ijcimus mentẽ legis, ut nõ habeat locũ extra illam qualitatẽ, ut eſt gl. notab. in l. mancipia. in uerb.uocandũ.C.de ſer.fugit.ubi lac. Bu⸗ Fulg.& Paul.de Caſt. inferũt ad ſtatutũ onẽs, ſquòd dans damnũ, ſeu turbans in poſſeſsione, puniatur in centũ,& ablata reſti tuat, quòd nõ habeat locũ in eo qui turbauit tantũ,& nihil abſtulit, ex quo tali caſui illud uerbũ, reſtituat, nõ cõuenit. Refert& ſequit Soci.cõſ.lv.in ij.col.& in l.i.õ.ſi quis cccc. ff.ad Trebell.& latè exornat Feli. in c. nõnul li. in prin. in pen. chart. S de reſcrip. Ego idem teneo in c.accedẽtes.col.ij.j.de præſcrip. Ad idem facit qᷓd not. Aret. conſil. elviij. copioſe. in ult.col.ubi notabiliter cõcludit, fualere te- ſtamentũ Iudæi uſurarij manifeſti, quia talis nõ uidetur cõprehendi in c. quanqᷓ;. de uſur. in vi.ex quo pœna eccleſiaſticæ ſepulturę im poſita manifeſto uſurario per illum text. non conuenit Iudæo. Idem etiã conſuluit Socin. conſil.cxix.in iiij. Nec obſtat tex. in§.& de bet. quia ibi regula erat generalis, ex qua in- ferebatur deinde ad quoddam exemplũ, q́d meritò nõ debuit reſtrin uulgo.ff. ꝗd ui aut clam. la qualitas nõ eſt in exemplo, ſed in ipſa regu la, ſeu in narratione facti principalis. Etiſtud nota, quia in practica eſt utile pro interpreta tione ſtatutorũ. I Limitatur iſtud notabile, ut nõ procedat in clerico negociatore admo- nito. c. fi.de uita& honeſt. Et idem in clerico non portante habitũ, qui ter fuit monitus, ut per Alex.conſil.viij.in i. uol.& conſil. Ixi. in iiij.per totum.& per moder.hic. NOTà tertio, ſquòdpro crimine furti, cle ricus deponitur: nam furtũ& rapina ſunt de grauioribus delictis.. nunc autẽ. xxv. diſt.& per Abb. in c. cùm cõtingat. in vij. col. j. de fo ro compet. Sed tu cogita quomodo iſte text. poſſit procedere:nam de iure ciuili pro furto non imponitur niſi pœna dupli, uel quadru- ere regulã. l. i. 6, ꝗ́d ed in caſu noſtro il 10 20 30 40⁰ 50 60 „„ Alciati in c. cum non ab hom. 6 Secundo fallit in clerico hæretico uel ſchi ſmatico, quia talis non habet priuilegia cleri corum, ut notãt Bal.& Paul. de Caſt, in l.om nes.§.i.per illũ tex. C. de epiſ.& cler. Et pro- pterea ſi ſtatuto concedat᷑ aliquod priuilegiũ clerico habendo in foro ciuili, nõ trahitur ad eum qui ſit ſchiſmaticus:& de hoc eſt dicen- dum prout habetur in c. cùm ſecundũ.& in c. ut inquiſitioni.j.de hæret. in vi. NoOTA ſecũdo, fquòd clerici etiã in mino- ribus gaudent priuilegio fori, ſecundũ Ho- ſtieñ.in c.cũ contingat.de ætat.& qualit. Sed Abb. hic dicit, quòd licet iſtud dictũ ſit in ſe uerum, nõ tamen eſt de mente tex. dum j di- cit, ꝙ ſunt deponendi: nam iſta qualitas depo ſitionis, nõ cõuenit huiuſmodi clericis. De- cius tamen contra Abb. tenet: quia cùm tex. in prin.generaliter loquat᷑, nõ debet reſtrin- gi, ex eo ꝙ qualitas inferius arctatur, quæ nõ cõuenit, per tex. in l. regula.§. licet. ff.de iuris & fact.igno.& per Imol.in. ſi ita quis.. ea le ge.ff. de uerb.obli. Adde ꝙ opinio Abb. uide tur uerior, quia ex qualitate in lege poſita cõ G lies uerdaganenwnnahen wpaaran 1a; quæ applicatur fiſco, pro- ut declarat Bar. inl. fin. ff. de priuat delict etiã fuſtigatio.auth.ſed nouo ure. C de 5 Deiure uerò canonico, in foro conſcie u“ non habet locũ neqh iſta pœna dupli uel qua- drupli, ſecundum gl. xij. quæſt.ij. c. fraterni- tatis. Bart. in l. poſt deciſionem. C, de furtis cum concord. per Iaſ.in§.ſed iſte.Inſtit de 2. ctio.& ſic tex. hicuult quem poſſe degradari pro delicto, quod tamẽ aliàs nõ habet pœnaã corporalem: quod uidetur cõtra Innoc. inc qualiter. el ij.j de accuſ.& Abb. in.quodſe dem. S. de offi. ord. ubi uolunt degradationẽ æquiparari morti. Augetur difficultas; quia iſta degradatio fit in ſubſidiũ, quando eccle- ſia ipſa nõ poteſt inferre cõdecentem pœnã. c. i. j.de pœn. in vi. Sed in furto uidetur quod poſsit, ex quo ius fuſtigandi competitetiam eccleſiæ. c. in archiepiſcopatu, de rapt. Potes reſpõdere, quòd text. procedit in clerico, qui propter potentiam ſuam non poteſt corrigi ab eccleſia, unde meritò remittitur, ut ſubeat pœnas iuris ciuilis.& iſte intellectus ad hũc tex.eſt de mente Doct,& firmatur perAbb.j. Sed iſtam ſolutionẽ non tenebo, quia nimis reſtringit tex. ſicut etiam ſidiceret᷑, quòdtex. poteſt intelligi in fure famoſo, quia tales pu- niuntur etiam corporaliteriure ciuili, ut per Bart in I. capitalium.. famoſos. ff. de pœniis, Idem ſecũdum ius nouiſsimũ feudorum, in quo quis pro furto quinq; ſolidorum ſuſpen ditur.. ſi quis quinch. in c. i.de pace tenen. ſe- cundum unam opinionem. Sed tamen iſta re ſponſio nõ tollit difficultatẽ, quo ad ius cano nicum. Quare dic, tꝙ ius canonicũ habet fur tum pro grauiori delicto, q́; ius ciuile, quia cõ ſiderat delicta ſingulorũ ut corrigant᷑,&pœ- niteant, ad finem ſaluationis animæ ſuæ. d.5. nunc autẽ.xxv. diſt. Vnde cuùm cętera delicta ex pœnitentia animi quo ad Deũ tollant᷑, fur tumuerò nõ, quia requiritur quòd fiat reſti- tutio rei ablatę, regula, peccatũ. de reg. iur. in vi.ſequitur furtũ etiã eſſe graue delictũ, quia difficulter remittitur. Sed ius ciuile conſide/ rat principaliter rigorẽ publicæ diſciplinæ: l. licitatio.§. ꝗd illicitè. ff. de public. unde punit adulterum graui pœna. l. Claudius. ff. dehis quib. ut indig. quia tale delictũ eſt contra bo- nos mores:furtũ uerò leuius, quia eſt contra pecuniã:& plus curauit de bonis moribus,q́ de pecunia, prout etiã dicũt aliqui Theologi quod nota contra ſtatuta imponentia pœna capitis furibus,& pęnã pecuniariã adulteris. NOTA quarto, t quòd pro crimine periu- rij quis deponitur, ſecundum Abb.& Dock. hic:& tali etiã aufertur beneficiũ. c.quer ela⸗ de iureiur. Fortius tenet Siculus hic, quodil lud perdit ipſo iure. arg. d. c. querelam. ibi præſcripta eccleſia remouẽtes. quæ lelha ſpiciũt executionẽ facti, unde præſup onũ remotionẽ ipſo iure factam.c. fin. ubi Butri S. de poſtul.ꝑer moder.in c. ij.de reſcrip. A4 de quòd imò nõperdit ipſo iure, ſed isqu ſcientiæ il interuenerit⸗ iſtin c. dictum. c. Acæteros hic. Q Abbin cat liclen tioiudicis:& cõl is quando uelit nmen qualitatib. biper eum, ex qui cimine graui.oti Vdetquodomnia ci ciis executionẽ dcuunt grauia, ut neprin S de renunr na& etiam referu penſatiõe, õiuxte Gredequohicper mnt quodiniſtis, tusnõ eritrelaxãd endum tex inc. lba iubiclericus celliseſtenormis l cauſa ſuadet, E Ecauſa, interimd ) oquincz ſolionmih nq; in ciidepacctha- dinionem decman difficultaté quosdiua tq ius canonicopitt delicto,qiusciulegui gulorã utcorigniy ſaluationisanimellet ſt Vnde cimcgteati imi quoad Deutltii arequirtur qudtni egula peccatũdengu cuã eſſe grwecllci 4²1 tur ſententia: quia iſtud eſt regulare in omni bus delictis, ut per Felinũ in d. c. querelam. Non obſtat tex. in illis uerbis, remouentis &c. quia ultra reſponſiones Decij, quæ de fa ciliimpugnari poſſunt, dicitur, quòd illa uer bapoſſunt etiam referri ad executionẽ iuris: & iſta interpretatio eſt accipienda tanqᷓ́; con- ueniens regulæ. fa. tex. in l. cùm poſteaq́;. ubi moder. C.de pactis.& poſſunt illa uerba im- ortare canonẽ ferendæ ſententię, nõ autẽ la tæ, de quo per gl. xi. quæſt. iij. irritum.& inl. in criminali. C.de iuriſd.om. iud. cum cõcor. alias, ſi uera eſſet opinio And. Siculi, ſequere tur quòd etiã homicida ipſo iure perderet be neficium, per tex. in c. miror.. diſtin. ibi, ſa- de mudicijs. 10 cerdotio priuatus, quæ uerba reſpiciunt exe cutionẽ facti,& tamẽ iſtud nõ eſt uerũ, quia requirit ſententia.c.clericis.j. ne cler. uel mo na.& eſt cõmunis cõcluſio in c. inquiſitionis. in prin.j. de accuſ.Et ſic apparet, ꝙ illa regula de qua hic per Barba. nõ eſt ſemperuera. 16 NoTA quinto, fquòd depoſitus pro crimi 17 718 19 ne graui, nõ perdit ipſo iure priuilegiũ fori, niſi interuenerit actualis degradatio. Ixxxi. diſtin. c.dictum. c.ij.de pœnis, in vi. per Abb. & cæteros hic. Quę autẽ ſint crimina grauia, Abb,. in c. at ſi clerici. 5. eod. dicit eſſe in arbi- trio iudicis:& cõſequenter erit in arbitrio e- ius, quando uelit deponere aliquem, attentis tamen qualitatib. aggrauantibus, de quibus ibi per eum, ex quo depoſitio non fit niſi pro crimine graui.c.tuæ. ubi Abb. j. de pœn. Ad- detquòd omnia crimina, quæ impediunt or- dinis executionẽ poſt peractam pœnitentiã, dicunt᷑ grauia, ut dicit Butrius in c. niſi. in fi- ne prin. S. de renunc. ubi enumerat illa crimi na:& etiam referunt̃ per Specul. in tit. de di- ſpenſatiõe.õ. iuxta.uerſ.ſunt quoq; irregula- res.de quo hic per Aret. Et propterea infe- runt, quòd in iſtis caſibus clericus incarcera- tus nõ erit relaxãdus etiã cum fideiuſſore, ſe- cundum tex.in c. ſi clericos j.de ſent. excõm. lib. vi. ubi clericus non relaxatur quando ex- ceſſus eſt enormis, uel quando alia rationabi lis cauſa ſuadet. Et puto quòd ſit rationabi- lis cauſa, interim dum diſputatur, an indicia ſint ſufficientia ad torturã:nam eſt ueriſimile quòd clericus fugeret, ut euitaret torturam: quia eſt ueriſimile quòd quis fugiat metutor turæ, ut per Aret. in ij. col. fa. ꝗd not. Bart. in lii. ff. de cuſtod. reor. Feli. in c. legebatur. 5. de maior.& obed. Ang.in tract. malef. in uerb. fama publica. in x.& xi. quæſt.& facit, fquia quotieſcunqʒ clericus eſt ſuſpectus de fuga, nõ ſimpliciter ſtandum eſt fragilitati cautio- nis, ſed debet detineri, ſecundũ Cald. conſil. xxi.de regularib.& Gemin. in d. c. ſi clericos. 20 Et idem puto ubi ueniret imponẽda magna pœna, puta detentionis in monaſterio: nam tunc delictũ dicitur graue, ut per Bar. in l. le- uia. ff.de accuſ. Salic. in l. i. C. de requir. reis. Guido Pap.in deciſ. Delphin.q.ccccxxix.& infra etiã dicetur aliquid:& tali caſu ſatis dice tur clericus ſuſpectus de fuga, arg.c. ut famæ. 20 30 4⁰ 50 60 422 ſ.de ſent. excõm. Nam talis detentio in mona ſterio, eſt magna pœna de iure canonico, un de æquiparatur damnationi in metallum, ſe- cundum Abb. in c. quod ſedem. deoffi. ordi. NOTA ſexto, ibi, fcùm eccleſia nõ habeat ultra quid faciat. quòd ubi eccleſia nõ habet pœnam correſpondentem delicto, tunc cle- ricus debet degradari,&tradi iudici ſeculari: nam tunc eccleſia dicitur nõ habere ulterius quid faciat. Ex hoc infertur ad quæſt, di- ſputatam per Abb. an iſte ordo hic traditus, ſit ſeruandus in clerico qui ualde enorme de lictum cõmiſit: puta, quia per proditionem interfecit aliquem alium ſacerdotem, ut ei au ferret pecunias: nam non uidetur quòd ec- cleſia habeat pœnam condecentem huic deli cto,& propterea non debet expectari utpœ- niteat, ſed debet degradari,& tradi curiæ ſe- culari.& ita tenuerunt Abb. in c. aut ſi cleri- ci.in prin. in penult. col. 5. eod. Anchar. hic, & in regula, ea quæ. in xix. quæſt. de reg. iur. in vi.& in cõſil.clvij.ex narratis in facto.cum concord. Pro qua opinione adducit text. in c. i. j.de homicid. inducendo ut per Abb. ibi. Ad idem facit c.nouimus.j.de uerb. ſignif. u- bi clericus degradatur, non quòd ſitincorri- ibilis, ſed quia cõmiſit damnoſum& dam- nabile delictũ. Ad idem facit ratio:ſquia nos uidemus, quòd falſarius literarum Papæ de- gradatur, non ſeruata forma iſtius text. ergo idem in delictis maioribus& ualde ſcandalo ſis:tunde etiã in odioſis& pœnalibus fit ex- tenſio, propter maioritatem rationis, ſecun- dum not.per Alex.in auth. non licet. C. de li ber. præter. Contrarium tenuerunt pleriqʒ moder. in d. c. at ſi clerici. pro qua opinione inducitur per eos iſte tex. ponderando quòod loquatur per uerba generalia, ſiue quibuſcũ- que criminibus:& ſic debet intelligi etiam de delictis ualde enormibus. Eodem modo dicit Aret. hic, quòd text. noſter requirit duo, ui- delicet quòd incorrigibilis ſit,& quòd eccle⸗ ſia non habeat ulterius quid faciat, ergo non ſufficit alterum. Puto in puncto iuris eſſe ue- riorem opin. Anchar.& Abb. quę ſeruantur in pluribus locis de facto. Et moueor, quia non credo quòd iſtud capitulum poſsit trahi ad iſtos exceſſus ualde enormes, unde alia o- pinio non bene remaneret probata. Non obſtat inductio moder.dum dicunt, primum & ſecundum dictum textus uerificari etiam in delicto enormi, ergo etiam ultimũ,& ſic, quòd ultra enormitatẽ delicti requiratur in- corrigibilitas: quia negatur iſtud. Nam ſibe ne conſideretur reſponſio poſita in tex. quæ eſtattendenda, non autem uerba interroga- tionis, iuxta gl. in l. i. C. quando non peten. par. text. loquitur in furto, periurio, ſeu alio crimine. Certè illa uerba, alio crimine, non poſſunt intelligi de enormi. Iſtud probatur tribus ratiũculis. Prima, ſ quia dictio, alius, refertur regulariter ad ſimilia tantuùm. c. fin. ubi Archid. infra de pact.in vi. Bal. in l. fin. C. de his qui aà non domino. gloſ.in l. ſi fugitiui. 21 22 23 24 25 26 27 28 29 —x—-;—— 403 C. de ſer. fugit. Secunda, quia non includit maiora expreſsis. c. ſedes. 3. dòe reſcript. Ier tia, quia tex. dicit in ſingulari de crimine: ſed iſta delicta enormia habent in ſe plura crimi- na, unde dicuntur qualificata, ut not. in c. uir ginib.xxvij.q.i.per Paul. de Leaz. in Clem. i. de offi. ord.fa.l.ſi adulteriũ cum inceſtu.ff. de adult. Non obſtat etiam inductio Aretini: quia reſpondeo, quòd in caſu noſtri text. be- nie uerum erat, ex quo clericus erat incorrigi bilis,& eccleſia non habebat quid ultra face- ret: ſed caſus noſter non attingit᷑ in hoc text. ſed probatur per aliaiura.& itateneo. For tius dicit Anch.in d. cõſil. clvij. ſquòd ubicun que de iure ciuili in aliquo delicto reperitur impoſita pœna mortis naturalis, de iure cano nico ſuccedit degradatio,& traditio iudici ſe culari, per tex. in auth. ut cleri. apud prop.§. il lud palàm.& ita refert tenuiſſe Io. And.&In noc. in c. qualiter& quãdo.ij.j. de accuſ. Sed- iſta regula Anchar. eſt multũ periculoſa cle- ricis, ſecundũ Io. de Ana. in d. c. qualiter,§. ad corrigendos. in vi. col.& nõ eſt uera,& eam ibi reprobat Feli. Primò per iſtum tex. iun- ctal.iij.ff.de ſicar.& l. quãuis. C. de adult. Et iſtud fundamentũ fuit Abb.in d. c. at ſi cleri- ci. de quo per And. Sicul. hic in ult. col. Sed poteſt reſponderi, quòd ſicarius uel adulter nobilis, de iure ciuili non punitur morte, ſed deportat᷑. l. Claudius. ff.de his quib. ut indig. & clerici habent᷑ pro nobilibus, unde ceſſat ratio iſta. Secundo mouet Feli. pertex. in l. cùm uir. C. ad I. Iul. de adult. iuncto c. clerici. ĩ de exceſſ.prælat. Sed poteſt reſpõderi, quòd Imò pro crimine contra naturã, clericus po- teſt degradari, ut probatur in d. c. clerici. ibi, deijciãtur à clero. Tertio mouetur per tex. in c. tuæ. j. de pœnis. iuncta l. capitaliũ. 6. famo ſos. ff. eo. Sed poteſt, ut dixi, reſponderi pri mæ rationi. Quare tu fortius contra hanc re- gulam ultra eum inducas: Primò, fquia reite rãs baptiſma, de iure ciuili ſummo ſupplicio affligitur.l.ij. C. ne ſacrum baptiſma reiteret᷑. & tamen de iure canonico clericus ſolùm de ponitur, laicus excõmunicatur. c. ij. ubi Io. de Ana.j.de apoſta. Secũdo facit, quia malefi ci& incantatores de iure ciuili gladio feriun tur.l.ij.l. nemo. C. de malef.& tamen iure ca- nonico licet degradentur uerbaliter, non ta- men tradunt᷑ curiæ ſeculari. xvi. q. vij. c. ad- moneant. Abb. in d. c. at ſi clerici. in pen. col. Tertio facit,fquia familiares principis iniu riam prouincialibus faciẽtes, morte puniun- tur ſecundum leges, ut eſt text. in J. uniuerſi. C. ubi cauſ.fiſc.& tamẽ deiure canonico pœ na uidetur arbitraria, c. i.j. de exceſſ. prælat. Quarto facit, tquia de iure ciuili, falſificans literas principis, morte punitur: quia tale cri men dicitur graue. l. ubi. C. de fal.& tamen ſe cus eſt de iure canonico. c. ad audientiã. j. de crim.fal. præterq́; in literis Papæ, ut s dixi. Vltimo uidet᷑ ꝙ iſta regula ſit cõtra mentẽ Doct.cõmuniter, dum tenent, ꝙ quæ crimi- na dicant᷑ grauia, multũ reſidet in arbitrio iu- Alciatt in c. cum nonab hom. 10 404 dicis, ſecundũ Abb.& Doctt. in d. c. atſ cleri ci.& cõſequenter pœnæ etiã erũt arbitrariæ quæ regulant᷑ ſecundũ grauitatẽ criminũ m per Bar. in d. l. leuia. ff. de accuſ. Nõ eſt igitur uerum, quòd præciſe debeat iudex impone⸗- re pœnã degradationis, ubi leges imponunt pœnã mortis. Et ex hoc etiã confunditur opi nio Butrij in c. cũ dilectus.in vi. col. j.de pur- ga. uulg, ubi dicit, loco mortis impoſitæ per legem, ſubrogari depoſitionẽ per Canones unde teneas quòd iſtæ pœnę ſunt multũ arbi trariæ reſpectu criminũ, quæ aggrauant᷑ ſe- cundum qualitates poſitas per bb. in d. cat ſi clerici. Et hoc tenendo nõ obſtat ratio An- char. per tex. in d.. illud palàm. quia hodie il 20 30 4⁰ 50 60 le 5. eſt correctus, per text, in auth. ſtatuimus, ubi Bart. C. de epiſ.& cler. NOTA ſeptimo, Iꝙ quãdo quis depoſitus 30 & excõmunicatus adhuc eſt incorrigibilis, eccleſia nõ habet ultra quid faciat.Iſtud intel ligunt Doct. ut nõ procedat reſpectu pœna- rum, quia eccleſia habeat alias pœnas, puta perpetui carceris,&detentionis in monaſte- rio,& ſimiles: ſed quia iſte clericus propter potentiã ſuam nõ poterat capi, uelde carceri bus euaſerat.Sed iſte intellectus cõtinet ma- ximam diuinationẽ,& nõ poteſt procedere: quia potuiſſet eccleſia implorare brachiũſe/ culare,& eũ captũ ponere in firmiſſimis car- ceribus, c. ut famæ. j. de ſent. excõmu.&aliter etiã reprobat᷑ per moder.hic. Quarealiter in telligit iſtum tex. Decius hic, ꝙ iſta uerba, ec- cleſia non habet ultrà quid faciat, intelligant reſpectu cenſurarũ, de quibus s dixerat. Sed certẽè etiã iſte intellectus reſtringit tex.& sdi ctum erat nedum de cenſuris, ſed etiã depœ- na depoſitionis. Pręterea uerba ſequentiain tex. non conueniunt, dum dicitur, ne poſsit eſſe ultra perditio plurimorũ:& tamen ſide/ truſus eſſet clericus ad perpetuos carceres, ceſſabat iſtud periculum. Vnde tu dicas‚ad/ hærendo opinioni quam tenui in c. quodſe- dem.&. de offic. ord. quòd omnis detruſioad carceres, uel in monaſteriũ,& cæteræ pœnæ iuris canonici quæ irrogant clericis, nonim ponunt᷑ principaliter in uindictã delictorũ, ſed ad agendam pœnitentiã. c. nouimus. fde uerb.ſig.c.tuæ. j. de pœnis. Vnde cùm ſerua ta forma iſtius capituli, ſit præſumptio legis, quòdiſte nunquã pœnitebit, meritò eccleſa non habet ulterius quid faciat, unde eum no damnat ad carceres uel ad monaſterium, ex quo ſcit quòd nõ pœnitebit. Si uerdò nõ ſer- uetur forma iſtius tex.licet de præſenti creda tur incorrigibilis, tamẽ nõ tollitur ſpes, quin in futurũ poſsit corrigi:& propterea tuncno ceſſant alia remedia eccleſiæ. c. ut famæ. j de ſent. excõ. Etiſte intellectus eſt planiſſimus. NOTO ultimo ex text. in uerb. legitima ſe cundum Aret. hic, tquòd ſi quis ſemel deli 31 querit,& ſit punitus pœna condigna,& ite rum delinquat, primũ maleficium punitun ſemel, non aggrauat ſequens, ſed debet ili 1 tima puniri: ſecus ſequenspœna ſolùm legitimap pam emel inv. col,C. oßs iniij partel lmol in Clem pat Aretin tract. mal ſemabſtulit. Cat quæſt cxlix. And fuol Feli inc.ci vcomp.& in e.ſi ſidem.f.de iuriſ ſuetudoiſta delin Bal& Cep. ind.a ltfamilia, in fi. ff. 3 iwodſiquis fece bebunt niſipro u mtifundataſuper Etprohoc hacit q A reñ cõſil. xvij blphemauerit,i ni nõpunieturr ſichabesprimã li barinl. eum qui 3 ndo uideturtq tarutum punitp. maquia facta ſol- einctü unde ne duia quiſoluit,h eim totũ.plane wt Bal poſtlac ui col. C,ex quit lenuit Bal, ind a tum ff. licettpe herlolutionem manetinfamiz li niamiaaggraunm celendi opinio g Wuariaſi 13 cientoni lan d quiaiſtecleic m lhemaiet * Dc us Colten, nè&enöporetyuat dle a implorare-rai ü ponereinfimiluu E.j deſent excönuad- rmoder hic, Quneitn Decius hic,qlburne ultra quidfacia, pr rũ, de quibusãchen ellectus reſtriglnatt n de cenſuris ſcderièy Pretereauetbaſequnn riunt, dum dicit re lo plurimori dêtma icus ad perperucs one ericulum. Vndemi ni quamtemuinncqn ord. quodomm dera 32² 425 œna non ſit condigna.& ita dicit debere in- telligi quod not. Bart. in. ſi is cui..fin. ff. de accuſ.& pro iſta opin. facit text. in c. hi qui al- tar. diſtin.xviij. Sed tu aduerte, quia iſte tex. uidetur probare intentionẽ Aret. quia etiam ſiſequens crimen aggrauaretur per primũ, tamen erit uerum dicere, quòd puniatur pœ nalegitima, ex quo ſecundum leges, tali deli cto iterato, debet imponi grauior pœna. I. iij. C. de epiſc.audien. l. ſeruos. C. ad legem Iul. de ui. notat Abbas in c. graue. ſ. de præbend. Gemin.in c.hoc ueſtrę.xi.diſtinct. Et contra Aretin. facit, ſquia ſi ex forma ſtatuti aliquis pro tribus furtis debeat mori, quamuis ſolue rit pœnam primi& ſecundi furti, tamen pro tertio ſuſpendet᷑, quia priora aggrauãt iſtud ultimũ.ita tenent Paul. de Caſt,& Cep. in au then. ſed nouo iure. C. de ſer. fugit. ubi alle- ant concor. Et idem eſt ſi illa priora duo fur ta ſint cõmiſſa in alieno territorio, uel ſubla- ta præſcriptiõe uel ſatis factiõe, ſecundũ Bar. in. ſi is cui..fin. ff. de accuſ. Bal. in auth, qui ſemel.in v. col. C. quo.& quan. iud. Alber. de Roſa.in iij.parte ſtatutorum, quæſt. xxxvij. Imol.in Clem. paſtoralis. de re iud. Ang. de Aret. in tract. malef. in uerb.& ueſtem cœle- ſtem abſtulit. Cataldinus in tractatu ſyndic. quæſt, xlix. And. Sicul, conſil. xi. col. xij. in ij. uol. Feli.in c. cùm cõtingat.ini. col. j. de fo- ro comp.& in c.ſicut.col.ij.j.de teſti. Iaſ.in I. ſi idem. ff. de iuriſd. om. iud. Et ratio eſt, ut cõ ſuetudo iſta delinquendi puniatur, ſecundũ Bal.& Cep.in d. auth. ſed nouo iure.& Bal. in l.ſi familia. in fi. ff. de iuriſ.om. iud. ubi infert, 33 Iquòd ſi quis fecerit duo delicta ſimul, nõ ha 34 35 bebunt᷑ niſi pro uno, quia tũc ceſſat ratio ſta- tuti fundata ſuper cõſuetudine delinquendi. Et pro hoc facit qͥd conſuluit Barthol. Vero neñ. cõſil.lxxvij.fubi ſi quis ex interuallo bis de iudicijs. 4²⁶ notabiliter in l.i.in iij. col. C. de ædil. actio, u- bi dicit,tquòd ſi ſtatutũ reſpicit factum, puta 36 quia dicat, ſi quis fecerit tria furta, moriatur, tunc procedit cõmunis concluſio: quia licet ſit ſatis factũ pro primo furto, uel ſit alibi cõ- miſſum, tamen uerificant᷑ uerba ſtatuti: quia uerum erit dicere, quòd iſte fecit tertium fur tum. Si uerò ſtatutum non reſpiciat factum, ſed pœnam, puta ſi dicat, pro duobus furtis 10 quis decapitetur, tunc primum nõ grauabit ſequens, ſecundum eum, Puto dictum Bald. eſſe uerum:quia in iſto caſu ſtatutum dat pœ nam iſtis duobus furtis ſimul, non alteri tan- tum:nec in iſto caſu uerba important, quòd ſtatutum uoluerit punire conſuetudinem& infamiam quæ ſupereſſet ex primo furto. Quarto limitatur, quãdo iſte reus poſt ul⸗ 37 timum delictum ſtetiſſet longo tempore uir probus,& mutaſſet mores malos: nam prio- 2ꝛ0 ra non aggrauabũt illud ultimũ, ex quo tunc ceſſat ratio legis. Nam tale ſtatutũ factum eſt ad puniendam conſuetudinẽ, ne quis de faci li reiteraret delicta. rSed ſi quis per trienniũ 38 ſaltem fuerit bonus, nõ præſumitur quòdue lit reuerti ad delictũ prius factum, ut eſt text. in auth.de mona.. nam& ſi uitium.& itali- mitatur regula c. ſemel malus, de reg. iuris. in vi.& ita conſuluit Rom. conſil. ccxxvi. ut præ miſſa.in ij.col. Sed iſta limitatio nõ uidetur 30 quòd ſit uera. Primò, quia ſtatutũ uoluit pu- nire illam cõſuetudinẽ, eò quòd inducta fue rit per tres actus: ergo non habemus curare, ubi ſemel incidit in pœnã, quòd deinde fiat bonus, ut not. inl. qui ea mente. ff. de fur. Eſt uerũ, quòd ſi poſt longum tempus iſtud deli ctum ueniſſet in cognitionẽ, eſſet delinquẽs leuiori pœna afficiẽdus. I. ſi diutina. ubi Bar. de pœnis. Anchar.& And. Sicul. in c. fi. j. de conſuet. Et propterea inferunt ibi moder.ſꝙ 39 blaſphemauerit, in cõtinuatione tamẽ ſermo 40 ſi quis olim cõmiſiſſet homicidium, ſi deinde nis, nõ punietur niſi pro una blaſphemia. Et ſic habes primã limitationẽ, quam etiã tenuit Bar. in l. eum qui.§. idem dicit᷑. ff,de fur. 8e cundo uidetur fquòd poſsit limitari, quando ſtatutum punit prima delicta pœna pecunia ria:quia facta ſolutione uidetur ꝙ delictũ ſit extinctũ, unde nõ debet amplius aggrauare: quia qui ſoluit, habet᷑ pro abſoluto. I. ſi quis cùm totũ..plane. ff. de except. rei iud.& qᷓd not. Bal.poſt Iac. Butrig.inl.& ſi ſeuerior. in iiij.col. C. ex quib. cau. infa. irrog. Contrariũ tenuit Bal. in d. authen. qui ſemel.& in l. cer- tum. ff.ſi cert.pet. ubi dicit, quòd licet delictũ per ſolutionem pœneæ ſit ſublatum, tamẽ re- manet infamia. l. indulgẽtia. C. de abolit. quę infamia aggrauat. Poſſet fortè in iſto caſu defendi opinio Aret.hic, ut ſi iſta pœna pecu niaria ſit proportionabilis exceſſui, procedat limitatio. Nec obſtaret ratio Baldi: quia dato quòd infamia non tolleret᷑, tamen omnis effe o ctus qui inde poſſet reſultare, uidet᷑ tolli per ſolutionem. Eſt uerum quòd cõmunis inten tio Doct, etiã in hoc puncto uidetur eſſe con tra Aret. Tertio limitatur per Bald, ualde detegatur talis homicida, non erit morte affi- ciendus, ſed leuiori pœna: uerũ iſtud nõ pro cederet tam breui termino, ſicut trium anno rum, ſed requirerentur ſaltem decem anni, ut per gl.in d.l.ſi diutina. Præterea cõtra Ro- manum etiam facit, quia text. in d. 6. nam& ſi uitium.loquitur in monacho, ad finem ne extrahatur extra monaſterium: nec uidetur generaliter trahendus extra illum caſum. Et 5o Iſtud tanto magis procederet, quando illud triennium interceſsiſſet inter primum& ſe- cundum ſeu tertium delictum, ut per Bald. in d.authen. qui ſemel. dum loquitur quan- do priora delicta ſunt ſublata præſcriptione: & propterea in ſuo caſu ſine dubio credo ꝙ Roma. male loquatur. Quinto limitatur, rquando condemnationes priorum delicto⸗ 40 rum fuiſſent nulliter factæ:& circa iſtam nul litatem ſeu etiam iniquitatem poſſet iudex ul 0 timi delicti incidenter cognoſcere, ad finem ut uideat nunquid iſtud ultimũ aggrauetur. ita dicit Rom.in d.conſil. ccxxxvi.& iſtud pu to uerum. Aduerte tamen, quia ſi iſte reus ſoluit condemnationem, non uidetur quòd 4²⁸ poſsit allegare ſe iniuſtè condemnatũ. l. ad ſo ribus. ff. de oper. no. nunc.& etiam confi lutionem. C. de re iudic. niſi prætenderet ali- tur per regulam, ſemel malus, de re f IIm quam iuſtam cauſam timoris, uel ſimilẽ cur vi. quæ procedit in eodem genere man dr 8 ſoluerit. Sexto limitatur ſecundum Rom. noxatur, non autem in diuerſo:& text han i 4i in d. conſil. t quando pro prioribus delictis procedit quando pœna impoſita, putade er fuiſſet quis abſolutus: tunc enim dicitur fe- ſitio, nõ plenè purgabat delictum, ſed re 3 ciſſe delictũ,& ſententia facit ius. l.ingenuũ.. rebatur Pœnitentia, ut hic per Anch Aie ff de ſtat.hom. Nec per hoc quòd aliquis fue GLOSS. PRIM A. Pro declarationeh rit pluries accuſatus, remanet aduerſus eum ius gl. uidendum eſt primo, tnunquid 5 aliqua infamia, quę poſsit aggrauare delictũ, i0 laico capere clericũ,& captura teneat. Et 45 ut dicit And. Sicul.cõſil. xi. col. xij. uol. i nam hic dicit quòd nõ:ð& pro hoc eſt tex. in c. ſin & M. Cato fuit quater& quadrageſies accu- ròô. j. de ſent. excõm.& in c. ij. in uerb. diſtin, ſatus, ut dicit Plinius,& ſemper abſolutus. guere.j.de for. comp. facitgl.in c.ſi quis ſua- Eſt uerum qudd iſta limitatio nõ procede- dente.xiij. q.iiij. ubi ſi laicus hoc faciat, inci. ret, quando quis fuiſſet abſolutus per collu- dit in illum canonem. Dicit tamen Abb. hic ſionem, uel per ſolutionẽ pœnæ ante ſenten- quòd ſi laicus non eſſet in dolo, puta quia na tiam:quia adhuc militant uerba ſtatuti. Se- caperet eum ſuadente diabolo, tunc nõ eſſet 42 ptimo limitatur, fut nõ procedat quo ad prio excõmunicatus. Et propterea dicũt moder. ra furta: quia prius furtũ nõ aggrauatur per tquòd quælibet cauſa excuſaret laicum, ex 46 ſequens, ſed econtra. unde ſi quis cõmiſerit a0 quo quælibet cauſa etiã iniuſta excuſat à do- primò hic furtum, deinde alibi duo, ſihic de- 1o.. igitur. ff. de lib. cauſ. not, inl. ſi plagij. C. Prehendatur, non punitur niſipœna ſimpli- adl. falcid. de plagia.pro quo facit, quia excõ ci.ita fuit conſultũ,& bene, inter cõſilia Bal. municatio non infligitur niſi exiſtenti in do- conſil.ccclviij.uiſo themate.in v. uol.attendi- lo, ſecundum Ioan. And. in c. quantæ. in ſi.ſ. tur enim tempus cõmiſsi delicti, quo ad pœ- de ſent. excõm.& habet᷑ in Summa angelica nam inferendam, unde non aggrauatur ex in uerb. excõmunica. Vnde mediatorſimo- poſt facto. I. i. ff. de pœnis. l. iniuriarũ æſtima- nię nõ eſſet excõmunicatus, ſi neſciret, uela- 43 tio. ff. de iniur.& quia præcedentia magis in liter non eſſet in dolo.& ita limitatur extraua fluuntin ſequentia, quàm econtra‚ ut notin gans Pauli II. quàm deteſtabile. in tit. de ſimo l. ſi quis ex argentarijs.§. ſi initiũ. ff. de eden. 30 nia. Sed tu aduerte, ꝗa iſta poſſentprocede Tu circa iſtud notabile teneas menti deci- re in foro animæ: ſed in foro canonico uidet ſionem Guliel.de Cun. quam ibi ſequit᷑ Bal. quòd ſufficiat dolus præſumptus, ut proba- in J. iij.per illum tex. C. de epiſ. audien. ubi di turin d. c. quantæ. in uerb. interpretamur.& 44 cit quòd ſi quis cõmiſerit aliquod delictum, ſatis eſt de mente Feli.pro quo etiam facit gl. de quo habuerit gratiam: ſideinde reiteret, gratia ſecunda non ualet, niſi princeps fuerit certificatus de priori delicto:imò reſcriptum præſumitur ſubreptitiũ. ſequitur Io. de Ana. in c.ad abolendam. in ij. col.j.de hæret. Sicu- Ius in c. ſuper literis. in xxiiij. col. 5. de reſcri- ptis. Ioan. Crotus in c. fin. in 5. fin. col. pen, de conſtit.in vi. Moder. repet.in c. fi. in i. notab. infrà de conſuet. Iſte caſus frequenter con tingit,& propterea aduerte ad duo. Primũ eſt, quia cùm hic uertatur in dubium de ſub- reptione reſcripti, tanq́; non præſumat fuiſſe de mente principis facere gratiam tali, uide- tur quòd anteq; iſte condemnet᷑, debeat con- ſuli princeps, ut declaret mentẽ ſuam. l. Ne- ratius. ff. de reg. iu. unde parte petente ſtatue tur ſibi terminus, ut eum conſulat. Secun- do aduertendũ eſt, nunquid iſta deciſio pro- cedat, quando ille deliquiſſet in eodem gene re delicti, an etiam ſi feciſſet diuerſum deli- ctum. Et uidetur procedere, etiam ſi feciſſet diuerſum delictum, arg. tex. noſtri hic, ſecun dum cõmunem intellectũ, ubi clericus per- iurus aggrauatur nedum ſinouum periuriũ cõmittat, ſed etiam ſi aliquodaliud crimen di uerſum. Puto contrarium, quia text, in d. l. iij.propriè loquitur de delicto eiuſdem ſpe- ciei reiterato.& ita loquitur Guliel, de Cun. unde iſta aggrauatio oritur ex reiteratione. & facit doctrina Bart. in l.de pupillo. 5. ſi plu 4 40 50 60 , Alciati inc. cum nonab hom. in c.ſi clericos.in uerb.iniuria. de ſent. excõ- mu. in vi. ubi licet quis non ſit in dolo, tamen ſi indebitè aufert equum clerico, eſt excõmu nicatus,& lex uidetur præſumere dolũ. Nec uidet᷑ quòd dicta modernorũ ſint uera, dum dicunt, quòd quælibet cauſa iſto caſu excuſa ret: tnam ubi aliquis delinquit contra ea quę ſunt prohibita iure diuino, tunc non excuſa- tur à dolo, niſi probauerit iuſtam cauſam, ut per Salic. in l. ſenatus. C. de his q ui ſibiin te/ ſta. Imol.& Raph. in l. ex conſenſu. 6. fi.ff. de appell. Alex. conſil. ciij. uidetur. col. pen. ini. Sed laicus uidetur prohibitus etiã iure diui- no, per illud, Nolite tangere chriſtos meos: & quia immunitas eccleaitien eſt de iure di uino, ut not. per Feli.in c. ij. 5. de maior.& o- bed.& eſt cõmunis opinio, uts dixi. Et con- firmatur iſta opinio aduerſus moder. extex. in d. c. ſi quis ſuadente..committant. ibi,aut neſciendo cõmittunt, aut negligẽdo uiolat: & cnorae win punitur, in quam non eai 1112lelda, Et propterea uidet᷑ quòd laicus in lu dolus prãà dicto caſu eſſet excõmunicatus, tanqyſit in dolo pręſumpto, quod etiam confirmatur tribus rationibus. Prima, quia quiſe inge- rit, præſumitur in dolo. l. padonem. 5. fin. ſt de excuſ.tut. quia uidetur hoc in contemptu 3. imus. in pen. facere, ut per Abb. in Lünkelledimn aliquis ſa 49 col. 5. eo. Secunda, fquia quan cit illud quod eſt de genere prohibitorum,li cet 47 4⁸ xiuſtis cauſis; omimæ iſte pr Lretupſſ neren cquod not. 0. hſrnl wbiclciv er rrelump foro animæ. ſo, niſi laicus ca ſopi ſui cutfan 1 css eo tit ib.vi generalem licen apere quoſcun lipræſentare: lcau laicus qui cömunicatus. A³ quxx in Xxi. q.& ſeuerum, niſtine iflagranti crim mnealiqua cogn 3natio quia ad ho ccdere aliqua co Sindicia, ut not. glin Elem. paſto ud dediſta cog. perepiſcopum la eneriopinio Bu Kind, cout fama ſu,perrationẽib inordinario, qui cellaria iſta co gn clin vi.ſed ſuſt blio, quæpotius dolo.& ialimiam an am deteſtabilei Ran lerte gaitzapolennn :: ſedin foro canonlone lus præſumpusuf . in uerb intepernel eFeli pro quoetimtc, auerb iniuria deſentar et quis nonſttindulom tequumclerccocteain deturpræſumerecuil, amodernorüſitlente xlibet cauſa itoclln quis delinquitconna ure diuino,tunchchen- robaveritiuſtam cul natus. C.debüquilin hinl exconferlugſi nſi cij viteur e- tur prohibius erüu lolite tan erchiine tas Lenebäh chün e ului Toli incii.dcerti Feli incij gg 5 de 1udicis. 4 cet aliquo ſingulari caſu permittatur, tamen ræſumitur in dolo,& ſic eſt excommunica- tus, niſi ipſe probet contrarium. l. ſi non con- uicij. C.de iniur. Bal. in l. dolum. C. de dolo, 50 Tertia,ſquia qui facit quod non debet, præ ſumitur in dolo.l. ſi procuratorem.§. fin. I. do lus. fl. mand. Paul. de Caſt. in l. ubi exigitur. in prin.ff.de eden. Et ſic cõcludo, quòd ſi lai- cus capiat clericum, præſumatur in dolo,& conſequenter ſit excõmunicatus: niſi capiat exiuſtis cauſis, quas infrà ponam. In foro ue ro animæ iſte præſumptus dolus non atten- deretur, ſi uerè non interueniſſet. pro quo fa- cit quod not. Io. And. in c. is qui ſfedem. j. de ſponſ.ubi dicit, quòd iura quæ ſe fundant ſu- per præſumptionibus, non habentlocum in 5i foro animæ. Limitatur primò iſta conclu- ſio, niſi laicus caperet clericũ de licentia epi- ſcopi ſui.c.ut famæ. j. de ſent. excõm. c. ſi cleri 52 cos. eo.tit.lib.vi. ¶Sed quid ſi epiſcopus dat generalem licentiam iudici ſeculari, ut poſsit capere quoſcunqʒ; clericos facinoroſos,& ſi- bipræſentare? Ant. de But. hic dicit, quòd ta li caſu laicus qui caperet clericũ, non eſſetex- cõmunicacus. Anch. in dicta regula iuris, ea quæ, in xxi. q.& Aret. hic dicunt iſtud nõ eſ- ſe uerum, niſi in caſu quo clericus reperiatur in flagranti crimine, ex quo tunc poteſt capi ſine aliqua cognitione, aliàs uerò non. Et eſt 53 ratio, fquia ad hoc ut aliquis capiat᷑, debet prę cedere aliqua cognitio circa præſumptiones & indicia, ut not. in l. ij. C. de exhib. re.& per gl. in Glem. paſtoralis. in uerb. de more, de re iud. Sediſta cognitio non poteſt demandari per epiſcopum ſaico. c. j.3. eo. Poſſet fortèe teneri opinio But.quia tex.in d. c.ſi clericos. & in d. c.ut famæ. habet locũ etiam in tali ca- ſu, per rationẽ ibi poſitã. Nec uidetur quòd in ordinario, qui uelit capere clericum, ſit ne ceſſaria iſta cognitio, ut per gl. in c. fin. de ac- cuſ.in vi.ſed ſufficit quædam leuis præſum- ptio, quæ potius uidetur eſſe facti,& poteſt competere laico, ut not. in c. i. 5. de procurat. Præterea licet iudex nõ adhibuerit hanc co- gnitionẽ, captura tamẽ de ſe tenet, nec eſt ip- ſo iure nulla, ergo laicus nõ erit excõmunica 54 tus. Secundo limitatur in caſibus in quib. poteſt clericus uerberari, iuxta c. iij.j.de ſent. excõmu. quia à fortiori poterit capiut ducat᷑ ad ſuum iudicem. ita tenent Io. And. Abb.& moder. hic, arg. l. nec in ea. ff. de adult. Sed 55 tuaduerte, tquia uerberare& capere aliquẽ in iſto caſu, uident᷑ eſſe diuerſæ ſpeciei: unde tunc nõ procedit regula, quòd cui licet plus, liceat quod eſt minus, ſecundũ Io. And. in c. in pœnis. de reg. iur. in vi. quem allegat Aret. in l.ij.in fin. ff. de lega. i.& probaturin. ſole- mus.§. fin. ff. de iudi. fa. c. cui de nõ ſacerdota li. de præbend. in vi. Quòd autẽ ſint diuerſæ ſpecies, probatur: quia uerberare, reſpicit a- ctum priuatũ:ducere in carcerem, reſpicit a- ctum publicũ.l. i. C. de priua, carcerib. Poteſt reſpõderi, tenendo quòd dictum Ioan. And. nõ ſit uerum, prout etiã tenuit Decius hic,& ſic quòd ualeat regula generaliter, quòd cui licet plus, liceat qd eſt minus, q́uis ſint diuer ſæ ſpeciei.I. in ſuis. in fi. ff. de lib.& poſth. ubi lex, quòd quis poſsit occidere, extendit᷑ tan- to fortius, ut poſsit exhæredare. Modernio- res reſpõdent, ꝙ ibi eſt lex ipſa quę extendit. Sed iſtud nihil eſt:quia ratio habet locum, ut etiam poſsit fieri extenſio ab homine:& pro iſta opin. eſt caſus inl. ex eo. C. de agent. in re bus.lib.xij. ubi dicitur, ꝙ abſurdũ eſt in eum 10 poſſe criminaliter ferre ſententiam, cuius de nulla re pecuniaria poſſit iudicare. Ecce er- g0, tex. arguit ad diuerſam ſpeciẽU. Necob- ſtat d.l. ſolemus.§. fi. quiaibi latrunculator ui detur accipi pro iudice, ad cuius officiũ ſpe- ctet inquirere& iudicare latrones, nõ autem generaliter pro quolibetiudice criminali:un de cùm habeat iuriſdictionẽdiſtinctã, meritò nõ cognoſcit in cauſa pecuniaria. Etexiſta limitatione infert᷑, fꝙ liceat mihi nedum me 20 defendere ab inſidiatore, iuxta l, ut uim, de iu ſtit.& iur. ſed etiã eum capere propria autori tate,&ad iudicem ducere,& captura tenebit. Iſtud probat᷑ ex mente Dd. hic, dum allegant tex. in d. c. iij.& fa. qd not. Bald. in repet..i. in iij.q. C. unde ui.ubi dicit, tꝙ licet mihi pro de fenſione rerũ meaꝶ capere aggreſſorè, ne fu giat,&ducere ad iudicẽ. ſequitur Jaſ. in d. l. ut uim.in vij.col. Tertio limitatur, fut clericus pPoſsit capi per laicũ, ad finẽ ut cõmittendum 30 delictũ prohibeat᷑, ſecundum Abb. hic,& ſe- quunĩ᷑ alij. Nam ſpectat ad publicã utilitatẽ, ut delictis obuiet᷑. c. fortitudo. c. nõ inferẽda. Xxiij. q.iij. Facit, tquia ubi agitur de publica utilitate, quis incarcerat᷑, etiam nõ expectato pręcepto iudſcis. l. generali. C. de decu. lib. x. Imò in iſto caſu delinqueret laicus, niſi ꝓhi- beret.xxiij.q.v.c.nõ eſt innocẽtiæ. fa. gl. in c. ij.j.de hæret. cum ſimil. hic per mod. Et in ta- li caſu, ſi ſocius interficiat clericũ ſe pręparã- 4o tem ad mortẽ ſui ſocij, non erit excõmunica- tus, ſecundũ Innoc.& Anch. in d. c. iij. de ſen ten. excõm.¶Et iſtam cõcluſionem intellige, quãdo aliàs cõmodè delictũ non poſſet impe diri:nam ratio Doct. aliàs nõ militaret.Itẽ in- tellige tut prædicta cõcluſio procedat etiã in delicto præſumpto, puta ꝙ quis reperiat᷑ de nocte:ꝗa qui male agit, odit lucẽ. c. cõſuluit. ³ de offi.deleg. ſecundum Abb. hic& moder. quod puto eſſe uerũ, ubi ſubeſſet ueriſimilis 5o cõiectura, ꝙ iſte clericus iret ad faciendũ ali- quod delictũ: puta ꝗa reperiret᷑ armatus, uel indutus ueſtibus laicorũ:eſt enim pręſumen dum cõtra tales, qui prohibita faciũt, ut not. in l.ſi nõ cõuicij.C.de iniur.in l.ſi qua. C. de epiſ.& cler. Et qui portat arma, præſumit᷑ ha bere malũ animũ, ſecundũ Bal. in c. i. 6. ſi quis ruſticus. de pac.ten. in uſib. feud. †Sed pone quòd clericus repugnet capientib. eſt ne lai- 6o co licitũ eum uerberare, quãdo aliter nõ per- mittit ſe duci? Videt᷑ ꝙ ſic, per tex. in d. c. ſi cle ricos.dum tamẽ modus nõ excedat: S&in c. ut famæ. in ultimis uerbis.& ita uidet᷑ de mente Io. And. in d. c. ſi clericos. Sed tu aduerte, 92 Tütt 56 57 58 59 60 61 62 63 ——PpPp„—, — — — 64 65 66 „. Alciati in c. cum non ab hom. 2 in cõtrariã obſtat tex.in c.uniuerſitatis.infraà de ſent. excõm. ubi clericus qui poteſt capi per laicũ de conſenſu epiſcopi, nõô tamen po teſt, etiã eo conſentiẽte, uerberari. niſi reſpõ- deas, ꝙ ille tex. procedit quando quis uerbe- raret᷑ principaliter ad correctionẽ uel uindi- ctam:ſecus in caſu noſtro, in quo uerbera ue niũt in conſequentiã rei licitæ, quia prohibet ſe capi. Quarto limitat᷑, quãdo eſſet ueriſi- milis ſuſpicio ꝙ clericus fugeret,& ſic deli- ctũ remaneret impunitũ: nam& tũc publicè intereſt, ut talis delinquẽs capiat᷑. ita Ab. hic, &eſt cõmunis opi.ut hic per Feli.& per Bar. inl. ſi ꝗs in ſeruitute. ff. de fur. cum cõcor. Cõ trariũ tenẽt Aret.Sicul.& Dec.hic,& Alex. in d.l.ſi quis in ſeruitute.in apoſtillis ad Bart. & pro eorũ opiniõe uidet᷑ ſtringere tex. in d. c.iij.j de ſent.excõm.ad quẽ reſpõdet Decio: quę ſolutiões ſatis reſtringũt text. unde ſego aliter reſpõdebo. Secũdo uidet᷑ urgere tex. aliter inducendoqᷓ alij faciũt, in d. c. ut famę. Nam ille tex. in prin. lIoquit᷑ etiã quãdo ſuſpi- cio eſt ꝙclericus fugiat: unde cùm proſequa tur in tex. laici uerò& ẽ. debet intelligi etiã in caſu quo ſit clericus ſuſpectus de fuga: quia fiſta aduerſatiua, uerò, repetit eandẽ qualita- tẽ, ſecundũ Bal. in l. omnes populi. ff. de iuſt. & iure. Alex. in l. filius à patre. in x. col. ff. de lib.& poſthu.& facit qᷣd notat Bart.in l. in re- petendis.de leg.iij. Tertio cõtra iſtã opi.ui- detur facere, quia quãuis clericus deprehen- datur, non tamen eſt ueriſimilis præſumptio quòd fugiat, ex quo laici non poterũt perhi- bere teſtimoniũ contra illum, imò reijciũtur. c.de cætero. j de teſt. Contra eandem opin. etiã inducit Alex.tex. in d. c. uniuerſitatis. u- bi etiam in caſu neceſsitatis Abbas nõ poteſt facere uerberari clericũ à laico: ergo non de- bet licere laico capere ſine licentia. Item mo- 10 20 30 uetur, quia nõ eſt uerũ quòd delicta fugien- 40 te clerico remaneant impunita, ex quo pote rit procedi aduerſus eius bona. Item fiet re- miſsio ad petitionẽ iudicis. Clem, paſtoralis. de re iul. Et hęc fundamenta etiam fecit Are tinus hic. Pro eadẽ parte etiã mouet᷑ Decius hic, quia ratio Abb. non uidet᷑ uera:quia licet laicus in tali caſu non incidat in canonem, Si quis ſuadente. ex quo ceſſat dolus, tamen nõ ſequit᷑ quòd captura teneat. Puto cõmunẽ opin.eſſe ueriorẽ:pro qua ſentẽtia defenden da cõſiderandũ eſt, quòd tex. in d. c. ut famæ. & in d.c.ſi clericos.ſine dubio cõcedunt fieri talẽ capturã de mandato epiſcopi ſui, prout ſuprãà latius uidimus:unde infert᷑, ꝙ etiã poſ- ſit fieri ſine mãdato, dãmodo epiſcopus ſuus ratificet. c.ratihabitionẽ. cum ibi not.j de reg. iuris.in vi.& quod not. Abb. in c. quod ſicut. de elect. Vnde quãdo laicus uidet clericũ ſu- ſpectũ de fuga, poteſt ueriſimiliter cogitare ꝙ mens epiſcopi eſt, ut talis capiat᷑, ne fugiat: & quod ſi ſciuiſſet, dediſſet ſibi licentiam: un de meritoò ſufficit ratihabitio. Iſtud probat ali quibus ſimilib. Primò per id q́d not. Bald. in c.cùm omnes/s de conſtit. ubiper illũ tex. 50 60 dicit, ꝙ poteſt Capitulũ facere aliquã utilem conſtitutionẽ, etiam epiſcopo abſente, dere- bus eccleſiæ:quia in tali caſu ueriſimile eſt conſenſiſſet, cùm iuſtã cauſam diſſentiendt nõhaberet. Secundo facit qd not. in ltale pactũ.5. fin.ff. de pactis. ubi Bald. notat,iyin 67 quacunq; materia ſit talis extenſio, ut habear pro facto illud quod quis fuiſſet ueriſimiliter facturus, ſi de eo caſu cogitaſſet. Idem notãt moder. in l. Barbarius. ff. de offi. præſidis, Tertio facit, quia quando utiliter agik, prę 68 ſumit, ueleſt, ac ſi pPræceſsiſſet mandatum, ſe cundum Abb. in c. cùm pro cauſa. in fin. 3 de procur. Quarto facit tex.& ibi gl. in c. fin j de pœnit.& remiſſ. ubi quando dilatio eſſet o periculum allatura, prout in caſu noſtro, nõ eſt expectanda licẽtia ſuperioris. facit quod not. gl. in l. nullus. C. de ludæis. Quinto ad duco quod uoluit Bart.in l.de pupillo. 5. ipſi prætori. in ult. col. ff. de ope, no. nun, ubi per illum tex.dicit,ꝙ ſi fiat iniuria ruſtico,& ipſe 70 proteſtetur ex parte prætoris,& ad eum iter arripiat, habetur ac ſià principio feciſſetpro- teſtationẽ cum autoritate iudicis. Etidem eſt in nunciante nouũ opus, ut ibiper eum:& fa ciũt notata in ead. l. de pupillo.. ſi quis riuos. Et hoc tenendo nõ obſtantallegata in con trariũ.Et primò nõ obſt.d.c.iij.quia ibi dum dicitur, quòd nõ licet clericũ deprehenſum in adulterio mulieris extraneęuerberare uel capere, ſatis fateor eſſe uerum deſe: ſed ſice- perit& duxerit ad epiſcopũ,& epiſcopus ra tificauerit expreſſe uel tacitè, retinendo eum in carceribus, ceſſat ratio tex. quia nõ ipſe de prehenſor, ſed epiſcopus ipſe uidetur cepiſ- ſe.c. penul.j de ſent. excõm. in vi, quãuis etiã tex.in d.c.iij.nõ uideatur loqui quando cleri cus captus fuit ut duceret᷑ ad iudicem: quid enim ſi eum cepiſſet, ſolũ ut infamaret eum coram populo? Non obſtat tex. in d. c. ut fa mæ. quia ſumus in caſu exceptionis, dum ibi dicitur, dum tamen id de mandato&ë. ratifi- catio enim æquiparatur mandato, per regu- lam iuris antiqui, uts dixi: unde diſpoſitio de uno loquens, habet locũ etiam in alio, in qua libet materia, ut per Bart. in l. ij. de legati.& Doct. in authen. quas actiones. C. de ſacro- ſan. eccleſEt facit, fquia eriam ubi lex requi⸗ 71¹ rit ſpeciale mandatum, tamen fſufficit ratiha- bitio.l.quòd ſi ſpeciale mandatum.ff.de mi- nor. per Bal. in l. ſi maritus. C. de procur.&in l. multũ intereſt in iij. col. C. ſi quis alteri uel ſibi.per Iaſ.inl.ſi quis mihi bona. 6. iuſſum.fi de acquir.hæred.& facit tex. notab. in c.i.in- frà de homicid. lib. vi. Non obſt. quòd non ſit ueriſimilis ſuſpicio fugæ, ex quo laici non admittuntur ad teſtimonium contra eos in criminalibus: quia iſtud argumentũ none enerale,& nõ procederet in notoris. Item quando aliter delictũ probari nõ poſſet, quia ueriſimiliter non adfuiſſet aliquis clericus, ut per Abb.& per Aret. in d. c. de cætero Pr E terea laici ſaltẽ faciũt indiciũ ad torturã, prꝑ/ ut ibi dicitur. Huius timore, eſt ueriſimle 2 em Abbatis: omi ecõmunicatusst nrnilficariper PT igit pœna a tlunditus nollu odentuã 5deo dömuni opinione ulbus elutiſſic 4 mlam tunc licet gutunc agit dee dmn Andr. Ioan. learg text in Lai celis quæ in frau ſieclericus fugier do unde poteſt ca docömittendo, p alähic. Confin ugumentũ de tẽp rinãſf ſi cert.pet. Guof de iniuſt.ru guifugitiuus cap dei uteſt gl cõmn lelerjß. uel etiãin tmopin. laſ.in d. Iufacit quia fug Kexceptionẽ incõ Anch conſil. cxcij enllccxlij unũe ldepupillo,; ſi pu „licper nunc.Ron ürlclom, iud, Eta Aprocedat nedun uloejß&agẽtibu ſcereltit pol ſecu — Rldiperami ldepwpilogigin onõ obitanalegnte öobſt dcijguüt licet clericũ cepreat leris extraneyuetbenn or eſſevemmcdeſeiit d epiſcop& iimn ſſe ueltacit reuſeriie ſſatratiotex quirüſſt piſcopus ipſe ulleuaq ent excõm insi quui uideatur loqui quuctt t duceret ad iodten iſſet, ſolũ utintmaua Nonobſtaterindde in caſu excepiuni nen id de manditodir oararur mandavoyerg Lutscixiondecfü etlocũ eciminäh — er Burinlicelge De acione ci t,quis ecumubibei 7² 73 74 r 75 76 433 clericus fugeret, ut per Bart.in J. ſi. in prin. ff. de bon.eo.qui ſibi mortẽ conſci.& facit text. in d.c.ut famæ. in prin.& per Aret. hic. Nõ obſt tex. in d. c. uniuerſitatis. quia facilius per mittitur carceratio, q́; uerberatio, ut hic per moder. Item ille text. debet intelligi, quando Abhaspoteſt facere uerberari clericum per alium, ne aliàs impunita remaneant delicta. forte ille text. non procederet. Non obſtat uòdiſte clericus poterit puniri alijs modis: quia reſpondeo, quòd eo fugiente nõ conſi- derant illa remedia, ut probat in d. c. ut famę. in prin. Non obſt. reſponſio Decij ad ratio nem Abbatis: quia dato quòd laicus non ſit excõmunicatus,tanto facilius poterit captu- ra ratificari per Prælatum, ex quo laicus non affligit pœna dicti canonis:& ſic actus non eſt funditus nullus, iuxta not. per Innoc. in c. prudentiã. de offi. deleg. Et ſic reſideo cum cõmuni opinigne, quæ clarius procedit in ci uilibus, uelutitſi clericus fugiat propter debi ta, nam tunc licet laico creditori eum capere, quia tunc agit᷑ de eius intereſſe, ut tenuerunt Ioan. Andr. Ioan, de Ligna. Abbas& cæteri hic, arg. text. in l. ait prætor. ũ. ſi debitorem. ff. de his quæ in fraudẽ cred. Et facit ratio, quia iſte clericus fugiens ne ſatisfaciat, eſt in deli- cto, unde poteſt capi, ad finẽ, ut obuiet᷑ deli- cto cõmittendo, per ſupradicta ſecundũ Si- culũ hic. Confirmat᷑ iſta opin. Nam ualet argumentũ de tẽpore& loco ad perſonas. I. uinũ.ff. ſi cert.pꝑet.l. ſi quis exhæredato.§. ex quo.ff. de iniuſt. rupt.& irrito teſt. Sed poteſt quis fugitiuus capi tẽpore feriato in honorẽ Dei, ut eſt gl.cõmuniter approbata in l. fi. C. deferijs.uel etiã in loco ſacro, ſecundũ quan dam opin.Iaſ.in d. l. uinũ. ergo idem in perſo na.ſFacit, quia fugitiuus nõ poteſt oppone- re exceptionẽ incõpetentiæ iudicis, ſecundũ Anch.conſil.cxcij.in auxiliũ ueritatis. Rom. conſil.ccxlij.unũ eſt quod ſubtiliter. Alex. in l.de pupillo.. ſi pupillo. 6. ſi quis riuos. de no ui oper. nunc. Rom. Jaſ.& moder. in I.ij. ff. de iuriſd.om. iud. Et ampliaturthæc concluſio, ut procedat nedum in ipſo creditore, ſed etiã in ſocijs& agẽtibus ipſius creditoris.c.olim. ĩde reſtit.ſpol. ſecundũ Abb.& Aret. hic. Itẽ etiã in procuratorib.qᷓ;uis creditor nõ adeſ- ſet, ut eſt gl. in I. i. in uerb. ab his. C. ubi quis de curia, Sed tu aduerte, quia iſta cõcluſio ſecundũ Sicul.eſt dubia:quia tex. in d.. ſi de bitorẽ. non loquit᷑ de captura perſonæ, ſed de captura rerũ tantùm.& ita etiam notabiliter dicit Comen.conſil.clvij.in ult. col.& fuit de mente Cyni, Inſtit. de act. in prin. pro quafo- pi. facit, quia difficilius concedit᷑ captura per ſonæ, quam rerum: unde non ualet pactum, quòd liceat creditori capere debitorem pro- pria autoritate:ſecus de rebus, ſecũdũ Alex. dc iudicijs. 434 tor. de pignor. c. Odoardus. de ſolut. Ioan. And.in c. ſi clericos. de ſent. excõm. in vi. Mo der. in l. miles. in prin. ff. de re iu. Vnde ſiprę dicta limitatio eſſet uera, ſequeret quòd capi clericũ à laico, ſit unum ſpeciale:& ut capiat pro debito ciuili, eſt aliud:& tamen plura ſpe cialia ſimul nõ concurrunt.l. ſi quis rem, ubi Bart. ff. de pollicit.& Bart.& Doct. in l. ſi is qui pro empt.in ult. q. ff.de uſucap. Tenẽdo i0 cõomunem opinionem hic, adhærendũ eſt ſu Pradictæ rationi, quòdiſte fugiens ſit in deli cto, unde licitũ eſt laico eum capere: quia in effectu dicitur obuiare delicto, quod ſua in- tereſt ne cõmittatur. Et ex hoc infertur re- ſponſio ad aliam rationem, Nam licet regula riter clericus nõ debeat incarcerari pro debi- to ciuili, tamen iſtud nõ procedit in caſu no- ſtro, in quo ultra debitũ agitur de euitando delicto:& ſic non eſt aliquod ſpeciale, quòd 20 clericus incarceretur pro debito ciuili, cui ſit annexus dolus. arg. c. grauis.j de depoſito. Et ex hoc uidet᷑ quòd poſsit limitari text. in d. c. Odoardus. infrà de ſolut. ut nõ procedat quando talis clericus eſſet in dolo:& propte- rea in illo text. conſiderat᷑ illa qualitas, quòd clericus de plano recognouerat debitũ. Nam ſi ſciẽter negaſſet,& deindc fuiſſet cõuictus, nõ uidetur quòd ille tex. procederet, ex quo lex præſumit aduerſus talem. l. ſed hoc ita, ff. 30 de re iud. l. ſi dubitet,§. i. ff. de fideiuſſ. l. rem alienam. in ult. reſpon, ff.de pignor. act. unde talis nõ gaudet beneficio ceſſionis, ut eſt ma- gis cõmunis cõcluſio in§. fi. Inſtit de act. per Angel. Iaſ.& Doct. in I.i. C. qui bon. cedere poſſ.Et præſumit᷑ dolus in eo, qui ſciens ſe non eſſe ſoluendo, contrahit multa debita,& allicit creditores ad ſibi credendũ. I. penul.ff. de iure dot. per Paul.de Caſt. in l. etiam,§. i. in fi. ff. ſol. mat. undet ſi poſt debita cõtracta cle- 40 ricus dolo feciſſet ne poſſet ſoluere integrũ debitum, nõ poſſet uti beneficio d. c. Odoar- dus. ſecundũ And. Sicul ibi, arg. d.l. etiam. õ. licet.& facit quod not. Dyn.in regula, pecca- tum.in fin.de reg.iur.in vi. Poteſt etiam ad rædictas rationes aliter reſponderi:& pri- moò ad. ſi debitorem, quòd ille text. probat à fortiori:quia ſi licet capere debitorem quan- titatis fugitiuũ,& ab eo auferre pecuniã de- bitam, quo caſu uidetur creditor ſibi ius dice 5o re propria autoritate, contral. extat. ff. quod met.cauſ.multõò fortius licebit capere perſo- nam,& trahere eam ad iudicem, quo caſu cre ditor non dicitur ſibi dicere ius propria auto ritate. Et credo quòd Doct. uoluerint induce re illum tex.hoc modo. Ad ſecundam ratio nem poteſt reſponderi, quòd laicus capit cle ricum fugientem,& ducit ad carceres, ſeu ad iudicem qui eum incarcerat, nõ ad finem ut ibi remaneat pro debito pecuniario, ſed ad ef poſt alios, in l. alia. 5. elegãter. ff. ſol. mat. Are- 6s fectum ut ſaltem ſatiſdet de parendo iuri, ſe- ti.in l. nemo poteſt. in prin. ff.de leg. i. Præte rea& fortius uidetur obſtare alia ratio: ſnam clericus non poteſt regulariter capi&detine riin carceribus pro debito pecuniario. c. la- cundũ Io. And.in d.c.ſi clericos.uel caueat de ſatis faciendo, cùm ad pinguiorem fortu- nam peruenerit, in caſu quo nõ ſit ſoluendo, ſecundũ d,c. Odoardus, E rataponlie eſt ket 2 7 78 79 435 uer ior, quãdo clericus exiuſta cauſa fugiſſet, ita ꝙ nõ eſſet in dolo. Et ſic remanet defenſa- ta iſta cõmunis opinio, quã ſanè intellige, ui- g0 delicertquando clericus eſſet in ipſo inſtanti actu fugæ:aliãs ſi ſolũ eſſet circa præparamẽ- ta,& ſupereſſet tempus cõpetens, teneret lai- cus adire epiſcopũ, qui deberet adhibere ali- qualẽ cognitionẽ, an clericus eſſet debitor, et an ſuſpectus de fuga,de quo per Dd. inl.ſi fi⸗ deiuſſor..fi. ff. qui ſatiſd. cog.& ita iſtã cõclu ſionẽ intellexit Io. Bapt. des.Seueri.in tract. de debitore fugitiuo, inv. parte principali, in vi.quæſt.& mihi placet. Et ex hac declaratiõe 81 tollunt quædã rationes And. Sicul. hic. fSed circa iſtam limitationem occurrit dubitatio. Quid ſi aliquis capiat fugitiuum,& detineat per aliquot horas, deinde relaxet, nec pręſen tet iudici, an incidat in crimen priuati carce- ris? Et uidetur quòd in criminalibus incidat in tale delictum, per not. per Decium conſil. c. in iij.col.uerſ.ſeptimo opponit᷑. Et faeit ra- tio, quia hæc facultas competit capienti, ad fi- nem, ut ducat reum ad iudicem:ergo non ſe- cuto fine, capiens eſt in pœna, per ea quæ la- tè poſuit Felin.in c.quoniã cõtra.in ult. not. 82 per illũ text. in v. col.j de probat. ¶Etex iſta ratione infertur Brima limitatio, ut non pro- cedat in eo, qui eſt deprehenſus in adulterio, ſecundũ formã legis, c. v. ff. de adult. quia talis captura fit cauſa rei atteſtandæ tantm: unde cùm nemo inuitus teneat᷑ accuſare, I. i. C. ut nemo inuitus age.ſolũ uidetur ille deprehen ſus retineri, ut quando ſibi placuerit accuſa- 83 re, poſsit habere probationes. †Secũdo cre do poſſe limitari, ut nõ procedat in ciuilibus: quia lex permittit iſtam facultatem non tam ad finem quòd reus ducatur ad ſuũ iudicem, quam ad finẽ ut creditor nõ incurrat in dam-/ 84 num. d.. ſi debitorẽ. Et propterea, fabſq; eo ꝙ debitor ducatur ad iudicem, ſi creditor conſe quitur pecunias ſuas, poteſt eas accipere,& debitorẽ dimittere, nec tenetur eas conſigna re iudici, ſecundũ Alex. conſil. Ixiiij. in iij.& eſt de mente Abb. hic, dum allegat c. olim. in fra de reſtit. ſpol. Et iſtud uidet᷑ uerius, licet 85 alij non diſtinguant. †Secunda declaratio hic infert᷑, an ſupradicta regula procedat cle- rico conſentiente. Et dicendũ eſt ꝙ ſic, quia iſtud priuilegiũ cõpetit clericis, habito reſpe ctu ad totũ ordinem, unde non poſſunt illi re nunciare. c. ſi diligenti.j tit. i. notat in c. lator. de pignor. Fallit in caſu c. ex reſcripto. j de iureiur. ubi licet lIaico retinere monachos in 86 obſides, declarãdo ut ibi per Io. And. † TPer- tio ex prædictis infert᷑ ad notabilẽ quæſt. Po- ne, eſt ſtatutũ quòduillæ teneant᷑ malefacto- res iudici conſignare in agro ſuo, uel ſoluere æſtimationẽ damni:aliquis clericus ſpoliauit quendã uiatorẽ, an uilla tenebit? Et uidet᷑ ꝙ nõ:quia tale ſtatutũ nõ poteſt regulariter in- telligi de clericis, ex quo laici nò poſſunt ca- pere clericos, ſecundum ſupradicta.& ita fir- mãt Bal.hic& moder. pro quo facit qd notat 87 idẽ Bal. in rub. decret, in iiij.col.ubi dicit, tꝙ Alciati in c. cum non ab hom. 2 qʒuis ſtatutũ ſit, ꝙ ſcholaris teneat᷑ iurare R ctori ſuo‚nõ tamen clerici tenebun 8, ſus euenilſet in facto. Iſta deciſio Bal. fuit re⸗ uocata in dubiũ, quia ſtatutũ pPoterat uerific ri in clerico, in caſibus permiſsis. N am Tus talis ſtatuti erat, ut ipſi uillici eſſent dili d ad prohibitionẽ delictorũ:quæ ratio baden cum etiã clericis delinquẽtibus, quia poſſunt laici prohibere clericos à delictis perpetran- dis.Itẽ poſſunt eos capere, quãdo ſunt de re io henſi in flagrãti crimine, uts uiſum eſt: und ex hoc capite uilla nõ potuiſſet obtinere, ſed ex eo, ꝗa uiator erat forẽſis,& nõ poterat uti beneficio ſtatutorũ, ut per Paul. Caſt. inl, om nes populi. in fi. ff. de iuſt.& iur. cum cõcor, Circa ſecundã partẽ gloſſ.an& quãdo ex deprehẽſione ſurgat notorietas, ita quod de- prehenſus abſqʒ alio dicat᷑ conuictus:recolli/ gendo dicta Abb. diſtingue tres caſus,& prę mitte pro cognitione terminorũ, quid ſitinfa 20 mia, quid indiciũ, quid manifeſtũ, quid noto riũ:de quo per Bar.in. ſcriptus. ff. de religio ſis& ſumpt. fune. Ioan. Fab. in§. fin. in procœ. Inſtit.cum concord. per Alex.& laſ.in l. ſiue rd.5.i.ff. qui ſatiſd. cog.& de indicio habetur per Bar. in J. fi. ff. de quæſtionib.& iſta omnia clariſsimè explicant᷑ per Abb. in c. ueſtra j de cohab. cler.& mulie. Primuscaſus eſt quã- do quis capit᷑ in ipſo actu delicti: quia ſipau- cis aſtantib. erit manifeſtũ delictũ: ſi multis, 30 erit notoriũ.ita tenet Abb.& ſequunt cęteri. ntellige primò iſtũ caſum, ut dicat᷑ notoriũ crimen nõ ſimpliciter quando fit multis prę ſentibus, ſed quãdo adeſt maior pars uicinię, ſi eſt crimen quod ueriſimiliter nõperueniat ad cognitionem totius ciuitatis, ſeu maioris partis, iuxta c. cùm dilectus. in fi.ꝗ de purgat, canon. uel quãdo adeſt maior pars ciuitatis, ſi negociũ eſt huius naturæ, ut eius cognitio ad totã ciuitatẽ pertineat, puta quòd quis fa- 40 ctus ſit prætor: ita tamẽ, iꝙ ſi ſit aliqua uniuer ſitas modica, nõ poterit quid in ea eſſe noto- riũ, niſi ad minus hoc ſciat᷑ per decem homi- nes, ſecundũ Abb.& Dd. in d. c. ueſtra. Se- t, cùum Ca⸗ 89 90 cundò aduerte, quia dum Abb. dicit, fquòd 91 in notorio dicitur reus abſq; alia probatione cõuictus, iſta concluſio mihi non uidet᷑ uera. Primò per text. noſtrũ, in quo ultra depre/ henſionem requirit᷑ quòd quis ſit conuictus: & in elligere eum prout facit Abb. de reo, so qui nõ eſt deprehiẽſus in crimine uel in actu propinquo, ſed poſt actum, eſt magna reſtni ctio,& contra uerba tex. qui dicit deprehen⸗ ſum in crimine, nõ poſt crimen perpetrati- Secunddò obſtat tex. in c. ſciſcitantibus. i- q. viij.ubi clericus deprehenſus in adulterio, nihilominus poteſt celebrare, quo ad audien tes:& tamen ſecus eſt in notoriè deprehen- ſo.c. nullus.xxxij. diſtin. niſi reſtringas iſtos 6o tex. quãdo deprehẽſio fuit facta paucis aſtan tibus, ita quòd non reſultauit notoriũ. ⸗ tio facit l.defenſoris.iij.C.de defen cimft— deprehenſi in ſtupro uel homicidio, neleint li delicto, mittunt᷑ unà cum actis& n pſo dlatur manite dam reprobẽt. lodtamẽ dictũ tocedere in cri cltdiei, quod ſe cit probationẽ lfi.C. de prob dalias ita tenuit eaquidem. col.x cocludo cõtra A ranſeũtis, nõ fac belper teſtes del hocmodointell umẽ doctri. Abl n uccelicet quand flciũ exequẽte ctad condemna quãdo quis repe lelres prohibita mlefi quẽ refer Aldefenſores,8 ahoc tũe eſſet ſ doañt per Salic. Ipliarfiltä conclu im in elericis d cetur etimẽ noto enlusrSitaten eum in iſto calu dun 8 repell 4 ernnalin mit 2 qomnes int lig rohoekac ra per Aler æli Klü dlalal, rcog.& deindico le quaſtionioèihan ni per Abbencra lie. Primuscaluc 1 ſo actu ddlcii gul mnifeſtäceliäikn net Abb.& ſequuin ſtũ caſum utdic inj lciter quando ktmui doadeſt maioryanuin dueriſimilternäyene totius ciuitatb, ſeunin ndilectus inliſcegen adeſt maior pascuu us naturæ, ufeiseg ertineat putaqldcg: tamẽ pſiſitaliumm oteritquidinerckem hoc ſciafperdecentr &Dd.indceta ia dum Abbdtiſt reus abſpaln Pnien cloſio mibinonuläêl noſtri inquoum- ri quödqusſtems 92 93 47 de nudi cljs..s reipſo ad ĩudiciũ:& ſic in eorũ condẽnatione ſeruat᷑ etiã ordo iudiciarius, nec ſtatim haben turpro cõuictis. Et propterea dicit ibi Albe- ri.de Roſ.ꝙ cõmuniter tenet᷑, ex ſola depre- henſione neminẽ cõuinci, ſed ſolũ inde oriri indiciũ ſufficiẽs ad torturã. Quarto& for- tius me mouet, quia iſtud, deprehendere quẽ in delicto, eſt notoriũ facti tranſeũtis, ergo in eo debet requiri plena probatio, non aũt ſta- tim dicit᷑ cõuictus.ita dicit Abb.in d.c.ueſtra. in fi. Nec obſtat ſi dicas, ꝙ imò ſatis erat ſi duo teſtes atteſtent᷑ notoriũ eſſe talẽ fuiſſe de prehenſum, licet nõ dicãt de eſſentia delicti: qᷓd nõ eſt in alijs caſibus, in quibus debet te- ſtis dicere de ueritate ipſius facti.l. iuriſiuran di. C. de teſti. quia reſpondeo, ꝙ imò in noto- rio facti tranſeuntis requirit᷑ ꝙ teſtes dicãt& uerificẽt ipſum factũ, ut dicit Bart. in l. ciues. C. de appell. ubi dicit, quòd tale notoriũ ap- pellatur manifeſtũ:& licet in hoc ultimo qui- dam reprobẽt Bar. ut per Alex. in d. l. ſi uerò. aliud tamẽ dictũ uidet uerũ,& maximè debet rocedere in criminalibus, in quibus nõ po- teſt dici, quòd ſola depoſitio notorietatis fa- ciat probationẽ apertiſsimã, prout requirit in I. fi. C. de probat.& per iſtã rationẽ& quaſ dã alias ita tenuit Salic. poſt Pet.& Cyn. in I. ea quidem. col. xiiij. C. de accuſ. Et propterea cõcludo cõtra Abb.qꝙ imò tale notoriũ facti tranſeũtis, nõ faciat aliquẽ cõuictũ, niſi pro- bet᷑ per teſtes deponẽtes de ueritate facti. Et hoc modo intelligit᷑ noſter tex. Generaliter tamẽ doctri.Abb.poteſt ſaluari in uno caſu, uidelicertquando quis reperiret᷑ à iudice ſuũ officiũ exequẽte:nam talis deprehenſio ſuffi cit ad condemnationẽ.& ita ſeruat᷑ de facto, quãdo quis reperit᷑ per iudicẽ portare arma, uel res prohibitas, ut dicit Gandi. in tract. ſuo malefi. quẽ refert& ſequit᷑ Albe. de Roſ. in d. l. defenſores. Si uerò officiũ iudicis nõ eſſet 40 ad hoc, tũc eſſet ſecus, prout not. ij. q. i.5. quã- do aũt.ꝑper Salic.in d.l. ea quidẽ. col. xij. Am pliat tiſtã concluſionẽ Abbas, ut procedat e- tiam in clericis deprehẽſis à laicis, quia indu- cetur crimẽ notoriũ, ſicut ſi laicus eſſet depre henſus:& ita tenuerunt But,& moder. ceſſat enim in iſto caſu ratio c.de cætero.j. de teſti. Nam laici repellunt᷑ à teſtimonio cõtra cleri- cos, quia præſumunt illis infeſti.ij. q. vij. c. Iai ci. Quæ ratio ceſſat in notorio: quia nõ præſu mit᷑ ꝙ omnes in tanta multitudine ſint infe- ſti.& pro hoc facit tex.in c.cùm dilectus.cir- cafi.j de purg. inducẽdo ut hic per Abb. Sed tu circa hoc etiã aduerte, quia iſtud ita ſimpli citer intellectũ nõ eſt uerũ. Et primò obſt.ꝗa iſti laici retinẽtes ſimpliciter clericũ deprehẽ ſum, puta uſq; ad xx. horas, ſecundũ d. l. caꝑi te. uident᷑ excõmunicati.c.iij.ĩ de ſent. excõ. nõ enim loquimur, quãdo capit᷑ ad finẽ eum 20 30 do& fortius obſtat, quia nõ eſt uerũ ꝙ ceſſet ratio d.c.de cætero. nam, ut s dixi, tale noto- rium debebit probari ſaltem per duos teſtes: qui teſtes cùm ſint laici, meritò ſunt ſuſpecti. Etratio Abbatis nõ procederet, niſi quando omnes laici adfuerãt, uel ad minus eſſent de- cem, iuxta not. per Balin auth. qd locum. in fi. C.de collat.Idẽ ſi eſſent laici optimæ cõuer ſationis, ſecundũ And. Sicul. hic: nam in illis ceſſaret iſta præſumpta ſuſpicio. quod eſt di- ligenter notandum pro limit. d. c. de cætero. ISecundus caſus eſt, quãdo quis deprehen ditur in actu propinquo ad delictũ: nam tũc uidet᷑ idem quods, ut ſi coram paucis, ſit ma- nifeſtũ:ſi coram maiori parte uiciniæ, ſit no- toriũ.ita tenent Abb.Dec.& cæteri hic. Sed tu aduerte, quia iſta concluſio uidet᷑ dubitabi lis, per text. in c. dilectus. j de purg. cano. ubi notoriũ eſt, quando nullus inficiationi peni- tus locus exiſtit. Certè quãuis aliquis ſit de- prehenſus in actu propinquo à maiori parte uiciniæ, tamen poteſt eſſe locus inficiationi. Iſtud patet, quia poſſet probari cõtrariũ per teſtes qui fuiſſent ad rimulã, ut eſt gl. iij. q. ix. c. nihilominus.& iſtã opinionẽ tenuit And. Sicul.per aliam rationẽ. Nam notoriũ dicit quod eſt factũ multis præſentibus.c. i. de po- ſtulat.pꝑrælat.ij. q. i.6. quando autem. Sed ad- ulteriũ in iſto caſu nõ dicitur factũ præſente aliquo, licet clericus ſit deprehenſus in actu propinquo. Sed tamen puto quòd cõmu- nis opinio ſit uerior:quia notoriũ dicit᷑ etiam illud quod reſultat ex pręſumptione iuris, ui delicet quando ius uehementer aliquid præ- ſumit, proutin filiatione, iuxta not. per Abb. in d.c.ueſtra.in penul.col.j de cohab. cler. un de in adulterio, propter difficultatẽ probatio nis, lex habet iſtas præſumptiones pro plena probatione, c. literis. c. tertio loco. de præſum pti.& per Bar. in d. l. capite.& in prædicto ca- ſu delictũ erit notoriũ:nam quo actũ propin quũ, erit notoriũ facti: quo adadulteriũ, erit notoriũ iuris. Et in iſto ſecũdo caſu nõ eſt e- tiã aliqua differẽtia inter clericos& laicos, ſe 50 deducẽdi ad epiſcopũ, ſed ſimpliciter retinet᷑ 6o ut fiat notoriũ, deinde permittat᷑ abire: ergo in tali caſu, cùm iſti laici ſint excõmunicati, nõ debẽt eum cõuincere, nec facere notoriũ. c. decernimus, ĩde ſent. excõm. in vi, Secun cundũ Dd.hic.In contrariũ eſt gl.xi.q.iij.c. abſit, S8ed dic, quòd imò ex qualitate perſona rum& actus, iudicabit᷑ intẽtio huius clerici, ut per Abb.in c. quãto. j de præſumpt.& per moder. hic, de quo etiã ponit Angel. in tract. malefic. in uerb. che me hay adulterato.& Pi- cus in repet.l. Titia.6. Titia. col. cxxvi. de leg. ij. Tertius caſus eſttin deprehẽſo poſt actũ, nõ autẽ in actu propinquo:& tunc, ſi depre- henſio ſit facta paucis adſtantibus, orit᷑ indi- ciũ:ſi multis, inducit᷑ infamia.& ita tenẽt An to. Butr. Abb.& moder. Et propterea infert Abbas;/ quòd iuuenis deprehenſus ſimplici- ter in domo pulchræ mulieris, nõ per hoc di- citur manifeſtus adulter, quicquid tenuerit Bar. in. fur eſt. ff. de furtis. ex quo potuit eſ- ſe ingreſſus domũ etiã neſciẽte muliere. Sed tu primò conſidera, quòd dictũ Bar. poteſt eſ ſe uerũ, ſi rectè intelligat᷑: nam Bart. loquſt᷑ in eo qui uerè eſt adulter: unde quando agitur Tiett 3 54 95 96 h 1 — ——————õm—— ———————— quomodo poſsit ſaluari Abb. niſi dicas quòd de probanda qualitate, ꝙ ſit manifeſtus, iſta qualitas probabit᷑ ex pręſumptione oriẽte:ꝗa deprehenſus in domo:ſicut dicimus in fure, in quo illa qualitas, quòd ſit manifeſtus, pro- bat᷑ ex deprehenſione. Et idem in uſurario: li cet enim debeat probari ꝙ ſit uſurarius, ſecũ- dum latè tradita per Alex. conſil. clxxv. inſpe cto diligẽter.in ij.uol.tamẽ illa qualitas, ꝙ ſit manifeſtus, probabit᷑ etiã per coniecturas, c. inl.cùm proponeret.ff. de leg.ij.facit q̊ͥd not. Abb. conſil.Ixxxi.in ij. uol. unde tali caſu ſuf ficerẽt teſtes ſingulares:& ita conſului ſupe-/ rioribus diebus, quod nota. Et ad illud dictũ Bar. adde gl. in l.ſi uerd nõ remunerandi. 9. ſi tibi.ff.mand.& quod not.Bal.in l. neqʒ; nata- les. C. de probat.& Iaſ. in I.non hoc. in vi. col. C. unde leg. ubi præſumitur meretrix illa, ad quã ſolet ſcholaris frequenter accedere. Se ſe defendi, dum dicũt, ꝙ deprehenſio paucis adſtantibus, facit indiciũ ad torturã:ſed mul- tis adſtantibus, facit infamiã: quia imò potius eſſet dicendũ oppoſitũ, ex quo plus eſt indi- 98 cium, qᷓ; infamia, undefex infamia in crimina libus nemo regulariter punit᷑ ad torturã, ut 1 eſt gl.& ibi not.in.iij.S. eiuſdẽ. ff. de teſti. per Dd. in l.ij. ffide excuſ.tut. cum concord. per Ang in tract. malef.in uerb. fama publica. in xiij.col.& tamẽ ex indicio punit᷑. Non uideo in iſto ſecundo caſu, quando deprehenſio fit multis adſtãtibus, nõ ſolũ orit᷑ indiciũ, ſed e- tiam infamia.& ita credo fuiſſe de mẽte Abb. Aduerte etiã, quia licet fama regulariter nõ faciat indiciũ ad torturã, tamẽ uidet᷑ eſſeſecus in caſu noſtro, quãdo probat᷑ aliquis depre- ” henſus in domo. Nam cuùm iſtud ſit difficilis probationis, fama debet facere indiciũ: ſicut . opinio, ꝙ talis deprehenſio faciat indiciũ.& in contrarium eſt gl.ord.in d. l.capite. ubi gl. dicit, quòd ex tali deprehẽſione orit᷑ indiciũ, quando reus deprehenſus confeſſus erat ex- traiudicialiter illis præſentib. ſe fuiſſe depre- henſum in tali delicto, unde illa cõfeſsio ex-, traiudicialis facit indiciũ ad torturã:& conſe quẽter, ceſſante cõfeſsione, ex illa deprehen ſione non reſultaret indiciũ. Vnde Abb. hic ita ſimpliciter intelligendo uidet᷑ male loqui: niſi eum ſalues ſecundũ dictã gl. quando de- prehenſus cõfeſſus eſſet ſe ueniſſe in illã do- mũ cauſa cõmittendi delicti. Sed tamen di ligentius conſiderãdo, mihi magis placet opi nio Doct.hĩc, quòd imò ſola deprehenſio in domo faciat indiciũ,& oriat præſumptio ſuf s ſiciens ad torturã cõtra taliter deprehenſum. & iſtud probat᷑ in d.l. capite quinto. eam non cauillando: nam ibi retinet᷑ deprehenſus te- G ſtandæ eius rei cauſa, nõ aũt cauſa atteſtandi „„ Alciati in c. cum non ab hom. de confeſsione extraiudiciali, Prætereafconfeſsio extraiu cta à nõ deprehenſo, facit indi munis concluſio in d. l. capit 440 prout dicit gl. dicialis etiã fa- ciũ, ut eſt com⸗ e.& Per Abb. conſil.xxv. in fi. in i Rom. conſil, vn. et conſil. clxvij.in ij. col.& late per Pmga olim.in ij.col.& ſeq. de reſcrip.&laſ.in! na giſtratib.ff.de iuriſd.om. iud.& ſic deprehen ſio eſſet nullius effectus, q́d tamen eſt contra cùm in diœceſi. cum ibi not.j de uſu. per Bal. io mentẽ illius text, nec eſt ueriſimile quòd ali- quis deprehenſus ita ſimpliciter fateat deli- ctum, imò potius fingeret aliã cauſam.& pro pterea mihi magis placet iſta opin. Abba hic, quę eſt etiã de mẽte Bar.inl.fur eſt,q dixerit illa gl.dum tamen iudex ex perſonarũ dijudicet utri magis cred cuſatori dicẽti ſe eum deprehendiſſeintaliſa cinore, an uerò reo dicenti quòd imò ingreſ- ſus erat domũ ſuã ex alia probabili cauſa: iſta 97 cũdo aduerte, ſquia opi. iſta Dd. nõ uidet᷑ poſ 20 enim indicia multũ reſident in arbitrio iudi- cis, ſecundũ Bar. in l. fi. ff. de quęſt. Bt iſta pro cedunt in eo, qui deprehenſus eſt poſt actũ. Sed ꝗdftin eo qui deprehẽſus eſt ante actũ⸗ puta quando uadit ad delictũ cõmittendum. rium ſub certa pœna, ſi reperiatur in uia, po- terit eodem modo puniri. Sed iſtam deciſio- nem reprobat Iaſon inl.ij. in fin. ff. de iuriſd. om.iud.& in l. quo minus. in ix. notab.ff. de fluminib. nam fłlicet prohibito conſequenti, cenſeatur prohibitũ antecedens ad illud ordi natum, l.oratio. ff. de ritu nupt. nõ tamẽ iſtud procedit quo ad incurrendam pœnam, uteſt gl. in Clem. i. in uerb. contrahere. de conſan- gui.& affinit. Cyn. Bald.& Salic. in li. C. ſire ctor prouin. Bal. in l. penult. 6. docere. in ult. quxæſt. ff.ne quis eum qui. per Alex. conſil. cxciiij. conſideratis uerbis. in ſecundo. Po- teſt ſaluari deciſio Baldi reſpondendo ad cõ- traria, ut non procedant quando quis eratin actu totum faciendi,& ueriſimiliter feciſſet, niſi fuiſſet deprehenſus& prohibitus: Geet ratio, quia aliàs iſta deprehẽſio adiuuaret linquentem:quod non eſt dicendum. „ †Et . 1 in ex hoc infertur, quòd mulier gerehenſi in oſculo, debeat perdere dotem, ſicut ſi eſſe ipſo adulterio:ꝗa niſi fuiſſe militer eſt etiã fuiſſe cætera conceſſura. t deprehẽſa, uerili Etita ſaluo uicquid qualitate at, an ac- 100 101 10¾ — 03 1is, nonl captur dconſilxiiff.l IN 610 8, 11. liepro declarat Itub ltt uperfiu loriones, uthicy cömuniter cæte w aduerte p nonſit aliqua ſu ganuS de excõr doti, utraquepo ettglin c.ita qu danõperhoc er itum effectum: bitur extra cõm fuerit abſolutus de Ana.& cætet notat Bart. in l d s no oper. nunc. c ſemel bannitus, nideqquoetiam f ce uerd oblig tellecuus Goffre quicquid dixeri urſimplici excc themate. Nec- cömunicationis nulſ deſent,exc itud eſt uerũab mtext noſtropt lo, deinde creſc- daldtande 9 4 legis,an eti Dunülene rneliacelicrflige Comnelsfkengin wis.Cadlegemlllin ipœnapunni qiam. rffeciſſet. dec ilaglmn. & ttaprocedtlſiquti Cyn. Bald&Abeich er per Dyn baulit « latiusperFeliunit spunianur&factliynt c. nam concupllete ſtarutum punier digi ur etiampuniuileinin erre frumenmmenmtr œna ſtreperineinn do punin detitimti aſon inljinbaffctn uo minbsiin heoläi licet prolibii cnr vitũ antecedensadtl bitũ ſa ehenſus äuue 10 ſaluo deciſionem Baldi in c. tuæ. 3. de procur. licet Deci. eum generaliter reprobet in rub. 3. eod. Sed quid iuris eſt de eo qui fuit de- prehenſus, ſed deinde elapſus eſt& fugit, an habebitur pro notorio delinquente? Dubiũ facit tex. in l.ſi Barſatoram. C, de fideiuſſ.& quodlatè not. Jaſon poſt alios in l. i. col. xxiij. ff de acquir.poſſ.& Alex.in I.iij.. Neratius. 105 ff eod. tit.ubi ſtatutum uel diſpoſitio legis lo 106 quensde inuento in tali delicto, habet locum ita demũ ſi capiatur. Sed quicquid ſit dehoc, quantum ſit ad caſum noſtrum, captura non eſt neceſſaria,& ſatis eſt deprehenſio, licet reus euadat, ut ſatis oſtendit Abb. hic in fine ſecundi puncti,& bene: rationes enim iſtius concluſionis procedunt reſpectu probatio- nis, non capturæ.& facit quod not. Alex. in d.conſil.xxiiij.in ij. IN GLOS, in uerb. excõmunicari. Abb. hic pro declaratione gl.opponit, tanquam te xtus ſit ſuperfluus,& ſoluit referendo tres ſo lutiones, ut hic per eum: cum quo tranſeunt cõmuniter cæteri. Repohala Diade iſtius gl tu aduerte primò, quia poteſt dici quòd non ſit aliqua ſuperfluitas: quia ſiue intelli- gamus de excõmunicatione minori, ſiue ma iori, utraque poteſt ferri contra eundem, ut eſt gl. in c. ita quorundam. de Iudæis. Et ſecũ- da nõ per hoc erit ſuperflua, imò operabitur iſtum effectum:quia excõmunicatus retine- bitur extra cõmunionem, donec etiam ab ea fuerit abſolutus, ſecundum Hoſtieñ. Ioan. de Ana.& cæteros ibi. Vnde infert᷑ ad id qᷓd notat Bart.in l. de pupillo§. ſi pluribus. ff. de no. oper. nunc. cum concord. ubi uult, fquòd ſemel bannitus poſsit pluries de nouo banni ri:de quo etiam per moder. in l.qui bis idem. ff.de uerb.oblig. Secundo aduerte, quia in tellectus Goffre.& Innoc. hicuidetur uerus, quicquid dixerit Abbas, ut primò quis feria 40 nio eſſe uerior, per hunc text. nam hic eccle- tur ſimplici excommunicatione, deinde ana- themate. Nec obſtat quòd appellatione ex cõmunicationis, in dubio uenit maior. c. pe- nul.j. de ſent. excõmu. quia reſpondeo quòd iſtud eſt uerũ abſolutè loquendo, ſed ex quo in text.noſtro prius requiritur excõmunica- tio, deinde creſcente contumacia, anathema datur, dicas quòd prius intelligitur de mino- ri, quia una pars legis per aliam declaratur. J. 107 Titia.§. i. ff. de uerb. oblig. ſ Et præcedentia re cipiunt interpretationem ſecundum ſequen tia. l.ſi ſeruus.. fin. ff. de leg. i. ſicut una alter- natiua declarat aliam. l.i. ff.de reb. dub.&ma- ior clauſula nõ comprehendit minorem, de qua prius dictum ſit. l. doli clauſula. ff.de uer. oblig. Et ſecundum hunc intellectum poteſt ſaluari gl.dum dicit ſuſpendi, intellige in per ceptione ſacramentorũ, donec pœniteat,& abſoluatur. Tertio aduerte circa intellectũ Abb. dum intelligit excõmunicationem dici eam, quæ ſine ſolennitate fertur: ſicut anathe ma, ubi interuenit ſolennitas, de qua in c. de- bent.xi.q. iij. Tu adde, quòd iſte intellectus eſt pPericuloſus, quia tex. præſupponit, quòd de mudicijs. 44 anathema ſit grauior pœna, ex quo infertur creſcente contumacia,& tamen iſtæ ſolenni- tates nihil uident᷑ aggrauare: unde uerior ui- detur præcedẽs intellectus. Præterea iſta dif- ferentia nõ probatur in iure, imò potius con trariũ, in d. c. debẽt. ubi tex. ſimpliciter appel lat excõmunicationẽ illã, quæ fit cum tali ſo- lennitate. Quare tu omiſſa etymologia ana- thematis poſita hic per Io. And. Anch.& Ab ba. quæ non eſt uera, dicas anathema in caſu 10 noſtro nõ eſſe dictionẽ græcã, ſed hebræam, qua ſolẽt Hebræi extremã deteſtationẽ ſigni ficare, ut dicit Hieron. interpretans illud uer bum quod eſt in epiſt. Pauli ad Galat. cap. I. alioqui anathema, ſi à Græcis deriuetur, po- teſt accipi pro re idolis dedicata,& altaribus ſuperimpoſita.Sed ut dixi, interpretatio Hie ronymi eſt uerior. IIn propoſito ergo ana- thema in hoc differt ab excommunicatione, quia infert᷑ aduerſus eos, qui ex grauiſsimo 20 aliquo delicto deteſtabiles ſunt& maledicti, & de quibus nõ eſt ſpes quòd reducantur ad pœnitentiã:& ſic meritò infligit᷑, tanq́; quid extremũ. Excõmunicatio uerò fit aduerſus eum, de quo eſt ſpes quòd pœniteat& corri- gatur.c.i.de ſent. excõmu.in vi. Et anathema habet in ſe aliquam deteſtationem, ſed excõ- municatio ſimpliciter eijcit extra cõmunio- nem fidelium.& ita intelligo text. iij. quæſt. iiij.c.fin. Circa gl.ſimilem, dic ut per Doct. 30 in c.at ſi clerici.S.eod.ubi alij tangunt. Expe- ditis gll. Abbas format duas oppoſitiones. Circa primã, dum opponit quòd imò eccle- ſia habet aliud qᷓd faciat, quia habet alias pœ- nas numeratas hic per eum: adde ad iſtum in tellectũ Abb.hic, quẽ ſuprà reprobaui in pe- nult. notab.& dic utibi. Erin quantum Abb. dicit, fquòd eccleſia habet etiam pœnam ex⸗ lij, iuxta tex. in c. i.j. de calumniat.& Ixiij. diſt. c.in ſynodo.cum ſimil. uidetur contraria opi ſia tradit clericum ſeculari, ut mittatur in exi lium:certe ſi ipſa habuiſſet iſtud remedium, non debuiſſet tradere ſeculari, cùm eccleſia iſtud non faciat niſi in ſubſidium, ur per But. ſupraà in notabilib. Et ſolutio moder.hic non eſt bona, dum dicũt, quòd iſtud eſt dictũ, ꝗa eccleſia ſolet intendere pro clerico degrada- to, ut ſecularis alleuiet pœnam. c. nouimus. de uerb. ſignif. Nam non debuiſſet eccleſia so impetrare pœnam exilij pro clerico, cùm ip- ſa tradendo eum iudici ſeculari, tacitè pro- nunciaret talem pœnam nõ eſſe ſufficientẽ, nec infligendam, ex quo eam potuiſſet irro- gare,&non fecit, iuxta not, in c. ij. j. de ordine cognit. per Bart. in l. à præcedente. C. de di- lat. Præterea tex. in d. c. nouimus. procedit in eo qui degradatus traditur per iudicem eccle ſiaſticum ſeculari:ſed nos ſumus extra iſtum 6o caſum, quia ſeruata ſolennitate iſtius tex. nõ requiretur aliqua traditio, ſecundum cõmu- nem opin.de qua dicet᷑ in ſeq.oppoſ. Et pro- pterea uidet᷑ uerior cõmunis cõcluſio, quòd imò eccleſia non inferat pœnã exilij propriè Tert 4 108 109 110 —— —— te, quia opi. Antonij eſt ſuſtentabilis, ſi ſanè talem nõ eſſe neceſſariam aliam monitionẽ: Alciati m c. cum non ab hom. 64 in c.de Liguribus. xxiij. quęſt. v.& per Ar hic.Et facit ratio: nam cùm latis iſtis encn tijs ſit notorium iſtum eſſe incorrigibilem contra talem nõ requiritur alia ſententia ſeu declaratio. arg. c. euidentia:j. de accuſper ab batem in Clem. præſenti. de cenſi, cum con/ cord. hic per Felin. Contrarium in hocte/ loquendo, de qua in I. ij. ff. de publ. iudi. Et ad contraria reſpõdetur, quòd intelliguntur impropriè& largè, prout ponitur pro relega tione uel pro iuſsione, ne quis recedat de cer to loco, de quo per Archid. xlv. diſtin. c. cùm beatus. Potes etiã dicere, quòd illa pcœna exi lij licet inferatur iubente eccleſiaſtico, tamẽ imponitur per iudicem ſecularem, arg. c. ij.j. net And. Sicul. Primò, quia ubicunq; iurſſ n de cler. excõm. eum nõ cauillando, prout fa- dictio non competit alicui regulariter, ſed in cit Abb. ibi, qui reſtringit, quãdo de facto e- 10 caſu certo qualitatis tantùm, illa qualitas eſt piſcopus nõ poterat talem pœnã imponere: prius uerificanda,&de ea conſtare debet. c.i. quod caret ratione, ex quo ſi ipſe impoſuiſ de foro comp. in vi.c. conqueſtus.j. tit.i. Sed ſet, ſecularis obligatus fuiſſet præſtare bra- reſſ ponde, quòd ſatis conſtat, ex quo eſt noto chium. c. i.S. de off. ord. Et pro hoc facit, quia rium. d. c. ueſtra, de cohab. cler. Secũdoad canon aliquando oſtendit, qua pœna ſecula- ducit iſtum text. qui non uidetur ſimpliciter ris punire reum poſsit, ut per gl. in c. delato-⸗ requirere quòd interuenerint illi tres gra⸗ ri.v.q. vi.& Archid. in d. c. in ſynodo. cum c dus pœnæ, ſed quòd uenerit in profundum cord. per Feli.hic. VlItimo puto bene no⸗ malorum,& quòd poſsit eſſe perditio pluri- tandã deciſionẽ Abb. hic, dum intelligit tex. morum,& quòd Eccleſia non habeat ultra 5 1u qui ſimpliciter dixerat, pro homicidio impo 0 quod faciat, ergo debet prius cõſtare de hoc. ni debere pęnã depoſitionis, quòd tamẽ talis Sed tu reſponde, quòd licet Doct. ponde- pœna nõ purget in totũ delictũ, imò poſt de- rent ſimpliciter iſtas rationes, tamen ſibene poſitionẽ debebit adhuc recludi in monaſte- cõlſideretur text. ubi ſit ſeruata iſta formahic rio, uelin arctum carcerẽ, ut hic per eum:& poſita, oritur præſumptio iuris& de iure, idem etiã tenuit Pet. de Anch. hic. Etex hoc qudd iſtæ qualitates interuenerint: nã hicte- 112 infert, fquòd pro grauibus delictis, pro qui- xtus ſuper iſtis qualitatibus pręeſumptis cum bus lex imponit depoſitionẽ, adhuc fit detru ſio in monaſteriũ:& ſecundum iſtam decla- rationẽ poteſt ſaluari qd dicit Butr. in c. cùm dilectus. in vi. col. j. de purg. uulg. de quos di- 30 xi in vi. notab. ita tamen, ut ex qualitate deli- cti iudex arbitretur circa qualitatem detru- ſionis,& tempus quo meritam pœnitentiam fecerit. In ſecunda oppoſ. Abbatis fac con 113 cluſionẽ, iquòd incorrigibilis ſimpliciter qui eſt depoſitus, ſiue reiteret eadem delicta, ſiue alia, nõ per hoc efficitur de foro ſeculari, niſi ſeruetur forma iſtius tex. ut ſit excõmunica- funde teſtes examinati cõtra aliquem in uno 117 tus, deinde anathemati=atus,& præceſſerint iudicio, licet faciant notoriũin illo, iuxtano- debitæ monitiones, iuxta text. in c. de illicita. 40 tata per Abb. in c. cùm olim. in ſecundo no- xXxiiij. quæſt. iij.& notata in c. ſacro. j. de ſent. tab. j. de uerb. ſignif. non tamen faciunt noto excõmu. ita tenet Abbas hic, reprobata ſen- rium in alio, ut ibiper Bar. Potes dicere, il- tentia Butrij,& ſequuntur cæteri. Aduer⸗ lud procedere in probationibus, ſecus in ſen tentia: quia uidetur ubiq; facere notoriũ, ut habetur in d. c. ueſtra.& ſic opinio Abb. uide tur uerior: pro qua facit qͥd not. Bal.in c.i.in prin. de feud. ſine culpa non amit. dum dicit, fquod ubi aliquis ipſo iure incidit in pœnd, tum quia cùm ſit depoſitus, ſatis eſt certus licet requiratur ſentẽtia declaratoria, c. cUm quoòd debet pœnitere,&ſe corrigere:quia de ,o ſecundum de hæret. in vi. ſitamen ſinealiqua poſitio ſola non euacuat pœnam delicti, un- declaratione fiat executio, non per hoc erit de non uidet᷑ ulterius monendus. c. eum qui iuri contraria: quia in mera executione, nul- certus. j. de reg. iuris. in vi tum etiam quia iſte Ia eſt neceſſaria dilatio& cognitio, ſecũdum uidetur cõtumax manifeſtus, ex quo nedum Innoc.in c. ex tenore. j de appellat. Quod di- tunc peccat in non comparendo, ſed etiam ctum puto intelligendum ſane, ubi de mera in faciendo quod eſt grauius. per gloſ. in lſi executioneagirur, prout in caſu noſtro, quã- mora. ff. ſolut. matr. quia pPropter potentiam do notorium eſt iſtum eſſe incorrigibilem:a- ſuam prohibet ſe capi: unde contra talem nõ lias illud dictum ita ſimpliciter intellectum, requiritur aliqua monitio. c. i. ubi Abb.& o- cõfunderet totam regulã, de qua in d.c. cum 114 mnes ponunt, S. eod. Amplia ſupradicta, fut so ſecundum.& per Doct. in J. ſi quis maior. C. talis clericus incorrigibilis ſecundum formã detranſact. Felin. hic,& in c.ij.infra de ſpon iſtius text. ſit de foro ſeculari, etiam non ſecu ſal.& in c. Rodulphus.in xxiiij. col. cum ſeqj ta alia declaratoria, quòd ſit incorrigibilis. ſuprà de reſcript. per Iaſonem in I.iij.§. quo , AaAt1as e per 12, u ita Abb. hic intelligit iſtum text.& probatur autẽ, fl. quod quiſq; iur. Secundo amphhs 9 u certitudine ſtatuit, quo caſu reſultat talis prę ſumptio, iuxta notata in I. ſiue poſsidetis. C. de probat.per Sali. in rub. ff. de probat. Ter tio contra iſtam opinionem ſic arguas. Nam quamuis in foro epiſcopi ſit notorium iſtum eſſe incorrigibilem, tamẽ quo ad iudicem ſe/ cularem non eſt notorium: fquia notorium uõ in uno iudicio, nõ eſt notoriũ in alio, ſecun- dum Bart.in auth. at qui ſemel. in ult. col. C. de probat. Iaſ. in I. naturaliter.§. nihil cõmu- ne. in prima combin. Bart, ff. de acquir. poſſ. intelligat᷑. Nam cùm Doct. intelligant iſtum text. in clerico qui erat incorrigibilis,& de fa l cto non permittebat ſe capi, uidetur contra lem C. de accu. gajiſtudeſtded uishic. Qaret ocedit tanquan cod regulariter men eſe notoriũ cimen ita notorl fealiqua excuſati kRar A Aret uverb, oblig Quo ſauionem compet lsdeclaratio, ut lPranciſ.de Cu not. Abb.&Imol iteeſt caſus noſte mediacontempſe lcompetere exci h iors G&deiure. mnlaicus debebit nare iſtum cleric vusproceſſus. E proceſſum, ex qu mosinnotoriſs, condemnatio abt ncontrarl eſtte ten de ſanc ep uidetur eſſe dem ceotie ordina duiacuim ſeparat eiſecularisſtare ulicalu non lite utinouis det 5 ideratio,quo⸗ us.Mij 4 4 4 5. dn. de d ſtunm uiſah em, tamẽ quoaditin, notorium: fqui unn eſt notorũinaloſ h. at quiſemel ialtal al. naturaliter(aillir bin. Bart ſdecgun minati cönaalqemiu ant notorüüinilc imnm c. cum olim inſecnen nif non tamenfciunt diper Ba. Polescien robationibus fmui etur ubiq acete nopii eſtra&ie cpiibibin ua facit do roränd eculpanonamſ. 7 1 iplo iureincitti entẽdeclnamiu eret invicitamen ha 120 1²1 133 445 ut in iſto caſu non requiratur alia admonitio uel citatio, cum ſimus in notorijs.c. peruenit. i.de appell.& prælertim in iſto caſu, in quo ueriſimile eſt, quod ſi iſte clericus citaretur, acciperet fugã: unde ubi alias eſſet citandus, ſi adeſſet præſumptio fugæ, ſufficeret exami natio teſtium, etiam parte nõ citata, prout in ſimili dicit᷑ de debitore fugitiuo in ciuilibus, utper Doct. in. ſi fideiuſſor. 5. fi. ff. qui ſatiſd. cog. Et facit quod not. Io. And. in c. i. de ho- micid.in vi. Salic.in l. abſentem. in iij. col. C. de accuſ.cum ſimilib.ut hic per Felin. Adde tamen, ſ quòd ut ſuprà dictæ ampliatiões pro cedant, requiritur quòd pręceſſerit ſententia declarans factum eſſe notorium, ut per De- cium hic allegantem Bal.& Salic. in I. ea qui- dem. C. de accuſ. Aretin. conſil. clxv. col. vij. Sed iſtud eſt de directo contra mentem Ab- batis hic. Quare tu dic, quòd quando iudex procedit tanquam ſuper notorio, uerùm eſt quòd regulariter debet prius declarare cri- men eſſe notoriũ:& ratio eſt, quia uix datur crimen ita notorium, ut non poſſit compete- re aliqua excuſatio, ſecundũ Abb. in d. c. ue- ſtra. Bart.& Aretin. in I. in illa. in vij. col. ff. de uerb.oblig tQuod ſi certum ſit nullam excu ſationem competere, tunc non requiritur ta- lis declaratio, ut not, in d. c. ueſtra.& in con- ſil Franciſ.de Curt. conſil. xx. in vi. col.& d not. Abb.& Imol. in c. ſæpe. j. de appellat. Et iſte eſt caſus noſter: quia cùm clericus totre/ media contempſerit, eſt notorium nullam il- li competere excuſationẽ,& eſt præſumptio iuris&de iure. † Sed hic inſurgit dubitatio, an laicus debebit abſqʒ alio proceſſucondem nare iſtum clericum, an uerò requiratur no- uus proceſſus. Et uideretur non requiri aliũ proceſſum, ex quo crimen eſt notoriũ,& ſu- mus in notorijs, prout uult Abb. hic, unde fit condemnatio abſq; alio proceſſu. d. c. ueſtra. In contrariũ eſt tex.in§.ſi uerò crimen. in au then. de ſanct. epiſ.ibi, litem examinãs& ẽ.& uidetur eſſe de mente Abb. in c. i. in pen. col. 3. de offic.ordina. Et iſtud mihi placet magis, quia cùm ſeparatæ ſint iuriſdictiones, nõ de- bet ſecularis ſtare iudicio eccleſiaſtici, cùm in tali caſu non ſit executor, unde poterit cleri- cus uti nouis defenſionib. Et propterea iſta cõſideratio, quòd delictum ſit notorium, eſt uera quo ad hoc, quòdiſte clericus nõ ſit am- plius de iuriſdictione eccleſiaſtica: nõ autem quo ad hoc, ut ſecularis ita ſimpliciter eum condemnet, quia nõ tenetur ſeruare proceſ- ſum iudicis eccleſiaſtici, ut notatur in d. c. i. Et ex his habes expeditum primum caſum, in quo clericus fit de iuriſdictione ſecularis. Secũdus caſus poſitus per Abb. eſt, fquã- do clericus ex delicto degradat᷑ realiter: nam licet nõ ſit incorrigibilis, nõ tamen efficit᷑ in- cõtinẽti de foro ſeculari.c.nouimus. de uerb. ſig.& in iſto caſu ex ſola degradatiõe in cõſe quentiã uidet᷑ tradi ius ſeculari. ita Aret.hic, allegans alios. Tu aduerte ſecundũ moder. hic, quia iſtud uidet᷑ eſſe contra tex. in d. c. no de iudicijs. b 446 uimus.ubi nõ eſt approbata opin.iſtud tenẽ tiũ. Sed tu aduerte,ſquia uerũ eſt ꝙ nõ requi ritur manualis traditio, prout declarat ibi lo. And. ſed tamẽ debet degradatio fieri præſen te ſeculari,& relinqui illi reus. nec eſt uerũ ꝙ Io. And. uel alij Doct. hic teneant contrariũ. Nec obſt. ratio Aret.hic, dum arguit de mi lite, qui eoipſo quòd priuatur inſignibus mi- litaribus, perdit priuilegiũ. l. ij.§. miles. ff. de 10 his qui not. infam. quia in odioſis nõtenet ar gumentũ de milite adclericum, ut not. in l. ſti pendia.C.de execut.rei iudic.& in l. miles.ff. de re iud.Et licet tex.in c.ij. de pœn. in vi. eos æquiparet quo ad detractionem inſigniũ, nõ tamen cenſetur æquiparari quo ad priuatio- nem fori, quia reliquiæ clericatus fortius ad- hærent, nec ita de facili tollũtur, utper And. Sicul.& Felin. hic ad aliud propoſitum,& facit text.in c. dictum. Ixxxi. diſtin. Ad idem, 20 quia licet miles per detractionem inſignium amittat priuilegia, in clerico tamẽè ius fori ec- cleſiaſtici nõ cõpetit, propriè loquendo, tan- quam priuilegiũ, ſed tanq́; ius cõmune& pu blicum.c.ſi diligenti.j.tit.i.& probatur in ex- trauag.unam ſanctã.quę eſt Bonifacij viij.de maior.& obed. quod difficilius tollitur, per regulaml. eius militis.§. militia miſſus. ff. de teſtam. milit. In quæſt. Abb. rquis dicatur incorrigibi- 30 lis, dic ut hic per moder.& aduerte ex eius do ctrina, quòd delictum etiam diuerſæ ſpeciei, aggrauat præcedentia,& facit quòd quis di- catur incorrigibilis: quod intellige, quando quis de præcedentib. nõ habuit abſolutionẽ, quia aliàs obſtarẽt quæ dixi ſupraà in ult. not. Sed hic oritur pulchra dubitatio. fPone ꝙ iſte clericus delinquens dicat ſe nolle unquã pœnitere, an nõ ſeruata forma iſtius tex. erit incorrigibilis,& incontinenti relinquendus 40 ſeculari? Videretur quòd ſic, ſicut dicimusde eo qui dicit ſe nolle cõparere, ut amplius nõ expectet᷑, ſed dicat᷑ manifeſtus contumax, de quo in c.i.ʒ.eod.& per Doct. in l. cõtumacia. ff. de re iud. Puto contrariũ, quòd imò de- bet expectari,& ſeruari forma iſtius text. in- terpoſito competenti termino dierum: quia forte iſte clericus mutabit ſententiã. Et facit quod notat Bal. hic de ſtatuto, ſi quis uulne rauerit aliquem, puniatur in centum: quam o ſummam ſiintra menſem nõ ſoluerit, ampu- tetur ei manus: nunquid ſi reus dicat ſe nolle aliquo modo unquam ſoluere, debeat ſibi ſta tim amputari manus:& dicit quòd non, quia debet expectari, ex quo fortè mutabituolun tatẽ, ut notatur in l. qui bona. 5. ſi quis ſtipula tus. ff. de dam. infect. Nec poteſt renunciari huic defenſioni, quia cõcernit ius publicum, ut per gl.in l.pactum inter hæredem. ff. de pa ctis.Facit, quia poteſt extraneus intra illum so terminũ ſoluere pecuniam pro reo, eo etiam inuito, ut abſoluatur,& tenebitur reus recõ- enſare, ſecundum Bart. in l. Stichus. ff. de pecul. leg. Pet. de Anchar. in c. cum laicus. C. de foro compet.& Angel in tract, malefic. in 124 125 126 n7 128 —O- —— 447 uerb.quas ſi nõ ſoluerit.ij. Felin.in c. ſignifi- cauit. de Iudæis, in c. contingit. col. ij. de ſent. excõm. unde idem uidetur in caſu noſtro. 129 XYIltimo aduerte circa doctrinã Abb. ſquòd nõ debent prælati habere carceres ita arctos, quòd ueriſimiliter in eisincluſi morerentur, aliàs eſſent irregulares, ut hic per eum: cum quo omnes tranſeunt. Eſt uerũ quòd conſue tudo pro iſto carcere interpretata eſt caueas ferreas, in quibus recludunt᷑ cõmuniter per 10 Italiam:& credo conſuetudinẽ ualere, dum- modo habeatur reſpectus ad qualitatẽ tempo ris,& uictus,& etiã ætatis hominis. Sed po 130 ne, ſclericus pro furto, quia erat cõtumax,& nolebat ſatisfacere& parère ſentẽtiæ, fuit da mnatus ad talem carcerem uſqʒ ad certũ tem pus, deinde fuit relaxatus, nũquid tenebitur ſatis facere creditori, cuius rem furatus fue- rat? Etuidetur quòd non, ex quo ſuſtinendo talem pœna, dicit᷑ ſatis feciſſe. xiiij. q. v. c. i. ᷓd 20 poteſt procedere, ſi dum eſſet in carcere, erat ſatis facturus ſi habuiſſet facultatẽ: pro quo eſt gl. notab.in c. ſicut dignum.§. eos inſuper. infra de homicid.& quod ſingulariter dicit Guido Papæ in deciſ. Delphi. quęſt. cccxliij. 131 †quòd ſi fiat ceſsio bonorum ex forma ſtatu- ti uituperoſe, puta quia percutiatur lapis, ſi ta lis cędens perueniat ad pinguiorem fortunã, non tamen tenetur.& ita limitatur l. qui bo- nis. C. qui bon. cedere poſſ. Et ratio eſt, quia 30 illud uituperiũ habetur pro ſatisfactione: qᷓd nota, quia in practica uidi ſeruari contrariũ. Nam illud uituperium& percuſsio nõ fiunt ad ſatis factionẽ, ſed ne ſic defacili debitores cedant bonis timore infamiæ de facto, quæ inde oritur, ut per Odofred. loquentem in ca ſu ſtatuti Mediolani, in l. debitores. C. ex qui bus cauſ.infam.irrog. 1IN c. NovVIr. ARGVMENTA. 1 Denunciationum uarias ſpecies eſſe. 2 AWd formã euagelicæ denuciationis quinq́; principaliter requiri 2 Infidelis denunciare non boteſt. Diſngue tamen ut num.5/. 6. 4 Lex& natura fruſtra operantur. 7 Vhbi uerbalegis non poſſunt uerificari ex toto, ſaltem diſpoſitio habet locum quatenus poſſunt uerificari. Fall. ut num. 8. 9 Peccator charitatiue moneri debet, ut ſe eximat de peccato,& quðd uterq; ſit ſolus. 10 In rebus quæ pendent ab animo, ex quo aliter probari non poſ⸗ ſunt, ſtatur iuramento dicentis. 11 An ſatis ſit, ſi denuncians moneat per epiſtolam. 12 Monitio ſecunda ſi fiat, probetur per unum teſtem cum iura- 50 mento in ſupplementum dato ipſi denucianti, uel per duos teſtes.&¼ num. 13.14.15. 16 An gui mutuauit filiofamil. poßit uti denunciatione ad conſe⸗ quendam pecuniam ſuam. 17 Denuncians dicere debet eccleſiæ, id eſt, prælato ſuo. 18 Quuæ crimina ſint denuncianda eccleſiæ. ¹5 An propter crimen ueniale poßit fieri denunciatio.& nu. 20 21 Eccleſia quibus remedijs utatur, ubi denunciatum& probati ſit crimen. 22. 23 Cüm peccator ratione denunciantis habetur pro ethnico, pote- rit denuncians etiam propria autoritate ius ſibi dicere. 60 14.26. 27. 28 Ordinem traditum in denunclatione eſſe ſeruatum, probetur. 25 Vbi principalis ſolennitas eſt probata, uidetur quòd præſuma- tur cæteras interueniſſe. ²9 Silex uel ſtatutum mandat actum fieri cum certa forma,& ea Alciati in c. nouit. 448 non ſeruata procedit annullando, an ſaltem conſulat creditori per uiam denunciationis euangelicæ. 44 30 Quamuis in codicillis non interuenerit omnis numerugte. ſtum, qui requirebatur ex forma ſtatuti, heres tamẽ de bet, etiamſi eſſent loca bia, compelli per denunciation 31 Si ſtatutum dictet quoͤd non liceat relin quere uxori la 3i gintiuinq; libras,& teſtator plus reliquerit, tenchun- tur monachi inſttuti amplecli conſcientiam. 32 Si quis alteri ſupuletur, licet de iure ciuili ſtipulatio nonte- neat, poterit tamen promiſſor compelli ad ſatisfacien. dum per denunciationem. 33 Creditor licet ius ſuum perdat in pœnam, ſiuocaueritdthi torem in caſibus prohibitis, debitor tamen adhuc tene⸗ tur in foro conſcientiæ. 34 Hæres non conficiens inuentarium, non tenetur ultrauire hæreditarias in foro conſcientiæ. 3s Si ſtatuto cauetur quòd irritum ſit teſtimentum no regiſtra tum intra tertium diem, an inſtitutus hæres in teſtamen⸗ to quod non fuerat regiſtratum, poßit in foro conſcien tiæ retinere hæreditatem. 36 Læges per ora principum diuinitus ſunt promulgatæ. 37 Vbicunq; lex eſt concepta per uerba præceptiua in perſo- nam, tenetur quilibet obedire. 38 Quanqdo lex eſt fundata ſuper ueritate,& aliquid diſponii ex aliqua cauſa iuſta,& cui ratio naturalis aßiſtt, tune ligat in ſoro conſcientiæ. 39 Praæſcripta cum bona fide, poſſunt retineri cum bonacon- ſcientia, licet deinde malajides ſuperueniat. 40 Mulier tuta Velleiano ſenatuſconſul non paterit compelli ber denunciationem euangelicam. 41 Cim ſubſtitutio pupillaris expreſſa excludat malrem ctia a legitima iure naturæ debita, an ſuccurratur mahi ſal- tem per denunciationem euangelicam.& num. 4‧. 43 di in codicillis fictis ſine debita ſolennitate aliquis petat le- gatum, poterit hæres dicere, Ego credo codicilos eſſe falſos,& non tenebitur.& num. 44. 45 In ſtatuto, quòd inſtrumentum de quo alius notarius quim certæ qualitatis ſit rogatus, non ficiat fidem in iudicio nec extra, non uidetur quod faciat fidem contra ipſum brincipalem debitorem.& num. 46. 47. 48. CAP. NOVIT. BOP. TI7T. OVIT. Pro declaratione ma- 1 teriæ pręmitto uarias ſpecies de nunciationũ, de quibus per Do ctores in I. ea quidẽ. C. de accuſ. per Bar.in extrauag. ad repri dum.in uerb.per denunciationem.&ali qua per Abb. hic in fi. Summa& diuide text. ut hic per alios.. NOTA primo ex tex. ibi, ſipeccauerit.ffor ⁊ mam euangelicæ denũciationis, in qua quin que principaliter requiruntur, de quibus ſi- gillatim eſtuidendum. Primũ requiſitum eſt, qudd ille quidenun ciat, ſit Chriſtianus: quia illud importat illa dictio, frater. xi. ꝗ. iij. c. ad mẽſam. Ex quopri mo infertur per Doct. hĩc,quòd infidelis de 3 nunciare non poteſt:quod tamen limitat hic Abbas, dummodo nõ peccet cõtralegem na turæ: quia in tali caſu Papa habet iuriſdictio- nem contra illos, ut per Innoc. in c. quod ſu⸗ per his. j. de uoto. Contrariũ tenẽt vnnmesn der. quia iſta denunciatio fit ad finem, quò quis corrigatur pro ſalute animæt: quæ ratio nõ poteſt habere locũ in infideli. fa. tex i. ꝗ.i. c. multi. Confirmat᷑ iſta opi. quia in caſu quo contemnat᷑ tota denunciatio, reſultat ſim pi C Ludæus debitorr Chritiano, quod quodaut! urltlimplicite ecuius nihilint nopinio moder Autloquimurin utin cõſequentiã ſuũeſt& tunemi obſt ratio Doct. renõ habeant loc lexſubrogatalias texinc. poſt mile ulur. Nõ obſt. ngiproſalute an itadenunciatiot umen habet locu dtponeenim q mav& uelitſtare nuscompelletur lmnõ lieretur wmale faciendi notper Anch. in Invi. Secundo nunciatio habea quiaipſe etiã die idnẽbaprimmi arc poſt alios 1 dicithic Abbe in quodſinõ audiu eeſe at, iuxta m. in fin. dem a 6 ehg Nuen gr um,n fnrenſime uhd eratregſſ 1eS ſtraum po, redien. ünhna nem euageliem. — icionem eucngil aundh elahgellmn. omn ſne debit Hilmmiata heres ciem dPgocradr caun enebitur. G tum 44. 3 rumentuntegoannen ſe ncuu mißeisinii aidetir guut feitfamana bitorem. Otun 46474 OVIT. E0b, TII. 1T. Pro dechatirir æpreęmitto uaris pei aciationũ-,dequbus res in leaquice(dant er Bar.in extauig an b.per denuncitin cin fi, ummadèduiie extex ibiſſpeceusii edenũciatonisinquf r requirunnun deg 1 ndum 449 de 1udicu]s: 450 citer pœna, quia contẽ nens habet ſicut ethni cus:ſed abſque hoc, tales iam ſunt ethnici& gentiles, ergo ſuperflua eſſet denũciatio, lex autẽ& natura nihil fruſtra operant᷑. l. iij.§.fi. ff ut in poſſeſſ. leg. uel fideicõm.&ëẽ. Secun do confirmat᷑, quia hæc denũciatio fuit intro ducta ex uerbis euangelij, qd non cõprehen dit ethnicos, quia ſunt omnino extra prote- ctionẽ eccleſiæ. de pœn. diſtin. i. c. nemo.& fa cit text. in d.c. multi. Tertio facit, quia hæc denunciatio eſt introducta cõtra regulas cõ- munes, ut dicit Bart. in d. extrauag. ad repri- mendum. ergo debet reſtringi, nõ autẽ trahi ad caſus nõ expreſſos. arg.l. præcipimus. C. de appell. Sed tu conſidera, quòd pro Abb. facit efficax ratio: nam ſequeretur quòd me- lioris conditionis eſſet infidelis quam Chri- ſtianus, quod eſt abſurdum. l. die ſabbati. C. de Iudæ. cum ſimil. Nam ſi Chriſtianus debe ret aliquid Iudæo tanq́; naturaliter, poſſet ab eo per iſtam denunciationẽ cõueniri,&tamẽ Iudæus debitor nõ poſſet hac uia compelli à Chriſtiano, quod eſt abſurdum. Vnde diſtin 5 guas, ſquòd aut loquimur in denunciatione quæ fit ſimpliciter ad correctionẽ peccati, ab eo, cuius nihil intereſt pecuniariter,& eſt ue- ra opinio modernorum, quæ eſt cõmun s. Aut loquimur in ea quæ fit ad correctionẽ, ut in cõſequentiã denuncians conſequat᷑ qᷓ d ſuũ eſt,& tunc mihi placet opinio Abb. Nõ obſt. ratio Doct. quòd qualitates hic requiſi- tæ nõ habeant locũ in infideli, quia earũ loco lex ſubrogat alias, prout hic dicit Abbas per tex.in c.poſt miſerabilem. ubi idem Abb.j. de uſur. Nõ obſt. quòd infidelis nõ poteſt cor rigipro ſalute animæ: quia q́;uis uerum ſit ꝙ iſta denunciatio fuerit inuenta ad talem finẽ, tamen habet locum etiam ubi ille finis nõ ad eſt. Pone enim quòd aliquis ſit omnino cõtu max,& uelit ſtare in peccato, certè nihilomi- nus compelletur ad ſatisfactionẽ, licet per il- lam nõ liberetur à peccato, quia durat uolun tas male faciendi, ex quo coactus reſtituit, ut not. per Anch. in regula, peccatũ. de reg. iur. invi. Secundo poteſt inferri, fquòd iſta de- nunciatio habeat locum etiam in ipſo Papa, quia ipſe etiã dicitur frater, propter regene- rationẽ baptiſmi.d. c. ad menſam.& ita notat Card.poſt alios in c.ſi Papa.xl. diſt. Circa d dicit hic Abb. in xij. col. quòd iſtud eſt uerũ reſpectu monitionis, nõ autem eo reſpectu, quòd ſi nõ audiuerit, dicat᷑ eccleſiæ. Et eſt ra- tio, quia ipſe nõ habet ſuperiorem,& à nemi ne iudicat᷑, iuxta text. in extrauag. unam ſan- ctam.in fin. de maior.& obed. Et ita tranſeũt Doct.hic& in c.ꝓropoſui.j.de cõceſſ.præb. Ex quo infertur, fquòd ubi uerba legis non poſſuntuerificari extoto, ſaltẽ diſpoſitio ha- bet locũ quatenus poſſuntuerificari, de quo eſt gl. in c. i. in uerb. ꝑrimitiæ. j. de deci.& gl. in Clem. i. in uerb. cenſura. de uſur. Rom. cõ ſil. ccccxxxiiij. in quo dic ut per moder. hic. Sed huic regulæ uidet᷑ obſtare gl. in l. ſi man- cipia. C. de ſer. fugit. unde dic ut per Felin in c. nonnulli. in prin. in penult. charta, 5. de re- ſcript. Sed tu circa prædictam opinionem di ligentius conſidera: quia cùm iſtud ſit præce Ptum euangelicum, eo ligatur etiam ipſe Pa- pa, ſicut rex Francorum& cęteri Chriſtiani. XXv. quæſt. i. c. ſunt quidam.& not in c. quan to.j.de iureiur.& per omnes in c. i. S. de con- ſtit.& in d. c. propoſui. nec in hoc erit acce- ptio perſonarum, prout dicit text. hic: unde 10 uidetur uerius, quòd indiſtinctè tota regula habeat locumin eo. Nõ obſtat ratio Doct. quia illa uerba, quòd dicatur Eccleſiæ, habẽt duplicem intellectum,& duplicem effectũ. Primus eſt, quem tenenthic Doct. uidelicet quòd dicatur ſuperiori, qui compellat delin- quentem ad correctionẽ:& in iſto caſu pro⸗ cedit cõmunis ſententia, quæ etiam mihipla cet. Secundus effectus eſt, quòd dicatur Ec- cleſiæ, ut delictum ſuum multis notificetur, 20 qui deteſtationi eum habeant, ut ille propter pudorem& metum opprobriorum pœni- teat& ſaluetur, quem intellectum dſuus Hie ronymus& patres antiqui tenent in interpre tatione Matthæi Xx vIIl. cap. Et iſtud propriè ſignificat iſta dictio, Eccleſia, quę eſt congre gatio fidelium. Quamuis ergo primus effe- ctus non uerificetur in Ponser iſte ſecun- dus poterit: unde eſt diſtinguendum: aut e- nim loquimur quo ad finẽ, ut corrigatur per 3z0 uiam iudicandi,&procedit cõmunis opinio. t Fallit in crimine hæreſis, uel ubi agatur de crimine ſcandaloſo, ut eſt gl. cõmuniter ap- probata in d. c. ſi Papa. de qua latè per Deciũ conſil.cli.in vi.col.& conſil. ſeq.& per Rom. conſil.dxxiij.quęſtio diſcutienda. Aut loqui mur quo ad finẽ, quòd corrigat ſeipſum me- tu pudoris& opprobriorum,& regula gene raliter procedit per ſuprà dicta. Vnde in iſto ſecũdo caſu poteſt oriri tantum ſcandalum, 40 quòd adhuc eccleſia, quæ repræſentatur per Concilium, poſſet eum iudicare.& ita poteſt intelligi gl.in d.c.ſi Papa. Et iſta arbitror eate nus uera, quatenus per eccleſiam approban- tur. Quo uerò ad alios Prælatos, non eſt du- bium quin generaliter regula procedat, dum iſta monitio fiat per ſubditos cum modeſtia & charitate. facit quod notat gl. in Clem. i. 5. notarij.de hæret.& per Abb. hic. Secundum requiſitum eſt, ſquòd charitati so uè moneatur peccator, ut eximat ſe de pecca to,& quòd uterque ſit ſolus:& ſi iſte neget ſe fuiſſe monitum, ſtabitur iuramẽto ipſius de- nunciãtis, ex quo aliter probari nõ poteſt, ſe- cundũ Abb.hic& alios.Facit in ſimili, tquia in rebus quæ pendẽt ab animo, ex quo aliter probari nõpoſſunt, ſtatur iuramẽto dicẽtis, ſecundũ gl.not.ubi Iaſ.& alij,in ᷣ aliæ. Inſtit. de actio. per Abb.in c.ij.in ult. col. 5. de con- ſtitut. Et ex hoc infertur, quòd ſi denuncia 6o tus habet aliquã iuſtam cauſam, per quã pro- pabiliter credat ſe non eſſe in peccato, quòd ueniet abſoluendus:& cũ hic agatur de ſecre to cõſcientiæ, ſtabit dicto ipſius. c. ſi uerò. ij. ĩ de ſent. excõ, gl.& Dd. in e. ſignificaſti.i.ĩ de 10 — —p 11 „ Alciatiin c. nouit. homicid.& ita firmat hic Abbas poſt Innoc. Francorũ. Non obſtat præ Bar.& alios, ut hic per moder. Et conſequen iſta monitio fit ad finem correctionis: u d ter, ſi tu petas à me talẽ rem,& probes de do- cum reſultet idem effectus, nõ attenditun e minio, ſi ego habeo aliquam cauſam, fortè quis corrigat coràm, uel per epiſtolã 21 dicta ratio, quia 1 2, 11 1. Sra„arg, quia emi ab aliquo,&hoc probem, deinde iu in c. ij.de iureiur. in vi.in uerb. proprio 8 rem me non habere conſcientiam læſam, nõ cet tex. dicat, proprio iuramento, tamen ſatis potero condemnari,& ſtabitur iuramento eſt ſi præſtetur per nuncium. ad idem facit! meo. Hoſtieñ.& And. Sicul. tenent contra- diauus. ff. de falc.& l. quiautem, in fi,ff de con rium: quia non ſtatur dicto atteſtantis de ani ſtit.pecun.. Aeon mo ſuo, quando habet pręſumptionẽ contra 1o Tertium requiſitum eſt, fquòd fiat ſecun- u ſe, ut per Bart in l. inter omnes. 5. rectè. ff. de da monitio, quæ probetur per unum teſtem furt.Sed reſponde, quòd cùm actori incum⸗- cum iuramento in ſupplementũ dato ipſide bat onus probandi reum eſſe in peccato, iſta nuncianti, uel per duos teſtes, ſecundũabb probatio nõ erit ſufficiens:quia nõ ſequitur, hic,& eſt tex. in c. in omni.j. de teſtib. tſicin res eſt tua, ergo eam teneo cum peccato:quia iſta denunciatione ſatis eſt ſi interueniãt du ꝑoteſt eſſe quòd ego ſim in bona fide, quo ca monitiones,& ita firmat hic Abb. in penult, ſu ceſſat peccatum. Iſta autem bona fides col col.& eſt cõmunis opinio,& facit text, inc. ligit᷑ ex cauſa per me probata,& exiuramen- quemadmodũã. in fin, de iureiur.& eſt exprel to. Præterea illud dictum Bar. non uidetur ſum in epiſt.Pauli ad Titum, cap. III. Incõ- procedere in foro conſcientiæ, in quo nõ at- ꝛ0 trarium facit tex. in c. ij.de purgat. cano.&q́d tenduntur præſumptiones:unde quo ad exo not. Abb. in c. qualiter. ij. in gl. magna j de ac nerationẽ ipſius, debet credi, pergl. in Clem. cuſ. ubitenuit quòd requiruntur tres moni- i. in uerb. nõ habita, de priuileg. Vbiuerònõ tiones. Sed reſpõde, quòd tex. in d. c.. debet allegarem aliquam cauſam ex parte mea, ſed intelligi quãdo iudex uult procedere ad cor- ſimpliciter iurarẽ me credere quòd teſtes tui rigendum abſq; alia denunciatione euangeli eſſent falſi, in tali caſu Abbas hic adhuctenet ca: nam tunc regulare eſt, ut ad ſententiam fe quòd iſtud ſufficiat. Sed ego non arbitror iia rendam quis ter moneaf. l. ad peremptoriũ. ſimpliciter uerum: quare intellige melius ſe- de iudi. Sed circa hoc requiſitum contingit cundum Bar. quando ego iurarem me crede primò dubitari: tnam iſta ſecũda monitio nõ 13 re eſſe falſos exaliquibus probabilibus indi- 30 fit, niſi ubi primò monitus non audit, ſed pet cijs: aliter haberem conſcientiam erroneam, ſeuerat in peccato. Et conſequenter uidetur, quam cogerer deponere. c. inquiſitionis. ſ. quòd infans& furioſus non poſsint denun- de ſent. excõm. Quòd ſi denuncians non ha- ciari, quia in eis ceſſat iſta ratio.& ita in termi beret alias probationes quàm confeſsionem nis dicit Bald. in l. quæritur. in tertia lectura. meã, tunc ſtandum eſt cuilibet cauſæ perme ffde ſtatu ho. Si uerò quis perueniſſetadan- appoſitæ in excuſationem conſcientiæ meæ. nos diſcretionis, uel eſſet impubes, doli tamẽ l.ſi quis teſtib. C. de teſtib. l. eum qui. in prin. capax, tunc eſſet ſatis: quia ceſſat ratio c.om- ff.de iureiur,& ita tenet Bar, Et poteſt eſſera nis utriuſq;. j. de pœnit. Aduerte tamen, quia tio, quia cm egomet confeſſus fuerim, lex dictum Baldi uidetur dubium: nam ſicutta- Præſumit pro conſcientia mea,& credit pro 40 les cõſtituuntur in mora ſi interpellent᷑ cum ueritate excuſationis appoſitæ. Sed tu ad⸗ tutore, ut per Bar.& Doct. in J. ſi exlegaticau uerte, quia in contrariũ urget tex. in c. ſigniſi ſa. ff. de uerb. oblig. ita uideretur quòd debe- caſti.ij. de homici. ubi in foro conſcientiæ ſta ret poſſe fieri iſta denunciatio: ſed tamen nõ tur confeſſioni dicentis, quando nõ eſt accu- eſt recedendum ab opin, Baldi, præſertim in ſatus uel denũciatus, prout eſt caſus noſter. infante, in quo poteſt expectari quoòd fiata- Niſi ſaluando Bart. intelligas iſtum tex. de a- dultus, prout in ſimili dicimus in.i. de arb. lia denunciatione, quàm euangelica,& dictũ edict. Secũdo hic dubitatur: mam cùm iſta 14 Bart. ſine dubio nõ procederet, quando con monitio fiat cum uno teſte uel duobus,& ſie feſsio fieret metu probationũ. pro quo facit peruiam iudicij, nõ uidetur quòd debeatad quod not. Abb. in c. fi. de celebrat, miſſ. S& mo so illam admitti aliquis criminoſus:S& ita tenuit der.in c. at ſi clerici.in iiij.not.5. eo. Sed cir gl. fin. hic: quia nõ eſt ueriſimile quòdbono ca hoc requiſitum cõtingit dubitari, an ſatis Zelo moueatur ad alterius correctionẽ, qui ſit, ſi denũcians moneat per epiſtolam. Et ui- ipſe ſit corrigendus. Ettranſeunt cõmuniter detur quòd non, quia tex. dicit, uade&corri- Doct. cum illa limitatione, ut non procedat, pe. Item dicit, inter te& ipſum ſolũ: quæ uer- quãdo quis denũciaret pro ſuo intereſſe par- ba uidentur requirere præſentiã, iuxta not. ticulari.iiij. quæſt. vi. c. omnibus, c. item cùm per Bart. in l. iubemus. C. de erog. mil. anno. quis. de reſtit. ſpol. Et proptereatali caſu ſu- i lib.xij. Et facit, quia ſcribens non dicitur ire praà tenui quòd Iudæus admittatur, quia licet uelloqui.l. miles ad ſororem. ff. de leg.ij.per nõ uerificetur quòd ſit frater, uerificanturta moder. in l.i. in prin. ff.de uerb. oblig. Sed cõ so men cętera, ut eſt de mente Abb.&probabit traria opinio eſt uerior, quam tenet Bar. in di primam monitionẽ iurandoper legem Mlo⸗ cto uerbo, ad denunciationẽ,& Doct. hĩc per ſis, ut not. in. non erit.§. i.ff. de iureiur.& per iſtum text. non eſt enim ueriſimile qudd rex Specul.in tit. de iuramen. calum. 5. reſtat infi Anglorũ præſentialiter admonuerit regem ne. Sed quòdimò generaliter criminoſi 3 44 mittatuf, brlembonoze incaluclaro, ex iucitteſtesprob uerunt: undep mæpoſſet oriri zanot per Balc Kangentariſs 8. lusdenunciator: gtle ſed etlãipl datur exuerbis ij geli ubi dicitur gexbocinfertur,ſ famil uti hac der cunpecuniamſi iict quòd nõ:q mutuauit contra Cnõdebet audir Bat inl ſipœnę loit quod pœna inõhabeat locũ linmatur, ex quo elelſuo, quo caſu cumeſt. Btproi poteſt negari qui welm teneatur lim ſittuutus exc Inam ite ſeclcant no monitusnon aüüſſt ato Et conſecuenerut turiolusnon pointn ceſſatiſtantiogiuun al quæricur intenälth i uero qui peneellent s Lel eſſetimpubesdln et ſatis: quiacellantonn epœnit. Aduenetman nidetur dubium:umliu rin moraſtintepeleir ar.&Dodtinlllexkgen dlig. in uicereurgudt ta denuncqatoſedume nab opin Baligrin potetterpecun gt ſimili dicimbs nali hicdubitnmr-ſtmen m unoteſteue ducu N tnonper oinked 16 453 mittatur, tenuit And. Sicul. hic per multas ra tiones, quibus reſpondent omnes moder. ut hic per eos. Sed tu ultra eum cõſidera, quoòd rationes gl.& Doct. non uidentur efficaces. Nam argumentum in caſu noſtro de accuſa tore ad iſtum denunciatorem, non eſt bonũ: quia qui accuſat, præſumitur illud facere in odium& contumeliam accuſati. c. ſi omnia. vi.quæſt. i. meritò ſi eſt criminoſus, reijcitur per magnam ſuſpicionem. Sed denunciator præſumituriſtud facere ad bonum finem,& zelo ſalutis iſtius denunciati: quod apparet, ex quo prius eum ſolus admonuit,& ſerua- uit formam hic traditam:nec pia opera crimi noſis debent prohiberi. c. quod quidam.j. de pœniten. Non obſt. quòd non ſit ueriſimi- le talem bono zZelo moueri: quia imò ſumus in caſu claro, ex quo ſecretè admonuit,& ad ducit teſtes probos uiros, qui etiã ipſi admo- nuerunt: unde propter iſtos ceſſat ſuſpicio, quæ poſſet oriri aduerſus denunciantem, iu- xta not.per Bald.& latius per Iaſ.in I. ſi quis ex argentarijs.§. i.ff. de edendo. Non enim ſo lus denunciator admonet iſtũ reum ut corri- gat ſe, ſed etiã ipſi qui ſunt adhibiti: quod pro batur ex uerbis ipſius regulæ poſitæ in euan gelio, ubi dicitur, Si eos nõ audierit& ë. Et ex hoc infertur, tan poſsit qui mutuauit filio- famil.uti hac denunciatione, ad conſequen- dam pecuniam ſuam. Et Abb. hic poſt Bart. dicit quòd nõ:quia iſte eſt criminoſus, quia mutuauit contra ſenatuſconſ. Macedonianũ & nõ debet audiri.In contrariũ facit qd not. Bart. in I. ſi pœnę. ff. de condict. indeb. ubi uo luit, quòd pœna quę imponitur huic credito ri, nõ habeat locũ in foro animæ. Et iſtud cõ- firmatur, ex quo hic criminoſus agit de inter eſſe ſuo, quo caſu eſſet audiendus, ut ſuprà di ctum eſt. Et pro iſta opinione facit, quia non poteſt negari quin iſte filiusfamil.ſit in pecca 40 to, cm teneatur ciuiliter& naturaliter,& ſo lum ſit tutus exceptione introducta in odiũ ipſius creditoris.l. qui exceptionẽ. ff. de con- dict.indeb. Vnde dic, quòd aut ipſemet cre- ditor denunciat,& eſt repellendus: quia ſena tuſconſul. Maced.cùm ſit factum ex rationa- bili cauſa, ut prouideatur delictis, quæ dein- de ſequebantur, eſt ſeruandum etiam in foro conſcientiæ, ut per Innoc.& Ioan. And. in c. quia pleriqʒ.de immunit.eccleſ.& Doct.in c. i. de conſtitut. Si uerò non eſſet ſequutum aliquod malum præſumptum, tunc creditor admitteretur,& poſſet procedere quod not. Bar.in d. l.ſi pœnæ. Nam in foro conſcientię attenditur ueritas rei, nõ præſumptio, ut in- frà dicet᷑:& in tali caſu incumberet onus pro bandiipſi creditori, ex quo filiusfamil. habet rationem legis pro ſe. Aut fit denunciatio ab alio quàm à creditore,& iſte uidetur admit- de iudicijs. 10 20 30 50 tendus, quia militant omnia uerba regulæ in 6o iſto caſu:nec poteſt negari quin iſte ſitin pec cato, quia retinet rem alienam. regula, pecca- tum. de reg.iuris, in vi. unde in caſu quo cre- ditor ipſe non admitteretur, debebit compel 454 li erogare pauperibus, ex quo ipſe nõ poteſt cum conſcientia retinere, tanquam rem alie nã: nec creditor, ex quo lex eum punit, quia pręſtitit occaſionem delinquendi:unde cùm non habeat cui det, debet dare pauperibus. arg. c. ſicut dignum.. eos inſuper.j, de homi- cid.& not, in c. cùm tu.j. de uſur. Quartum frequiſitũ eſt, quòd iſte denun- cians dicat eccleſiæ, id eſt, prælato ſuo. Eccle ſia enim eſt congregatio fidelium, quæ reprę ſentatur per caput ſuum,& ſic per epiſcopũ, ſicut uniuerſalis repræſentatur per Papam, ut dicunt Theologi,& per Card. Alex. xv. di- ſtin. in ſumma. Sed hic uidendumteſt pri- mò, quæ crimina ſint denuncianda eccleſiæ. Et de criminibus omnino occultis, cõmunis opinio eſt poſt Abb. hic, quòd nõ debent de- nunciari, ex quo non poſſunt probari:& re- gula loquitur in his, quæ probari poſſunt: de quo dic ut per eum. Sedtnunquid propter crimen ueniale poteſt fieri denũciatioä Et ui- deretur quòd ſic, iuxta not. per Ant. de But. & Imol.in c. fin. j. de præſcript. ubi dicunt, ꝙ quando agitur nedũ de peccato mortali, ſed etiã ueniali, lex canonica remanet ciuilis etiã in foro ciuili, ita declarantes notata in. priui legia. C. de ſacroſan, eccleſ. Sed puto contra- riũ, per iſtũ tex. in uerſ. cùm enim.& in uerſ. licet.ubi Papa ſemper ponderat quod pecca- tum ſit mortale: niſi dicas quòd ueniale per contemptũ, qui probatur per iſtas duas mo- nitiones, efficitur mortale. gl. in§. nomine. XXV. diſtin. Archidiac.& Bal. in c. i.j de pact. quod ſatis placet. fSecundò uidendũ eſt, an iſta denunciatio ſit depræcepto. Et in præ latis cõmunis opinio eſt quòd ſic, etiã quòd quis credat iſtum denunciatum fieri deterio rem, ex quo talis denunciatio fit etiam ut cæ teri metum habeant.c. ſed illud. xlv. diſtin. In priuatis uerò eſt etiam de pręcepto. c.cùm ex iniuncto.j.fi.j de hæret, niſi ueriſimiliter cre- deretur eum fore deteriorem. Etratio diffe- rentiæ eſt, quia prælati tenentur denunciare etiã propter iuſtitiam conſeruandã, ſed priua ti ſolummodo propter charitatem:quæ chari tas nõ militat ubi quis eſſet futurus deterior. facit quod not.Io. And. in c.i.de ſent. excõm. in vi.ubi nõ debet excõmunicari, qui ueriſi- militer illam nõ timebit, nec abſtinebit à pec cato.Et propterea ualẽt ſtatuta, quòd in cau- ſis non iuretur de calumnia, quando rari ti- more iſtius iuramenti abſtinerent à calum- nia, ut per Abb,& Soci. in c. cæterum j de iu ramento calum.& facit text.in l.ij.ubi Doct. C. de indic. uiduit. tollen. Tertiò uidendũ eſt,fubi ſit denunciatũ& probatum crimen, quibus remedijs utatur eccleſia. Et dicit hĩc Abb.quòd ſi iſte non ſe corrigit, excõmuni- cabitur, ut probatur in hoc text. ibi, diſtrictio ne eccleſiaſtica coẽrcere. Et probat᷑ ratione, quia cùm iſte debeat euitari, ſequitur quòd ſit excommunicatus, ex quo aliter non euita retur.xi.quæſt. iij. c. ad menſam. Fortius te- nuit And. Sicul, quòd imoò ſit H iure ex- uun 17 18 19 20 21 24 Quintũ requiſitum eſt, quòd probetur or 455 cõmunicatus, per illa uerba, ſit tibi ſicut eth- nicus, quæ important canonem latæ ſenten- tię. l.i. C. de ſecun, nuptijs.& gl. in c. quicũq;. de hæret. in vi. Contrariũ tenet Decius, ꝙ imò non ſit excõmunicatus, nec excõmuni- candus, ex quo lex nõ dicit quòd debeat eui- tari, ſed ſimpliciter quòd ſit ipſi denuncian- ti ſicut ethnicus:& diſtrictio eccleſiaſtica in- telligetur ſecundum ſubiectam materiam de tali pœna, nõ autẽ de excõmunicatione. Bre uiter, nõ eſt recedendũ à cõmuni opinione: quia imò diſtrictio eccleſiaſtica propriè refer tur ad excõmunicationem, c. i, ubi Archid. & cæteri, ĩ de offic. uicar. in vi. per Card. in c. perpẽdimus.j de ſent.excõm.Et licet in euan gelio nõ dicatur quòd debeat euitari, tamen dicitur in epiſt. Pauli ad Titum cap.iij.& eſt text.apertus in c. quemadmodum.§. fin. j de iureiuran. Non obſtat ratio And. Sic. quia fateor quòd quo ad denunciantem debet ha- beri pro ethnico, ſtatim quòd contẽnit etiam eccleſiam, ut declarat Innoc. hic:& ita intelli- go Abb.hic in iiij.not.Sed eccleſia ipſa irro-/ abit etiam pœnã excõmunicationis, ut eſt tex.hic:& dicit Pet. de Anch. hic, fquòd cùm ratione denunciantis habeatur iſte peccator pro ethnico, poterit denuncians etiam pro- ꝑpria autoritate ius ſibi dicere. Quod intelli- ge, quando iſte contemneret excõmunicatio nem: quia cùmtalis per iudicem non poſsit conſequi ius ſuum, licet propria autoritate uti.arg.notatorum per Innoc.in c.ſicut.de iu reiur.& in c.dilectis. de appell. per Bart. in l. ait prætor.. ſi debitorẽ. ff. de his quæ in frau. Dicit tamen Card.hic in fine, quòd ſt iſte de- nunciatus excõmunicatur ab eccleſia,&non curet de cenſura, quòd per hoc creditor non conſequetur rem ſuam: unde in tali caſu ego admitterem dictum Pet, de Anch. Et etiam ſi quis ſteterit per longum tempus excõmuni- catus, credo quòd poterit cogi etiam alijs re- medijs, iuxta not. in c. fin. j.de pœnis. For- tius tenuit Bal.in auth.ad hæc. in iij. col. C. de uſur. quòd imò debitor poterit compelli etiã per alia remedia, puta per miſſionẽ in poſſeſ- ſionem:& ſequitur Felin. hic,& mihi placet in denũciatione iudiciali, in alia uerò ſequor dictum Card. Et ex iſto textu infert etiam Abb. quòdftalis ſi nõ corrigat ſe, poterit pri- uari beneficio:quia cùm habeaturpro ethni- co,& ſic gentili, non poteſt retinere benefi- cium. viij. diſtin. c. quo iure. Et ex hoc dicto Abb. cõfirmatur opinio, quã ſuprà tenui, de clarãdo gl.in d. c. ſi Papa.xl. diſtin, dum dicit, quòd pro crimine ſcandaloſo, Papa iudicat à ſynodo. Nam probatur hoc iſto modo: Pa- pa admonitus ſecundum regulam euangeli- cam, ſi ſenon corrigit, habetur pro ethnico: ſed ethnicus deuiatã fide, Papa autẽ deuians à fide, iudicatur. d. c. ſi Papa. Et ſic tollitur ra- tio quorundamtheologorũ, dicentium opi- nionem illius gl. non bene probari in tex, de quibus per Decium d. confil.cli. Alciatiin c. noult. 10 20 30 4⁰ 50 60 456 dinem hic traditum, eſſe ſeruat ta, quòd non ſufficit probare a betur factus cum debita forma, de quoperln noc.in c.innotuit. 5ᷓ de elect. per Dd. in ſciẽ- dum. ff.de uerb. oblig. cum concord.& facit quod notant gl.& moder.in l. ſi donatione C. de collatio.& latè hic per modernos: ultra quos adde, quòd ubi principalis ſolen eſt probata, uidetur quòd præſumatur cæte- ras interueniſſe, quandò à communiter acci- dentibus ſolẽt ſimul interuenire, ſecundum Bald.in ꝑroœm, decret. in v. col. ubi dicit, ſi quis aſſerens ſe fuiſſe doctoratum propter aſsignationem cathedræ, ex quo iſta eſt prin cipalis ſolennitas, præſumuntur etiam cæte- ra interueniſſe, ſcilicet traditio libri& birre- ti:unde ſecunduùm eum ſatis eſt probare actũ non per ſingula, ſed per potiora. TSed hic 26 primo quæritur: Quid ſi ſit additum formæ, puta, quia tres monitiones interuenerũt- Di co quòd iſte denuncians eſt magis commen- dandus, ex quo oſtendit maiorem charitatẽ, ut eſt de mente Hoſtieñ. hic,& propter hoc actus non uitiatur. gl. in l. non ſunt liberi. de ſtat. hom.& tetigi in l. i.9. ſed ſi mihi. ff. de uer bo.oblig. Secundo quæritur, an iſta for⸗ 27 ma ſit neceſſaria, quando delictum eſt noto- riũ. Et Abb.poſt Archidiac. concludit quod nõ, quia nõ debet priuatim admoneri, ſed pu blicè:quia publica delicta, publica correctio ne indigent, d.c. ſed illud. xlv. diſtin.& confir mant moder. quia in notorio forma iuris nõ attendit᷑.c. honæ. i. de poſtul. prælat. Con- trarium tenet Aret.hic, cuius rationibus re- ſpondent moder. ut per eos.Mihi placet opi- nio Aret. quia cùm iſta denunciatio fiat cha- ritatiuè ut quis ſe corrigat, niſi delinquẽsad- moneatur, nõ Sdenrtſeua charitas, prout dicimus in ciuilibus, ubi interpellatio extra- iudicialis de urbanitate requiritur. l. quidam Hyberus, ff. de ſeruit. urb. pręd. Et licetinno torio non ſeruet᷑ forma iuris quo ad iudicia, iſta forma reſpicit actus extraiudiciales. Ter tiò ſucceſsiuè tquærit, an in iſta cauſa debeat 28 ſeruari ordo iudiciarius. Et Abb.diſtinguit: quia aut loquimur in denunciatione euan- gelica, quæ fit ab eo cuius nihil intereſtpecu niariter,& non eſt neceſſarius ordo iuris. aut loquimur in iudiciali, qui ita dicitur quando fit ab eo cuius intereſt pecuniariter,& tunc eſt neceſſarius ordo, licet non in totum, qula procedetur de plano, per tex. hic. Sedtua uerte, quia iſta denunciatio iudicialis eſt ea dem cum euãgelica, nec differt niſi in modo, ſecũdum Card, Floren. hic. Et propterea n- noc. hic& Bar. in d. uerbo, ad denũciatione, & Bal.in d. auth. ad hæc. ſimpliciter appellit euangelicam, eriam quòd agatur de interel 3 priuato. Nec eſt uerũ quòd in iudiciali Prun cipaliter agatur ad conſecutionem Tei dune reſtitutio rei ſemper fit in conſequentiã— quo utroqʒ caſu denũciatio principaliter le- ut euitet᷑ peccatũ:& etiam ad iſtum finem . 2 3„ juncto uno quirit᷑, ꝙ ſecunda monitio fiat ad 5 s. Ex quo no- nitas 25 deadmittetur. ageneraliter li ori ut not. in— ſtum tex inprit ius ratio eſt geꝛ musiudicare de cuo. Tertiope pocmodo. ubie geliuramento,t dpinio eſt ueriſs nõ eſt uerũ quo⸗ lrts: quia ubi ꝑ wuum eſſet inten quanõ ſufficere tetiuſtam cauſa probaret quod: cam læſam:& d vetſarij concur lbus coniecturi Expeditis ſti effectus iſtius de 9 tionẽ Pone,fle leri cum certa te ccditannulland ditori per uiã de onſequenter d conſcientixrIſta diinlizſediwüſt cundo quxrtu, nit „quandodelcäumär t Archicne oriülg etpriuadimadmoneit, ica delicda, publia en ſedilludxl,ditinäe uia in notorio ſormiri e.i de poſtulpralt, Aret hic, cuiusrasort- er. ut pereosllipum vum iſta denunchtoiht ſe corrigat niſdelinii dereahp libus ubi intenellcde banitate requitnn ſeruit urb prgd lilnt et formaiurs qil ſcit actus extriiit 9 1 quæriiniaeui ſtier 29 30 457 uel duobus teſtibus, ut coram illis erubeſcat. Nec probatur iure, quòd admittatur aliquis ad conſecutionẽ iuris ſui pro exoneranda cõ ſcientia, niſi per uiam iſtius denunciationis euangelicæ:& differentiæ poſitæ hic per Ab batem non probantur aliquo iure. Solum re manet unum obiectum:quia hoc admiſſo, ſe queretur quòod denunciatio euangelica, ſer- uata forma ſupraſcripta, indiſtinctè admitta- tur, iuriſdictio iudicũ ſeculariũ tota abſorbe- retur per eccleſiaſticã. Sed ad hoccõmuniter reſpondet᷑, ꝙ eccleſiaſticus nõ admittet hanc denunciationẽ, quãdo fit pro in ereſſe pecu- niario, niſi in certis caſibus, puta in ſubſidiũ, quãdo aliter de iure ciuili nõ prouideret᷑: uel in cauſa pacis& iuramenti, uel miſerabilium perſonarũ. Sed ego puto quòd imò indiſtin ctè admittetur. Primò, quia regula euangeli- ca generaliter ligat in præiudiciũ cuiuſcunqʒ; fori, ut not. in d. c. i. de conſtit. Secundo per iſtum tex. in prin. qui generaliter loquitur, et eius ratio eſt generalis, ibi, non enim intendi mus iudicare de feudo, ſed decernere de pec cato. Tertio per iſtum tex.in uerſ.licet autẽ hoc modo.ubi etiam ſi non ageretur de pace uel iuramento, tamẽ poteſt procedere:& iſta opinio eſt ueriſsima. Non obſtat arg. quia nõ eſt uerũ quòd euacuetur iuriſdictio ſecu- laris: quia ubi prouideatur in foro ciuili, fa- tuum eſſet intentare iſtam denunciationẽ, in qua nõ ſufficeret actori probare, quòd foue- ret iuſtam cauſam, ſed requir retur etiam ꝙ probaret, quòd aduerſarius habeat conſcien tiam læſam:& de hoc ſtaretur dicto ipſius ad uerſarij, concurrentibus aliquibus ueriſimi- libus coniecturis, ut ſuprà uidimus. Expeditis iſtis quinq; requiſitis, uenio ad effectus iſtius denunciationis,& formo quæ ſtionẽ. Pone, flex uel ſtatutũ mandat actum fieri cum certa forma,& ea non ſeruata pro- cedit annullando: nũquid ſaltẽ conſulet᷑ cre- ditori per uiã denunciationis euangelicæ,& conſequenter debitor ſaltem tenetur in foro conſcientiæ: Iſta quæſtio eſt ſatis intricata, li- cet ſummè utilis in practica. Et prima eſt opi nio affirmatiua quoòd ſic, quã tenuit Ang. in l. quidam.§. illo. C. de neceſſ. ſer. hęred. inſtit. per illũ text.ubi dicit, quòd peccat hæres qui nõ ſeruat uoluntatẽ teſtatoris, licet inualidã propter defectum ſolennitatũ,& poteſt cogi per denunciationẽ euangelicã. Ad idem eſt tex. in§.ſi uerò expreſsim. ubi idem Ang. no tat in auth. de hęre.& falc. Et propterea in ter minis cõſuluit Corn. conſil. cxix. in antepen. col. in ij. uol. tquòd qᷓ;uis in codicillis non in- teruenerit omnis numerus teſtiũ qui requi- rebatur ex forma ſtatuti, quòd tamen debet hæres, etiã ſi eſſent loca pia, compelli per ta- lem denũciationem. Et pro iſta opinione ad- de mudicijs. 478 te. Et propterea poſſet generaliter intelligi, quòd cùm exminus ſolenni uoluntate hęres obligetur ſaltem naturaliter, l. ij. ubi Doct. C. de fideicõmiſſ.& eſt cõmunis opinio, ut per Iaſ. in l.hac conſultiſsima.. eximperfecto in v. col. C. de teſtam. ſemper talis hæres poſſet compelli per denunciationem euangelicam. Et fa.quod not. Bart.in tract. minoric.in pri- mo lib. c. iij. ubi intelligit iſtud procedere, e- 10 tiam ſi teſtamentũ ſit nullum, nõ reſpectu ſo lennitatum, ſed propter incapacitatem hære dis. Et propterea infert, quòd ſi in teſtamen- to ſint inſtituti fratres minores, in dubio nõ poterit in foro conſcientiæ proximior ab in- teſtato retinere illa bona: niſi eſſemus in ca- ſu, quo conſtaret teſtatorem uoluiſſe illud re lictum ualere tantummodo iure teſtamenti. Eſt uerum quòd iſto caſu nõ crederem com-/ petere his fratribus hanc denunciationẽ. Ad 20 ſupradicta etiam facit quod egregiè uidetur uoluiſſe Bald. conſil. ccccxix. in v. uol. ubi ſi ſtatutum dictet, iquòd non liceat relinquere uxori ultra X XVv. libras,& teſtator plus reli- querit, tenebuntur monachiinſtituti ample- cti conſcientiam, ut dicitur in legenda S. Syl ueſtri,& permittere quòd iſta uxor plenè fruatur uoluntate teſtatoris. Et iſta quæ di xi in ultimis uoluntatibus, uidentur etiã pro cedere in contractibus. Et proptereat ſi quis 30 alteri ſtipuletur, licet de iure ciuili ſtipulatio non teneat, l. ſtipulatio iſta.§. alteri. ff. de uer- bor. oblig. tamen poterit promiſſor compel- li ad ſatisfaciendum per iſtam denunciatio- nem, ut latè dicit Felinus poſt alios, ſuprà in proœm. Gregoriano, in vi. col. uerſ. ſecundũ remedium eſt. Ad idem facit, quia ſi quis ſit electus ad aliquod beneficiũ, licet non ſit ſer uata debita ſolennitas, dummodo habeat uo luntatem eligentium, eſt tutus in foro con- 40 ſcientiæ, ſecundum Innoc. in c. innotuit. j. de eo qui furtiuè ord.ſuſce. per Anch. in regula, beneficiũ.de reg.iur.in vi. Confirmat etiã per notata per Bart. inl. ſi pœnæ. ff. de cond. indeb. ubi licet fcreditor perdat ius ſuum in pœnam, puta ſi uocauerit debitorem in caſi- bus prohibitis, iuxta l. in criminali. C. de iu- riſd.om.iudic.& auth.habita. C. ne filius pro pat.& idem in caſul. extat, ff. quod met. cau- ſa. tamen debitor adhuc tenetur in foro con- so ſcientiæ:& ſequuntur ibi Ang.& moder. Ad idem facit quod notat Bald.in c.i.3. de pactis. ubi dicit, quòd quantũ ad conſcientiam, pa- ctum nudum non diſtat à ſolenni.& melius in authen. ad hęc. C. de uſuris. ubi dicit, quòd ſi loquatur ſtatutũ per quæcunq; uerba ſiue diſponendo ſiue fingendo, nunquam poteſt ueram iuſtitiã abolere, in qua fundatur euan elica denunciatio. Ad idem fa. q̊d notãt Do cto.in rub.ff.de acquir.hæred. ubitcommu- duco tex.in c. cùm eſſes.j.de teſtamen. ubi eſt 6o nis concluſio eſt, quòd hæres nõ conficiens text. clarus, quòd iſta regula, In ore duorum ueltrium&ëẽ. accepta ex euan gelio, attenden da eſt, non obſtante qualibet conſuetudine uel diſpoſitione legali contrarium diſponen inuentariũ, non tenetur ultra uires hæredita rias in foro conſcientiæ:& conſequẽter com peteret ſibi iſta denunciatio aduerſus credito rem, qui ſciens hæredem no eſſe ſoluendo, uuu 2 3¹ 32 33 34 35 36 37 459 eteret totum. Secunda fuit opinio Ioan. de Calde.qui diſputauit talem quæſtionẽ. tSta- tuto cauetur, quòd irritũ ſit teſtamentum nõ regiſtratum intra tertium diem: modò Titius fuit inſtitutus hæres in teſtamento quod nõ fuerat regiſtratũ, nunquid in foro conſcien- tię poteſt retinere hęreditatem? Et concludit quòd ſic, dummodo nõ ſit in mala fide, reſpe ctu uenientis ab inteſtato, puta quiaab eo ſit interpellatus.Et hanc opin. uidetur tenere e- tiam Pet.de Anch. in regula, poſſeſſor. de re- gul.iur.in vi.ita allegans etiã decidiſſe Bal. in quadam ſua diſputatione, quæ incipit, Statu to ciuitatis cauetur.Sed iſta diſtinctio nõ ui- det᷑ rationabilis, quòd quis reſpectu aliquo- rum poſsit tenere rem cum bona conſciẽtia, reſpectu aliorum nõ. Nam aut res ad eum de bona conſcientia pertinet,& debet eſſe tutus quo ad omnes:aut nõ pertinet,& non debet eſſe tutus quo ad aliquẽ:nam in hoc foro non conſideratur intereſſe denũciantis:imò quili bet poteſt denunciare fratrem, ut ſe eximat à peccato, ut hic probatur. Et ſi demus conſen ſum proximi hæredis uenientis ab inteſtato, tunc iſta opinio reincidit cum ſequẽti. Ter tia fuit principalis opinio, quòd imò talia ſta- tuta ſint ſeruanda etiam in foro conſcientiæ: unde ſequeretur, quòd non competeret ali- qua denũciatio euangelica, In quam partem uidet᷑ inclinaſſe Fed, de Sen. conſil. xxi. nun- quid hęres extraneus. Bald,& Paul. de Caſt. in d.l. quidã.§. illo. Paul. de Caſt, in d. l. ſi pœ- na.& Benedict. Capra hic:& ita uidet᷑ conſu- luiſſe Corſet. cõſil.cxxxvij. in ij. uol. Pro qua opinione primò facit, quia aliàs confundere tur totum ius,& reperta eſſet uia euadendi di ſpoſitionem ſtatutorum, quæ tamen fundan tur rationabili cauſa: unde nõ eſt dicendum. Sed reſponde, quòd cùm agenti incumbat onus probãdi reũ habere conſcientiã læſam, iſtud difficulter fieri poterit:& conſequẽter, nõ ita de facili euitabuntur prouiſiones ſtatu torũ. Secũdo adducit᷑, fquia leges ſunt per ora principũ diuinitus promulgatę.xvi, q. iij. c. ult.xcvij.diſtin. Imperator. ergo debent liti gare etiam in foro cõſcientię.Et iſtud uident᷑ tenuiſſe Theologi,/ut per beatũ Thomã xxij. q. xcvi.art.vi.& quod notant Innoc.& Ioan. And. in c. quia plerique, de immunit. eccleſ. Tertio confirmatur, iquia ubicunq; lex eſt cõcepta per uerba præceptiua in perſonam, tenet᷑ quilibet obedire,& actus aliter factus eſt nullus, quia non obediens peccat mortali ter. c.ij.ſuprà de maior.& obed.unde etiam iuramentum nõ corroboraret talem actum, ut per Bart.in l. ſi quis pro reo.ff. de fideiuſſ. ergo in tali caſu impoſsibile eſt quòd compe tat denũciatio. Sed reſponde, quòd imò con- traueniens non incidit in peccatum, niſi con Alciati in c. noult. 10 20 30 4⁰ 50 traueniat legi in præceptis, quorũ tranſgreſ- 6o ſio ſecundum naturam ſuam inducit pecca- tum mortale, ſecundum Imol.& Felin. in d. c.ij.Et hæc eſt communis opinio,& etiam de ciſio Bart.in d..ſi quis pro reo, communiter 460 non tenetur, ut per Alexandrum conſil. c,i fin. in quarto uol. Quidtenendumę Tu 3 reſolutione facias duos caſus. Primus d tquando lex eſt fundata ſuper ueritate,& ali quid diſponit ex aliqua cauſa iuſta,& cui r tio naturalis aſsiſtit, tunc ligat in foro con⸗ ſcientiæ,& conſequenter contra eam nõ ſue curritur per denunciationẽ euangelicã.&ita procedũt 3 allegata in ſecundo fundamẽto Et propterea ſpræſcripta cum bona lide,poſ 39 ſunt retineri cum bona conſcientia, licet de- inde mala fides ſuperueniat, ſecundũ Innoc in c.plura.de iur.patron. cum concor:hicper 38 moder. Et eadem ratione, fmulier tuta Vel 40 leiano ſenatuſconſ. non poterit compelliper iſtam denunciationẽ, arg. c. fin. ſ. de folut. Et pupillus quamuis teneatur naturaliter, quia tamen lex illi ſuccurrit ex æquitate naturali, propter imbecillitatẽ, nõ poterit compelliad ſolutionẽ rei promiſſæ, S&ita firmat Bar. ind, uerb.ad denunciationem, Limitatur iſte ca ſus, quando præter legis diſpoſitionemeſſet æquitas naturalis: quia tunc, non obſtantele ge, conſuletur creditori per iſtam denuncia- tionẽ.Et propterea ſtipulatio alteri facta, iſto modo demandabitur executioni, ſecundum Felinum in d. proœm. Gregoriano. Idem de pacto nudo, ſecundum eundem Felin, in c. quæ in eccleſiarum. in xxi. col. de conſtit. Et eodem modo poſſent repeti per hanc denun ciationem pœnæ exactæ in foro ciuili, quan do eſſent nimis exceſsiuæ reſpectu delicti.& ita intelligo Bart.in d. l. ſi pœenæ. Et exhoc infertur ad quæſtionem. † Subſtitutio pupil. 41 laris expreſſa excludit matrem etiam alegiti- ma iure naturæ debita, c. ſipater. in fin. infra de teſtam. in ſexto. nunquid ſuccurretur ma tri, ſaltem per denũciationem euangelicame Archidiac. in d. c. ſi pater. tenuit quod ſic, quia talis diſpoſitio eſt rigoroſa,& habet con tra ſe naturalem æquitatem. c. fin. xvij. queſt. iiij.l.nam& ſi parentibus. ff. de inoffic.ſe- quuntur Corneus& Decius in. precibus, C. de impuber. ubi eam defendit ab impu- gnationibus moder. Idem etiam tenuerunt alij moder. ſubdentes quoòd opiniones Ar- chidiac. ſuper ſexto, præualent omnibusa- lijs ſuis opinionibus, ſecundum Rotam de- ciſ.cccxlvij. in antiquis. Cõtrarium tenuit Philippus de Perul.in d. c. ſipater. col final. Socinus inl. ij. col. xx. ff. de uulg.& pupill. latè Decius in d. l. precibus. quorum argu- mentis reſpõdet Decius ubi ſupra. Mihi pla⸗ cet iſta ſecunda opinio, quòd imò non com- petat denũciatio,& adhæreo regulæ, ex quo fallentia non bene probatur. Nonobſtat text. in d. c. final. quia quo ad primum reſpon ſum, filius ibi habebat in legitima nedum 4 ſpoſitionem æquitatis, ſed etiam legis proe: authen. nouiſsima. C. de inoffic. teſta. Sedin caſu noſtro mater habet eam contra e. d. 6 ſipater. Et quo ad ſecundum reſ Ponſünne xtus, ubi Epiſcopus habebat bona contra: ... bat ſibi tentionem donantis, qui non credeb „dQνQν Jaſcituros quod rells ſte nobis.h.C. in en Andind ielst in viſ ſius in!‚cumc om jud.& nota ſocnon probat ilimiliter potei ecundum diſp 8 flt proptere bitaſolennitate rithæres dicere ſos,& nontene oſuo, ex quoh ſeitaintellig veroprobeturc losputa quia er losfecit uelalite luntate, tuncten ſlquiita ſaluate 4 reafin caſu ſtatu moti ultra cert poterit heres dic tam lelam,& q lui defraudauer ſelegatum. Cau edilicentad geh § nes. Etexhoc: rumentũ de qr qualitatis ſit ro itionec extrarj cotaipfum prin dKecettus de uer lonis:ſecus cõtt lorareſe nõhabe nricictã eſt Bo lonem de e0 ccitoriperitemien ea ſtipulatio lrihche ditur executioniſei dcem. Cregorino ln mndum eundenRäha um. in wi col dechnii ſlentrepedpertantt eexactæ inforociuli xceſsiuxreſpecuii tind.lſipœnæ, Beu ſtionem(dubſtttnuſn cluditmatremetimig debita, c ſipater elt to, nunquidſoccunmn enüciationem eungitr c. ſi pater. ſeli Gt lio ettrigorohä æquituem efmnig mentibus.f.ce ukt eus Ee Deciwulhit ubi eam dekenitbf 4² 43 44 45 47 de Iudicijs. 462 naſcituros filios, meritò in foro conſcientiæ tenetur. Sed in caſu noſtro hæres ſcriptus ha bet uoluntatẽ teſtatorispro ſe. Facit, quia iſta ſola ęquitas, quando nõ agit᷑ de damno uitan do, nõ eſt ita generaliter ſufficiẽs, ut cõpetat denunciatio cõtra diſpoſitionẽ legis, ſicut di- cit Bart. in d. uerbo, ad denunciationẽ. dum concludit, quòd hæres retinet falcidiã, etiam in foro conſcientiæ, quãuis ad eam teneatur naturaliter legatarijs. Secundus caſus eſt, i0 penitus quando lex aliquid inducit ex præſumptio- ne, quiatimet aliquam fraudem fieri,& tunc nõ habet locum in foro conſcientię, probato quoòd reus ſit certus non ſubeſſe fraudem. c. à nobis. ij. c. inquiſitioni. de ſent. excõm. per Ioan. And. in d. c. is qui fidem. Bald. in auth. ingreſsi. in viij.col. C.de ſacroſanct, eccleſ.& latius in l.cùm quis. in prima col. C. deiuriſd. om.iud.& notatur in c.i.ã de conſtitut. aliter nouo, quorũ uictor habuiſſet notitiam, poſ- ſet contra eum obtineri in hoc foro.& ita li- mitat᷑ regula l. Imperatores. ff. de re iud. Et ex hoc etiã infertur ad text. in d. c. cùm eſſes. de teſtamen. qui uidetur confundere totam machinam teſtamentorum de iure ciuili: un- de ego ſputo quòd debeat intelligi ſolũ in fo- ro conſcientiæ, ut confundat᷑ per uiam iſtius denunciationis. Iſtud probatur ex dictione, Poſita in princip.illius text. quia iſta teſtamenta ſine ſolennitate legali penitus re- ſcindunt᷑: quod erat iniquũ, quia debebant ſaltem poſſe ſuſtineri per iſtam denunciatio- nem, quando ueniens ab inteſtato haberet conſcientiã læſam. Secundo probat᷑ ex ra- tione:quia in ore duorũ& ëẽ. quæ ratio ſecun dum legem diuinã fuit introducta quo ad fo- rum conſcientiæ, ut apparet in Euangelio,& eſt tex. hic: alias eſſet dicendum, quòd omnia hoc non probato, reus abſolueretur, qui ue- 20 iura requirentia plures quaàm tres teſtes, eſ- riſimiliter poteſt accõmodare conſcientiam ſecundum diſpoſitionem legis,& ita iurare. ¶Et propterea ſi in codicilſis factis ſine de- bita ſolennitate, aliquis petat legatum, pote- rit hæres dicere, Ego credo codicillos eſſe fal ſos,& non tenebitur:quia ſtabitur iuramen- to ſuo, ex quo habet pręſumptionẽ legis pro ſe.& ita intelligo Corn. in d. conſ. xxxvij. Si uerò probetur quòd hæres ſciat non eſſe fal- ſent contra legem diuinã: quod eſt falſum.ij. q v. c. præſul. c. licet uniuerſis. jde teſtibus. Et iſtud eſt quòd ille text. ſe fundat in generali eccleſiæ conſuetudine, quę eſt, ut ſeruata for mas ſi ſibi dicat᷑, cõpellat iſtum delinquẽtem ad ſe corrigendũ, ut probat᷑ hic. Tertio con firmat᷑, quia ut pręſupponittex. illa teſtamen ta annullabant᷑ propter conſuetudinẽ: certè niſi intelligeremus in alio foro, quàm cõten- ſos, puta quia eratpræſens quãdo teſtator il- 30 tioſo, fuiſſent annullata, non per conſuetudi los fecit, uelaliter eſt informatus de eius uo- luntate, tuncteneretur, ut per Corn. in d. con ſil qui ita ſaluatur à cõtrarietate. Etpropte- reafin caſu ſtatuti, quòd nõ liceat relinquere uxori ultra certam ſummã, ſi ſit plus relictũ, poterit hęres dicere, quòd nõ habet conſcien tiam læſam,& quòd credit, quòd blanditijs ſuis defraudauerit maritũ ad faciendũ ſibi ta- le legatum. Caueant tamen qui ita iurant, ne ædificent ad gehennam. xvij. q. prima. c.om 40 nes. Et ex hoc infertur ad ſtatutũ, fquòd in- ſtrumentũ de quo alius notarius quàm certę 46 qualitatis ſit rogatus, non faciat fidem in iu- dicio nec extra:nõ uidetur quòd faciat fidem cõtra ipſum principalem debitorẽ, quoniam eſt certus de ueritate, in cauſa iſtius denũcia- tionis:ſecus cõtra hęredem, quia talis poterit iurare ſe nõ habere conſcientiam læſam, ut ſu prà dictũ eſt, Eodem modo infertur ad quæ- ſtionem de eo, qui iniuſtè obtinuit ſententiã, quæ trãſijt in iudicatũ. Nam ſi probet᷑ fquòd talis ſcit ueritatem rei,& quòd obtinuit iniu- ſté, cõpelletur ad reſtitutionẽ rei obtentæ ui- gore iudicati, ſecundũ Abb.& Doct. hic. Pro babitur autẽ iſtud exconfeſsione ipſius, uel ſiſit notoriũ, ſecundũ Doct.& ita eſt cõmu- nis opi. Idem dicit Abh. hic, etiamſi aliter po- teſt probari, qᷓd& mihi placet. Et licet in hoc cõmunis opinio uideatur in contrariũ, ſecun dum moder.hic, poteſt tamen utrunq; dictũ 6o ſaluari, ut non admittat᷑ ulterior inueſtigatio circa probationẽ negocij, ſed ſoluùm circa iu- ſtificationem læſionis conſcientiæ ipſius de- minciati, unde ſi reperirent᷑ inſtrumenta de nem, ſed per ius cõmune. l. ſi unus. C. de te- ſtamen. Nec obſtat quòd in ſine dicitur, ta lia teſtamẽta firma permanerer quia illa uer- ba referuntur ad conſuetudinem, de qua ſu- pra dixerat, quæ penitus ea improbabat. D- AND-AL cIATIT I. C. IN TIT. DEB IVRE. iurando comment. Probandi modus uarius.& num. 2. luramentum releuat ab onere probandi.& num. 4. luramentum quid ſit. Qui promittit ſiib fide ſua, minus affirmat qudm per reli- gionem uel Deum,& tamen talis dicitur iuraſſé. 7 Licet quo ad Deum non ſit differentia inter promißionem iur atam,& eam quæ fit per præſtationem fidei,& eo- dem modo promiſſor ſit aſtrictus, tamen grauius puni- tur qui iurauit.& num. 8. & ARG A* 50 9 Fides quid ſit. 10 Siquis promiſerit per fidem Chriſti, non eſt dubium quin iſtud ſit iuramentum. u Ipſum credere hominis uerſus Deum non eſt aliquid ſacrũ, licet fides in ſe ſit res ſacra.(protulit. 12 Verba debent intelligi ſecundum declarationem eius qui 13 Iuramentiſpeciem eſe, ſi quis dicat,&ſero per fidem meã, & in uerbo ueritatis. 14 Qui affirmat ſub periculo animæ ſuæ, dicitur iurare. 15 Idem eſt dicere, Promitto ſub periculo animæ, acſi dicatur Ita Deus perdat uel ſeruet animam meam. 16 Qui per ſalutem propriam uel filiorum uel principis af- firmat, dicitur iurare.— 17 Si ex aliqua regula quorundã monachorũ conſtitutũ ſit, quod non iurent niſi dicendo, Crede mihi, iam talia uer ba inter ipſos monachos habent uim iuramenti. Vuuu 3 47 48 ——— E — — bandi.l.ſi tutor petitus.ubi gl. C.de peric. tu- 5o Deum. de conſecrat.diſtinct.iij.c. nihil& in 3 torũ.& tiuramentum etiam releuat ab onere rubr. ſuprà de fide cathol.& ita accipitur ubi/ *„„. 3 Alciati in rub. tit.„„ tfidesi 18 Aſertio iurata poteſt dirigi etiam aduerſus partem,& tamen moder. Sed contra hanc definitionẽ oriun aile 3 ſllua iuramentum ſemper dirigitur uerſus Deum. tur plures difficultates. Prima eſt, in quaui nellig dpec u 19 Verba iuramenti licet dirigantur uerſus partem, tamen inten- di pluries in practica dubitari: namſqui pro⸗ llpqui ad tio ey effecus ſunt uerſus Deum. mittit in fide ſua, minus affirmat q́; per reli- 6 gſeqoul datlid 20 Verba non ſunt de neceßitate iuramenti. gionẽ uel Deũ,& tamen talis dicit᷑ iura Lſag cerquis bioe e 21 Muttus poteſt probare Efinyeihie d.Aere uReren proteſtatio fidei, eſt ſpecies iuramenti, prout lnpon ſecum 2* anne) 95 heralee de„ 9,* 5 Icwod prlusno declarat Abbas in c. ad aures, perillum text. orprop aliſec dere primum iuramentã ad aliquid aliud, quod priusn ſuprà quod met.cauſ.S probatur in c.perue- iuamentä 3 wuer heche e dh eh nit.ij.5.eod. infrà de fideiuſſ. Idem tenet A ged in dubio 24 In matrimonio lex requirit uerba. 1r Ou. ſt inſt. nn et Ar⸗ nitenteklq luramentum& ſacramentum eſſe pnonyma. 10 chidiac. xij. quælt. in ſumma. gl. inc. quere- pid lebentin 26 Sacramentum uidetur eſſe quod ſupra ſacrum fiat, puta alta- lam. ne prælat. uic. in c.ĩ.de ſponſal. in c. exli ixer 4 lerowſt re, reliquias,& libros euangeliorum. teris. de conſtit. in gl.i.& alibi ſæpe.Etidem di 4 bal 4 27 luſiurandum quid ſit. uidentur tenuiſſe Ioan. And.& Ant. de But. l¹ 1 Tetali 28 In iuramento an ſit neceſſaria tacturaſcripturaru.& nu.:9. in c. ex tempore, de arbit. Alex.& Iaſ. in l. ſi roceder 4 30 Lex ubi requirit corporale iuramentum, tunc debent tangi ſcri quis maior. C. de tranſact. Ang. Alex.& laſ. road deci V pturæ Diſtineue ut uum 34.. in l.iij.6. iurari. ff. eod. Sed in contrarium ui- b ubinolabi Solennitas leuis omiſczackamnon uliat, detur eſſe gl. in c. penult, in gl. fin. infra eod. ruun additog 3² Periurium tanto grauius eſt, quanto illud per quod iuratur eſt quæ licet u elit, † qu Od quo ad Deum non ſit 7 febio cenſebitun magis ſanchum. differentia inter promiſsionem iuratam,& nuniltatema 33 luramentorum formam conſuetam attendi ſatis eſt. 3— 1S1OnI 1.— ncordisi que a r inrare tacfis ſeriptures 20 eam quæ fit per præſtationẽ fidei,& eodem iies cordis.i. q 35 Clerici nunquam tenentur iurare tactis ſcripturis. d ſaulen oder donrdin 36 Nuramentum non dici niſi ſcripturæ taclus interueniat, non eſt modo promifſor ſit aſtri us, per text. in c. iu vorſo ſecundum ueritatem, ſed ſecundum uulgum. ramenti.xxij quxæſt. v. ſubdit tamẽ, quòd gra und p d 37 Propter iudicis præſentiam,& taciturnitatem partis, omnia uius punit᷑ quiiurauit. Et ſic manifeſteuult, cler elſe ueram braſumuntur ſolenniter acta.(acus. quòd qui fidem ſimpliciter præſtitit, non di- umappareretn z8 Dictio, Et cæteravincludit eæ quæ ſunt de natura& ſubſtuanti catur iuraſſe.& idem etiam ſentit gl.inc. con eueriate nego Ibid. Stante conſuetudine quod notarij ſcribant, Titius iuratus&c. ſtitutus.de tranſact.& iſtud etiam uoluit Imo vsglin auth. de per locum à conſuetudine generali præſumuntur ſerua la in d. c. ex tempore.& Butr. in d. c.adaures. ioinprin.& qu Laſernanaie qui poſt antiquos dicit, quòd præſtatio fidei guis vel deuer oONTINVATV Rrubricaſe⸗ ſit iuramentum,& †quòd æquiparantur,& g glinc etſi Chril Scundum omnes hic: quia ſuprà 30 poſſunt intelligi ſecundum gl. in d. c. penult. nreligendume 1 tractatur detmodo probãdi, qui Ftprobatur hæc opinio etiam in c. commiſ inpenult col eſt uarius,& quandoque fit per ſum, infra de ſponſalib.& tenuerunt Cmus— irai ubi dicit Meeſtes, quandoq; perinſtrumen⸗&R Bald. inl. necnon.§. item ſi quis. ffl.ex qui- iietaſſero per ta, aliquando etiam ex præſumptione legis: bus cauſ. maior. ubi inferunt ad quęſtionem iiuts& de tri ſequitur ut de eo uideamus, qui fit per iura- de milite qui promiſerat ſub fide certam pe/ ſcandalizauerit. menti delationem. infrà eod. c. fin.& meritd cuniam, Idem tenet Io. Fab. in§. item ſi quis alltas ſt,fquia⸗ 2 ſubijcitur hic rubrica. Sedtu aduerte: ſquia poſtulante. Inſti. de actionib.& moder.repet. meſuæ, dicitur iſte titulus principaliter tractat de iuramen- in d.. ſi quis maior. in x. notab. Quid tenen- ternitatis j de fr to quod interuenit in contractibus, non au- dum? Dic quòd uerbum fidei, eſt ambiguũ:& Bald, inc, etl tem de eo, quod ſuccedit Ioco probationis, 40 fquia fides propriè eſt dictorum conuento9 lo And. Gemin ut dicunt Paul, de Caſt.& Iaſon in rubr. ff. rumq; conſtantia& ueritas, dicta à fiendo,q qiacxij. qvci eodem. unde continuatio non eſtbona, quia fiat quod promiſſum, ut declarat Cicero lib. ndltamen hicr debet referri ad naturam tituli principaliter, de offic.& ita accipitur hæc dictio apud lu⸗ relreigi onẽ p non ad incidentia. arg. l. ſi quis nec cauſam. reconſultos, utin I.i. ff. ſi cert. pet. in li. ff. de teiurat per Deu ff ſi cert.pet.& quod habetur in c. quamuis. conſtit. Iaſ.in I. iij. in prin. de teſtam. in l. græ nito ſub peric in gl.de pactis. in ſexto.& in ſimilihoctenet ce. de fideiuſſ.§. fin. Inſtit. de fideiuſſ. õ.uendi heus perdatue Abbas in continuatione rubricæ, infraà tit.i. tæ. de rerum diuiſ. cum ſimil. Secundomo⸗ dicunt nnoc. 8 Potes aliter continuare: quia s uiſum eſt de do accipitur apud eccleſiaſticos pro ſacra/ nentinon ſuff præſumptionibus quę releuãt ab onere pro mento fidei,& credulitate quam habemus in teſtis debetem to, nõautẽe tquiaipſum 1 ſt quid ſa⸗ 6 crum mentum eſt dictum Deo autore, uel per re- ligionis atteſtationem affirmatũ.& ita etiam ſentit Bald. in I. ij. ff, eod, quem referunt hic cundũ alios æquiparat iuramẽ iuramentũ. Et poteſt eſſe ratio⸗ credere hominis uerſus Deũ, nò e probandi.J. eum qui. ff. eod. Qui enim pro- que in epiſt. Pauli. Igiturtſi quis promiſeri 40 texquomul bat aliquem per iuramentum affirmaſſe, nõ per fidem Chriſti, nò eſt dubium quin iſtuch alle faciliusm compellitur ueritatem facti alias probare, ſit iuramentum, quia competit bene promt mentũ requir W 4 fquiapro iuramento præſumitur. l.v. 6.dato. ſioni definitio: eſt enim firmata Promi d cundum Dald & ibi omnes notant. ff. eod. gl. in c. ex reſcri- er religionem.& tta procedittexi: incu 3 iin d.g iuran pto.infra eod. merito ergo fuit ſubiecta hæc de fideiuſſorib. ubi habetur pro conſtanti t dquiperſ R. rubrica. Quærit Abbas, quomodo defi- ligionem fidei uiolatam.Idem ſi promittere uelprincipisaff Q nitur iuramentum?& refert uarias definitio- per fidem, quam ipſe habet in Deum: nam d dequo. G G nes, de quib& ſunt ſuſtentabi omiſsio eſt quædam ſpecies ius- Aeptr A wnn G de quibus per eum,& ſunt ſuſtentabi- 6o& hæc promiſsio eſt quædam ip uelſe aputalteri 5 les:& in effectu hoc concludunt, ſquòdiura- menti, ſecundum Abb. in d. c. ad aures. Ue Iff ſit aſtrcuperke xlt.x. uddüand n rauit. Etſicmacnt impliciter rettinn dem etim lentigite act. iſtudetamuluin ore.& Burrindcaim s dicit quod prattin fquod æqpipmm, ſecundumglindemi copinio etiamin cum onſalib.& tenuenmn non. 5.itemſiquitan .ubiinferontadquche omiſerat ſub ſicetenr enetlo. Pabi imi i de actionid motunt lor. in x notib Quire d uerbum fdei ckutf prie eſt diäonmemm nad reriev diin riſſum, utcheckrntlin ccipicur hæcdtid- 5 de iurciurando. aas crũ. licet fides in ſe ſit res ſacra. Etita poſſunt intelligi& ſaluari cõtrariæ deciſiões:& de ta- li loquit Specul.in tit. de arb.. fi. quẽ allegãt &e ſequunt᷑ in d.l. ſi ꝗs maior. Si uerò ſimpli citer quis dat fidẽ, uel promittat ſub fide ſua, iſta promiſſio eſt ambigua:quia ſiintelligere tur propriè ſecundum primũ modum, nõ eſt iuramentũ:ſi ſecũdo modo, eſſet iuramentũ. Sed in dubio debet fieri interpretatio pro promittente.l. quicquid. ff. de uerb. oblig. Et ſuerba debent intelligi ſecundũ declarationẽ 13 14 15 16 eius qui protulit.l.ſi quis intentione. ff. de iu- di.& ideo tali caſu putarẽ nõ eſſe iuramentũ, & procederẽt aliæ autoritates. Et ex hoc in- fero ad deciſ.Baldi, C. res inter alios acta. in rub. ubi notabiliter uult, quòd ſi quis confi- teatur, addito quoòd ita eſt in ueritate, talis cõ feſsio cenſebitur iurata, ergo operabitur etiã in utilitatem abſentium, iuxta gl. in c. quo- ties cordis.i.quæſt. iij. ſequitur& cõmendat Hieron. Cre. in l. item in duobus. ff. de pact. Nam non puto iſtam deciſionem ita ſimpli- citer eſſe ueram, niſi ex conceptione uerbo- rum appareret non eſſe ſimpliciter intellectũ de ueritate negocij, ſed de Deo, qui eſt ueri- tas. gl.in auth. de inſtru. caut. in uerbo, nuta- tio.in prin.& quod not.xxiiij.q.iij. c.cùm ali quis, uel de ueritate conſcientiæ, ſecundum gl. in c. etſi Chriſtus. perillum text. j. eo. Et ita intelligendum eſt quod not. Bal.in c. literas. in penult.col.3.tit.i.& referunt moder. in d. 6. iurari.ubi dicit ſſpeciẽ eſſe iuramenti, ſi quis dicat, aſſero per fidem meam,& in uerbo ue ritatis:& de triplici ueritate ponit gl.in c. qui ſcandalizauerit j. de reg. iur. Secunda diffi- cultas eſt, tquia qui affirmat ſub periculo ani mæ ſuæ, dicitur iurare, ut probatur in c. fra- ternitatis. j.de frigi.& malef. Innoc. Hoſtieñ. & Bald, inc. etſi Chriſtus. j. eod. Archidiac. Io. And. Gemin. in c. i.de ſepul. invi. Archi- diac.xxij.q. v. c. iuramenti. Iaſon in d.§. iura- ri.&tamen hic non affirmat᷑ aliquid per Deũ uelreligionẽ. Potes dicere, ꝙ ſaltem implici- tè iurat per Deum: fquia idem eſt dicere, pro mitto ſub periculo animæ, ac ſi dicatur, ita Deus perdatuel ſeruet animã meam. Vnde dicunt Innoc.& Bald. quòd iſta forma iura- menti non ſufficeret in teſte:& eſt ratio, quia teſtis debet expreſſeiurare, ut magis abſter- reatur à falſo,& magis conſideratè deponat. Nec eſt ſatis ſi iuramentum tacitè inducere- tur, ex quo multi idiotæ credentes ſe non iu- raſſe, facilius mentirentur. Et idem eſt ubi iu ramentũ requireretur de ſolennitate actus, ſecundum Bald. in d. c. etſi Chriſtus.& mo- der. in d.§. iurari. Et ex hoc etiam infertur, fquod qui per ſalutem propriam, uel filiorũ, uel principis affirmat, dicitur iurare. I. iiij. ff. eod. de quo Iuuenal. Nondum iurare parati, Per caput alterius. Et ratio eſt, quia reſolui- tur tale iuramentũ in hunc ſenſum, Ita Deus ſaluum me faciat, uel filios meos. arg. c. quan to. in fin.j. eod. Et ſic tollitur hęc ſecunda dif⸗ ſicultas. Bene fateor, quòd ſi ex aliqua regu- lãfaliquorum monachorum conſtitutum ſit, quòd noniurent, niſi dicendo, Crede mihi: ꝙ talia uerba propter regulã inter ipſos mo- nachos haberet uim iuramenti, ut dicit gl. in d. l. iiij..& ſi quis. ff. eod, Sed non puto quòd propriè faciant iuramentum, ex quo ſupradi cta diffinitio non conuenit. T ertia diffi- cultas eſt, t quia aſſertio iurata poteſt dirigi e- tiam aduerſuspartem,&tamen iuramentum ſemper dirigitur uerſus Deum, ſecundum 10 Doct, in c. debitores. ꝑer illum text. j. eod. Bu tri.in c.cùm contingat.uerſ.tertius caſus.in- fra eo, refert Alex. conſil. lix. uiſo inſtrumen to, in ij.col.in i.uol. ubi dicit, quòd ſimplex lo quela& iuramentum non ſunt paria: quia iuramentũ dirigitur principaliter in Deum, & ideo lex, maximè ciuilis, non poteſt diſpo- nere ſuper eo: ſed ſimplex lIoquela dirigitur uerſus partem, unde quo ad eius cõmodum, lex poteſt obligationem impedire. Sed re- 20 ſponde tquòd licet uerba iuramenti dirigan tur uerſus partem, tamen intentio&effectus ſunt uerſus Deum. arg gl. in c. quoties cor- dis.i. quæſt. viij.& declarat Abbas in c. ij. in- fra de ſponſal.Et ex iſta oꝑpoſitione infertur ad id quod notat Abbas hic, dum concludit, quòd uerba nõ ſunttfde neceſsitate iuramen ti. Mouetur, quia hoc non reperitur iure ex- preſſum, præterquam in ſtipulatione, prout etiam tenuerunt Petrus, Iacob.& Cyn. in au- 30 then. ſacramenta puberũ. C. ſiaduerſ. uend. Nam pro hac opinione facit prædicta ratio: cùm enim iuramentum dirigatur principali- ter uerſus Deum, ſequitur quòd non ſint ne ceſſaria uerba, imò qualiſcunque conſenſus ſufficit. arg. c. ſi quid inueniſti.xxiiij. quęſt. v. & c. erubeſcant.xxij. diſtinct. Confirmatur, rquia mutus poteſt probare teſtimonium, ut eſt gl. iij.quæſt. ix. c. teſtes.& eſt communis concluſio ſecundum Ant.& Præpoſ. in c. 40 cùm apud. infra de ſponſal. ergo etiam poteſt iurare, quia iuramentũ in teſte etiam eſt ne- ceſſarium. c.tuis. 5. de teſtib. l. iuſiurandum. C. deteſtib. Et iſta opinio mihi placet,& eſt approbata in practica. Secunda fuit opinio Guidonis& Bart.in l. qui iuraſſe. ff. de iure- iuran. ubi affirmant totum cõtrarium, quòd imò in iuramento indiſtinctè ſint neceſſaria uerba: quam ibi ſequuntur Bald. Alber. Sa- lic. Fulg.& Rom. in I. i. de uerb. oblig. Bar. in 5o I.& per iuſiurandum. ff. de acceptil. pro qua opinione fa. gl. xxij. quæſt. i. in ſumma. dum definit quid ſit iurare. Item facit text.in§. ſed neque. in authen. de mand. princip. dum ex- ponit, uerbum, id eſt, iuſiurandum.& text. in c. etſi Chriſtus.j. eod.dum dicit iuramentum eſſe ſermonẽ qui proficiſcitur à malo pœnæ. Sed fortius uidetur ſtringere tex.in c.ꝑen.. eo.fubi quando ſemel iuratũ eſt, non eſt in fa 6o cultate iurantis extendere primũ iuramentũ ad aliquid aliud, quod prius noncomprehen deret᷑:& ſic ex ſimplici conſenſu iuramẽtum non extendit᷑, ut dicit ibi Abbas: ergo multò minus poteſt induci. arg.l. patre. ff de his qui Vuuu 4 17 18 19 20 21 22 ——— —õ—— — — 23 24 25 26 27 467 ſunt ſui uel alieni iuris. Tertia eſt opinio di ſtinguentiũ, ut in eo qui poteſt loqui, ſint ne ceſſaria uerba: ſi uerò nõ poſsit loqui, ſecus: ſicut in ſimili dicimus de matrimonio. d. c. cũ apud. Et iſtam diſtinctionẽ approbant Paul. Aret.& Alex. in I. i. ff. de uerb. oblig.& inl. qui iuraſſe.ubi laſ.Idem ſequitur Paul.& Ro ma. inl. non erit.. ſi neq;. cod. tit. Iſta opinio eſt ualde conſona, niſi quòd conſuetudo ap- probat primã, unde ea defendenda eſt. l. me- miniſſe. ff. de legib. Non obſtat d.§. ſi neq;. quia ut apparet ex nouella, eod. tit. ibi accipi- tur uerbum pro fide publica, ſeu ſecuritate quam dabant præſides, fortè cum iuramen- to. Sed per hoc non ſequitur, quin iuramen- tum poisit præſtari etiam ſine uerbis. Et eo- dem modo reſpondetur ad d. c. etſi Chriſtus. licet enim iuramentum nõ præſtetur, tamen non ſequitur quinetiam aliter, puta per ſcri- pturam uel nutum, præſtari poſsit. Nõob ſtat quod dicitur de matrimonio, tquia in eo conſtat expreſſe, quòd lex requirit uerba. c. tuę.j.de ſponſal.Et lex diſpenſatiuè concedit muto ius ducendi uxorem, ut eſt magis com munis opinio:ſed in iuramento nuſquã con- ſtat requiri uerba.Item inter hos caſus eſt ma nifeſta differentiæ ratio, cùm iuramentũ ſpe ctet principaliter ad Deũ. d.c. debitores. un- de non requiruntur uerba: quod ſecus eſt in matrimonio, quodad partes pertinet. Non obſtat d.c.penul. quia ibi clericus qui primò iurauerat, non agebat rurſus iurare, unde nõ operatur iuramentum, ſed ſimpliciter uole- bat extẽdere: quæ extenſio nõ eſt in ſimplici eius facultate, quia promiſsio eſt facta Deo, unde alterari nõ poteſt, ut declarat ibi Abb. Etſic reſideo cũ prima opinione: licet ſecun da, ſi intelligatur in caſu diſtinctionis, ſit ma- gis cõmunis. Quærit ſecundo Abbas, quænam ſit diffe rentia inter iuramentum& ſacramentũ&ẽ. t& concludit eſſe ſynonyma,& cum eotran- ſeunt cæteri. Adde quòd propriè loquendo eſt aliqua differentia inter hæc uocabula:& ſacramentũ, eſt dictio generalis,& uidet᷑ poſ- ſe uerificari de qualibet re ſacra. Et dicit Mar cus Varro, quòd olim litigantes, quilibet cer tam ſumma deponebant in loco ſacro, quam qui uiciſſet, lucrabatur, dicebaturq́; ea ſum- ma ſacramentum., unde apud M. Ciceronẽ, ſacramento uincere. Accipitur etiam alio ſi- Pfiees 5 de ſacramen. non iteran. Item ́d anctus Paulus in epiſtolis græcèdixit myſte rium, latinus interpres tranſtulit ſacramen- tum. Sed in quantum iſta uox capitur pro iu ramento, habet in ſe aliquam differentiam: Tquia ſacramentum uidetur eſſe quod ſupra ſacrum fiat, puta altare, reliquias, uel libros Euangeliorũ. l. i.& auth. ſacramenta. C. ſiad- uerſus uenditio. Inde ſacramentummilitare dicitur. I. milites agrum.§. ignominioſa. ff. de re milit. Gl. in I. penul. ff. ex quib. cauſ. maior. tluſiurandum uerò proprieè dicitur, quod in iudicio defertur. Cuùm enim iudexomnino il Alciati in rub. tit. 1 lud ſequi teneatur, meritò dicitur iuram tum, ſiue iuſiurandum: id enim quod iun 5 tur, iudex pro iure habebit,& executiöi 9 ſ. dabit. l.v.§. dato. ff. eod. tit. Etideo cum auni iuramento in Digeſtis tractetur, ibi pro 3 inſcripta fuit rubrica de iureiurando. Pdi intelligendo, tollitur argumentũ Hoſtien 1n ſumma huius tit. g. i. dicendo, quòd debuilſer potius dici ius iuratũ, quàm iurandum, Sed ¹0 ipſe fallitur, quia fit reſatio ad genus, uideli- cet ad id quod de futuro iurabitur, nõ ad cer⸗ tam ſpeciem iuratam. Juramentũ uerd eſtdi- ctio magis generalis, ſed in ſpecie uideturac cipi pro eo, quod nudis uerbis præſtatur ex traiudicialiter, abſq́; rei ſacræ tactura, Con- funduntur tamen iſta à ſcriptoribus. Quærit ſucceſsiuè Abb. an in iuramẽto ne ceſſaria ſit tactura ſcripturarum: ſ& conclu. 36 dit regulariter quòd non, quod probatur ex 20 definitione iuramenti, in qua non fit mentio de tangendis ſcripturis:& etiam eſt text inc. etſi Chriſtus.j. eod. ubi ſimplicia uerba, puta, in ueritate,& ſimilia, inducuntiuramentum, & cum hac opin, tranſeunt Doct hic. Sedtu aduerte, quia in contrarium uidetur urgere text. in c.ſi quis presbyter. ij. q. iiij. ubi quan/ do per rem ſacram, uelutiper conſecrationẽ, affirmatur, quia nõ tangunt ſcripturæ, nõ di citur eſſe iuramentũ, licet talis promiſsio ſit 30 uice iuramẽti. unde apparet, quòdlicetalis uerba inferant iuramentũ, requiri tamenꝗ ſcripturæ tangantur. In contrariũ facit quod notat Alex. in d. l. ſi quis maior. in fin. C. de tranſact. ubi dicit, quòd quando tanguntur ſcripturæ, tunc eſt iuramentũ: licettalis pro- miſsio, ſi non tangantur ſcripturæ, ſoluùm di- catur præſtatio fidei. arg. l. penul. in fin. C. de reb.cred.& ita dicit tenere omnes, Quæ de- claratio Alex.nõ eſt uera,& eſt contra Doct, 40 hic. Ad tex. in d. c. ſi quis presbyter. infrare ſpondebitur.tat ergo firma cõmunis cõclu ſio, quòd in iuramento de neceſsitate nõ re- quirat᷑ tactus ſcripturarũ. b lex requirit corporale iuramentũ, quia tunc debent tangi ſcripturæ, alias non eſſet ſatiſ- factum diſpoſitioni legis, ſecundum Abba- tem hic, per gl. in Clemen. i. in uerb. tacta. de hæret.& in c. ut circa. de elect, in vi. Et inhoc ſunt ſeruanda uerba legis, ut ſi requirit quod so iuret᷑ ſuper reliquijs ſanctorũ uel ſuper euan gelijs, ea forma ſeruetur. xxij. q. i. habemus. iij. q. ix.hortamur. i. q.vij. quoties. cum ſimi Sed in contrariũ facit, quia iſtud uidetur eſſe uid leue,& tſolennitas leuis omiſſa actũ nõ uitiat. l..õ. fi. ffide uent. inſpi. not. in lcum hi. §. ſi prætor. ff. de trãſact per Bal. 6. in PiOers in v.col.& quod in ſimili not. Bart. in 8 ſi quis ex argentarijs. õ. ſi uitium.ff. de edend. ubi etiam ſtante conſuetudine, uult quòdap 6o poſitio diuini nominis in inſtrumentis ſitce leui ſolennitate,& omiſſa non uitiet. Sedta- men non eſt recedendũ à cõmuni, quam ella tenet Abb.in c.fraternitatis.in fin. s dereſ & quæ firmaturper regulam uulgatã, Jubi 29 Fall. primo⸗ fubi 30 —2 Corſetus. Hoſ es formam no⸗ beatprofertita cetli Chriſtus. lin.C.de reb. dicit contrariur opolle aliter i undeprima opi quid autem ſip: quaexecration eaformaſeruar &ſeq ſt, eod.& Amultiadhære z ioramentauera atendizut per B iij colde pace tioin iuramẽto iuramentũ calui ramento calumt Eglind, Clem ckamenta puber uiriſtud intellig niiqua, proui ocdiſtinguere corporaliter iur Ibinm fautnilil am ueluriperenntra, nötenguiſnhm entũ, lict tls punii nde apparerqliiini luramenti requii um antur. In connanüheig 1I. ſi quismaior iin cit quod qurndo un eſtiuramentũlcen inganturſcripuursſäti fidei arg lpenulinin0 dicit tenere omnes Cul nd eſtuera&leſtconpali 1d c ſi quispresbſxnit ttt ergoſimacömuii amento cenecebiuni ripturarũ- falint „orale iuramenti' qu- rri turæ, Jlisranclit tioni legistandhai in Clemen iindehi tcirca decbcénlt derbalegs ulra quiß lmdohud ll ſeruetut.lc 459. de iurciurando. 17, ubi lex requirit actum qualificatum, non eſt ei ſatisfactum niſi ea qualitas interueniat. c.i. de regul.l. Fulcinius,§. i. ff.ex quibus cauſ. in poſſeſſ eatur. cum ſimilib. Non obſtatarg. quia negatur quoòd iſte ractus ſit leuis ſolen- nitas, imò eſt magni effectus: quia contraue- niens uidetur magis offendere, ſiue contem- 32 nere:& ttanto grauius eſt periuriũ, quanto il lud per quod iuratur eſt magis ſanctũ. c. mo- uet.xxij.q.i.& per Abb.hic. Pallit ſecũdo in iuramento delato à parte parti:quia ſi pars requirat iurari tactis ſcripturis, ea forma ſer- uanda eſt, ſecũdum Io. And. in d. c. etſi Chri- ſtus, in j.col.& gl.in d. Clem. Et quia iuran- dum eſt ſecundũ formã delationis.l.iij.in fi. ff.de iureiur. Alias in dubio ſi requiritur iura ri, ſatis eſt ſi iuretur ſimpliciter, per Deũ, uel ſancta eius Euangelia, ut per Abb. in d. c. etſi Chriſtus.& per Bar. in l. qui per ſalutẽ, ff. eo. & ita intelligit Abb. hic,& eum ſequit᷑ Ant. Corſetus. Hoſtieñ. uerò tenuit, quòd ſi par- tes formam non diſtinguant, iuramentũ de- beat proferri tactis ſcripturis.& ita dicit in d. e. etſi Chriſtus.& idem not. Bald. in l. penul. 6. fin. C. de reb. cred. per illum tex. quipotius dicit contrarium, dum uult delato iuramen- to poſſe aliter iurari, quàm tactis ſcripturis: unde prima opin. magis mihi placet. Nun- quid autem ſipars requirat iurari, addita ali- qua execratione, uel aliquo nõ ſolito, debeat ea forma ſeruari? Putarem quòd nõ, arg. l. iij. & ſeq. ff. eod.& quia talis forma nõ eſt ſolita, & multi adhærent illo modo præſtare etiam 3 iuramenta uera: t ſatis eſt formam cõſuetam 34 35 attendi, ut per Bald. in c. i. 6. item ſacramenta. in ij.col.de pace iuramento firm. Fallit ter- tio in iuramẽto quod à iure præcipitur, ut eſt iuramentũ calumniæ, uel teſtis. c. fin. 5. de iu ramento calumnię.xi.quæſt. i. teſtimonium. & gl. in d. Clem. i. Cynus tamen in authen. ſa cramenta puberum. C. ſi aduerſ. uend. uide- tur iſtud intelligere, quando lex eſſet odioſa & iniqua, prout eſt illa authentica. Potes in 10 20 30 40 hocdiſtinguere:aut enim lex exprimit quòd corporaliter iuretur,& iſtud non habet du- bium:faut nihil dicit,& ſi eſt odioſa, requiri- tur tactus ſcripturę, non alias. Et ſatis dicitur exprimere, ſi dicatur quòd debet ſolenniter iurare, ut eſt de mente Bald, in c. i.§. ſi à domi no.quid ſit inueſt.in uſib.feud.& facitl.ſi al- terius.C. ſi minor ſe maiorem dixerit. Fall. quarto, ubi cõſuetudo eſſet, ut tactis ſcriptu- ris iuraretur:quia minimè mutanda ſunt& c. l. minimè. ff. de legi.& firmant moderni hic, &quod in ſimili dicit gl.in d. Clem.i.in uerb. tacta. in ult.parte. Sublimitantur tamẽ præ cedentes fallentiæ, ut non procedant in cleri cis,ſquia illi nunq́; tenentur iurare tactis ſcri pturis. d. c. fin. 5. de iuramento calum. auth. ſi iudex. C. de epiſ.& cler.& text. in d. c. ſi quis Presbyter. ad idem tex. in c. teſtimoniũ. xi. q. i. Sed contra hoc obſtat tex.in c.quoties cor dis.i.q.vij. uerſ. unde iuratus dico. Etratio eſt Propter opinionẽ uulgi, qui putat cõtamina 50 60 ri manus, ſi etiã iurando aliquid tangat, ut di- cunt Doct. in d. c. ſi quis pPresbyter. intelligen tes illũ tex. procedere propter opinionẽ uul- garium:& ideo dum pręſupponit tnõ diciiu ramentũ niſi ſcripturę tactus interueniat, nõ loquitur ſecundũ ueritatẽ, ſed ſecundũ uul- gum, ut ibi per Gemi. poſt alios. Sed conſe- quẽter quæritur: Pone, in caſibus, quibus de neceſsitate debent tangi ſcripturæ, reperitur à notario ſimpliciter ſcriptum, quòd talis iu- rauit, an præſumetur tactis ſcripturis? Etlo. de Imol. conſil. lvi. in cauſa quę uertitur. dicit quòd ſic: ꝗaiſtud poteſt importare uis iſtius uerbi, iurauit: ergo ſolẽnitas iſta tanq́; intrin ſeca debet præſumi.l. ſciendũ. ff. de uerb, obl. Quod argumentũ debet procedere, ſi pars fuiſſet præſens, contra quam teſtis produci- tur:alioquin cùm uerbum, iurauit, poſsit in- telligi de ſimplici iuramẽto, de eo intelliget, & fiet interpretatio cõtra eum, qui ſe fundar, c. in præſentia. 3. de probat. l. ueteribus. ff. de pact.& iſtud uidetur uerius. Poſſunt tamen excipi tres caſus. Primus eſt, quãdo in actis apparet ſcriptum, quòd præſente iudice uel partibus, teſtis iurauit:nam tũctpropter præ ſentiam iudicis,&taciturnitatẽ partis, omnia præſumunt᷑ ſolenniter acta, ſecundum Ioan. And.in addit. Specul.tit.de teſtib.5. ſequitur ſuper uerſ.& notant Ant. de Butr. Abbas& alij in c. fraternitatis. in fi. 3. de teſtib. Alex. in I. nam& poſtea. 5. i. ff. eo. cum concord. Se- cundus caſus eſt, quãdo notarius ſcripſit, Ti tius iuratus& ẽ. Nam iſta dictio,&cętera, in cludit ea quæ ſunt de natura& ſubſtantia a- ctus, ut habetur per Bart. in l. Gallus.§,idem credendum.ff. de lib,& poſthu.&in iſto caſu ſaluat᷑ deciſio Imol. Tertius caſus eſt, ſtan- te conſuetudine ꝙ notarij ita ſcribant: nam tunc perlocũ à conſuetudine generali præſu muntur ſeruata ſeruanda, ſecundum Bal, in J. fin. in fi. C. ſi ex falſ. inſtr. Et iſtud mihi pla- cet,& ſeruat᷑ in practica:& ita poteſt intelligi 7 quod not. idem Bal.in c.ij. quid ſit inueſt, ARG. IN C. CVMN CONTINGAT. 1 Timor reuerentialis uxoris erga maritum nõ eſt potens ad faciendum reſcindi contractum, niſi aliter probetur de metu. num. z.3. 4. 5. Fall.ut num. 6. 7.(ligatio. 8 Ex alienatiõe fundi dotalisſimpliciter facta, nulla oritur ob 9 Licet mulier non poßit alienare fundum dotalem, poteſt ta men reniic iare hypothecæ, quam habet in bonis mariti. 10 Siuxor renunciaret& iuraret, quauis maritus eſſet ſoluen do, talis renunciatio præiudicaret. Vide cõtrarii nu. in 12 Iuramentum dolo uel metu præſtitum non eſt obligatoriu. 13 Si contractus ſit ſtricti iuris, tunc opus eſt actione reſciſſo- ria,& conſequenter abſolutione. 14 Iuramentum uidetur ſemper bonæ fidei eſſe, quæ in eo de- bet exuberare. 15 Metus ipſo iure non annullat iuramentum. 16 Verbum, non obſeruari, poſitum in textu noſtro, reſpectu doli intelligitur ipſo iure, reſpectu metus intelligitur pe tita abſolutione. 17 Illa uerba, nullius momenti, quo ad maiorem intelliguntur ccundum diſpoſitionem legis. 18 Qualitas quæ non conſideratur à iure, non immutat natu- ram diſpoſitionis. 36 37 38 ————,·p 42 Argin c. cum contingat. 19 Iuramentum ſimetu interueniat, illa reſiſtentia quam lex facie⸗ bat coniuncla metui, annullat ipſo iure iuramentum. 20 Iuramentum in præiudicium tertij nõ confirmat alienationem fundi dotalis.& num. z1. 22 Eilij cum aliunde non habeant, debent ali de re dotali.& nu. 23 24. Lex lulia ipſo iure annullat alienationem fundi dotalis.& nu. 25. 26. 27. a8 In legitima debita ipſi matri, ſubſttutio ab auo ficta non exten- ditur.& num. 29. 3 20 Propter præiudicium filiorum nihil operatur iuramentum. Idem eſt in creditoribus, ſiue agant hypothecaria ſiue reuocato ria, ac ſi fendum mulier alienans in fraudem creditorum, alienaſſe uideatur.& num.32. 33 luramentum non operatur effectum in præiudicium tertij.& num.34. 35 Neq; Cardinali creditur in alicuius præiudicium. 36 Ftiam ſi ſtatuto cauetur, ut illi in quorum præiudicium actus uergit, citentur, non tamen debent citari quorum ſecunda rio intereſt. 37 Quando iuramentum non poteſt adimpleri ſine diſpendio ſalu tis eternæ, tunc non eſt ſeruandum. 38 Licitum eſt contrauenire iuramento, ſi aliqua cauſa noua ſuper ueniat.& num.39. 4ο. 41 Alienatio fundi dotalis propter iuramentum ſuſtinetur, quæ a- lias iure cõmuni eſſet nulla. Limita ut num. 42. 43. 44 Si iuramentum prius ſit contra ius commune, ualebit actus fa- ctus contra conſenſum diſpoſitionis iuris cõmunis. 4s Quando mulier alienat fundum, clarum eſt quòd alienatio de ſe non teneret propter prohibitionem legis, ſed quia acceßit iuramentum. 46 Sialiquis iuret non contrahere contractum à lege permiſſum, deinde contrahat, contractus reſoluitur ad terminos iuris. 47 luramentum etiam ſibijpſi factum principaliter, uidetur dire- ctum Deo. 48 Alienatio cum iuramento tenet, non fiuore ipſius in quem alie natur, ſed quia iuramentum ſine peccato ſeruari poteſt. 49 Dolus non præſumitur in dubio, ſed ex coniecturis prudens iu- dex eum deprehendet. 50 In materia iuramenti ſemper ius canonicum attendimus. Fallit ut num. 51. sa luramentum non ſolum ligat quando nutrit peccatum morta- le, ſed etiam quando ueniale. 53 Statutum imponens pœnam contrahentibus nuptias in quar- to gradu, intelligitur de gradu ſecundum ius canonicum, noon autem ſecundum ius ciuile.& num. 54. ss Statutum loquens de matrimonio, bene potuit habere reſpectis ad ius canonicum, quod uigebat ante ſtatutum. 56 Mulier ſoluto matrimonio agere non poteſt, imò dominium re rum donatarum reuertitur ad uirum. 57 Mulier conſentiens marito alienanti rem donatam propter nu ptias, non ſolum præiudicat ſtbi quo ad dominii, quod qui dem conſtante matrimonio ipſa habet, ſed etiam quo ad hy pothecam, quæ extincto dominio in eare ſibi orta fuiſſet. 58 Si filia renũciet hæreditati paternæ cii iuramẽto, tale iuramen tum nõ per hoc facit quod cenſeatur renunciatũ legitimæ. 59 Satis eſt ſt iuramentũ aliquid operetur, abſq; eo quod ampliet contractum. 60 Mulier conſentiendo alienationi extinguit etiam ius ſuum. 61 lus canonicum eſt ſeruandum propter periculum animæ. 62 Lex quo ad remißionem iuramenti habet uim apoſtolici. 63 Quando mulier non poteſt aliunde ſibi conſulere, iuramentum omnino debet obſeruari, niſt alteri oriretur præiudicium. 64 Licet textus conſcientiæ non curet præſumptionem legum, de- bet tamen curare ueritatem. és Donatio propter nuptias cõſentiente muliere iterum poſt bien nium poteſt ſimpliciter alienari. 66 luramentum operatur uim geminati conſenſus. 67 Luramentum in contrari non confirmat actum, quando prohi bet aliquid propter bonos mores conſeruandos.& nu. 78. 6 luramentum tollens liberam uoluntatem teſtandi non nalet. — 472² 69 Pactum de hæreditate uiuentis propter uotum captande mortis non ualet. Vide etiam num 70.71. 72 ldem eſt in bact, cum debitor ſe obligat ad carceres,& ye nunciat ceßioni bonorum. 73 Pactum contra bonos mores, intelligitur de bonis moribus naturalibus, qui ſunt immutabiles. en num. 74.75 76 Si iuramentum ſit contra bonos mores iuris artifco, un erit ſeruandum per iura canonica.& num. 77. 79 Qui iurauit non colloqui cum patre, nec illi ſubſtaium fr re, debet petere abſolutionem.& num. 80. 81. 82 In föro conſcientiæ non curamus præſumptiones. S3 luramentuun non inducit peccatum manifeſtum, ſeu pecca⸗ tum aliquo caſu excuſabile, Otũc abſolutio betẽdacſt. 84 Cum boni mores nonſt unt fundati propter cuitandum pec catum ſed propter aliam utilitatem, requiritur alſo⸗ lutio.& num. Ss. 86 Quando lex prohibet aliquid propter fiuorem publicum principaliter tunc actus non firmatur iuramento:uide etiam num. 87. Ss luramentum per quod prorogatur inſtantia, ualebit,liat fauore publico ſit prohibitum. 89 Cum aliquid ſit interdictum fauore publico, non eſt in po⸗ teſtate priuatorum illi derogare etiam cum iumamento. 90 Quando agitur de commoditate pecuniaria ſeu patrimo- niali, in dubio uidetur reſpicere fauorem priuatum,& in conſequentiam publicum. Fallit ut num. 91.92. 93 In caſtbus in quibus de utilitate priuata principaliter tra- ckatur, in conſequentiam de publica,poteſt lex inter pretari ſuam utilitatem principalem eſſe. 24 In iuramento attendimus forum ueritatis& conſcientiæ, non autem interpretationem legis. 95 Quanqdo lex prohibet contractum fieri principaliter huuo re priuato, licet in conſequentiam reſultet fauor publi cus, tunc iuramentum tenebit,& firmabit contractum. num.ↄ6. 97 Lex uerba prohibitionis cõcedit in rem, ſecus ſipræciſere- ſiſtat perſonæ ne contrahat: nam ſi tunc contraherent, peccarent. 98 Quamuis uerba ſint prohibitiua perſonæ, tamen ex quo principaliter actus tendit in eius fauorem, lex uidetur potius præcipere conſulendo ipſt.& num. 99. 100 Vltra prohibitionem legis adeſt peccatum, per quodefft- ctus iuramenti offuſcatur. 101 Contraueniens legi ita demum peccat mortaliter, ſiſitlex diuina uel pontificis, non autem ciuilis, quòd ilu nõpoſ ſit alligare animam alicuius. 102 Prohibitioni legis etiam ciuilis contraueniens mortaliter peccat. 103 Licet lex prohibeat perſonam, tamen talis prohibitio no trahitur ad caſum iuratum. 104 Statutum nõ annullat iuramentum, ſed lex canonica, im potius diuina. 105 Quamuis lex prohibeat,& uerbis utatur imperatiuisin perſona nõ tamẽ per hoc dicitur uim habere procephi. 106 Licet lex prohibens alienationem, uideatur eStiam prohi- bere perſonas contrahere quo ad finem nullitatis non tamen intelligitur prohibere quo ad finem ber ſonam ipſam præciſe iuſſui alligandgç. 107 Quando lex prohibet dirigendo uerba in perſonam ex preſſe eam alligat ut ficiat: ſed quado loquitur inrem tunc reſiſtt tantummodo obligationi uel actioni execu . tionis contractus, non autem perſonæ.& nu.108.109 110 Quado lex dirigit uerba in perſonas,& cnſtat quidp 4 hibitus in contemptum legis contraxit, tunc nonb 1 negari quin peccet mortaliter. iu Vbicunq́; peccatum inducitur, iuramentum non we nuz Statutum a pontifice cofirmatum perinde cſt acfiſam pontifræ ipſe frciſſet. 113 Cum præceptũ non fit fauore minoris uel mulicriꝰ zebe, teſt dici quod cenſeatur quoddam onſllium Co riet i yur llarelaxatio iuj liur eliamat n Flicontraftus firmat ofinaus dotall peru ſanab emptore, tnpoſſetmulier u uod mulier indotat j Lunndomulier conſ noy, tunc uidetur triſſbzconcurſun t diquigemat b adoleſ terueniat iurame Ue ſugulanon pro S Quad nullum eſt con i Vbicauſaconferman, lus conſermatur. 3 Valilias contracdus y Lante ſtuto annulla cſhtuenti eſſe 4b lretaliqui tẽpore c Luo cötrahebat, n Lahntum poteſt rrit⸗ Lizuit oteſt fen ds Uranentumeſtalgu it Cptialiquid intr tenißio auimſſ autum nonpoteſ 6 1e hbben ſi on poteſt tlue 47 zeei 19 benmhße 8 alſponensn, tur ali Luafuuenn heſunpto fraudi 4 le tiorischerdt unm ſeuſpei econtrahat: nanſtuamt. itprohibituaperſineimna dus teniitin eufuonelaun recanſulencoipf. Oung amlegi attfgeactmm ynſ offuſcatur 99 iita demum pecct untn fias un uten qulls ſulbi nam alicuiu. tiam aiils entuuninut . i tyyſrrma uft n uuratum. lu urareumm ſilaaa pibet oirkuntauin Pleς fu,102. Tohheh, ucrba in pe bna 1 nißß 99 un 5 cor. 115 116 117 118 120 121 123 124 125 126 128 129 130 131 13² 133 334 135 136 137 138 139 140 141 14² 143 144 145 146 147 149 lbi. 150 151 152 154. 155 473 rium uide num. u4. Quando ſtatutum mouetur ex aliqua æquitate naturali& ra- tionabili cauſa ultra prohibitionem, tunc ſine dubio con- traueniens peccat. Qudd iuramentũ firmet contractum, non ſimpliciter dicitur. Si uramentum non interueniat, contractus e ipſo iure nullus: ſed quando interuenit ſimpliciter, inra dicunt iuramentũ eſſe ſeruaudum. Cuům iuramentum non reperiatur præciſe confirm are contra- ctus, debemus ſtare iuri antiquo.& num. u19. Licet contractus nullus inducat conſenſum,& iuramentum illi accedens inducat aliũ conſenſum, non eſt inconueniens ex tali geminato conſenſu oriri aclionem. Vbi mulier obſeruauerit contraclum,& ſic adimpleuerit iura- mentum, poterit repetere fundum ab em ptore, apud quem fundus eſſet ſine ualida cauſa.& num. 122. Hæres tenetur ad exonerationem conſcientiæ defuncti. Obligationes perſonales non ſequuntur ſucceſſorẽ particularẽ. Abſolutio tunc conceditur, quando in odium creditoris contra ctus non tenet. Filiusfamil. qui mutuu accepit cum iuramento, poteſt abſolutio nem petere,& tamẽ creditor nõ dicitur peccare. nu. 12 u ludex non debet abſolutionem concedere, niſi ſibi conſtet cõtra ctum non eſſe ſeruandum. prior illa relaxatio iuramenti ad effectum e finem agenqdi, intel ligitur etiam ad finem perficiendi. Vbi contractus firmatur iuramento, non eſt opus abſolutione. Si fundus dotalis perueniſſet ad extraneum non habentem cau- ſam ab emptore,& contractus non eſſet iuramento firma- tus, poſſet mulier ab eo uendicare. Quod mulier indotata ſit, in conſequentiã eſt qamni publicii. Quando mulier conſentiens alienationi fundi dotalis eſſet mi- non tunc uidetur quod contractus non teneret, propter u- triuſq; concurſum impedimenti. Si quis emat ab adoleſcente luxurioſo uel prodigo, quamuis in- terueniat iuramentum, non tamen firmatur contractus. Que ſingula non proſunt, multa iuuant. Quod nullum eſt, confirmari non poteſt. Vbi cauſa confirmans ſuperuenit, etiam aclus, qui alias erat nul lus, confirmatur. Validitas contraclus non eſt a iure diuino, ſed gentii uel ciuili. Stante ſtatuto annullante etià iuramentu, ſatis apparet de men te ſtatuentis eſſe, ut contractus per illud non confirmetur. Licet aliquis tẽpore cõtractus neſciuerit de cõditione eius cum quo cõtrahebat, tamè lex eſt ſemper certa,& ipſa eſt quæ Statutum poteſt irritare teſtamentum.(annullat. Quicquid poteſt fieri per pactũ, poteſt etia fieri per ſtatutum. luramentum eſt aliquid ſpirituale. Quoties aliquid introducitur fauore alicuius, plus poteſt eius remißio qudm ſtatutum. Statutum non poteſt generaliter prohibere appellationem,& ſi prohibeat, eſt inualidum. Lex non poteſt ſtatuere ut credatur dicto unius in præiudiciũ alterius. luramentum in teſte non poteſt remitti per ſtatuti.& nu. 48. Statutum diſponens ne inſtrumento continenti iuramentum de tur aliqquaffides, niſi certa ſolennitas interuenerit, ualet. Præſumptio fraudis uel metus quando contra ſtatutum opere- tur, quinq́; membris explicatur. Quando ſtatuta de direct tollunt iuramenti, nihil præſumen- dum eſt pro ſtatuentibus. Cuͦm præſumptio fuerit quòd ſtatuentes fuerint uiri probi& honeſt, preſumitur eos in caſu licito conſtituiſſe, dato quod directe non potuiſſent. 3 Fundanti ſe ex ſtatuto, incumbit onus probandi. Contrarium uide num. 153. Si conſtet per confeßionem partis legitimè factam, nõ eſſe frau- dem, tunc iuramentum ſeruabitur. In foro tam canonico quam ciuili, debet attendi præſumptio le- gis quando ſit ueriſimilis. de iurciurando. 474 *5é Diſpoſitio legis generaliter prohibens minores ſine certa ſo lennitate alienare, non habet loci in alienatione iurata. 157 Statutum generale debet declarari ſecundum ius cõmune. 158 Quando ad poſtulationem partis aliquid conceditur, tune uerum eſt quòd non cenſetur derogari actui iurato. Ibi. di ſtatutum ſit prohibitorium iuramenti ratione bonorum morum uel publicæ utilitatis, licet de eo ſtatuentes nihil dixerint, cenſebuntur iuramentum annullaſſe. 159 Lex diuina non permittit libere iuramentum, imò abhorret & mandat ne iuretur. 160 Statutum annullans iuramentum non ualet. 161 Ratio cur lex ciulls non poßit diſponere ſuper iuaimento, eſt, quia ex eo quæritur obligatio principaliter Deo. 162 Dummodo non inducitur peccatum, non habet lex canoni ca de hoc ſe impedire. 163 Statutũ poteſt tollere pœnas inductas propter periurium. 164 Licet ſtatuentes non poßint tollere iuramentũ, poſſunt ta⸗ men aliquo modo limitare. 165 Statutum poteſt remittere iuramentum præſtandum, non præſtitum. Vide contrarium num. 166. 167 di ſtatuentes inducant tacitam conditionem in contractu, iuramentum quod accedet illi contractui, eandem con- ditionem habebit. 168 Iuramentum interpoſitum ſuper contracuu, recipit genera liter omnes conditiones quas contractus. 169 Statutum poteſt annullare iuramentum, quando nõ ſolum tendit in amnum iurantis, ſed etiam aliqualiter præ- iudicat. 170 Iuramentum non ligat prodigum. 171 Vbi iuramentum alteri damnum parit, lex ſimpliciter dicit non tenere.. 172 Cüm iuramentum poteſt ſeruari ſine interitu ſalutis æter- næ, debet ſeruari. 173 Cüm ſtatutum concedat patri ius condicendi inſtrumenti et obligationis, ſequitur quod conſiderat tertij intereſ- ſe, ex quo dat illi actionem. 174 Pater condic endo obligationem ſeu inſtrumentum, in con ſequentiam liberat filium. 175 An donatio poßit reuocari per ſuperuenientiam filiorum. 176 Pater ſi uult, poteſt prodigere bona ſua,&paciſci de illis quomodocunq; uoluerit, ſalua legitima. 177 An donatio ultra legitimum modum, quæ nõ ſit inſinuata, confirmetur iuramento. 178 Inſinuatio non uidetur ſimpliciter introducta reſpectu cõ trahentuum, ſed etiam aliorum, ne quis clam donaret. 179 Propter defectum ſolennitatis quo ad creditores etiam po- ſteriores donatio erit nulla,& poterunt ipſid donata- rio bona reuocare, ſi allegent aliquod præiudicium. 180 Iuramentum eſſe duplex. 181 Pars poteſt remittere iuramentum parti. 182 Contraclus ſimulatus eſt nullus,& ex eo non transfertur aliquod dominium. 183 Quando actus eſt factus contra legem, tunc licitum eſt con trauenire,& allegans propriam turpitudinẽ auditur. 184 Licet iuramentum habeat multa priuilegia ne ei contraue- niatur, tamen iſtud beneficium non competit periurio. 18s Cum contraclus eſt ſimulatus, ſi pars uelit eum habere effe⸗ ctum, decipitur,& ideo concedenda eſt abſolutio. 186 Ab ſolutio principaliter petitur, ut quis faueat animæ ſuæ, & liberetur à periurio. 187 Forum eccleſiaſticum cum ſit forum animæ, in tali licitum eſt allegare& detegere ſuum delictum,& hoc fauore animæ. 188 Si periurium aliqua uia ſit detectum, tunc admittatur quis ad cõtraueniendum, ex quo allegat turpitudinem ſuam iam detectam. 189 luramentum non operatur, niſi quatenus conſenſus ſit præ ſtitus. Limita tamenut num. 100.191. 192. 194. 193 Etiam ſi iuramentum ex interuallo fictum accedat contra- ctui, debet tamen imitari eius naturam. 195 196 1297 198 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 21² 213 214 215 216 217 218 219 220 222 223 224 225 226 227 230 231 232 233 234 235 475 Fallit iurantem iuratio fĩcta per artem. Vbicunq aliquid alicui dedi,& non ſubeſt cauſa, competit mi⸗ hi repetitio.. Que ſit differentia inter cõdictionẽ rei ſolutæ& abſolutionẽ. Si quis deceptus aut in metu iurauit, non eſt dubium quin abſo- lutio concedenda ſit. Fallit ut num. 199.200. An ei qui mutuum accepit, iurauit reſtituere, à tali iuramen to concedenda ſit abſolutio. Non eſt uerum, quòd iuramentum ex quo oritur occaſio delin- quendi, ſit nullum. di quis d pupillo emit, quia cõtra iura emit, præſumitur bonam fidem non habere. Quando debitor qui iurauit eſt enormiter læſus, uidetur quod iuramentum non obliget. Iuramentum non trahitur ad ea quæ quis ignoral. Quando quis contrahit cum ueriſimiliter conſumpturo, contra ctus non confirmatur iuramento. si arbiter enormiter læſerit, poteſt cõtraueniri, dato quod ſitre nunciatum cuilibet reductioni etiam cum iuramento. luramentum non debet præſtare autoritatem iniquitati. Quando minor contrahit cum eo cui debet reuerentiam, contna ctus uidetur factus metu reuerentiali. Quamuis quis promittat ſture dicto alicuius, nõ tamen tenetur ſtare ſi enormiter lædatur. Magis curandum eſt de ſalute animæ, quàm de rebus. Læſio enormis quæ dicatur. Ius quæſitum facilius remittitur, quàm quærendum. Si diſpoſitio affirmatiue cõcepta includit omnia remedia, quan to magis negatiua. Iuramentum ſatis operatur, ex quo addit fo᷑rum foro. Dato quòd generalitas ſermonis poßit comprchendere etiam læſionem magnam, tamen de ea nõ cenſetur actum propter dolum re ipſa. Qui renunciat enormi læſioni, nõ cenſetur per hoc renunciaſ- ſe enormißimæ. In contractu damnoſo facto etiam cum iuramento ſimplicitas præſumitur in minore muliere&ruſtco,& tae iuramen- tum per epiſcopum relaxari debet. Iudicis arbitrium in hoc multu operabitur, ut ex qualitate con- trahentium conſideret, an error uel dolus interuenerit, uel timor reuerentialis. Quando contractus prohibetur in fauorem alicuius, tunc iura- mentum confirmat contractum. Fallit ut num. 221. Ex quo omnia bona remanent in homines de iuriſdiclione, non uidetur quic quam intereſſe publice. An mulier fideiubens cum iuramento poßit compelli, an uero obſtet exceptio Velleiani. Num ſtante ſtatuto, quòd mulier nullo modo poßit obligæri ſine conſenſu agnati, ſi acceſſerit iuramentum, dato quòd ſolen nitas non interuenerit, obligetur. Quia mulieres& minores facile decipiuntur minis, blanditijs, pollicitationibus, ideo ualet ſtatutum ne ſine conſanguineis conſentiant. An contractus prodigi firmetur iuramento. Prodigus non ita indiſtncte æquiparatur adulto, imò quo ada- lienationem bonorũ æquiparatur furioſo.& nu. 228. 229. Licet in quibuſdam impuberes doli capaces& puberes æqui- barentur, tamen in actibus grauioris ponderis eſt cõſtituta differentia. Iuramentum debet habere comitem, iudicium&diſcretionem. Naturalis obligatio eſt modici præiudicij: ſed in iuramento, ex quo inde magnum oriatur præiudicium, maximè propter reſtitutionem in integrum ſublatam lege, nõ habet iuris con ſenſum pro uero conſenſu, niſiſit pubes. Quamuis teneatur aliquis ſeruare iuramentum ſub pœna excõ municationis, tamen ſi ea non obſtante nolit obſeruare, iu- dex debet etiam ex ſeipſo abſolutionem concedere. Etiamſc prodigus ex periurio obligatur ſicut ex cæteris delictis, tamen alienatio per eum facta non ualet. Vt aliquis per iuramentum contrauenire non poſit, requiritir Arg in e.Cum contingat. cs quòd habeat tres comites, ueritatem, iudiciu Ciuftiiz 236 Impubes petita abſolutione poterit conixenire 4 237 Si impubes faceret donationem omniũ bonorum ſiae ſibi bræiudicialẽ, uidetur iuramentũ hoc caſunõ hle. 238 Qudd pater interuenerit in ſponſalibus flj, ſſt denceeßi. tate iuris. 239 Quando lex improbat cõtractum ratione ſolennitatis pro batoriæ quæ deficiat, tunc iuramentum non ſuppletil lum defectum. 240 Cum teſtamentum debeat habere ſeptem teſtes ſtis nune⸗ rus non interuenerit, quamuis teſtator iurauerit, non ta men ualebit ut teſtamentum. Limita tamen ut nu. 241. 24 Cum de iure diuino ſit ſtatutus certus modus probationi- bus, non debet eſſe in facultate ſtatuentium, reſtringere dictum modum,& requirere plures teſtes uel maiorem ſolennitatem. 243 Iuramentum non eſt inefficax exſe, ſed propter defecum probationis. 24 4 Licet lex ciuilis non poßit diſponere circa atlum ſpiritus lem, ſicut eſt iuramentum, iſtud tamen procedt ſiprin cipaliter capitulum iſtud diſponeret. 245 Statutum poteſt limitare fidem probationum quo ai ſub- ditos ſuos. 246 Si clericus agat contra laicum in foro ciuili nõ eritſeruan- dum ſtatutum arctans ſibi probationes. 247 Quando conuenerunt partes quòd contractus poſſet pro bari etiam ſine ſolennitate ſtatuti,& ita iurarunt, ualet talis conuentio,& eſt mittenda executioni. 24 8 Veritasrei quæ ex inſtrumento non probatur, quia deficit in ſolennitate, poteſt per teſtes inſtrumentarios, uel etiã alios examinatos in iudicio probari. 249 Tranſactio facta in iudicio, nullo dato termino, non ſcti- netur neq; in uim pacti. 250 Promißio facti alieni non ualebit, niſi ſolum ut iuras tenes tur iurare. 251 An ut actus ualeat omni meliori modo, intelligatur de ſuutu tis condendis. 252 Non curamus teſtumentum non ſolenne, ſed promißionem ipſius hæredis. 253 luramentu habet uim clauſulæ, ut actus ualeat quemadmo- dum ualere poteſt. as4 Per iuramentum nuquam quis cenſetur aliud promittere, quàm quod ex uerbis eum promiſiſſe apparet. 2ss luramentum nunquam operatur deficiente conſenſu.& num. 258.264. 256 Non diffẽt quibus uerbis præſtetur iuramentum uellegs- tum, dummodo de intentione conſtet. 257 Cum forma deeſt, actus non habet ſuam ſubſtantiam. 259 gi partes ſcientes adeunt notarium damnatũ filſi e ideo prohibitũ conficere inſtrumenta, licet attus udlere non poßit in uim inſtrumẽti, ualebit tamẽ in uim cõftßhioni 260 Solennitas& forma quid differant. 261 Stipulatio peccans in forma, ſi acceſſerit iuramentum, u- lebit in pactum. 262 Secundum quod ius ex iuramento promiſſorio in fatuum non oriatur aliqua actio... 265 Qualis nam obligatio fideiuſſoria propter iuramenliex inſtrumento oriatur.„ 265 Quamuis eadem ficilitate quis renunciet huic exceplion cui confitetur, non tamen propter hoc tollitur uirlus iuramenti. 266 Qui confeſſſus eſt iuramento ſe uerẽ recepiſſe, nihilo oteſt petere abſolutionem. 267 beme hanc vin naturam, ut non ſeruant ifem non ſit ſeruanda.. 1 268 Quando contractus prohibetur ratione rei ſeu materie. 3 quia ea non ſit in commercio, tunc iuramentum noc ualidat contractum. cutrus 269 Actus regulariter contra iuramentum tenet, licet con Nvhiens ſit periurus. minus Renuh⸗ liet qui iurarit no nurein cauſam ſigemrliu uerl uu, oncenſetu qperatur. a uundo natura con wuſtt in mmm tnen uſinetu nalum non multu iſeiuſore. uundo ontralau utilitates tunci Auvanſactio uper uleat ſtiuram ig luramentum per qu ontra honosme 897 A ranſackio ſuper toiuramento ac ih An donatio inter ui lice etiam nu.ꝛ i liatnonfirmetarc uur adobſtruati i lerodio proſequit mita kamen ut n Conkſli non poteſt te iuramento le ys preſumimus e uſ gum bromiſor iy Donatio inter uirun ſidonans prede ig Undonatione heh tio quia iurane 3 Ancbnati fihh pe u Do d eilan 4 fich monas 21) a cndan dio guod donatio won ſequitur qui tro ac ui T onfrm 4 ratur 4 atio non hal vemiat ttigiliaae Rcſtmitentutrnun. inſtrumentonon nhur gult etcſ derteſtzunmnauei sin iudicioprobgi. iudicio, nulodco tminwſt mpacii. minonualebinſ imrinnd omni meliorimoazintlnerdi mentunnonſolemeſgmin cn claſle tekunuitgat teſt. quan giöeenſtr duinne mrti emmmiſlcfet uan operdur iqjarntant guerbis teturinonani ae irentont enftt 270 271¹ — 17 273 274 275 276 278 279 250 281 252 283 284 285 287 289 290 193 295 296 197 298 300 302 304 3¹9 320 477 Renunciatio ad utilitatem ſuperioris pertinet, alids indiſancle non tenet, tanqquam parte abſente ficla. Actus non eſt nullus quia contra iuramentum factus, ſed quia fictus eſt ànon habentibus poteſtatem. An alienatio reifiſcalis ualeat, quæ non eſt in uſu publico, ſiſit iurata. cm de facto reputetur impoßibile, quod rei dominium in te transſeram, promißio non tenet. Materia ſuper qua fit tranſactio, debet eſſe dubia. Tranſactio generaliter accepta poteſt comprehendere quod- cunq; pactum, per quod a lite recedatur. sicut generalitas renunciationis reſtringitur, ita etiam genera litas iuramenti quod illi accedit. Fallit tamen ut nu. 277⁷. An clauſula codicillaris quæ æquiparatur iuramento, ſuſtineat teſtimentum nullum præteritione poſthumi. Licet quis iurarit non alienare certos fundos, poterit tamẽ alie naxe in cauſam dotis, ſi nõ habet unde eam aliude præſtet. Vbi generalitas uer borum in iuramento poſitorum non pati- tur, non cenſetur conſenſus acceßiſſe,& iuramentum non operatur. Quando natura contractus eſt nullus ratione materiæ, ut quia non ſit in commercio, dato quod acceſſerit iuramentum, nõ tamen ſuſtin etur, ut ſaltem debeatur æſhmatio. Pactum non multum diſtat aſtpulatione, ſicut nec promiſſor afideiuſſore. Quando contractus prohibetur propter uarias ſubditorum utilitates, tunc iuramentum confirmat contractum. An tranſaclio ſuper alimentis de futuro debitis ex teſtamento, ualeat, ſi iuramentum acceſſerit. Diſtingue ut nu. 286. luramentum per quod quis incidit in periculii fimæ, tanquam contra bonos mores, non debet ualere. An tranſactio ſuper teſtamento, non cognitis uer bis teſtumen- ti, uramento accedente ual- eat. Diſtingue ut nu.2 88. An donatio inter uirum& uxorem confirmetur iuramento. uide etiam nu. 291. 292. Licet nonfirmetur contracuus, tamen quilibet ſucceſſor tenebi tur ad obſeruationem eius, quod autor ſuus fecerit. Lex odio proſequitur accipientem, non autem fauet danti. Li- mita tamen ut nu. 294. Conftßio non poteſt uideri facta in fraudem legis, cum acceden- te iuramento lex nihil prohibeat. Præſumimus& ſuſtinemus magis iuramentum aſſertorium, quan promiſſorium. Donatio inter uirum& uxorem habet tacitam conditionem, ſi donans prædeceſſerit. In donatione facta filio à patre, ſubauditur ideo dictio, Condi- tio, quia iuramentũ eam nõ confirmat. Limitaut nu. 299. An donatio ficta per patrem filio exiſtenti in poteſtate,& ra- tio inualida confirmetur iuramento.& nu.30¹. Donatio facta monacho per Abbatem, confirmatur iuramen- to. Vide contrarium nu.303. Dato quõd donatio teneret, quia ex ea transferretur dominiu, non ſequitur quin facta donatione, ius patriæ poteſtatis re tro acquiratur patri. Confirmatio non habet locum niſi in re tradita.& nu.306. Quæ renunciatio æquiparetur donationi. Nemo in ſuam utilitatem autorari poteſt. Quod lex dicit nullum contractum inter patrem e filium te- nere, intelligi debet quo ad ciuilem obligationẽ.& nu. 310. An poßint dari fideiuſſores pro dote conſeruanda uel reſttuen da,& abſq; iuramento.& nu. 312. An pactum ualcat iuramento firmatum de non cedendo bonis. Wando lex non abſijtit neq; reſiſtt contractui, an iuramentũ illi accedens confirmet contractum,& faciat ex eo oriri actionem. Stipulatio alteri facta conualidatier per pœnam, ergo etiam de bet ualidari per iuramentum.& nu.316. 317.3¹18. In materia iuramenti attendimus ius canonicum. 3 Obligatio dehet ſumere initium à perſona cum qua contrahit. Conſeßio ius nullum tribuit, ſed iam inductum probat. de iureiurando. 10 478 322 Pollicitatio ſimplex eſſe uidetur, ex qua non oritur obliga tio naturalis. uide etiam nu.323. 324 Seruus acquirit domino abſenti& ignoranti. 325 Quando in contractu eſtſtipulatum aliquid tertio per no- tarium, non eſt licita pœnitentia. 326 Si donauerim tibi centum,& poſt mortem tuam donem Seio, mortuo Seio ante acceptationem, poſſunt hære- des ipſi acceptare. Contrarium uide nu. 327. 328 Licet princeps ſit publica perſona, tamen eius beneficium non quæritur ante acceptationem. Idem uide in preſ- bytero, num. 329. 330 Notarius acquirit abſenti, ſi deinde ſuppleatur conſenſus per ratihabitionem. 331 Si notarius ſipuletur pacem pro abſente, non quæritur ius abſenti, niſt ratum habeat intra tempus ſtututum. 332 Contractus prout ſunt in fieri,& ſic ante acceptationem, dicuntur facti legis conſilio.& nu.333. 33 4 Queæ alicui donata ſunt, eius contemplatione donata præ ſumuntur, non autem alterius cui ex diſpoſitione legis eſſet acquirendum. 335 Quando notarius recipit iuramentum uice& nomine illo rum quorum intereſt, tale iuramentum præiudicat,& quæritur ius omnibus. 336 Etiamſi iuramentum præſtetur Deo, tamen ſicut donatio tacitam habet conditionem, ſi pars acceptauerit, ita e- tiam iuramentum eam habere intelligitur. 337 An pactum nudum iuramento confirmetur. 33 8 Veniens contra pacta iurata, priuatur actione,& cogitur ſoluere pænam.& num. 339. 340 di iuramentum confirmat contractum cui lex reſiſnt,& ficit ut etiam in foro ciuili ſeruetur, quanto magis con- firmabit contractum ubi lex non reſiit,& ex quo na- turalis oritur obligatio. 341 An contraclus innominati accedente iuramento ita confir mentur, ut ex eis ſlatim oriatur actio.& nu. 342. 343 In contractu accedente iuramento, non eſt licitum pœnite- re.& nu. 345. 344 Licet iuramentum non ficiat aliquem teneri in plus, facit tamen obligari efficacius. CA p. CV CONTINGA T. VMN CONTINGAT. Sum- 2 ma ut per Abb. Noto primo poſt Abb. quòdſtimor reueren- 3 D tialis uxoris erga maritum, non ʒA eſt potens ad faciendum reſcin- di cõtractum, niſi aliter probetur de metu. fa cit text.in c.quãuis.de pact.in vi.in l. ſi patre. ff.de ritu nupt.& eſt cõmunis concluſio, ut per moder.in c. cauſam matrimonij. S de offi. dele.& in c. ueniẽs. j de ſponſ.& ita intelligit tex. in l. i.5. quę onerandę. ubi Bar. ff. qua. rer. actio. Quod amplia, etiam ſi uxor clam eſſet proteſtata de iſto metu: ſnam per hoc non re ſcindetur contractus, præſertim in præiudi- cium eius, in quem fit alienatio, ut per Bal. in l. clari. C. de fideicõmiſ. Alex. conſil. xvi. col. fin. in iij. Abb.& moder. in d. c.cauſam. Se- cundo amplia, ut procedat etiam fſi probare- tur quòd maritus eſſet minatus:quia ſi quali- tas mariti eſſet talis, quòd nõ eſſet ſolitus ad- implere minas, adhuc contractus non reſcin deretur, ſecundum Abb.& moder. in c. i. de offic.deleg. Sed iſta diſtinctio mihi non pla- cet, quia bene habet locum in extraneis. c. ad audientiã.S de his quæ met. cau. l. lectam. ff. eod.tit.Sed ubi adeſt fmetus reuerentialis, ui 4 XNXX 10 . 479 dentur ſufficere ad eum colorandum qualeſ- cunq; minæ.& iſtud eſt de mente Bar. in d. ũ. quæ onerandæ.&ſcribentiũ in. ſi cum dotẽ. 5. eo autẽ tempore. ff. ſol. mat. qui ſimpliciter requirũt pręceſſiſſe minas, nec diſtinguũtan eas ſit ſolitus exequi. Et iſtud maximè debet habere locum in muliere, ſquia in tali ſexu fa cilius præſumitur timor. gl. in c.cum locũ,. j. de ſponſal. Fallit iſta cõcluſio, ubi lex præ- iudicaret ex tacito cõſenſu præſumpto: nam 6 riſte timor reuerentialis ſolus ſufficit, ut præ ſumatur conſenſus.l.pen.ff. de fur. Bart. inl. quæ dotis. in ult. col. ff. ſol. matr. Alex. in d. 6. eo autem tempore.& Deci.in d. c. cauſam. u- bi reſpondet quibuſdam rationibus in cõtra- rium adductis. Fallit ſecundo, ſ quando ex tali conſenſu ortretur enormis læſio ipſi uxo ri, ſecundum Paul. de Caſt. conſil. clxxvij. cõ tra ſuperius.col.ij.& habetur in d. c. cauſam. & uidebimus ſpoſt Abbatem. Noto ſecũdo poſt Abb.fex alienatiõe fun/ di dotalis ſimpliciter facta, nulla oritur obli- gatio:& eſt ratio, quia lex reſiſtit tali contra- ctui, unde nõ oritur necʒ ciuilis neq; natura- lis obligatio. l. cùm lex. ff. de fideiuſſ. l.&ſi nõ ſortem. in prin. ff.de cond. indeb. Et ratio cur lex reſiſtat, eſt, ne fragilitas ſexus muliebris cõuertatur in earum detrimentũ,& demum mulieres indotatæ remaneant, ut eſt text. In- ſtit. quib. alien. licet uel non. in prin. Am- plia etiam iſtud procedere in donatione pro- ter nuptias. authen. ſiue à me. C. ad Velleia. tem etiam ſoluto matrimonio, ſecundum I. etiam.ff.de fund, dot. Item in ſponſa nomine fundi promiſsi. l.lex V elle. in fin. ff. eod. tit. 9ↄ flicet mulier non poſsit alienare fundum do talem, poteſt tamen renunciare hypothecæ, quam habet in bonis mariti.l.iubemus. C. ad Velleia. Et hoc eſt uerum, dum tamen mari- tus habeat unde alibi mulier ſit tuta, ut habe- turper Bart.in d.l. iubemus.& in l. Meuia.§. fundus. ff. ſolu. matr. Sed ſi non eſſet aliunde tuta, talis renũciatio per uiam indirectam im portaret donationem, quę eſt prohibita inter uirum& uxorem, ut habetur in d. 6. fundus. Et ideo inferunt hic Ioan. de Imol.& mo- der.fquòd ſi uxor renũciaret& iuraret, quã- uis maritus eſſet ſoluendo, talis renunciatio præiudicaret, ex quo donatio inter uirum& uxorem confirmatur iuramento, utj uidebi- mus. Quæ deciſio licet ex prædicta ratione ſit uera, tamen ex alio capite uidetur talem re nunciationem poſſe infirmari:quia ſi mulier indotata remaneret, appareret de enormi læ ſione,& uideretur propter metum reueren- tialem eam renunciationem eſſe reſcinden- dam, ut ſuprà diximus: quod perpetuò nota, pro ſuſtentatione gloſ.in auth.ſi qua mulier. C. ad Velle. Et cùm lex alienationi fundi do talis reſiſtat, indeq́; non oriatur obligatio, ſe- quitur quòd ſi mulier alienet, fideiuſſor non tenebitur, ex quo nec principalis tenetur. Se 11 cus tſi iꝑſe maritus, quia obligat᷑ actione per ſonali, ſicut quilibet uendens rem alienã, un Alciati in c. cum continęat. 20 30 4⁰ 59 60 de fideiuſſor illi actioni accedet. I. ſed& ſii C. de præd. minor. ſecundum Abb. hĩc,& ei cõmunis opin. in d. l. cũ lex. de quo dic ut bi Noto tertio, ſquòd iuramentum dolo uel metu præſtitum, non eſt obligatoriũ. In quo dubio primò uidendũ eſt, quid quãdo dolus interuenit? Secũdo, quid quãdo metuseEtin prima difficultate uidetur iuramentũ ipſo iu re nõ eſſe nullũ, ſed potius debere diſtingui an acceſſerit cõtractui bonæ fidei, uel ſtrichi iuris. Ettſi cõtractus ſit ſtricti iuris, tũc opus eſt actione reſciſſoria,& conſequenterabſo- lutione.l. dolo. C. de inutil. ſtip. Nec eſtuerũ fundamentũ Abb. dum dicit, quòd dolus fa- cit deficere conſenſum:imò adeſt conſenſus, licet per dolum, ut declarat Bart. in l.elegan⸗ ter. in prin. ff.de dolo. Baldus in§. item ſacra menta.de pace tenen.in uſib.feud. Sed tamẽ cõmunis opin. eſt uerior:quia licet ad cogno ſcendũ, an cõtractus cui dolus dedit cauſam, ſit ipſo iure nullus, attendamus an ſit ſtricti iuris uel non, ſecundum cõmunem opin. ta- men quo ad iuramentũ uidetur quod illud ſit ſemper bonæ fidei, ſ quæ in eo debet exu- berare, cùm principaliter fiat Deo. c. debito- res.a. eod.& hoc ſuadet reuerentia iuramen/ ti, ut in ſimili dicit Bal. in d.§. item ſacramẽta. in ult.col.in ij.q. Cõmunis eſt concluſio, tꝗꝙ metus ipſo iure non annullat iuramentũ:un/ de non tolleretur, niſi petita abſolutione, c.i. & c. uerum. S. eo. Nec obſtat quòd iſtetex. æquiparet dolum& metum, ſicut text. in c. quamuis.de pact. in vi. quia ſatis eſt ſi æquipa ratio procedat quo ad quid,& reſpectu effe- ctus:unde uerbum, tnon obſeruari, poſitum in text.noſtro, reſpectu doli intelligitur ipſo iure, reſpectu metus intelligitur petitaabſo- lutione. arg. gl. in l. ij. ff. de offi. proconſul.& hoc ſecundum opinionem antiquorum. Nec etiam obſtat text. in auth. ſacramenta puberum. dum dicit eſſe nullius momenti: quæ uerba uidẽtur importare, ipſo iure: quia omiſſa reſponſione Ioan. Imol.hic, cõſtituen tis differentiam inter ius ciuile& canonicũ, prout etũ fecit Paul. Qaſt.&aliqui moder.in d. auth. reſpondet Abb. poſt Vincen. per illũ tex.limitari hanc concluſionem, ut non pro- cedat quando lex expreſſe reſiſtit cõtractui, prout in caſu iſtius tex.&d. c. quamuis. dec tu aduerte, quia non eſt uerum quod in caſu d. authen. ſacramenta. lex reſiſtat contractui, quia loquitur etiam in metu adhibito maiori iuranti, ut ibipatet: unde melius eſt dicereq illa uerba, fnullius momenti, quo ad maiore intelligantur ſecũdum diſpoſitionem legis, &e ſic in effectu, prout fit in l. quæ in carce- rem. ff. quod met, cauſ. Aliquitamen moder. tenent contra prædictam rationem Abbatis, etiam quo ad tex. noſtrũ: fquia qualitas quæ non conſideratur à iure, non immutat 3 ram diſpoſitionis..i.. de legit: hæred Ba 4 in c.i.de gradi.ſucceſſ.in fin. quæ ratioe ve. uiſſima, quia imò ius canonicum etiã con tatẽ: Quiia etũ talis uidet᷑ fundus rat hãc qualitatẽ: quia etiã ta So 480 4 15 1 — — 7 8 rur ſecundunm Iens Seod. ſeq decũdo glint odprætũdici alibus. Primus dinopiam, ita u mnpollintNa ebentali de re glt ehabet i obſtat ꝙ propte ljhſpothecã ut autéin nouiſsin ccckiij.in rep clm polsint agẽ cimſexiſto cali manet quo ad ec terelſe dicunt de not loan. Fab. Ir non inprin,& le decũdus caſus unddaliter legit eum eis legitim. dlenenk, it eis nibicin ult, col. amentũ videnu ati lidei tquein dodtna cipaliter in Degitn ſuadet recerentuium t Bal. inditemüinri Cõmunis etternäl on annullatjurmenit niſi petita dſoluton, Necobſtatqaodik m& metum, ſccutenit in vi. quiaſatbectlam uo ad quid, repxcnc um, fnonoblemaiylhn eſpectu doliintelins erusintelligite reiun al ij ffdeoffiprcrii ppinionem mtiquonm tattex. inaotH eor dicit eſſe nolliusnmne tur impomtuepbine ne lom mollieci interius ciullę dri Prul CatSalguimi et Abb potVincnn c conchuſorem un 20 21 22 481 de urciur ando. 48² dotalis, unde non poteſt alienari:& licet alie- netur cum iuramento, ſi ftamẽ iuramentum metu interueniat, illa reſiſtentia quam lex fa- ciebat cõiuncta metui, annullat ipſo iure iu- ramentum,& iſtud eſt quod uoluit Abbas. Nota quarto, fiuramentũ in præiudiciũ ter tij non confirmat alienationem fundi dota- lis. Sed dubium eſt, de quo tertio ueriſimili- ter textus intelligat, Et gl. primò intelligit de ræiudicio creditorum ipſius mulieris:& ſi intelligamus reſpectu hypothecæ, caſus non habet difficultatem: quia res tranſit cum ho- nore& onere ſuo. c. ex literis. infrà de pig- nor. Si uerò intelligamus, quòd mulier cum iuramento, antequam fundus eſſet dotalis, prius promiſiſſet alteri uendere, adhuc iſta alienatio non confirmaretur: quia prior cre- ditor fpoſſet compellere mulierem ad uen- dendum, quæ propter iuramentũ præciſe te- netur, ſecundum Abb. Imol.& Doctt. in c, ue niens.õᷓ eod. ſequuntur Butr.& Imol, hic. Secũdo gl.intelligit de præiudicio filiorũ: quod præiudiciũ eſt conſiderabile quibuſdã caſibus. Primus eſt, quando maritus uergit ad inopiam, ita quòd periculũ eſt, ne filij ali non poſſint. Namtcùm aliunde nõ habeant, debent ali de re dotali.l. alimenta. C. de neg. geſt.& habet᷑ in l. Neſennius. ff. eod. Nec obſtat ꝙ propter iſta alimenta nõ habeant fi- lij hypothecã, ut habet in l. ſi cum dotem. 5. ſin autẽ in nouiſsimo. ff. ſolut. mat. Rom. conſil. cccclxiiij.in re præſenti.& ideo nõ uidetur, cùm poſsint agere cum tertio qui emit: quia cùm lex iſto caſu nõ confirmet contractũ, re- manet quo ad eos nullus, unde rarione ſui in tereſſe dicunt de nullitate.ð ita intelligit᷑ qᷓd not.Ioan. Fab. Inſti.quibus alienare licet uel non. in prin.& latius hic per Imol. in vi. col. Secũdus caſus, quando mulier nõ haberet 10 20 30 unde aliter legitimam filijs relinqueret: nam 40 cùm eis legitima in bonis maternis debeft, ſi 23 falienent, fit eis pręiudiciũ.& hoc ſentit Bu- tri.hic in ult.col. In quo tamẽ Imol. dicit eſſe diſtinguendũ, an alienatio facta ſit titulo lu- cratiuo,& procedat dicta cõcluſio, tanquam donatio ſit inofficioſa.l. i. C. de inoffi. don. et iſto caſu donatio erit nulla ipſo iure: ꝗa cùm propter præiudiciũ filiorũ tollat᷑ effectus iu- ramẽti, remanemus in terminis legis Iuliæ, 24 ſquæ ipſo iure annullat alienationẽ fundi do talis. Aut alienatio fit ex cauſa oneroſa,&tũc uideret᷑ ſecus, ut habet᷑ in I. i. C. ſi quid in frau dẽ patro.& ĩ de teſta. c. Raynutius, per Bart. in l. hæreditariarum. ff. de bon. aut. iud. poſſ. Sed tu aduerte, quia Io. And.& Ioan. Cald. ſatis admittunt, quoòd in caſibus in quibus fi- lij habent ſpem probabilem, per talem alie- nationem non fiat eis præiudiciũ: ſed filij in hæreditate matris uidentur habere ſpem pro babilẽ.l.ſcripto. ff. unde lib.l. fin. C. de iu. co- di.l.nec ei.. præterea. ff. de adopt. l. iij.6. ſed utrum. ff. de iniur.& eſt uerior opinio, ut per 25 Riminal. in l. fin. C. de pact.& hoc ſaltem fre ſpectu legitimæ, in qua habentur pro credi- 50 60 toribus, ut per moder. in I. filiusfamil. 5. diui. in prima char.ff.de leg. i. unde uideretur ſatis agi indiſtinctè de præiudicio ſuo, ne minua- tur legitima, d.. præterea. Nec obſt. ſi dice ret᷑, quòd eſt eis conſultũ in precio, ut in eo poſsint habere legitimã: quia reſpondeo, ꝙ niſi conſtaret de uera numeratione, ſola con feſsio matris nõ præiudicaret, ut latè per Iaſ. in l. ſi arrogator. col. xij. ff.de adopt.& in I.i. col.ij.ff.de eo per quem fac. erit. Præterea ſi accidat quòd mulier diſsipet preciũ, appa- ret manifeſtum præiudiciũ filiorũ, qui cùm prius ſecuri eſſent in fundo dotali,& ſic in re quæ ſui natura nõ poteratalienari, amplius ſecuri nõ ſunt. Facit etiam in arg.l.qui tutor. C. de adminiſt. tut.& l. prædia. C. de præd. mi nor. Vnde puto generaliter quo ad filios, ex ſtali alienatione non fieri præiudicium filijs: quod eſt de mente tex.qui generaliter loqui- tur,& gloſſæ. Tertius caſus eſt, quando fi- lij haberent ius in tali fundo principaliter:pu ta, quia ſubſtituti eſſent ab auo per fideicom- miſſum, uel alio modo. Caſus non habet dif- ficultatem. Subdit tamẽ Imola, quòd hoc nõ procederet quo ad legitimã debitam ipſi ma- tri, in quat ſubſtitutio ab auo facta nõ exten- ditur.l.fi.õ.fili. ubi Bar. ff. de leg. ij. Sed quid ſi mater, ut prodeſſet filijs ſuis aduerſus em- ptorem, renũciaret legitimæclicet enim ipſo iure de legitima onus deducatur, tamen pro- cedit ita demum, ſi filius uelit. l. ſcimus. ubi Bar. l.omni iure. C. de inoffic. teſta. Sed puto quòd uendendo uideat᷑ agnoſcere legitimã, nec poſsit amplius nocere emptori, qui aliter deciperet᷑, per tex. in I. ſi quis domũ.. penul. ff. loca. Bart. in. gerit. in v. col. ſiue vi. uerſ. ſi uerò nõ poterat facere ut dominus. ff. de ac- qui.hæred. Alex. conſil. xciiij. in penul. col. in ij.& quod not. Dec.conſil.Ixxxi. in primo dubio. Tertio principaliter poteſt intelligi iſte tex.de præiudicio mariti:& quando fun- dus eſt ipſi traditus, nõ eſt dubiũ quòd eſt do minus,& competet ſibi rei uendicatio aduer ſus emptorẽ.tSed pone uxorẽ promiſiſſe, ꝙ daret talem fundũ marito ſuo in dotẽ, deinde nõ dedit, ſed uendidit cum iuramẽto& ẽ. Pu- toꝙ maritus ratione ſui intereſſe poterit dice re de nullitate. Nam prohibitio alienationis fundi dotalis nõ fit ſimpliciter propter uxo- rem, ſed etiã propter fauorem mariti, ut dicit Bar. in J.ſi quis in tantã. C. unde ui. in iij. col. ſequit᷑ Alex.conſil. Ixxxviij. in iij. col. in iij. uol. Et uidetur quòd hoc caſu ſuccurrat᷑ ma- rito contra emptorẽ, per actionem in factum ſubſidiariam, ex quo contra eum aliud effe- ctuale remediũ non competit.l. ſancimus.C. de ſacroſan.eccleſ.per gl.in§. fin. Inſtit. de in terdict. Bar. in I. i. ff. de condict. ex lege. laſ. in §. actionum. Inſtit. de act. Quo uerò adfilios, Imol.dubitat hic,& dicit uideri quòd mater ipſa poſsit conueniri, ex quo ſpropter præiu dicium filiorũ nihil operatur iuramentũ. un- de cùm actus ſit nullus, poteſt quis contraue nire contra pactum propriũ.c. cùm laici.j de AXX 2 26 27 28 29 30 —p— — 31 3² 483 iure patron. Bar. in l. poſt mortẽ. ff. de adopt. Abb. inc. noſti, S de elect. Felin. in c. ij. col. iij. de except. Alex. conſil. exxiij. diſcuſsis. in iij. col. in primo. Sed tamen non uidetur hoc de mẽte text. qui uult, quòd cùm poſsit mulier, debet iuramentum ſeruare: unde uerius eſt ipſam nõ eſſe admittendã, ſed filios, quibus ſicut in alijs alienationibus competeret que- rela, per quam cõtractus redimeretur, I.i. C. de inoffi.donat.ita in iſta alienatione petent declarari nullã, ſicut s uidimus,& eſt demen te Butr.hic in fin. Et idem dicendũ eſt in cre- ditoribus, ſiue agant hypothecaria, ſiue reuo catoria:ſtanquam ſi fundum mulier alienaue rit in fraudem creditorũ, alienaſſe uideatur. 5. item ſi quis in fraudem. Inſtit. de actio. quæ reuocatoria faciet declarari actum ipſo iure nullum, ut hic per Imol. Non obſtat ratio, quòd quis poſsit uenire contra actum ſuum, quando eſt nullus: quia iſtud procederet, ſi nullitas eſſet introducta fauore ipſius, uel pu blico.Sed in caſu noſtro iuramentũ non an- nullatur fauore mulieris, ſed tertij, unde ſoli illi admittendi ſunt. l. creditoribus. C. de ſer. pign.da. Et ſic conſiderabimus, cuius fauore iuramentũ non operet᷑, nõ autem ſimplicem contractum.quare uidetur fquòd etiam poſ- ſit intelligi quando ſtatutum eſſet, quòd mu lieres etiã cum iuramento nõ alienarent fun dum dotalem. Nam ut intelligamus ſtatutũ in caſu licito, uidetur facienda interpretatio, quòd ſicut alienatio erat prohibita ſolùm in conſequentiam fauore publico, ſtatutũ fauo rem ſuũ principaliter cõſiderauerit,& annul let contractum tanquam in præiudicium ſui eſtum. l.i. ff. ſolut. mat. Eſt uerũ quòd mens Frbentic eſt in contrarium, utſ uidebimus. NOTO quinto aliquot caſus, in quibus iuramentũ non operatur effectũ. Primus eſt, 33 Tin pręiudicium tertij. concordat tex.in c. q́; 34 35 uis. de pact. in vi.& facit c. ueniens. ⁰ eod. Ad de, ꝙ licet iuramentum debeat ſeruari in for- ma ſpecifica, c. ad noſtram. i. 5. eod. ſi tamẽ nõ agat᷑ de præiudicio alicuius, poteſt adimple- ri etiã fictè, ut eſt caſus, quem ibi not. Abbas & declarat, in c. ex parte, ij.j de cler. nõ reſid. Item adde quod notat Bald. in c. ueniens. 3 eod. ubi ſi quis generaliter nemine acceptan te nec in manu alicuius iuret aliquid, contra uenire poterit, ſquia nõ tendit in præiudiciũ cuiuſquam, ex quoper tale iuramentum nul lum ius quęſitum eſt:quod eſt notatu dignũ, & infra attingemus. Et facit, quia quælibet di ſpoſitio intelligitur ſine præiudicio tertij. c. ueniens. ⁰ de tranſact.& quod not. Bald. in l. ſi conſtante. ff. ſolut. matrim.& Eelin. in c. ſi- cut. de ſent. excõm. ubi neq; t Cardinali credi tur in alicuius præiudiciũ. Et intellige de prę iudicio tertij principaliter, non autem ſecun Alciati in c. cum contingat. 10 fquando iuramentum non poſſet adimpleri 20 30 40⁰ 50 dario, ut dicit gl. in d. c. quamuis, unde cùm 6 hæc alienatio prohibeatur ſecundario fauo- re reipub.l.i.ff.ſolut. matrim. eius tamen præ iudicium non conſiderabitur, aliàs iſte text. nunquam procederet,& poſuiſſet fallentiã, 484 quæ euacuaret totam regulam. Etadde text inl.iij.6.ſed uerum. uerſ. nec eomouemurff de minor. Et facit quod not. Gemin in dc. quamuis. ubi infert fad ſtatutum quo caue, tur, ut illi in quorum præiudicium actus uer git, citentur, ut non debeant citari quorum ſecundariò intereſt. de quo per Alex inlde unoquoq;. ff. de re iud.& conſil, clvi. incip ſtantibus, in ſecundo. Secundus caſus eſt * ſine diſpendio ſalutis æternæ, uthic,& ind. 7 c. quamuis. nam tunce non eſſet ſeruandum Et iſte caſus comprehendit iuramentũ con/ tra bonos mores naturales,& etiam alioqui eſt ualde generalis, de quo uidebimus in di- ſcurſu materiæ. Et procedit etiam ſi de ue- niali peccato tantùm ageretur, quia ſatis eſt quòd uergat in peiorem exitum, ut eſt text, xxij.q.iiij.c.ſi aliquid.& uidebimusſ in ult, notab. Tertius caſus eſt, iquãdo aliqua cau 38 ſa noua ſuperueniret: nam tunc licitum eſt cõtrauenire iuramento. c. cùm inter, S de re- nunc.c.ad noſtram. S eod. l. fin. ubi moderni, ſf. qui ſatiſd. cogan. Quartus caſus eſtfina/ 39 ctu uoluntario, in quo prætor non habet red dere ius: nam in tali caſu licebit contraueni- re,& actus tenebit, licet incurrat periurium, c. ſicut. infra de ſponſal, c. mulieri. infra eod. Ioan. And. in regula, quod ſemel. de reg iur. in vi.ubi tenet, quòd quamuis aliquis iuraue rit non reuocare teſtamentum, nihilominus poterit reuocare. Sequunt᷑ Doct. inl. ſi quis in prin. teſtam. ff. de leg. iijj. Quintus caſus eſt, tquãdo aliquid immoderatè præcipitur. 40 c. quintauallis. 5 eo. Sextus caſus eſt, quan do ei qui iurauit, non ſeruatur fides, ut in c. ſeq.in fi.& in c. iij. ſuprà eod. de quo perloan. And.& Imol.hic in gl. NOTO ſexto, quòd alienatio fundi dota lis propter iuramentũ ſuſtinetur, fquæ aliis 41 iure cõmuni eſſet nulla. c. licet mulieres. eo. tit. lib. vi. Limito hanc concluſionem, ſquan 42 do mulier prius iuraſſet non alienare:namſe cundum iuramentum deinde nõtenebit, ſed ſeruabitur primũ, ut dicit gl. in d. c. licet mu- lieres.& uidetur probari in c. intellecto, j eo. Et facit ratio iſtius tex.nam alias mulier pec- caret, uel ueniret contra primum iuramen- tum:unde actus inducens peccatum nonde, bet habere tale priuilegium, ut contractum lege prohibitũ confirmet.& illam gl. ſequun tur ibi Doct.& latè attingit Imol.hic in nono membro principali, cum concordi in Lduo- bus.O. fin. ff. eod.& moder. in l. pacta nouiſsi/ ma. C. de pactis. Aduertendum tameneſt quia text. in d. c. intellecto. non probat hanc concluſionem, ex quo loquitur, quandopri- mum iuramentum reſpiciebat publicam 4 litatem principaliter, uideli cetne fierenta 3 nationes in præiudicium rei. Sedl ckusner ſter eſt, quando iuramentum Prini⸗ ies reſpicit priuatam utilitatem:& ſceo ſawge deberet tolli. Sed quia ratio uidetur in u — A„ 3 quetcaſu militare, non eſt recedendũ a L. 4 1, in ij Quan vando mulie lo, clarum eſtq h veppropter pr cebsitiurament netergo cõtra iiled ſi prius C cundũ iuramer mo!unde rema ucontractus 1 6 ſquens eſt, que here contractu cötrahat, cõtrac ii& ſic tenet, Aitaprocedun cut cum ſimil. rurper Bald. in veniens. in fin. doprimũiuram ſedſibijpſi:m exquo perprin ugſirepeten tlliustamil.9 dir in d cõſil.xvi. S lin dubitat de mulieres. funda ramentum eſtli goprimũ debet G Contmohan, tom etiam libij turdirectum D atin l ſiquis teiuſl unde de cuncha quolibe eiquoties,i,q, v ij efideingne opinio 5 nidt al. quæ dbpreteriplan Beber — oöig 3. nam an. Qunusclinch m quoprætornontaé, e tali caulicebi cnnar dit licetincunn deiin ponſalcc muleeritne gula quodſemdlt 3 Luod quamuibaliqih . teſtamennm, lhlone e. dequun Dodilig R deleg ij. Qurwi uid immoderae pacin geo. Sexuoscqlchn t nonſeruaturficesn i. ſupraeod deqppyat cin gl. do, quod A enstoindi mentũ ſuſtinetur tqus ſet nulla clicet multn to hanc concluſicnie iuraſſetnonlensemr entum deinierömii n, utdiciglin di 3 probarinncinl di 1 8 ndͦucesspeceuurn 44 45 46 47 485 muni opinione. Habet tamen hæc concluſio tres notabiles reſtrictiones. Prima eſt, ut ha- beat locum in terminis noſtris, uidelicet quando in furamento adeſt conſenſus diſpo ſitionis iuris cõmunis:aliàs ſitprius iuramen tum ſit contra ius cõmune, ualebit actus fa- ctus cõtra eum.c. dilecto. de prębend. c. ſicut. infra de ſponſ.gl.in c.fi. in uerb. reuocamus. deprocur. in vi. Ioan. And. in d. regula, quod ſemel. Bart. in l. omnes populi. in iij. quæſt. 10 princip.ff. de iuſtit.& iur. uerſ.circa tertium. & ita declarat Ioan. de Imol. hic,& in I. cùm uir. ff.de uſucap.& Alex. conſil. lx.pondera- tis. in iij. Quam reſtrictionem tu ſic declara. Quando mulier alienat fundũ cum iuramen to, clarum eſt quòd alienatio de ſe non tene- ret,propter prohibitionẽ legis: tſed quia ac- ceſsit iuramentũ, iſte tex. eam confirmat: te- net ergo cõtractus ille, propter uim iuramen ti:ſed ſi prius contrariũ iuratũ fuerit, iſtud ſe 20 cundũ iuramentũ offuſcatur& eliditur à pri morunde remanemus in terminis iuris,& ſic ut contractus ſequens nõ teneat, ex quo con ſequens eſt, quòd ſitaliquis iurat non contra here contractum à lege permiſſum, deinde cõtrahat, cõtractus reſoluitur ad terminos iu ris,& ſic tenet, licet ille incidat in periurium. & ita procedunt notata in d. c.dilecto.& c.ſi- cut,cum ſimil. Secũda reſtrictio eſt,& poni turper Bald, in l. duobus.§. fin. ff. eod.& in c. 30 ueniens. in fin. õ. eod. ut non procedat quan- do primũ iuramentũ non fuit præſtitum alte ri, ſed ſibijpſi: nam tunc ſeruabitur ſecundũ, ex quo per primũ nemini fuit quæſitum ius. arg.l.ſi repetendi.C. de condict. ob cauſ.& l. filiusfamil.õ. diui.ff.de lega. i. ſequitur Alex. in d.cõſil.xvi. Sed idem Alex. in d. l. duobus. §. fin. dubitat de hoc dicto: quia gl.in d. c. licet mulieres.fundat ſe illa ratione:quia primũ iu ramentum eſt licitum, ſequens illicitum, er- 40 go primũ debet attendi.facit c.tua nos. 5ᷓ eod. Confirmo hanc opinionem: namtiuramen- tum etiam ſibijpſi factum principaliter, uide tur directum Deo. c. debitores, 5. eod.& per Bart.in l.ſi quis pro eo. per illum tex. ff. de fi- deiuſſ. unde debet poſſe acceptari quando- cunq; à quolibet abſente cuius interſit. gl. in opinio Bal, quando nemo eſſet cuius intereſ 50 48 c.quoties.i.q.vij.per Felin.in c.ſi cautio. col. vij.de fide inſtr. unde poſſet fortè procedere ſet, præter ipſam mulierẽ. Tertia reſtrictio eſt ualde notabilis: quãdo ille in quem facta eſt alienatio, ignorabat de priore iuramento contrario: nam non uidetur illud primũ mu- lierem obligaſſe in præiudicium tertij proba biliter ignorantis. arg. iſtius text.& c. ueniẽs. de tranſact.& l. ſi unus.§. ante omnia. ff. de pa ctis. Et ita tenet Ioan. de Imol.in l. cùm uir. in pen. char. ff. de uſucap. Ioan. Fab. in§. i. quib. alie. non licet. Alex. in d. conſil. Sed tu aduer 6o te, quia contraria opinio uidetur uerior:nam ſiconſideremus rationẽ iſtius text.alienatio cum iuramento tenet, non fauore ipſius in quem alienatur, ſed quia iuramentũ ſine pee dc iurciurando. 486 cato ſeruari poteſt: unde ſi non poſſet, ceſſat ratio iſtius tex. Hęc ignorantia contrahentis conſideratur in hoc contractu, cuius naturæ lex reſiſtit. l. quemadmodum. C. de agric.& cenſ.lib.xi. unde ſibi imputet emptor, quòd diligenter nõ perquiſiuerit, an ſecundum iu ramentũ eſſet tale, quod ſine peccato ſeruari poſſet, an uerò aliud præceſsiſſet.& iſtud mi- hi uidet᷑ uerius,&ſentit Imol. hic col. kxxvij. Bene fateor, quòd ſi mulier illud primũ iura mentum præſtitiſſet animo circumueniendi emptorem, tunc eſſet ſecus: quia tali caſu di- ceretur peccaſſe in primo iuramẽto, quod do loſe fecit, ut aliũ deciperet. Et in iſto caſu pro cedit prædicta reſtrictio: tin dubio autem do lus nõ præſumit᷑, ſed ex coniecturis prudens iudex eum deprehendet. l. dolum. C, de dol. Nota ultimo differentiã inter ius canonicũ & ciuile. Nam de iure ciuili alienatio fundi dotalis qᷓ;uis iuramẽto uallata, nõ ualet: quia iuramentũ cõtra legem eo iure eſt inefficax. J. nõ dubium. C. de legi. quod j declarabitur. & hoc tenet gl.in authen.ſi qua mulier. C. ad Velleia. Sed etiã in foro ciuili hodie ſeruabit᷑ ius canonicũ.d.c.licet mulieres.eod.tit.in vi. Et ratio eſt, quia intmateria iuramenti, ſem- per ius canonicũ attendimus. Ethincinfert Io. de Imol. hic, ubi inter ſe iura diſcrepant, quid obſeruandũ ſit. In quo articulo regula eſt, quòd in ſuo foro quodlibet ſeruat᷑, ut eſt gl. in c. ij.de arbit.in vi. Fall. primo in terris ſubditis tẽporaliter Romano pontifici, quia in illis ſeruatur ſemper ius canonicũ. c. ſi duo bus.D. fin.j.de appel. ubi omnes notãt,.& ideo in eis appellabitur ab interlocutoria. c. ſuper eo.de appel.l.ij.ff.de appel.recipien. Non ha bebit locum inſtantia principalis, de qua inJ. properandum. C. de iudi.& habetur in c. pe- nul.a.de iudi.nec poterũt ſubditi condere ſta tuta aduerſusciuitatem, ſecundum opinionẽ Abb. de qua in d. c. ſi duobus.& in c. eccleſia ſanctæ Mariæ. 5. de conſtit. Sed tu aduerte: quia iſtud procederet, niſi eſſet aliter expreſ- ſum fœderibus, quę ciuitas cum pontifice ha beret.l.non dubito.ff. de capti. et poſtlim. re- uer. l.i. ff. de pact. Item, niſi ciuitas eſſet àpon tifice acquiſita:nam tunc tranſit cum legibus quibus prius regebatur, ut per Bar. in J. ſi cõ- uenerit. S. nuda. ff. de pignor. actio. Alex. con ſil. cli. in ij. uol. And. Sicul, conſil.iij. col. vi. & vij in i.uol.Feli.in c.translato. de conſtit. Fallit ſecundo in tmateria ſpirituali, quia tunc in foro ciuili etiam iuscanonicum atten dimus, ut in d. c. licet.& habetur in I. priuile- gia. C.de ſacroſanct. eccle. Etideo ubi agitur de peccato, ſemper illud ius attendimus, ut eſt regula, poſſeſſor. de reg. iur. in vi. quia in- telligitur, etiam ſide peccato ueniali tantũ a- gatur, ſecundum Imol. in c. fin. poſt Butri. in prima col.j.de præſcrip. ubi adducit ſimile de iuramento, quodtnõ ſolùm ligat quando nu trit peccatum mortale, ſed etiam quando ue- niale: quia ſatis eſt quòd in deteriorem exitũ animæ conuerti poſsit. xxij quæſt. iiij. c. ſi ali XXNX 3 49 50 51 52² 53 54 55 56 57 487 quid.gl.& Doct.in d.c. quamuis. de pact. in vi. Butr.& Imol.in c.ſi uerò. ſuprà eod.& ſu- prà tetigimus. Sed quicquid ſit de hoc du- bio ſimili, prædicta concluſio eſt dubia, ut per Alex. in I. alia.§. eleganter. in prima col. ff. ſolut. matrim, de quo dixi in Paradoxis lib. v. cap. III. Hæc inferebat Iacob. Butrig. in quadam diſputatione, quã ponit Ioan. And. in addit. Specul.tit.de ſucceſſ.ab inteſta.§.i. col.iiij.uerſ.& quia de gradibus. quòd fſtatu tum imponens pœnam contrahentibus nu- ptias in quarto gradu, intelligitur de gradu ſecundum ius canonicum, non autem ſecun dum ius ciuile: quia tale ſtatutum cùm loqui tur de cauſa ſpirituali, id eſt, matrimonij, de- beret declarari ſecundum Canones, non au- tem ſecundum ius ciuile. ſequitur Alex. in J. ſi auiæ. in fin. C. de ſucceſſ. edict. per quam deciſionẽ conſuluit Decius conſ.clviij. quòd authen. inceſtas. C. de inceſt. nupt. habebit locũ quo ad pœnas in ea poſitas, etiam in eo qui cõtrahit inceſtas nuptias, ſecundum ius canonicum, licet ſecundum f ius ciuile non ſint inceſtæ, ut etiam tenuerunt Card. Ab- bas& Præpoſ.in c.& ſi neceſſe. circa fin. in- fra de donat.inter uir.& uxor. Signor. de Ho mod. conſil. xxx. incip. factum. Sed tamen contrarium mihi uidetur uerius,& pro hoc tenuit Anch, conſil. cccxcij. in primo. Cald. conſil. ult.de conſang.& affin. Gemin, con- ſil. lxxi.incip. Titius. col. fin. Nec obſtat prædicta deciſio: quia ſtatutum loquens de matrimonio, bene potuit habere reſpectum ad ius canonicum, ſiquod uigebat ante ſtatu- tum: ſed d. authen, inceſtas. non, quia tem- pore illius authen. non erat adhuc conditum ius canonicum, unde Imperator non potuit habere reſpectum ad canones:imò tunc uen dicabat ſibi iuriſdictionem, etiam ſuper ſpi- ritualibus, ut patet in tit. de ſacroſanct, eccle. & tit.de epiſc.& de hæret. cum ſimilibus. Mciati in c. cum continęat. 10 20 30 489 trimonio ipſa hahet, authen, donationem C de iure dot. ſeg etiam quoad hypothecã, qux extincto dominio, in ea re ſibi orta fuiſſet iu xta auth. ſiue à me, C. ad V elleia.& Sdeclarat Bal. in auth. præmiſſa. in ſecunda ſolution 6 C. de donat. ante nupt. Quod quidem dictũ eſt ualde notabile,& prima fronte uidebatur oppoſitum, tum quia ſatis erat ſi iuramen- tum præiudicaſſet ſibi quo ad dominiũ quod ipſa in eis bonis donatis habebat, arg l.ma- ter. C. de rei uend. tum quia iuramentũ non debet trahi ad ius ſuperueniens, ſicut eſt hy⸗ potheca, quæ poſt ſolutum matrimoniũ inci pit oriri, ut uideatur uerior. facit c. ad noſtrã, i.ʒ eo.c.cum inter.sᷣ de renunc.& uidemus in ſimili:quiafſi filia renunciat hæreditati pater 58 næ cum iuramento, tale iuramentum nõ per hoc facit quòd cenſeatur renunciatum legiti mæ. l. ſi quando.§.& generaliter. C. de inof- fic.teſtamen. Aret.in I. i..ſi quis ita. col.v ff. de uerb.oblig.&ibi plura ſimilia adduxi, per quæ probaui fſatis eſſe ſi iuramentũ aliquid 59 operet᷑, abſq; eo quòd ampliet contractum. c. penul.j eod. Paul. de Caſt, conſil, cexlij. in ultimis uerbis. Confirmatur, quia ſi mulier iurauit non contrauenire contractui agen- do hypothecaria, non uidetur contrauenire: quia contractus tenet, licet poſſeſſor pignus liberare teneatur. l. fin. C. de luit. pignor. Sed tamen deciſio Abb. eſt uerior: quia ſ muli/ 6o er conſentiendo alienationi extinguit etiam ius ſuum, ut habetur in I. ſi fundum per fidei- commiſſum. ff. de lega. i. Et licet hypotheca dominij ſuperuenerit, tamen quia erat in ſpe certa tempore contractus, uidetur de ea quo- que actum, ut habetur in l.i. per Bart. C. de pact. Quod fortius procedit, ſiteneamus opi nionem Trofun amdygdi dixerunt hypothe- cam durare etiam conſtante matrimonio,& 4⁰ Expeditis notabilibus, antequam deue- niamus ad gl. Abb. format oppoſitum con- tra literam. Nam reſpectu donationis pro- pter nuptias, uidetur quòd fruſtra quæratur de ualiditate iuramenti, quo ad mulierem, ſcùm ſoluto matrimonio, ipſa agere nõ poſ- ſit: imò dominium rerum donatarum reuer titur ad uirum.c.fi.j.de donat. inter uir.& ux. Soluit Abb. duobus modis. Primò, quia poſſumus intelligere tex. quando illa dona- tio perpetuò pertineret ad uxorem, puta ui- Sn pacti uel conſuetudinis. quæ ſolutio in e eſt uera, ſed diuinare uidetur,& extrinſe- cus præſupponit iſta quæ ſunt facti, necprę ſumuntur. l. in bello. 9. factæ. ff. de captiuis. Secundo ſoluit, quòd agebat hypotheca- ria, tanquam illæ res donatæ eſſent hypothe- catæ pro dote. Et quia excipiebat᷑ quòd uen- diderat, replicabat uenditionem non uale- re. Ex qua ſolutione infertur, quòdſmulier conſentiens marito alienanti rem donatam Propter nuptias, non ſolùm præiudicat ſibi quo ad dominiũ, quod quidem cõſtante ma- 50 60 concurrere cum dominio, de quo per Balin d. auth, præmiſſa.& in d. auth. ſiue à me. per moder. in l. neq; pignus. ff. de reg. ur,& fa- cit ad ſupradicta l. uendicantem.ff᷑ de euict. 1IN GLOS. magna formant᷑ multacon- traria, in quibus apparet, iuramentum non firmare contractus, quibus lex reſiſtit, ut in I ſi quis inquilinos. in fin. ff. de leg.i.in Ladi- gere. de iure patron. in l. non dubium. Cde legib.& ſoluit gl.tripliciter.„a aifng Primò, quoòd aliud eſt de iure ciuili, aliu de iure canonico: quòdfcanonicum eſt ſer/ 61 uandum propter periculum animæ. Quæ ſo lutio ſecundum Abb. eſtin ſe uera, ſed non omnino euacuat cõtrarium. Sed tu aduerte: quia ſi lex ciuilis reprobat iuramentum exra tionabili cauſa, uidetur quòd non Iſetua⸗ do illud nõ peccet, ex quo lex quo adt remiſ- 62 ſionẽ iuramẽti, habet uim apoſtolici, ut dicit gl. in d. l. adigere. cum concord. per macer j fi. ff. qui ſatiſd, cog. Sed de hoc infra 1 3 Secunda ſolutio gl. eſt, ꝙ iſte text.de 3 3 intelligi, quando mulier non poteſt aliun ſibi cõſulere:nam tũc iuramentũ no renete Qux ſolutio ſecundũ Dd. diuinat ad iſtũ 3 489 1 on idic incquifidem. A ceiudi ftamen doapparetʒ ut abereunden emittit ſe adil elatiue ad alian nes, quas aliah deconiung. cui eit uibon.r ſidictio pręciſ juris penul.u cqualiter.ij in lutioteneripot liccetcõmunite Tertia ſolutic oontrarijs eſtpt ſedin calu noſt pter nuptias, c bienniãpoteſt veame.ldeo ne tum operet effe teporis. Sed iſt gulanöpoteſt, dote: ineaem̃ nis, utnot, ind eif defund. deſignificante perpetua ca umen ſeruand de inkertur, qu ſeminati co Iunaiele conſtit Par 1l teln lpec ital liinnolſiom — — Polttü fin 66 a renunciat d. en wwrleinman M aul. de Calt endlca 1 onfirmanu qlüln trauenite contaäuia non videtur conrund tenet lierpolellg r.Lfin Cdelutpg Abb. eſt veriot qultei alienationi exttgüt etur in ſifundumgalt ie legai Bt liee lpntr enerit tamen quhean ontractus videnrdea niberur inli perDali jus proceditſitelemuy dam, quichenuthſe m conſtante matimli dominio deqpuyxli 2. R in dauth ſibeite- i nusferen al. uendicantem, u magnaſonmaindne 8 appace unnem tus, quibus ſerreſt nos ininffgelkgir. tron.inl.nof dodimne A wipliciter. A aliudeſt de ine dij quod cunni, terpericulomam nAbbeeſtin eer ms atcõmarium de 2 5, de iurciurando. 17 63 4 & confunditur per d. c. licet mulieres.& d. c. uãuis. ubi dicitur, quòd omnino iuramen- cum debeat obſeruari. Suſtinendo hanc ſolu tionem, poſſet dici quòd imò nõ diuinat, ex uo tex.excipit caſum, t quando alteri oriret ræiudiciũ. Sed quando mulier aliunde non habet dotem, oritur præiudiciũ iuri publico. 1. ff. ſol. matr. Et licet iſtud ſit in conſequen- tiam, tamen ubicunque fauor publicus ue- niens in conſequentiam non poteſt ſeparari à priuato, iudicamus de eo tanquam princi- paliter de publico. l.pen. C. de pact. ubi Bar. ita declarat per l. de die,& l. Attilicinus. de pa ctis dotal. Et facit, quia lex Iulia eſt fundata ſuper præſumptione quam habet in fragilita te muliebri:unde licet tex.conſcientiæ nõ cu ret præſumptionem legum, ut dicit Io. And. in c.qui fidem. de ſponſal.& dixi in c. nouit. S5 64 de iudi.ftamen debet curare ueritatem quan 66 do apparet, ut quia conſtat mulierẽ alibi non habere unde nubat. Nec obſtat c. licet. quia remittit ſe ad iſtum text.& lex quæ procedit relatiuè ad aliam, recipit omnes modificatio- nes, quas alia habet, ut per Bart. in l. nihil. ff. de coniung.cum emancip. lib. in l.prætor.§. erit. ff.ui bon. rap. Et quamuis in c. quamuis. ſit dictio pręciſa, tamen refertur ad terminos iuris.l.penul. ubi moder. C. de pact. Aret. in c.qualiter.ij.in vij.col.j.de accuſ.Et ſic iſta ſo/ lutio teneripoteſt, quę eſt ualde rationabilis, licet cõmuniter Doct.hic eam non teneant. Tertia ſolutio eſt, quòd lex ciuilis in caſib. contrarijs eſt prohibitiua ex cauſa perpetua, ſed in caſu noſtri tex. non: quia donatio pro pter nuptias, cõſentiente muliere, iterũ poſt bienniũ poteſt ſimpliciter alienari. d. auth. ſi- ue à me. Ideo nõ eſt irrationabile, ꝙ iuramen tum operet᷑ effectũ ſecũdi cõſenſus,& moræ tẽporis.Sed iſta ſolutio ab omnib.reprobat᷑, quia nõ poteſt procedere quo ad exemplũde dote:in ea em̃ eſt perpetua cauſa prohibitio- nis, ut not. in d. auth. ſiue à me.& probat᷑ inl. etiã. ff. de fund. dot. Item confutat᷑ per text. in d. c. ſignificante. de pignor. ubi quamuis ſub ſit perpetua cauſa prohibitionis, iuramentũ tamen ſeruandum eſt. Ex iſta tamen ſolutio- ne infertur, quòdtiuramentũ operatur uim geminati cõſenſus:unde ſicut iuramentũ ge minatum parit actionem, l. i.§. debitum. ff. de conſtit. pec.ita pactum iuratum, ut dicit Ma- theſ.not.ſuo xxxvi, de quo meminit Rom. in li. in prin. ff. de uerb. oblig.& Bar. in l. ſi quis Pro eo.in ſexto caſu. ff.de fideiuſſ.& uidebi- mus poſitũ j in ultima col. Quarta ſolutio pPonitur hic per Abb. cõſiderantem quatuor caſus principales,& imitantẽ doctrinã Bart. inl.ſi quis pro eo. ff. de fideiuſſor. qui poſuit iſtos quatuor caſus, deinde ſex alios, quos e- tiam Abb.infrà proſequitur, licet confuſe:& dos,& ftunc iuramentũ in contrariũ nõ con- firmat actum, imò etiam iuramentũ corruit, & eſt ipſo iure nullũ.c.nõ eſt obligatoriũ. de reg.iur.in vi. Et ideotiuramentũ tollens libe ram uoluntatẽ teſtandi, nõ ualet.l. ſtipul.hoc modo. de uerb.oblig. Itemtpactũ de hæredi- tate uiuentis propter uotũ captandæ mortis. l.fin. C. de pactis, Item ſpactũ per quod liber tas matrimonij tolleret᷑.I. Pitia. ff. de uerb. ob 10 lig. in prin. c. gemma. de ſponſalib. Itemtpa- ctum de returpi uel inhoneſta. l. generaliter. &l.ſi plagij.ff.de uerb.obli. Addit gl.& Bar. in addit.. eleganter. ff. ſol. matr. quo maritus renunciaret beneficio legis, ut poſsit inſoli- dum ab uxore cõueniri:eſt em̃ contra bonos mores, ut dicit᷑ in illo text. Cuius argumento infert᷑, idem eſſe intpacto quo debitor ſe obli gat ad carceres,& renunciat ceſsioni bono- rum, ut tenet ibi Bart.& uidetur magis com- z0 munis opinio, tanquam iſtud ſit contra natu ralem libertatem hominum, ex quo obliga- re ſe ad carceres, eſt quędã ſpecies ſeruitutis. I. i.& ij. ff. de hom. lib. exhib. I. Titio centũ. ff. de cond.& demon. Sed hoc ultimũ exemplũ ego non puto uerũ, nec tex. in d. 6. eleganter. probat hoc: quia loquit᷑ inter illas perſonas, quæ iure naturali debẽt ſibi mutuũ amorẽ& reuerentiã:& in hoc etiã contrariũ tenent hic Imol.& Alex. in d.§. eleganter. Sed dubiũ 30 eſt, quomodo intelligamus pactũ eſſe cõtra bonos mores. Et Abbas hic dicit intelligi de ſbonis moribus naturalibus, qui ſunt immu tabiles. Potes exemplificare ſecundum Bal. in l.pactum.quæſt. viij. C. de collat. quando tquis paciſceretur non alere parentes uel li- 74 beros, ut in c.cùm quidam. 5. eo. in fin. Idem tin pacto inducẽte delictum, uelper quod a- liquis inuitaretur ad delinquendum. l. con- uenire, ff. de pactis dotalib. Et ex hoc conſe- 40 quens eſt, quòdtſi iuramentum ſit cõtra bo- nos mores iuris artificio, quòd tunc erit ſer- uandum per iura canonica. ita procedit c. qᷓ uis. de pactis. in vi.& melius text, in c. ſignifi- cante. de teſtib.& tradit Alex. conſil. clvij. in- cip.uiſo inſtrumento. in ult.col. in ij. niſi ali- ter per canones ſit reprobatum, ut per Ioan. And. Hoſtieñ.& Imol. in c. quemadmodũ. in gl. in uerbo, uel oculos. 5. eod. Ioan. tamen de Imol. hic uidetur uelle, quòd quando lex 5o dicit aliquid etiã contra bonos mores, tamen niſi reperiatur idem eſſe diſpoſitum iure ca- nonico, quòd iuramentũ contractum confir mat:& præciſe infert ad I. ſtipulatio hoc mo- do. Sed mihi uidet ſatis quòd t lex canonica approbet ciuilẽ, quãdo eam nõ reprobat, iu- xta notata in c.i.j.de no.op. nun. Nõ eſt ergo diſtinguendũ inter legem ciuilem& canoni cam, ſed an boni mores ſint fundati ſuper æ- quitate naturali, per uiã cauſæ proximę& im eoſdem caſus ſequũtur Ioan. de Ligna. Ant. 60 mediatę:quia ſecus eſſet ſi per cauſam remo- de But.& Imol. hic:& ideo nos etiam eum ſe- quemur, ampliãdo dicta Abb. per ordinẽ,& in locis ſuis. Primus caſus eſt, quãdo prohi bet aliquid propter bonos mores conſeruan tam, ut apparet ex d. c. ſignificante.& tradit Abbas conſil.xcv. quędam. in ij. col. in ij. uol. & in hoc primo caſu concludunt Doct. ꝙtiu ramentũ eſt ipſo iure nullum, ita quòd non ArX 4 67 68 69 70 71 7²2 73 75 76 77 79 ——ö—— — 79 80 81 8² 83 491 eſtopus abſolutione.d. c. nõ eſt obligatoriũ. & ita tradunt hic omnes. Sed aduerte, quia in cõtrariũ urget text.in d.c.cùm quidam.in fin..eod. ubifqui iurauit non colloqui cum patre, nec illi ſubſidiũ ferre, debet petere ab- ſolutionẽ. Et intelligere ad cautelã, uel de ab ſolutione facti, prout faciunt ibi Doct. nõ ui detur realis intellectus, prout in ſimili dicit Abb.in c.ij.uerſ.xiiij. uerſ.item aduerte. S. de ord.cognit. Secundo in contrarium facit, quia quando quis iurat nõ reuocare iuramẽ- tum, tale iuramentũ eſt cõtra bonos mores, ſecundum quos ambulatoria eſt hominis uo luntas uſq; ad mortem. d. l. ſtipulatio hoc mo do.& ftamẽ cõtraueniẽs dicitur periurus,& debet petere abſolutionẽ, licet actus contra- rius teneat, ſecundũ Io. And. in reg. iur. quod ſemel.de reg.iuris, in vi.& hæc opinio eſt ue- rior& cõmunior, utper Imol.hic,& per Ale xand. in d.J. ſtipulatio.in iij. col. quicquid di- xerit Bar, in I. ſi quis in principio teſtamenti. in ult.col.S.de lega.iij. Tertio facit, quia eſt contra bonos mores quòd matrimonia non ſint libera. d.l. Titia.& tamen ſiuramentũ de contrahendo matrimonio cum aliqua, niſi ſeruetur, reddit cõtrauenientem periurum, & opus eſt abſolutoria. d. c. ſicut.& c. ex lite- ris Syluani.. de ſponſal. Vnde ego putarem diſtinguendum:quia aut illi boni mores, cõ- tra quos interponitur iuramentum, ſunt fun dati ea ratione naturali, quòd aliter agens eſt in manifeſto peccato, ut ſi quis iuraret homi- nem occidere uel aliter delinquere,&proce- dat cõmunis concluſio,& iuramentũ ſit ipſo iure nullum. d. c. non eſt.& xxij. quæſt, iiij. c. inter cætera.& c. ſi aliquid. i. in fin. Aut& ſe- cundo ſunt fundati ea ratione, nõ quòd tunc cõtrafaciens peccet, ſed quia dubitatur de fu turo peccato,&tunc uidetur quòd iuramen- tum teneat, licet abſolutio præſtanda ſit. Cũ enim prohibitio ſit propter præſumptũ pec- catum, quod de facili poſſet euenire, iſta præ ſumptio in foro animæ quam ſeruamus in iu ramento, non eſt attendenda: quia f in foro conſcientiæ non curamus præſumptiones, ſecundum Io. And. in c. is qui fidem. de ſpon ſal.& ponunt moder. in c. nouit. 5. de iudi.& ideo iuramentũ ipſo iure tenet. Sed quia etiã lex canonica approbat eas prohibitiones, Per quas peccata quæ fieri poſſent, euitẽtur, concedenda eſt abſolutio.& ita intelligo ex- emplum d.l. fi. C. de pact.& l. cõuenire. ff. de pact. dot. Aut& tertio, tiuramentũ non in- ducit peccatũ manifeſtũ, ſed peccatũ aliquo caſu excuſabile,& tũc abſolutio petenda eſt. d. c. cùm quidã. in fin. Ille enim quiiurat non Ioqui cum patre, nec ſubſidium illi exhibere, nõ iurat rem omnino iure naturali enormẽ: quid enim ſi nõ indigeret? nec peccat morta- liter, ex quo poteſt eſſe aliquis caſus ſeu cau- ſa, in qua ita iurans excuſaretur, ut declarat Bal. poſt Archid, in c. fin. 3. de pact. Necob at tex. in c. inter cætera. quia ibi erant uerba apertiora in malam partẽ. Aut,& quarto, Alciati in c. cum contingat. 49² rboni mores nõ ſunt fundati proptereuit dum peccatum, ſed propter aliam utiliras& putarẽ requiri abſolutionẽ, per not in! tij latio hoc modo.& ita intelligo etiã tex ind 3 ſicut.& in d. c. ex literis Syluani, Sed lmolc cit hic, ꝙ quãuis cõtra bonos mores ſit utm 1 trimonia nõ ſint libera, iſtud intelligit reſ 13 ctu pœnæ additæ promiſsiõi.d.l. Yttia,&- c gemma nõ autẽ ſimpliciter. Sed quicquiddi 10 cat Imola, opinio Bar. quam ſequit Butr, hic eſt uerior, per c. requiſiuit. de ſponſ. declaran do utibi. Et exs dictis infertur, q llicetpa- ctum Muſicorũ de eundo de nocte ad cantan dum ſub feneſtra amaſiarũ, ſit contra bonos mores, ſecundũ moder. in l. pacta. 6, meminiſ ſe. per illũ tex. ff de iureiur. tamẽ quia directe nõſonat in delictũ, ſi iuramentũ acceſſerit,de bet peti abſolutio:qᷓd nota.In aliquib.tamen partibus ex cõſuetudine nõ eſt cõtrabonos 2z0 mores. Secundus caſus eſt, fquãdo lexpro hibet aliquid propter fauorẽ publicũ princi- paliter,& tunc actus nõ firmat᷑ iuramento, c, ſi diligẽti. circa fi.ã. de for. comp. l.j.& l. quẽ- admodũ. C. de agric.& cenſit. lib. xi. Etratio eſt, quia ius canonicũ remitti nõ poteſt. l.ius 90 86 publicũ.ff. de pact. Et iuri quod proſeintro⸗ ductum eſt, quis renunciare non poteſt. c.ad apoſtolicã. j.de regularib. ſecundũ Abb, hic. & cum iſta TSclüdene tranſeunt omnes ind. 30 I. ſi quis pro eo.& Io. de Ligna. Butr.& Abb. hic. Cald. conſil.ix. ſub tit. de iureiur.&uidet indubitata cõcluſio. Solus Io. de Imol.hic di- cit, quòd cùm in iuramẽto attendat᷑ ius cano- nicũ, ſeu forum, licet lex ciuilis prohibeat ali quid principaliter fauore publico, nõ ſequit quòd lex canonica idem faciat, arg. notatorũ per Io. And.& Hoſtieñ. in c. quemadmodũ. in gl.z. eod. Vnde concludit, fquòd imo iura mentũ erit ſeruãdum etiã hoc caſu, dummo- 40 do nõ uergat in diſpendium ſalutis æternæ, Ethincinfert, quòdtiuramentũ per q́d pro rogatur inſtantia, ualebit, licet fauore publi⸗ co ſit prohibitũ.l.properandũ.C. de iudic.ltẽ iuramentũ q̊d quis interponit in alienatione ſerui adſcriptitij, licet talis cõtractus ſit fauo- re publico ꝓhibitus. d. l ij. C. de agric.& cenſ. Item in exemplo Bar. quando ſtatutũ fauore publico introduxit, ꝙ debens frumentũ libe retur certampecuniæ ſummã ſoluendo pro 5o corbe.& ſic de ſimilib. Sed ego nõ cenſeore cedendum à cõmuni opin. quia ratio Doct uidetur cõcludens. f Cum enim aliquid ſitin terdictũ fauore publico, non eſt in poteſtate priuatorũ illi derogare, etiã cum iuramento. nec lex canonica diſpoſitioni ciuili in hocad uerſatur, imò conſentit, ut patet in hoc text. dum negat iuramentũ tenere in preiuacun tertij:unde ſequit᷑ ut nõ teneat in præiudlici iuris publici, quãdo illud eſt principaliterin so cõſideratione:& in tali caſu nõ requiriabſo- lutionẽ, firmat Abb. hic in pen. char. Sed du bium eſt, quando dicat᷑ lex principaliter pro hibere in fauorem publicũ.In quo dic, quo Publle 0-, quãdo agitur defcõmoditate pecuniariaſe patr 87 88 4 Sdé Putarer plicus in uerit iadicerent, q luseſſet aper dmodicũ effe epolsint juic teret opin. lo. lex quo ad un uilitatẽ publie poſcit ut in cal hin üjj col ff. doſtatutũ fit ac ſent: nam lice lier ad damnũ turæinſpecto etlprincipalit in quibuſdam ito caſu uidet met quiamilit 9) lipublico. E lbus in quibu lter tractat,& leſtlex interpr eſſe& iurame edtamen in i ℳ molg quiatin litatis& conſc nemlegis utpe llidicas iura ebere conced præiudicare te ä delor com 9 gric. Icenlit ſhui nicrewitinäprail ct. Etiuri duodpnſin renunciarenonpor egulari ſecundi lit aſione trnſeuntomai X lo. de Ligm Burän lix ſub ti geinreir in aſio. Soluslo delmah iuramétoattencafiber licet lexciuilspuite ter fauorepublico riki icaidem facitt agun Hoſtieñ. inc quemaimi de concluditfquolimt adumetũ hoccqi, inr — 9 9² 93 . 94 95 en de iurciurando. 494 patrimoniali, in dubio uidet᷑ reſpicere fauo- rem priuatũ,& in conſequentiã publicũ. ij. in fin.& ibi Bar.ff. ad municip.& idem ſentit Bart. in 1i. pen. col. ff. ſol. matr.& fa.. iij.5. fin. ff.de lib. lega.& ibi Bar. quam ad hoc ponde- rat Aret. conſil.ij.in ult. Col. Fallit quando coniectura aliqua eſſet quòd potius publicã utilitatẽ cõſideraret, ut in ſtatutis cõcedenti- bus immunitatẽ forenſibus, qui uenirẽt in ci uitatẽ ad habitandũ: nõ enim eſt ueriſimile, fuoluiſſe ſtatuẽtes cõſulere forenſibus, tanq́; forenſibus& priuatis, ſed potius propter uti litatẽ ciuitatis.&ita procedit quod not. Alex. in Li.in ij.col.ff. ſol.matr. Fall. ſecũdo, quan do ſtatutũ expreſſe diceret ſe facere propter utilitatẽ publicã, ut in caſu ſtatuti cuius me- minit Bar. in d. l. ſi ꝗs pro eo. in quo erat præ- fatio, ut ciuitas abundaret ciuibus ſeu agrico lis& ẽ. Putarem tamen, fquòd ſi iſte fauorpu blicus in ueritate nõ ſubeſſet, licet ſtatuẽtes ita dicerent, quòd eſſet ſeruandũ iuramentũ: alids eſſet aperta uia ad reducendũ iuramentũ ad modicũ effectum, quod an ſtatuentes face re poſsint, uidebimus:& in iſto caſu proce- deret opin. Io. de Imol. EFall. tertio, quando lex quo ad uniuerſum principaliter reſpicit utilitatẽ publicam, licet etiam particulariter poſsit, ut in caſu poſito per Bar. in l. ambitio- ſa.in iiij.col.ff. de decre. ab ord. fa. ueluti quã- do ſtatutũ fit ad finẽ, quòd rixæ&iniurię ceſ- ſent: nam licet inimicitiæ tendant principa- liter ad damnũ priuatorũ, inſpecto ordine na turæ:inſpecto tameniuris intellectu, uidetur etiã principaliter pertinere ad rempub.Idem in quibuſdam alijs exemplis ibi relatis:& in iſto caſu uidet᷑ etiã quòd iuramentũ nõ cõfir met:quia militat dicta ratio, ne præiudicet᷑ iu ripublico. Et ex hoc ſequitur, tquòd in ca- ſibus in quibus de utilitate priuata principa- liter tractat᷑,& in cõſequentiã de publica, po teſt lex interpretari ſuam utilitatẽ principalẽ eſſe,& iuramentũ in contrarium nõ teneret. Sed tamen in iſto caſu fortè uerior eſt opinio Imolę, quiatin iuramẽto attendimus forũ ue ritatis& conſcientiæ, nõ autẽ interpretatio- nem legis, ut per Io. And. ind. c. is qui fidem. Niſi dicas iuramentũ tenere, ſed abſolutionẽ debere concedi, ex quo lex canonica nõ uult præiudicare tertio, ut ſupraà dixi dum reſpon di adl.penul. C. de pact. Tertius caſus eſt principalis, quando lex prohibet cõtractum fieri principaliter fauore priuato, licet in con ſequentiã reſultet fauor publicus:& tunctiu ramentũ tenebit,& firmabit contractũ.& ita intelligitur hic text.& tex. in auth. ſacramen- ta pub. C. ſi aduerſ.uend.& c. quamuis. de pa ctis. in vi.& ita tenent cõmuniter Doct. Ra- tio iſtius doctrinæ eſt ſecũdum Abb. quia iu- ramentũ quærit᷑ principaliter Deo,& lex hu mana uel canonica non uult neq; poteſt in fa uorem priuatum impedire talem obligatio- nem. c. debitores. S. eo. c. ad apoſtolicam. j. de regularib.c.qui poſt uotum. eod.tit.lih.vi. dea iſta ratio ita ſimpliciter intellecta non 10 20 30 4⁰ 50 eſtuera: quia ea attenta, idem eſſet quando prohibitio fieret principaliter fauore publi- co:nam& tunc non poteſt impediri obliga- tio quærenda Deo. Item nõ intert aliquid ad confirmationẽ contractus, unde ſecundum hanc rationẽ ſatis eſſet ſeruare iuramentũ, iu xta c. debitores. S. eo. licet contractus nõ con ualidaretur, quod eſt cõtra cõmunem opin. Vnde uerior eſt ratio, quòd iuramentũ cõfir mat tcontractũ, dummodo nõ ſit in præiudi- cium tertij, ut in hoc text. unde nõ confirmat quando eſt cõtra publicã utilitatẽ principali- ter, quia illi tanquã tertio præiudicaret. Sed quando eſt ſolũ fauor publicus in cõſequen- tiam, tunc lex canonica de eo non curat, cùm is cuius principaliter intereſt, renunciauerit, & in conſequentiã nõ oriatur magnum præ- iudicium iuri publico.& ita eſt de mẽte gl.& Doct.in d. c.quis.& quod dixi sᷓ in v. notab. & quod tradit Abb. conſil. xcv. in ſecundo. Limitatur hæc concluſio, ut procedat quã- do cõtractus eſt prohibitus,& lex uerba pro hibitionis concedit in rem:ſecus ſi præciſe re ſiſtat perſonæ, ne contrahat: nam tuncfſi con traherent, peccarẽt, quia nõ obedirẽt legi:& omnis anima quę non paruerit principi ſuo, morte morief.c.ij..de maior.& obed. Vnde iuramentũ in actu inducente peccatũ, nõ de bet ualere, prout in ſimili per gl. in d. c. licet mulieres. de quo s dixi in pen. notab. ita dicit eleganter Bar. in d. l. ſi quis pro eo.& in d. au- then. ſacramẽta.& auth. decernimus. C. de ar bit.quẽ ſequitur Io. Cald.hic,& in conſil. ix. ſub hoc tit.& Anch. hic:& idem tenuit Butr. hic,licet mutauerit opin.ſecundũ Imol. Idem tenuit Ang.in d. l. ſi quis pro eo.& in conſil. clx. incip. domina Catharina.& uidetur ſequi Butr.in c.ij.de maior.& obed,& ibi Felin. in l. cùm aliqua declaratio eſt.& idem etiã And. Sicul.conſil.xi.in vi.col.in i.uol. Decius in c. nam concupiſcentiã. de conſtit.& dicit Imol, hic,& Butri.& Alex. in d. authen, ſacramen- ta pub. quòd iſta opinio cõmuniter approba tur per Legiſtas, per prædictam opin. ſiue ra- tionem. Contrariũ diſputant latẽ Abbas& Ioan. de Imol.poſt antiquos hic,& eſt cõmu- nis opin.concludens, ſecundũ quam conſu- luit diffuſe Alex. ubi adducit decẽ fundamen ta pro iſta parte in conſil.xxvij. ini.& in alijs locis relatis per Iaſ.in d. auth. ſacramenta.& ad rationẽ Bar.reſpondent Doct. uarijs mo- dis. Primò reſpondet Butri. quòdqᷓ;uis uer ba ſint prohibitiua perſonæ, tamen ex quo 60 principaliter actus tendit in eius fauorẽ, flex uidetur potius præcipere, cõſulendo ipſi: un de contraueniens peccat. l. cùm pater.§. ij. ff. de leg.ij.cum ſimil. Et hanc reſponſionem ſe quuntur omnes hic,& Paul. de Caſt.& mo- der.in d.auth.ſacramenta.& in d. l. ſi quis pro eo.& etiam Alex.in d.conſil.& eſt reſponſio canonizata à Doctorib. Sed mihi uidetur ual de abuſiua:quia ſi eſſet lex conſilij, etiã abſq; iuramento poſſet illi renunciari: unde cùm uideamus legem pręciſe reſiſtere, ridiculum 96 97 98 — 99 100 101 102 103 495 eſt dicere, quòd fecerit hoc conſulendo.& fa cit quod notat Bart. inl. legis metus. ff. de le- gibus. Secundo reſpondet Abb. quòd non eſt uerum quòd contraueniens tali caſu pec- cet: quia cùm lex illud introduxerit ad eius cõmodum, nõ uidetur fuiſſe ſuæ intentionis eum illaqueare peccato.l.quod fauore. ff. de legib. Quæ ſolutio eadem ratione confundi- tur: quia nõ ſimpliciter lex hoc introduxit in cõmodum iurantis, ſed etiam in cõmodum iuris publici, licet in conſequentiam: nec reli quit actũ in arbitrio ipſius, quod ſatis oſten- dit, ei præcipiendo. Nec ipſat lex prohibiti- ua eum illaqueat peccato, ſed lex diuina, quę mandauit unicuiq; ſubdito, ut pareret princi pi etiam ſeculari, ut dicunt Card. Butr.&cæ- teri in d.c.ij. Et ſic tollũtur multa uerba, quæ hic effundit Ioan.de Imol. Tertio reſpõdet Abb. quòddato quòd contraueniens pecca- ret, non debet permitti ut contraueniat, quia iterum peccaret contraueniendo ſacramen- to.c.etſi Chriſtus. S. eod. xxij. q. i. c. monet. Quæ reſponſio confunditur per doctrinam gl.in d. c.licet. allegatam,& per Bart. Nec Oobſtat d.textus, quia ibi iuramentũ non con- tinebat rem illicitam, licet facta eſſet modo il licito, uidelicet per dæmones. Sed in caſu no ſtro cõtinet rem illicitam, unde nõ debet ob- ſeruari, quia eius obſeruatio eſt prohibita à le ge,& ultra prohibitionem legis adeſt pecca tum, per quod effectus iuramẽti offuſcatur, prout dixi s in pen. notab. Quarto reſpon det Ioan. de Imol. quòd cõtrauenienslegi, ita demum peccat mortaliter, ſi ſit lex diuina uel pontificis, nõ autẽ ciuilis: quia illa nõ poteſt alligare animã alicuius. c. decernimus. 5. de iudi.& etiã requiritur quòd ſit tale pręceptũ, quod ſui natura obliget ad peccatũ, uel quia quis in contemptũ nõ obediat, ut idem tenet Imol.in d. c.ij.ubi Feli.refert. Sed hæc reſpõ- ſio& ipſa nõ eſt bona, quia cõmunis opinio eſt, ꝙſcõtraueniens prohibitioni legis etiam ciuilis, mortaliter peccat. d. c. ij.& probat᷑ in c.ſolitæ. eo. tit.& xi. q. iij. c. qui reſiſtit.& c. Iu- lianus.& ita dicunt Card. Abb.& cæteri in d. c.ij.& c.nam concupiſcentiam. de conſtit.& non poteſt negari, quin contraueniens dicat contemnere, quando lex præciſe eius perſo- nam prohibet.l. nõ dubiũ. C. de legi.l. quem- admodum. C. de agric.& cenſ. lib. xi. Quin to reſpondet Alex.in d. conſil. xxvij. quòd li- cet lex prohibeat perſonam, tamen talis pro- hibitiotnon trahitur ad caſum iuratum: quia non uidetur de mente legis eſſe, ut compre- henderet talem caſum. arg.gl.in c. cùm nõ de ceat.in gl.fin, de elect. in vi.& quia lex ciuilis nõ poteſt diſponere ſuper actu iurato, ut per Bart.inl. omnes populi.in iiij. quæſt. princi. ff. de iuſtit.& iur. cum multis concord. Sed etiam hoc non placet, quia ſtatutum genera- liter prohibet perſonã ratione certi effectus, unde uidetur prohibita quęlibet uia, quia mi litat ut uerba& ratio legis, iuxta l. adigere. ff. de iur. patro.& hoc eſt qͥd not. Paul. de Lea=z, Alciati in c. cum continęat. 496 & Domin.in d. c. cùm nõ deceat. ubi Papar uocando ſtatuta, cenſetur etiã iurata reu e re, quia nõ exigitur mẽtio modorũ, per 8 ſtatuta cõualident᷑: ſed ſatis eſt, ex Lenerldun te ſermonis ea quoq; poſſe cõtineri.Sſati 3 teor, quòd ſtatuta non debent intelligi in 4 ſu licito.arg. c. ad noſtram. ij.6. eod. Sedinc 4 ſu noſtro non eſt ſtatutum quod annulleti ramentum, fſed lex canonica, imò potius au uina, quæ uult, quòd ſubditi obeddiant legi,a 10 lias peccent. d. c. ij. Et quòd iuramentũ imro- ducens peccatum non ſeruetur, eſt cõmunis opinio, ſecundum text. in c. intellecto,j eod, & gl. in d. c. licet.& s uidimus, quicquid te- nuerit Abb. hic. Sexto reſpondet Corn.in repet. d. authen. ſacramenta. quòd quamuis lex prohibeat,& uerbis utatur imperatiuis in erſonam, tnõ tamen per hoc dicitur uim ha bers præcepti, ita quòd contraueniens pecca ret: niſi ſubiecta materia hocſuaderet perte- 20 xtum in Clem. exiui de paradiſo. uerſ. item uia præter. de uerb. ſig. Sed reſponde, quòd Hbrcia materia ſatis hoc importat, ex quo lex præciſe prohibet, non autem ſimpliciter conſulit:unde cõtraueniens ſatis dicitur con temnere, ut s oſtendi. Et ſic apparet, rationẽ Bart. ueram eſſe,& eius fundamentũ incon- cuſſum. Nõ obſtant multa quæ in cõtrariũ adducũtur, tanquam in effectu iſta uideatur uerbalis differentia: quia ſtatutum annullan 30 do uel prohibendo contractum, ſatis dicitur prohibere contrahentes, c. qui cõtra, de reg. iur.in vi. Nec uidet᷑ referre, an uerbaad per- ſonam ſint directa, ſed ſatis eſt ad quẽ diſpo/ ſitionis dirigat᷑ effectus.l. cùmpater.§. dona- tionis. ff. de leg, ij. facit l. i. C. de cupreſsis. lib. xi. Nam ad hoc reſpondet᷑ ex mente Butiig. & Imol.hic, tquòd licet lex prohibens aliena tionẽ, uideatur prohibere etiã perſonas con- trahere quo ad finẽ nullitatis, ſecundũ d. linõ 40 dubiũ. nõ tamen intelligit᷑ prohibere quoad finem, perſonã ipſam præciſe iuſſui alligan- do, ut cõtraueniens dicatur peccare, niſiuer ba ad eam expreſſedirigat.arg.notatorumin c.nam cõcupiſcentiam, de conſtit. ubi an lex alliget peccato, conſideramus uerba, ſi dicat præcipimus, uel ſancimus,& ſimilia. Sanè plus delinquit in ſpecie, qui perſonaliter pro lnibitus eſt, arg. auth. ſi quãdo. uerſ.ſin autẽ d xerit. C. de cõſtit. pec.& I.i. ff. de lib.& poſth. 5o& quia contumax aduerſus citationem gene ralem, nõ dicitur ita cõtemnere, ſicut quiſpe cialiter& in perſonã citatus eſt, ut per Innoc, in c.humilis. de maior.& obed. Bald in auth. ſi omnes.C. ſi ut ab hęred.in fin. in iiñ.ꝗ.C. de edict. diui Adri. toll.& quod in ſimili dicit in lthis uerbis. 6. i f̃.de hæred. inſtit. Sed 1 hanc reſponſionẽ clarius ex mente Bart inl. cùm lex.ff. de fideiuſſ.declara: nam ibi apha- 60 ret, ꝙ imò talis differẽtia nõ eſt uerbalis quis tquãdo lex prohibet, dirigendo uerbain Len ſonã, expreſſe eam alligat, ut faciat: ſed r do loquit᷑ in rem, tunc reſiſtit tantũmodo ob „. ,5 n0 gationi, uel actioni executiõis cõtractus; autem — 44 105 106 107 97 ziltitpel nielſinde cnleque Ggfeleal ulem lexlulia licitur quod ta mentur, Nami one,ſed execu limo petitioni genatus politis ntBart indc dömuniter appt urtales perion i unndictis iuri biio reſpectu e Kiadeindeſe nncipaliter rel ollontur omni⸗ rarũ& appare ludicio meo eſt acömunibus, p los in quibus ſa ſo Doct. Primus iaperſonas,&c temptum legis teltnegari, quir ramentü non te ded ego teneoc temnere: quiac præciſe contrac ſdde. quemadn preſumptio etie xxij q. iij.9. qwando lex ultr contractus retre nunenõ retract Lia tenent Ra auth ſacrament d opbaret de men A et non autemän n aukenüimit traueniens laub datuer endi. tliepperami elus fundamenüng anemulagreicn lam in effecuuiteutn da: quiaſtamtumand- do contractum ſäutt hentes,cquicömn lerreferre muetri 3. ſedſatseltaiquith fectus cimpage ſi- facitli Cdecuprcil eſpondet exmenele d licet lexprolibept rohibereetũperlout nẽ nullitats ſecunciti intelligiprohiberm plampracſeiuluit ens dicaturpeccate u ſediriga axgrornum ntiam decomſitdi onſideramuuetlt ſancimus,A' ſmihd ſp cieupeinin th iquido verſ pecd liffcelbat Katuerluiaüemn ztemnere,ſieuſ 108 109 110 111 112 u3 557 de iurciurando. 494 autẽ reſiſtit perſonæ: unde meritò in primo caſu perſona delinquit, non in ſecundo. Etli- cet in conſequentiam uideatur prohibita per ſona cõtrahere, tamen iſtud nõ arguit, quòd lex ideo uelit inobedientiæ crimine notare: quæ t inobedientia perſonã reſpicit, nõ rem: & ideo argumenta lmol.& Doct. non ſtrin- gunt contra Bart. dum adducũt, quòd minor alienans facit cõtra præceptũ legis. l. nõ ſolũ. C. de præd. minor. Item mulier fideiubens. l. i. ff. ad V elleia. Item maritus uendens rem do talem,. l. lex Iulia. ff. de fun. dot,& tamen non dicitur quòd tales contractus iuramento fir- mentur. Nam in iſtis caſibus non reſiſtit per ſonæ, ſed executioni contractus, ſicut in Vel leiano petitioni tantũ, ut apparet ex uerbis Senatus poſitis in l.ij. C. ad V elleia.& decla- rat Bart.in d.I. cùm lex, cuius doctrina ibi eſt cõmuniter approbata. Et licet aliquãdo lega- tur tales perſonas prohiberi à contractu, pro ut in dictis iuribus, Ttamẽ intelligit᷑ illa prohi bitio reſpectu executionis, uel actionis: quia lex ita deinde ſe declarat, non ſimpliciter ſeu principaliter reſpectu perſonę. Et hoc modo tolluntur omnia, quæ poſſent adduci in con-⸗ trariũ,& apparet opinio Bart. defenſata, quæ iudicio meo eſt uera. Non recedendo tamẽ à cõmunibus, poſſunt conſiderari aliqui ca- ſus, in quibus ſaltẽ procederet etiã de mente Doct. Primus eſt, quãdo lex dirigit uerba in perſonas,& conſtat quòd prohibitus in cõ temptum legis contraxit: nam tunc non po- teſt negari, quin peccet mortaliter,& ideo iu ramentũ non tenet,& eſt de mente Imol. hic. Sed ego teneo quòd in dubio præſumat᷑ con temnere: quia cùm cõtrahat aduerſus legem præciſe contractui reſiſtentẽ, dicitur in mala fide.l.quemadmodũ. C.de agric.lib.xi. Quæ præſumptio etiã in materia iuramẽti attendi- tur.xxij.q.iiij.6.illicitũ. Secundus caſus eſt quando lex ultra prohibitionẽ mandaret, ꝙ contractus retractaretur: clarum enim eſt, ꝙ tunc nõ retractando ex cõtumacia peccarẽt. & ita tenent Raph. Fulg. Paul.& Corn. in d. auth. ſacramenta pub. Ex quorũ uerbis ſatis apparet de mente Doct. eſſe, ſꝙ ubicũq; pec- catũ induceret᷑, iuramentũ non teneret: licet Abb. allegando c. etſi Chriſtus. hic uelit con trarium:ſed illi textui reſponde uts dixi. Ter tius caſus eſt, quando tale ſtatutũ eſſet confir matum à Pontifice: tnam tunc perinde eſt ac ſi ſummus Põtifex feciſſet. l. i.6. omnia. C. de uet.iur. enucl.c. apoſtolicæ. in fin. de donat. per Alex. conſil. lix. ini.&aliquid tangit Bal. hĩc. Etideo nõ eſt dubiũ, quòd cõtraueniens diſpoſitioni pontificali, peccat.& ita ex mẽte Imol. hi c inferũt aliqui moder. Quartus ca ſus eſt, quãdo ſtatutũ dirigit uerba prohiben tia ad cõtrahentẽ cum minore uelmuliere:ut quia dicit, nullus audeat cõtrahere cũ mino- re&6 ẽ. nam fcm tale præceptũ nõ fiat fauore minoris uel mulieris, nõ poteſt dici quòd cen ſeatur quoddã conſiliũ:unde ceſſat ratio Bu- trij,& conſequenter in tali caſuprocedet opi nio Bart.& ita tenet Imol. hĩc. Contrariũ te net Paul. de Caſt. in d. auth. ſacramenta pub. Per tex. in c. debitores. S. eod.& c. ſignificãte. de pignorib.¬. per eundem Bart. in d. l.ſi quis pro eo. in quarto mẽbro principali, ubi quando contractus prohibetur in odium cre ditoris, tiuramentũ ſeruandũ eſt. Sed reſi pon de, quòd ille caſus eſt ualde differẽs à noſtro. Nam hic prohibitio eſt mutua, licet uerba di rigant᷑ in perſonã creditoris:in illo ſolus cre- ditor prohibet᷑, nõ debitor, Item in noſtro ca ſu prohibitio eſt in perſonã: quia lex reſiſtit perſonæ, ne cõtrahat: nõ enim inillo caſuuer ba prohibitionis erant, Mutuũ date, nihil in- de ſperantes: in quo caſu quis peccat nõ ſim- pliciter, quia cõtraueniat legi: ſed ex natura actus, quæ eſt, ut ſit prohibitus ex partemu- tuantis tantũ. Quintus caſus eſt, quãdo ul- tra prohibitionem ſtatutũ mouetur ex aliqua æquitate naturali,& rationabili cauſa: ftunc enim ſine dubio contraueniens peccaret: un de iuramentũ nõ eſſet ſeruandum.ita dicit ſe ſaluare Bar. And. Sicul. cõſil. xxi. in ij. col. in i. uol. quæ ſaluatio in effectu generaliter ſuſti net Bart. quia eſt cauſa ualde rationabilis, ꝙ mulieres& minores non illaqueentur iura- mentis:& multi ſunt damnati propter illam auth. ſacramenta. ut dicũt ibi Cynus& Bald. Succeſsiuè dubitat Abbas, an in iſto caſu principali, iuramentũ firmet contractũ:& re tert opinionẽ,& tandem concludit cum Bar tolo in d. l.ſi quis pro eo. quòd ſic. Primò per tex. in c. quamuis. de pact. in vi. ubi probatur tquòd pactum ſeruandum eſt:& ſic non ſim pliciter de iuramento dicitur. Secundo per auth. ſacramenta, in uerbo, inuiolabiliter.& quia iuramentũ extraiudiciale de iure ciuili nõ producit actionẽ. d. I. ſi quis pro eo. unde cùm ibioriatur actio, ſequit ꝙ oriatur ex con tractu:ergo cõtractus tenet. Tertio, quia iu ra dicũt iuramentũ eſſe ſeruandum, ut in iſto tex.ſed niſi cõtractus teneret, poſſet ſolutũ re peti.c.debitores.. eod.& ſic in effectu nõ ſer uaret᷑: alio qui uana eſſet diſpoſitio iſtius tex. &uideretur lex impoſita uerbis magis quàm rebus, contra I. ij. C. cõm. de lega. Et cum iſta opin. tranſeunt Card. Abbas, Imol. Anchar. hic,& Feder. conſil. cclxxij.& eſt cõmunis concluſio etiam apud Legiſtas, in d. authen. ſacramenta pub. Contrariam opin. tenent Raph. Com. in d. l. ſi quis pro eo. Io. Fab. In- ſtit. quib.alien.non licet.in prin. Porcus in§. extranei.Inſtit. de hęred. quęab inteſt. defer. Ioan, de Ligna.& Butr. hic, Iaſon in d. auth. ſacramẽta.Et pro eis uidetur hoc fundamen- tum urgere.Nam clarũ eſt,tquòd ſiiuramen tum non interueniat, contractus eſt ipſo iu- re nullus: ſed quando interuenit ſimpliciter, iura dicunt iuramentum eſſe ſeruandum:& ſic ſolùm diſponunt de iuramento, nõ autem de contractu, ut apparet in iſto tex.& in d. au thent. ſacramenta. Secundo, fcùm nõ repe riatur præciſe confirmare contractus, debe- mus ſtare iuri antiquo:& hoc tenendo facilè 114 115 116 117 118 —————ů · ſ d l An 1 119 120 121 122 123 499 eſſet reſpondere contrarijs rationib. Non obitat d.c.quamuis.quia dum dicitur eſſe ſer uandum, debemus faceretrelationem ad iu- ramentum, non autem ad pactum, ut relatio fiat ad proximiora, ſecũdum not. in l. ſiidem. ff.de iuriſd.om.iud. In fine tamẽ, quia ſequẽs ratio dicti textus ſubdit, cùm nõ uergat in di- ſpendium:hoc ſuadet argumentũ cap.& tex. ſubſequentis, quæ declarant præcedentia. J. ſi ſeruus plurium. de leg. i. Nec obſt. d. au- then. ſacramenta. in uerb. inuiolabiliter. quia ſoluùm loquitur de ſeruando iuramẽto. Et ra- tio Abb.non concludit, dum dicit iure ciuili non oriri actionem ex iuramento: quia iſtud non uidetur procedere de iure ciuili nouiſsi- me facto ab ipſo Federico, de quo in d. auth. & Aret.in iiij.notab. Item cùm contractus li- cet nullus, inducat conſenſum, l. fin. ff. de re- bus eor.& iuramentumiilli accedens inducat alium conſenſum, non eſt inconueniens fex tali geminato conſenſu oriri actionem, pro- ut s diximus in gl. Et dum Doct.dicũt, ex iu- ramento extraiudiciali nõ oriri actionem, lo quuntur quãdo quis diceret, iuro me tibi da- turum centum: ut per Bart.in d.l. ſi quis pro eo.Secus ſi quis promitteret,& promiſsioni adderet iuramentũ. Non obſt. ꝙ hoc modo iuramentũ nõ ſeruaretur,& lex impoſita uer bis eſſet:quia iſta obiectio tollitur per text.in d. c. debitores.& d. c. ſignificante.& ſatis eſt ſi iuramentũ ſeruetur rationibus ſic ſtantibus: ſecus ſi ſuperueniat abſolutio: non enim tra- hitur ad caſum ſuperuenientẽ. c. quemadmo dum.S̃. eod.l.fi.ff. qui ſatiſd.cog. Et ſic diſpu- tando, hæc opinio poſſet optimè defendi. Et ſi dicas, quæ utilitas eſt iſtius quæſtionis? Re ſpondeo quod ex hac reſultant plures effe- ctus. Primus eſt, quia ubi mulier obſeruaue rit contractum,& ſic adimpleuerit iuramen- tum, poterit repetere fundum ab emptore, apud quem fundus eſſet ſine ualida cauſa:qᷓd facere non poſſet, ſi contractus firmaret᷑. Sed iſte effectus, licet Doct. nõ aduertant, eſt im- poſsibilis in terminis iſtorumiurium, in qui- bus quis iurat nõ cõtrauenire:quod quidem iuramentũ cùm reſpiciat futurum, nũquam habet implementum: unde ſi ageret, ſemper poſſet ſibi opponi de periurio. quod non eſt in caſu d.c.debitores. in quo iuramentũ per 10 20 30 4⁰ ſolutionẽ ſtatim adimpletur, ut declarat Bar. in d.J.ſi quis pro eo. Secundus effectus eſt probabilior:nam ſi contractus nõ confirme- tur, poterit hæres mulieris cõtrauenire, cùm iuramentũ ſit perſonale. c. ueritatis. S. eod. Et idem in ceſsionario qui fit ex cauſa oneroſa. IL.apud Celſum 5. ſi cm legitima. ff. de exce- ptio. doli. Sed Ant.& Abb. in utroq; tenent oppoſitũ in hæredem:quiattenetur hæres ad exonerationẽ conſcientiæ defuncti, c. fi. de ſe pul.c. in literis. de rapt. in ceſſionario: quia ex iuramento furgit obligatio, licet nõ reſpectu periurij, tamẽ reſpectu obſeruantiæ, quę de- bet tenere quẽcunq; habentẽ cauſam ab ipſo iurãte, arg. J. ꝗd ipſis. ff. de reg. iu, Sed tu ad. 50 60 Alciati in c. cum contingat. z uerte, quia iſtæ ratiões Ant. nõ uident᷑ uera- quia licet hæres teneat᷑ releuare cõſcienti 5 defuncti, tamẽ iſtud nõ poteſt intelligi nu iuramenti, quod eſt perſonale, ſed ſin ne bitur ad reſtitutionẽ precij accepti ab em 3 1 re, iuxta tex. in l. ſi prædium.& quod ibi d Bald. C. de præd. mino. ne locupletetur cum aliena iactura,& ſic releuabit animam defun cti: alias attenta iſta ratione, ſemper iuramen tum obligaret hæredem, quod eſt cõtra not. in d.. ueritatis. Quo uerò ad ceſsionariũ di ctum Butr. etiam non uidetur uerum,& egh funditur ſecundum Imol. per regulam d.li §. ſi hæres. ad Trebell. fobligationes enim pe ſonales non ſequuntur ſucceſſorem particu larem.& probatur in d. l. apud Celſum. 5. de autoris.ubi exceptio competens contra prin cipalem, regulariter nõ competit contra ceſ. ſionarium ex cauſa oneroſa, niſiſit cohæres actioni. Sed iſta, ſi ex iuramẽto ponamus nõ firmari contractum, cohæret perſonæ, ergo debet poſſe opponi.fa.l. emptorem. C. locati. Tertius effectus eſt, quia poterit ipſamet mulier quę conſenſit, petere abſolutionẽ diu ramento. arg. c. i. S. eod.& ita firmauerũtmul ti Doct. quos infrà referam. Sed in hoccõtra rium tenent Ant.& Abb. quia tuno concedi uę tur abſolutio, quando in odiũ creditoris con- tractus nõ tenet, ut quia creditor peccauitpa ciſcendo de recipiẽdis uſuris.Sed in caſu no/ ſtro non uidet᷑ quòd emptor peccauerit. Sed cõtra hoc obſtat quod not.Bar.in d.j.ſi quis. & in d.l. Seius. ubi poteſt filiusfamil. quimu tuum accepit cum iuramento/ abſolutionem petere,& tamen fœreditor non dicitur pecca⸗ uõ re, ex quo in illo caſu lex nõ reſiſtit perſonæ, ſed petitioni tantũ.I.i. ff. ad Maced. per Bart. in l. cùm lex. ff. de fideiuſſ. Aliquid forſan di- cemus in ſequenti membro. Sed dubiũ eſt: dato quòd iuramentum in caſu noſtro firma ret contractũ, an ſi mulier ex cauſa legitima impetraret abſolutionẽ, cõtractus remaneat ualidus? Et Ang.in d. conſil. clx. quem refert hic Abb. dicit quòd ſic. Pro quo facit ratio: quia cùm contractus habuerit ſuam firmita- tem, licet ceſſet ex poſt facto eum cõfirmãs, nõ tamen debet corruere, regulal. factum le, gitimè. in vi.& quod not. Bar. in lexfacdof de uulg.& pupill.& per iſtam rationè idem etiam tenet Abb. in c.i. in pen. col. a. eo. Con trarium tenet Cald.& Butr. in c. debitoress. eod.& Paul. de Leaz. in quodam conſilioal legato hic per Abb. ubi dicuntfrequiri Fi n⸗ nem partis, quando petitur huiuſmodi ablo- lutio, ex quo per eam læditur pars, quia con- tractus remanet reſciſſus. Et idem etiãtenet Feli.in d. c.i.& in effectu uidet᷑ reſidere Abb. hic:quia inutilis eſſet huiuſmodi abſolutio,ſi contractus remaneret ualidus& irreuoca 3 lis, quod eſt contra c. ſi uerò. 3. eod. Poſerc ſtinguere: aut enim loquimur de benn ne quæ inducit ſolam habilitatem agen ae per eam contractus non reſcinditur, on⸗ . cundum Oldric pars non eſſet citanda, ſe ſil cxx er 84 — B S lwionem, arg liiſiſub conc lumtab.& ſicit elolutionẽ cor llod non eſt in ſlpropter uin p um iudice prol dus firmatur iu lutone, prout quamuis etiam ut alia abſoluti peuraff, de cone Felin in d. c. del tus& ultimus et colix, nam ſi fi extraneum non re ſicontractus N uus, poſſet mulie lbiexceptio iui ijnihil iurauit, quib. alien, licet emptionis, C, de olpus, comp haber in ait pr. der Bar in jff ceckratis, nede tum eſſe uidea le quicquid dix tackus confirm nonobtineret;g dain contrani — dür fra referam deäntti r& Abb quennun dando inodiücrihn utquia eeditryana piẽdis ufuris Sediel- luod emptorpeccusn- tquod not Barindlin ubipoteſtfiusfmmlnn amiuramento blobin micrediornondcimne ocaſulexnõreſitinel tũ. li.ffad lacaö p de fideiuſf.Aliqui nti membro, dedtlii mentumincaunchot, n ſimulier excaubl lutionẽ cöracumne win d conſilckxqurn uod ſic. Proquotae actus habterilum-— tex poſtfadiemmch- 7 128 G u9 130 131 132 7⁰¹⁷ ſil.cxx.incip.ad duplicẽ. Ancha. conſil. xvi ij. in quæſtione quæ uertitur,& eſt communis opinio in d. c.i.& ita intelligitur prima opi- nio. Aut loquimur de plenaria abſolutione, & tunc procedit alia opinio, quæ uidetur ma- is communis. Nontenim debet iudex hanc ab ſolutionẽ concedere, niſi ſibi conſtet con tractum non eſſe ſeruandum:aliàs eſſet in po teſtate iudicis eccleſiaſtici, tollere obligatio-/ nem temporalẽ ſemel alicui acquiſitã, quod eſt incõueniens, ut etiam dicit Corn. in d. au- chen. ſacramenta. in antepenul. char. Nec obſt.quod not. Paul. conſ. cclix. circa primũ. in ſecundo uol.ubitilla prior relaxatio iura- menti ad effectum& finem agendi, intelligi- tur etiã ad finẽ perficiendi, ita, quòd ubi pro- batum erit, non eſſe neceſſariam aliam abſo- lutionem. arg.c.per tuas.j de ſent, excõm.& l.ij.õ. ſi ſub conditione. ff. de bon. poſſ. ſecun- dum tab.& ſic in effectu habilitatio operatur reſolutionẽ contractus. Sed reſponde, quòd illud non eſt in uim abſolutionis ſimpliciter, ſed propter uim cauſæ reſcindentis, quæ co- ram iudice probata fuerit: fubi enim contra- ctus firmatur iuramento, non eſt opus abſo- lutione, prout declarat Paulus in dicto loco: quamuis etiam dici poſsit, quòd imò requiri tur alia abſolutio, ut uoluit Bald. in l. hæc ſcri ptura.ff. de cond.& demonſt.& alij relati per Felin.in d.c.debitores. in penult. col. Quar tus& ultimus effectus refertur hic per Imol. col.ix. nam ſi fundus dotalis perueniſſet ad extraneum non habentem cauſam ab empto re, ſi contractus non eſſet iuramento firma- tus, poſſet mulier tab eo uẽdicare: nec obſtat ſibi exceptio iuramenti, ex quo reſpectu ter- tij nihil iurauit.& ita tenuit Ioan. Fab.Inſtit. quib.alien.licet uel non.in prin. arg. l. ſi quis emptionis.C.de præſcript. xxx. ann.& I. Ioci de iureiurando. 20 30 corpus.6. competit.ff. ſi ſerui. uend.& quod 40 habet᷑ in J.ait prætor. õ. fin. cum I. ſeq. ff. eo,& per Bar. in I.ij. ff.de except. rei iud. His ſic declaratis, ne de iſtis effectibus fruſtra diſpu tatum eſſe uideatur, ſciendum eſt, quòd for- tè, quicquid dixerit Abb. illa opinio quòd cõ tractus confirmetur, in practica ita defacili non obtineret:quia ultra autoritates ſuprà re latas in contrarium, reperio quòd idem tenet Vincen.antiquus Doct. cum quo uidet᷑ tranſ ire Ioan. Andr. hic,& per Anchar. in repet. c.canonũ ſtatuta.in xi. char. ubi firmat, quòd imò à tali iuramento omnino erit conceden- da plena abſolutio. Quod nonprocederet, ſi iuramentum firmaret contractum.& iſtud eſt magis de mente Fed. de Senis in d. conſil. cclxxij.& eandem ſententiam firmauit Paul. de Leaz. in d. c. licet. eod. tit. in ſexto, quem re ferunt Archidiac.& Domin.qui licet ambi- guè loquãtur, uidentur tamen in effectu ſen tire pro hacparte. Nec autoritates Doct. in d. c. quamuis. obſtant: quia ibi actus non e- rat prohibitus, nec; in conſequentiam fauo re publico, prout in caſu noſtro: quòd enim mulier ſit indotata, in conſequentiã eſt dam 4 p0 60 502 mnum publicum,. d. l.i. ff. ſolut. matrim, Sed cùm pro re modica renuncieturmaguæ hæ- reditati, nihil intereſt reipublicæ, cùm omni- noilla hæreditas remaneat in ſubditis. l. ſed ſi lege.. conſuluit.ff. de petit.hæred. per quem textum declaratur text.in 6.fin. ubi gl.in uer- bo, utatur. Inſtit. de his qui ſunt ſuiuel alie. iur. Sed dato quòd dicta opinio eſſet commu nis, aduertendæ ſunt aliquæ limitationes, in quibus clarũ eſt in terminis noſtris, quòd iu- ramentum non firmat contractum. Primò non procedit, quando ultra proba tionem legis ſubeſſet etiam aliud impedimen tum: ut quiafmulier conſentiens alienationi fundi dotalis, eſſet minor: nam tunc uidetur quòd contractus non teneret, propter con- curſum utriuſqʒ impedimẽti, perid quod uo luit Bart.in d. authen. ſacramenta. col.ij.& in 1.ij. col. ij. C. de reſcind. uend.& quod in ſimi li notat Bald. in c. i. 6. item ſacramenta. uerſ. ſed pone adultis. de pace iura. firm.& quæ- dam ſupraà tetigi:& in I.i.6. ſi quis ita.de uerb. oblig.Et facit, quia una diſpoſitio, cõfirman- do alteram, non debet intelligi quando inter ueniret duplex defectus, ut per Bald. in I. i. col. penult. C. de furtis. ubi clauſula, Non ob ſtante, non iuuat quando obſtant plures de- fectus.Item iſte text. uenit ad correctionem iuris communis, unde conſequenter debet intelligi in terminis, in quibus ius ciuile lo- quebatur, ut per Bart. in J. nihil. ff. de coniun gen.cum emancip.liber. Ius autẽ ciuile pro- hibebat maiores, quia alia ratione minores erãt prohibiti.l.i.ff‚de rebus eorum. Poſſent tamen uerba iuramenti eſſe tam generalia, ut fortè aliud eſſet dicendũ, per id quod not. Ioan. And. in d. c. quamuis.& Paul. de Caſt. in repet.d.authen.ſacramenta. Dicemus ali- quid infrà, poſt Abbatem. Secundo limita- tur per Butr.hic, quando ex parte emptoris uerſaretur turpitudo, quia ſciret uendentem ueriſimiliter diſsipaturũ precium. arg. d. c. de bitores. ſequitur Imol.hic,& eſt etiã de men- te Abb. hic, uerſ. nonus caſus. Et ideo ſi quis emeret ab adoleſcente luxurioſo uel prodi- go, quamuis interueniret iuramentum, non tamenffirmaretur contractus: quia lex odio proſequitur eos, qui à talibus emunt. I. ſi quis cùm ſciret.ff,pro emptore.l.ſiuerò nõ remu- nerandi.õ, adoleſcens. ff. manda..ij. ff. quarũ rerũ actio non da.& hoc etiam ſequit᷑ Corn. in d.authen.ſacramẽta.in xij.quæſt. Et idem inferunt Doct.in eo, qui dat pecuniam præ- parato uel corrupto in ludo notoriè. Et licet Imol.hic pangat in cõtrarium, ut non proce- dant niſi in caſibus in quibus cõtrahens cum ſimilibus perſonis, ipſo iure nulliter contra- hat, de quibus in d. l. ſi quis cum. tamen Ant. & Abb. generaliter loquuntur,&, ut puto, melius: quia ſatis eſt quòd lex cõtrahentem odio proſequatur:&. fquæ ſingula non pro- ſunt, multa iuuant. l. ſpadonem,.§. qui iura. ff. de excuſ:tut. Tertio limitat᷑, quando prius factus eſſet contractus,& deinde ex interual Yyyy ¹33 334 135 236 237 138 239 NAlciati in c. cum contingat.. lo iuramentũ interueniſſet. Nam cùm cõtra- ctus ſit ipſo iure nullus, ſi deinde iuramentũ interueniat, nõ cõfirmat:quia fquod nullum eſt, confirmari nõ poteſt. I. quod innoxio. ff. de reg.iur.&in terminis tenuit Paul.de Caſt. in d.auth. ſacramenta. Contrarium uoluit ibi Corn. in pen. char,& eſt de mente Abb, con ſil.xxij.in ij. col. in i. Et mouetur Corn, quia illa auth.procedit etiã quando iuramentũ in- teruenit ante uel poſt cõtractum, ut dicit ibi gl.& hoc in uerbo, ſuper.& tamen cõmunis concluſio eſt ibi, quòd confirmetur contra- ctus. Nec uidetur iſto modo diſtinguẽdum, ne idem uerbum diuerſimodè determineft. I. iam hoc iure. ff.de uulg.& pupill. Confirmo hanc opin. quia fubi cauſa confirmans ſuper uenit, etiam actus qui alis erat nullus, cõfir- matur.l. qui fundũ. ff. de ſeruit. ruſt. præd.& ibi Bart. Bal.& Ang. facitl. ſi rem alienam.§. fin.ff. de pig.act.l.fi. C. ſi maior fact.& qᷓd no- tat Din.in regula, non firmatur. de reg. iuris. in vi.Et facit, quia iuramentũ uidetur induce re nouum conſenſum:unde debet eſſe effica cior iſta geminatio, dato quòd ex interuallo interueniat, ut in ſimili in l. ad peremptoriũ. ff.de iudi.& quæ notant Aret.& Alex. in l. i. in prin.ff.de uerb.obl.Et ita reſideo, licet opi nio Pauli poſsit diſputatiuè ſuſtineri. Quar to limitatur, quando ſtaret ſtatutũ, quòd an- nullaret contractũ& iuramentũ interpoſitũ: nam licet dubium ſit an ſtatuentes potuerint hoc facere, ut ſuidebimus, tamen non eſt du- bium quin poſsint facere ut contractus non confirmetur, exfquo ualiditas contractus nõ eſt à iure diuino, ſed gentiũ uel ciuili. I. iuris gentium. ff.de pact. ſuper quo ſtatuentes ha- bentplenam poteſtatẽ.& ita intelligo quod not. Fede. de Senis d. conſil. celxxij. quem re fert& ſequitur Anch. in repet. c. canonum. in xi.char.de conſtit. Et licetopinionem eius antè uariauerit, tandem approbat Imol. hic, col.xlviij.uerſ.ſed illud potiſsimè.& etiam il- Iud uidetur uoluiſſe Iacob. de Belui. in diſpu tat.incipien.lege Peruſina.allegata hic per o- mnes ſcribentes.Et ſi intelligatur hęc opinio in iſtis terminis, eſt ueriſsima, per iſtud dictũ fundamentũ. Nec obſtat quòd Butr.& Ab bas non approbanthic dictum Fed. quia lo- quuntur quo ad hunc tex.& de authen. ſacra menta. quę nimis difficile euacuarent᷑, ſi poſ- ſet concedi abſolutio,& conſequenter non cõfirmaretur. Sed ſtantefſtatuto annullante etiam iuramentũ, ſatis apparet de mente ſta- tuentis eſſe, ut contractus per illud non con- firmetur:& ſtatuentes potuerunt hocfacere, quicquid tenuerit Alex. conſil. lix. in i. uol. ubi uidetur conſulere contra Fed. ex quo in caſu ſuo recipiens iuramentũ, neſciebat ſe re cipere contra diſpoſitionẽ ſtatuti:ut quia cõ- 20 30 40⁰ 50 trahens neſciebat eum cum quo cõtrahebat 6o eſſe minorem: nam etiam in iſto caſu non pu to opin. Alexandri eſſe ueram: ergo ſibiim- putet, qui diligenter non perquiſiuit de con- ditione eius, cum quo cõtrahebat, l. qui cum odio.ff. de reg.iur. Et dato quòdftempore cõ tractus neſciret, tamen lex eſt ſemper cert & ipſa eſt quę annullat.l. cùm quidam, 9.ij 8 9. fin. ff. de acqui. hæred.&6 habetur per 3 per Soci & moder. in rub. ff. de reb. dub. Etiſtam limi⸗ tationem approbat Paul.de Caſt. in repet, d auth. ſacramenta.& dicit ibi Corn. in penult, char. uerſ.fallit tertio. quòd ſecundum hanc declarationem poſſunt ſaluari opinioneste- nentium, quòd ſtatutum habeat uim apoſto- lici:& licet ipſe arguat in contrariũ, magista- men inclinat in hãc partem, quæ eſt ſecurior pro iudice in ſyndicatu, prout ipſe dicit,&ſa- tis hoc uult Io. de Imol. dum dicit in iſto caſu non eſſe aliquo modo prouiſum in foro ciui- li. Nec tex. in d. c. licet. aliquid obſtat: quiain illo caſu iuramentũ firmabat contractum, un de ratione contractus firmati poterat in foro ciuili agi:quod non eſt in caſu noſtro.& ſacit quod dicam in ſequenti articulo. Cõſequen ter ergo infertur, quòdᷣſtatutum poſsitirri- 1 tare iuramentũ:uerbi gratia, ſtatutum requi- rit in aliquo contractu certam ſolennitatẽ,& ſine ea uult quòd actus ſit nullus, etiam ſiiu- ratus eſſet.Et de iure ciuili caſus nõ habet dif ficultatem, quia ſecundũ illud ius lex habet uim apoſtolici, ut dicit gl. per illum text in l. adigere. in fi. ff.de iure patr.& habetur in fi. ff. qui ſatiſd. cog.& ſequutus eſt Bal. in uarijs locis relatis per moder.in d.l.fi. Sed dubiã eſt de iure canonico, quod ius in hac materia attenditur. Et difficultatem facit, quia dehoc iure poteſt pars remittere iuramentũ. c. i,5 eo.ergo etiam ſtatutũ:fquia quicquid poteſt i4 fieri per pactũ, poteſt etiam fieri per ſtatutũ. J. fin. in fin. ubi Bald. C. de fideiuſſ. gl. inrub. C. de decre. decur. lib. x. Sed tamen in contra rium eſt cõmunis opin, quia iuramentũ red- ditur Deo.c. debitores, S. eo.& ſtatutũ nõ po teſt auferre obligationẽ Deo quęſitam iltem uia iuramentũ eſt quid ſpirituale, unde nõ pectat ad iuriſdictionẽ laicorũ aliquid de eo diſponere, ut per Io. And. in c. tua nobis. iſde decim.& probatur in iſto texK. Nonobſtat prædicta ratio, quia in rebus ſpiritualib. non procedit gl. in d. rub. in iuramẽto enimatten ditur ueritas, non autẽ diſpoſitio legis. ltem quoties aliquid introducitur fauore alicuius, plus poteſt eiusremiſſio, quàm ſtatutũ.lſtud probatur quatuor ſimilibus. Primo: tſtatu, 1iß tum non poteſt generaliter prohibere appel lationem,& ſi prohibeat, eſt inualidum. cue nientes. 5. eod.& tamen pars poteſt renuncia re appellationi per pactũ,& generaliter quo ad ſe tenet.l.i.õ.i.ff. A quib. appel.nõ licet.li 5. fi. C. de temp. appel. Secundo, flex nõpo teſt ſtatuere ut credatur dicto unius in hiæ- iudiciũ alterius.c.indicas.iij.q.ix.per bhet moder. in c. nuper.. de teſti.&tamè nalerke⸗ ctum quòd credatur dicto unius in præiu 3 cium alterius. l. Theopompus.. de dot.præ 1 1 1., ſXi. fl. de ſeg.& latè per moder. in l.i.5. fi. ubi dixi. ft a u uerb. obli. † Tertio nõ poteſt remittiper* e .—,; j 1⸗ tutum, iuramentũ in teſte, quia eſt deinn — 40 — 4 — 44 46 — gerlaſdlfff ni Recipiti ionem/ de qu⸗ n ijquæſt. i waprocedat iramento diſ iiente certa ſo el metũ, uelſ cuulli hoc face Acum Bar.tre dlomnes pop Abb,& Imoll Cibi lal. alleg nthaul. de Ca 19 jjuol ubi dicit nens ne inſtrum deruraliquafi venerit:non er do, ſed ſuperi in conſequent guatur, ex qu quod eſtnotab cnratio, quanc Gätainaliquau niter minores: tutum per præ muniter acciq & Butehi tutum daret oc dcta habental aut requirimu uel metus ſit ta eltes quxpro ure ciuil calunãdtn ſ ecundũ llludius lab tdicit glpen ilumenn eiurepatr hrdemil Iſequutus ettbalhu noder'ind.lfi, Geüth ico, quodiusinlacmn ficultatem facitclüti remittere iuramentidi ꝛtutã:ſquiaqpicqpi oteſt etiam feeiperte ald. C.defideiufigimn m..lib.x Sedtamenier is opin, quia ioramerit ditores Seo.&ſtiwii arioneDeogugſu eſt quid ſpirimnlouit ctionẽ licorũ Iiyit rlo Andincmami turiniſtoter. Nmte uiain rebus piimiie rub. in iunamãio ann on autẽ äipoltolin Iinrroduciurrflote 1 remillio,quam tan 5 148 5p5 de nureiurando. 5os uino, ut habetur Geneſ. cap. X X α v. iuncto c. ſunt quidam. xxv. q. i.& tamen per partem oteſt.c.tuis.ʒ de teſti.ut hic firmat Felin.& habetur in tract. de pot. eccleſ. quæſt. lv. circa fin.& ad hoc faciunt quæ dixi in J. iiij.5. Cato. in iij.q. Bart. ff.de uerb. oblig. ubi probaui ꝙ per pactum quo quis renunciat omnibus ex ceptionibus, cenſetur etiam renunciare exce ptioni inhabilitatis perſonæ:& tamen ſtatu- tum generale tollens omnes exceptiones, de iſta non intelligitur in propoſito:fergo appa ret, quòd ſi pars uerè iuramentũ nõ remiiit, cõueniens efficitur periurus, licet ſtatutum remittat: unde tanquam inducens peccatũ, non debet ualere.& iſtam partem tenet Ant. Abb.& Imol.hic, Paul. de Caſt. Corn,& alij in d.authen. ſacramenta pub. cum concord. per Iaſ.d..fi. ff. qui ſatiſd. cog. Alex. conſ. lix. ini. Recipit iſta concluſio aliquam declara tionem, de qua per Bart. in l. omnes populi. in ij.quæſt. ii. q. princip. ff. de iuſt.& iur. ut non procedat quando ſtatutum indirectè de iuramento diſponeret, ut quia non interue- niente certa ſolennitate præſumeret dolum, uel metũ, uel ſimulationem:poteſt enim lex ciuilis hoc facere. arg.l.fi.ĩ de non nume. pec. & cum Bar. tranſeunt communiter Doct. in d. I.omnes populi.& idem tenet Flor. Butr. Abb.& Imolhic,& Paul, de Caſt. in d. l. fin. & ibi Iaſ.allegat aliquos cõcord.facit qᷓͥd no- tat Paul. de Caſt. conſil.lxi.notandum eſt. in 149 jj. uol. ubi dicit, tquòd ualet ſtatutum diſpo- nens ne inſtrumento cõtinenti iuramentum detur aliqua fides, niſi certa ſolennitas inter- uenerit:non enim diſponitur ſuper iuramen to, ſed ſuper inſtrumento contractus, licet in conſequentiam effectus iuramenti extin- guatur, ex quo iuramento non probatur, quod eſt notabile.Intelligitur tamen iſta de/ 10 20 30 claratio, quando præſumptio iſta eſſet fun- 40 data in aliqua ueriſimili cauſa, ut quia cõmu- niter minores in eo loco decipiuntur,& ſta- tutum per præſumptionem, quæ oritur à cõ- muniter accidentibus, ita induxit, ſecundum Abb.& But. hic:alioquin per indirectum ſta tutum daret occaſionem periurijs. Sed iſta dicta habent aliquas difficultates. Prima eſt, aut requirimus quòd præſumptio fraudis uel metus ſit talis, quæ à iure approbata ſit, ut eſt ea quæ prouenit àcommuniter accidenti bus,& iſto caſu ſtatutũ nihil operaret᷑, quia etiam ſine eo ſtaretur tali præſumptioni.gl.l. neq; natales. C. de probat. aut requirimus de alia præſumptione quæ non transferat onus probandi ex ſui natura, ſed ſit leuior, ſed ta- men ueriſimilis,& tunc ſtatutum multũ ope raretur.& ita uidet᷑ intelligendus Bart. quod etiam apparet ex exemplo relato per Paul. de Caſt.in d.auth.ſacramẽta. dum poſuit exem- 50 plũ in ſtatuto dicente, quòd ubi defacili poſ- 6o ſet haberi curator, ſi nõ eſſet adhibitus, quòd cõtrahens cum minore præſumat᷑ dolo eum induxiſſe:iſta enim præſumptio doli circun- ſcripto ſtatuto de iure cõmuni non eſſet ſuf- ficiens.Puto itaq; ſufficere quamcunqʒ con- iecturã habentem aliquem colorem, ad hoc ut ſtatutũ procedat. Secunda eſt, nunquid ſi ſtatutũ ſpecialiter& pręciſe nõ dicat quòd præſumatur fraus, ſed tantummodo genera- liter annullet iuramentũ, ualeat, dato quòd ratio ſtatuti alia nõ ſit, q́; pręſumptio fraudis. Et cõmunis concluſio eſt, ꝙ idẽ operat᷑ ratio nõ expreſſa in ſtatuto, quæ tamẽ ſola poteſt aſsignari, ac ſi expreſſa eſſet, ſecundum gl. in l. quãuis. ubi Doct. C. de fideicõ.& ideo uide retur quòd ſtatuta annullantia contractus iu ratos cum minorib.& ſimilib.initos, debeant ualere, tanquã habeãt iſtam tacitã rationem, quòd præſumant per fraudem celebratos. Et facit ſimile quod adducit hic Abb. de contra- hente cum eo cui bonis fuit per iudicẽ interdi ctũ:q;uis enim iuramentũ accedat, non tenet cõ ractus, ut eſt cõmunis opin. in l. is cui bo- nis. ff. de uerb. obli. Et ratio eſt, quia iudex in terdicendo adminiſtrationẽ bonorũ prodi- go, uidet᷑ ex iuſta cauſa præſumere fraudem cum eo cõtrahentium, ut hic per Abb. cuius uerba nõ ſunt reſtringẽda, quãdo iudex prę- ciſe in interdicto keetüſer mẽtionẽ huius prę- ſumptionis, ſeu aſsignaſſet ſimilẽ rationẽ.& ſic poſſet ſaluari opinio Bald. Salic. Raph. in d.auth, ſacramẽta. quã etiã ſequit᷑ Flor. hic,& Anch. in repet, d. c. canonũ.& in alijs locis, quos referũt hic Doct.& etiã moder.in d. l. fi. Sed tamẽ iſta ſaluatio nõ eſt de mẽte cõmuni ſcribentiũ:unde dic, iꝙ quando ſtatuta de di- recto tollũt iuramentũ, nihil præſumendum eſt pro ſtatuẽtibus, ex quo uerba de directo oſtendũt ꝙ uoluerũt conſtituere ſuper eo, in quo nõ habẽt facultatẽ. Sed qñ per indirectũ loquunt᷑, inducendo præſumptionẽ fraudis uel metus, ſi cõiectura ſit ueriſimilis, pro ſta- tuentib. præſumendũ eſt,& ſtatutũ tenebit. Et per hoc tollit᷑ argumentũ quorundã tenẽ- tium cõtra Bart.quia ſi ſtatuentes directè nõ poſſunt de iuramẽto diſponere, neq; per indi rectũ deberentpoſſe.c.quãto. de priuil. Nam reſpondeo, ꝙ cùm præſumptio ſit ꝙ ſtatuen tes fuerint uiri probi& honeſti, pręſumit᷑ eos in caſu licito cõſtituiſſe, dato ꝙ directè nõ po tuiſſent.c.niſi eſſent ubi Abb.not.j de præb. Et ideo infero ad ſtatutũ diſponẽs auth.ſacra mẽta pub.nõ uendicare ſibi locũ quò minus ſi minor ſitlæſus, reſtituat᷑ in integrũ, ꝙ iſtud ſtatutũ de iure ualeat, cùm de directo nõ tol- lat iuramentũ. Sed limitate, ut uidelicet non habeat locũ quantũ ſit reſpectu reſtitutionis in integrũ:& eſt fundatũ ueriſimili ratione, quia nõ eſt credendũ ꝙ iſte pubes cõtrahens cogitauerit ꝙ beneficiũ reſtitutionis ſibi cõ- peteret, nõ debet ergo intelligi illi beneficio renunciatũ.l.fi.in prin. ad municip.& ſic per tale ſtatutũ uidet approbata opinio Dyni in quodã conſil.quam etiã ſequit᷑ Ant.de Butr. cum multis alijs concord.quos referunt mo der.in d.auth. ſacramẽta. Et licet cõtra Dyn. uideat᷑ magis cõmunis opinio, tamen ſtante tali ſtatuto indubitãter eſſet ſeruanda. Ter tia difficultas eſt, quia Anto.& Abb. hic uo- lũt, ꝙ ad hoc utſtatutũ præſumẽs dolũ in iu- Yyyy 2 150 ———ö 5⁰7 ramento ualeat, neceſſaria ſit aliqua probabi lis cõiectura, ut quia in eo loco ſolerẽt mino- res cõmuniter decipi:an ei qui dicet iuramen tũ nullũ, incũbet onus probãdi iſtã cõſuetu- dinẽ ꝙ minores deciperent? Et uidet ꝙ ſic, quia fundamentũ intẽtionis iſtius eſt ſtatutũ, quod nõ tenet niſi illa qualitas ſit uera: fergo fundãti ſe ex ſtatuto, incũbet onus probãdi, ut habet᷑ in c.i.de homic.in vi.per Matheſ.in ſing. xix. Felin. in c. i. in pen. col. j de re iud.& iſtud in terminis tenet Abb. cõſ.lxxi. in pen. col.in i, ubi cùm diſponere circa iuramẽtum nõ ſit in mera facultate ſtatuentiũ, nõ credit uerbis eorũ enũciatiuis, ſed debet probari ex 153 trinſecus cauſa ſtatuti. Sed mihi uidet᷑ durũ, ꝙ cuilibet iuuãti ſe ex hoc ſtatuto, incũbat o- nus probãndi: unde potius putarẽ cõtrariũ, ex quo etiam lex canonica debet præſumere pro ſtatuẽtib.arg.d.c.niſi eſſent.ubi caſus eſt cõtra Abb. ſi benè conſideret᷑: unde eius di- ctũ poteſt procedere in caſu ſuo, in quo ſta- tuentes dixerũt, ꝙ in tali cõtractu fingat᷑ do- lus:cum em̃ fictio ſit in his quæ ſunt côtra ue ritatẽ, ex eo uerbo apparuit ꝙ uoluerũt diſpo nere in caſu illicito, unde tunc pro eis nõ eſt præſumendum. Quarta difficultas eſt, da- to ꝙ ſtatutũ præſumat fraudem ex legitima cauſa,& cõſequẽter annullet iuramentũ, ꝗd ſi conſtet in eo cõtractu nullã fraudẽ interue 154 niſſe: Et Abb. dicit, ſiq ſi conſtet per cõfeſsio- 152 nem partis legitimè factã non eſſe fraudẽ, ꝙ tũc iuramentũ ſeruabit᷑: qᷓuis enim ſtatutum Alciati in c. cum contingat. 20 30 præſumat fraudẽ,& ſit talis pręſumptio iuris & de iure, tamẽ admittit probationè in cõtra riũ, per cõfeſsionẽ, ut per Innoc. in c. pleriq;. ĩde immu.eccleſ.ldẽ poſſet dici quãdo noto- riè cõſtaret de nulla fraude, ut habet᷑ in ſimili ꝑper Innoc.& Abb. in c. fraternitatis. de frigi. & malef.Sed dubiũ cõſiſtit, an idẽ ſit quando aliter poſſet probari nõ ſubeſſe fraudem. Et 40 Abb.ſentit ꝙ tunc in foro cõtentioſo,&ſic ci uili, eſſet ſeruandũ ſtatutũ,& attenderet talis præſumprtio. Credo tamẽ ꝙ poſſet conſuli ei qui recepit iuramentũ, per uiam denũciatio- nis euãgelicæ, ſi poſſet probare nullã fraudẽ interueniſſe,& iurantem habere ex hoc con ſcientiã læſam, ſecundũ not. per Bar. in extra uag.ad reprimendũ.in uerbo, ad denũciatio- nem.& dixi poſt alios in c, nouit. 5ů de iudi. Quinta difficultas eſt, quid ſi ſtatutũ nihil dicat de iuramẽto, ſed ſimpliciter dicat, quòd cõtractus factus ſine tali ſolẽnitate, pręſumat per dolũ factus,& ſit nullus: an ſt iuramentũ accedat, cõtractus ualebit? Et aliqui moderni hic tenẽt quòd ualebit:quia q́;uis contractus per dolũ factus nõ confirmet᷑ iuramẽto, ut in hoc tex. tamẽ iſtud debet intelligi in dolo ue- ro, nõ aũt in dolo præſumpto, proutin termi nis iſtius quæſtionis: quia in materia iuramẽ ti tanq́; ſpirituali nõ attẽdimus iſtas præſum- ptiones legũ uel ſtatutorũ, ſecundũ Io. And, in c. is qui fidẽ, de ſponſ. Sed ſiiſta ratio eſſet uera, confunderet᷑ tota hæc prima declaratio Poſita per Bart. in d. l.omnes populi. quæ eſt 155 cõmuniter approbata. Vnde reſpõde, ſquod 50 60 imò in foro tam canonico ch ciuili, debet attẽ di iſta præſumptio legis, quãdo eſt veriſimi. lis, uts declarauimus: quia præſumptio le— habet pro ueritate l. fin. ff. de prob. Eſt h uerũ quòd per denũciationẽ euangelicã f ſet ſuccurri huic qui recepit iuramentũ Ade beret recipiẽs probare ꝙ non ſubeſſetfraus aliàs nõ obtineret, ex quo reus qui ſequüprg ſumptionẽ legis, nõ uidet᷑ habere cõſcienti læſam, niſi aliter probet᷑, per ſupradicta,& di xi in c.nouit.s de iudi.& ita declarat᷑ qd not. lo. And. in d.c. is quifidẽ. Sed fortius, quo imò cõtractus ualeat, facit, quia cùm ſtatutũ nõ loquat᷑ de iuramẽto, nõ uidet᷑ quòd debe- at intelligi in tali caſu.arg.gl.d.auth. ſacramẽ ta pub.fubi diſpoſitio legis generaliter prohi ¹56 bens minores ſine certa ſolennitate alienare, de qua in l.i.ff,de reb, eo. nõ habet locũ in alie natione iurata. Et ideo dicithic lo, de Imola, quòd ſi ſtatutũ generaliter aliꝗd prohibeat, nõ trahet᷑ ad caſum iuratũ: fquia ſtatutũ gene 557 rale debet declarari ſecundũ ius cõmune.ſi ſerui.C.de noxal.& idẽ tenet Alex. in uarijs conſilijs,& maximè in conſ. cxxv. in pen. col, in i.ubi adducit rationẽ:quia cùm de iure cõ- muni fortior ſit actus iuratus q́ᷓ; nõ iuratus, ut probat᷑ in hoc tex.& in l.cum patrẽ. filius matrẽ. f. de leg.ij. lex ſimpliciter prohibẽs a- ctũ, nõ debet intelligi de iurato. adducit etiã gl.in c.cum nõ deceat.de elect.in vi. quæ pro bat᷑ per text.in c.cõſtitutus.de reſcript.& idẽ etiã tenet conſ.xxxviij.in iij.Sed tamẽ aduer- tẽdũ eſt ad hoc fundamentũ, q́d nõ eſt uerũ, neq; communiter approbatũ in terminis no- ſtris. Nam in primis Jacob. de Beluil.in d. q. & lo. And.in d. addit. ad Spec.tit. de ſent.5,ut aũt.nõ conſiderãt quòd ſtatutũ præciſeffece- rit mentionẽ de iuramẽto, ſed loquunt᷑ in ca- ſu quo ſtatutũ generaliter prohibebat. Idem etiã uoluit Bal.hic in iij.col. ubi ponit exem/ plũ, quãdo ſtatutũ diceret, ne fragilitate na/ turæ mulieres decipiant᷑, mandamusne con- tractus eorũ ualeãt ſine conſilio propinquo⸗ rum:qᷓʒuis enim iuramentũ intercedat, nõ ua lebit:qd intellige, quãdo ſtatutũ ultraproce- dit præſumẽdo fraudẽ, aliter dictũ Bal.non procederet, per tex. in d. auth. ſacramẽta. ubi pubes contrahẽs ſine curatore vütniminu obligat᷑:ð& tãgit Feli.in c.ij.de maiorcolobe. Sed ex hoc exẽplo ſatis apparet, quòd Ba G nõ conſiderauit quòd fieret expreſſa mentio iuramẽti:qᷓd apparet etiã ex quibuſdã alijs ex emplis, ad hãc declarationẽ per eum relatis. Idẽ etiã tenet Abb.hicin ſua doctri,poſt But. ubi diſtinguit, nõ habito reſpectu an ljau prohibeat iuramentũ, utpatet in uer prim. caſu.ſed ſolũ an ſit iuſta cauſa iſtius præſum⸗ ptionis. Et idẽ eſt etiã de mẽte cæteroru n, bentiũ hic, maximè dum cõfutãt opiParun ſtinguẽtis an lex dirigat uerba in Perſones 1 ius opinio, ſtante hoc fundamẽto lex. bbat culdubio eſſet falſa,& tamẽ Dd. nõ repro 84 eam per id fundamentũ, imo ſerihend 3 mo illud facitpręterAlex Et ratio lmo 0 facit in cõtrariũ:nam imò loquit᷑ in caln 4 3 508 gdeliter eum 4 opſtat ratio/ unqy lottioij llbicus:quialt gbieionis ellet unc ceſſaretii rato, ded in ca ſumpta fraus, nctus ſitiuratu am nõ deceat xiiculo. Pręte ü aliquid cõc nrderogariac bopars iuram cebet omia ex ſonẽ faciant.c ded iſta ratio c baſtatuti ſunt. verilicat quis probatur exne penul col.de fi preb eo tit. E qpalem regul qhœis ſtatuente uamẽ ſtatutũ ſij morũfundato: ratione natura bublicæutilita etiuramentũ auiain hacpar batü iuxtad.c. genti de for. co blccautilitas ei utdeclaraui 3. mentionẽ de ſt ſaraio utilitati relſteret perſc beccatut dix It ghs eninge decöſti 8 lh litiſte s-nv col ſitireduldu Raddeanent e direcc ber hoc quis re 0 nd d. un C. ſt. c actus iuratsqjriina tex Slinl cumait plexſimplicterguüi telligi de iuraoadäunt leceat declettiniigen cõſtitutus cerccyi xiiij in ii dedumitn undamentä aqdnöchnn er approbatũinteminn imis lacob de Belulg- cſt c cer äcql⸗ xi exdng ao hoc Cölt 8 R tamne(ler falſaer nͦli 9 nd⸗menl hruol, „„716 1 prgrer. dhxqui . amn im 15.n 159 5 de iureiurando. z18 ſtatuentes nõ pręſumũt dolũ, ſed generaliter diſponũt,& diſpoſitio nõ teneret ſi intellige- retur de iuramento. Vt ergo ſtatutũ declaret᷑ ſecundũ ius cõmune, interpretabimur ꝙ de actu iurato nõ intellexerit, arg. d. I. ſi ſerui.ſe/ cus ergo tacitè innuit eſſe, quãdo de iure ſta- tutũ poſſet etiã de caſu iurato intelligi, prout eſt quãdo præſumit fraudẽ. Et iſta proculdu- bio fuit mens Imol. quæ colligit᷑ ex eius argu mẽto, facto per d. auth. ſacramẽta. licet Alex. fideliter eum nõ retulerit in d. conſilio. Nõ obſtat ratio Alex. dum dicit, ꝙ actus iuratus tanq́; fortior in dubio nõ debet intelligi pro- hibitus:quia iſtud ꝓcederet quãdo ratio pro- hibitionis eſſet, quia actus eſſet debilis: nam tunc ceſſaret in actu potentiori, ſicut eſt in iu rato. Sed in caſu noſtro ratio ſtatuti eſt præ- ſumpta fraus, quæ æqualiter habet locũ ſiue actus ſit iuratus, ſiue nõ. Nec obſt. gl. in d. c. cum nõ deceat. quia reſpõde ut s dixi in alio articulo. Prętereafquãdo ad poſtulationẽ par tis aliquid cõceditur, tũc uerũ eſt ꝙ nõ cenſe tur derogari actui iurato. Ratio eſt, ꝗa tacen- do pars iuramentũ, dicit᷑ ſubrepſiſſe, ex quo debet omia exponere quæ difficiliorẽ cõceſ- ſionẽ faciant.c. cęterũ. c. ad aures. de reſcript. Sed iſta ratio ceſſat in caſu noſtro, in quo uer ba ſtatuti ſunt generalia:& ratio ſtatuti etiam uerificat᷑ qᷓuis actus ſit iuratus,& iſtud ſatis probatur ex not.per Lap.& Domin. in c.i. in penul. col. de fil. presbyt. in vi.& in c. ei cui. de præb. eo. tit. Et ex his dictis ad prędictã prin cipalem regulam infert᷑ ſecũda declaratio, ut quis ſtatuentes nihil dixerint de iuramẽto, ſi tamẽ ſtatutũ ſit prohibitoriũ ratione bonorũ morũ fundatorũ ſuper colorata& ineuitabili ratione naturali, uel ſit prohibitoriũ ratione publicæ utilitatis principaliter, ꝙ cenſebunt etiã iuramentũ annullaſſe,& ualebit ſtatutũ: quia in hac parte uidet᷑ à lege canonica appro batũ, iuxta d. c. nõ eſt obligatoriũ.& c. ſi dili- genti.de for.comp. qᷓd intellige quãdo illa pu blica utilitas eſt probabilis& ueriſimilis, pro ut declaraui s in ij.caſu principali, dum feci mentionẽ de ſtatutis, in quib. aſſignat expreſ ſa ratio utilitatis publicę. Idem quãdo ſtatutũ reſiſteret perſonę ne cõtraheret, quia iurãdo peccat, ut s dixi poſt Bart.& fatet᷑ iſtud etiam Ant.quãdo peccat,& ad hoc cognoſcendum remittit ſe ad not.in c.nam concupiſcentiã. 5 de cõſtit.& iſtud etiã tenet Franc. de Curt. cõ ſil. lxvi.in v. col. Tertia ſit decſaratio ad præ- dictã regulã, ut ſi ſtatutũ imponat pœnã reci- piẽti iuramentũ, talis pęna ſit exigibilis: quia iſtud de directo nõ infringit iuramentũ, nec per hoc quis reddit᷑ periurus, ſed potius facit ꝙ quilibet abſtineat à iuramento.& iſtud eſt cõforme legi euãgelicæ, quæ mãdat ut nemo iuret.c.etſi Chriſtus.S. eo. Nec obſt. qᷓd not. Io. And. in c. ſtatutũ. de hæret, in vi. ubi dicit nõ ualere ſtatutũ imponẽs pœnã cõtrahenti matrimoniũ, quia de iure diuino eſt ut matri monia ſint libera. Sed lex diuina nõ permit tit liberè iuramentũ, imò abhorret,& mãdat ne iuret᷑.& ita tenet Imol. hĩc, col. xlviij.& ſe- quit᷑ Cor.in d.auth.ſacramẽta. pen. char. uerſ. quarto fallit.licet contrariũ tenuerit Ant, de But. Sed prędicta opi. mihi magis placet, niſi quãdo ſtatutũ imponeret pœnã utentitali in ſtrumẽto: nã ſi quis eo uteret᷑ propter contra ctum, incideret in pœnã, pers dicta: ſed ſiute retur propter iuramentũ, uideret᷑ ꝙ nõ incide ret, quia bene hoc infringeret iuramentũ q́d ſemel emanauit,& præſtaret anſam periurã- di:unde tali caſu ſecundũ Imolxæ opi. d. auth. poſſet ꝓcedere. Et ex hac diſtinctione infert᷑, ſꝙ nõ ualet ſtatutũ annullãs iuramẽtũ,& im ponens pœnã aduocato allegãti dictũ ſtatutũ nõualere, uel iudici ſecundũ dictũ ſtatutũ nõ iudicãti, prout eſt in aliquib. locis: nã iſtudeſt dare cauſam periurijs. Secus ſiimponeret pę nam aà principio ne iuramentũ præſtaret᷑: hic enim non ſubeſt tale periculũ, ut dixi,& etiã aliquid tangã j in vi. declaratione. Et pro præ dicta opin. fa. qd not. Raph. Fulg. in d. auth. ſacramenta. ubi concludit, quòd ſi ſtatutũ di- ceret, nullus contrahat cum minore, etiam ſi iurauerit,& ſi quis cõtrafecerit, omne ius de uoluat᷑ in fiſcũ, ꝙ ualet tale ſtatutũ,& pœna habebit locũ:& puto ꝙ dicat ueritatẽ, ex quo ſtatutũ à principio prohibet ne iuret᷑. Secus ſi poſtquã eſſet iuratũ, induceret aliquid, per qd non obſeruaret᷑.& hãc opi. etiã tenet Bal. hic, ꝑper text. in§. ꝗa uerò ueriſimile. in auth. de nõ alien. ubi etiã tenet ſtatutũ, quo impo- nit᷑ certa groſſa gabella, qua nõ ſoluta contra ctus ſit nullus: nam per indirectũ euacuabit᷑ uis iuramẽti. Quarta declaratio eſt, ꝙ ſi ſta- tutã tollit uires obligationis quæ ex iuramẽ- to cauſat᷑·, in partẽ ualeat: fquia ratio cur lex ciuilis nõ poſſit diſponere ſuper iuramento, eſt, quia ex eo quærit obligatio principaliter Deo.c. debitores.ᷣ eo. ſecundũ Hoſti. c. quẽ- admodũ.sᷓ eo.& ꝑ Ant. de But. Abb.& lmol. hic.Sed dato ꝙ ſtatutũ nõ poſsit eam tollere, tamẽ debet poſſe auferre eam obligationem quæ in conſequentiã quærit᷑ parti:& iſtud in telligit Ant.de But. procedere, quãdo lex in perfonã prohibiti uerba dirigit:nã tunc in du bio uidet᷑ uoluiſſe auferre uires iuramẽti, qua tenus ipſe uerſus partẽ obliget᷑,& ideo nõ o- rit᷑ obligatio ſecũdaria quęrẽda parti.& iſtud ꝙ poſsit lex auferre uires iuramenti quo ad partẽ, ultra Ant.& Abb. tenuit etiã Benedic. Capra hic, quẽ refert& ſequit᷑ Maria. Socin. cõſ.lxvi. col.pen.. in i. lib. Et ex hoc ſequit᷑ hic effectus, ꝙ in foro ciuili iſte qui recepit iura- mentũ, nõ habebit aliquã actionẽ,& exclude tur, licet ſibi poſsit cõſuli corã iudice eccleſia ſtico, ad cuius cognitionẽ pertinet executio promiſsionis factę Deo, ſecundũ Paul. Caſt. in repet.d.auth.& ibi Corn.in uerſ.tertio fal⸗ lit.& dicit Paul. quòd ſi ſtatutũ ſimpliciter an so nullet cõtractũ& iuramentũ, cenſebit᷑ annul laſſe quo ad dictã obligationẽ quærendã par ti. Et ſecũdũ hæc poſſunt etiã ſaluari opinio- nes tenentiũ ꝙ lex habeat uim apoſtolici,& faciunt quæ dixi in præcedẽti quæſt princip. 17) 3 160 161 —— ——,, — — — ——— — a Alciati in c. cum continęat. 3„ in ult.limitat.& ſic Paul.intelligit generalius quàm faciat Ant. de But. Contra hanc opin. tamẽ facit motiuũ Abb.hic, dum dixit quòd iuſiurandũ eſt de foro eccleſiaſtico, unde lai- ci de eo nõ poſsũt cognoſcere.c.tuã. de ord. cog c. ſi iudex laicus.j.de ſent. excõ. in vi. igit nec ſtatuere.I. nulli. C. de ſent. Et ideo cõclu dit, ꝙ ubi de ualiditate iuramẽti dubiũ eſt pro babile, ꝙ ſolus iudex eccleſiaſticus debet co- gnoſcere. In propoſito ergo uidet᷑, ꝙ quo ad ualiditatẽ obligationis ſecũdariæ quærendæ parti, ſtatutũ laicorũ non ſit attendendũ. Sed ego puto quòd imò etiã laici poſsint cogno- ſcere, per tex. in d. c. licet. ubi Paul. Pet. de An char.& Domin. not. eo. tit. in vi.& habet᷑ in c. fi.de for.comp.eo·tit.Et hoc quantũ ſit reſpe ctu obligationis quæ quærit᷑. Si uerò dubita- remus an iuramenũ eſſet licitũ uel illicitũ re- ſpectu Dei, uel quo ad forũ pœnitẽriale, tũc fateor ꝙ talis cognitio ſpectat ſolũ ad eccleſia ſticum habet etiã in c.cũ ſit generale..de fo. comp. Et ex hac declaratiõe infert᷑, ꝙ ualeret ſtatutũ mandans recipienti iuramentũ à mi- nore uel uidua, quòd illud relaxaret parti, iu xta c.i.ʒ.eod.& ualeret impoſitio pœnæ ſi id nõ faceret, pers dicta: nam tũc nõ cõtraueni- tur per hoc iuramento, ut dixit Fed. de Senis d.conſil. cclxxij. Nec obſt.ſi diceret᷑, ꝙ iſto modo poſſent ſtatuẽtes reducere effectus iu- ramẽti ad nihilũ: quia reſpõdeo, ſqꝙ dummo- do nõ inducat᷑ peccatũ, nõ habet lex canoni- ca de hoc ſe impedire: unde facta relaxatione per iuſſum ſtatuti, non inducit᷑ peccatũ,& ſic debet ſtatutũ ualere.Et iſto modo etiã poſsũt ſaluari contrarię opiniones:& ex hoc etiã in- tertur, ſ ꝙ poteſt ſtatutũ tollere pœnas indu- ctas propter periuriũ, in l. ſi quis maior. C. de trãſact.Etideo ſupplicãs Principi,& faciens mentionẽ de iuramẽto, nõ incideret in pœnã illius legis, ex quo princeps poteſt eas pęnas remittere,& ſupplicãs uidet᷑ uoluiſſe cõtraue nire modo licito, ſecundũ Card. conſ.xxv. in cauſa& quæſt. excellentiſſ.& ibi per moder. repet.in vij. not. Bene fateor ꝙ per hoc nõ ſe- quitur quin cõtraueniens ſit periurus, ſed ta- men nõ incidet in illas pœnas:& iſtud ſeruat practica, in qua uidemus ꝙ ex æquitate ſena- tus principũ eas pœnas plerunq; remittunt. Quinta declaratio eſt, fut licet ſtatuẽtes nõ poſsint tollere iuramentũ, poſſunt tamen ali quo modo limitare, puta differendo execu- tionem:differens enim, per hoc non uidetur trãſgredi.c.nõ eſt.de uoto. Domin.c.ij.de re- nunc. Et ideo ſi aliquis promiſerit tibi centũ, & iurauerit, poteſt princeps,& cõſequenter etiã ſtatuẽtes, cõcedere illi dilationẽ,& ualet cõceſsio dilationis, dato ꝙ nõ ſit facta mẽtio aliqua iuramẽti, ex quo per hoc nõ frangitur ꝓmiſſio ipſa iurata.ſecus ſi tolleret᷑.arg.eorũ quæ not. Imol.& Dom. in c. fi.. fi. de cõſuet. in vi.& ita in terminis tenet Feli.in c.cõſtitu- tus.in iiij.col. de reſcrip. Sed ſi promiſerit da re intra certũ diẽ, tũc nõ ualeret ſaluus cõdu- ctus principis, quia iſtud nõ moderaret᷑ iura mentũ, ſed induceret periuriũ.& ita ſaluatu quod dixit Alex. conſil. ccv. uiſis his quæ 3 rantur.in fi.in ij. uol.& cõ ſil.xxxviij. in ij col in iij. Sed tamẽ ego in practica uidi quocd ſe⸗ natus cõcedit ſaluos cõductus etiã reſpectu debitorũ iuratorũ: quæ conceſsio ſi expreſſe de iuramẽto dicat, tenet, utarbitror, ratione executionis, quia poteſt princeps ſuſpẽdere executionẽ ad tẽpus, ſecundum l. uniuerſa. 10 quoties. C. de prec. Imp. offer.& q́d ibi habet per moder.& per Guid. Papæ quæſt. cix.& quæſt. ccccxx.& per Bal. nouel. in tract. dot. in xij.priuileg.vii. partis, in fi.& ſic nõpote- rit creditor hanc executionẽ habere, licetde- bitor ſit periurus. Puto tamẽ quod ſi epiſco- pus uideat ſubeſſe iuſtã cauſam dilationis, de beat etiã ipſe abſoluere& imitari factũ prin cipis, ex quo nõ tollitur iuramentũ, uts dixi, ſed differt᷑. pro quo in ſimili fa. ꝗd not. Io. de 20 Imol.& Domi.in d. c. ᷓ;uis. in ult. col.& Imo la c. quæ in eccleſiarũ. de cõſtit. Et ſic tollun tur quædã caut. moder. Brix. caut. lv. Sexta declaratio eſt, fut poſsit ſtatutũ remittereiu- ramentũ præſtandũ, licet nõ præſtitũ. perl. quæ ſub conditione.§. ſi quis ſub iuſiurandi. ff. de cond. inſtit. Et ratio eſt, quia anteq́; præ ſtetur, nulla obligatio eſt adhue quęſita Deo, nec aliquod ius ſpeciale in eſſe deductũ, meri tò lex ciuilis poteſt in tali caſu diſponere.& 30 facit qͥd not. Domin. de 8. Gemin. in c. q́uis. in pen.col.in uerſ.ſed quæritur. depact. in vi. ubi etiã Io.de Imol.& moder. Idem tenet laſ. in d.auth.ſacramẽta.in pen.col. quia facilius tolluntur concedenda quaàm cõceſſal.patre. ff. de his qui ſunt ſui uel alieni iur. Septima declaratio eſt, fut nõ procedat cõmunis con- cluſio quando ſtatutũ eſſet confirmatũ à Ro mano Pontifice: tunc enim haberetuimapo ſtolici, ex quo Rom, Pontifex tollit iuramen 40 tum. c. uenerabilem. ⁰ de elect. Contra hocta men facit ratio Abb. dum in iii.col. hic dicit 166 quòd nõ poteſt lex canonica in fauorempri- uatũ impedire obligationẽ quærendã Deo, per c. ad apoſtolicã. de regular.& c. quipoſt uotum. de regul.in vi.& melius in gl. inc. n eſt j. de uoto. Peli. c. i de conſtit. Nili reſpon- deas, ꝙ nõ poteſt ſine cauſa: ſecus ſi ſubſitiu⸗ ſta cauſa, ueluti in caſu iſtorũ ſtatutorũ quæ cõſuluerũt fragilitati iurantiũ. Et fortę ratio so Abb. nõ eſt uera, quia cõtra amplitudinẽ po- teſtatis Petro& ſucceſſorib. traditæ per Chri ſtum. Nõ eſt igitur recedendũ ab iſta declaa tiõe, quę tamẽ intelligi debet quãdo Põtifex ex certa ſciẽtia tale ſtatutũ approbaſſet,ſecus ſiſimpliciter. ſecund Alex. conſil:lixin 3 quo etiã per Card. cõſ.xliiij.in fi.& dicit 3 hĩc ꝙ nõ ſufficeret approhatio quæ fit wir cætera ſecundũ aliquos. Mouet᷑ Alex per— ctrinã Bar. in J. priuilegia. C. de factoiese so ubi generalis cõfirmatio nõ trahit ad Pevie gia inualida.& qd not. Bal.in lii ſt dehis 3 funt ſui. in l.i. C. de metr. Bery. ubi genera cõfirmatio priuilegiorũ nõ trahit ad iniu & illicita, Sed eſt aduertendũ:quia ſi Peniee reñ ltmer mand prin. delegato.ſnun ormadio bene iinepoteſtatis rmexinlabili eranſac.&A ler bapaignon clnoſtro,per iquũdo ſimpli erxqanõ appon legẽ ſatis uide prout not. Abb venerabili. de ca nequiadiuerſ Ethacit quia nõ mitio,q; utcõſi lcaexdefectup dauſtatutorũ ua tatalis confirm Rua debet intel quia nõ eſt uerit ſicetããeorã not tunt& ſibi fue: untjanõ eſtpre lispoſſetargui ret cuio notitiã r leditamẽ exue peorũ notitiã c lin confirmatic wperirent cont enim iſtud uerh num ſatis oſten, nis bontifexean t 8 confuluit Uxxiiij in iii. 1 danee taci ucant, iuram ione..ſiqui lodiulde Etratioelt quuma igatio eſtachueguß ſpecialein ellecetuii deſt in talicclu dipon dmin, ded,Cemini erſ.ſed querius epät mol.& moder. dentas- mẽta in pen col quift edenda quimcictfule nt ſui uelaleeniicr,& ut nõprocecatcimmi ſtatutũ eſſetconkimii te: tunc enim mbereur Rom Pontifextoltiwa dilem zdeckätonin Abb. duminiijcdtä tlexcmoniainfurr- obligationi qurnil ul. inn Anchud elic ideconſtudd l— 167 5¹3 atteſtet᷑ ſe uidiſſe dicta ſtatuta, uel feciſſe ea uideri, tũc tanq́; cõfirmatio ſit facta cum cau ſæ eognitione, cenſebit᷑ actus factus ex certa ſciẽtia, ut habet᷑ in l. ex uerbis. in fi. C. dedon. int. uir.& ux. per Bal.& moder. in l. legata ge neraliter. ff. de leg. i. Feli. in c. nõnulli. col. xx. uerſ.confirmat᷑.de reſcrip. Nec dicuntur iſta ſtatuta eſſe iniuſta, imò habent magnã æqui- tatẽ, licet nõ teneãt ex defectu poteſtatis, ꝗa laici nõ poſſunt diſponere de iuramento:& ideo cùm habeãt magnã æquitatẽ& nemini pręiudicẽt, uidet ꝙ debeat fieri fauorabilis in terpretatio, per quã tribuit᷑ facultas ſtatuenti bus,& cõtrahentes liberant᷑ à pœna periurij: hoc em̃ eſt merũ beneficiũ principis.l.fi. ff. de mand.prin. Et ſie nõ obſt. qd not. Spec.tit. de legato.õ. nunc oſtendendũ. uerſ. xviij. ubi cõfirmatio beneficij facta per eũ ex plenitu- dine poteſtatis, nõ cõfirmat nullitatẽ ſurgen tem ex inhabilitate perſonæ. ſequit᷑ Abb. c.i. de tranſac.& Aret. d. cõſil.viij. ꝗa ibi ueriſimi liter Papa ignorauit illũ defectũ, q́d nõ eſt in caſu noſtro, per s dicta. Idẽ etiã poſſet attenta ri quãdo ſimpliciter Papa ea ſtatuta cõfirmaſ ſet:ꝗa nõ apponẽdo eas clauſulas, ſic&perin de& ẽ. ſatis uidet᷑ ex certa ſciẽtia approbaſſe, prout not. Abb.antiq. Io. And.& Ant. in c. uenerabili.de cõfix.util. uel inutil.& probart᷑ in c.quia diuerſitatẽ.in prin. de cõceſſ. præb. Et facit, quia nõ uidet᷑ alia cauſa petita confir matio, qᷓ; ut cõfirmarentur ea quæ ſunt inua- lida ex defectu poteſtatis ſtatuentiũ, cũ reſpe ctu ſtatutorũ ualidorũ nõ eſſet multũ neceſſa ria talis confirmatio: unde ne uideatur ſuper flua, debet intelligi etiã de iſtis. Cõfirmatur, quia nõ eſt ueriſimile ꝙ Papa cõfirmaſſet, ni ſi certã eorũ notitiã habuiſſet, cũ in iure cõſi- ſtant,& ſibi fuerint exhibita: unde eorũ igno rantia nõ eſt probabilis.ci.de conſtit. in vi. a- ret cuio notitiã nõ haberet:ꝗᷓd nõ eſt ueriſimi le. Si tamẽ ex uerbiscõfirmationis appareret ꝙ eorũ notitiã certã nõ haberet, eſſet ſecus:ut ſi in confirmatione eſſent exceptuata ea quæ reperirent᷑ contra libertatẽ eccleſiaſticã: cùm enim iſtud uerbum, reperirent, ſonet in futu rum, ſatis oſtendit quòd tempore cõfirmatio nis Pontifex ea non uidit.& ita ſaluari poteſt quod conſuluit Aret. conſil.viij.& Alex. con ſil. xxviij. in iiij. Octaua declaratio eſt, iquia ſi ſtatuentes tacitam conditionẽ in contractu inducant, iuramentũ quod accedet illi cõtra- ctui eandem conditionẽ habebit.I. fin. C. de nõ num. pec.& facit d. fi. ff. ad municip. ubi iuramentũ recipit interpretationem, ſi res in eodem ſtatu remanſerit.I. fin. ff. qui ſatiſd. co gan. Et ideo ſi ſtatutum concedat indiſtinctẽ ceſsionẽ bonorũ debitori, ille qui iurauit ni- hilominus utetur beneficio ſtatuti,& iura- mentum habebit tacitam conditionẽ, niſi bo nis cedatur. c. Odoardus. j.de ſolut.& ita te- net Bald.in d. l. fin. ubi adducit multas condi- tiones quæ à lege in iuramentis ſubaudiunt᷑: & ideo donãs etiã appoſito iuramẽto, cenſet de iurciurando. 20 30 liâs poſſet argui imprudẽtiæ, qui id approba 40 50 60 514 appoſuiſſe conditionẽ reſolutiuam, niſi libe- ros habuerit, ſecũdũ l. ſi unq́;. C. de reuoc. do nat.& ita tenet Bar. in l. Titia.§. Imperator. in ult. uerbis.de leg.ij. Aret. cõſil.xxiiij. in i. du- bio. Nunquid autẽ d.l.ſi unꝗᷓʒ. poſsit renũcia ri, j dicã:& ads dicta fa. etiã qd not. Bal. in c. quæ in eccleſiarũ. in vi.col. S. de conſtit. ubi ſi uaſallus iurat facere dño debita ſeruitia, intel ligit᷑, donec uelit eſſe uaſallus,& ideo poteſt renũciare feudo,& iuramentũ nihil amplius operabitur.& fa.q̊ͥd not. Cald.in conſil.i.tit. de iureiur. Iaſ.in l. ſancimus. in ij. col. C. de te ſta.& qd not.in l. ſi quis maior. C. de tranſact. ſ& generaliter iuramentũ interpoſitũ ſuper contractu, recipit omnes cõditiones quas cõ tractus. c.quemadmodũ.5. eo.& ideo ſeruãs illas cõditiones nõ dicit᷑ periurus, quia uidet ſub ea cõditione iuraſſe. Dicit tamẽ Corn. iſta procedũt quãdo illa cõditio eſt introdu- cta in cõtractu ex ueriſimili mẽte iurãtis: ali- ter ſi eſſet ex ſola diſpoſitione legis, nõ ſtarer in foro animæ tali interpretationi, ſed uerita- ti. arg.c. ſignificaſti.i.de homici. c. à nobis. de ſent.excõ. Nona& ult, declaratio, fut poſ- ſit ſtatutũ annullare iuramentũ, quãdo tendit nõ ſolũ in damnũ iurantis, ſed etiã aliqualiter præiudicat tertio. arg, iſtius text.& ita tenuit Bal. inl. fi.õ. filijs aũt. C. de bon. quę lib. ꝑꝓ illũ tex.ubi nõ poteſt filius etiã cũ iuramẽto alie/ nare bona aduẽtitia, in quibus pater habet u- ſumfructũ, ꝗa patri præiudicaret᷑.& dicit ibi Bal.ꝙ filius nõ obligabit᷑, ita ꝙ ſi fiat ſui iuris, nõ tamẽ tenebit᷑, ex quo lex prohibuit ne ab- utatur ſubſtantia ſua,& ſic redegit eum adin ſtar prodigi:& cõmunis Lorclun eſt, ſquòd iuramentũ nõ ligat prodigũ, uthic per Abb. & habet᷑ in d.l. is cui bonis. Et pro hac opinio ne facit,tquia ubi iuramentũ alteri damnũ pa rit, lex ſimpliciter dicit nõ tenere, ſed repro- bat, ut hic apparet,& in d, c. ᷓ;uis. ergo debe- mus intelligere, quòd in totũ nõ teneat, alias exceptio poſita in text. nõ bene congrueret, contra not.in l. nam quod. õ. fi. de pen. leg.& in ſimili idem tenet gl.in c. ſi quispresbyterũ. in uerb. alienator.j. de reb. eccl. nõ alie.& iſtã partẽ cõſulendo ſecutus eſt Io.de Imol. con- ſil.i.in ij.col. Contrariũ tenet lIo. de Imol.ſibi cõtrarius hic:fquia cùm iuramentũ poſsit ſer uari ſine interitu ſalutis æternæ, debet ſerua- ri. Et in ſimili uidemus in uoto, ubi filiusfa- mil.ſi uouet Deo, tenet᷑ ſeruare, præterq́; ſi in patris præiudiciũ uergat, ut dicit Innoc. in c. ſcripturæ. J. de uoto. unde ubi factus erit ſui iuris, tenebit᷑ adimplere. Nec eſt uerũ quòd iſte redigat᷑ adinſtar prodigi, imò lex nõ poſ- ſet hoc præſumere in pręiudiciũ iuramẽti, ꝗa nõ eſt ueriſimile, per s dicta.& iſta opi. Imol. fuit etiam Iac.de Beluiſ.in d. diſputatione,& Ant. de But.& Abb. hic,& uidet᷑ cõmunior, & etiã uerior, ſecundũ diſpoſitionẽ iuris cõ- munis. Sed quid, ſtante ſtatuto prohibente filiumfam.ſe obligare ſine parabola patris, et obligationẽ annullante,& cõcedente patri ut poſſit obligationẽ cõdicere: Et uideret᷑ ꝙni- Yyyy 4 168 169 170 171 172 —————— „ Alciati in c. cum contingat. hilominus ſi iuramentũ acceſſerit, debeat ſer uari, ſicut dicimus in Macedoniano ſenatuſ- conſulto, cõtra qᷣd cõtrahens cũ iuramẽto, ta men obligat᷑.& ſicet Bar. dicat ꝙ poterit con dicere poſtqᷓ; ſoluerit, tamẽ illud dictũ nõ ui- detur uerũ, ut uidebimus in ſeq. caſu.& pro hac parte facit determinatio Iac.de Beluiſ. in d. diſput.& q́d in ſimili not. Aret. conſil. xxij. Alex.cõſil. xxix. in iij.& etiã quod not. Ant. Abb. Imol. hic reprobantes opin. Fed. de 8e 10 nis in d. conſil. cclxxij. Contrariũ puto, fquia cùm ſtatutã cõcedat patri ius condicendi in- ſtrumenti& obligationis, ſequitur ꝙ cõſide- rat tertij intereſſe, ex quo illi dat actionẽ.§. i. Inſtit.de actio. unde iuramentũ nõ tenet, per iſtũ tex.& in tali caſu nõ cõſiderat ſolũ inter- eſſe patris uiuẽtis:qᷓd apparet, quia nõ conce deret ſibi ius cõdicendi inſtrumenti, ſed ſim pliciter ſuſpenderet executionẽ donec pater uiuat:ſequit᷑ ergo quòd conſideret, quòd for tè filius ut ſatisfaciat creditori nocebit patri, ſecundũ l.i.ad Maced. Item intereſt patris ha bere filiũ non obnoxiũ æri alieno: cùm enim ſit in eius poteſtate, ſecundũ I. in ſuis. ff. deli- ber.& poſthu.& intereſt cuiuſq;, res quas in poteſtate habet, nõ eſſe alteri obnoxias, arg. J. iij.5. nũc de effectu. ff. de lib. leg. Item inter- eſt patris habere filiũ locupletẽ, arg.I pen. ff. de iur.codi. unde cùm ſtatutũ ſit fundatũ bo- na ratione, quia pręſumit damnũ patris, uide tur quòd iure nõ teneat, tanꝗ́; in præiudiciũ ipſius.& ita uidi ſeruari in practica,& in hoc caſu in effectu iuramentũ etiã tollitur per in- directũ, ſecundũ s dicta, fquia pater cõdicen do obligationẽ ſeu inſtrumentũ, in cõſequẽ- tiam liberat filiũ:& quo ad patrẽ res nõ habet difficultatẽ, ſed difficultas eſt reſpectu filij, in quo tamen magis inclino ſtatutũ eſſe ſer- uandum:S& licet ſtatutũ nõ loquatur præciſe de iuramento, tamen nõ refert, uts concluſi- 40 mus in prima declaratione, in fi. Nec obſt. quòd poſsit ſeruari ſine interitu ſalutis æter- nę, quia poteſt etiã ei cõuenire ſine tali interi tu, ex quo ſtatutũ eſt fundatũ bona ratione, quæ eſt ſufficiens ad annullationẽ iuramẽti, unde cõtraueniens nõ peccat. Tutius tamen putarẽ eſſe, iſto caſu petere abſolutionẽ, quæ erit cõcedenda, per s dicta, dum ſaluaui Fed. de Senis. Ex hac declaratione etiã infertur ad donationẽ, tnunquid poſsit reuocari per ſuperuenientiã filioꝶ, ſecundũ l. ſi unquam. C. de reuoc. don. dato qudd illi legi ſit renun ciatũ cum iuramento. In quo articulo Oldra. conſil. clxxiij. quidam. Io. And. in addit.Spe- cul.tit. de inſtr. edit.§. porrò. uerſ. hoc autẽ, te nuerũt quòd ſic, iſta ratione, quia diſpoſitio d. I. ſi unquã. eſt fundata etiam fauore filiorũ, unde iuramentũ patris nõ debet illis nocere, arg.ꝑen. C. ut in poſſ. leg. l. quod debonis. §. fin. ff adl. falcid.& ita tenuit Alber. de Rof. & Salic.in d.l. ſi unquam.& Vitalis in tract. clauſularũ.in rub. an poſsit renũciari. l. ſi un- quam& ita conſuluit Franc. de Cur. conſil ⸗.——. 8 ſuoi. Sed ſua opin.nõ eſt uera, nec cõmunis, 516 & contrariũ tenet Bar. Imol.Raph.] Titi Imperator. de leg. ij. Pet, de Anchar. An Butr. Imol.& Abb. in c. finj de donat.] hicin pen. char. Bal.& Fulg. in li. C. de inot. fic. donat. Ang. in§. igitur. in auth. ut cmde appell. cog. And. Sicul. in rep.l. cm acutiſsi/ mi, in iiij.& vi. col. C. de fideicõm.&inc Ra nutius.in viij.col.j.de teſta.& cſuluit Rom! conſil.xxvi.&ſentit Spec. ponendo formam renunciationis in Præallegato loco:& etiam Alex.cõſil.xxx. perſpectis. in iij.lib. Mouen- tur, quia ratio eius legiseſt fundara ſuper pre ſumpta uoluntate donantis, ſecũdum gliibit unde cùm dependeat à uoluntate ſua, potuit illi etiã ſine iuramẽto renũciari.l. ſi quis in cõ ſcribendo. C. de pact. Nec obſtat quòdſit etiã introducta in fauorem filiorũ, quia iſtud eſt falſum: nã nos uidemus quòd reuocatio- nes quæ fiunt in fauorẽ filiorũ, nõ reuocant totũ, ut ibi dicitur, ſed ſolùm debitũ bonorũ ſubſidiũ, tanq́; de eo donator nõ potuerit di- ſponere, ut apparet in l. i. C. de inoff. donat. ſi totas. eod. tit. Ergo apparet quòd nõ fuitha bitus reſpectus ad filios, qui in bonis perpa- trem alienatis nõ habẽt aliquod ius niſt reſpe ctu legitimæ: tunde pater, ſi uult, poteſt pro- digere bona ſua,& paciſci de illis quomodo- cunq;ʒ uoluerit, ſalua legitima. I. hæreditariũ. ubi Bar. ff.de bon. aut. iud. poſſ.& paria ſunt ſiue quis alienet eis exiſtẽtibus, uel in caſum quo exiſtent. l. ulianus uerũ. ff. de cõd. inde, Cõfirmatur iſta ſolutio ex uerbis d. l. ſiunq;. quæ expreſſe dñiũ donationis reuocatæ con fert in patrẽ, nõ filios:& ſic eius cõtemplatio ne ſolũ cenſet᷑ fieri reuocatio, unde& illi ac- quirit᷑.l.ſi defunctus.uerſ.quoꝶ cõmodo.C. de ſu.& legi.l.poſt legatũ.õ. amittere. ff. de his quib.ut indig.per Bar.I. fideicõmiſſa. 5.inter dum.de leg.iij.aliàs ſequeret᷑ ꝙ poſt requiſi- tionẽ pater nõ poſſet liberè de eis diſponere, quodeſt abſurdũ,& puto ꝙ caſus nõ habeat difficultatẽ, quicquid more ſuoper multam uerboſitatẽ dicat Franc. de Curt. in d. conſil. Bene fateor ꝙ ſtatutũ diſponens nõ poſſeil. li legi renũciari neq; per iuramentũ, ualeret, quia tũc uideretur cõſideraſſe fauorẽ filiorũ: ſed de iure cõmuni aliud eſt. Ex eadem de/ claratione infert᷑ etiãtad donationẽ ultralegi timũ modũ, quæ nõ ſit inſinuata, an cõfirme tur iuramento.Et cõmuniscõcluſio eſt quod ſic, quia iſta inſinuatio uidetur introductain fauorẽ donantis, ne de facili decipiat᷑: undeſi iuramentũ interuenerit, debet contractus te nere, per iſtũ tex.& ita tenet Io. Andi in tit de inſtr. edit. 5.porrò. in fin.&ſequitur Imol hic in chart.pen.& Abb. hic. Imol. in I. Modeſti- nus. ffide dona. Guid. Papæ quæſt, ccl.&³- lex. in J. nemo poteſt. in ij. q. Bar. ff. de leg.i.u- bi dicit ſe ita cõſuluiſſe,& uidiſſe multa conſi lia Dd. pro hac parte.& ita cõſuluit cõſil.iiſ cõſil.xij. conſ. exxv. in i. liij in tertio.& Aret, cõſil.ij.& xvij.& in iſtis locis Doct. diffuſe re . i cátrariũ adduci ſpondent ad rationes quæ in cõtrariũ tu 4.5. t. de mol, poſſent, Sed tu aduerte, quia cõmunis cbe 4 ll cv. citc⸗ enet Ant. hi bro,Aeſtder ureiur.& dic iauiderũt co pluribus cele jerent& iudi ſuluit in cõſil dlibi ſubſcrip pſidicãt, hęc limplicitern tam reſpectu tilimile eſt de celſaria ad ſu periurament omnimodog quiiure milit approbãt inh auth. ſacramẽ V cipali. Fort nuatio nõ uic ceu cötrahent quis cläm dor creditorid.& Ldata. C. de d mũſtatuta me liapud acta, ideo qpuis iun no debet firm 3 ů tex.& ea R luitdemm dpodinult dde paterſtult gi rcellbulh poicn baciſciceiluumn ualegiima r waut udpoſtèih eis exiſtèrbus udl alianus uerũ fcktili olutio exuetidlin iũ donationisteſocn ilios: d ſiceiuscomnt eri reuocatio, undedli ctus verſ.quoncomi ſt legatũ ſamineftt er Bar. fideicömihſt aliass ſequeres qpotmi oſſet liberedeetsdiyer ö,& putoq calussöh cquid more ſiope nit tFranc. de Cun iniis tarutũdiſponerri necper lunnennan ur cõſideraſſe kuoiii onialiodeſt Prciin tetiãtad donasoniune „. Kitatenel 25 178 179 ſio poſſet ꝓcedere quãdo cõtrahentes expreſ ſe iurãt ſe nõ cõtrauenturos donationi, occa- ſione nõ factę inſinuationis:ſed ſi ſimpliciter iurãt nõ cõtrauenire, uidet᷑ ſecus, ꝗa tũcnul⸗ litas donatiõis cauſat᷑ ex culpa donatarij, qui nõ curauit infra tẽpus à lege ſtatutũ facere eã inſinuari:unde promiſſio de nõ cõtrauenien do, nõ debet trahi ad annullitatẽ ſuperueniẽ- tem ex poſt facto propter culpã partis, nec de tali caſu uidet᷑ fuiſſe cogitatũ. arg. gl. per illũ tex.c.ad noſtrã.ij.5. eo.& iſtud firmat Fed. de Senis conſ.clxxxi.& Ang, cõſ. clxxviij. uiſis. in pen. col.& conſil.lviĩ.in fi.ubi dicit, ꝙ iſto caſu donãs qui cõtrauenit nõ dicit᷑ eſſe periu rus, quia allegãs defectũ inſinuationis nõ ue nit cõtra pactũ, ſed allegat negligẽtiã partis, Sideo ex tali cauſa ſuperueniète poteſt con- trauenire. arg.c.cũ inter P.de renũc.& iſtud etiã tenet Bal.& Ang.in l. illud. C. de ſacroſ. eccl. Ang.in. ſi quis pro eo. ff.de fide. Raph. Co.& Rom. in l. Modeſtins, de ſol. Rom. cõſ. xij. Paul. Caſt. cõſ. c. uiſa quadã ſeriptura.& cõſil.cv.circa bona quæ fuerũt, in iij. col. Idẽ tenet Ant. hic in viij. caſu,& Imol. in vij. mẽ- bro,& eſt de mẽte Cald. in cõſil.ij. ſub. rub. de iureiur.& dicũt moder.repet. in d.l. nemo. ita uiderũt conſiliũ Card. Alex. ſubſcriptũ à pluribus celeberrimis Doct.& ꝙ ipſi ita cõſu lerent& iudicarẽt,& eſt uerũ ꝙ Card. ita cõ- ſuluit in cõſil.Ixvi. intra cõſilia Frãc. de Curt. S&ibi ſubſcripſerũt multi.Sed tamẽ quicquid ipſi dicãt, hęc ratio nõ eſt cõcludens: ꝗa iurãs ſimpliciter nõ cõtrauenire, debet intelligi e- tiam reſpectu nõ factę inſinuationis:quia ue riſimile eſt de ea cogitatũ eſſe, ex quo erat ne ceſſaria ad ſuſtentationẽ actus, maximè cùm per iuramentũ cenſeat̃ in genere cogitatũ de omni modo per quẽ contractus poſſet tolli.l. qui iure militari.ff. de teſt. mil. Hanc rationẽ approbãt in hac materia cõmuniter Dd. in d. auth.ſacramẽta.& ibi per Iaſ.in iij.limit.prin cipali. Fortius uidet᷑ mihi urgere, quia inſi nuatio nõ uidet᷑ ſimpliciter introducta reſpe ctu cõtrahentiũ, ſed etiam reſpectu alioꝶ, ne quis clàm donaret,& deinde cõtraheret cum creditorib.& ſic eos deciperet.l.donatio ſiue. L. data. C. de dona,& ideo uidemus ꝙ ut pluri mũ ſtatuta mãdant eas publicari uel regiſtra- ri apud acta, ſolũmodo propter iſtũ finem:& ideo qᷓ;uis iuramentũ interueniat, cõtractus nõ debet firmari, ꝗa in præiudiciũ tertij, per iſtã tex.& ea quæ s dicta ſunt in hac declara- tione. Vnde cõcludo, ꝙ de iure cõmuni tene bitur iurãs ſeruare iuramentũ.c.cũ ueniſſent in fi.ubi Antj. de inſtit. Sedtquo ad credito⸗ res etiã poſteriores, propter defectũ ſolenni- tatis donatio erit nulla,& poterũt ipſi à dona- tario bona reuocare, ſi allegent aliqd pręiudi ciũ,puta quia ipſi neſcientes donationẽ factã cõtraxiſſent,& donãs nõ ſit ſoluẽdo. Et ſecũ- dum hãc diſtinctionẽ poterũt ſaluari opinio-/ nes,& licet moder. repet. in d. l. nemo. faciãt quędam argumẽta cõtra cõmunẽ opin. tamẽ ſunt leuia,& illis reſpõdi in uoce,& etiãpatet reſpõſio ex not. hĩc per Imol. in pen. chart.& de iureiurando. 518 ad hãc diſtinctionẽ fa. qᷣd cõſuluit Aret. cõſil. 137. in i. dubio. Subſequẽter quærit Abb, Si quis in inſtrumẽto iurauit, an poſſit deinde di cere cõtractũ eſſe ſimulatũ.& cõſiderat ſex ca ſus, ut hĩc per eum. Et in hac materia ſciendũ eſt teſſe duplex iuramentũ: aliud em̃ eſt aſſer tiuũ, cũ quis iurat om̃ia cõtenta in inſtrumen to, eſſe uera: aliud promiſſiuũ, cũ quis ſimpli citer iurat nõ cõtrauenire inſtrumẽto. Videa mus circa primũ, quãdo quis iurat omia con 10 tenta in inſtrumẽto eſſe uera. Et cõmunis cõ cluſio eſt, ꝙ ſtante taliiuramẽto non admitte retur probatio ſimulationis: quia ille qui uel let probare ſimulationẽ, ueniret cõtra ꝓpriũ 180 iuramentã, unde nõ eſſet audiẽdus, tanꝗᷓ alle gans turpitudinẽ ſuã, ut habet᷑ in c, inter dile- ctos. de don.& per Bar, in l. iuſturandũ qd ex cõuentione,§. procurator. ff.de iureiur.& ita Anto.& Abb. nic,& Imol. in c, ad noſtrã. j. de emp.& uend. Imol. Alex. Aret. Iaſ.& moder. 20 in l. nemo poteſt. in iiij. q. Bar. ff. de leg. i. Imo- la& Alex. in l. Seius. ff. ad l. falc. Paul, Caſt. in l. ab emptione, ff. de pac. cũ cõcord. per Soci. conſ.clv. in ult, col. Cõtrariũ in hoc pũcto te net Imol.hic in vij. mẽbro princip. ad fin. Mo uetur bona ratione, per quã tollunt᷑ argumẽ- ta Doct.t Nam clarũ eſt ꝙ pars poteſt remitte 1e iuramentũ parti.c.i.ã. eod. c.ij. ubi not. j. de ſponſ.eodẽ modo debet poſſe remittere exce ptionẽ periurij.arg.c.trãslato..de cõſtit.ſed 30 quãdo cõtractus eſt ſimulatus, ſi iuret᷑ eſſe ue rum, uidet̃ parsremittere talẽexceptionẽ per iurij,& cõſequẽter deberet cõtradicẽs admit ti:uidet᷑ enim huiuſmodi fuiſſe mens partiũ, qui nõ obſtãte tali iuramẽto, uoluerũt cõtra- ctũ eſſe ſimulatũ.& iſtã rationẽ Imol.cõmen dat& ſequit᷑ Soci. conſ.xxvij.in vi. col.in iiij. ubi eam cõfirmat:quia talis remiſſio iuramẽ⸗ ti poteſt etiã tacitè fieri, ſecundũ Rom. in. ſti pul.hoc modo. in xi. col. ff. deuer. obl. Eandẽ 40 opin.etiã tenẽt repet, in d.l. nemo.& reſpon- dent ad rationẽ cõtrariã. Nam clarũ eſt ſcon- tractũ ſimulatũ eſſe nullũ,& ex eo nõ trãsfer ri aliquod dñium, ut declarat Bar, in l.poſt cõ tractũ.in ij.col.ff.de dona. Vnde poterit con traueniẽs intentare rei uendicationẽ,& ſi ex- cipiet᷑ de cõtractu, replicabit de ſimulatione, et erit audiẽdus:quia poteſt quis replicãdo al legare turpitudinẽ ſuã, ſecundũ Bart. in d.§. procurator. dum allegat l. de tutela. C. de in so integ. reſtit, et in pen. col. uerſ. quidam uendi dit.& idem tenet Abb.in c. cùm ſuper. de con ceſſ.præben. Sed iſta ratio non eſt generalis, quia nõ procedit quando in contractu nõ eſ- ſet deductum, niſi ius perſonale, Confirmo hanc opin.quæ uidet᷑ mihi uerior: iquia quan do actus eſt factus contra legẽ, tunc licitũ eſt contrauenire,& allegans propriam turpitu- dinem audit᷑, ſecundũ Bar. in I. poſt mortem. 60 ff. de adop. Bald. in l. nõ dubiũ. in ix. col. C. de ll. Abb.in d. c. cũ ſuper. cõtractus aũt ſimula⸗ tus eſt contra legẽ. l.i. ubi Bal. C. plus ual. ᷓd agi. Et pro hac opi.eſt ſumma æquitas: tquia licet iuramentũ habeat multa priuilegia ne ei cõtraueniat᷑, tamẽ iſtud beneficiũ nõ cõpetit 181 182 183 184 *. 2.. Alciaul in c.cum comtimgat.„ u periurio, quale eſt in caſu noſtro, unde tale ta. Mouet, quia tale iuramentũ eſt cõtra legẽ plhall— eriuriũ nullo pacto eſt adiuuandũ.. fi. C. de ergo nõ debet ualere. l. non dubiũ, C delli 8, lmulacind reb. cre.& fa. d not. Abb. j. in uerſ. nonus ca ancillã. C. de cõtrah, emp. Iſta ratio ns ſi ial necii 3 ſus.ubi poſt Butr.cõcludit, ꝙ qᷓuis quis iura- na, quia uts uidimus, regula hodie eſt f 4 nméror 2 uit cõtenta in cõtractu uẽditioniseſſe uera, et mentũ cõtra legẽ tenet, Præterq́; in caſih 2 cnli 4. 3 lillud eſſe uerum reipreciũ, tamẽ admittet᷑ ad latis. Vnde melius dic, ſ ꝙ iuramentũ nos 16 i quid f probandũ cõtrariũ, ſi alleget enormiſſimã læͤ ratur, niſi quatenus cõſenſus ſit præſtitus 5 189 douero nu ſionẽ, de qua ibi dicã.& iſtam opin. etiã tenet I. fi. per mod. in. ſancimus. ij. C. de teſta,& ed iepreciſea Fed.des enis conſil.ccc,. dico ſalua.nã in caſu in cõtractu ſimulato ſicut deficit conſenſus iebiloresiee ſuo erat tale iuramentũ,& tamẽ cõſuluit eſſe i0 ita etiã uidet᷑ deficere in iuramẽto,& ideo ns entũ interu admittẽdũ eũ qui iurauitad docendũ de ſimu obligat.& iſtã rationẽ approbat Ant. de But ſmulatũoꝗo latione, dum tamen priuspetita ſit abſolutio, Abb.& Imol. hic: unde inferũt, quòd taliter ideo Libn ut per eum in practica, ꝗa nõ ſolẽt iudices re- iurãs licet ex iuramẽto nõ teneat᷑, quia abeo ohoc uellt cedere à cõmuni opi. Aduerte ad aliquas de- abeſt cõſenſus, debet tamẽ puniri aliquapœ ertiuo nõ alu claratiões. Prima eſt, ut à tali iuramẽto poſsit nitẽtia, quia aſſumit nomẽ Deiin uanũ, utha ilet rececen peti abſolutio, ut deinde cõtraueniat᷑, ſecũdũ betur xxi. q. iiij. c. qui ſacramento.& 3́d not, g nurf quãddo mol.in d.l. nemo poteſt. arg. not. per Bar. in inc. tua nos. 3. eo. Limitat᷑ prædicta cõôcluſio leindeexinle l. fi. C. de nõ nu. pec, ubi quàdo quis promiſit aliquib. modis. Primò, ſut nõprocedatquado i9e iſſet: nam tũ nõ cõtrauenire, poteſt tamẽ petere abſolutio ſimulatio interuenit ex parte utriuſq; ex cau ractu uero, nem,&ſi ſoluit, repetere. Et ratio in caſu Bar. 20 ſa iniuſta, ut quia partes ut fraudarẽt gabellã husualeret eſt, ꝗa faciẽs talẽ renunciationẽ& iurãs, facit finxerũt aliũ cõtractũ, q́; qui uerè agebat᷑: nã cörinenti, qul fub ſpe numeratiõis futurę:unde ſi decipiat᷑, ꝗᷓuis tale iuramentũ nõ ualeat ut periuriã per voluerint ſe propter culpã creditoris debet abſolui à iura cõuentionẽ inducat᷑, tamẽ in pœnã iſtius iu- dbedem.&it mẽto.arg.c.debitores..e.Idẽ in caſu noſtro: rãtis in fraudẽ alterius, in foro cõtentioſo ſer An& Abb. 185 ſcũ em̃ cõtractus ſit ſimulatus, ſipars uelit eũ uabit᷑ iuramentũ quatenus uenit in ſuipręiu momembro: habere effectũ, tum decipit,& ideo cõcedẽda diciũ, arg. gl. in c. tua. de ſponſ.& q́d not. inc. berur in per eſt abſolutio. Necobſt. ratio Aret.ibi cõtrariũ qd interrogaſti. xxvij. diſtin.& ita tenet Abb. podius.ff deſ tenẽtis, tanꝗᷓ petẽs abſolutionẽ alleget turpi- hie in ij. caſu. Sed iſtud dictũ mihi uidet᷑ nõ eſ counenti iura tudinẽ,&ideo nõ ſit audiẽdus:ꝗa ultras dicta ſe de mẽte cæterorũ ſcribentiũ, qui ſimplici- dicat ſuperflu 186 reſponderipoteſt, tꝙ abſolutio principaliter 30 ter dicũt poſſe ſibi imponi pœnitentiã de ua- biointerpreta petit᷑ ut quis faueat animę ſuę,&liberet᷑ àper nitate iuramẽti, nõ autẽ ꝙ quo ad ſui damnũ ſclicet apparẽ iurio:unde tali caſu nõ attendit᷑ ꝙ quis alleget in foro contentioſo ſeruet᷑ iuramentũ. Nec nscõtractus- turpitudinẽ ſuã, ut eſt gl.in c. tertio loco. 5.de obſtãt iura cõtraria, quia loquunt᷑ quãdo lex Hiuoluiſſe Ba præſump.& q́d ĩ dicã. Secũda eſt, ut cõſula pręſumit pro ueritate actus quẽ quis ſimula- dediſtuchuts huic qui iurauit in foro eccleſiaſtico, per de- uit, nec is qui ſimulauit cõtrariũ probare po- atero uerũ cõ 187 nunciationẽ euãgelicã:Iquia cũ illud ſit forũ teſt:unde ſi cõtrariũ poſsit probari, ſtabimus eiũ citra abſo animæ, in tali foro licitũ eſt allegare&detege probationi,& imponet ſolũ pœnitentia pro- adde ꝙpro ha re ſuũ delictũ,& hoc fauore animæ, ut habef pter ſimulationẽ, ut eſt gl. in c. uiduã. de regu lunic.inx q. in d.c.tertio loco.& ita firmat Ant.de But.& lar.& in c.tuarũ. in uerb.ſignatos. de priuil. et duus nunq rec Io. delmol.hicin ſeptimo mẽbro allegat not. 40 per Card. in d. c. ꝗd interrogaſti.& fa. q́d not. poſtfacdorune in d.c.inter dilectos.& in c.ex tenore. 5.de te Abb. in v. caſu, qui eſt cõformis huic,&tamẽ betdeduci ita ſ ſti.& qd habet᷑ ʒ eo.c. quẽadmodũ.c.fi. Ter ſimpliciter dicit iuramentũ nõ eſſe ſeruãdũ. ignoto. ff. de. 188 tia declaratio eſt, tut ſiperiuriũ aliqua uia ſit Secũdo limitat᷑, quãdo iuramentũ fuitin- i9n eaC. de trãſac detectũ, tũc admittat᷑ quis ad cõtraueniendũ, terpoſitũ de nõ cõtraueniẽdo cõtractuiſimu liet Doct. uio ex quoallegat turpitudinẽ ſuã iam detectã, ut lato, reſpectu apparẽtiæ, hoc eſt, ne ſimulatio i umẽ uidet᷑ mi 6 G habet᷑ per Paum d.. ꝓcurator.&ibi Iaſ. in ter detegeret᷑, licet partes egerint aliũ contractũ um etexim I B- minis hoc firmat,&idẽ tenet Bal.& Sali. in d. in ueritate: ut ſi in ueritate contractum eſtpi duiddebet imn l. fi. C. de nõ nu. pec. etlaſ.in d.l. nemo poteſt. gnus,&partes ſimulauerint uenditionẽ,&iu nupec,Vnde G S& cõſuluit Soci.d.conſ.xxvij. Quarta decla rauerint nõ cõtrauenire, uel dicere ꝙ non ſit ditio uenit ine I ratio eſt, ut d. cõcluſio nõ procedat reſpectu /o uẽditio: nã tũc nõ- eſt nullũ iuramentũ, imòꝗ iränentiſt V tertij, quia illi iuramẽtũ tale nõ nocebit, arg. uellet ſimulationẽ detegere, eſſet periurus, et caſubeaqi V iſtius tex. per Bal. in auth. ad hæc. col. ij. deu- ideo anteq́; agat debet petere abſolutiont. c. cilmolRa ſur. Sali. in l. emptiõe. C. plus ual. Aret. cõſil. debitores.. eo.& ita tenet Abb. hic in ii. ca- fded om 3 xcvi, in iij.dub.Iaſ.in d. l. nemo. Facilius tamẽ ſn,& ſic uidet᷑ intellexiſſe q́d not. Ang. in co ktene oub. 5 2—. 3—. tRon etiã quo ad tertiũ præſumit᷑ cõtractus ſimula fil. clx. dña Catharina.& Fed. de Senis conſil. not, Alexii tus, quãdo nõ eſt aliqd iuramentũ q́; ſit pradi cclxxix. Sed etiã hoc dictũ mihi nõ placet ꝗqr edcum dal . ctum:habet em̃ aliquã coniecturà pro ſe, etiã eſt cõtra mentẽ cæterorũ ſcribentiũ, nõ con- maltäin n in pręiudiciũ tertij.arg.not.per Bal.in l.iube ſiderantium hanc ſubtilitatem neq; hic, nec; 94 vlimita f ” mus.ij. C. de ſacroſ.eccl.&in l. ſi donatiõe.C. in d. l. nemo poteſt. Et contra Abb. moves pereinan u G 1„ de colla. Aliæ declaratiões poſſent colligi ex so hoc fundamento: nam autpars nonſeruati. e ali dun 8 B not. in d., procurator. ſed iſtæ ſint ſatis. lud quod uerè actum eſt,& non eſt quæren cllldeiurz 5 a Circa ſecundã ſpeciẽ iuramẽti, quãdo quis dum de abſolutione, cùm hic nõ cadat cõtra terpretai ſ e iurat nõ cõtrauenire actui ſimulato, dicendũ uentio, ex quo qui iurauit habet ꝗdpetit' erquacũ eſt dictũ iuramentũ nõ obſtare, ſecũdũ gl. in Inſt. de perp.& temp. ac. Aut pars nõ Leua 9 dimus; ln . iij. C. plus ual. quæ eſt cõmuniter app roba⸗ ſed uult attendere contractũ ſimulatũ 8 orũ ſeribenti quiſ di imponipænienut aria,quialoquuniclit: ritate actus quẽqquin nulauitcõtrarũpton ariã poſsitptoba:iſte nponet ſolöponitnn S uteſtglinceuicnicn in uerb ſignatosdeyti Büinenoräie qui eſt cölormühniit iuramentnöeſtetui ꝛ, fquãdo iunneniti cõtraueniẽdo cötadu prrktir hvrtfklni artes egelint alũ cun 192 793 194 195 23 de iureiurando. 25 abſq; alia abſolutione poteſt iurãs docere de ſimulatione cõtractus, ex quo pars nõ ſeruat fidẽ, nec in uero caſu ullus cõſenſus eſt in iu- ramẽto.c.ſi cui.in fi.j.eo. Nec deciſio Ang. in d. conſil. fa. ad propoſitũ Abb. quia Ang. lo- quit᷑ quãdo iuramentũ interuenit de ſeruan- do uero contractu, qui erat fœneratitius: un de præciſe attendendus erat tex. in d. c. i.& c. debitores.S. eo. ſed Abb. loquit̃᷑ quando iura mentũ interuenit de nõ detegendo cõtractũ ſimulatũ, quo caſu procedit noſtra ratio. nec uideo quomodo Fed.in conſil. per Abb. alle gato hoc uelit, cũ ibi loquat᷑ de iuramento aſ- ſertiuo, nõ autẽ de hoc promiſſorio: unde nõ eſſet recedendũ à generalitate. Tertio limi- tatur, ſquãdo prius factus fuiſſet contractus, deinde ex interuallo iſtud iuramentũ interue niſſet: nam tũc uident᷑ partes receſsiſſe à con tractu uero,&per iuramẽtũ uoluiſſe ꝙ ſimu- latus ualeret. arg.l.ij. C. qͥd met. ca. Secus ſi in cõtinenti, quia tũc nõ eſt ueriſimile ꝙ partes uoluerint ſe corrigere. arg. l. nã ad ea. ff. de cõ di.&dem.& ita tenet Bar. in d. l. nemopoteſt. Ant.& Abb. hic in iiij. caſu,& Imol. in ſepti mo membro:pro quo in ſimili allegat qᷓd ha- betur in l.per retentionẽ. C. de uſur. in J. Cali podius.ff. de ſol.& cõcludit Abb. ꝙ quãdo in cõtinenti iuramentũ interuenit, ne omnino dicat᷑ ſuperfluum ð eluſoriũ, debemus in du bio interpretari qᷓd iuratũ ſit nõ cõtrauenire, ſcilicet apparẽtiæ cõtractus ſimulati, ꝗuis ue rus cõtractus debeat attendi.& idẽ uidet᷑ mi- hi uoluiſſe Bar.cõſil.lxv. Petrus Nicole. in fi. Sed iſtud, uts dixi, eſt modici effectꝰ, ex quo altero uerũ cõtractũ nõ ſeruãte, poterit alter etiã citra abſolutionẽ detegere ſimulationẽ. adde ꝙ pro hac lümntcaigmen qd not. Bal. in l. unic.in x. q. C. ſi ſer. exter. ubi dicit, ꝙ cõtra ctus nunqᷓʒ redditur ſimulatus ex eo q́d fit ex poſt facto:unde ad probandã ſimulationẽ de bet deduci ita ab initio actum eſſe.l.iiij.õ.ſi ab ignoto.ff. de manumiſſ. ſequit᷑ Ruin. in l. cũ ea. C. de trãſac. Mod.in d.l. nemo poteſt. Sed licet Doct. uideant᷑ trãſire cũ hac limitatiõe, tamẽ uidet᷑ mihi dubitabilis:tcũ em̃ iuramen tum etiã ex interuallo factum accedat contra ctui, debet imitari eius naturam. I. fi. C. de nõ nu.pec. Vnde dicimus in ſimili, ꝙ ex quo tra ditio uenit in cõſequentiã cõtractus, ſiue fiat incõtinenti, ſiue ex interuallo, cenſetſemper facta ſub ea qualitate, ſub qua cõtractus, ut di cit Imol. Raph.& Rom. inl. qui mihi donatũ̃. ff. de dona.ubi reprobant Bar.aliter dicentẽ. Idẽ tenet Rom.in l.poſt dotẽ. ff. ſol. mat.& ꝗᷓd not. Alex. in I. i.§. nũciatio. ff. de no. op. nunc. Sed cùm iſta dependeãt ex præſumptionib. multũ in eis operabit᷑ arbitriũ iudicis. Quar to limitat᷑,fquãdo ſimulatio interueniſſet ex parte iurãtis tantũ, ut ꝗa aliud gerebat in cor de, aliud in ore: uel uſus ſit uerbis duplicib. callidè iurãdo:nam tũc iuramentũ tenet,& in terpretat ſecundũ mentẽ recipiẽtis. xxij. q. v. c. quacũqʒ arte.&§. his omnib. unde uulgò di cimus; ffallit iurantẽ iuratio facta per artè, ut 10 20 30 per gl.in auth.iuſiurandũ qᷓᷣd præſt. ab his. in uerb.quatuor.de quo dic ut in dictis iurib. et per Abb. inc. ueniès. in ij. col. S. eo.& adde q́d not. Bal. in I. i. C. plus ual. ꝗd agit᷑. ubi conclu dit, quòd ſi unus cõtrahentiũ tantũ ſimulat, al ter nõ, ſed credit illud eſſe in mẽte qᷓd in ore, quòd in poteſtate eius eſt qui nõ ſimulat, an uelit actũ ualere uel nõ. l. elegãter. in prin. ff. de dol.& l. Iulianus,§. ſi quis colludente. ff. de act.empt.& hoc uerũ niſi lex præciſe reſiſtat actui, ſecũdũ gl. in l. à diuo Pio. ff. de rit. nup. ſequit᷑ Rimi.in d. l. ea te. C. de trãſact. Aduer- te tamẽ, quòd iſto caſu propriè cõtractus nõ dicit᷑ ſimulatus, ut per Bal. d. l.i. Paul. Caſt. cõ ſil. exiij.uiſo puncto, col. fi. Sunt enim plures ſpecies ſimulationũ: unde dicit Bar.in d. con ſil.xv. quòd quicũq; dicit cõtractũ ſimulatũ ſiue agendo ſiue excipiẽdo, debet dicere cau ſam ſimulationis,& ſpecificè exprimere qua litatẽ, aliàs ꝓpter incertitudinẽ nõ poſſet ob- tinere. arg.c.in præſentia. 5. de proba.& ſem- per in iſta materia aduocati recurrũt ad illud cõſiliũ Bar. ſequunt᷑ moder.inl. imaginaria. ff. de reg. iur. Barthol. V eron. in tract. ſimula tionis cõtractuũ, in xxvi. præſumptione, col. fi. Quartus caſus principalis Bar. eſt, quan do cõtractus prohibet᷑ in odiũ creditoris,& hoc caſu cõcludit quòd iuramentũ eſt ſeruan dum. c. ſignificãte, j.de pig. c. debitores. 5. eo. Dicit tamẽ quòd per hoc nõ firmabit̃ contra ctus:& hoc eſt magni effectus, quia ſiſeruet̃, c iuramentũ adimpleat, res incipit eſſe ſine 40 50 60 cauſa penes creditorẽ, unde poterit ab eo cõ dici.d.c.debitores.Itẽ poterit peti abſolutio, ſecũdũ c.i.a.e.Itẽ reſultãt alij effectus, de qui bus aliquids diximus. Videndũ in pręſentia eſt tantũmodo de iſtis duob.& circa primũ ui deret᷑ quòd nõ cõpetat repetitio ita indiſtin- ctè, quia tex. in d. c. debitores. loquit᷑ quando debitor ex receptione peccauit,& retinet uſu ras quasreſtituere debet, meritò ubi iuramẽ- tum eſt adimpletũ, ut quia ſint uſuræ ſolutæ, dehet cõpetere repetitio, quia mutuãs nõ eſt in peccato. Idem in officiali, qui quis prohi- beatur emere durãte officio, l. nõ licet. C. de contrah.empt. tamen ſi ſibi uendat᷑ cum iura mento, nõ uidet᷑ quòd debeat cõpelli ad reſti tutionẽ, niſi alleget᷑ aliquis metus. Etiſtud te nuit hic Ant.S& etiã Io.de Imol. cõcludẽs nõ concedendã iſtam reſtitutionẽ, niſi aduerſus eum qui turpiter ſeu cũ peccato recepit. Sed quicquid ipſi dicãt, opinio Bar. uidet᷑ mihi ue ra, per rationẽ ſuã. Clarũ eſt, ſꝙ ubicũq; aliꝗd alicui dedi,& nõ ſubeſt cauſa, cõpetit mihi re petitio. toto tit. ff de cõd, ob cau.. fi. ff. de cõd. ſine cauſ.Sed ſi cõtractus nõ confirmat᷑, cau- ſa nõ ſubeſt, ergo repetitio cõcedẽda eſt: nec eſt diſtinguendũ, peccet retinẽs uel nõ pec- cet.Poſſet tamẽ opinio Bart.& Imol.ſeruari, quãdo ꝗs iuraſſet nõ ſolũ ſoluere u ſuras, ſed etiã nõ repetere:nã tali caſu cũ qui nõ repetit det cauſam delinquẽdi, cõcedẽda eſſet abſolu tio,& ne iuramẽtũ occaſionẽ malo pręſtaret, ut dicit inc.i.in/iij.col.. eo, quæ abſolutio& 196 ——;— —— — 5²3 repetitio nõ concederetur quãdo qui recipit nihilpeccaret:nam cùm generalitasuerborũ iuramenti excluderet iurantẽ à repetitione, deberet iuramentũ ſeruari, ex quo nõ ſubeſt aliqua cauſa, per quam contra illud diſpenſe mus, ut per Abb. hic in ij.& viij. caſu. Circa ſecundũ, nunquid indiſtinctè com- petat abſ olutio. Videret quòd ſic, maximè te nendoopin. Vincentij hic, qui dixit, quòd in caſu huius capituli mulier debetpetere abſo-/ lutionẽ: quã opin. ſecuti ſuntqᷓplures Doct. ſuprãà per me relati. Sed Abb.hictenet cõtra rium, quòd imò in caſu noſtri tex. nõ ſit con- cedenda abſolutio. Mouetur forti fundamẽ/ to: nam hic manifeſtè inducitur differẽtia in- ter contractũ factum ſponteè, uel factũ metu: ſed ſi factus ſit metu, tunc abſolutio concedi- tur..eo.ergo ſi ſpontè, non eſt concedenda. Tenendo tamen opin.Vincentij poſſet dici, quòd quando contractus fit metu, licet regu lariter petenda ſit abſolutio, tamen ſi ei con- tractui reſiſtat etiam lex/ut in caſu noſtro, nõ tenebit iuramentũ neq; mero iure,& neceſſa ria non erit abſolutio:& ſic etiã tenet Abb. ʒ. in ult. notab. Vnde differentia eſt:quia quan do ſimpliciter initus eſt cõtractus, abſolutio petetur:ſi per fraudem, ipſo iure non tenebit iuramentũ.& hoc tenet idem Abb. hic in vi. caſu. Sed tamen quicquid ſit, cõmunis opin. eſt contra Vincentium, quæ procedit in caſu iſtius tex.uidelicet quando contractus cõfir- matur iuramento:ſed quando contractus nõ confirmat, licet Bar, uideatur indiſtinctè uel le abſolutionẽ cõcedendam, tamen uerior ui detur opinio Ant.de But.& Imol.quæ etiam fuit de mente Abb.in ſecũdo& octauo caſu, ut nõ ſit concedenda niſi ubi creditor eſſet in peccato, per d. c. debitores,& c. i. S. eod.& ſic turpiter reciperet:cùm enim iuramentũ poſ- ſit ſeruari ſine interitu ſalutis æternæ,& non ſubſit ex parte alterius turpitudo neq; pecca tum, certè ſeruari debet. Et in hoc eſt diffe- rentia inter condictionẽ rei ſolutæ,& abſolu tionẽ: quia qui petit abſolutionẽ, cõtrauenit iuramento, ex quo abſolutio illud extinguit: ſed qui cõdicit, nõ cõtrauenit, ex quo ſoluen do ſeruauit iuramentum. Vnde in caſu quo uerba iuramenti eſſent tam generalia ut com prænderent etiam condictionem, tunc fieret eadẽ diſtinctio quę in abſolutione, utsoſten di. Ex iſto caſu infertur primò ad contractũ iuratũ initũ dolo:ſquia ſi quis deceptus iura- uit, iſto caſu non eſt dubium quin abſolutio concedenda ſit. Et idem in metu:iſti enim cõ tractus propter delictũ fraudantis uident᷑ in effectu nõ tenere, Sideo abſolutio conceden da eſt. c. ſi uerò.& c. uerũ. S. eod.& quod not. Bar.in J.ij. C. ſi min. ſe maio. dix. dum allegat J. ſi ex falſis. C. de tranſact. tFallit quando tan tus eſt dolus, qui omnino excludit cõſenſum iurantis, ut quia ceſſante dolo quis nullomo do ſe obligaſſet,& tunc etiã non petita abſo- lutione poterit cõueniri. arg.l. tres fratres.ff. de pact,&ita tenet Feder. conſil. xcvi,& Abb. Alciati in c. cum contingat. 5²24 hiĩc in ſexto caſu. Et ratio eſt, quia tũe cumdde ficiat conſenſus, iuramentũ nõ obligat.l fi C. de nõ num. pec. fa. l. quod meo.§.ſi luin ſo. ff.de acquir. poſſ. Fallit ſecundo, dic do iuramentũ interuenit in contractu àle— prohibito: nam ſi ultra prohibitionẽ acced 4 dolus, ipſo iure nõ ualebit, ut in hoctext d ita intelligit Abb. poſt Vincen. Mediolane 1 ſem eximiũ Canoniſtam, de quos dixi miß 10 not. Dic utibi. Sed quid ſi uterq; doloſe. git? Et tunc uidet᷑ nõ cõcedendam abſolutio- nem,& iuramentũ tenere, quia dolus cũ do- lo compenſat᷑. l. ſi cùm ambo, ff. de cõpenſj. uiro.ff. ſol. mat. per Bar. d. ij. C. ſimin. ſema ior.dix.& ita tenet Cor. in d. auth. in ult, char, in uerb.per iuſtum. In contrariũ mihiuide tur eſſe tex. in l. apud Celſum, 5. Marcellus ff. de doli except.ubi in pari culpa& dolo nõ fit cõpenſatio, ſed contra actorẽ pronunciat᷑ de 20 quo per Dynũ in regulaiuris, in pari. dereg. iur.in vi.& moder. c. dilecti.j.de except. Di- cet aliquis, quæ utilitas eſt huius dubitatiõis, an iuramentũ ipſo iure nõ teneat, an uerò cõ cedenda ſit abſolutio? cùm in effectu nõ dĩiꝑ ferant,& lex effectum conſiderat. Lpen. 9. do cere. ff.ne quis eũ qui.l. nomen. in fi.deuerb, ſig.Sed reſponde, quòd in caſibus in quibus petenda eſt abſolutio, ante eam impetratã ſi quis contraueniat, eſt periurus,& ideo àiudi 30 cio repellit᷑:licet enim regulariter periurusa iudicio nõ repellatur, c. dilecti. ubi Doctj. de de excep. tamen fallit in cauſa in quafuitper iurus, nam in ea agere nõ poteſt. l. ſi quis ma- ior.C.de tranſact. Rom.ſing. cccxci. tu ſai. in fin. Alex.conſil.xvij. ponderatis. in iij.& con ſil.lxxvi. uiſis. in v. per moder. in c.intellexi- mus. in ult. col. 3. de iudi. Secundoinfertur ad quæſt.filijfam. qui mutuũ accepit,& iura 20i uit reſtituere, an à tali iuramẽto concedenda 40 ſit abſolutio:In quo puncto Bar. in d. l ſi quis pro eo. tenet quòd ſic, arg. d. c. debitores. ex quo cõtractus eſt prohibitus odio mutuãtis. J. tametſi. in gl. ff. ad Maced. Sed Abb. ‚dicit ꝙ imoò eſt etiã prohibitus ad cõpeſcendam libi- dinem peccantium, ne filij diſsipent& amo- ueant res paternas ut ſatisfaciant, arg. li. eo. tit.& ideo tale iuramentũ tanqᷓ́ʒ dans occaſio- nem delinquendi, nõ debet ualere, necdebet eſſe neceſſaria abſolutio. arg.c. cùm ab omni- so deuita& honeſt. cleric. Eandẽ ſententiã etfã tenuit Iac.de Beluiſ.in d.diſputatione, quẽ ſe quit᷑ Io. And.in d.tit. de ſent. 5. ut autẽ. ſedper aliam rationẽ: nam ſecundũ eos talis contta/ ctus eſt contra bonos mores, unde nõ debet iuramentũ obligare.c. nõ eſt obligatonũde reg. iur. in vi. Confirmo hanc opin. forti ratio ne. Nam cùm iuramentũ reddat᷑ Deo, in eo nõ attendimus niſi forũ animæ: ſed nos habe mus ꝙ in foro animæ quando agitur denun- 6o ciatione euãgelica, adhuc creditor reijcitur, ut eſt doctrina Bar.in extrauag. ad reprimin uerb. per denunciationẽ.& Abb. in Srouc de iudi. ergo idem in foro iudiciario quan 9. 7—,—„. 08 interuenit iuramentũ, quia lolen Doct non eſt uerũ ce;qquodinccldungi dlutio,ateeminna lat eſtperunsitan tenim regularitr pein llatur odleciidèdoit afallitin caſainquih Saen rlſ ct Rom ſing cccxiul Lxij ponderaus-nijtt nv. permoder incinti 3 deiudi. decundbri am. quimumüzccqii natali iuramẽto cqlcti quopundioaintlin 525 de lur clur ando. 526 caſus parificare, ut per Innoc. in c. pleriqʒ. in fi.j.de immun. eccl.& per Abb. hic in quæſt. an ſtatuta tollant iuramentũ. uerſ. ij. memb. Sed cõtra utrãq; opi.tenet Ant.& lo.de Imo la hic, cõcludentes, quòd imò nõ cõpetet ab/ ſolutio, ex quo ex parte mutuãtis non eſt do lus nec peccatũ, licet lex odio eum proſequa- tur.&iſta pars mihi uidet᷑ uerior,& etiã comu de indebito. ff.de probat. unde ſi ſoluat, cùm nior,& eam in ſua diſputatiõe firmauit Abb. exactu appareat de intẽtione, non poteſt de- & ſequit᷑ Corn.in d. auth. ſacramenta. in xi. q. 10 inde repetere. Sed ſi ſubſit aliqua cauſa, per Non obſt. ratio Abb. quòd talis contractus quã poſsit fieri cõiectura nõ ſpontaneę ſolu- ſit reprobatus etiã, quia datur occaſio delin- tionis, ea accipit᷑, concurrente odio credito- quẽdi. Nam reſpondet᷑, ꝙ imò dicitur repro- ris:ut in noſtro caſu, in quo uidet᷑ ſoluiſſe ti- batus ſolũ in odiũ creditoris, ut probat᷑ in d.. more iuramẽti. Secus ſi odiũ creditoris non i.&l. tamẽ. eo.tit. ubi gl. nõ aũt metu iuramen cõcurrat, ſed fauore ſoluẽtis ſit facta prohibi ti, ut j dicã.& ideo ſi filius fam. ſoluat, non poſ tio: uidet᷑ enim ſoluẽdo fauori ſuo renũciare. ſumus dicere quòd ſit contra bonos mores,&ideo timor iuramẽti pręſumptus, nõ eſt ita quia ſi ita eſſet, nulla actio ipſo iure compete ſufficiẽs ut perimat conſenſum reſultantem ret.l.pacta quę contra. C. de pact.& ſolutum ex ſolutione. arg.l.diuus.& quod ibi not, de repeteretur, quod tamẽ eſt falſum. Præterea z0 in integ. reſt. Sed fortius ego contra Bar. ar- litur reſtituere, nec fit interpretatio quòd ſo- lutum ſit timore iuramenti: qᷓ; in creditore, qui eſt odioſus legi,& lex contra eum inter- pPretatur. cùm enim is qui tutus ſit exceptio- ne, perinde habeatur in effectu ac ſi non de- beret, l. creditores. ff. de uerb. ſign. lex præſu- mit ꝙ intentionis ſuæ non ſit ſoluere. l. cùm 202 inon eſt uerũ quòd iuramentũ ex quo oritur guo:cùm enim filiusfam. ſecundũ eius opin. occaſio delinquendi, ſit nullum: quia poſſet poſſet petere abſolutionẽ Atali iuramento, ſi procedere quando ex tali facto lex præſume ſoluat nõ poteſt uideri feciſſe timore iuramẽ ret ex cauſa rationabili delictũ: ſed ſi ſimplici ti, quia is timor nõ eſt probabilis, qui euitari ter fiat prohibitio ad remouendum delictum poteſt: ſicut nec; illud dicitur neceſſariũ, qd quodpoſſet interuenire, nec lex firmiter per cõmodsèalia uia ſubterfugitur.l.ij.6. quod di actum prohibitum hoc præſumat, iuramen- ximus. ff. ſi quis caut. Vnde cùm Bart, ambi- tum tenet, ut uidimus per Abb. in quæſt. an gusè loquatur, mihi magis placet ut eum intel inſinuationipoſſit cum iuramento renuncia ſigamus, quando conſtat ꝙ timore iuramẽti ri. quòd em̃ propter mutuũ filius induceret᷑ 30 filius ſoluit, ut quia ſic in ſolutione proteſta- ad machinandã mortẽ patri, rariſsimum fuit tus eſt, alioquin non competat ſibi repetitio. apud omnes nationes q́ʒuis infideles. arg. l. iu Tertio infertur ad quæſtionem creditoris ra. ff. de reg. iur. unde talis occaſio eſt ualde contrahentis aduerſus legem:nam uideretur Memo dene fatetur Ant.& Imol. quòd ſi indiſtinctè ꝙ tali caſu deberet propter eius eſſemus in loco ubi tantũ ſcelus ſoleret fieri, odium cõpetere abſolutio& repetitio.arg.d. tuncprocederet opin. Iac. de Bel. indiſtinct&. c. debitores. Et ideo in tex. noſtro cùm qui e- Non obſt.ratio quã adduxi:quia licet in de mit fundũ dotalem faciat contralegem, debe nunciatione euangelica creditor non poſſet ret competere abſolutio, uel ſaltem contra- obtinere cõtra filiũfam.iſtud eſt propter ſui ctus non deberet confirmari:& ſic ſucceſſor odiũ:ſed quãdo filiusiurauit, lex maiori odio 4o neq; uniuerſalis neq; particularis teneretur perſequit᷑ periuriũ,& ideo creditor tanquam ſtare contractui, ſed deberet poſſe contraue- minus delinquens præualet aduerſus eum. nire, prout uoluit Vincen.& Fed. cum con- arg. l.negãda, C. qui accuſ. nõ poſſ.& iſta pu cord. 5 allegatis. Confirmo hanc opin.ſnam to ueriſsima. Sed maior difficultas eſt reſpe ſi quis emit à pupillo, quia contra iura emit, ctu alterius remedij, uidelicet repetitiõis: nã præſumitur bonam fidem nõ habere. l. qui à licet Bart.& Ang.in d. l. ſi quis pro. uelint; quolibet. ff. de contrah. empt. c. qui contra. ad euitandũ periuriũ poteſt filiusfa. ſoluere ubi Dyn. de reg. iur. in vi. Cùm ergo non ha- creditori,& deinde repetere, tamen iſtud di- beat bonã fidem, uidetur legi odioſus,&con ctum uidetur eſſe contra caſum d.l.qui exce⸗ ſequẽter debet concedi abſolutio, tan quam ptionẽ.ff. de cond. inde.& J. ſed& ſi pater. ff. 5o aduerſus doloſum. Nec obſtaret inductio ad Maced.ubi etiã ſi non ſit iuratũ, non licet Abb. dum dicit, quòdiſte text. manifeſtè in- repetere, ergo multò fortius non licebit quã- ducit differentiã inter contractũ metu ſeu do do eſt iuratũ. Nec obſt.quòd quando iura- lo factũ,& contractũ ſj pontaneũ: ſed quando tum eſt, uideatur quis ſoluere timore iuramẽ metu fit, conceditur abſolutio.c.ſi uerò.ʒᷓ eo. ti:quia dato quòd iſtud eſſet uerũ, non debet n5 ſi ſpontè fit, non eſt concedenda. N am tamen competere repetitio.Sicut dicimus in re pondetur, quòd imo ſi dolus uel metus in muliere quæ interceſſit: nam licet tuta ſit ex- noſtro caſu interueniat, nõ eſt neceſſaria ab- ceptione, d.l. qui exceptionẽ. ſitamẽ iurauit, ſ olutio, ut ipſe tenet poſt Vrineruß dixi 5 in & ſoluit, nõ poteſt repetere, nec dicere quòd tertio notab.& ſic adhuc apparet differ entia, timore iuramenti ſoluit, ſecundum Bar. in v. 6o quia ſpontaneo non poteſt contraueniri niſi membro.& ita dixit Io. de Imol. hic. Sedtu ſu petita abſolutione: in uiolento uel doloſo 8 ſtinẽdo Bar. poſſes reſpondere, quòd in mu- tiam abſq; abſolutione contrafiet. N ec etiã liere eſt aliud, cùm ille qui ab ea ſolutionẽ re obſtaret quòd de rcui euacuaretur diſpoſi- cipit, non ſit odioſus legi, meritò nõ compel- tio iſtius tex.& d. auth. Leraet, dedli 203 ——— —— „ Alcati in c. cum contingat.„ quia reſpondet᷑, legislatorem ſolũ curaſſe de peccato,& nhil loqui circa ualiditatẽ cõtra- ctus: unde conceſſa abſolutione, ceſſat ratio tex.nec per hoc lex dicit illuſoria, imò eſt ma gni effectus, quia nõ impetrata abſe olutione, cõtrauenientes tanqᷓ; periuri nõ audirent᷑, ut ſupra dixi. Sed quicquid ſit, Abb. tenet quòd imd tali caſu cõtractus firmabit, nec erit ali- quod remediũ aduerſus iuramentũ.& cũ eo tranſeunt alij hic,& in d. auth. ſacramenta. ꝗa cùm illa lex ſit principaliter facta fauore pri- uato, ſi pars in cuius fauorẽ eſt facta prohibi- tio illi renũciet, cõtrahens cum ea nõ dicitur cõmittere aduerſus legem, maximè reſpectu Dei,& in actu ſpirituali. arg. c. ſi annũ. de iud. in vi. Aduerte ad hanc reſponſionẽ, quia imò etiã reſpectu Dei iſte cõtrahens excluditur, nec habet actionẽ. Iſtud probat̃ ex doctrina Bar. in d. extrauag. ad reprim. in uerb. per de nunciationẽ.ubi in denunciatione euangeli- ca nõ ſuccurrit᷑ contrahenti cum pupillo, uel cum muliere, in caſibus à iure prohibitis, ex quo talis prohibitio legis eſt fundata in ratio- ne naturali, ut ſuccurratur fragilitati minorũ uel mulierũ.& cum Bart.tranſeunt Doct. in d.c.nouit.Potes reſpondere, ꝙ interuenien- te iuramento hęc ratio locũ nõ habet:quia iu ramentũ repræſentat pupillum maiorẽ& di- ſcretum: nec præſumit᷑ aliquis ad iuramentũ accedere inconſideratè uelinconſultè, ut ha- betur in d. auth.ſacramenta.& inc. ex reſcri- pto.a.eo.& quod not.Abb. hic per tex.in c.ſi annũ.de iud.in vi. Ex qua ſolutione poſſet in ferri, quòd ſi probaret᷑, quòd imò minor uel mulier ex abrupto è inconſideratè, nec par- ticipato conſilio cũ amicis, iurarũt, fortè pro cederet opin. Vincen.quã ſecuti ſunt qᷓpluri mi ſcribentes, ut s retuli.& ita poſſent cõcor- dari opiniones:cogitate tamen. Quarto in 10 mento, propter dolũ præſumptũ recipienti illud. arg. l.ſi quis cũ ſciret. ff. de uſucap. empt. ergomultò minus in iſto caſu debhe firmari, cùm in eo tũc actualiter male conſu⸗ mat. Et licet donatio per minorẽ facta cõfit/ met᷑ iuramẽto, ſecundũ auth. ſacramèta dul⸗ ut eſt cõmunis opinio, tamen nõ procederet in donatione afferẽte enorme præiudiciũmi nori, per d. rationẽ.& ſic tollit᷑ reſpõſio lmol hic,& Alex. conſil. cxxv. in antepen. col. in 1. Quarto addueit᷑quia etiã uidemus qſiar biter enormiter læſerit, poteſt cõtraueniri, da to ꝙ ſit renunciatũ cuilibet reductioni etiam cum iuramẽto.l.ſi libertus ita. ff. de op. liber. & habet in c.quintauallis.&. eo.& q̊d not. De ci.conſil.lx.& licet talis læſio proueniat exſa cto tertij,& ſit incerta, tamẽ idem eſtin caſu 20 30 fertur ad aliam quæſt. f Quid quãdo debitor 40 qui iurauit eſt enormiter læſus:ut ſi quis pro uili precio renũciauit ampliſsimæ hęreditati. & iſto caſu uidetur ꝙ iuramentũ nõ obligat: quia quãdo dolo quis decipit᷑, 3 oſtendi iura- mentũ nõ tenere, nec fraudem ſuã prodeſſe creditori: ergo idem quãdo reſultat enormis Iæſio, nam tũc lex præſumit dolũ. l.omnes. 6. Lucius, ff.de his quæ in frau. cred. I. ſi quis ſu perſtite.circa fi. C. de dolo, ubi Fulg.& uide- mus ꝙparia ſunt, ſiue dolus interueniat ex propoſito, ſiue re ipſa.I.ij. 5. ſi quis ſine. ff. de except. dol.. ſi quis cùm aliter. ff.de uerb. ob- lig.& licet quo ad aliquid differãt, tamẽ in ef- fectu æquiparant᷑, ut habet in dictis iuribus. 205 Confirmat hæc opi. fquia iuramentũ nõ tra- hitur ad ea quę quis ignorat, ex quo in tali de ficit cõſenſus.l.cùm Aquiliana.ff.de tranſac. Sed quando quis enormiter, puta ultra dimi diam læditur, lex pręſumit eum ignoraſſe ue rum ualorẽ. l. quiſquis. ubi gl.& Dar Ge re ſcin.uend. ergo iuramentũ nõ debet eum ob ligare. Tertio adducit᷑ ſecũdũ Bar.& Abb. 206 fquia quãdo quis cõtrahit cum ueriſimiliter conſumpturo, cõtractus nõ confirmat᷑ iura- 50 60 noſtro quando prouenit ex facto iurantis, ex quo etiã tali caſu præſumit᷑ ignorantia reſpe ctu eius. d. l.quiſquis. Quinto adducit᷑, quia nõ poteſt negari quin ſiiuramentũ ſeruaret, reſultaret magna iniquitas: funde iuramentũ 208 nõ debet præſtare autoritatẽ iniꝗtati. c. quan to.c.etſi Chriſtus.a.eod.& in hoc caſu nõ eſt ſimplex iniquitas, ſed longeè grauior q́ ſitin hoc tex.& in d.c.qᷓ;uis.& in d. auth. ſacramen ta.ex quo in illis iuribus aderat uerus conſen ſus:ſed in caſu noſtro non eſt uerus conſen/ ſus, imò lex præſumit deceptionẽ&ignoran tiam,& eſt fundata ſuper ratione naturali,& colorata, unde debet attendi huiuſmodipræ ſumptio etiam in materia iuramẽti, uts uidi- mus in iij.membro. Cum enim ex forma cõ- tractus, à qua dignoſcitur intentio cõtrahen- tium, ut dicit Aret. in. i.5. ſi quis ita. ff. de uer bo.oblig. appareat quòd uoluerũt aliũ cõtra- ctum facere qᷓ; donationẽ, ſi ex enormi læſio- ne nõ poſſet cõtraueniri, reſultaret donatio contra mentẽ& cõſenſum partiũ,&ſic maxi ma oriretur iniquitas. Sexto adducit᷑, fquia 2⁰ quando minor cõtrahit cũ eo cui debet reue- rentiã, cõtractus uidet᷑ factus metu reueren- tiali, accedẽte aliqua cõiectura. l.i. 5. quæ one randæ. ff. quarũ rerũ ac. ſed iſta oriens ex tam graui detrimento, eſt magna cõiectura, imoͤ pręſumptio legis, quia nemo præſumit᷑ dona re. cũ de indebito. ff de probat. imõ ueriſimi lius eſt per metũ feciſſe. c.ſuper hoc.. de re- nunc.Paul. conſil. clxxvij. contra ſuperius. in j.col. Soci. conſil. cclxiij. capio primũ.& ha- betur per moder.in c. cauſam matrimoni. s. de offi. deleg.& dixi aliquids in i. not. Septi mo fa. d not. Bart. in l.i. in fi. ff. de præt.ſti. fubi qᷓ;uis quis promittat ſtare dicto alicuius nõ tamẽ tenet ſtare ſi enormiter lædat:& am pliatur illud, etiã ſi iuramentũ interceſſerit. & per iſtas rationes Anch. in c. i de conſtitin xi. dubio, refert ſe conſuluiſſe, ꝙpuella quæ renũciauit ſucceſſioni paternæ cũ iurameto, ſi enormiter ſit læſa, poteſt cõtrauenire, non obſtante c.cʒuis.de pact. in vi.& ita conſuluit in cõſil.xxxviij. pro clariori. Mxxij. uiſis, con ſil. clxxx. uiſa diligenter.&conſil. ccchxxvliin ſuprã dicta. Idem tenet Cald conſil. vii 3 1 puel X, 210 ertotũ. Co füc,& in d. c. Domin. de d. miore,&in! niẽ& procec paccepto,ſec feltitis.lꝛde qgotidie inpr nöciatiões, ſe undecumtex tidoceat inte bbidicit iuran neinteritu ſal u ntio habet loc magis curãdũ aijqij c.præc lö tamen debe propoſito ind lis ille tex eſſe fectui. Vnde luerũt ſubſcri tex ita tenet 2 ateſtat iſtã eſſ inijPranc. de gentia conſ.l icei inclinare meta, cum ali cläfacit gl in ben de empt. celudñt, 1 nõ cötrauenir li nec alia, Tendnni cütr⸗ n uice anc opi Lnll T niguitasfünteinme eautoritatè rigritn eod&inhoc ain ſed longiguinſt Puis.& indauhlaan uribus aderatuenumi oſtro noneſtueumi umit deceptinädlge ataſuperraionemunl ebet attendi huiuſwotn amateriaiuraméi ua Sro. Cumenimexſomi moſciturintendocinte eer in lii ſiqubiafte at quod uolueritlii onationè, ſtexenomidi traueniri, reſultatt êmi cõſenſum prni iltne uitas. Sextoadduciig dtrahit cũeo ciicebem s uidet factus metufeli iqua cõ ectunali gen rerã ac.ſediſtaorewd to, eſt magna cieimn 1s, quia nemopraiiit ro ff deprobatindn 1 feciſſe. cſupertuei Cl cbwxij connaſcn f(4 loprini„ ſil. cchxin d arriro 211 5 de iurciurando. 5 uellæ. Fed. de Sen. cõſil. cxcix. quæritur an. Ant. de But.& Abb. hic. Idẽ Ant. conſil. xlv. iuris rigor. Abb. conſil. viij. Laurẽtia. conſil. cvij. quatuor.in ij. Raph. Com. conſil. 180. ui detur prima fronte. Paul. de Caſtr. d. conſil. 177. Aret. conſil. xciij. uiſo legato. Andr. Si- cul.cõſil.xxi.& quidẽ. col.v. in i.& conſil.liij. pręclarè. in ij. Corn. cõſil.214. in iij.& in alijs cõſilijs ubi refert ita etiã cõſuluiſſe Io. Petru- tiã& Bened. Caprã præceptores ſuos.& idẽ refert in d. auth. ſacramenta. in uerbo, inuio- labiliter. ubi latiſsimè attingit Alex. in l. ſti- ulatio hoc modo. in col. v. de uerb. oblig.& cõſil.8ꝓ.uiſo puncto. col.fi. in ij.&nouiſſimè ſecundũ hãc opi.cõſuluit Decius cõſil.i80. per totũ. Contrariã opin. tenet Io. de Imol. hic,& in d. c. quis. per illũ tex. quẽ ibi ſequit Domin. de 8. Gemin. nam ibi text.loquit᷑ in minore,& in filia renũciante paternã hæredi tatẽ,& procedit ille tex. etiã modico uel nul- lo accepto, ſecundũ Rom.& Aret. in l. qui ſu perſtitis. ff.de acquir. hęred.&iſtud uidemus quotidie in practica: quia quãdo fiũt iſtæ re- nũciatiões, ſemper interuenit maxima læſio: unde cùm tex.generaliter loquat᷑,& experiẽ- tia doceat interuenire læſionẽ, nihilominus ibi dicit᷑ iuramentũ eſſe ſeruandũ, ex quo ſi- ne interitu ſalutis æternæ poteſt ſeruari: quæ ratio habet locũ etiã data enormi læſione, ſ ꝗa magis curãdũ eſt de ſalute animę, ꝗᷓ de rebus. xij. q. ij.c.præcipimus.& licet tex. excipiat do lũ,tamen debet intelligi de dolo uero, qui ex propoſito inducit᷑, nõ de dolo præſumpto, a- lias ille tex. eſſet potius impoſitus uerbis qᷓ; ef fectui. Vnde meritò dicit Imol. ꝙ multi no- luerũt ſubſcribere conſilio Anch.& per illũ tex. ita tenet Alex. in conſ. cxxv. in i. uol. ubi atteſtat᷑ iſtã eſſe cõmunẽ opi.& cõſ.liij.uiſis. in iij. Franc. de Curt.conſil.xliiij. ſuper cõtin gentia. conſ.lxvi. in ult. dub.& in hanc partẽ uidet᷑ inclinare Corn. in repet. d. auth. ſacra- mẽta.cum aliqua tamẽ modificatiõe. pro hac etiã facit gl.in J.ij. C. de reſcind, uend.& inc. pen. de empt.& uẽd.& ibi cõmuniter Doct. cõcludũt, ꝙ quãdo minor contrahit,& iurat nõ cõtrauenire cõtractui, neq; ex cauſa æta- tis, neq; alia, ꝙ tũc non poterit allegare ſe læ- ſum enormiter,& ſic ultra dimidiã iuſti pre- cij.Et ſic uidet᷑ mihi eſſe cõmunis concluſio, cõtra hanc opi. Adducunt᷑ etiã pro hac parte quædã alia fundamẽta, ſedleuia, quibus re- ſpõdet Corn.in d.conſ.ccxiiij. unde tota uis iſtius puncti reſtringit᷑ ad hęc duo fundamẽ- ta. quare tu tenẽdo opi. Ant. de But. et Abb. reſponde ad d. c.ᷓ;uis.ꝙ ibi nõ cadit enormis læſio, etiã ſi filia nihil habuerit: nam loquit᷑ in renũciatione facta patri de eius hęreditate, et ſic de iure qᷓͥd erat in ſpe,& potuiſſet accidere ꝙ nihil habuiſſet: ut ſi pater facultatibus la- pſus eſſet, uel ipſa ante eum turbato ordine deceſſiſſet, iuxta tex. in l. nam ſi parẽtib. ff. de 212 inoff. teſta. Enormis igit᷑ læſio dicit᷑, quæ iu- a13 ri quæſito præiudicat, nõ aũt quærẽdo: ffaci- lius enim remittit᷑ ius quæſitũ, ́; quærendũ. arg.l. ſi ſpõſus.. ſi maritus./. fi. ffide don. int. uir.& licet minor reſtituat᷑ etiã proter lucrũ deperditũ, l. ait prætor.§. fi.l. uerũ.. ſi locuple ti. ffxde mino.& declarat Raph. Com. conſil. cxiiij. Ant.in iij.dubio.tamẽ quãdo iuramẽ- tum interuenit, non eſt de eo quærendũ. d. c. quis.& habet᷑ in d. auth. ſacramẽta. Ad not. in d.l.ij.reſpondeo, ꝙ doctrina doctorũ non cõtradicit huic cõcluſioni: nam fateor ꝙ per 10 talia uerba generalia cenſet᷑ renũciatũ etiã di ſpoſitioni illius legis:& ideo ſi is qui iurauit ageret ſecundũ illã legẽ,& peteret fundũ re- ſtituẽdo pręciũ, uel peteret ſibi ſuppleri, ma- lè ageret. Si uerò ſimpliciter allegaret ſe fuiſ- ſe deceptũ,& ꝓpter dolũ diceret iuramẽtum nõ tenere, poſſet uẽdicare rem uenditã, tan- quã uenditio eſſet nulla:quia ſine debita ſolu tione, quę per iuramentũ doloſum nõ potuit ſuppleri.& ita declarat Raph. Com. in d. con 20 ſil. 180. in fi. Vis ergo ſtat in modo agẽdi:licet em̃ per illauerba generalia cenſeat renũcia- tum d.l.ij.nõ tamè cenſet᷑ renunciatũ ubi do lus ſubeſſet.l. actione. C. de tranſact. l. credi- tor.. Lucius. ff. mand. et cùm in enormiter læſo pręſumat᷑ ignorãtia, d. l. quiſquis. ſequit deceptionẽ præſumi. Procederet igit᷑ opin. gl. Bart. et Doct. in eo qui ſciret uerũ ualorẽ, et nihilominus pręſtaret tale iuramentũ:quę ſciẽtia colligit᷑ ex cõiecturis, ſecundũ Nicol. 30 Math.& Bal.in d.l.ij.& per Imol. hic: ut ſi di- ligens agricola uendit agrũ ſuum:ueriſimile enim eſt eum ſcire ualorẽ illius agri quẽ colit uel inhabitat. Amplia hanc cõmunẽ cõclu ſionẽ, ut procedat etiã in maiore, ſecũdũ An- to.de But. et Abb. hic, qui loquit᷑, quãdo ma- ior ſimpliciter iurauit nõ cõtrauenire cõtra- ctui, ut poſſit adhuc cõtrauenire quãdo inter ueniſſet enormis læſio: quia de tali nõ uidet᷑ actũ. Idẽq; ſi iuramentũ eſſet cõceptũ peruer 40 baualde generalia, ut quia maior iuraſſet nõ contrauenire aliqua de cauſa: cùm enim hic propter enormitatẽ damni præſumat᷑ dolus, non debet cenſeri ſub iſta generalitate de eo actũ.d.l.omnes.. Lucius. cum ſimil. Sed cõ- trariũ in hoc eſt de mẽte ſcribentiũ in d.l.ij.et etiã firmat Io. de Imol.hic:quia hoc modo iu- ramentũ nihil operaret᷑, q́d tamẽ dicendũ nõ eſt. arg.l. ſi quando. de leg.i.Itẽt quia diſpoſi- tio affirmatiueè cõcepta includit omnia reme 5o dia, ut eſt gl. in l. i.õ. ſed uidendũ. ff. de ſucceſſ. edict. quãto magis negatiua, ſecundũ gl. in l. hoc genus.ff.de cõd.& demõ. Vnde cùmin caſu noſtro ꝓmittat ꝗs nõ cõtrauenire qua- cũq; de cauſa, perinde debet eſſe ac ſi ſpeciali ter de iſta enormi lęſiõe eſſet actũ. Sed hęc ar gumẽta parũ urgẽt:quia ad primũ reſpõdet᷑, ſꝙ iuramentũ ſatis operatur ex quo addit fo- rum foro.c.fi.de for. comp. in vi. Ad ſecũ- dum dicit᷑,tdato ꝙ generalitas ſermonis poſ- 6o ſit cõmprendere etiã læſionẽ magnã, tamen de ea nõ cenſet᷑ actũ propter dolũ reipſa. arg. l. actione. C. de tranſact. l. creditor. 6. Lucius. ff.mand. Fortius igit᷑ ego arguo cõtra hane opin. Nam ſi læſio eſſet etiã in minimo citra E222 2 214 215 216 —ꝗ— ———. — 531 dimidiam iuſti precij, non competeret reme diuin d..ij. ut ibi omnes fatentur: unde ſifa- cta ſit talis renunciatio, debet ſaltem opera- ri ut illud minimum per quod excedit᷑ dimi- dia iuſti precij, quo ad læſionem nihil opere- tur, quia talis non eſſet enormis læſio. Sicut dicimus in ſimili, quòd quando quis uendit, & ſubdit, quòd ſi res aliquid plus ualet, illud donat: illud modicum donatum impedit re- medium d. l. j. ex quo fit cõputatio, eo quod donatum eſt computato in ipſo precio, ut di- cit Alex.& moder. in d.l. ſi quis cùm aliter. Vnde concordando opiniones poſſet dici, quòd ſi læſio eſt ſimpliciter enormis, ſtante tali renunciatione non ſuccurratur maiori. ita loquuntur Doct.in d..ij. Secus ſiſit enor miſſima) ut quia non ſit conſecutus niſi quar tam partem ualoris ipſius rei.& ita loquitur Abb. hic. Facit, t quia qui renunciat enormi læſioni, non cenſetur per hoc renunciaſſe e- normiſsimæ, ut per Bart. in I. ſi ſocietatem. S. arbitrorum. col.iiij. ff.pro ſoc.& quod not. Angel.in quæſt. ſua, incip. duo litigantes.& Imol.hic, uerſ. ſed iuxta prædicta poteſt. Secundo ampliatur prædicta concluſio, ut procedat etiam ſi pręciſe quis iuraſſet non contrauenire propter enormẽ læſionem uel enormiſsimam: adhuc enim ſi ſit minor, ſe- cundum d. auth. poterit contrauenire, pro- pter dolum præſumptum contrahentis cum eo. arg. d.J. ſi quis cùm ſciret. ff. de uſucapio. pro empto.& quia, qua facilitate contraxit, eadem præſumitur dicta uerba appoſuiſſe. arg. l. doli.§. diuerſum. ff. de nouat.& quod not. Bart. in J. fin.. idem quæſijt. ff. de cond. indeb.& Alex. conſil. clxxviij. uiſa ſcriptu- ra.col.ij.lib.ij.Et pro hac ampliatione facit quod notat Bald.in rubr. C. de rer. permut. circa fin. ubi dicit, fquòd in contractu dam- noſo facto etiam cum iuramento, ſimplici- tas præſumitur in minore, muliere,& ruſti- co:& tale iuramentum per epiſcopum rela- xari debet. Idem tenet in c.i.§. item ſacramen ta.in iiij.col.de pac.iur.firm. Et licet Imol.hic dicat, hanc opinionem uideri contra Docto res in d.I.ij.tamen ultra prædicta poteſt dici quòd non: quia dato quòd ipſi uelint iura- mentumtenere, tamen non loquũtur quan- do abſolutio conceſſa eſt, quæ concedenda eſt, ex quo præſumitur dolus in recipiente tale iuramentum, ut ſuprà diximus. For- tius ſentit hic Abb. quòd imò etiam in ma- iore erit concedenda abſolutio: quia renun- ciatio talis uidetur appoſita potius exuerbo- rum exuberantia, quam ſolent notarij appo- nere pro conualidatione contractus, quàm quod ita eſſet de mente contrahentium. arg. c. cùm ueniſſent. infrã de inſtit.& quod not. in c. quintauallis. ſuprà eod.& in ſimili per Specul.in tit.de empt.& uend.5. nunc uiden dum. uerſ.quid ſiuendas equum. Melius fa- cit quod not. Bart.in I. i. in vi. quæſt, ff. de iu- re codicill. ubi dicit, quòd clauſulæ ſolitæ ap- pPoni de conſuetudine notariorum, nihil ope Alciati in c. cum contingat. 5. rantur: cum multis ſimil. per Franc.de C u conſil. 5o. col. xij.& conſilio lxxvi, in vi Andr. Sicul. conſil. xlij. col. viij. conſil xhi col. vij. item conſil. Iviij. col. v. in i. conſilx 1 col.ij.conſil. xxxiiij. col.x. cõſil.xliij. colvſc conſil. lx. col. i.in ij. Socin, conſil. ccl. col.ſin Sed ad hancrationem Abb. reſpondet Alex. d. conſil. cxxv. in antepen. col, quòdimò no- tarius in dubio non præſumitur appoſniſſe 10 dictam clauſulam ex ſeipſo, imò præſumitur quòd partes ipſę ita ſibi mandauerint, exquo præſumitur pro ueritate inſtrumenti. l. cum precib. C. de probat.& facit quod not, Bart in l. quòd ſi nepotes. ff. de teſta. tutel. Suſti. nendo Abb. poſſes reſpõdere, quòd dictum Alexan. procederer, niſi ex alia parte inſtru- menti aliud appareret:cuùm enim ille quiuen dit, eo ipſo quòd facit contractum uenqditio- nis, oſtendit quòd non uult donare: genera- 20 litas uerò iſtius clauſulæ importatin effectu donationem: ne aduerſus mentem contra- hentis aliquid inducatur, potius præſumi- mus ea eſſe uerba notarij, non autem partiũ: & hoc quando conſtat ea de conſuetudine ſolita eſſe apponi. Præterea ſi in tali inſtru⸗ mento notarius appoſuerit alias renuncia- tiones& clauſulas impertinentes, uidetur ratione conſuetudinis ſuæ hanc quoque ap- poſuiſſe. arg.l. qui filiabus. ff. de leg. i.& eius 30 quod notat Specul.in d.tit.de empt.& uend. 5. nunc uidendum. allegato hic per Abb.& quod not.in l. Iulianus. õ. idem Iulia.& li,in fi. de act. empt.& ad horum declarationem adde ea quæ dixi in. i.§. ſi quis ita. in iij. not. ff. de uerb. oblig. Et ſic poteſt defendi opi- nio Abb. quæ mihi placet, quando enormiſ- ſima læſio ſequeretur, prout etiam ipſeuide- tur intelligere: alids ex ſola enormi, ſtante tali clauſula, non putarem eſſe maiori conſu 40 lendum.& ita intelligo not. in d. lij. Ter tio ampliatur ut procedat prædicta cõcluſio, etiã ſi quis in inſtrumento renuneiaſſet exce ptioni doli mali,& in factũ,&generaliter cul cunqʒ; alij exceptioni, defenſioni,& legũ au, xilio: quo enim errore fuit quis inductus ad faciendũ talem renunciationẽ, eodẽ etiã po⸗ nit tales clauſulas, ut per Bart. inl.fin 8idem quæſijt. ff.de condic. indeb. per Alex. conſi Xxxix. uiſo puncto. col. v. lib. ij.&in terminis zo ita conſuluit Decius in d. conſil. clxxx.& dd not. Corn. d. conſil. ccxiiij. in iij. Etidemui detur etiam ſidecretũ iudicis interueniſſet: quia dato quod præſumatur pro decreto, 14 C. de præd. curia. tamen iſta præſumptio cel⸗ ſat ſi de enormi læſione appareat.&ita con 1 luit Paul. de Caſt, conſil. ſupra alleg. quode in nouiſſimis. Corn. d. conſil. ccxiiij. clxxi ini. uol. ſequunt᷑ moder.in repet. d.c.́uis t. idem ſentit Fulg. etiã ſi interueniſſet autor 7. 85 Il. 6o tas tutoris, in conſil.ccxxxvij. D)ecus Limitat᷑ hæc cõcluſio, ut nõ proced „ꝙ omne dd plus do appoſita eſſet ceühe„mnſtaltisa p lle donareélſi quis ualet, donat:& ex aliquib 1 pareret maiorẽ renunciante ue ſß qusdonane eligit 3 ſantiæ ſu 1 aſtatuti tec mrionibut aau acceden leuintendit aredeanii ractus argul ſiquis ita ubt ſulafk de pre do aliquis co do, quiacx mitur donati- iebet præſun lerbis.:& tali dicionemffr⸗ ac de Put.in mnucred. Cy y fin quo tame cb qui ex qu nertor ueld netẽtialis. Idẽ beret certam ſufficeret illa ponere, ꝙſci renuciat&c. ſjt Sed ſiren utquia incol tuncnõ potem nationis,& it Curt, conſil.! Limitaturſ minata: nam tractus, ceſſas ris, ſecundũl chocxi in iij. nationis, de q Einc exliter per Bar. in l. lid.xi, Baldit nubr. C. ſiqui bbin c. ſica uerte, quiapo do reiteratio pus,id eſt, bie Cadl Velleia i diuerſum. ancke uerſ.ſ rer act, g dd notandum eſ 3'. 0 calus princi 3 prohibetur 87 auditquddi m. d. ni. Dreterallintltn s3 appoſueri li mmi alas imperitenns n tudinis ſuæ hanc qorrn auifiliabusſkdelglit ecul ind titdeengin lum. allegaw lieper lulianus. Licem lulalt .R ad horum dechrin aiinl. i..ſiqubiin lig. Et ſie potetelt mihiplacet quaniban neretur,pr tetmfi :: alias ex ſob aamt on putaremeſſenaiit Intelligonotidli itprockcupraitit aſtrumentorenurtält l Sinffct Agerrir ptioni, deſenloräl m ervore futqwbiddt n enunciasondscoi 4 Bariu nüt ulas, utper P,, ondic indeb. ſet ncto.col'elb ind. conll o. ris rmenilh rig læſione appa kog m uprzalc 9 Con 3.c0 ſi 5 de mrenrandCo.„ uis donationis. ff.de contrah, empt.& ita in telligit Abb. ſed non declarat quæ circun- ſtantiæ ſufficiant:& putarem, quòd ſi ex for- ma ſtatuti requireretur certa ſolennitas in do nationibus,& illa eſſet ſeruata in tali contra- ctu, accedente illa clauſula, quòd ſi plus ua- leat intendit donare, quòd ſatis dicatur con- ſtare de animo donandi, ex quo forma con- tractus arguit mentem contrahentiũ. d. l.1.§., ſi quis ita.ubi Aret.ff. de uerb. oblig. arg. lin ſuſa. ffde præſcr. uerb. Idem putarem quan- 10 do aliquis contraheret cum ualde coniun- cto, quia ex maximo amore de facili præſu- mitur donatio: nam ſtante tali clauſula, ſatis debet præſumi quòd mens concordet cum uerbis:& tali caſu uinculũ ſanguinis tollit ſu ſpicionem fraudis, ſecundũ Alber. de Roſ.& Iac.de Put.in l. patrem. in fin. ff. de his quæ in frau. cred. Cyn.& Sali. in l. i. C. ad l. Iul. repet. 219 Tin quo tamẽ multũ operabitur arbitriũ iudi- 220 6 221 cis, qui ex qualitate cõtrahentiũ cõſiderabit, 20 O an error ueldolus interuenerit, uel timor re- uerẽtialis.Idẽ etiã ſi cõſtaret ꝙ renunciãs ha- beret certam ſcientiã ualoris ipſarũ rerũ: nec ſufficeret illa clauſula quã Notarij ſolent ap ponere, ꝙ ſciens nõ per errorẽ iuris uel facti renũciat& ẽ. arg. not. per Bar. in d. 5. idẽ quæ ſijt.Sed ſi renũcians habebat cognitionẽ rei, ut quia incoleret agrũ cui renunciauit: nam tunc nõ poteſt capi alia pręſumptio quàm do uis. poteſt reſponderi, quòd illud uerbum, firmatum, intelligitur, id eſt affirmatum, ut referatur ad conſenſum, non ad ualiditatem contractus: quia text. loquitur conditionali- ter: aliàs ſequeret᷑, quòd ubi contractus non firmaretur, id eſt, ualidaret᷑, iuramentũ non eſſet ſeruandum: quod eſt falſum,& contra tex. in d. c. debitores, Sed tamẽ quicquid ſit, in hoc caſu mihi placet opin Bart. quæ com muniter approbata eſt circa hũc caſum. Ab- bas nihil ſcribit, quia eum tractat unà cum tertio. Eſt tamen aliqua differentia, quia in tertio ꝑrohibitio erat etiam fauore publico in conſequentiam: in iſto non uidetur fieri aliqua conſideratio fauoris publici:& ſic ſen tit Bart. quòd ſenatuſconſultum Velleianũ, & oratio diui Seueri, ne minores alienent,& interdictio prodigi, neq; in conſequentiam reſpiciant fauorem publicum: quod nota, quia Abb. hic uidetur ſentire oppoſitum in ctauo membro. Sed opin. Bart. mihiplacet, quia ex quo omnia bona remanant in homi- nes de iuriſdictione, non uidetur quicquam intereſſe publicè. arg. l. ſed& ſi lege. S. conſu- luit. ff.de pet. hæred.&§. fin. Inſtit. de his qui ſunt ſui uel alieni iur.& ſupraà dixi. Ex hoc infertur primò, fan mulier fideiu- bens cum iuramento, poſſit compelli, an ue- rò obſtet exceptio Velleiani. Et Bartol. con- cludit eſſe compellendam, ex quo tale ſena- nationis.& ita intelligit quod not. Pranc. de 30 tuſconſultum eſt factum in ſui fauorem, nec Curt.conſil.lxvi. ſuper præmiſſa. in pen col. Limitatur ſecũdo, ſi renunciatio fuiſſet ge⸗ minata: nam cum reiterat᷑ ex interuallo con- tractus, ceſſat præſumptio fraudis uel erro- ris, ſecundũ Decium, qui ita conſuluit conſ. clxxxi. in iij. col.& hoc propter uirtutẽ gemi nationis, de qua per gl. ij. q. iij. ſi quis iratus. Sin c. ex literis. in uerb. admonita. j de diuor. per Bar. in l. cùm ſcimus. C. de agric.& cenſ. prohibet perſonas. l. ij. ff. ad Velleia.& ita te- nent ſcribentes in d. l. ſi quis pro eo. Ant.& Io. de Imol. hic,& probatur à fortiori per iſtũ text. quia ſi iuramentum confirmat contra- ctum iſto caſu in quo agitur etiam de fauore publico ſaltem in conſequentiam, quãto ma- gis confirmabit ubi fauor publicus nihil im- pedit? Et iſtam concluſionem intelligũt Do- ctores procedere etiã ſi mulier certiorata nõ lib. xi. Bald. in conſilio ſchiſmatis, poſito in 40 ſit de dicto beneficio:quia iurans cenſetur co rubr.C. ſi quis aliquẽ teſt.prohib.chart. pen. Abb.in c.ſi cautio.in fi.S. de fid. inſtr. Sed ad uerte, quia poſſet intelligi hęc limitatio, quã- do reiteratio interueniſſet poſt longum tem- pus, id eſt, biennium, ſecundum I. ſi mulier. C. ad Velleia. aliàs illa lex obſtaret,& d. l. do- li.§. diuerſum. ff. de nouat.& facit. i.6. ſi one- randæ. uerſ. ſed ſi poſt interuallũ. ff. quarum rer. act.& q́d not. Paul. de Caſt. conſil. cccv. notandum eſt. in ij. uol. in nouiſſ. Quintus caſus principalis Bar. eſt, tquando cõtractus prohibetur in fauorem alicuius,& tunc con- cludit quòd iuramentum confirmat contra- ctum. d. c. quãuis. in uerb. firmatum.& ideo non poterit cõcedi abſolutio, neq; repetitio. tFallit quando lex reſiſtit perſonæ iurãtis, quia tunc peccaret.c.ij.de maior.& obed.& ideo iuramentũ eſſet ipſo iure nullum. Si ue/ rò lex ſoluùm reſiſteret perſonæ recipientis iu ramentum, tunc eſſet cõcedenda abſolutio, propter odium eius qui contra legem illud recipit.arg. d. c. debitores. de quo dic ut s in iij.caſu. Eſt uerum quòd ad tex.in d. c. quam gitaſſe ſaltẽ in genere, quòd nullo beneficio utetur quod ſibi competere poſsit.& ita pro- batur in c.ex reſcripto.in ſui generalitate. ſu- prà eod.ubi Felin. poſt alios:& Ant.& Abb. in c.ſi diligenti.de for.compet. Archid.& Io- an. Andr. in d. c. ij. de pac. in vi. Paul. de Caſt. in J. fin. ff. ad Velleia. Roma. in I. ſciendum. in x. col. de uerborum obligat. Sed contra ſu pradicta obſtat gl.in authent. ſi qua mulier. 50 C. ad Velleia. ubi mulier non poteſt interce- dere pro marito etiamſi iuret, quia tale iura- mentum eſt nullum. l. non dubium. C. de le- gibus.& illam gloſ. ſequitur ibi Iacob. But. & dicit Salic. quòd Doctores cum ea tran- ſeunt. Potes dicere quòd illa gl. non proce- dit de iure Canon. per iſtum text.& ita te- net Alberic. de Roſ. Angel.& Paul. de Caſt. ibi. Sed tu potes illam gl. ſuſtinere in caſu 6õo quo ageret᷑ de magno præiudicio ipſius mu- lieris:nam tunc propter enormem lęſionem præſumeretur metus reuerentialis mariti,& iuramentum eſſet relaxandum, per ea quæ dixi in præced. membro,& ita ſaluaui iſtam E2ν 5 222 223 ———ꝑ ————ỹᷓ 535 gl. ſuprà in ij.not.& facit, quia ubi agitur de tali læſione, non præſumitur mulier certio- rata,& iuramentum eam non obligat, arg. not. per Bal. in l. ij. in ix. quæſt. C. de reſcind. uend.& ita conſuluit Decius d. conſil. clxxx. in fin.& iſta opinio mihi placet. Secundo infertur, fan ſtante ſtatuto quòd mulier nullo modo poſsit obligari ſine con- ſenſu agnati, ſi acceſſerit iuramentum, ob- ligetur, dato quòd dicta ſolennitas non inter uenerit: Et Bart.in d.l. ſi quis pro eo. uidetur tenere quòd ſic, ex quo hæc ſolennitas fuit in troducta in fauorem ipſius, arg.iſtius text.& d. auth. ſacramẽta.& hoc niſi lex reſiſtat per- ſonis contrahentiũ, ut per eum,& s dixi,& ſe quit᷑ Ang.Paul.& ſcriben. in d.l. ſi quis pro eo.& uidetur de mente Cano. hic:& indiſtin ctè hanc concluſionem firmauit Chriſtoph. de Caſtil.in diſput.ſua incip.ſtatuto ciuitatis Papiæ.& facit, quia ubi ſola æquitas iuris ca- nonici attendit᷑, tale ſtatutũ nõ eſt obſeruan- dum:unde poteſt mulier ſine dicta ſolennita- te donare piæ cauſqæ, ut dicit Abb. in c. relatũ. per illum tex. j. de teſta.& conſuluit Bald. in conſ.cclx.in ij.& per repet. in d. lI. nemo po- teſt. in ij. quæſt. Bart. ff. de leg. i. quanto ma- gis in iuramento, in quo legem diuinam ſer- uamus, facit quod not. Xlex. conſil. xciij. in ij. Contrariam opinionem, quòd imò indi- ſtinctè iuramentum tali caſu non obliget, te- nuit Bal.in d.l.ij.in ix.q.& hic in iij. col. Mo- uetur, quia mulieres& minores facilè deci- piuntur minis, blanditijs, pollicitationibus, ut habetur in authen.ut immob. ante nupt.. & ſi conſentiat. Et ideo ualet ſtatutum, ne ſi- ne conſanguineis cõſentiant, quia poteſt lex ciuilis ex cauſa limitare ius diuinum. l. fin. C. ſi contra ius uel util. publ.& eandem opin. etiam ſequi uidetur Pet. de Anchar. in repet. d. c.canonum.in xi. quæſt. circa fin.& Anto. & moder.in d. c.ij. eer de maior.& obed. qui iſtud intelligunt, quando lex reſiſtit per- ſonis, ne ſine dicta ſolennitate contrahant, de quo sᷓ uidimus in iij. caſu. Puto opin. Bart. eſſe communiorem& ueriorem, ex quo ſta- tuentes nõ poſſunt inducere ſolennitates in præiudiciũ iuramenti, niſi in caſu declaratio num quas ſupraà tradidi: unde hæc quæſtio deciditur ex ibi notatis. Putarem tamẽ quòd in foro ciuili talis contractus ſine illa ſolenni tate factus, quamuis iuratus, non habet exe- cutionem, quando iudices ex forma ſtatuto- rum haberent iuriſdictionem,& exequeren- tur ſtatuta,& eis deficientibus iuscommune: nam nõ cenſerentur habere iuriſdictionem contra ſtatuta,& ideo non poſſent cognoſce re& facere quòd talis contractus ſeruaretur. l. non diſtinguemus.§. de officio. ff. de arbit. per Bart. in J. ambitioſa. in iiij.& v. regula. ff. de decret. ab ord. facit quod notat Bald. in J. obſeruare..proficiſci. in xxvij. quæſt. ff. de offic.proconſ.Iac. Butr.& Bal. in authen. ſta- tuimus.C.de epiſc.& cler. Nec obſt. c.ij.de iureiur. in vi. quia non poteſt intelligi in hoc Alciati in c. cum contingat. caſu, cùm quo ad huius contractus executij nem nõ ſit iudex, ſed perſona priuata:& te 2 in d.c. ij. loquitur in habentibus iuriſdictio nem: imò in quacunq; generali cõmiſsione intelligit᷑, ſi iuriſdictio ſubſit: quia excepti iuriſdictionis nunquam cenſetur reicerh 4 eſt gl. in Clem.i.in fin. de ſequeſt. poſſ.de Juns per Doct.in l. de pupillo.§. qui opus. ff 6 o⸗ per. noui.& uide Bal. in repet. 1j. col.li ff eo 10 Tertio infertur, fan contractus prodigifir metur iuramento. Et uidetur quòd ſic: quia prohibitio cenſetur facta in eius fauorẽ, per iſtũ tex, nam prodigus æquiparat᷑ adulto ha- bẽti curatorẽ..ſi curatorẽ. C. de in integ.reſt min, ſed adultus obligar iuramento, dauth- ſacramenta.& ita tenent Anton.& Imol hic. Rom,.& Aret. in Il. is cui bonis. ff.de uerb ob- lig. In cõtrarium eſt cõmunis concluſio, quã tenent Bart. Bald. Angel. Anchar. Paul. Ale 20 Xand.& moder, in d. I. is cui. Nam tale iura- mentum caret iudicio& ratione, unde non tenet.c.etſi Chriſtus.s.eo.& contrahens cum 536 26 eo ſatis eſt in præſumpta fraude, ſecundum Abb. hic, quem ſuprà retuli. Necobſtatra- tio contraria: quia ultra dicta per Iaſ. in dl.is cui. poteſt reſponderi, quòd imò prodigus inõ ita indiſtinctè æquiparat᷑ adulto:imò quo ad alienationem bonorum, æquiparatur fu- rioſo, d. I. is cui.& l. Fulcinius. 5, adeò, ff. ex 30 quib. cauſ.in poſſeſſ. eat. quo uerò ad acquiſi 2 tionem, æquiparatur pupillo. I. obligari. ubi notatur, de autor. tut. Quando uerò cum au- toritate curatoris cõtrahit, æquiparaturadul to. d.l.ſi curatorem. Ex qua diſtinctione appa ret, tquòd quo ad alienandum cùmæquipa- ratur furioſo, deficit iuramentum tanquam indiſcretum,& cui legitimus conſenſus non acceſſerit. Et iſtud maximè procederet in eo qui non ſoluùm eſſet prodigus bonorum, ſed 40 etiam morum, ut in luxurioſo, arg. l. ſi quis cùm ſcirer. ff. de uſucap. pro empt.& in tali puto quòd neque Ant. neque Imol. contra- dixiſſent, ut apparet ex notatis per eos, dum allegant d..ſi quis cum ſciret.&per Abb. hic in nono caſu. Cætera dicenda ſunt ut latius per moder. in d. l. is cui, Quarto infertur ad 248 impuberem ſeu pupillum capacem doli, anſi contrahat contra prohibitionem legis, cõtra- ctus firmetur. Et uidetur quòd ſic: cùm enim 5o talis ſit decem annorũ cum dimidio,& proxi mus pubertati, ſecundũ gl. in.pupillum. ubi moder. ff de reg. iur.&obligetur naturaliter, ut eſt text. in l.i. ubi Bartol.& Doct. ff deno- uat. ſequitur ut riuramentum confirmetcon tractum, prout in alijs ſuprà dictis caſibus. Et pro hoc uidetur textus in c. ex literis.ij. infrà de ſponſalibus. ubi talis impubes po- teſt cenſura eccleſiaſtica compelliad contra- hendas nuptias, quas ſe contracturum iura- 6o uerat. Et facit, quia licet pueri non obligen⸗ tur periurijs, xxij. quæſt. v. c. par uuli. Kumee ſi ſint proximi pubertati, obligatur. cide 29 lict. puero. l. fin. ff. de liber, cauſ. l. qui iuralle. ubi not. ff. eod, ſicut per gl& D octores bins &quod not iquis& mod attem tenue camenta.gl. nus, Odoffrec folgoſ. Ant. gleorum ibi. nnditem ſas ccwincip.ſi ccxxvij. inct dis conſil.xx dubio iſta eſt quaadde prin uaquæ cum d adimpuberes eſttantaratio prelertim cun cömunis, ute toꝙlit fauor eſtertendenc uicet agi de p etatem pupill lis, unde cãc vtinfra dicam 2 peterſquialic l capaces,& mustamen in ſ conſtitutan 1 teſtam Inſe 3 un ecur nentũ d dilcretione nontenet: ſe lpupilus,ſ ldideamus,f .quxſty. 6 1) ſ ſupra renli Nerdin dia ultraddctapellêti endderi, qudd idönt te æquiparai zäulume bonorum equhnn l Pulcinis„ata ſleſſ eat. quo vetalun Maturpupilb ollgit dr. tut. Quancouetem 1s ctrahit,xquipqxon em. Exquaditnding adalienandumclmag, leficit iuramentun unaa cuilegiumusconſalin ſtud maximeptoccdeuiu eſſetprodigusbrnum utin luxufioſo oglie e uſucap. proemtdit aue Ant.neguelmdem paret ex nouuti petcmie uis cumſcitet èépetäni xtera dicende üunu lis cui Qunin opupillum cpacenen bitionem egpie 537 quis in tantam. C. unde ui.& ſic limitat ratio euitandi peccati, per quam rationem funda- tur iſte text.& ſimilia iura. Ethanc partem te nent Hoſtieñ.& Ioan. And.& Imol. hic, Ar- chid.in c.quamuis. de pact. in vi. Abb. in con ſil. xxxix., duo ſunt. in primo. conſil.cviij.in- cip.illud.in ij. Bartol. Salic. Paul. de Caſt. A- lex. in d. l. qui iuraſſe, Rom, in d. l. is cui. Iac. de Beluiſ.& And. de Iſer. in c. i.§. item ſacra- menta. de pac. iura. firm. Salic. Paul. de Caſt. Aret.& Corn. in d. auth. ſacramenta.& eſt de mente Cald. in conſil. viij. ſub eod. tit. Et ſe- cundum hanc opinionẽ latè conſuluit Cor. conſil.ccxl. in i. uol.& dicit Decius in d.l. pu- pillũ. quòd hæc opinio eſt cõmuniter appro- bata. Et iſtud procedit ſaltem apud Canoni- ſtas, ſecundum Corn. unde cùm ſimus in ma teria peccati, in iudicando eorũ ſententia de- bet attendi, iuxta ea quæ dixi sᷓ in ult. notab. & quod not. Anchar. in diſput. ſua incip. an- tiquis& modernis temporibus. Contrariã partem tenueruntalij ſcribentes in d. auth. ſa cramenta. gl. Accurſ. Guil. de Cun. Pet. Cy- nus, Odofred. Iacob. Butr. Bal. Ang. Alber. Fulgoſ. Ant. de Alex.& Jaſon, Idem tenuit gl. eorum ibi. Bald. Iacob. Alber.& Præpoſ. in d..item ſacramenta. Paul, de Caſt. conſil. ccxv.incip.ſi nõ intereſſet. Raph. Fulg. conſ. ccxxxvij. incip. Dynus inquit ſe de re. de feu dis.conſil. xxxi.& moder. in d. l. is cui. Et ſine dubio iſta eſt magis cõmunis concluſio, pro qua adde primò text. in d. authen. ſacramen- ta. quæ cùm de pubere loquitur, non uidetur ad impuberes extendenda, ex quo in eis nõ eſt tanta ratio.l.fi.ubi Bal. C.de interd. matri. preſertim cùm d. authen. ſit correctoria iuris 230 cõmunis, ut eſt magis cõmunis opin. Et da- to ꝙ ſit fauorabilis fauore animæ, nõ tamen eſt extendenda ad caſum noſtrũ, in quo non uidet᷑ agi de periculo animæ, ex quo propter ætatem pupilli deeſt iudicium,& ſic conſen- ſus, unde cõcedenda eſſet ſemper abſolutio, ut infrà dicam. Et quòd non ſit tanta ratio ap paret:quia licet in quibuſdam impuberes do li capaces,& puberes æquiparentur, uide- mus tamen in actibus grauioris ponderis, eſ- ſe conſtitutam differentiam. I. qua ætate, ff. de teſtam. Inſtit. quib. mod. tutel. fin.§. i. cum ſimil. Secundo pro hac parte ſtringit, quia 231 Tiuramentũ debet habere comitem, iudiciũ & diſcretionem, c, etſi Chriſtus. 5. eod. aliàs non tenet: ſed in pupillo nõadeſt iudicium, J. pupillus. ff. de acquir. hæred.& eſt caſus in l. uideamus. ff. de in litem iuran.&in c. ꝑueri. xxij.quæſt. v. Tertio facit, quia talis impu- bes non obligatur uoto. c. i. de regularib. in ſexto. c. ſignificatum. eod. tit.& quod not. In- noc.in c. ſcripturæ. j. de uoto. ubi dicit, quòd in uotis impuberum faciliter diſpenſatur. de iurciurando. 10 20 4⁰ 50 Non obſtat quòd obliget᷑ naturaliter:quia 6o iſta naturalisobligatio eſt modici præiudicij: ſed in iuramento, ex quo inde magnum oria tur præiudicium, maximè propter reſtitutio z32 nem in integrum ſublatam, lex non habet fiu 538 ris conſenſum pro uero conſenſu, niſi ſit pu- bes.d. auth, ſacramẽta. Et cùm iſta lex ſit fun- data in bona& naturali ratione, debet atten- di etiam in materia iuramenti, ut ſuprà poſt Ant.& Abb. concluſum fuit. Non obſtat text.in c. ex literis. quia poteſt tolli eadem re ſponſione: tquamuis enim teneaturſeruare iuramentũ ſub pœna excõmunicationis, ta- men ſi ea nõ obſtante nolit obſeruare, debet iudex etiam ex ſeipſo abſolutionem cõcede- re, ut ibi notant Ioan. And.& moder.& habe tur in c. ſi iudicauit. ĩ de eo qui dux. in matri. quam poll.per adult. unde cùm tale iuramen tum in illo caſu non ſit æquè præiudiciale, ſa tis poteſt pupillus ligari:ſicut uidemus etiam de iure ciuili, quo iure in ſui damnum pupil- li iuramentum eum non obligat. d. I. qui iu- raſſe. Et ita propter fauorem libertatis quam inde conſequitur, procedit d. l. fin, ff. de liber. cauſ. Nec aliquid probaturin d. c. ex literis, quoòd contractus per tale iuramentum firme tur, imò potius oppoſitum, tenendo opinio- nem Ioannis And. quòd ibi remittenda eſſet cenſura. Potes etiam reſpondere adillum te- xtũ ut infrà dicam. Nõ obſtat quòd exper- iurio peccent: quia non ſequitur quòd per hoc contractus ſit obſeruandus, ſicut etiam prodigus ex periurio obligatur ſicut ex cæ- teris delictis, ut habetur in d, I. ſi quis in tan/ tam.& tamen falienatio cum iuramentoper eum facta non ualet, ut eſt cõmunis opinio, & s dixi. Ex qualicũq;ʒ enim iuramẽto ſi quis contraueniat, peccat, uel ſaltem quia nomen Pes in uanũ aſſumit, ut notatur in c. tua nos. uprà eod.& xxij. quæſt. iiij. c. qui ſacramen- to.& tamen ut per illud quis contrauenire non poſsit, requiritur tquòd habeat tres co- mites, ueritatem, iudicium,& iuſtitiam, d. c. etſi Chriſtus. qui comites non interuenerũt in noſtro caſu. Et facit, quia licet talis impu- bes ex delicto obligetur, ſitamen delinquat negligendo, excuſatur. authen. ſi captiui. C. de epiſ.& cler.& per Bart.in d.J.ſi quis in tan tam. Non obſtant autoritates in contrariũ allegatæ Hoſtieñ. Ioan. And. Archid. Bar.& cæterorum antiquorum: quia licet dicant iu- ramentum debere obſeruari, non tamen uo- lunt quòd contractus confirmetur: imò qui- dam dicunt contractum non confirmari, ut Iacob. Butr.& Salic. ſibene intelligantur: t& ideo petita abſolutione, debet impubes poſſe contrauenire. arg. not. per Innocentium in d. c. ſcripturæ. ubi dicit, quòd in uotis& iura- mentis ab impulſibus præſtitis facilius di- ſpenſatur,& fit commutatio propter quali- tatem talis.c.i.& ij. de delict. puerorũ. Iſtud dicit Imola hic etiã ſibi placere, ſaltem quan- do daretur enormis læſio: quod etiam tenet Aret. in d. l. qui iuraſſe.& ante eum Cald. in d. conſil.viij.& uolunt Ant.& Abb. hic in no no caſu. arg.d.I.ſi quis cùm ſciret. ff. de uſu- cap.pro empt.ð&ſuprãa dixi in caſu fortiori eſ-⸗ ſe communem opinionem. Etideo ſi impu- bes faceret donationẽ omniũ bonorũ ualde Z222 4 233 234 235 236 237 238 239 240 5³9 ſibi præiudicialem, putarem tiuramentũ hoc caſu non obligare:& ita nuper in facto con- ſultus reſpondi:licet Corn. in d. conſil. aliud loquatur in impubere cum tutoris conſenſu iurante. Nam cuùm talis naturaliter obligetur & ciuiliter, ut per Bart. in l. i ff.de nouat. uide tur quòd etiam iuramentũ teneat, tanquam conſenſus& diſcretio ſibi per tutorem ſup- pleatur. Et iſtud etiã tenet Paul. de Caſt. in d. conſil.cclv.qui tamen hoc intelligit procede re in his, in quibus tutor poteſt autorari: un- de in alienatione rerum immobilium nõ ſup pleret, cùm in eis autorari non poſsit, niſi ex cauſa neceſſaria, ut habetur in I. i. ff. de rebus eor. quod mihi placet. Et ideo ſi pupillus ſit in patris poteſtate, cùm in his quę poſſunt ſi- bi eſſe ad utilitatem uel damnũ, cum conſen- ſu patris obligetur, l. ſi infanti. C. de iure de- liber. per Bar. in I. fin.§. i. ff. de uerb. oblig. eo dem modo uideretur quòd iuramento obli- garetur. Etita intelligo text. in d. c. exliteris. in quo ſecundũ hunc intellectũ, fquòd pater interuenerit in ſponſalibus filij, eſt de neceſ- ſitate iuris:& dicta ſponſalia poſſunt eſſe uti- lia uel inutilia pupillis: licet alij ibi dicant ex contingentia facti ita accidiſſe: quæ reſpon- ſio non eſt realis. Non obſtat quòd cano- niſtæ ita teneant, quorum ſententia eſſet ſer- uanda in materia iuramenti:quia iſtud proce deret, ſi tenentes oppoſitum, nõ fuiſſent Do ctores utriuſque iuris:& etiam in ueritate, di cta Canoniſtarum non ſunt contraria legi ci uili, ſi bene intelligantur, ut ſuprà deduxi. Quid autem ſi talis pupillus aſſereret ſe a- dultum,& iuraret: tunc dic ut per Alex. in d. I. qui iuraſſet.& moder. in d. auth. ſacramen- ta. Sextus caſus principalis eſt, tquãdo lex improbat contractũ ratione ſolennitatis pro batoriæ quæ deficiat:&tunc cõcludunt Bar. & Abb. quòd iuramentum nõ ſupplet illum 40 defectum, quia talis ſolennitas reſpicit fauo- rem publicum, cui non poteſt renunciari. d. l. ius publicum. ff. de pactis.&l. conuenire. ff. de pact. dotalib. Et ideo fcùm teſtamentum debeat habere ſeptẽ teſtes, ſi s numerus non interuenerit, quamuis teſtator iurauerit, nõ tamen ualebit ut teſtamentũ. Et cum iſta opi nione tranſeunt Doct. cõmuniter. Limitat eam Ant. ut nõ procedat quãdo talis ſolenni tas nõ omnino reſpiceret fauorem publicũ, ſed principaliter priuatum fauorem: ſicut in ſimili dicimus de ſtatuto requirente aliam ſo lennitatem in fauorem priuatum, de quo ui- dimus in præcedenti membro. Et ex hoc di- cto infertur, quòd ſi ſtatutum diceret, quòd 241 Tinſtrumentum cõtinens obligationem mu- lieris non faciat aliquam fidem, nec credatur notario, niſi in eo conſenſus agnati interue- nerit, non ualeret quo ad hunc effectum, ut contractus iuratus non poſſet probari. Se- cundo limitatur, quando poſſet lædi anima, niſi diſpoſitio impleret᷑: ut in legatis ad pias cauſas, iuncto tex. in c. cùm eſſes.& c, reſatũ. de teſta. Confirmatur hęc limitatio per Imol Alciati in c. cum contingat. 340 tquia cùm de iure diuino ſit ſtat modus probationibus, de quoi bus, non debet eſſe in facultate reſtringere dictum modum,& res teſtes, uel maiorem ſolennitatem quo ad iuramentũ, quod non eſt de foro ipſorũ, ar c. tuam. de ord. cog. Et hanc rationem ap 8 bat Imol.& etiam Corn, in repet. d. authen 6 cramenta.q.xiiij.quando ſtatutum reproba- ret probationem, quæ de iure gentium ſim- pliciter eſſet approbata: uel etiã exiure Pon- tificio, ut quia inſtrumentum eſſet factum a notario apoſtolico: ſecus ſiimperiali. Sed tu pro opinione Imol. adducas quod notat da- lic. in auth. caſſa. col.iiij. uerſ. quęro ſecundo de ſtatutis concernentib. modum probandi. C. de ſacroſan. eccleſ. Sed tamen iſtæ limi. tationes non uidentur cõmuniterapproba- tæ, imò Doct, indiſtinctè tranſeũt cum Bart. & Abb. quem etiam ſequitur Bald. in repet. 1.ij. col. li. ff. eod. Paul. de Caſt. conſil. lxi. in- cip.notandum eſt. Alex.conſil. xcv. in fin, in i. lib.Soci.conſil.xcvij.abundsè. in ult, dubio. Nec obſtat, quòd quando ſolennitas eſt introducta in fauorem priuatum, quòdiura- mentum confirmet, ut ſuprà uidimus. Nam iſtud nõ procedit in ſolennitate probatoria: quia iuramentũ non confirmat probationes contractus, ſed ipſum contractum. Quode- nim aliquid poſſit probari, uel nõ poſſit pro- bari, eſt quid differens ab eo, qd in iuramẽto deductũ eſt.arg.l.fin. ff.de rebus eor. Etideo dicit Bald.hic, quòd Bart. male concepit uer ba: quia contractus ipſe nõ prohibetur, pro- ut firmauit uerba Bart, quæſt. ij. incip. ius nõ deficit.ſed ſolum probatio:& fiuramentum eſt inefficax, nõ ex ſe, ſed propter defectum probationis. Non obſtat quòd non debe- ret procedere prædicta concluſio, quando quis peccaret: quia reſpondetur, quod ſem- per non ſeruando iuramentum licitum, quis peccat, ut in hoc textu apparet: ſed dicimus, ſtante tali prohibitione, non probari quod iuratum fuerit. Et ideo in caſu cap. cum eſſes. & c.relatum.aliud eſſet: quia ibi probaturiu ramentum, ex quo lex ciuilis nonpoteſt ar- ctare probationem teſtamentariam, quando præiudicaretur his cauſis, ut ibi Doct. decla- rant: ſecus ergo eſſet, ubi lex poſſet coarcta- re.& ita præciſe loquitur Abb. Non ob- ſtat ratio Imolæ, quæ uidetur fortior: quiafli cet lex ciuilis non poſsit diſponere circa a- ctum ſpiritualem, ſicut eſt iuramentũ: iſtud tamen procedit, ſi principaliter capitulum iſtud diſponeret, nõ ſiper indirectum; uther Bartol. in d. l. omnes populi.& ſuprà latius uidimus. Vnde cuùm in caſu noſtro non di⸗ ſponat᷑ de ipſo actu, ſed de modo probandi, debet ſtatutum obſeruari, ut declarat Paulus de Caſt. in d. conſil.Ixi. Et licet ſecundum co munem opin. nõ poſsint ſtatuentes etiamin foro ſuo arctare modum probationis, reſpe⸗ ctu clerici agentis, quia eſſet contra libertat eccleſiaſticam, tamẽ quo ad laicos i e utus certus n dictis iuri- ſtatuentium, requirere plu 10 20 30 50 60 242 24 244 ſibus. primo, in mentũ alaico: nann ocioili iuxta not. ſoto compet none umarctans ſibi pr hieii deciſorian, urinc. quod cleri cclelia de conſtit. 17 b. Secundo,q quod conttactus lennitate ſtatuti,& liconuentio,& e habeturinl. Theo- inli g fin. ubi dixi quando aliterper 46 us wutde iuramentoy usrei, quæ ex inſ delicitin ſolennita tios, uel etiã alios bariutper Abb.h ſtium. C. de teſti. E quando actus eſt tisprobatoriæ: ſec intrinſecæ, aliud e tiealu.Etitapoſſu mitationes. Ter celuſionem eſt,u uum operetur quo 1n 85 d clt 1oriemllmh Scſadmtenu doendtine rmet, ut Khriwna 3„ nus iitin olenniaeyeine à non confitmatprban lipſum contnaaun G ſlit proberielät, lifferensab do,odinine gfin. ff derebwsenr t qudd Banmaecmnst actus ipſenõprolbdern ba Ban quettjincha um probatio: ètlurm d exſe, ſedptopterctin Nonobſtatquouunt prædicta conclulbo u quia reſpondens qii ndoi uramentum iemm oc textu appaer ſtti Dhibitione, non prcn lle lo vitut 1 iſe icenrirtn gi üiporer uramenä 245 246 247 248 zu de iurciurando. 24 poſſe arctare, ex quo non tollitur remedium quo confulatur animæ deinde in foro eccle- ſiaſtico, uel per uiam denunciationis euange licæ, in d. c. nouit. de iud. †Poteſt enim ſtatu- tum limitare fidem probationũ quo ad ſubdi tos ſuos, ut declarat Salic. in d. authen, caſſa. Nec obſtat, quòd ubi uerteretur peccatũ, non habent ſe intromittere laici: quia hoc at- tento, nunquã ualerent ſtatuta arctantia mo- dum probationũ, ex quo ſi non poſſet ſecun dum modum à ſtatuto inductum probari, re- maneret ſemper debitor in peccato, iuxta c. peccatum.de reg.iur. in vi. Debet igitur illud intelligi, quando conſtat de peccato, non au- tem quando adhuc non conſtat, ſed agimus quemadmodũ debeat probari. Poſſent ta- men opiniones But.& Imol. ſaluari tribus ca ſibus. Primò, in clerico qui recepiſſet iura- mentũ a laico: namſſi agat cõtra laicum in fo ro ciuili, iuxta not. in c. ſi clericus laicum. S de foro compet.non eſſet ſeruandum tale ſtatu- tum arctans ſibi probationes: cùm enim re- ſpiciat deciſoria, non ligat clericum, ut habe- tur in c.quod clericis. de foro compe.& in c. eccleſia.de conſtit. per Salic. in locosᷣ allega- to. Secundo, t quando cõueniſſent partes, quòd contractus poſſet probari etiam ſine ſo lennitate ſtatuti,& ita iuraſſent: ualet enim ta lis conuentio,& eſt mittenda executioni, ut habetur in l. Theopompus. ff.de dote pręleg. in l. i. 6. fin. ubi dixi. de uerb. oblig. Tertio, quando aliter per legitimũ modum probare tur de iuramento præſtito: tpoteſt enim ueri tas rei, quæ ex inſtrumento nõ probat᷑, quia deficit in ſolennitate, per teſtes inſtrumenta rios, uel etiã alios examinatos in iudicio, pro bari, ut per Abb. hic,& quod habetur inl. te- ſtium. C. de teſti. Et hoc intellige procedere, quando actus eſt nullus ex defectu ſolennita tis probatoriæ: ſed ſi eſſet nullus ex defectu intrinſecæ, aliud eſſet, ut uidebimus in ſequẽ ti caſu.Et ita poſſunt ſuſtineri duæ priores li- mitationes. Tertia limitatio ad prædictam cõcluſionem eſt, ut tali caſu ſaltem iuramen- tum operetur quòd actus ualeat omni melio 249 ri modo, per text. in l. cum patre.§. filius ma- trem. ff. de lega.ij. Et ideo ſi teſtamentũ defi- ciat in numero teſtium, ut quia quinq; ſolùm adſint, iuramentũ illud ſuſtinebit in uim co- dicillorum.& iſtud tenet etiam Bart.in I. i.§. ſi quis ita. ubi dixi. ff. de uerb. oblig. cum mul tis concord. Sed contra hanc limitationem indifferenter ab omnibus approbatam, po- teſt ſic argui. Primò, non uidetur quòdiu- ramentũ habeat maiorem efficaciam, quàm iudicium, imò illi æquiparatur. l. quiiuraſſe. 6. fin. ff. eo. ſed actus in iudicio factus nõ cen- ſetur habere uim huius clauſulæ, ut ualeat o- mni meliori modo ð&ẽ. l.iij. C. de repud. hæ- 10 20 30 40 50 red.ubiftranſactio facta in iudicio, nullo da- 60 to termino, non ſuſtinetur neq; in uim pacti. Secundo, promiſsio facti alieni non ualet. J. ſtipulatio iſta.§. alteri. ff. de uerb. oblig. Po- ne quòd accedat iuramentũ, nunquid uale- bit? certè ſic: ſed non ut iurans teneatur præ-/ ciſe, ſed ſic, omi meliori modo: fualebit enim ſolùm ut iurans teneatur iurare. c. ex reſcri- pto.S. eod. cum ſimil.& c. gemma. de ſponſal. Tertio, promittens ſub iuramento ſerua- re ſtatuta eccleſiæ, ſi nulla ſint condita, nõ te- nebitur: fnunquid ut actus ualeat omni me- liori modo, intelligetur de ſtatutis conden- dis? caſus eſt quòd non, c. penꝗ eod. Quar- to,minor alienans cum iuramẽto,& promit- tens non contrauenire, intelligitur tantum- modo ratione minoris ætatis, non ex alio ca- pite, ut per Bart. in I. ij. C. de reſcind, uend.& in d.authen.ſacramenta.& eſt cõmunis con- cluſio,& quaſdam ſimiles deciſiones adduxi in d..ſi quis ita. Et hoc tenendo, poſſet reſpõ deri ad.filius matrem. quòd ibi ipſe teſtator non iurauerat, ſed exegerat iuramentum ab ipſo hærede, quod potuitfacere. l. fin. C. de fi deicõmiſſ.per Bar.in l. nemo poteſt. de leg.i. quem intellectum etiam ſentit ibi gl.& ſic ibi rnon curamus teſtamentum nõ ſolenne, ſed promiſsionem ipſius hæredis. Sed aduerten- dum eſt: quia text. ibi non poteſt intelligi, quando ipſe teſtator recepiſſet iuramentum ab hęrede, quia uerba hoc non important: be ne poteſt intelligi, quando teſtator mandaſ- ſet hæredi quòd iuraret, ut etiam declarat ibi Bart. Vnde ſi ſoluùm mandatum teſtatoris fa- ctum hæredi de iurando, habet hanc effica- ciam, quanto magis iuramentũ ipſius teſtato ris debet eam habere Et ſic ille text, ſecundũ quemcunq;intellectum probat intentionem Bart.& cõmunem: unde ſequendo eam, fir- manda eſt concluſio, quòdſiuramentũ habet uim clauſulæ, ut actus ualeat, quemadmodũ ualere poteſt:& regula habet aliquas decla- rationes. Prima, ut nõ ualeat in meliorem modum, ſed ſufficiat ſi aliquo modo ſuſtinea tur, licet non melius. ꝑer not. in d. l.ij. C. de re ſcind.uend. De qua declaratione quia Bar. et Doct.ſentiunt oppoſitum, dic ut habetur in d..ſi quis ita. ubi dixi. Secunda declaratio, ut procedat, dummodo uerba prolata adil- lam formã poſſint quoquo modo adaptari, ſecundũ Bald.in repet.l.ij. col.50. ff. eod. aliàs ſecundum eum nõ procedit dicta concluſio, quia non uidet᷑ ex mente actum, quod ex uer bis colligi nõ poteſt.l. Labeo. ff. de ſupel. leg. J. librorũ.. quod tamen Caſsius. ff. de leg. iij. 250 251 252 253 & ita intelligo tex. in d. c. penul.j. eo. ibi enim uerba non poterant bene accõmodari ad ſta- tuta futura.Et facit, quia ſper iuramentũ nun quam quis cenſetur aliud promittere, quàm quod ex uerbis eum promiſiſſe apparet, ut in noſtro caſu dicit Cor.conſil.cxcij. in ult. col. in i.uol.de quo dixi in d.6.ſi quis ita. Tertia declaratio eſt, ut regula procedat, quando a- ctus redderet᷑ nullus in ea forma, in qua agit᷑: ſed ſtualeret aliquo modo, tũc nõ eſſet illa ua liditas ulterius extẽdenda, ſecundũ And. Si- cul.conſil.xliij.col.ult.in ij.uol. arg. d.c. ex re ſcripto.ſuprà eod. Quarta declaratio, ut nõ procedat, quando actus eſſet nullus ratione 254 —— G —————.——— „ Alciatiin c. cum contingat. 255 deficientis conſenſus: nam fiuramentũ nun- quamoperatur, eo deficiente. arg. d. l. fin. C. de non num. pec.& eſt caſus in d. c.penult.j. eod. ubi Abb.in i.oppoſ.& tangunt Bart.& Abb. in ſeq.caſu:& per Aret. conſil. xxiiij. incipien.quatuor dubia.in ij.col.Iaſ.in l. eam quã.in xi. col. C. de fideicõm. S&inl. ſed& ſi.§. quæſitũ.in ult.col. ff. ſi quis caut.& melius in l. ſancimus. in ij. col. C. de teſta.& declarabo j in viij.caſu. Quinta declaratio eſt, quãdo a- ctus eſt nullus ex defectu ſubſtantię in perſo na agentis:de quo per Rom. cõſil. dxvij. col. x. in fi. uel etiã defectu materiæ, de quo ĩ dice/ mus in viij.caſu. Sexta declaratio, ut nõ pro cedat in caſibus, in quibus clauſula, omni me liori modo& ẽ. nihil operatur. poſui in d.§. ſi quis ita.uident᷑ enim aliqualiter iſtæ clauſulę operari. Septima& ultima declaratio eſt, ut tex.in d.. filius matrẽ. procedat in iuramẽ to teſtatoris:ſecus in iuramento delato hære- 20 di per teſtatorẽ, quia illud nõ habebit hanc ef ficaciam, per text. in l. ij. ubi Bar. C. cõmu. de leg.refert Iaſ.in d.l. eam quam. Sed hoc nõ ui detur uerũ:quia ſi hæres iuret, puto quòd te- neat᷑ etiã ex minus ſolenni uoluntate.l. fi. C. de fideicõmiſſ. Nõ obſt.d.j.ij. qa nõ negat ſubeſſe differentiã, an legata cum iuramèto 256 ſint præſtita, uel nõ: ſed dicittnõ differre, qui bus uerbis præſterur iuramentũ uel legatũ, dummodo de intentione conſtet, ut declarat ibi Corn. Septimus caſus principalis eſt, quando aliquid prohibetur ratione defectus ſolennitatis formalis,& tunc iuramentũ non facit quòd actus teneat in ea forma in qua a- 257 gitur. Cùm enim forma deſit, actus non ha- bet ſuam ſubſtantiã:quia forma dat eſſe rei.l. Iulianus.§. quantũ. ff. ad exhib. ualebit tamen eo modo, quo ualere poteſt. arg. d. 9. filius ma trem.Et propter hoc cõcluditur, quòd ſtipu- latio peccãs in forma, licet non ualeat ut ſti- pulatio, d.§. ſi quis ita. ualebit tamen in uim pacti, ſi iuramentũ acceſſerit. Et fideiuſſor ob ligans ſe in plus, uel in alio quàm principa- lis, licet non obligetur ut fideiuſſor, l. græcè. 258 5.illud.&§. fin. ff. de fideiuſſ. ſſi tameniuret, tenebitur tanquam principalis.& hoc proce dit, niſi deficiat conſenſus, uel limitatè acce- dat. arg. d. l. fin. C. de non nu. pec. cum ſimil. & ita tenent Bart.& Abb. cum quibus cæte- ri tranſeunt. Confirmo iſtam opin. quia quã- uis forma cenſeatur introducta de iure publi co,& conſequenter illi non poſsit renuncia- ri, ut eſt gl. in l. Ä diuo Pio. ff. de ritu nup. cum multis concord. per Iaſ.inl. penul. ff. de libe. & poſthu. tamen actus qui fit, uidetur quòd ſaltem ꝑoſsit ualere in uim pacti, ſicut dici- mus in ſententia nulla ex defectu formali, de quo in l. prolatam. C. de ſent. quæ tamen in uim pactiper conſenſum partium approba- ri poteſt.l.ij. C. cõmu. præd. Bart. in l. i. C. qui pro ſua iuriſdict. Felin. in c. ſignificaſti. de fo ro compet.Et facit quod notat Maria. Socin. quem ibi ſequitur Felin. in c. fraternitatis. in 259 iij. colj. de hæret, ubitſipartes ſcientes adeũt 30 4⁰ 50 60 10 notarium damnatum falſi,& ideo conficere inſtrumenta, licet act poſsit in uim inſtrumenti, c. ſtru. l. nemo poteſt. de leg.i. uim confeſsion inl. ſatis apertè. lum, in c. cùm uenerabilis. tra hanc concluſionem cõ tam, arguunt moder. aliquibus medijs. mò, quia inſinuatio eſt de forma denunci nis ultra quinquaginta aureos. l. ſanci C. de donat,& tamen iuramentũ confirmat donationem nu ut eſt cõmunis concluſio,& s dixi: d tiam per Curtium conſil.Ixvi.& ſeq. 544 Prohibitã Ctus ualere nõ cuùm P. de fid, in tamen ualebitin is. arg.. i.ij.& quod not. Bal, C. de falc. 3 quod dicitur de reproducente inſtrumentũ falſum uel nul⸗ j. de except. Con muniter approba- Pri atio mus, llam ex defectu illius formæ, E quo e⸗ Secun do, quia conſenſus agnatorũ, ſtante ſtatuto, eſt de forma contractuũ mulieris, ut habetur in l. uniuerſa. C. de precib. Imper. offer.& ta- men ſi iuramentũ accedat, Tertio uidemusil lam formam non eſſe neceſſariam. Quaroo de forma tranſactionis ſuper teſtamento eſt, ut fiat cognitis uerbis teſtamenti. l. de his. ff „ de tranſact.& tamẽ iuramentũ ſupplet illam formã, ut per Imol. hic in x. membro, ubiui- debimus. Alex. conſ.xi. in ĩj. lib. moder. ind. J. de his. Quinto adducit᷑, quia directum eſt de forma in cõtractu minorũ in rei immobi- lis alienatione. I. i. ff. de reb. eor.& tamen iura mentũ ſupplet talem formã. d. auth. ſacramẽ- ta pub.ſecundũ cõmunem intellectũ. Sed tu ſuſtinendo opinionẽ Bart.& cõmunem, dic quòd imoò in iſtis caſibus nõ eſt forma, ſed ſo lennitas, quæ ſimul differũt, ut declarat Bal, in J.ad pactionẽ. C. de dot.promiſ.& in.etiã. C. de execut. rei iud. Alex. in l. de pupillo. 5. qui nunciat.in ult. col. ff. de noui oper. nunc. & per Bald. in c. i. ubi definit quid ſit forma, de noua for. fidel. tSolennitas enim eſt quid 260 extrinſecũ, per quod actus fit ſolennis. For- ma eſt quid ntrinſecũ, à quo actus ſumit eſ- ſentiam, ut latius declaraui in rub. ff. de uerb. oblig.in vij.col.& in l.i.in prin. in i. not. eod. tit. Dic ut ibi. Et ex hac concluſione intulit primò Bart. quòd tſtipulatio peccans in for/ 26¹ ma, ſi acceſſerit iuramentũ, ualebit ut pactũ. Sed difficultas eſt: Pone quòd ego dixi,pro- mitto tibi per ſtipulationẽ,& ita iuro me da- turum centum,& tu acceptas, nunquid hæc ſtipulatio nulla ex defectu formæ, ualebit in uim pacti nudi, an pacti ueſtiti:& ſic dabitur actio creditori. Bar. in d.. ſi quis pro eo, non explicat:ſed Abb.hic, quòd pactũ eritueſti⸗ tum. Contrariũ tenuit Alex. conſ.xij. in ult. col. in i. lib. ubi allegando hæc dicta appellat tale pactum nudum. Et iſtam opin. ego fuiſe cutus in d.õ. ſi quis ita. quia ſatis eſt ſiiuramè/ tum operat, ut ſtipulatio nulla teneat in uim pacti, abſq; eo quòd etiã illud ueſtiat ang.mat per Bar. in d. l.ij. C. de reſcind. uend. cuma 3 quibus ſimilib. Et puto quòd illa opin.ſit ue rior de iure ciuili, ſecundũ quod ius exfiura- mento promiſſorio in futurũ nõ orit aliqua actio, ut per Bar. 1 iquis pro eo, perillũ in d.I.ſi quis p P dn. 262 vnnum pec. Se iizvoluit fideiube lier ontrahere:net iincipalis, quiai grrer,9. ſeruus pae getetur quod fide cumiuramento, n0 onec excuſsionis. i texinſtrumento or m propter iurame nes qualitates& bet obligatiões fideiulſo Bald. tenet benefici ſideiuſſoripropteri rium tenuitidem B perillumtex. ubi no cuſione. Etidem e. tuseſt Alex. in d, co in hoc mihi magis quia cum lex conce. lcium dequo in au iull iuramentũ debe turam iſtius obligat partetuajj. de cleric. ettdemente Bart. B *.) aeheecger Gt quia leänn, ractu minotüinreiim iift. de redeormnd talem forma dalihiu cõmunemiintellciügt nionẽ Bart.& cämua, is caſibusnõeſttomi imul differãt udeckal .C. dedotpromiälilt eiiud. Alexinl depunli ult col.ff denouicham ci. ubi detnit quültm lel. Solenniaseninch quodactusft ſolemön rinſecũ, aquoaqiu imi s declarauinn niſtctu Sin li inprininimt Etexbacconclount odtſtipula:opecemi iuramentũ ulebtufe 1 eſt: Pone quod ego bin 545 dc ureiur ando. 545 tex.& habet᷑ per Alex. in l. iuſiurandũ. ff. eo. Sed de iure canonico puto ueriorẽ eſſe opin. Abb. ex quo ex hoc iure oritur actio ex tali iuramento, ut eſt magis cõmunisopin. ut per Doct.in c. cùm ueniſſent. j. de inſtit. Abb. in c. per tuas.in v.col. de arbit. Abb.& Ant. in c.quintauallis.in viij.col. 5. eo.& latè per An to.Corſet.in repet.rub.in ult.q.S. eod.& fa- cit quod habetur in c.i.ʒ.de pact. Secundo ex prædictis infertur, an fideiuſſor in durio- rem cauſam iurans, obligetur tanq́; principa lis. Et Bar. Abb.& cæteri tenẽt quod ſic, arg. d.5.filius matrẽ. ſequitur Ang. in l. hi quiac- ceſsiones. ff. de fideiuſſ. Roma. in d.5. ſi quis ita.Alex.in conſil.xxxi.in iiij. Contrariũ fir- mat Bal.hic in vi.col.quia licet iuramentũ fa- ciat ſuſtineri actum, tamẽ debet intelligi, con ſenſu non mutato, uts diximus,& eſt ſatis de mente Bart. in hoc membro. arg. d. l. fin. C. de 263 non num. pec. Sed hic mutaretur conſenſus, quia uoluit fideiubere, non autem principa- liter contrahere:nec uoluit deacceſſorio fie- riprincipalis, quia iſta ualde differunt. I. ele- ganter. S. ſeruus pactionis. ff. de dolo. alias ſe- queretur quòd fideiubens citra ſtipulationẽ cum iuramento, nõ haberet beneficiũ epiſto læ, nec excuſsionis. Et ideo concludit, quòd fex inſtrumento oriatur obligatio fideiuſſo- ria propter iuramentũ, ſed ea quæ habet o- nes qualitates& beneficia, quæ habent aliæ obligatiões fideiuſſoriæ. Et ſic apparet, quòd Bald. tenet beneficiũ excuſsionis nõ auferri fideiuſſori propter iuramentũ: cuius contra- rium tenuit idem Bal.in c. ex reſcripto. 5. eo. per illum tex.ubi non fit aliqua mentio de ex cuſsione. Et idem etiam conſulendo ſequu- tus eſt Alex.in d. conſil.xxxi. in ult. col. Sed in hoc mihi magis placet opinio Baldi hic: quia cùm lex concedat fideiuſſori iſtud bene 10 20 30 ficium, de quo in authen. præſente. C. de fide 40 iuſſ.iuramentũ debet intelligi ſecundum na- turam iſtius obligationis. arg. d. l. fin.& c. ex parte tua.j.de cleric. non reſid. Et iſtud etiam eſt de mente Bart. But.& Abb. dum limitant dictum ſuum nõ procedere, quando conſen ſus eſt certo modo limitatus:fideiuſſor enim uidetur conſentire limitatè, uidelicet quate- nus principalis ſoluendo non ſit. d. auth. præ ſente.& ita intelligit Feli.in d. c. ex reſcripto. col. fin. ubi etiam allegat pro ipſa parte Ang. in d.l.hi qui acceſsionis. qui hoc nõ dicit: un- de tu allega And. Sicul.in d. c. ex reſcripto.& diffuſius in conſil.xliij. in penul.& ult. col. in ij. uol.& hocbene nota, quia quotidianũ. Et ſic, quantum ſit ad excuſsionè, reſideo cum Bald. hic: ſed quo ad principalem deciſionẽ, uerior eſt cõmunis opinio: cùm enim princi palis in minus teneatur, non poteſt fideiuſ- ſor reſpectu pluris quod promiſit, dicere ſe acceſſorium, unde tollitur eius ratio. Ter- tio infertur ad contractus ſimulatos, an ſuſti neantur in uim apparentẽ propter iuramen- tum. Etlatè hoc attingunt Ant.& Imol. hic. Tu dic ut s dixi, ſequendo ordinem Abb. u- 50 60 bi tenuitnõ ſuſtineri, quia deficit conſenſus: ſed nunc eſt limitatus in tali caſu, unde mili- tat ratio Bar.& Abb. hic, arg. d. l. fin. C. de nõ num. pec. Et eadem ratione infertur etiam ad renunciationẽ nõ num. pecuniæ iuratam, nunquid ualeat. In quo ſciendum eſt, quòd niſi iuramentũ interueniſſet, caſus non habe ret dubium, quòd non ualeret: imò ea nõ ob ſtante, poſſet adhuc opponi, ut dicit Bar. inl. ſi ex cautione. C. de nõ num. pec. quia qua fa cilitate quis ſimpliciter confitetur ſe recepiſ- ſe quod nõ recepit, eadem ratione& facilita- te exceptioni renunciat, ut eſt cõmunis opi- nio ſecundum Ang. de Aret. Inſtit. de lit. ob- lig.in prin. Alex. conſil. clxxxiiij. incip. uiſa ſcriptura.in ij.Felin.in c.ſi cautio. in xv. col. 8 de fid.inſtr. Sed difficultas eſt: quid ſi huic exceptioni renunciatũ eſt cum iuramento? Et Bart.in d.l.fi. tenet quòd iuramentũ ſit ſer uandum: ſed ubi ſoluerit, poterit repetere. arg. c.debitores, S. eod. Imol. hic tenet contra rium, quòd imò nõ competat neq; repetitio neq; abſolutio. Ad rationẽ præallegatam re- ſponde, quòd nõ miliat in iſto caſu: fquam- uis enim eadem facilitate quis renũciet huic exceptioni cui cõfitetur, non tamen propter hoc tollitur uirtus iuramenti, ſicut uidemus in iſto textu: quia qua facilitate mulier indu- citur ad alienandum, eadem inducitur& ad iurandum. Et idem probatur in authen. ſacra menta. Corn. in repet. d. authen. ſacramenta. quæſt. xv. diſtinguit,& quo ad abſolutionem approbat opin. Imol. ſed quo ad repetitionẽ approbat opin. Bart. Qui enim repetit, non contrauenit iuramento, ex quo iuramentum erat de nõ opponendo exceptionem, quam non oppoſuit, ſed ſoluit, Beli. in d. c. ſi cautio. tenet de directo oppoſitũ:quia quando iura-/ uit non opponere dictam exceptionẽ,& con feſſus eſt ſe habuiſſe, ſtandum eſt tali confeſ- ſioni iuratæ: quia lex præſumit propter iura- mentum, quòd conſenſus purus, non autem confeſsionalis acceſſerit:& ideo ſi repeteret, obſtaret ſibi exceptio, quòd imò uerè rece- pit.& in hoc concordat cum Imol. Bene ſub- dit, quòd poſſet petere abſolutionem: ſicut in ſimili, tille qui confeſſus eſt iuramento ſe uerè recepiſſe, nihilominus poteſt petereab ſolutionem, ut dicunt Bal.& Salic. in d. l. fin. Butr.in c. fin. in iij. col. de ſolut.& quod no- tat Dynus in regul.iur. locupletari. in ſexto. QuidtenendumeIn puncto iuris uidetur ue- rior opinio, quòd imò nõ obſtante tali renũ- ciatione& iuramento, poſsit excipi de nõ nu merata pecunia, per d. l. fin. quæ licet loqua- tur in eo, qui ſimpliciter confeſſus eſt ſe rece- piſſe, tamẽ uidetur procedere etiam in eo qui renunciauit tali exceptioni. Nec poteſt aſsi- gnari bona ratio differentię inter iſtos caſus: nam ſicut qui cõfitetur ſe recepiſſe cum iura- mento, quia ſubeſt eadẽ pręſumptio:itẽ ſicut qui cõfitetur ſe recepiſſe, nihilominus lex ei ꝑmittit ut poſsit excipere, ex quo remaneret deceptus à creditore: t& iuramẽtũ hãchabet 264 265 266 267 —— —P 268 269 5 47 naturã, ut nõ ſeruanti fidem nõ ſit ſeruanda, ut dicit ibi Bal.arg.l.quæro.§. inter locatorẽ. ff. loca.& probat᷑ in c.ſeq.in fin.j. eo. ita quan do promittit non opponere talem exceptio- nem. Nec eſt bona ratio differentię, quam re fert Feli, in d. c. ſi cautio. dum dicit, quòd qui confitetur ſe recepiſſe, iurat de eo quod non eſt in poteſtate ſua:ſed qui iurat non oppone re exceptionẽ, de eo iurat quod eſt in ſua fa- cultate. Nam d.l.fin. non eſt fundata in hoc, ſed quia debitor indigens pecunijs, ut eas ha beat, iurat de facili ſub ſpe habendi, ut dicit Bar. in d. l. ſi ex cautione. Quę ratio militat in utroq; caſu. Non obſtat fundamentũ Imol. quia quando conſtat de ueritate contractus, iuramentũ bene facit præſumi, quòd cũ ma- iori deliberatiõe celebratus fuerit.Et ita pro- cedunt tex. noſter,& d. auth. ſacramẽta.& qᷓd habetur in c.ex reſcripto.5.eo.Sed in caſu no ſtro non conſtat ꝙ uerè fuerit celebratus, ſeu quòd pecunia fuerit numerata, ex quoin tali confeſsione lex ſubaudit conditionẽ. In pra- ctica tamen nõ eſſet recedendũ ab opin. Bar. ut facta ſolutione competat repetitio, per ea quęs dixi in quarto caſu principali. Putarem etiam poſſe ante ſolutionẽ impetrari habilita tionem,& oſtendi quòd imò pecunia nõ fuit uerè numerata.& ita procedit opin Feli. Per- fectam uerò abſolutionẽ nõ puto conceden- dam.& de hac intelligendus eſt Corneus. Octauus caſus principalis eſt,quãdo cõ- tractus prohibetur ratione rei ſeu materię, ut quia ea non ſit in cõmercio,& tunc iuramen tum non conualidat cõtractum, quia concer nit impoſsibile: ut ſi quis rem ſacram uendit. l. apud Iulianum.§. fin. ff. de leg. i. c. ſemel. ubi Dyn. de reg.iuris.in vi.cum concord. Et cum hac opin, tranſeũt omnes. Exhoc infertur primò, an ſi de aliqua re nõ alienanda ſit præ ſtitum iuramentũ,& deinde alienetur cum ſe 40 cundo iuramento, ualeat cõtractus. Et uide- retur quòd non ualeret, tanq́; res propter pri mum iuramentũ facta eſſet nõ alienabilis:& ſic obſtaret defectus in materia. Sed tamẽ ue ritas eſt in contrariũ, quia imò talis defectus non obſtat,& cõtractus tenet: ſicut uidemus regulariter, quòd factus contra iuramentũ te net, licet cõtraueniens ſit periurus. c. ſicut ex literis. j. de ſponſ. gl. in c. fin. de procur. in vi. Io. And. in regula, quod ſemel. de reg. iur. in vi. Fallit quando primũ iuramentũ haberet concurſum iuris cõmunis. c. intellecto. j. eo. gl.in c. licet.eo.tit.in vi.& declaraui s in vi. no tab. Fallit ſecundo, in actibus merè ſpiritua libus:quia tunc actus ſequens aduerſus iura- mentũ nõ tenet.c. dilecto. uerſ.niſi fortè. j. de pPræb. quem ita intelligit Innoc. ibi,& ſequi- tur Hoſtieñ.S& idem tenet Archid.in c.ſià ſe- de. de præb. in vi.& Oldra. conſil. cxxvij. Ro- Alciati in c. cum contingat. 10 20 30 50 ta deciſ.viij.de procur.in antiq.But.inc. cùm 6o Min ij. col. de conſtit.&latè diſputat FEulgoſ. conſil. ccx. incip. pro euidentia. Io. de Imol. hic.& in d. c. dilecto. Alex. conſil. cxvi. col.iij in iij.Et dicũt moder.in c.cùm acceſsiſſent.a. 746 de conſtit. quòd nõ poteſt realiter reſpond ri ad tex. in d. c.dilecto. In contrariumu d 4 tur eſſe cõmunis opin. prout dicit Abb, i 1de c. dilecto. Alex. in l. ſtipulatio hoc modo 3 5 iij.ff.de uerb.oblig.per Felin.& Deciinde cùm acceſſiſſent. Non enim eſt recedendum à regula, niſi fallentia expreſſe probetur 3 in l. omnis definitio. de reg.iur. in vi. IS. obſtat tex.in d.c.dilecto. quia ultra reſponiio nes ibi traditas per Abb.& alios, dico qaud tex.non loquitur quando Canonici ſimplici ter contraueniant actui iurato, ſed quãdo fa- ciunt id quodde iure facere nõ poſſunt: quia amplius non habent poteſtatẽ à lege conden di ſtatuta.l.fi. C. de iuriſd, om. iud.& per Bar inl.omnes populi.in ij.col. ff.de iuſtit.& dur cui non poſſunt renunciare, niſi in manibus ſuperioris, ad cuius utilitatẽ renunciatio per tinet: quia falias indiſtinctè non teneret, ian quamparte abſente facta. arg. l. centum. 9.ſi quis abſente.ff.de confeſsis. Si tamẽ iuramẽ. tum acceſſerit, tenere debet renũciatio, quia ſuppletabſentiam partis.gl.in c. quoties cor dis.i.q.vij.Et iſtud fortius procederet, ſitene remus quòd huic poteſtati eſſet renuncian- dum in manibus ſuperioris.arg.l. pen. ff. de offic.præſi.& quod habetur in c. quod in du/ bijs.de renunc. ibi ergo tactus nõ eſt nullus, um1 quia cõtra iuramentũ factus, ſed quia factus eſt à non habentibus poteſtatẽ, ex quo eamà ſe per ſtatutum iuratũ abdicauerant. Et ideo in d. c.dilecto, ęquiparatur uel iuramentum, uel confirmatio ſedis apoſtolicæ, quæ in effe ctu operatur acceptationẽ renũciationis:co- gita tamen. Secundo infertur, fan ualeata- 27 lienatio rei fiſcalis quæ non eſt in uſupubli- co, ſi ſit iurata.& Bart.& Abb. præſupponũt quòdnon, dum allegant d. l. apud Iulianum. & ita etiam firmat Ant. hic in viij. membro. Contrariũ tenet Imol.hic: quia ſiuendo rem fiſcalem quam ego poſsiderẽ, teneor ad con- tractus obſeruationẽ, etiam ſine iuramento: quia res aliena uendi non poteſt. l. rem alie/ nam, ff. de actio. empt, quanto magis ſi iura- mentum acceſſerit. Non enim uidetur huiuſ modi res omnino eſſe exempta de cõmercio hominũ, licet præſcriptio non ita faciliter in ea locum habeat.l.ſicut.& l. omnes. C. deprę ſcript.xxx. ann. Breuiter concordando opi- niones dic: Aut ego promitto uel uendotibi rem fiſcalem, quã tu ſcis eſſe fiſcalem,& pro- cedit prima opin. quia fcuùm de facto repute/ z tur impoſsibile quòd eius rei dominiũ in te transferam, promiſsio non tenet. lpen. ũfin. ff. de cõtrah, empt. Aut realiter tibi tradorem fiſcalem penes me exiſtentẽ,& procedit opi, Imol.Ex quo enim poſſeſsio eſt apud me, no uidetur cõtractus eſſe impoſsibilis, ſaltemin uim pacti.Et iſtud etiã uidetur ſentire Corn in d.auth.ſacramenta. quæſt. xvi. Tertio in- fertur, an tranſactio facta poſt rem iudicati, accedente iuramento in uim pacti ualeat t uideretur quoòd non, quia tranſactio peccat in materia:Idebet enim materia ſup 1 tranſactio 270 er quaftt 174 F di 7 pallit qui ſones.Prima eſt; ciam cõprehende ceeo quoq; eſle co igenere fuiſſe de ſeteſta mili.& hal erBart.& alios. uj ſtranſactio enim g oomprehendere q alite recedatur, da ladubia j. ff. eod. gendi fk.de pactis. d ſicauſa cognita conſil dxvij. inant guo Et ita etiam te ci conſultatio. in quodnot, Bald.in! iuramentum oper⸗ ſusad reuocatione ide quo ibiperla luramentum acced generali:nam tunc tenus illa renũciati 8 intelligeretur. 1. vé ubi Bartzin fin.&l cutgeneralitas ren laetiam generalit⸗ btitaintelligäturn mequintauallis,in quibus iuramentun conditionem ex na donitur. Etfacit re gulztur ſecundum did fin ad quam c rationes, quasp nto, hrehendi ex L dueriſimil 3 bus unt.lſtudexuurs ſedis oſtoliesguit ceptationẽ renũciutuit ecundo inferurfmut is quæ non ettiuli (Bart& Abb pralunr allegantd lapudlulm nat Ant Nic in ſijma tlmol hic. quiaſtuede ego poßiierẽſenerdn tionẽ, etamſipeiutre vendi nonpole in empt qumbomaii erit, Nonenimuitem no eſſe exemptade ti ræſciiptiononiabt at.ficut.&lomfeie Breuiter concoxän 1 275 276 545 tranſactio, eſſe dubia. l. i ff. de tranſactio, Sed poſtrem iudicatã amplius nõ eſt dubium. J. ſi cauſa cognita. C. de tranſac. l. eleganter. ff. de cond.indeb.& ideo uideretur iuramentũ nõ operari, per not. in iſto caſu. In contrarium eſt cõmunis opinio, pertex. in d.§. filius ma- trem. quam tenuit Bartol. in l. ſi quis maior. C. de tranſactionib. Moder. in d. 1. ſi cauſa.& d. I. eleganter. Et ſic habes unam declaratio- nem ad hunc caſum, ut procedat quando de- fectus eſt in materia, ut quia res non ſit com- mercij noſtri, uel reſultet impoſsibilitas iu⸗ ris uel facti.Secus ſi defectu materie aliud eſ- ſet:nam tunc ſuſtinet᷑ ſaltem in eum modum, in quem ualere poteſt, dummodo conſenſus accedat. Sed dubiũ eſt, quomodo cognoſce mus conſenſum accederet Et fac duas cõclu- ſiones.Prima eſt, ꝙ ſi generalitasuerbi poſſit etiam cõprehendere talem actum, dicemus de eo quoq; eſſe conſenſum: uidet᷑ enim ſaltẽ in genere fuiſſe de eo cogitatũ.l. qui iure. ff. de teſta.mili.& habetur in d. auth. ſacramẽta. per Bart.& alios. Et iſtud eſt in caſu noſtro. ftranſactio enim generaliter accepta, poteſt comprehendere quodcunq; pactũ, per quod alite recedatur, dato quòd non ſimus in cau- ſa dubia.l.ij.ff. eod. gl.in l. i.§. i. in uerb. tranſi- gendi.ff. de pactis. Declarat Ant. de Alex. in d.l. ſi cauſa cognita.& ante eum Lud. Roma. conſil.dxvij. in antepenul. col. ³ per mealle- gato.Et ita etiam tenet Aret.conſil.xxxiij.in cip.conſultatio. in ult.dubio. Et ita procedit quod not. Bald.in l. ſancimus. C. de teſta.ſubi iuramentum operaturuim expreſsi conſen- ſus, ad reuocationem præcedentis teſtamen- ti, de quo ibi per Iaſ. Fallit quarto, quando iuramentum accederet alicui renunciationi generali:nam tunc non intelligitur, niſi qua- tenus illa renũciatio circunſcripto iuramen- de iurciurando. 10 20 30 to intelligeretur. l. ſed& ſi quis.§. quæſitum. 40 ubi Bart.in fin.& Doct. ff. ſi quis caut. Et ſi- cutgeneralitas renunciationis reſtringitur, ita etiam generalitas iuramẽti qͥd illi accedit. Et ita intelligũtur multi caſus allegati per gl. inc. quintauallis. in uerb.conditum. S. eod. in quibus iuramentum recipit aliquam tacitam conditionem ex natura rei, ſuper qua inter- ponitur. Et facit regula, quòd iuramentũ re- gulatur ſecundum naturam actus cui acce- ditt.d.l. fin. ad quam regulam uide ſeptem de- 277 clarationes, quas poſui s in hoc tit. num. 253. Fallit quinto, fquando actus ſatis poſſet cõ prehendi ex generalitate iuramẽti, ſed tamẽ eſt ueriſimile quòd partes de eo nõ intellexe rint.Iſtud ex uarijs coniecturis accipitur: ue- luti quãdo reſultaret enormis læſio, ut habe- tur per omnes in d. c. quintauallis.& s uidi- mus poſt Abb. Item quando alias ſequere- tur aliquod inconueniens, ut quia pater ex- traneos ſanguini ſuo præponeret, contra 1. cùm acutiſsimi. C. de fideicõmiſſ.& ita intel- ligitur quod notat Ang. in authen. ex cauſa. in i. col. C. de liber. præter. ubi notat Iaſ. in il- 278 la quæſt, tan clauſula codicillaris quæ æqui- 55⁰0 paratur iuramento, ſuſtineat teſtamentũ nul lum præteritione poſthumi.& latè Soci, con ſil.xciij. in iiij. uol. Item quando caſus ſu- perueniret, qui eſſet ualde inſolitus. l. fiſtu- las. 5 frumenta. ff. de cõtrah. empt. Alex. con ſil.xxxi. penul. col. in ij. Item quando non eſt ueriſimile quòd cogitatum eſſet de tali ca ſu qui ſuperuenit: ut de eo qui iurat nunquã accipere feudum, uel nunquam exercere ta- lem artem: nam ſi eueniat caſus, quòd ſine eo uiuere cõmodè non poſsit, poterit, non obſtãte iuramẽto, accipere uel exercere: quia nõ uidet᷑ de hoc fuiſſe cogitatũ, ſecundũ Ar- chid.xxij.q.ij. animaduertendum.& Abb. S. in penul. chart. uerſ.ſextus caſus.& Henric. Boic in c. ſi uerò. 5. eod. Vnde infert Guid. Papæ quæſt. xcvi. in iij. col, quòdillet qui iu- rauit non alienare certos fundos, poterit ta- men alienare in cauſam dotis, ſi non habeat unde eam aliunde præſtet. per ſupraà dicta,& arg. auth. res quæ. C. adl. falc. Secũda regu la eſt, fquòd ubi generalitas uerborũ in iura- mento poſitorũ nõ patitur, nõ cenſetur con- ſenſus acceſsiſſe,& iuramentũ nõ operat᷑. c. pen.ij. eo. ſecundũ Bal. in repet. d. J.ij. col. 50. ff. eo. Vnde inferunt Bald. Salic.&moder. in d. l. ſi cauſa cognita. quòd ubi uerba non infe runt, cõtractus factus in unam formam ſi ſit nullus, tamen per iuramentum non ſuſtine- tur in formam alterius, arg. l. ſi ego. ff. ſi cert. pet.& idem Corn.in d. conſil. cxcij. in i.& ſu- prà tetigi in ſexto caſu, in fi. Et probatur iſta regula ex notatis per Doct. hic, fquando na- tura contractus eſt nullus ratione materiæ, ut quia non ſit in cõmercio, dato quòdacceſ- ſerit iuramentum, nõ tamen ſuſtinetur ut ſal tem debeatur æſtimatio. ita ſentiunt Doct, al- legando d. l. apud Iulianum.§. fin. Et licet iu- ris cenſura æſtimatio ſubrogetur ipſi rei. I. propẽmodum. ff. de uerb. ſignif. l. non am- plius.§. fin. ubi Aret.& Iaſ. ff. de lega. itamen iuramentum de re nõ obligat ſimpliciter ad æſtimationem. PFallithæc concluſio, quan do conſtat de conſenſu, uel lex non præſu- mit: quia actus in cuius formam iuramentũ fuſtineri poteſt, non multum diſtaret ab eo 50 60 quod agebatur.& ita procedunt notata per Bart.& Abb.in ſeptimo caſu principali. Nõ enim pactum multum diſtat à ſtipulatione, ſicut nec promiſſor à fideiuſſore. Et ita etiam poteſt intelligi quod not. Bart.& Doct. in I. uerbis ciuilibus.ff.de uulg.& pupill. ubi ſub- ſtitutio uerbis directis puberi facta, ualet in uim fideicõmiſsi. Nonus caſus eſt ſecundũ Abb.fquãdo cõtractus prohibet propter ua- rias ſubditorum utilitates:& tunc concludit, quòd iuramentum confirmat contractum. c. quamuis. de pactis. in vi.& cum hac opinio ne tranſeunt cæteri. Ex hoc caſu infertur pri- mo, tan tranſactio ſuper alimentis de futuro debitis ex teſtamento, ualeat, ſiiuramentum acceſſerit.& Bart. in l. cùm hi. in prin.& Ful- goſ.ibitenent quòd non: quia prohibita eſt per legem, unde iuramentũ non tenet. L. non AAaa 279 280 281 282 283 284 285 286 287 551 dubium.O. de legib.& idem Fulg.inl. qui fi- dem. ff. eod. tit. Quæ opi. de iure ciuili poteſt procedere, ſed de iure canonico dicendũ eſt cõtrariũ, prout tenuit idẽ Bart. in d.. ſi quis pro eo.& cæteri hic: quia ſolùm eſt prohibita propter utilitatem ſubditorum, qui pro mo- dico de præſenti, renũciarent ſpei magnæ de futuro, iuxta gl. in d. l. cùm hi.& ita etiam te- net ibi laſ.& tangit᷑ per Doct.in l.de alimen- tis. C. de tranſact. Sed in hoc etiã contrarium tenet Bald.in l. pactum. in ult. q. C. de collat. quia iuramentũ per quod quis incidit in pe- riculum famæ, tanquam cõtra bonos mores, nõ debet ualere:deticit enim iſto caſu diſcre- tio.c.etſi Chriſtus..eod. allegat etiam Spec. tit. qui fil. ſint legit. uerſ. ſed pone, quidam. fa- citl. necare. ff. de lib. agnoſ. Puto diſtinguẽ- dum: Aut quærimus an tranſactio iurata te- neat,&dico quòd ſic, ut eſt cõmunis opinio. Aut deinde apparet quòd iſte renunciauit, quia indiget alimentis,& fame perit: ĩ& tan- uam iſte caſus ſuperueniens non fuerit in conſideratione, uidetur concedendã eſſe ab- ſolutionem, per not. per Archidiac. xxij. q. ij. incip. animaduertendũ.& s dixi. Et in hanc opin.uidetur etiam inclinare Ioan. de Imol. hic, dum dicit, quòd ſi notoriè apparet pau- pertas uel ueriſimilis fames, tranſactio etiam aprincipio non firmaretur iuramento. arg. c. paſce. Ixxxvi. diſtinct.& quod not. Fed. de Se nis conſil. lx. incip. quod pactum. in fi. ubi di- cit, quòd in tali caſu iuramentum uidetur eſ- ſe contra ius naturale:unde non ualet pactũ, quòd filius nõ petat alimenta à patre. allegat Specul, in præallegato loco. Secundo in- fertur, tan tranſactio ſuper teſtamento, non cognitis uerbis teſtamenti, iuramento acce- dente ualeat. Et uidetur dicẽdum quòd non: quia l.de his. ff. de tranſact. prohibens huiuſ- modi tranſactionẽ, eſt facta principaliter in odium occultãtium teſtamenta, ut declarant ibi Bart.& Doct.& eſt text.in l.i.ff. quemad. teſta. aper. unde iuramentum ſaltem in effe- ctu non debet obligare, ex quo poteſt peti ab ſolutio. c.debitores. eod.& ita tenet Alex. in I. qui Romæ.§. duo fratres. col. viij. in v. q. Bar. ff. de uerb. oblig. Fortius dicit Ang. con ſil.xXxxiiij. incip. cùm lis& quæſt. in uſt. col. quòd imò iuramentum ipſo iure non tenet, tanquam contra legem, iuxta tex. in l. non du bium.C. de legib. In contrariũ, quòd imò tranſactio teneat, nec concedenda ſit abſolu- tio, uidetur cõmunis opinio, quã tenẽt Ant. Abb.& Imol. hic in ult. char.& Comen. in d. J. ſi quis pro eo. Corn. in d. authen. ſacramen- ta.q.xvij. uerſ.iiij.& Alex. in conſil.xi. in ij. quia iſta eſt ſolennitas poſitiua, quæ per iu⸗ ramentum tollitur. Sequitur Iaſ.in d. I. de his. Non obſt. quòd prohibitio fit in odium oc cultantium teſtamenta,& ideo deberet con- cedi abſolutio.d.c.debitores.quia ad hoc ali- qui reſpondent, quòd non eſt illa ſimplex ra tio, ſed etiam alia, uidelicet fauor teſtamento rum. l. uel negare, ff.quemad. teſta. ape. Alio- Alciati in c. cum contingat. 55² quin ſi eſſet illa ſimplex ratio, diſpoſitio d. de his. non procederet quandoteſtamentum non occultaretur, ut dicit Fulg. ibi. Sed 3 non tollit difficultatem, imò potius au d Vnde reſponde ſecundo& melius qudda. unene procederet quãdo prohibitio eſ. et præciſe facta in odium delinquentis; ſeq in caſu noſtro non eſt ita: uidet᷑ enim potius facta non ob odium, ſed ut prouideretur ne 10 teſtamenta occultarentur: unde cùm hicnon ſemper& directè reſultet, uideretur iuramè. tum eſſe ſeruandum, per ea quęs uidimus in iij.caſu poſt Abb. Puto tamen pro cõcordia poſſe diſtingui, quòd aut ſimpliciter eſt faca tranſactio non uiſis uerbis teſtamenti,& iu- ramentum acceſsit,& conſtat quòd tranſi- gens non habebat notitiam teſtamenti,& ue rior ſit opin. Ang. quia ultra prohibitionem legis accedit etiam ignorãtia eius ſuper quo 20 tranſigi tur, undetiuramentum non debette- nere, deeſt enim æquitas. d. I. non dubium. Aut partes præciſe renũciant d. l. de his, cum iuramento,& iſto caſu ſi is cum quofacta eſt tranſactio, occultabat teſtamentum, ſeruabi tur opi. Alex. d.õ. duo fratres. quia cõtractus nõ confirmabitur iuramento, ſed conceden- da erit abſolutio.d.c.debitores. Aut ipſe non occultabat teſtamentum,& tunc confirmabi tur, ſecundum cõmunem opin. Tertio in- z0 fertur, fan donatio inter uirum& uxorem, inl. Seius& Augerius. ff. ad leg. falcid.& in d.j. ſi quis pro eo. in fi. ubi& Raph. Comen. tenuit quòd ſic:quia eſt tantummodoprohi⸗ bita iure poſitiuo, propter utilitatem coniu- gum, unde iuramentũ debet confirmare ta- ſem contractum. arg. d. c. quamuis. Et idem etiã tenent Guliel.de Cun.& Alber. de Roſ. in. ſed& ſi poſſeſſori..item ſi iurauero ff. 40 eod. quia talis donatio ſi fiat propter religio- nem, ualet. 3.ſi ſponſus. 6. ſi conceſſa. ff. de do- nat. inter uir.& ux. igitur debet ualere etiam propter iuramentũ. Et idem conſuluit Fed. de Sen. conſ. cxl. incip. punctus quæſtionis. ex quo iſta prohibitio non eſt perpetua, arg. gl hic. Sequuntur Anchar. Abb.& Ioan. de Imol.&in effectu Ant. hic, dum uult iuramè- tum eſſe ſeruandum, quia ſine interitu ſalu- tis æternæ ſeruari poteſt, per iſtum text. so licet ſecundum eum nõ firmetur cõtractus, tamen quilibet ſucceſſor tenebitur ad obſer⸗ tionem eius, quod autor ſuus fecerit. Prædi- ctam opinionem etiam conſulendo ſecutus eſt Abb. conſil. xcv. incip. factum. in ſecũdo. & in c. fin. ubi etiam Præpoſ.j. de donat:inter uir.& uxor. Bal.in repet. d.l.ij. col. xix. ff. eo. Ioan. de Ligna. Imol.& And. Sicul. in Clem. Romani. de iureiuran. Imol.& moder. in. quis inquilinos. in fin.ff de legat:i. Paulac 60 Caſt.& Jaſ.in l. pacta quæ contra. C. de pact. Paul.conſil.xcviij. in tin. Rom.conſil. xlüi. & conſil. ccxcv. Barthol. Veroneñ. caut cxſ. ubi adducit quoſdam, quipro hac opr. luerunt, Corn. in d. authent. ſacr ainentt 288 289 confirmetur iuramento. In quo puncto Bar. †Et 290 conſu 2 umen ſunt remota an non ditectè, ninnt,& ideo eis ne umaturiurament ten lacramenta. alu. Contratiam fde donat. inter u quuntur Bald. Sali it Bart in I.cum q eiim Angel fl. de (de ſacroſanct.e And.in addit. Spe vor reſtit, in fin. ¹ Balin conſil. xxix Kéini, uol, ubilate dlſiquis inquilin ubi etlam dalic. C inuquæſt. C. dere licin xv. col. Gulie ind Clem. i. de iure „ hii incip.ſuper iſ Lud,Rom. in repe ſuluit Soci. conſil. Ein conſil ſeq. Br incip. ſapienter, C mum. in fin,& dic quod lo. de monte idem conſuluerun leCanar.in diſf ut lsinuolutus Btſic 8₰ duo fratres quicni iuramento ſelconth lc. debiresAufſe entum,& mnccanim munemopin. Tent lo inter uinmdè uns mento.Inquopunänt herius ff.ad legfleti in fi. ubid Rphm uia eſttantummoilyi »propter utiltateman nentũ debetconfumn arg d.c quamuisi A de Cun.& Aberdt eſſori ſ.item ſiinnuni natio ſifutpropterij 291 553 xix. Fel. c. cùm M. col. xxvi. de conſtit. Ant. Corſ.in repet.huius rub. Corn. conſil. cxviij. in i. ubi dicit eſſe indubitatam cõcluſionem: & idem tenet conſ.xli. in iij.& conſ.ccxxiiij. in iiij. Decius conſ.ccij.ubi late attingit,& ui detur magis communis concluſio: unde pro pter autoritatem tot illuſtrium Doctorum, difficile eſſet in practica obtinere cõtrarium. Et omnis difficultas huius quæſtionis depen det ab hoc fundamento: ſquia licet uideatur eſſe hæc donatio cõtra bonos mores ciuiles, qui ſunt fundati ea ratione, ne mutuò ſe con- iuges ſpolient,& matrimonia fiant uenalia: & quia magis conuenit ut educandis liberis operam dent, quàm ut blanditijs inuicem ſe captent, unde etiam tandem oriuntur inimi- citiæ: quæ omnia probantur in l. i.& ij.& l. iij. §. interdum. ff. de donat. inter uir.& ux. iſtæ tamen ſunt remotæ rationes,& mala præalle gata non directè, ſed occaſionaliter proue- niunt,& ideo eis nõ obſtantibus, contractus firmatur iuramento, arg. iſtius text.& d. au- chen. ſacramenta.& quę ſupra uidimus in iij. caſu. Contrariam opin. tenuit Bart. in d. l.i. ff.de donat. inter uir.& uxor. quod etiam ſe- quuntur Bald. Salic.& Fulg. Idem etiam ſen tit Bart. in l. cùm quis decedens.§. Titia. ubi etiam Angel. ff. de legat. iij. Cyn. in I.i. in fin. C. de ſacroſanct. eccleſ.& tenuit Ant.& Io. And. in addit. Specul. in rub. de dote poſt di- uor. reſtit. in fin. Angel. in d. l. ſi quis pro eo. Bal.in conſil. xxix. incip. caſus, uir donauit. &d. in i. uol. ubi latè diſputat:& idem tenet in d. l. ſi quis inquilinos.§. fin.&in l. cùm multa. ubi etiam Salic. C. de don. ante nupt. in I.ij. in v.quæſt. C. de reſcind. uend.& idem etiam hic in xv.col. Guliel. de mõte Laud.& Card. in d.Clem.i.de iureiur. Paul.de Caſt. conſil. Ixiiij.incip. ſuper iſto.& conſil. ccclxxxiiij. in cip.circa primũ.in ij. uol. in nouiſſimis. Hen- ric.B oic in c.fin.de donat.inter uir.& uxor. Lud. Rom. in repet. rubr. ff. de iureiur. con- 292 ſuluit Soci. conſil. Ixv. in antepenult. col. in i. dð in conſil. ſeq. Franciſ. de Curt. conſil. lxvi. incip. ſapienter. Corn.conſil. ciiij. circa pri- mum. in fin.& dicit Cepoll. in d. caut. cxij. quòd lo. de monte Ferr.& Rayn. de Peruſio, idem conſuluerunt. Et idem etiã tenuit Ant. de Canar. in diſputat. incipen. maritus debi- tis inuolutus.Et ſic apparet pro hac parte eſ- ſe quamplures autoritates. Et licet uariæ ra- tiones adducantur, tamen ad utranque re- ſpondent Imol. Franciſ. de Curte, Rom.& Socin. in præalleg. locis. Iſta ſecunda opinio magis mihi placet: quia dato quòd rationes prohibitiuę iſtius donationis ſint, ut remo- ueatur delictum quod occaſionaliter immi- nere poterat, nõ autem directè imminebat, nihilominus non poteſt negari, quin lex ci- de lurciurando. 10 20 30 4⁰ 50 uilis ſit fundata optima ratione, ut natura- 6 li, unde debet ſeruari non obſtante iuramen- to, prout in ſimili dicit Abbas ſuprà in illa quæſt. an iuramentum ſuppleat defectum in ſinuationis:cuius opinio eſt ueriſsima, quan 554 dõò illa ratio non eſt multum remota, per ea quæ not. Bart. in l. uxori. ffde aur.& argent. leg. Secundo, quia lex interpretatur dona- tionem blanditijs& nimia importunitate do natarij extortam:ð& ideo in eius odium uide- tur concedenda abſolutio, iuxta c. debitores. S eod.& quæ ſuprà diffuſius uidimus in iiij. caſu.Lex enim odio proſequitur accipien- tem, non autem fauet danti, ut probatur inl. ſi ſponſus.in ult.uerbis.ff.de dona. inter uir. & uxor.Et iſtud fundamentum quod ego fa cio, uidetur inconcuſſum:& ſic poteſt limita ri cõmunis concluſio, ut non procedat, quan do iuramenti abſolutio eſſet conceſſa. Et ita intelligit Bald hic allegando Archidiac. in d. c. quamuis.& ſic loquitur Card. in d. Clem. i. Paul. Caſt.& Franciſ.de Curte in prædictis conſil. Et ſic habes primam limitationem, quæ tamen difficulter in practica obtinere- tur, licet, ut arbitror, ſit de iure uera. Secundo limitatur, ut procedat commu- nis concluſio in donatione ſimpliciter facta: ſecus in confeſsione:ut quia maritus in teſta mento confiteret᷑ ſe aliquid recepiſſe ab uxo re,& apponeret iuramentum aſſertorium: nam talis ſconfeſſio tanquã facta in fraudem legis prohibentis donationem, non ſuſtine- ret᷑ per iuramentũ. Ita præciſe loquunt᷑ Bar. & Angel. in d.l cùm quis decedens.. Titia. Cyn.in d. l. i. C. de ſacroſanct. eccleſ.& Ioan. And. in præallegato loco.& ita etiã tenẽt& declarãt Lud. Rom. in d. conſ.xliiij.& conſ. ccxciij.Aret.conſil.Ixxiiij. Deci. conſil. ceij. And. Sicul. conſil. lix. in ult. col. in ij. in qui- bus locis prædicti Doct. per hanc limitatio- nem quærunt euadere autoritates Cyni& o an. And. quę in actu practico ſunt maximæ. Sedtu aduerte, quia non uideo, ſtante com- muni concluſione, quomodo hæc limitatio ſuſtineri poſsit: tnon enim poteſt uideri con feſsio facta in fraudem legis, cùm accedente iuramento lex nihil prohibeat: unde debet ta li iuramento credi. authen. quod obtinet. C. de probat. Niſi reſpondeas, quòd quando ſa cta eſt donatio,& iuratum non contraueni- re, non debet audiri contraueniens, ne inci- dat in periurium: ſed quando confeſſus eſt cum iuramento ſe recepiſſe, iam incipit eſſe dubium ſit periurus, uel non: unde contra- uentio facilius toleratur, ex quo poteſt eſſe quòd iam fuit periurus:& ſic ipſa contrauen tio ueritatem adiuuaret, non periurium. Et ita reſpondet Signor. de Homode.conſ.cvi. incip.in quęſtione.in ult. col. Imol.hic,& A- ret.in d.conſil.Ixxiiij.& A lex. in l. ſi donatio- ne.in iiij.col. C.de collatio. Quæ tamen re- ſponſio non eneruat omnino argumentum: quia non eſt uerum, quòd per talem confeſ- ſionem ſit dubium, an ſit periurus: imò de- bet credi oppoſitum, ex quo accedente iura- mento actus non eſt prohibitus: fquia præ- ſumimus magis& ſuſtinemus iuramentum aſſertorium, quàm promiſſorium, ut habe- tur per Imol, et moder. in l, nemo poteſt, in ij. AAaa 2 296 293 294 297 298 300 555 quæſt. Bart. de leg. i. Butr. et Imol. hic in vij. caſu,& ſuprà uidimus poſt Abb. in quæſt. de contractu ſimulato. unde Guliel, de Cun.& Alberic, de Roſ. in d. l. ſed ſi poſſeſſori. non conſtituunt hanc differentiam, imò præciſe loquuntur in confeſsione iurata, ut inter ma ritum& uxorem teneat, dato quòd donatio inducatur. Tertio limitatur, ut non pro- cedat quando donatarius prædecederet do- nanti: quia fdonatio inter uirum& uxorem habet tacitam conditionem, ſi donans præ- deceſſerit. I. 3 marito. C. de donat. inter uir.& ux.. ſi inter. ff. de reb. dub. unde ſi iuramen- tum illi accedat, recipit eandem cõditionem. I. fin. C. de non num. pec. Et ita tenuit Bal. in d. conſil. xxix. in i. ubi dicit, quòd iſto caſu do natio conuertitur in cauſam caduci.& ita e- tiam nouiſsime conſuluit Decius conſ.ccxl. Puto iſtam limitationem, ſtante communi li mitatione, non eſſe ueram: nam in caſu d. l. à marito ſubintelligit᷑ illa conditio ex diui An- tonini oratione, de qua in l. cùm hic ſtatus. ff. de donat.inter uir.& uxor. qui, cùm donatio eſſet à lege prohibita,& ideo nulla, ſi donans prædecederet, pura uolũtate induxit ut con- firmaretur. Sed ſtante communi concluſio- ne, donatio à principio ualet per ratiões pro- hibitiuas, quę per iuramentum tolluntur: un de tunc non ſubauditur aliqua conditio, quia oratio Antonini in tali caſu non loquitur. Et ideo Bald.in d.conſil. ſciens quòd iſta condi tio non ſubaudiretur, ſiiuramentũ eam con- firmaret donationem, tenuit contra commu nem:& expreſsius in conſ. ccxciiij. in iij. ubi reprehendit Fed. de Sen.in d. cõſil. xl. ſed ta men opinio Fed. eſt magis communiter ap- probata, ut ſuprà uidimus. Et idẽ ſentit Pau- Ius Caſtr. conſil. Ixxxij. incip. in iſta donatio- ne.in ij. in nouiſsimis. ubi ipſe ponit caſum, quando talis conditio fuerat expreſſa:& cla- rius conſ.cccxlv. incip. circa bona. in primo, in nouiſsimis. ubi cõcludit, quòd inidonatio- ne facta à patre filio, ideo ſubauditur dicta conditio, quia iuramentum eam non confir- mat, ſecundum eum, de quo infra dicemus. Et etiam Socin.in conſil.Ixvi. in i. col. uerſ. ſe cunda concluſio. cùm feciſſet prædictũ fun- damentum, quia propter mortem donatarij præcedentem nõ confirmatur donatio, ſtan- te communi opinione, haberpro concluden ti, quòd imò confirmetur:& ideo ponit tres reſponſiones, quæ non fuiſſent neceſſariæ, ſi uera eſſet hæc opin. Decij. unde concludo 299 thanc limitationem eſſe ueram,& commu- nem ſcribentium mentem, quæ dubio pro- cul tunc non procederet, quando in contra- ctu eſſet dictum, quòd fieret donatio irreuo- cabilis, per ea quæ not. Paul. de Caſt. conſil. cccxxx. incip. ſuper primo quæſito dicendũ. in primo uol.in nouiſsimis. Quarto limita tur per Paul. Caſt. conſil. Ixi. incip. notandũ eſt: in ſecundo uol. in nouiſsimis. de quo fuit dictum in præcedentib.& uide Socin. in d. conſil. lævi, Quarto infertur, tan donatio fa lciati in c. cum contingat. 10 20 30 40⁰ 50 60 556 cta perpatrem filio exiltenti in poteſtate ge ideo inualida, I. ij. C. de inoffic. donat contir metur iuramento, In qua quæſt. Abb. tenet quòd ſic:& idem antè tenuit Bal.in d. l ij.col Ix. uerſ.& idem credo, ff. eod.& eſt cõmu nis opin, cum qua tranſit Alex. Soci. in uarißs lo⸗ cis, ut per Decium in cõſil. ccxxxix. in prin Sidem tenent loan. Baptiſta de 8. Seuerino, Iaſon& moder. inl. frater à fratre, in fin. ſ de cond, indeb.& Alex. in d. I. ſi donatione.( de collat. Pro qua opi. adducitur prim Grqun: ex tali cõtractu circunſcripto iuramentoori- turobligatio ſaltem naturalis. l. frater àfratre & ibi Bar.in ult. col. ff.de condict. indeb, un- de iuramentum eam debet corroborare, ut uidimus in vi. caſu. Item, quia dato quòdpa 30n tria poteſtas eam impediat, nõ debemus eam curare in materia iuramẽti, quod eſt ſpiritua- le. c. ſi annũ. de iudicijs. in vi. Item debemus in hoc ius canonicum attendere, ſecundum quod oritur obligatio ex iuramento interpa trem& filium.d.c. quamuis. de pact. in vi.& quod not.in c.cum iuramẽto. de homici.&fa cit in ſimili, quiafdonatio facta monachoper zoꝛ Abbatem, confirmatur iuramento, ut dicit Io. And. in regula, non eſt obligatoriũ. infi. de reg.iur.in vi. Contrariũ conſuluit Paul. Caſt. in præallegato conſ. cccxlv. circa dona- tionem.Fulg.conſ.cxcix.incip. uiſis. Corn. conſil, ccxxxviij. in primo.& conſil. ix. in ij. conſil.cclxxxix. col. x. in iiij.& idem ſentitin repetit.d. authent, ſacramenta, quæſt. vj. Mouentur forti ratione iurans enim face, 303 re non poteſt, quòd incapax propterhocfie- ret capax: alioquin ſequeretur quod fratri- bus ſancti Franciſci poſsit donari cum iura- mento, quod eſt abſurdum,& contra Clem. exiui de paradiſo. de uerb.ſignif.ſed filius eſt incapax, unde profectitia acquirit patri etã inuito.l. etiam. ff, de acquir, rerum dom.l ſer- uus uetante, ff. de uerb. obligat. Confirma- tur, quia iſtud quòd filius acquirat profecti- tia, uidetur impoſsibile ſaltem de iure, unde iuramentum tali caſu non obligat, ut uidi- mus ſuprãà in præcedenti caſu. Et hanc par- tem tenendo, poſſet reſponderi ad cõtraria: nam licet in iuramento debeamus attendere ius canonicum, non tamen propter hoc ſe⸗ quitur, quòd in his in quibus iuramentum non obſtat, etiam ius ciuile non attendimus, quod canonibus non aduerſatur. undeſca- to quòd donatio teneret, quia ex ea transfer/ retur dominium, non ſequitur quin facta do natione, ius patriæ poteſtatis retrò acquira/ tur patri.l. placet. ff.de acquir. hære. lſtaenim non ſunt inuicem contraria,& iſtud ius pa⸗ triæ poteſtatis eſt etiam à lege Lunonitas⸗ probatum, ut habetur in c. quia nos. inira A teſtamen.& in c. ſi uoluntate. in fin. infra ſent. excõmu. Non obſtat text. in Lluain, uis. quia ex tali renunciatione non quærfiur aliquod ius filiæ, quod iure patriæ pote tis poſsit retrò in patrem transferri- äe 1 tius perditur: unde plus facit ille text da 7 04 ——p polletiuramen vonis, ut donatio pj tulüs confirmatic radita. iij. ubi Ba Etſufficit etiam fi vbi Bald. C. de do cium in d. conſil.c edonantis confir iuaua, eſſet in legim gſed ſimortis. d guartam fk adlo non ellet conferen ht quorum contr ctum ſumeret uiue non computaretum offic teſtam.& frai notatur in authen. tionib.&per mod Ethancopinioner firmetur iurament vo ult col ubiamplian ncepilſe certampe dam quẽ mercator cnor deinde patre lium iſta enim dec ſcionem ad temp fenon ualuiſſet do teitatem,&conſeſs amentum. ff dep Quarto infertur, quid ualeat donati teem iilitiurata, Et I) quamuis filla eniu nrdonationi, Etic ltSpecul tit,de te licit C b Conrraräconluli 1 ato conl cccxlx cinn a cxcix incq ulb in primo R conlluni vol.X in ii.&'icer n facramenta, quatr ratione iurans enint od incapaxptopuatu- in ſequeretur qlodir ſcipobsit donaicns abſurdum,& cnrat de uerb ſgnifſcitun rofectiti acquittym de acquit enmmäͤnl e uerb. obligrt(unn dd filius acquird nt ſsibileſaltemdeine caſu non obligsjüd ecedenticqluih dur 0 10 305 306 307 557 ſeq. quæſt. filia enim per d. renunciationẽ ſe ſimpliciter excludit, non autem ius in alium transfert.l. fuit quæſtionis. ff. de acquir.hær. & Bald. in l.pactum quod dotali. in viij.q.C. de collat. per Aret. conſ.xci. incip. uiſo thema te. Poſſet igitur opinio cõmunis procedere, quando pater donaſſet,& iuraſſet ſe iure pa- triæ poteſtatis dicta bona non recepturũ, ſed libera filio relicturum:nam tunc obligaretur ater ex uerbis iuramenti, ut iure cuiuſdam Hnlta islfcret filium ea habere.arg.l.iiij. ff. de manumiſſ.& per mortem patris donatio ſumeret deinde plenum robur. l. donationes quas parentes. C. de donat. inter uir.& uxor. Et poſſet iuramentũ operari effectum tradi- tionis, ut donatio confirmaretur morte, cùm Taliàs confirmatio non habeat locum niſi re tradita.l.ij. ubi Bald. C. ſi quis alteri uel ſibi. Et ſufficit etiam ficta traditio, ut eſt gl. in l. ij. ubi Bald. C. de dote cau. non num.& per De cium in d.conſil.ccxxxix. Et ideo cùm mor- te donantis confirmetur donatio iſta, quãuis iurata, eſſet in legitimam cõputanda.l. etiam. §. ſed ſi morerſihle bonis liber. per Bart.in l. in quartam.ff. ad leg.falcid.& quòd fratribus non eſſet conferenda. l. ea demum. C. de col- lat. quorum contrarium eſſet, ſi plenum effe ctum ſumeret uiuente patre:nam in legitimã non computaretur. l. ſi quando.§. fin. C. de in offic.teſtam.& fratribus eſſet conferenda, ut notatur in authen. ex teſtamento. C. de colla tionib.& per moder. in d.I. ſi frater à fratre. Et hanc opinionem, quòdtdonatio nõ con- firmetur iuramento, tenet etiam Bald. hic in ult. col. ubi ampliat, etiam ſi pater iuraſſet ſe recepiſſe certam pecuniã à mercatore, ei dan dam quẽ mercator ipſe deſignauerit,& mer- cator deinde patre mortuo, deſignet illius fi- lium: iſta enim declaratio retrò trahitur per fictionem ad tempus contractus, quo tempo re non ualuiſſet donatio propter patriam po teſtatem,& confeſsio fuiſſet ſuſpecta. l. qui te ſtamentum. ff. de proba. de quo hicper eum. Quarto infertur ad caſum cõtrarium, nun- quid ualeat donatio filijfamil. collata in pa- trem ſi ſit iurata.Et caſus eſt quòd ſic, in d. c. quamuis. tilla enim renunciatio æquipara- tur donationi. Et idem tenet Io. And, in ad- dit. Specul.tit.de teſtam. 5. i. uerſ.pone filius. & dicit Corneus in d. authent. ſacramenta. quæſt. xvij. quòd nihil obſtat, quin filius cir- ca aduentitia poſſit ei donare, ſicut poſſet ex- traneo cum patris conſenſu.l. fin.§. filijs au- tem. C. de bonis quæ liberis. facit l. i. C. de im pon.lucrat. deſcript.lib.x. Imò fortius tenet, quod cum talis conſenſus nõ requiratur per uiam autoritatis, quòd etiam ſine iuramento talis donatio facta patri cõſentienti, ualeret. Etidem ſentiunt Bald. in. ſi quando.§. i. C. de inoffic. teſta. Angel. Raph. Com. Alex. in 1.i. 5. quæſitum fuit. ff. ad Trebell. Cyn. Fulg. Paul.de Caſt.& moder. in l. ſenium. C. qui te- ſtam. facere poſ.Secus eſſet ſi iſte conſenſus eſſet requiſitus ad integrandam domini per- dc iurciurando. 10 20 30 4⁰ 50 60 558 ſonam, ut per Bart. in. fin.§. neceſsitate. C. de bon. quæ lib. nam tunc eſſet adhibendus in modum autoritatis:& nemo in ſuam utili tatem autorari poteſt.l. fin. ff.de autor. tut. u- bi Bart.& quod notat Butr. in c. cùm conſue tudinis.&.de conſuet. Alex. conſil. cvi. in pri- mo.& conſil. xxix. col. penul. in iij.& melius per Soci.conſil.xxiij.in iiij.& iſtud etiam eſt de mente lIoan. And. in prædicto loco, dum reſpondet ad l.ij.ff.de contrahen. emp. quòd tlicet illa lex dicat nullum contractum inter patrem& filium tenere, debet intelligi quo ad ciuilem obligationem:oritur enim natura lis, ut probatur in d. I. frater à fratre.& etiam quo ad aduentitia oriretur ciuilis, ſecundum ſupra dicta. Bald.tamen conſil.cxiij. in ij. ſen tit quòd imò lex requirens cõſenſum ſeu pa- rabolã patris, intelligatur de autoritate. Sed puto eum non bene dixiſſe:quia, ut etiam di- cit Raph. in d. 6. quæſitum. cuùm filius, cuius ætatis& prudentiæ ſit, debeat habere talem conſenſum patris, non poteſt dici illum re- quiri ad integrandam eius perſonam, quod etiam ſatis uoluerunt Bart.& Doct in l. fin. S. neceſsitate. C. de bonis quæ liberis. Et iſta ſunt utilia in actu practico, quãdo pater uen- dit aliquid,& emptor dubitans ne filius uen- ditoris iure hypothecæ maternæ eum mole- ſtet, uult etiam quòd filius in cõtractu inter- ueniat cum conſenſu patris. Namfcùm pe- cunia numeretur patri,& ſic in eius utilitatẽ contractus tendat:ſi requireretur conſenſus in uim autoritatis, nihil ualeret, d. l. i. de auto. tut. quod nota. Sexto infertur, fan poſsint dari fideiuſſores pro dote cõſeruanda uel re- ſtituenda. Et abſque iuramento clarum eſt quòd nõ. l. i.& j. C. ne fideiuſſ.dot. den. Cum iuramento uero Bart.in d. l. ſi quis pro eo. te- nuit idem:quia lex reſiſtit perſonæ: unde qui contrauenit, dicitur peccare,& iuramentum inducens peccatum non tenet, ut s uidimus in tertio caſu. Eandem opinionẽ tenet Ant. quia ex tali fideiuſsione generatur cauſa per fidiæ inter coniuges. d. l. ij.& ideo iuramen- tum tanquam contra bonos mores nõtenet. Etidem eſt de mente Baldi in repet. I. ij. col. xlviij.uerſ.ſed contra. ff. cod. Contrarium te- nent Abb.& Ioan. de Imol. hic,& Corneus in d. authen. ſacramenta. quæſt. xvij. uerſ.iij. quia iſta prohibitio uidetur eſſe iuris poſiti- ui, unde iuramento tollitur. Non enim dire- ctè propter hoc perfidia inter coniuges indu citur, ſed occaſionaliter. facit c. per ueſtras. de donat.inter uirum& uxorẽ. Nec obſtat ratio Bart.quia non eſt uerum quòd contra- ueniens dictæ prohibitioni peccet, ut ſuprà uidimus in tertio caſu, ſecundum cõmunem opinionẽ. Item lex non eſt prohibitiua in per ſonam fideiuſſoris, ſed in perſonam coniu- gis. Et ideo dicit Paul. de Caſtro in d. I. ſi quis pro eo. col. penult. ſquòd fideiuſſor obliga- tur, licet poſsit petere abſolutionem, in odiũ uxoris, quę contra præceptum legis fideiuſ- ſionem recepit.arg.c.debitores. 5. eod. Puto . Aaa 3 308 309 310 311 3¹12 559 opinionem Bart. eſſe ueriorem: quia ratio cur maritus non poſſit compelli ad præſtan- dum fideiuſſorem pro dote, uidetur reſpice- rebonos mores, ne cauſa perfidiæ in matri- 333 31 44 3¹ monio generetur: quæ uerba uariè poſſunt exempliticari. Et fortè ut maritus reperiret fideiuſſorem,& ne ab eo dos auferretur, ali- qua diſsimularet contra fidem coniugij, iu- xta illud, Doctus ſpectare lacunar&. illud notandum eſt, Doctores illum text. intelli- gere, ut uxor non poſſit fideiuſſorem à mari- to accipere, ſed bene maritus poſsit ab uxo- re accipere.l. cum dotis. ff. de iure dot. Sed contra hanc opinionem eſt generalitas illius rubricæ. Item in c. Theodoſia. ſub illo tit. eſt lex expreſſe etiam prohibens marito accipe- re. Nec obſtat d.l. cum dotis. quia fideiuſ- ſor ibi non præſtabatur ab uxore, ſed ab ex- promiſſore.Ethæc opinio mihi placet, pro- pter identitatẽ rationis,& propter regulam correlatiuorum, de quo in d. l. i de indicta ui- duit.toll. Cogita tamen, quia in practicanon eſſet recedendum à communi. Septimo infertur, tan ualeat pactum iu- ramento firmatum de non cedendo bonis: & conſequenter, ut poſsit capi perſonaliter pro debito. Et uerĩor uidetur opinio quòd ualeat, prout tenuit But. hic in iij. caſu, Imol. in primo. Corn. in d. authen. ſacramenta. q. xvij. uerſ. ſeptimo.& habetur in I. alia. 5. ele- anter. ff. ſolut. matrim.& tetigi ſupraà in vij. caſu. Quod intelligunt Doctores non pro- cedere in iiij.caſu, ubi ſit notoria paupertas, & impoſsibilitas ſoluendi. arg. c. cum qui- dam. ſupra eod.& quod ſcribit Specul.in tit. qui filij ſint legit. uerſ.ſed pone. quod nota. Decimus caſus& ult. Abb. eſt, ut rquan- do lex non abſiſtit neque reſiſtit contractui, iuramentum illi accedens confirmet contra- ctum,& faciat ex eo oriri actionem.& idem tenet Bart.in d. l. ſi quis pro eo. in vi. caſu,& eſt communis opinio ſcribentium, declaran do ut per Bart. in l. cùm lex. ff. de fideiuſſ.& diffuſe per Ioan. de Imol. hic in ſexto caſu. Ex hoc infertur primò ad ſtipulationem alteri factam, quæ de iure ciuili non tenet. l. ſtipulatio iſta.. alteri. ff.de uerb. oblig. huic ſi iuramentum acceſſerit, debet ualere, ut eſt gl.i.quæſt. vij. c. quoties cordis. Et iſta eſt cõ- munis opinio quam tenent Butr. Abb.& L⸗ mol. hic. Bald. in J. nam& poſtea.. iuſiuran dum. ff. eod. Doct. communiter in d. l. ſi quis pro eo.& in authen. ſacramenta.& in d.§. al- teri. Pro qua opinione adducitur per Bart. prima ratio: fquia ſtipulatio alteri facta con- ualidatur per pœnam d.. alteri. ergo etiam debet ualidari per iuramentũ. Quod dictum non eſt uerum: non enim ualidatur ipſa ſti- pulatio:nam nõ poſſet agi ad id quod eſt de- Alciati in c. cum continęat. 7 90 tum, I. ut iuriſiurandi. ſ. de oper. lib. Ex on- ratione infertur, fquòd ubi obligatio In lis non oriretur, ut quia uerba promiſsioni nullomodo reſpicerent præſentem, ſed n rum, ut quia ſtipulatio eſt facta non Caun piendo uerba promiſsionis uerſus contra- hentem, iuxta gl. in I. ſtipulatio iſta,§. ſi uis inſulam.& quæ ponunt Bart. Angel.& Da- ctores in I. i. ff. de pactis. tunc iuramentum 10 non confirmaret. Secundo infertur, quod confirmatur obligatio quo ad ipſum ſtipu⸗ lantem: quia freſpectu ipſius oritur obliga 316 ga, 317 tio naturalis:non autem quoad tertium, qui fuit abſens, ut habetur in d. 6. alteri.& ita ex- preſſe ſentit Abb.hic. Tertia ratio adduci- tur: quia iuramentum præſtatur Deo. c. de- bitores. ſuprà eod. ſed Deus ſupplet abſen- tium præſentiam. l. properandum.. cum au- tem. C.de iudicijs. ergo nihil refert, quod 20 quis ſit tertius uel abſens. Et iſta ratio uide- tur obſtare prædictis illationibus: niſi dixe- ris, quòd poterit ille tertius agere, ſeu implo- rare officium iudicis, ut iuramentum obſer- uetur, tanquam à Deo ſit receptum, iuxtac. debitores. ſupraà eod. Sed quia non ſubeſt ob ligatio aliqua naturalis, fortè poterit conce- di repetitio, ut ibi habetur,& in l.i. ff.de con dict. indeb. Nec obſtat quòd ſubſit ſaltem reſpectu ſtipulatoris, quia ille poſſet exce- 30 ptione repelli, quia ſua non intereſt. l. non ignoras. C.qui accuſ.non poſſ. c. cùm inter. i.ſuprà de elect.In quo cogita: quia iſto mo. do communis opin. per indirectum ſubuer- teretur.& ſic ſaluabitur opi.Bal.hic,& Rom. conſil.ceccxli.incip.pręſens inſtrumentum. in ult.col.Ioan. Fab.in§. ſi quis alij.Inſtit.de inutil.ſtipulat.in iij.col. Quarta ratio eſt, quia in materia iuramenti attendimus ius ca nonicum, ut eſt text. in c. ij. eod. tit. in vi. ſed 40 de iure canonico ualet ſtipulatio abſenti fa- cta,& illi quæritur ius, ut eſt gl. in d. c. quo- ties cordis. cum concor. per Felin. in c. ſicau- tio. in viij. col. uerſ. fallit ſecundo. ſupra de fid. inſtr.& pluries conſuluit Corn. utin con ſil. cxiij. in primo. conſil. ccxv. in ij. conſil. cc- xi.in iij. Sed tu aduerte, quia iſtud dictum ſie generaliter non eſt uerum: nam regula d.5. alteri.procedit etiam ſecundum canones, ut eſt caſus in c. quanquam. de uſur. in vi, dum so exigitur publica perſona:&† obligatio debet ſumere initium à perſona cum qua contra- hit. l. quacunq;. ff. de act.& oblig.& firmant Anchar. Abb.& moder. in procœm. Gregor. unde conſidera tres caſus. 3 Primus eſt, quando quis confitetur abſen te parte:& putarem iure canonico talem con feſsionem probare, per gl. ind. c. quoties cot dis.& ita procedunt allegata per Felinin, c. ſi cautioConfeſsio enim ius nullũ tribuit ductum in ſtipulatione, ſed ſolummodo de- 6o ſed iam inductum probat.1. Publia. ubi haul- bet agi ad pœnam. Secunda ratio adduci- tur:quia ex tali ſtipulatione oritur ſaltem ob⸗ ligatio naturalis, ut ibi not.& in d. l. cùm lex. ergo illa obligatio debet firmari periuramen de Caſt. ff.depoſiti. Et ideo talis probatio de bet tenere ex ęquitate canonica, lic erin de de iure ciuili. l. certũ. 5. ſi quis abſentẽ. ſH. ꝗe 5 intellige, iuramẽto accedente. cõfeſſ.& hoc intellige, iura Tra 318 389 3²0 ceut firmat Butr. om. Nec obſtat eactio, per cii.5, inereſt nulla ratic biactio ut per An cuseſt in denũciat tem ſuaintereſt ut inquodincidit pr nem c. nouit. 5 de: toralis obligation quis inſulam null ret:quod nota, qui ſum cõfundit. ad quæſt, quotidia ti&ſtipulataperr iuramento, ualeat, tariũ eam unq; ra donatarij poſsinte ebimus, quid qui miio, Secũdo, qu cicaprimñ, uid duiriius abſenti, 4 mo,quia ſeruus. »Ut lurame Deoſit maend od. Sedquino 8 ed quu loda aralis, foneprreten habetur Alinlifinn eobſtat quodlätglt dris, qui ile polate uia ſua non intereie cuf. non pollecquin 1quo cogttz quhiibr in per indiredtum lin bitur opi Bäliea cip.preſens inſnmmar ab. in ſ. ſiqus alj nt. ii col. Qumnti uramentiartendmui text in cij ecd ſthii ualet ſtpulto dii urius, ut eſtglindg oncor perkelnelh erſ fallt ſecunäo lm es confuluit Commuin conſil ccrsin'jen a iſtudciir 322 323 24 5²⁵ z5 de iurciurando. 23 Secundus caſus eſt, quando uerba non re ſpiciũt confeſsionẽ, ſed acquiſitionẽ:& tunc abſenti non quæritur ſeu extraneo, d. c. quan quam. ex quo talis acquiſitio in eius perſona non eſt fundata. d. l. quæcunque. Et ratione iſtius tex.caſuseſt:quia quo ad abſentem qui tunc nõ interuenit, nõ adfuit conſenſus. Vn detuidet᷑ eſſe ſimplex pollicitatio, ex qua nõ oritur obligatio naturalis, ſecundum Abb. in c.cùm inter uniuerſas. de elect.& eſt cõmu nis opinio, de qua per moder. in rubri. ff. de uerb.oblig. Fallit ad pias cauſas, ſecundum Bal. in l. illud. ini. col. C. de ſacroſ. eccl. per Abb.& Feli, in præalleg. Iocis. Quo uerò ad iuramentũ, tali caſu non obligaret uerſus ter tium, ſecundũ diſtinctionẽ de qua in tertia ra tione. Tertius caſus eſt reſpectu præſentis, cui facta fuit promiſsio, quòd daretur tertio: & ttunc quia oritur naturalis obligatio, com petet ſibi remediũ denunciationis euangeli- cæ, ut firmat Butr.& Abb.& moder. in d. pro cʒxm. Nec obſtat quòd imò deberet cõpete-/ re actio, per c. i. 3. de pact. quia ex quo ſua nõ intereſt, nulla ratio ſuadet quòd competat ſi- bi actio, ut per Ang.& Alex. in d. 5. alteri. Se cus eſt in denũciatione euangelica, quia ſal- tem ſua intereſt ut frater eximatur à peccato, in quod incidit propter naturalem obligatio nem. c. nouit. 5. de iudi. Vnde in caſu quo na- turalis obligatio nõ oriretur, de quo in d.§. ſi quis inſulam. nullã remediũ penitus cõpete- ret:quod nota, quia Feli. in d. c. ſi cautio. ſeip- ſum cõfundit. Secũdo ex prædictis infero ad quæſt. quotidianã: an donatio facta abſen ti,& ſtipulata per notariũ nomine abſentiscũ iuramento, ualeat, dato quòd nõ cõſtet dona tariũ eam unq́ ratificaſſe, ita quòd hæredes donatarij poſsint eam ratificare. Et primò ui debimus, quid quãdo eſt ſimpliciter facta do 10 20 30 natio. Secũdo, quid ſi iuramentũ acceſſerit. 40 Circa primũ, uidet᷑ donationẽ ualere,& ac- quiri ius abſenti, etiã ante acceptationẽ. Pri- mô, †quia ſeruus acquirit domino abſenti& ignoranti.l. qui abſenti. ff. de donat. ergo etiã notarius, qui æquiparat᷑ ſeruo. l.ij. ff.rem pu- pil. ſal. fore. Bart. in l. i.6. huius ſtudij. ff. de iu- ſtit.& iur. Secũdo, quia acquiſitiones quæ fiãt per legem, conferunt᷑ etiã in abſentes& ignorantes. l. certi condictio.§. ſinumos. ff. ſi cert.pet& l.à Titio. ff. de furt. Bald. in l. i. col. pen. C. per quas perſ. nobis acquir. ſed acqui ſitio quæ fit mediante notario, qui ſtipulatur abſenti, dicitur per legem fieri. gl. Bal. Ang. & Alex. in l. i. ff. de his qui funt ſui uel alie. iu ris. unde notarius dicit᷑ tanq́; pica& organũ, ut ibi declarat Bal.& in l.nec enim. ff de ado- ptio. Tertio facit doctrina Bart.& Doct. in I. qui Romæ.§. Flauius. ff. de uerb. oblig. ubi uis export.l.ſi pater filio. ffide manumiſ.uin. Quarto facit, quia etiã ſi nõ quęreret̃ abſen ti, niſi cõſtet de ratihabitione, tamẽ tale ius ac ceptandi uel ratificãdidebet in hæredes trãſi re. J. ſi ſine.. ſi procuratori. ff. rem rat. hab.& declarat Bar. in l. bonoꝶ. eo. tit. Signo. de Ho mod. conſ.xlviij. Et fa. l. quoties. C, de donat. quæ ſub modo. ubi fſi donauerim tibi centũ, & poſt mortẽ tuã donem Seio: mortuo Seio ante acceptationẽ, poſſunt hæredes ipſi acce ptare. Et fa. q́d not. Com. in I.ij. 5. ſi pecuniã. ff.de dona. ubi ſi tradatur aliqua res cauſa do nationis cõditionalis,& cõditio eueniat poſt mortẽ donatarij, perficitur donatio in perſo- nam hæredũ. arg.§. ex conditionali. Inſtit. de uerb.oblig.& dicit eſſe ſingulare dictũ. Ergo idem dicendũ in pura:quia nõ refert, an con tractus fuerit cõditionalis,& euenerit condi tio, an à principio purus. l. fi. ubi moder, ff. de uulg.& pupill. Et quòd ſtatim quærat᷑ abſen ti, eſt notabilis deciſio Guid. Papæ in q. ſua xlix.& q. ccxxij. ubi dicit ita fuiſſe iudicatũ in conſilio regio: ᷓ;uis nihil alleget quod faciat ad propoſitũ.& ante eum idem uidet᷑ uoluiſ- ſe Bal.in l. ſi quis emancipatũ. C. de donat.& Soci.conſil.xc.in vi.col.uerſ.ſecũdo reſpon- detur.in iij.uol.& in conſil. cxxv. in ij. col. Sed tamen cõtraria opinio eſt uerior:fquia quicquid ſit in ſeruo, notarius cùm ſit libera perſona, nõ acquirit directas dño, ſed tantũ- modo utiles, ut eſt magis cõmunis opinio in J. ſtipulatio iſta. 5. ſi ſtipuler. ff.deuerb. oblig. quæ probatur in. iiij. ff.rem Pupil fal fußi per notariũ nõ quęritur ipſo iure pupillo. Er dato ꝙ de conſuetudine acquireret directas, nõ tamen ſequitur quòd acquirat alicui ante illius acceptationẽ,per regulãl. in omnib. re- bus, ubi eſt caſus.ff. de act.&oblig.& l. ea quę ciuiliter. in uerb. uolentibus, ff. de acqui. rer. dom.& l.ſi ego.ff.de neg. geſtis.& J. ſi cõmu- nis. in fin. ff. de acquir. poſſ. per Sali. in I. i. C. eod.ſicut uidemus, quòd flicet etiã princeps ſit publica perſona, tamen eius beneſiciũ nõ uærit᷑ ante acceptationẽ. l. Labeo. ubi Dd. Kde iureiur.& per Aret inl. ſi abſenti. ff. de acquir.poſſ. Curt, conſil.iiij.in fi. conſil. Ixv. incip.ſerioſa.col.iiij.Idem in beneficio colla- to ab epiſcopo.c.ſi tibi abſenti.& ibi Anchar. in ij.notab.de præbend. in vi. Idem uidemus so ſin presbytero, qui tanq́; publica perſona po cõeludunt, quòdt quando in cõtractu eſt ſti- pulatã aliquid tertio per notari ũnõ eſt licita pœnitentia, ut declarant Bal. inl. cùm à ſoce⸗ ro. C. de iur. dot. Xret. conſil. lxxiiij. in tertio dubio. ergo ſequitur, quòd illi ſit ſtatim quæ- ſitum ius, alias liceret pœænitere. I. iij. ff. de ſer 60 teſt ſtipulari epiſcopo:ſed tamẽ illi nõ acqui- ritur ante acceptationẽ, ut not. Hoſt. in c. du- dum. de conuerſ.coniug.& quod not. Oldr. conſil.xxx. incip. factũ tale eſt, quædam& ẽ. Et hanc opin. tenẽt And. de Piſis, Guliel. de Cun.& alij quos refert Alber. de Roſ.in l. nõ enim.in i.col. ff.de adopt. ubi dicit, quòd ſe- cundum eos fnotarius acquirit abſenti, ſi de inde ſuppleatur eonſenſus per ratihabitionẽ. Et iſtud etiã uoluit Io. And.in addit. Specul. in tit. de ceſſ.act..conſequenter. in ij.col. in addit.incip.Petrus de Cerialis.in fin. ubi pro priè figurat quæſtionẽ in notario ſtipulante pro abſente. Etidẽ ſentit Bal. conſil. cc. incip. AAaa 4 3²⁶ 327 328 329 33⁰ —Q— ———— 3³¹ 33² 333 334 15 564 cordis.uel ſaltẽ ꝙ poſsit ratiſicari per hær des. Et facit d notãt lac. Butrig. alic.& 3 der. in d.auth. ſacramẽta. ubi uident velen fquando notarius recipit iuramentũ uice& nomine illorũ quorũ intereſt, tale iuramentũ præiudicat,& quærit᷑ ius omnib. Et facit ra⸗ tio: cùm enim iuramentũ præſtet᷑ Deo, d. c, Alciati in c. cum contingat. uerba.in primo.col.ij.uerſ.uel melius dicen-/ dum.& etiã in l.nec ei.§. ſatiſdatio. in vi. q. ff. de adopt.ubitſi notarius ſtipulet pacẽ pro ab ſente, non quærit᷑ ius abſenti, niſi ratũ habeat intra tempus ſtatutũ. Idem tenet Ang.conſil. Ixxiij. incip. quòd dicta. Paul. Caſt. cõſ. cxcv. incip.uiſis his quæ narrant. in iiij. col. in ſecũ- do, in nouiſsimis. Soci. in I. i. 6. ſi iuſſerim. ff. de acq. poſſ. ubi refert quoſdã moder. in fo- donatarij: unde debet trãſmitti ius etiã in hæ tiori caſu ita cõſuluiſſe.& idẽ tenet etiã cõſil. i0 redes. In contrariũ fa. text. in l. certũ. 5. ſi quis liij. in pen. col.in iiij. cõſuluit Deci. conſil. cc- abſente. ff. de cõfeſſ. ubi iuramentũ parteab- Xxvi. incip. magiſter Ioannes. ubi ſimpliciter ſente& nemine acceptante, pacto nõ præiu- allegat Paul. de Caſt.& idem ſequiturin l. cõ- dicat. Et in caſu noſtro iſta opinio eſt uerior tractus.in iiij.col.ff. de reg. iur. Ex quibus ap iquia etiã quòd iuramentũ præſtetur Deo,ia paret hanc etiã eſſe cõmunẽ opin.& allegata men ſicut donatio tacitã habet conditionẽ, ſi in contrariũ debẽt intelligi, quãdo ſecuta eſt pars acceptauerit, ut s uidimus, ita etiã eam ratihabitio. Nõ obſtat ꝙ deberet poſſe fieri iuramentũ habere intelligitur. d. l. fi. C. de nõ acceptatio per hęredes:quia iſtud eſt falſum, num. pec. Nec reperit᷑ quòd recipiat᷑a Deo ex quo res nõ dicit amplius integra. arg. l.bo in utilitatẽ hæredum, niſi quatenus àprinci- norũ. ff. rem rat. hab.& probat in l. ſi ego.§. ſi 20 pali fuiſſet acceptatũ. Tertio infertur,tnun res alicui. ff. de iur. dot. Et ita reſpõdent baul. quid pactũ nudum iuramento confirmet Et Caſt.& Deci.in loco s allegato. Ied tu dic,& Abb. hic dicit, quòd nõ eſt dubiũã, per c. i.ã de fTcõtractus prout ſunt in fieri,&ſic ante acce- pac. Sed de iure ciuili uidetur eſſe contrariũ, ptationẽ, dicunt᷑ facti legis cõſilio. ff. de cura. per tex. in d. l. ſi quis pro eo. ubi Bart.& idem furio. S¬. in l. i. in prin. ff. de uerb. oblig. Et tenet Bal. in l. i. C. de oper. libert. Ang. in liu ea quæ ſunt facti, nõ tranſeũt ad hæredes. l.i. riſgentiũ.§. quinimò. C. de pact.& uidet᷑ cõ- §. Scæuola. ff. ſi quis teſta. liber. Cyn. in l.i. in munior opi. ut per Iaſ. in l. ſi quis maior, col. ij.q. C. de his qui ante aper. tab. Bald. Salic.& pen. C. de tranſact. licet Ant. hic tenuerit op- Alex.in l. emãcipata. C. qui admitt. unde hæ⸗ poſitũ, perl. iuriſiurandi. ff. de oper. liber. ubi res ratũ habere nõ poteſt.I. iij. 5. acquirere. ff. 30 ponitur caſus ſpecialis,& ideo nõ trahendus de bo. poſſ.per Dyn. in regula, ratũ. in pen. q. ad cõſequentias: licet eandem l.ad hocallega & ita intelligit᷑ Bar. in d.l. honorũ. Et facit qdà uerit gl. Inſtit. quib. mod. re contrah. obligin not.idem Bar.inl.ſi decem cùm petiero.in fi. l. i. in fi. Eandem opin. tenuerũt Comen,& ff. de uerb.oblig.ubi cõditiones poteſtatiuæ Pm ipin prin. ff. de uerb. obli. Raph. cõ- reſpectu implemẽti ad hæredes nõ tranſeũt: ſil. clxxxij. incip. uiſa copia. ad fi. Matheſ. no- quod eſt in caſu noſtro:ineſt enim tacita con tab. xxxvi. not. regulam. Jaſ. in l. iuriſgentiũ, ditio, ſi acceptauerit, quæ eſt poteſtatiua. un-§. ſed cùm nulla. uerſ. undecimo fallit. ſf depa de Cicero in Top. ad Trebat. nullam inquit ctis. Mouent᷑ omnes pertex. in d.l.ſi quis ma donationẽ ſine acceſsione intelligi poſſe. Et ior. ubi probatur, quòdfueniens cõtra pacta in d.l. quoties.ponit᷑ caſus ſpecialis in ſecũdo 40 iurata, priuat᷑ actione,& cogitur ſoluerepcœ- donatario, cui quærit᷑ per legẽ ſtatim: d non nam: ergo talia pacta tam principalia q́;pęena eſt in caſu noſtro, licet etiã poſsit ibi donans lia fouebant᷑ iuramento, quia alias nõ fuiſſet Pœnitere,& actio nõ competat niſi cõtrapri orta actio. d. 6. ſed cùm nulla. Etper iſtud fun mũ donatariũ, ut habet᷑ in d.§. Flauius.& di- damentã idem etiã tenent moder. in repet. d. cit Guido Papæ in q. dxij. ꝙtquæritur ſolum I.ſi quis maior. in xxi. notab. Sedille tex. nihil ius perſonale, nõ autẽ in rem: q́d puto uerũ, facit, quia quo ad ipſa pacta, nõ inducitur pri & notandũ ad materiã l. quoties. C. de rei uen uatio actionis oriẽtis ex eis, ſed eius actionis dic.& ita procederent, etiã ſi notarius ſtipula ſuper qua tranſactũ pacto eſt, ut ſatis innuũt tus eſſet donatario& eius hæredibus: intelli- uerba d. legis,& declarat ibi Alex. Quo uerò gitur enim hęredib. ſtipulatus, quatenusà do so ad pœnã, quicquid dicãt ibi moder. fimpoſsi natario prius acceptata eſſet. l. eum qui ita. 5§. biile eſt intelligere quòd fomentet᷑ iuramèto, te& Titiũ.ſf. de uerb.obl. per Bar. in 3. ſtipula ex quo tex. nõ loquitur quando ſuper pœna tio iſta, habere licere.§ ſi quis ita.in fi. eo.tit. iuratũ eſt, ſed quando ſuper principali. unde Et fa. qͥd not. Bal.in I.iij. C. quib. ad liber. pro neceſſariò intelligendus eſt, quando aliasex clam. ubi per illũ text. dicit, ꝙtquæ alicui do- pœna agi poſſet, ut quia interueniſſer ſtipu- nata ſunt, eius cõtemplatione donata præſu- Iatio. Vnde cõcludo, quòd de iure ciuili iura munĩ᷑, nõ autẽ alterius, cui ex diſpoſitione le- mentã regulariter nõ ueſtit pactum nudum: gis eſſet acquirendũ. Et iſta etiã uidet᷑ fuiſſe de iure uerò canonico licet Abb. dicat eſſe in ueriſimilis mens donantis, qui hæredes non dubitatũ, cõtraria tamen opin. poſſet tenerl. agnoſcebat, ſed ipſum donatariũ, propter cu so Non obſt. quòd ſi ex ſimplici pacto hociu⸗ ius benemerita donauit. arg. l.& ideo. ff. pro re oritur actio, d. c. i. quanto magis ex iurato- ſoc. Circa ſecu ndũ, quid iuris quando iura quia reſpondeo, quòd hæc ratio ce ludelo⸗ mentũ acceſſit? Videt ꝙ debeat tunc quæri Ium in foro canonico, unde in eo ſatis fateo abſenti, iuxta gl. præalleg. i. q.vij. c. quoties agi poſſe: ſed in foro ciuili non poſſe, in ſ 335 debitores. uidet᷑ Deus recepiſſe ad utilitatem 1 335 337 38 339 in quã etiã ſeq aue incet ontractũ ubi lex lboritur obligatic zu viialerf ad cotrac accedente iuramẽ ſtarim oriat᷑ actio. nõoritur regulari teeſua prius adimp toouteſt tex. ubig genti in prin ff. eorũfrigiditatẽ, e ideo ex ſolo pacto vitante implemer tere, ut declarat B ffde cond, ob caur mentũacceſſerit,. atio,&e quæ,& an cieaprimum Cor 344 riijin fi.cõcludim lcetcötractus nn opactanuda ut e lliueapud acta, C liꝛs fortificat per: cofirmare actus ꝗ üimus. ſtaopinid autille quiuultag, namentũ nõ debet 1io,ex quo talis co tionẽ,ſi ex barte tu ckea n declarg icet eancem ladixxii b modlre connaäcih nopin. tenuerũt(onai a ff. de uerd oblikar niſa copiaadff.abd- gulam. Aainl inigm eer undecimofalittt nespertexindllin quodfuenienscinnpi one,& cogiurſcluns acta tam princppilif mento, qunaalssii cum null Eiperite 340 341 34² 343 565 nõ habet locũ regula primi, ut eſt text. in d.. ſed cùm nulla.& iſtud ſentit Corn. in d. auth. ſacramẽta.quæſt. xiiij. Iaſ. in J.iuſiurandũ qd ex cõuen.in fine prin. ff.eo. Non obſt. alia ratio, quòd ex ſimplici iuramento de iure ca- nonico oriatur actio, ut habet᷑ in c. cùm ueniſ ſent. de inſtit.& probat᷑ in hoc text.& in d. c. quãuis. dum mandat iuramentũ ſeruari: quę uerba important actionẽ. l. ſtatuas. ff. de acq;. rer. dom. quia reſpõdet Iaſ. in d. l. iuſiurandũ. quòd imò ex quo uerba dirigunt᷑ ad iudicẽ, qui compellat ſubditos ad obſeruationẽ iura menti, orietur actio, niſi iudicis accedat offi- cium, iuxta gl.& Doct in l. ſi ſoror. C. de col- lat.& ideo ſolùm poterit agi in foro canoni- co per denunciationẽ euangelicã, ſecundum eum,& malè, quia cõtra tex. in c. ij. eod. tit. in vi. Vnde quicquid dicat Iaſ.tene cõmunem opin, quã etiã ſequitur Beli. in c.i. in ij. col. de pact. quæ fundat᷑ ratione concludenti. Nam fſi iuramentũ cõfirmat contractũ cui lex reſi ſtit,& facit ut etiã in foro ciuili ſeruetur, ut in hoc tex.& in d. c.ij. quanto magis cõfirmabit contractũ ubi lex nõ reſiſtit,& ex quo natura lis oritur obligatio, ſicut eſt pactume Quar to infert᷑ ad cõtractus innominatos, nũquid accedente iuramẽto ita confirment᷑, ut ex eis ſtarim oriat᷑ actio. Et ſciendũ eſt, quòd in eis nõ oritur regulariter actio, niſi ei qui ex par- te ſua prius adimpleuit: nec ſufficeret obla- tio, ut eſt tex. ubi gl. in uerbo, facio. in l. iuriſ- gentiũ. in prin. ff. de pac. Et ratio eſt, propter eorũ frigiditatẽ, ex quo lex eis nõ adſiſtit:& ideo ex ſolo pacto nõ agitur,& ei qui imple- uit, ante implementũ alterius licitũ eſt pœni- tere, ut declarat Bart. in l. ſi pecuniã. in ij. col. ff‚de cond. ob cauſ. Videndũ eſt ergo, ſi iura- mentũ acceſſerit, an ante implementũ oriat actio,& quæ,& an licita ſit pœnitentia. Et circa primum Corn.in d. auth. ſacramenta. q. xiiij.in fi. cõcludit quòd oriatur actio:t quia licet cõtractus innominati ſint magis debiles q́;pacta nuda, ut eſt gl. in l. petens.& habet᷑ in l. ſiue apud acta. C. de tranſact. tamẽ illa debi- litas fortificat᷑ per iuramẽtũ, cuius natura eſt cõfirmare actus quibus lex nõ adſiſtit, ut 5 ui dimus. Iſta opinio uidetur mihi dubia, quia aut ille qui uult agere, nõdum impleuit,& iu ramentũ nõ debet operari quòd ſibi detur a- ctio, ex quo talis cõtractus tacitã habet cõdi- tionẽ, ſi ex parte tua adimpleueris. c. iij. 5. eo. c. ſeq..fin. declarat Bal.in l. fi. C. de nõ num. pec. aut iam adimpleuit ex parte ſua,& tunc etiã circunſcripto iuramẽto poſſetagere: un de uidemus quòd etiã de iure canonico, in ta li cõtractu nõ oritur actio ante implementũ, ut dicit Bald.in l. cũ quis. in x, col. C. de iur.& fact. ign.&in d.l. ſiue apud acta. ubi moder. et per Soci. in repet. rubr. ff. de uerb. obli. in iiij. col. Circa ſecundũ, gl. in d.l. ſi pecuniam. in uerb. neceſſe. uidet᷑ uelle, ꝙtaccedente iura- mẽto in tali cõtractu nõ eſt licitũ pęnitere:& tranſeũt ibi moder. Pro quo facit, quia q́;uis in pacto, per q́d prorogat᷑ iuriſdictio iudicis de iurciurando. 10 20 30 4⁰ 50 60 AA 566 nõ ſui, ſit licita pœnitẽtia, l.ſi cõuenerit, ff. de iuriſd.om. iud.ſi tamẽ accedat iuramentũ, ſe- cus eſt, ut notãt omnes in c. i. 5. de iudi. Vnde infert᷑, ꝙtlicet iuramentũ nõ faciat quẽ tene- ri in plus, facit tamẽ obligari efficacius, ut ibi dicit᷑,& in ſimili per Alex, in I.i. ſf. de pact. In tellige hanc cõcluſionẽ, quãdo ille qui adim- pleuit, iuraſſet& uellet pęnitere: poteſt enim alius ex parte ſua adimplere,&&agenti ex capi te pœnitẽtiæ excipere de iuramẽto: alias ſi il- le qui recepit iuramentũ, non adimpleuiſſet ex parte ſua, iuramentũ nõ operaret᷑, ex quo deficeret cõſenſus.d.l. fin.& d. c. ſeq.§. fi. Idẽ ſi alter cõtrahentiũ qui adhuc nõ adimpleuit, ſolũ iuraſſet: tille enim qui adimpleuit, nihi- lominus poterit pœnitere,& repetendo cen- ſebit᷑ remittere iuramentũ, prout in ſui fauo- rem eſt præſtitũ. c. i.S. eo.& c. ij. de ſponſ. per Doct. in l. Labeo. ff. eo. Et ita tollunt᷑ quædã argumẽta Io.de Imol. quæ fecit cõtra hanc o- pin.in.ij.5. ſed&ſi quis. in ult. col. ff. de don. AND-ALCIA TI IN TIT. IVRIS CANONICI DE præſcriptionibus, cômentaria. IN RVB. ARGVMENTA. pPræſcriptio quid ſit.& num. 2.4.5. Vſucapio quid.& num. 16. 18.(greſſum. Præſcriptionis exceptio multis caſibus nõ impedit litis in⸗ Non debet aliquis cum alterius iniuria locupletari. An præſcriptio ſit contra ius naturale, ſeu æquitatem natu ralem. Arbiter habens iudicare ſecundum æquitatem, non admit tet exceptionem præſcriptionis. Licet quod quis ſit in bona fide, non tamen eſt æquum præ latorum negligentiam eccleſiæ nocere. 1 In cauſa dotis proceditur de bono& æquo. 12 lus canonicum innititur æquitati,& tamen approbat ex- ceptionem præſcriptionis. 13 Forum conſcientiæ, eſt forum æquitatis& bonitatis, Ota- men qui bona fide præſcripſit, in eo foro eſt tutus. Stante ſtatuto quod poßidens rem pro ſua per triginta an- nos, præſcribat, debet fieri interpretatio ut nihil adda- tur iuri cõmuni. 15 In ſtatutis iniquis fit interpretatio, quòd nihil operentur, ne aliquis locupletetur cum aliena iactura. 17 Effectus debet diſtare à ſua cauſa, ſicut mater à filia. 19 Titulus& bona fides non ſunt propriè de ſubſtantia, nec eam immediate inducunt, ſed ſolum poſſeßio. Dominium directum oßibus inhæret prioris domini ex ra- tione naturali. 21 Sicut traditionibus directum acquiritur dominium, ita etiã uſucapionibus. 10 14 20 22 In præſcriptione longi temporis uel etiam longißimi, acce dente bona fide, quæritur utile dominium. 23 Si quis in præſcriptione X X X. annorũ uel etiã X L.eſt in malafide, non ac quirit aliquod dominium, ſed ſolum exceptionem. Vhi lex contra regulas iuris,& citra uoluntatem domini transfert dominium intelligitur ſemper de utili, non de directo. s Verbum adiectionis, non refertur ad translationè quæ fit a domino, ſed ad acquiſitionem extraordinariam. Fundum per autoritatem uſucaptu, antiqui ſimpliciter ap pellabant poſſeßionem. 24 26 27 Quia tẽpus nõ eſt modus tollẽdi dominij, ſicut nec obligatio 344 345 47.4 8 7²³ 567 nis, ideo præſcriptio ex tali tempore oriens non debet au- ferre directum dominium. Poſſeßio ciuilis quid. Qui patitur rem ſuam poßideri& praæſcribi, cenſetur illam alienare. Si præſcribens acquirit ſolum utile dominium, ſequitur quòd prior dominus retineat direclum. cum duo non poßint eſſe domini directi eiuſdem rei, ſequitur quod prior dominus ſuum directum amiſit. Dominium ex ſola legis autoritate quæſitum,& hypotheca, e- tiam in perſona eiuſdem concurrunt. Lex propter dominium naturale quod non eſt omnino extin- ctum, quandoq; ei qui præſcripſit dicit actionem utilem, quandoq; exceptionem contra dominium dari. In rebus immobilib. neceſſariò preſupponimus, poſſeſiionè pro pter quà uſucaptũ eſt, habuiſſe initiu ex uoluntate domini. Dominium quidſit.& num. 36. Adiectio ad actum ciuilem reſertur. Dominiũ quod â lege tragfertur, eſt ueri&directum dominii. Stat ſumul quod quis ſit dominus autoritate legis, alter uerdò ex æquitate natur ali. Statuta debent declarari ſecundum ius commune. Licet ſtatuta declarentur ſecundum ius cõmune, ſttamenſtatu- tum facit aliquas exceptiones à regula, non habebit locum ius cõmune, ut aliæ exceptiões ultra expreſſas admittatur. Statutũ prouinciale admittit nepotes in hæreditate aui mater- ni quo ad legitimã, niſi quado eius hæreditati reniciati eſt. Quo iure poſſeſſor malæ fidei non præſcribat. An mediante præſcriptione debiti tollatur naturalis obligatio. Ex quo aliquis preſcripſit cum bona fide, habet exceptionem fauorabilem,& ideo quocunq; errore ſoluat, repetit. Obligationi præſcriptæ non poteſt accedere fideiuſſor. Contra præſcribentem nõ competit denunciatio euangelica. Obligatio naturalis in perſonalib.nõ operatunueluti in actio- nibus quæ ſui natura ſunt temporales. An ſtatutu ualeat non admittens creditorem ad agendum poſt certũ tempus, quia debitor cum eſt in mala fide, nõ ſoluen- do non poteſt præſcribere. Fallit tamen ut num. 51.52.54. Non eſt uerijimile quod quis de facili peieret. Cum debitor eſt in mala fide, eſt in peccato, nec propter negli- gentiam creditoris poteſt ſine peccato lucrari.& num. 56. éi præſumptio alia eſt in contrarium, ſtatutum non tenet, quia una præſumptio aliam tollit. Filius tenetur exonerare conſcientiam patris, Oſatisacere cre ditoribus, qui aliasremanerent decepti. Vſucapio& præſcriptio decem uel uiginti annoru eſt introdu cEa propter bonu publici, ne dominia rerũ ſint in incerto. Præſcriptio longißimi temporis, uidelicet triginta uel quadra- ginta annorum, eſt introqucta in odium negligentis. Quia lex dicit uſucapionem eſſe introductam pro bono publi- co, non ſequitur, ergo illi renunciari non poteſt. Nõ uidetur lædi aliquo modo publicum bonum, quia dominiũ non remanet incertum. Pnæſcriptio currens cum bona fide uidetur principaliter indu- cka in fauorem partis, non autem in fauorem publicum. Non obſlante pact habebit locum præſcriptio triginta anno- rum.& num. 65.56 Dictio, quandocunq́, non excludit præſeriptionem. Contrariũ uide num. 68. Quando renunciaretur præſcriptioni triginta annori,& ae- cederet iuramentnum, tunc faceret ualere renunciationem. Si circunſcripto pacto potuiſſet præſeribi per triginta annos, uidetur quòd ut pactũ ſuſineatur, capienda ſit interpreta- tio, ut lempus ſit prorogatu, puta uſcq; ad quadraginta an- nos uel etiam longius. Quando actus non ualet prout agitur, fit interpretatio ut ſu- ſtineatur in eum modum, in quem ueriſimile eſt ualuiſſe uoluntatem contrahentium. Si præſcriptio fuiſſet inuenta fauore publico ſimpliciter, ſicut per paclum non poſſet tolli ita nec eius uirtus diminui pro Argumenta in rub.tit. 568 rogando tempus. 2 29 73 Praæſcriptio currit contra epiſcopum catholici Gpreſ tem ſpacio triennij, etiam cum mala fide. 11 74 Duo ſbecialia circa idem ſubiectum concurrunt. 75 Verbum, promitto, in inſtrumento poſitum intelligitur ſüpulationem. 1. eiter 76 Promißio dotis propter incertitudinem ſimpliciter nou let, niſtſit dictum, Promitto dotem arbitratu talis. 1 77 Cim lex finalis ſit exorbitans,& loquatur in contratn non debet trahi ad pollicitationem. 758 Licet in fauorẽ fidei poßint admitti participes, nã tams ui detur admittendi aliud ſpeciale ut interrogẽtur muli 79 Mulieres non ſufficiunt ad definitionem, licet por- te ſufficerent ad torturam.— Præſcriptio poteſt induci etiam cum mala fide, dummodo ſubſtt cauſa iuſta. Si princeps poteſt ex cauſa ſtatim priuare domina re ſua, ergo multò magis poterit ſtatuẽdo ex cauſcut poſt er tum tempus aliquis priuetur re ſua per preſcriptionẽ: Licet princeps poßit ex cauſa aliquẽ priuare dominio rei ſuæ, nõ tamẽ poteſt facere quòd acquiratur alicui exi- ſtenti in mala fide. Statutum, quod qui ſuum ius no præſentauerit in termino ſex menſium à tempore proclamationum, excludatur & amplius non audiatur: non habebit locum, quandi poßet probari, quòd ille in cuius fauorem alius exclude retur, eßet in mala fide. 84 Princeps non poteſt inducere præſcriptionem cum mala fi de ex iure gentium, ſed aliquo iure ſpeciali. 85 Faciens aliquid cum autoritate legis nibil peccat. 86 Comedens carnes tempore quadrageſimali incidit inpec- catum, etiam ſi comedat de licentia Pape. 87 Cum quadrageſimæ obſeruatio ſit iuris poſitiui, uidetur quoòd Papa habeat plenariam ficultatem diſpenſandi etiam ſine cauſa.— 88 Paria ſunt, uel quod eccleſia careat rectore, uel ili habeat inhabilem ſeu inutilem ad agendum. 89 Verba in dubio ſimpliciter accipiũtur, nõ aat quo ad quid. 90 An uenditioſtſit inutilis uel nulla, dicatur uenditio. G 91 9² Eccleſia uacante, præſcriptio contra eam non currit. 93 Dictio, uſucaptum, non poteſt ſalua ratione recti ſermonis intelligi de re quæ potuit uſucapi. 924 Deterior eſt conditio epiſcopi catholici delinquentis quam hæretici, non ex odio perſonæ, ſed ex negligentia. (res. 8 0 8 — 8 8 3 η 95 Belligerans bello illicito, captos in bello ſeruos ſuos ficitli cet delinquat. 96 Concubina non debet eße melioris conditionis qum uxon 97 Donatio inter uirum& uxorem prohibetur etiam fuuore matrimonij& ſobolis legitimæ. 98 Epiſcopus hæreticus ubi reuertitur ad unitatem eccleſie, recuperat eccleſtam ſuam diſpenſatiue.& num. 99. 100 An epiſcopo hæretico reuerſo ad catholicam unitatem,/fru ctus interim percepti reſttuendiſint.& num 10⁄. 102 Vbi lex uult rem refutui, ſemper intelligit cum fruclibus. G num. 1 03.. oONTINVATVR hæe rübrica urper Abb. Cum enims deex- ceptione ſit dictũ,& quãdoœ;de iure pręſcriptionis excipiat, me Aò ritò deea uidendũ fuit. Quę co nuatio eſt ſatis dubia, ꝗa nimisgeneralis: hoc enim attẽto, potuiſſent de pactis, de cõfeſsis de reſtitutione ſpol. de re iudicataotituli ſubij ci, ex quo plerunq; de talib. excipit. 8 ed tame ſaluari poteſt hæc cõtinuatio, ſic intellcgen do, ꝙ cũ s de exceptionib. dictũ ſit,& prælcri. ptio nihil aliud ſit, tꝗ́; exceptio, quæ ish P ſace es rem uel in ꝑſonã ꝓpter poſſeſsionẽ tẽ reſctipt licet ex lihoc nõ obſeru ; cecöſequens eſt biure acquiſititio blibus.. ij.l.ifur ceuſucap. ded exc pioneimmobiliãu nec text in liij. C.i temp. præſcri.quic ibidubitatio nõ er. pore:nam aliqui ue niliſongo tempors imo uſucapio bien credo quod ſecune 4 ſetint antiqui, def ellexceptionem, nm capit& actio ijinſumma.& ſec huiustit.& licet lo. prbent, tamen eo Cumenim dicitur relubſtantiam cap leiagezlege ppr gsilli adſit.arg. i iid lnõputauit, „§,] dirconttatab. Bte lan M. mmkſa da Ue in caausſ 1 Rcaanſguenmände am ſcd ali ine hrii atoritar eguninu mpore lutkagſmäünit amecatce lernuhiße e obſeruato ſt um byſuind c plengian faaletm qel t eccleſtu coettreameuiuit racapünr ziditgnan arulis uel nulla, diatruerdnd) eſciptio cntaemmmomi vun pottſtſuunctunitiina e potuituſuci. v piſcpi ckalüctingmn io pexſcneſeterkaiu lctocaptusingelaſruaſult egemclyri ntiniaun 9 wxoren nulibecun lblgimn.. uubi nuentium iimiumn&e dan ſuamn clhenſcut. Gu worrumſſcltholunmies Tapi mhrurniſſu 0 7 ru mnxa iulli anſt 569 lege definiti obijcitur, de ea uidendũ fuit. Et ideo in ff.& C. rubrica poniturde exceptioni bus& præſcriptionibus, quia præſcriptio o- mnem exceptionẽ perpetuam ſignificat, ut declaraui in c. ult. incip. diſpunctio. quę tamẽ magis in ſpecie de ea intelligit᷑, quæ propter tempus obijcitur, ut infrà uidebimus. Pri- mo quærit Abb. quid ſit pręſcriptio:& refert 2 feſſe quoddam ius, ex tempore cõgruam au- toritatem legum,& earum uim capiens, pœ- nam negligens,& finem litibus imponens. Quæ detinitio fuit Ioan. And. in regula, poſ- ſeſſor. in Mercurial. cum qua tranſeũt hic cæ teri ſcribentes. Sed aduertendũ eſt, quia ego puto, propriè loquẽdo, ꝙ pręſcriptio nõ dica tur de ipſo iure acquiſititio per poſſeſſionẽ, ſed de ipſa exceptione ex eo oriente. Et ideo Iuriſcõſulti qui elegãter locuti ſunt, ita ſolẽt accipere, ut apparet in l. i.& l. creditor.& in rub.ff.de diuerſ.& temporal.pręſcriptionib. & in rub. C. quibus nõ obijcitur longi temp. præſcript. licet ex Romanis pontificibus ali- qui hoc nõ obſeruauerint de poſſeſſore: un- 3 de cõſequens eſt, ut fuſucapio propriè de ip- ſo iure acquiſititio dicat᷑, etiã in rebus immo- bilibus.l.iij.l.ſi fur.in fi.& l.eum qui ædes. ff. de uſucap. Sed exceptio oriens ex tali uſuca- pione immobiliũ uel iuriũ, dicit᷑ præſcriptio, nec text.in J.ij. C. in quibus cauſis ceſſ. longi temp.præſcri. quicq́; urget in oppoſitũ: quia ibi dubitatio nõ erat in ui uerboꝶ, ſed in tem pore:nam aliqui uolebãt ſeruũ nõ præſcribi, niſi longo tempore:tex.dicit oppoſitũ, quòd imò uſucapio biennalis in eo locum habet:et credo quod ſecundum hanc opin. etiam ſen- ſerint antiqui, definientes ſpræſcriptionem eſſe exceptionem, quæ ex tempore ſubſtan- tiam capit,& actioni obijcit᷑, ut not. gl. xvi. q. iij.in ſumma.& ſequitur Gofred.in ſumma de præſcri 10 20 30 liuius tit.& licet Io.And.& Abb. hic eam re- 40 probent, tamen eorũ fundamẽta nõ urgent. Cum enim dicitur eſſe exceptionẽ ex tempo re ſubſtantiam capientem, debet intelligi, ꝙ licita& à lege approbata ſit,&ſic autoritas le gis illi adſit. arg.ij.iiij. 5, condemnatũ. ff. de re iud.l.nõ putauit..nõ quæuis. ff. de bon. poſ- ſeſſ.contra tab. Et dum dicitur, nõ poniin ea cauſam finalem, quæ eſt ut lites finiantur,& dominia non ſint in incerto, I. i. ff. de uſucap. l. fin. ff.pro ſuo. reſpondetur non eſſe hoc ne ceſſarium ad definitionem, ut probatur inl. iij.ff. de uſucap. in l. v. 6. ſtipulatio. iuncta l. ſtipulatio iſta.§. alteri. ff de uerb. oblig.& fa- cit quod notat Bart.in I.i. ff. de appell. Satis e- nim eſt quòd conſtet ex genere, proprio,& differentijs.l. i. ubi notatur. ff. de dolo. quod eſtin prædicta definitione. Et ſic teneo hanc definitionem, quę eſt uerior. Nam contra cõ munem etiam obſtat, quia teſt aliqua præſcri ptio quę pœnam negligentibus nõ infert ut quæ currit aduerſus ignorantem. I. fin. ff. de præſcript. long. temp.& tamen in ignorante nõ cadit negligentia. c. quia diuerſitatẽ.de cõ ceſſ.præb. Abb.in c. proximo, in ult. uerbis: 50 60 ptionib. 570 niſi capias negligentiã pro qualibet ceſsatio- ne improprie, ut declarat Paul. de Caſt. con- ſil. ccxciij. incip.uiſis& põderatis omnib.& per Feli.hic. Sed tamen uidetur in definitio- nibus quòd uerba debeant propriè& ſtrictè intelligi. l. i ff. de teſta. de quo tamẽ per Deci. in rub. S.de probat. col.iij. Item contra hanc definitionẽ facit, quia fexceptio præſcriptio- nis multis caſib. nõ impedit litis ingreſſum. I. emptor. C. de ꝑræſcript. longi temp. per Bar. in l. fin. ff.pro ſuo. quam declarat Aret conſ. xcix. incip. reſpondiſſem. ergo illa uerba, liti- bus finem imponens, non congruunt gene- raliter, quod eſt contra naturam definitionis d. l.i. ff. de dolo. Secũdo quærit Abb. an prę ſcriptio ſit cõtra ius naturale, ſeu æquitatem naturalem. Et concludit, quòd ſimpliciter lo quendo nõ eſt contra æquitatem naturalem, licet nõ ex eo capite uideatur iniquum reme dium: Tquia non debet aliquis cum alterius iniuria locupletari.l. nã hocnatura, ff. de cõd. indeb. ¶Conſiderato tamen bono publico, ne dominia in incerto maneant,& ut pœna ne- gligentibus, finis litibus imponat᷑, habet ſecũ æquitatẽ naturalem, ut concludit Io. And. in d. regula, poſſeſſor.& ſequũtur hic Doct.& gl. ac Doct. inl. ius generale. prima diſtinct. Sed contra hanc concluſionẽ obſtat tex. in . habeat. in authen. ut eccleſia Rom. uerſ. im pium remediũ.& in uerb. improba temporis allegatio.per quẽ tex. dicit Bal.& Ang. in J. i. C. de præſcript. xxx. ann. ꝙ rarbiter habẽs iu dicare ſecundũ æquitatẽ, non admittet exce- ptionẽ præſcriptionis.& idem tenẽt Ang.& Imol. in l. ſequitur.§. ſi uiam. ff. de uſucap. Ro ma. in rub. ff. de arbit. col. i. Lanfrancus in tra cta. de arbit.in xxv. quæſt. Corn. conſil. cxlv. in ij.& conſil.ccli.in iij. Socinus in conſil. IXxxxvi. in penul. col. Nec uidetur bona ſolu- tio Felini, dum poſt Imol. in c. fin. eod. dicit uòd ille tex.procedit in poſſeſſore malæ fi- dei, per illa uerba, ne tutus peccãdi locus ſciẽ- tibus relinquat᷑: quia hoc dato, ſequeret̃ ꝙ ſi quis fuiſſet bonæ fidei, cõtra eccleſiã Roma- nam quinquaginta annis præſcripſiſſet, q́d eſt contra mentem illius text. Item illa uer- ba habent dictionem implicatiuam ſeu argu- mentatiuam, ibi, etiam ſcientibus: ex qua ap- paret rationẽ tex.procede e, dato quòd præ ſcribens neſciret,& ſic non eſſet in mala fide, & hoc probatur ex natura illius implicatiuæ, de qua habetur in I.i.ff. ſolut. mat. Nec etiam bona uidetur ſolutio quam ſentit gl. in d.§. habeat. dum intelligit dictum remedium ef- ſe impium quo ad quid, ſcilicet habito ſoluùm reſpectu ad regulam in d.l. nam hoc natura. Nam cùum illa lex ſit iuris ciuilis,& dicat ini- quũ eſſe tale præſcriptiõis remediũ, debet ge neraliter intelligi& de iure naturali& ciuili. arg. l. ius Ciniie Tdelegib, Vnde ego putarẽ quòd prædicta ratio deberet intelligi ſecun- dum terminos d. auth. ut ſit improbum reme dium aduerſus eccleſiã: dato enim ꝙ quis ſit in bona fide, non tamen eſt æquũ, prælatorũ 10 — — za Alciati in c. cum contingat. negligentiã eccleſiæ nocere, ut habet in l. iu- bemus.C. de ſacroſ.eccl. Et ſic in eo caſu ceſ- ſat æquitas, quę in præſcriptione regulariter militat, meritò igitur talis exceptio cenſetur iniqua. Vnde apparet, quòd prędicta deciſio Baldi, Angeli,& ſequacium, poteſt ſuſtineri duobus caſibus. Primus eſt in præſcriptio- ne quæ ab eo opponitur, qui mala fide præ- ſcripſit:qui caſus eſt indubitabilis, ex quo, e- tiam ubi ageretur de rigore, talis tamen exce ptio nõ eſſet attendenda propter peccatũ. c. fin.j.eod. Secũdus caſus eſt de pręſcriptio- ne quæ obijceret᷑ eccleſię uel cuilibet alij, qui proprer negligentiã Rectoris à re ſua fuiſſet excluſus.& ita loquitur d.§. habeat. Et in his caſibus poteſt ſaluari quod not. Bart.inl. ſi is qui pro emptore.in iiij.col.ff. de uſucap. alio- qui extra hos caſus putarem has dictas deci- ſiones nõ eſſe ueras, prout etiam tenuit Lud. Rom. conſil. cxlix. circa primũ. Aret. in c. di- lecti.. de iudi.& Eeli. hic. Et hos deducitur tribus rationib. Prima, tin cauſa dotis pro- ceditur de bono& ęquo.l. iure ſuccurſum. ff. de iur. dot.& tamẽ in ea poteſt obijci præſcri ptio. l. in rebus.§.omnis. C. de iure dot. Se- cunda, tius canonicã innititur æquitati, c. di- lecti.. de iudi.& c. i.ö. de pact.& tamẽ appro bat exceptionẽ præſcriptionis, ut in toto hoc tit. Tertia, ſforum cõſcientiæ eſt forũ æqui tatis& bonitatis. c.nouit.5. de iudi. Bald. in c. cùm cauſam. 5. de teſti.& tamẽ qui bona fide præſcripſit, in eo foro eſt tutus, dato ꝙ dein- de ſuperuenerit mala fides. xxxiiij. q. ij. c. ſi uirgo.xiiij.q.vi.c.ſi res. per moder.hic,& Fe- lin. in c. ſi uigilanti. in fi.j. eod. Et ex his infer- tur ad id quod not. Soci.in d. cõſil.lxxxvi. in penul.col. ubi concludit, quòd ſtante ſtatuto quòd poſsidens rem pro ſua per X X X. an- nos, præſcribat: debet fieritinterpretatio, ut nihil addatur iuri cõmuni, ex quo tale ſtatutũ inducens præſcriptionẽ, dicitur eſſe iniquũ, per d.õ. habeat.& in ſtatutis iniquis fit inter- pretatio ut nihilfoperentur, ne aliquis locu- pletetur cum aliena iactura, ut per Bar. l. fin. 5. in computatione. C,. de iur. delib.& in l.om nes populi.in vi.q.ff.de iuſtit.& iur. Nam di- co quòd imò tale ſtatutũ non eſt iniquũ, niſi in prædictis duobus caſibus. Tertio quęrit Abbas, quid ſit uſucapio:& ſequitur defini- tionem Iuriſconſulti inl.iij. ſf, de uſucapio. & concludit, quòd ibi definitur uſucapio ſo- lùm in ſpecie ſumpta, prout habet locũ in re- bus mobilibus tantũ. Sediſta opinio Abba- tis nõ eſt uera,& uidetur ſibijpſi contradice- re. Nam primò dicit, quòd ante Iuſtinianum uſucapio in rebus etiam immobilibus indif- ferenter dicebatur: quod probatur in multis legibus eius tituli, ets dixi:ergo illa definitio cuùm ſit ante Iuſtinianũ facta, debet intelligi etiam de præſcriptione.& ita etiã tenet Rzo in ſumma eius tituli. Præterea uidetur quòd etiam Iuſtinianus nõ conſtituerit iſtam diffe rentiã:quia, ut probat in l. i. de uſucap. tranſ- ſor.& Inſti. de uſucap. in prin. promiſcuè uſu 57² capionemſ intelligit etiam in rebu libus.& iſtud uidetur mihi uerius. Co prædictam definitionẽ arguuntmoder 4 5 dicit᷑, uſucapio eſt acquiſitio dominij non ſit bona: quia acquiſitio ipſa eſt Adu uſucapionis,& teffectus debet diſtare à ſis cauſa, ſicut mater à filia. l. licet., ea obli au 4 ff. de procur. Et iſta ratione in ſimili bano prehendit definitionẽ Azonis in li ffdep⸗ pell.&idem ſentit Paul de Caſt ind lijiSe tu reſponde, fquòd uſucapio eſt dicti eff ctum ſignificãs:quia dicitur uſucapio, id eſt acquiſitio per uſum, id eſt, poſſeſsionẽ: meri tò ergo ſic fuit definienda. Secundo arguit Paul. Caſt. quia dicta definitio uidetur defe- ctiua, ex quo in ea non fitmentio de titulo& bona fide, ſine quibus nõ uſucapimus. Inſtit de uſucap.in prin. l. quod uulgò. ff.pro emp. Sed reſponde, quòdſtitulus& bona fides nõ 19 ſunt propriè de ſubſtantia, nec eam immedia tè inducũt, ſed ſolũ poſſeſsio: unde uidemus quòd defectus poſſeſsionis quandocunq;ſu perueniẽs eam interrumpit. I. naturaliter. ff. de uſucap.& nõ defectus bonæ fidei. l.iuſto. 5.& ſipoſſeſsionis. ff. eo. tit. unde ſatis fuitpo nere ſubſtantiã principalem ipſius uſucapio nis, nõ autẽ adminicula extrinſeca, q́;uis ne⸗ ceſſaria. Dum enim dicitur quod eſt acquiſi- tio, debet intelligi ſecundũ legitimũ modum facta, ut diximus s in prima quæſt. Quanoo quæritur, an mediante uſucapione quæratur dominiũ directũ uel utile. Et uidetur nonac- quiri:nam dominiũ directum oſsibus inhæ/ 20 ret prioris domini ex ratione naturali, unde ab eo ſine eius uoluntate ſeparari nõ debet.. iij.ff.pro ſoc.facit l. quis ergo.ubi gl.ff. depe/ cul.Et iſta fuit ratio Io. And.in d.regula, poſ⸗- ſeſſor. In contrariũ fa, tex. in d. l iij. dum di- cit, quòd eſt acquiſitio dominij: ergo intelli- gemus de directo.. i.. qui in perpetuũ. ff ſi ager uectig. pet. Item text. in J. traditionibus. C. de pact.dum dicitur, traditionibus& uſu- capionib, dominia rerum acquiri: nam ſicut e¹ Tttraditionibus directũ acquirit᷑ dominiũo ita etiã uſucapionibus, per regulã l. nam hociu- re. ff.de uulg.& ita tenet Abb.& ſequunt᷑ cæ- teri in uſucapione rerum mobiliũ. Etiſta ſi prima concluſio. Secunda eſt, tquòd inprę u ſcriptione longi temporis, uel etiam longiſi mi, accedente bona fide, quæritur utile domi nium. Tertia cõcluſio eſt, quòdtin præſcri à ptione triginta annorũ ueletiam XL. ſiquis eſt in mala fide, nõ acquirit aliquod dominiũ ſed ſolummodo exceptionẽ. Et iſtæ tres con- cluſiones ſunt cõmuniter approbatæ hic,& in d.l.traditionib.& in auth.niſi. C. de bonis mater. Circa primã concluſionẽ uideretur quòd imò per uſucapionẽ nõ transferarurdi rectum dominiũ: quia cùm nõ accedat cõſen ſus ueri domini, ſequitur eam translationem fieri per legẽ:& nos habemus, quòd ubilex tra fuoluntatẽ domini, transfert dominiũin telligitur ſemper de utili, non de direc 4 ⸗. 27 1⸗ contra regulas iuris, ueluti in caſu noſtroc 4 simmobi⸗ 16 o effe⸗ ig ) imapparetin- it de nuerb dominium. addadetinitionei ctacquilitio uel adie letbum diectionis, tonem quæ fitädom acaotdinariã, ſicut teeocuilibert cauſa litemus,quodlex A luapione rei furtiu lmplicterappellat al lsGelllib. XvII. it s ceoin Topicis Etfu llegptum, ſimplicit polleslonem, ut dici ſeoin quæſtio. ff. d ſultosdicit poſſeſsion godfferre: quia ꝑ dietas ad nos non pei polletsio pro fundos Nalanon intellexerit um iauehatur. Cir lonem quodextalip. doonttetur utile domi munem opinionem, u nlicſcum prædium, doutbiper Bart, Sec dehng temp. præſ compeiit exceptio:& nemcompetere priori narer quôd directum: lopertext, in.ſi duo iynden actionen kex inl.i.in fin. utilem actionem 8 tet inl, ſt quis diuti Wquæſt.in leare An. H.poteſt, linAulndgunt gainminij ſicut venrle is. ff eo i mütilt : eo, it.melgit rincipalemiliuuid niculaemilteai m dicinrquöli iſecundlegiinint Sin primaquaſt E lianteuſucapionegrn velutile Etuidennn iniũ directumoſibui- ni ex ratione mruraiu dluntate ſepxrrinich tl quis ergoabiglft tio lo. And indregi ariũ fa texindlliſm uiſtio dominij: eyyti d. li. uiinpeneii Item texrinlrradin licitur, taditonbuii ia rerum acuit n irectũ acquiri domii dus perregulilnamtu tatenet Abäleaun. de rerum mobllũliẽ Secundiettfquiti empots ulündh maſice Gniuu ocluſoctkqwo 25 26 28 573 ubi Petrus, Cynus, Salic. in authen. donatio- nem. C. de iure dot. Doct, in. fin. C. de ſacro ſanct. eccleſijs. declarat Aretinus in l. i. in ult. col. ff. de lega. i. per Soci. in l.i. 6. ſublata. in ul timis uerbis. ff. ad Trebell. Nec obſtaret quòd lex dicat dominiũ acquiri: quia poteſt etiam uerificari in utili, ſecũdum ſubiectam materiã:ut in ſimili dicimus in libello, in quo quis agit ad dominium: de quo per Bart. inl. ſi mater.. eandem. in ult. col. ff. de except. rei 10 iud. unde ſi ex uſucapione non transferatur niſi utile, ſatis uerificantur dicta uerba, ut e- tiam apparet Inſtit. de uſucap.in prin. ubi gl. in uerb.dominium. Et ſuadetur hæc opinio ex dicta definitione in d. l.iij. dum dicit᷑, quòd eſt acquiſitio uel adiectio dominij:illud emm uerbum adiectionis, non refertur ad transla tionem quæ fit àdomino, ſed ad acquiſitionẽ extraordinariã, ſicut uidemus in rubr. Inſtit. de eo cui libert.cauſa bona addic. Vnde etiã uidemus, quòd lex Atinia, quæ de prohibita uſucapione rei furtiuę lata eſt, uſucapionem ſimpliciter appellat autoritatem, ut dicit Au- lus Gell. lib. XVII.& ita etiam appellat M. Ci cero in Topicis.IEt fundum per autoritatem uſucaptum, ſimpliciter antiqui appellabant poſſeſsionem, ut dicit Feſtus Pompeius. Et ideo inl. quæſtio. ff. de uerb. ſignif. Iuriſcon- ſultus dicit poſſeſsionẽ iuris, proprietate ab agro differre: quia poſſeſsio eſt cuius pro- 30 prietas ad nos non pertinet:& ſic ibi capitur poſſeſsio pro fundo uſucapto. Licet Laur. Valla non intellexerit,& ideo in Iuriſconſul tum inuehatur. Circa ſecundam conclu- ſionem, quòd ex talipręſcriptione ſolummo do oriretur utile dominium, ſecundum com munem opinionem, uidetur probari primò in.i.§. cùm prædium. ff. de pignor. inducen- do ut ibi per Bart. Secundo in l. ſuper longi. de præſcriptionib. 574 & idem etiam ſentit Innoc. in c. cæterum. 5. de iudi.& Ioan. gloſſat. xvi. quæſt. iij. in ſum- ma. Archidiac. in c. i. de præſcript. in vi.& no uiſsimè aliqui moder. in l. fin. per illum text. C. de edict. diui Adria. toll. Pro qua opinio- ne faciunt fundamenta quæ ſuprà adduxiin prima concluſione. Item facit, quia ſecun dum Azonem& antiquos in d. l.iij. definitur uſucapio immobilium,& tamen ibi dicitur acquiri dominium. Nec bona ratio differen tiæ poteſt inter iſtos caſus adduci: quamuis enim Doct, dicant uſucapionem mobilium eſſe magis fauorabilem, iſtud tamen non be- ne probatur,& nihil concludenter infert ad translationẽ dominij utilis uel directi. Item probatur hęc concluſio in d. l.eum quiædes. in uerbo, dominium mutat. Et exponere do- minium, id eſt, effectum dominij, eſt uiolare text.prout facit gl. Item pro hac parte addu- 20 co tex. xvi. quęſt. ii. c. clerici. ubi uidetur pro bari, quòd perpræſcriptionẽ acquiratur pro prietas: unde neceſſariò intelligitur de dire- cto dominio, ex quo utilis proprietas non re peritur, ſecũdum Alex. poſt alios in I. ſi quis ui.6. differentia. in penult. col. ff. de acq. poſſ. Cõfirmatur hæc opinio ratione: namſqui patitur rem ſuam poſsideri& præſcribi, cen- ſetur illam alienare. l. alienationis. ff. de uerb. ſignif. quinimò magis conſentit, quàm ille qui ſimpliciter alienat, ſecundum Bart. in l. filiusfamil.. diui. in ult. col. ff. de leg. i. Sed a- lienans expreſſe, trans ferret directum: ergo etiam idem in caſu noſtro. Quid dicendumæe Axrticulus eſt diſputabilis,& facilè eſſet re- ſpondere rationibus hinc& inde adductis. Sed nos pro intelligentia uideamus, quæ utilitas inde reſultet:deinde uidebimus quid tenendum. Et licet Doct. adducant quaſdam utilitates, una tamẽ ſola eſt cõmuniter appro C. de long.temp. præſcrip. ubi præſcribenti 40 bata, uidelicet, tquòd ſi præſcribens acquirit competit exceptio:& ſic præſupponit actio- nem competere priori domino. Ex quo ap- paret, quòd directum apud eum reſidet. Ter tio per text. in l. ſi duo patroni.§. Iulianus. in uerbo, utilem actionem. ff. de iureiur. Quar- to per tex. in. i. in fin. de aqua plu. arc. in uer bo, utilem actionem,& ibi Bart.& eſt ſimilis text. in I. ſi quis diutino. ff. ſi ſeruit. uend.& xvi.quæſt. iij.§. poteſt. in uerbo, utiliter uen- dicare. Quinto, quia tempus non eſt modus tollendi dominij, ſicut nec obligationis. l. ob ligationum fere..placet.ff. de actio.& oblig. ergofpræſcriptio ex tali tempore oriens nõ debet auferre directum dominium. Sexto fa cit autoritas Bart. in l. i. ff. de acquir. poſſeſſ. dum definit ſpoſſeſsionẽ ciuilem eſſe aptam producere ciuiles effectus reſpectu ueri do- minij,& ſic appellat dominium præſcriben- tis uerum. Contrariam opinionem, quòd imò acquiratur directum, tenuit Mart. Flori. cum quo tranſeunt Petrus& Iacob. in d. au- then. niſi. per illum tex. Ioan. Fab.& Chriſto phorus Porcus, Inſtit. de uſucap. in prin. per illum tex. ubi refert etiam Raph, ita tenuiſſe. ſolum utile dominiũ, ſequitur quòd priordo minus retineat directum: unde ſires perueni ret adalias manus, quàm præſcribẽtis, uel ha bentis cauſam ab eo, poſſet eam uendicare, nec obtineret poſſeſſor de iure tertij, id eſt, præſcribentis obijciens, ut declarant Dyn. in d. regula, poſſeſſor. Abb.& cæteri ſcribentes hic, Aret. in l. cùm ſeruũ. C. de ſer. fug. Si ue- rò præſcribens acquireret directũ, prior do- so minus non poſſet aliquo modo agere. Cuùm enim duo nõ poſſint eſſe domini directi eiuſ dem rei,l.ſi ut certo.õ.ſi duobus uehiculũ. ff. cõmod.ſequitur, quòd prior dominus ſuũ di rectũ amiſit,&conſequenter funditus actio- ne careret. Sed tu aduerte circa hunc effe- ctum:quia etiã ſi teneamus, per præſcriptio- nem acquiri directũ, nõ tamẽ uidetur abſur- dum, quòd duo habeant in eadem re dñium, alter ex autoritate legis, alter ex ratione natu 6o rali. arg. l.i. C. cõm. de lega. ſicut in ſimili uide mus, quòd dominiũ ex ſola legis autoritate quæſitũ,& hypotheca, etiam in perſona eiuſ- dem concurrunt. l. idemq;. ubi Bar. in iij. op- poſ.ff.de pig.I. fi. C. de ſacroſ.eccleſ. Alex.& BBbb 30 31 32 33 34 35 37 575 Aret. in.i. in ult. col. ff. de legat. i. moder. in J. neq; pignus.ff. de reg. iu. Et ex hoc ſequitur, quodf lex propter dominiũ naturale, q́d nõ eſt omnino extinctũ, quãdoq; ei qui præſcri pſit, dicat actionem utilem, quandoc; exce- ptionem contra dominium dari, ut in præal- legatis iuribus. Nec obſtat quòd in uſuca- pione rerum mobiliũ, nulla penitus actio ſu- perſit priori dño: quia illud nõ eſt propter fa uorem ufucapionis, ut dicũt Doct, ſed alia ra tione In rebus enim mobilib, neceſſariò prę ſupponimus poſſeſsionẽ, propter quã uſuca ptum eſt, habuiſſe initium ex uoluntate dñi: quia aliàs inuito domino res fuiſſet cõtrecta ta,& ſic furtũ cõmiſſum: unde propter uitiũ reale uſucapio non potuiſſet perfici. 5. furti- uæ. Inſtit. de uſucap. Cùm ergo res mobiles domino uolente fuerint contrectatæ, dñium ex uſucapione quæſitum, nõ eſt quæſitũ ſim plici autoritate legis, ſed etiãà ex aliqua ratio- ne naturali, propter uoluntatem domini, me ritò ergo omne dominium ab eo aufertur:ſi- cut eciam dicunt Doct. in præſcriptione quę currit ſcienti& patienti, in qua non eſt con- trouerſia, quia directum dominium transfer tur, ſecundum Bal. in d. authen. niſi.& quod not. Ioan. And. in addit. Specul. in rub. huius tit.& probatur in d.l. alienationis. de uerb. ſi- gnif.& licet Imol.in c. fin. in antepenul. char. infra eod. pangat in contrarium, per tex. in l. fin. C.de præſcript. Iong. temp. tamen adil- lum text. reſpondent Felin.& cæteri moder- niores hic,& in d. I. traditionibus. Et ex his apparet, quòd quicquid teneas in prædicto articulo, utilitas prædicta eſt certa, nec reuo- canda in dubiũ. Quo uerò ad determinatio- nem, quòd uideatur præſcribenti uerum do- minium acquiri, Bart.& Doct. in d. l.i. C. de acquir.poſſeſſ.hoc expreſſe tenent, quia defi nitio ueri dominij huic competit: de qua per Bart. in J. ſi quis ui. 6. differentia. ff. de acquir. poſſeſ.ubi dicit,ſdominium eſſe ius perfectè de re corporali diſponendi, niſi lege prohi- beatur. Poteſt enim præſcriptor perfectè di- ſponere, nec dominus prior habet aliquod ius contra habentem cauſam ab eo.I.ſi ſupe- ratus.ubi not. ff.de pign. probatur in l.ij. per Bart.ff.de except. rei iud.& per Doct in c. ſi quis in ius. j. de reg. iur. in vi. Confirmatur hæc opinio: fdominium enim eſt ius:& nos habemus, quod in his quæ ſunt iuris lex di- ſponens, agit ex ueritate, non per fictionem, ut per Bar. in l. ſi maritus.§.I. Iuliæ. ff. de adul teris. Vnde dato quòd dominiũ transferatur ex ſola autoritate legis, eſt tamen uerum do- minium. Et ideotext. in d. l. iij. ponens defini tionem, bene dicit uſucapionem eſſe acquiſi tionem dominij, ſeu adiectionem: fadiectio enim ad actum ciuilem refertur:& ſicibi defi nitur tam uſucapio, quàm præſcriptio. Cùm igitur uerum dominium inde quęratur, non eſt dubium quòd in qualibet diſpoſitione e- tiam odioſa, appellatione domini, is qui præ ſcripſit, continebitur, per regulam I. cùm le- D. And. Acciati 576 ge. ubi Aret.ff. de teſta. Et ſic cõcl Tdominium quodà lege transfertur &directum dominium, licet contra do inũ naturalem lex dicat competereutilem u nem:ſed reſpectu cuiuslibet alterius nibi di fert à cæteris dominis directis. Et itae oi 3 telligo hanc materiam. Quid uerò ſätan⸗ tum diſponeret, quòdex pręſcriptione bomi nium acquireret᷑, an tunc ceſſaretprædictus 10 effectus, ita quòd prior dñs contratertiũa e eſt uerũ re nõ poſſet: Bar. in d.ſiij. uidet ſentire quòd ſic, dum dicit quòd tunc quæritur directum ut ſtatutum aliquid addat iuri cõmuni,ar 1 ſi quando. ff. de leg. i.& cum eo ibi tranſeunt Doct.& etiã hic,& in d. I. traditionibus, Sed tu aduerte: quia cUm Bart. non exprimatdi- ctum effectum ceſſare, ſed tantũmodo acqui ri directum, ego putarem eius opinionè ue- ram, quòd directum acquiratur, iuxtaprædi 20 cta:non tamen ceſſare dictã utilitatẽ, quia,ut udo, quòd 38 dixi,tſtat ſimul, quòd quis ſit dñs autoritate 39 legis, alter uerò ex æquitate naturali: quææ- quitas nõ impeditur à lege, niſi reſpectupræ ſcribentis, uel habentis cauſam ab eo. Nec obſtat ꝙ ſecundũ hanc opin. illud ſtatutũpa rum operaret᷑ ultra ius cõmune:quia reſpon deo, quòd imò operaret᷑, quia darentur præ- ſcribenti directæ actiones contra dominum. Item ſtante tali ſtatuto, pręſcriptio longitem 30 poris procederet ſine uid ſeridom alun 1. ij. C. de præſcript. Ion. temp. quæpro liber, ſequitur Rom, in d. l. iij. Rom. Alex,& mo- der. inl. Celſus. in i, notab. eo. tit. Vnde cum habeat talem effectum, ſatis eſt ſiita intelliga tur, abſq; eo quòd ulterius intelligamus, de- uiando à iure cõmuni, ſecundum doctrinam Imol. in l.ſi uerò.§. de uiro. in iii. col. ff ſolut mat. Et quia regula eſt generalis, quòdſſtam 40 ta debent declarari ſecundũ ius cõmune. lij 40 C,. de noxal. c. cùm dilectus. de cõſuet. In quo puncto dic ut hic per Felin.& in c:i. coliſde reſcript. Doct. inl. fi..in cõputatione, C. de iur. delib. Abb. in c. cùm cauſam, col.fin. jde re iud. Alex. conſil. cij. incip. ſuper eo. colpe nult. conſil. cvij. incip. uiſo chemate, col pen. in iij.conſil.xxxiij. incip. uiſa facti. in ijcol in ij. Quibus adde quod not. Bal.in lii gcſed excipiunt᷑.in fin.ff. de ferijs. ubi concluditq flicet ſtatuta declarentur ſecundũ ius comu⸗ so ne, ſi tamẽ ſtatutũ facit aliquas exceptiones Aregula, non habebit locum ius cõmune, f aliæ exceptiones ultra expreſſas aenlthie quia in caſibus à ſtatuto non exceptis de e mus ſtare ſtatuto, non autem iuri commun ex quo exceptio in quibuſdam uidetur reg lam in cæteris cõfirmare.l. tribunus, ,ut. de teſtam. milit. quod dictum nierun 5 3 onesex non reſid. Illud conſtat, illas exceptionesex poſito ſtatuto.in ij. Deci. faciunt not.in I. ita nobis. C. de⸗ ricno prędicta cõſului in ſtatuto prouine bnim 4¹ lernõ porelt nech n bro eiuili prople rumndã utibi not, Stexbocinfertur lonedebiti tollatu lopuncto conclud aeutrit cum mala ic lötollineq naturalẽ ldam concluſionẽ. miite cômunis eſt mmiur,& naturalis ſclicõpeteret repe ſeipſitcum bona fich gwrabilem. Etideof eroreſoluat, repetit. ond indeb.& ita ten lfin, fin. ff remr lnlomnes. C. depræ Einlfi col,v. C. dep gelin repet.lii. C. dei Sbb& moder. in c.a Cprohacparte fa. tes 6 deſdbeiuſt ubitoblig tlaccedere fideiuſſc lionem naturalem, qi nulamſupereſſe, alia rerlſdleiullor obliga n ceiol. Et inde etiar naprſcribentem no calbeuangelica, ex ueſipereſt, eſtineſn eiplt cimſit in bor tenet Abbjn d. c. fin nauag ad reprimend callonem. Btiſta eſt m cellneſhe deänr legenlti 1 hul entiscaufmän dl ſteogrälihnd deret ſinetinlo ſetitn eſcript lon temoqun mm. in d.ij.Rom èhl ſus. in i notab eout effectum ſatbetlint quod ulterivsintelit e cömuni ſecrnämit vero„.deviroiniijali regulaef grnenbg clarari ſecundũiscir ccum lectu decll uthicper Felnänclt ct.in.fl Hincöleun bb in ccim cuſmi confllcjinehlihn Dyn incp vilteme 43 44 45 46 47 577 admittit nepotes in hæreditate aui materni quo ad legitimam, niſi quando eius hæredi- tati renunciatũ eſt:quod debet intelligi ſecũ- dum ius cõmune, ut quãdo mater deceſſit ui uente patre, eius renunciatio illis nõ obſit, ut habetur per Alex. in l.pactũ quod dotali. C. de collat. Circa tertiam concluſionẽ, quod ræſcribenti per X X X. uel X L. annos cum mala fide ſolũ cõpetat exceptio, iſta cõcluſio eſt uera de iure ciuili, per text. in d. l. ſi quis emptionis.§. i.& xvi. q. iij. 6. poteſt. ſed de iure canonico nõ procedit, ex quo thoc iure poſ- ſeſſor malæ fidei nõ præſcribit. c. fin. j. eod.& ideo nõ poteſt neq; excipere. Et tale ius etiã in foro ciuili, propter euitandũpeccatũ, eſt ſeruandũ, ut ibi not.& ind. regula poſſeſſor. Et ex hoc infertur, fan mediante præſcri- ptione debiti, tollatur naturalis obligatio. In quo puncto concluditur, quòd ſi pręſcriptio cucurrit cum mala fide, tunc dubium nòô eſt, nõ tolli neq; naturalẽ neqʒ ciuilem, iuxta præ dictam concluſionẽ. Si uerò cucurrit cũ bo- na fide, cõmunis eſt opinio, quòd ciuilis pe- rimitur,& naturalis redditur inefficax, ita ꝙ ſoluẽti cõpeteret repetitio:ex quo enim præ- ſcripſit cum bona fide, habet exceptionẽ fa- uorabilem. Et ideo fꝑræſcribens, quocunq; errore ſoluat, repetit. l. qui exceptionẽ. ff. de cond.indeb.& ita tenent Bart.& Paul. Caſt. in. fin.. fin. ff.rem rat. hab. Bal. in J. ſicut.& inl.omnes. C. de præſcript. xxx. uel xl. ann. & inl.fi. col. v. C. de præſcript. lon. temp. An gel.in repet.l.i. C.de iud.Imol.in c.fin. j. eod. Abb.& moder. in c. ad aures. perillũ tex.j. e. & pro hac parte fa. text. in l. ſi quis poſtqᷓʒ. ff. de fideiuſſ.ubifobligationi pręſcriptę nõ po teſt accedere fideiuſſor. Et ſic apparet obliga tionem naturalem, quæ alicuius utilitatis ſit, nullam ſupereſſe, alias fideiuſſor illi accede- ret.l.fideiuſſor obligari. 5. fideiuſſor. ff. de fi- 40 deiuſſ. Et inde etiam infertur, quòdfcon- tra præſcribentem non competeret denun- ciatio euangelica, ex quo naturalis obligatio quæ ſupereſt, eſt ineffectualis,& ille qui præ ſcripſit, cùm ſit in bona fide, nõ peccat.& ita tenet Abb. in d. c. fin. in v. col.& Bart. in ex- trauag.ad reprimendum. in uerb. perdenun ciationem. Et iſta eſt communis concluſio, ſecundum quam conſuluit Corn, in conſil. clxxvi. in penult. col. in fin. Quam concluſio nem intellige ſanè, quando præſcribens eſt in bona fide:alioquin ſiſit in mala fide, eſt ſe- cus, per ſupradicta. Et ideo in præſcriptione actionum perſonalium rarò poſſet habere lo cum hæc concluſio, cùm principalis debitor ſit in mala fide,& hæres teneatur eius con- ſcientiam releuare. c. ſerui. de ſepult.& ſic 48 tperinde habetur ac ſi eſſet in mala fide, ut per Abb.& alios in c.ij.& in c. ſi diligenti.j. eod.& hoc tenet Bald. in authen. ad hæc, col. iij. C.de uſur. Et dicit Ant.in d. c. fin. prædi- ctam concluſ. in perſonalibus ſolùm poſſe procedere in caſu, in quo quis ignorans ob- ligaretur alteri, ut quando quis obligatur ex de præſcriptionb. 20 30 50 60 578 facto procuratoris: cùm enim eſſet in bona fide, ceſſaret peccatũ,& ſic tolleretur ſaltem in effectu obligatio naturalis. Etidem tenet Imol.in I. ſequitur. S. ſi uiam. in ij. col. ff. de u- ſucap. ubi reprobat opinionem Bart, ibi te- nentis, quòd d. c. fin. non habeat locum ina- ctionibus perſonalibus: quæ opinio etiam communiter reprobatur in d. c. fin.& per A- lex. conſil. xcix. incip. uidetur prima. in iiij. & conſil.li.incip.uideretur pro deciſione. in v.& alibi ſæpe. Vnde in caſibus in quibus o- pinio Bart, ſuſtinetur, uelutiin caſu aliquarũ limitationum, quæ ponuntur in d. c. fin. poſ- ſet etiam teneritalem obligationem natura lem in perſonalibus non operari, ueluti in a- ctionibus quæ ſui natura ſunt temporales, ſicut eſt actio quãti minoris,& redhibitoria, de quibus habetur Inſtit. de perpet.& temp. in prin. declarando tamen ur per Abb. in d. c. fin.in iiij. col.& hoc etiam tenet Paul. de Caſt.in d.I.fi.& in d.õ. ſi uiam.& uide Corn. quialiqualiter aduerſatur, conſil. ccli. in iij. Quinto quærit Abb. tan ualeat ſtatutum non admittens creditorem ad agendum poſt certum tempus.In quo puncto cõmunis con cluſio eſt quòd non, quia debitor cùm ſit in mala fide, non ſoluendo non poteſt præſcri- bere, quia incideret in peccatũ. d. c. fin.& c. poſſeſſor. de reg. iur. in vi.& ita latè diſputa- uit Ant.in diſput. incip. ſtante ſtatuto muni- cipali. cum multis concordan. per Felinum in d. c. fin. ubi etiam ponit multas ſolutiones, quæ in iure uix poſſunt ſuſtineri. Fallit, quando ſtatutum diſponeret in caſu, in quo debitor eſſet in bona fide, uel præſumeret ſo lutionem aut acceptilationem ex cauſa ratio nabili, per quam tolleretur peccatum: aliâs non ualeret, quibuſcunque uerbis loquere- tur, ſecundum Bald. in authen. ad hæc. col. vi. C. de uſur.& Ant. in d. diſputatione. Abb. in c. quod clericis. in penult. col. de foro comp. Anchar, in d. regula, poſſeſſor. in ult, charta. Ang. de Aret.in l. nemo poteſt. in fin. ff. de le a.i. Sed difficultas eſt in cognoſcendo, quæ k iuſta cauſa talis ſtatuti: ſolus enim tempo- ris lapſus non ſufficit. d. c. fin. Et primò iu ſta cauſa uidetur, ſquando talis præſumptio induceretur contra fœneratores, cùm non eſſet ueriſimile, quòd ipſi tandiu tacuiſſent, nõ petendo creditum ſuum. Et ita not. Imol. in l. quibus diebus. S.dominus. ff. de cond.& demonſt. cum concord. per Felin. in d. c. fin. in iij.ſolut. Vnde ſi pignus eſſet ſufficiẽs pro uſuris temporis introducti à ſtatuto, ſecus putarẽ. Secunda cauſa mihi uidetur, fquan do ſtatutum non ſimpliciter induceret præ- ſcriptionem, ſed diceret quòd deberet ſtari iuramento debitoris, an eſſet debitor uel nõ: nam tũc ultra tempus eſt etiam præſumptio oriens ex ſacramento. t Nec eſt ueriſimile ꝙ quis de facili peieret.l.. ff. de iureiur. c. ij. de ſponſalib.unde ſi debitor eſſet talis, qui ueri- ſimiter dictum ſtatutum peieraret, non habe ret locum: utſi alias periuraſſet. arg. gl. in c. BBbb 2 49 50 53 579 Alciatl m T ub. tit. paruuli.xxij. q. v. uel eſſet uir malæ famæ, ut per gl. in c. ſignificaſti.i.uerſ.ſi ita eſt.j.de ho- micid.& quod per eam not. Iaſ.in l.pro hære de.in iij.col.ff.de acquir. hæred. Bald. in ſimi li, in 1. ſi quis ex argentarijs.§.i. ff. de eden.& in l. directas. C.de teſta. manumiſſ. Alex. cõ- ſil.cxiii.in ij.col.in iiij. Tertia cauſa eſſet, 54 Iquando ſtatutum requireret prius fieri pro 55 56 clamationem,& ea elapſa, intra certum tem pus excluderet creditorem. arg. l.locorũ. C. de omni agro deſer.lib.xi.& l. ſi eo tempore. C. de remiſſ.pig.& quod not. Bart, in l. rem quæ nobis. in ult. col. ff. de acquiren. poſſeſſ. Nam tali caſu, tanquam res habeatur pro de relicta, præſeribens acquirit directum domi- nium, ut dicit Iacob. in J. traditionibus. alleg. Bart.in l. cùm res.in ij. lect. C. de collat. Sed iſta concluſio ita ſimpliciter intellecta nõ eſt uera, quia militat adhuc ratio peccati euitan- di: unde non intelligas eam procedere reſpe ctu ueri debitoris:tquia cùm ipſe ſit in mala fide, eſt in peccato, nec propter negligentiã creditoris poteſt ſine peccato lucrari. arg. c. locupletari. de reg. iur. in vi.& per Anchar. in d. c.poſſeſſor. Et quòd ſola proclamatio non ſufficeret, etiam firmat Alex. in d. l.rxem quæ nobis. reprobata opin. Ang. inl. ſi uacantia. in v.col.per illum text. C.de bon. uacan. lib. x. Et quod de principali dicitur, habet locum etiam in eius hærede, qui tenetur autoris ſui conſcientiam exonerare. c. fin. de ſepul.& ha betur in c.ij.j.eod. Rom, conſil. cci. Alex. in d. conſil.lv.in v.licet Paul. de Caſt. in I. ſi quis ſub conditione.in fin.ff.de cond, inſtit. aliter ſenſerit,& malè. Intelligenda ergo eſt.fquan do ultra negligentiam accederet etiã aliqua colorata cauſa, ex qua induceret᷑ bona fides, ut in caſu d.l.locorum. ubi prædium erat tri- butarium& deſertum, unde ueriſimiliter no 580 Honia mandaret omnibus prætendenti- us ius in re.ut comparereẽt, alioquin eſñ excluſi,& filius mortuo patre feciſſet ei 3 na proclamari, dicerem eum teneriſ bo re creditoribus, qui aliàs remanerent 4 5 pti,& exonerare conſcientiam patris tn. cet negarent ſe eius hæredes, cum tamenill bona ad eum nullo alio titulopertinere 8 ſent quàm hæreditario, cenſe eretur hæres 3 10 per doctrinam Bart. in l. gerit. in v. col uen ad ſecundum. ff. de acquir. hæred,& quodha betur per eum inl. licitatio. ff de public in J i. in ij.oppoſ.ff. ſi quis omiſſa cau. teſtam. Ei idem putarem, etiam ſi ipſe nonpoſniſſet ad proclama, ſed alius, dummodoipſe reperire tur in poſſeſsione: præſumitur enim malaſi⸗ des, ſeu fraus. I. ſi is qui bonis, ubi Bartol,& Doct. ff. de acquir. hæred. l. ſi quis. uerſic,& quod de ſubeunda. C. de naturalib. liber per 20 Iac. Rebuff. in l. i. C. de colleg.& chartopat. lib.xi. quod nota, quia hæc deciſio eſtæquiſ- ſima& quo ad Deum,& quo ad homines: li- cet multi improbi ſub harum proclamatio- num prætextu, damnent animam ſuam, Cæ tera dic ut in d. c.fin. Sexto& ultimo quæ rit Abb.an præſcriptioni poſsit per pactum renunciari.In quo puncto concludit Banol. in l.nemo poteſt. ff. de lega. i. quòd non: quia fuſucapio& præſcriptio decem uel uiginti 59 z0 annorum, eſt introducta propter bonumpu blicum, ne dominia rerum ſint in incerto. 1i. de uſucap.unde illi renunciari non poteſt,l. ius publicum. ff. de pactis. Præſcriptio ue⸗ bo rò longiſsimi temporis, uidelicet trigintauel quadraginta annorum, eſt introducta ino- dium negligentis. c. uigilanti. j. eod, undenõ poteſt etiam illi renunciari. l. tamen. ubigl ff. ad Maced.& cum hac opinione tranſeunt cõmuniter Doct. in d. l. nemo poteſt. ubiper uus poſſeſſor potuit colere, cùm haberetur 40 Alex.& per Felin. hic. Sed iſtæ rationes ſunt pro derelicto,& quòd nemo uellet illud co- lere. Idem in caſu d. l. ſi eo tempore. ubi quan 57 58 do creditor iure hypothecæ ſuæ rem uendit, ſi alij non comparent, ſibi præiudicant quo ad eum qui eſt in bona fide. Et ille caſus eſt ſingularis, ut dicit ibi Iac. Butr. quem refert Ang.conſil.cclxxxviij. incip. uiſo pacto. in ij.col.& habet in ſe æquitatem, tum quia re- manent ſaluæ actiones illorum creditorum Aeehgeneine aduerſus principalem.l. diſtra ctis. C. de pign. tum quia per talem negligen tiam non quæreretur ius non habenti, ut per Bar. in I. fin. in ult. col. C. de edict. diui Adria nitoll. tum etiam quia ius ad eos negligentes principaliter nõ ſpectabat, alioquin debuiſ- ſent in ſpecie citari, ut declarat Bart. in d. I. ſi eo.& per Alex. in conſil. clvi. incip. ſtantibus his.in ij.uol. And.Sicul. conſil.xviij. col. iij. in i. uol.Et cùm tali caſu ſtatutum ualeat pro/ pter præſumptam bonam fidem præſcriben tis, ſequitur quòd ſi alia præſumptio ſit in contrarium, ſtatutum non teneat, quia una præſumptio aliã tollit. l. diuus. ff. de in integ. reſtit.Et ideo fcùm ſtatutum factis proclama dubiæ: non enim ſequitur, flex dicit uſuca- 61 ionem eſſe introductam pro bonopublico, ergo illi renunciari non poteſt: namomnes leges pro bono publico introductæ ſunt, c. erit autem.iij. diſtinct.l.i.& ij. de legib.& ta- men in eis locũ habet renunciatio..ſi quis in conſcribendo. C. de pact. Sed tunc renuncia tio non tenet, quando bonum publicumſe- deretur principaliter, non autem modſcha 50 deretur per quandam conſequentiam:! 5 uum.§. publicè. de procur.§. etiam. fin.n⸗ ſtit.de his qui ſunt ſui uel alien. iur. per Batt. in l.i. in penult, col. in iiij. caſu. f ſolut mau, Nam& in caſu noſtro non uidetur leaa quo modo publicum bonum, quia dee 6 non remanet incerrum, ex quo pertule 5 ctum poteſt probari cuius ſit& ſic eln tio boni publici: imò plus offenditur pu ca utilitas per læſionem fidei, quæ Arie 2 so non obſeruatione pacti. iuxta l.i. fl.:6, ctis.& I. i. ff. de conſtit. pecunia. quam Pu⸗ ſit illa certitudo dominij conſiderata pel riſconſultum in dicta I. prima. Et ideo illa „.. de iure Ueta, ratio prima non uidetur. conte exquo ſciebat ius Alleſibiprouide fquib. mod. pig. Jot in d.l. tamen. nui,&dederat c. iifami ſecumc prodeſſe, alias eſſe ſulto quæ om̃ ia ce opin in iure eſt ue mnibus ſcribentil Bald.ind.l.nemo. eenuerunt uthicp torad quæſt. nũqu venditoriofferrec potis præſcription rem uenditam. Inc 4 Kincip. Gulielmu obſtante tali pacte piotriginta annon (de pact. l.ſi mate Unin c. cUm acceſ mnte eosallegatu lccliij incip ad 6 tius dicit pet. de A cpruiſt quodpra mino decem anno tprobabilt:quia fral iuri non præſo XXX. annos — per! xlcriptioni poſi 1n qu puncd concl- teſt.„de legaiqpitm præſcnpti cecen it introductapropteim dminia rerumſutunn. ade illi renuncianiunne ff. depacts, fpram itemporis uideltenne annorum, ett inrott entis.Cvigilantiſeltn Ili renunciari. uma & cum hacopinicne DHoct in d.nemopoldt Felin hic.Sedifærüni enim ſequiui flaci: ntroductamprobon 58¹ contra eam etiam poteſt induci quod notat Bart. dum uult poſſe renunciari præſcriptio ni introductæ in fauorem partis. arg. 1. quòd 63 ſi nolit.õ. ſi quid ita. ff. de ædil. edic. Namipræ 84 65 ſcriptio currens cum bona fide, uidetur prin cipaliter inducta in fauorem partis, non autẽ in fauorẽ publicũ, ut etiam apparet ex doctri na Bart. in d.. i. ff. ſol. matr. Et ideo Abb. hic concludit, tali præſcriptioni poſſe renuncia- ri.& idem tenent Ang.in d. l. nemo.& etiam Felin. cum concord. hic,& in c. ſi diligenti. in vi. col. uerſ. intellige primo. 8. de foro comp. Nec etiam ſecunda ratio uidetur urgere, quia æquitas naturalis ſuadet contrarium. Si enim per pactũ poteſt impediri uſucapio fa- uorabilis ſecundum prædicta, quantò magis debet impediri illa præſcriptio quæ eſt odio- ſa. arg.c.odia. de reg.iur. in vi. pręſertim quia ceſſat ratio iſtius pręſcriptionis:cum enim ſit introducta in odium negligentis, iſte non ui detur tali odio dignns, qui nõfuit negligens, ex quo ſciebat ius ſuũ durare propter pactũ, & ſic ſibi prouiderat. arg.I. ſicut. 5. non uidet᷑. ff.quib.mod.pig.uel hyp.ſol.Et ſic nõ obſtãt not. in d.l. tamen. ꝗa ibi creditor erat in culpa raui,& dederat cauſam delicto: renunciatio rhtama, ſecum contrahentis non debet ſibi prodeſſe, alias eſſet reperta fraus ſenatuſcon ſulto.quæ om̃ia ceſſant in caſu noſtro. Et iſta opin.in iure eſt uerior,& ante Bar. erat ab o- mnibus ſcribentibus approbata, ſecundum Bald. in d.l. nemo.& etiã poſt Bar. multi eam tenuerunt, ut hic per Felin. Et ex his infer- tur ad quæſt. nũquid ualeat pactum, ut liceat uenditori offerre quandocũq;, ſine ulla tem- poris præſcriptione, precium,& retrò emere rem uenditam. In quo puncto Angel. conſil. lv. incip. Gulielmus. uidetur tenereſquòd nõ obſtante tali pacto, habebit locum præſcri- ptio triginta annorũ.ſequitur Iaſ.in l.petens. 40 C. de pact. l. ſi mater. C. de inſtit.& ſubſtit. Fe lin. in c. cùm acceſsiſſent. col. xx. de conſtit. & ante eos allegatur id cõſuluiſſe Bal. in con- ſil. ccliiij.incip.ad euidentiam. in ij. Imò for- tius dicit Pet.de Anchar. conſil, cccxxxij. in- cip.uiſis. quòd præſcribatur in tali caſu, ter- mino decem annorũ. Sed opinio Anch. nõ eſt probabilis:quia cõmunis concluſio eſt, ꝙ ttali iuri non præſcribatur citius, quàm per XX X. annos, per not. in l. cùm notiſſimi. 9. i. ubi Bart. C. de præſcript. xxx. ann. Sed diffi- cultas ſtat, ſtante prædicto pacto, per quod actum ſit, ne currat præſcriptio:& quòdnon currat, facit, quia cũ emptor promiſerit ſem- per& quandocunq; retrouendere, nõ debet poſſe præſcribere, quia eſſet malæ fidei. d. c. poſſeſſor.& d. c. fin. Et iſtud ſentit hic in d. I. nemo.& in d. l. i. dum dicit, quòd per tale pa- ctum impeditur præſcriptio ſaltẽ indirectè, propter malam fidem promiſſoris. Et licet a- 6o liqui moder.uelint reſpõdere huic fundamẽ- to, tamen in ueritate ego non uideo quomo- do poſsit bene reſponderi:& ſecũdum hanc opin. conſuluit Raph. Fulg.in conſil. cxxiiij. de præſcriptionib. 582 incip.S.& P.ciues.& And.Sicul.in conſil.li. incip.ſcripſit.in i.part.col.x. Et idem latè te- nuit Fabianus de mõte S. Sab.in tract. de em ptio.& uend.in vij.quæſt. principali, uerſ. ter tio quæro.& dicit Ioan, de monte Ferr. in d.J. nemo.quòd ipſe ita conſuluit:licet nihil alle/ get, nec diſcutiat hunc articulum. Et eandem opinionem etiam tenuerunt aliqui nouiſsi- mi in d. l.petens.aliàs remaneret uenditor de ceptus, qui nõ contraxiſſet abſq; hoc pacto. arg. l. i.§. magiſtrum. ff.de exercit.& hæc opi- nio tanquam æquiſsima, eſttenenda in pra- ctica, quæ confirmatur etiam ratione. Nam tnon eſt æquum, quòd currat præſcriptio tri ginta annorum huic uenditori, cùm ex negli gentia currat,& iſte uenditor non fuerit ne- gligens, qui fortè non fecit ſibi retrouendi, quia non habebat precium,& ſic iuſto impe- dimento impeditus fuit.l.ij.§. ſi quis in iudi- cio. ubi Bal. Alex.& moder. ff. ſi quis cautio. & quod not.in c. ex ratione. j. de appellat. ubi non currit ipſo iure tempus non appellanti propter inhabilitatem: de quo etiam per Gu liel. de Cun. in l. præcipimus.§. ſuper his. C. de appel. Matheſ.in notab. ult. Franc, de Cre ma in ſing. cxxi. incip. ſtatuto cauetur. cum ſi mil. Et ex iſta limitatione habes primam fal- lentiam ad hanc regulam& cõmunem con- cluſionẽ. Etprædicta procedunt, quando ex preſſe conuentum eſt ut nulla temporis præ- ſcriptio obſtet. Sed quid ſi ſimpliciter dictũ ſit, quòd liceat ſemper uel quandocũq; offer- re, uel in perpetuũ? Difficultatem facit, quia iſtæ dictiones reſtringuntur, ut pro hoc præ- ſcriptio nõ cenſeatur excluſa:ut de dictione, ſemper, dicit Bald. in l.8i. per illum text. ff. ſol. mat. iuncta l. in rebus. 6. omnis. C. de iur. dot. & probatur etiam inl. cognitione. ff. ad S. C. Syllan. Et idem uideturſin dictione, quando cunq, ut eſt gl. in c. i.in uerb. quandocũqʒ. de feudo dato in uicẽ legis cõmiſſ. Et de dictio/ ne, perpetuò, quòd nõ excludat præſcriptio- nem, eſt text. in l.prætor ait.§. hoc interdictũ perpetuò. ff.de noui oper. nunc.& gl. in l.i ff. pro ſocio.& melius Inſtit.de perpet.&temp. in rubro& nigro.Et ita dicit Bal.ſe obtinuiſ- ſe in d. l. quòd ſi nolit.. ſi quis ita. licet Bar.& Hug.eſſent in contraria opin.ſecundũ eum, quem refert& ſequitur Lud. Rom. in d.l.i. ff. de uſucap.Et idem tenuerunt Ang.in d. con ſil. v.& Pet. de Anch. in d. conſil. cccxxxij. Sed tamen mihi placet cõtraria opinio, quòd imò iſta uerba habeant hunc effectum, ut ex- cludant præſcriptionem, per text. in d. l. i. ibi, ne dominia rerum ſemper in incerto& ẽ.& in d..ſi quid ita.propria enim natura horum eſt. Et ideo crederem d.opinionem Bart.& Hug. fuiſſe ueriorem: quam etiam tenuerũt Fulg. And. Sicul. Fabia.& Io. de mõte Ferr. in præallegatis locis, tnon conſtituentes dif- ferentiam, an expreſſe ſit renunciatum præ- ſcriptioni, an per dicta uerba. Et idem ſentit Angel.in l. cùm ita ſtipulatus ſim mihi a Pro culo, ff. de uerb. oblig.& Barthol. Veron. in BB bb 3 66 68 69 70 71 ,5 Alciati in c. placuit. 5 cautel.lxviij. incip. ſi petens. in fin. Non ob ſtant allegata in contrarium: quia non poteſt negari, quin prædictæ dictiones recipiant in terpretationem ſecundum ſubiectam mate- riam: ſed quãdo applicãtur lapſui temporis, tunc neceſſariò intelligũtur de prohibitione præſcriptionis, quia ueriſimile eſt ita intelle xiſſe partes. Sed in diſpoſitione legali nõ eſt ueriſimile, nec cenſentur per talem generali tatem uoluiſſe Iuriſconſultos derogare regu lis generalibus præſcriptionũ, unde tunc re- ſtringuntur. arg. l. ſi quando. C. de inoff. teſt. Secundo fallit cõmunis concluſio, †quan do renunciaretur preſcriptioni x Xx X. anno rum,& accederet iuramentũ:quia tunc iura- mentũ faceret ualere renunciationem. arg. c. cùm cõtingat. 5. de iureiuran. Et ita limitauit Alex. in d.ſ.nemo poteſt.& Felin. hic. Sed cõtrarium tenent aliqui moder. quia cùm ſe/ cundum eos renunciatio nõ teneat in odium negligentis, iuramentum non firmaret con- tractum, licet eſſet ſeruandum. c. ſignificãte. de pignor.& ideo poſſet peti abſolutio, ut ha betur in c.debitores. de iureiur. per Bart. in I. ſi quis pro eo.in quarto caſu.de fideiuſſorib. Sed tu reſponde, quòd aut mala fides in- teruenit,& iſta non ſunt neceſſaria, quia præ ſcriptio nõ ualuit.d. c.fin. Aut bona fides ade rat,& tunc præſcriptio non eſt ſimpliciter in odium domini negligentis, ſed etiam in fa- uorem præſcribentis, ut declarat Paul. in l. fi. ff. rem ratam hab. Et ideo melius eſt tenere quòd firmetur cõtractus, prout fuitde men- te Alex. Tertio fallit, quando fit pactum quòd non præſcribatur niſi certo tempore, prorogando tempus à iure præfixum. gl. in authen. quas actiones. C. de ſacroſanct. eccl. Ang. in authien. ut eccleſ. Roma. in fin.& in d. conſil. liij.& Felin. hic. Ex hac limitatio- ne conſidera, fquòd dato quòd pactum ſim- pliciter factum, ut nullo tempore præſcribe- retur, nõ ualeret, de quo s dixi, ſi tamen cir- cunſcripto pacto potuiſſet præſcribi per tri- ginta annos, uidetur quòd ut pactũ ſuſtinea- tur, capienda ſit interpretatio, ut tempus ſit prorogatũ, puta uſq; ad X L. annos, uel etiam longius, ex quo ſi partes uoluerunt præſcri- ptionẽ omnino tollere, eſt ueriſimile, ꝙ for- tius uoluerũt tempus prorogare, per ea quæ not. gl. ubi Bal. in c. i.§. pręterea. in fi. de capit. Conrad. Abb. in c. fin. in vij. col. uerſ. quæro quid ſi ſtatuto.j.eod. arg.de ſtatuto ad pactũ, quod argumentũ tenet in his quæ ex pacto li cita ſunt, ut eſtprorogatio in caſu noſtro. per gl. in l. ſi cum militaribus. ubi Dyn. C. de re- ſtit milit. not. in l. nõ impoſſibile. ff. de pactis. Et pro hac opinione facit quod notant Io. Cald.& Abb. Sicul.& Philip. Deci. in c. cùm ſuper.de offic. deleg. tubi quando actus non 10 20 30 4⁰ 50 ualet prout agit᷑, fit interpretatio ut ſuſtinea- 60 tur in eum modum, in quem ueriſimile eſt ua luiſſe uoluntatem contrahentium.. ſi tam an guſti. ff.de ſeruit. ruſt. præd. c. iij.j. de conuer. coniug. Non eſt autem dubium, quin ſi con- trahentes uolebant, ne XXX. uel XL. annis præſcriberetur, arg. l. ſi unus.. ſi cm mihi ff. de pactis.& ſi ſciuiſſent pactũ rationeper- petui temporis, prout agebatur, non ualere ſaltem appoſuiſſent quanto longiorẽ potuil ſent dilationẽ: unde debet pro appoſitahabe ri. arg. gl. in I. tale pactũ. in fi. ff. depact. Con ſidera tamen circa hanc limitationẽ, quodfſi præſcriptio fuiſſet inuẽta fauore publicoſim pliciter, prout tenuit Bart. ſicut perpactũ nõ poſſet tolli, ita nec eius uirtus diminui proro gando tempus.l. de die. ff. de pactis dotalib,! quod de bonis.. fin. ff. ad leg. falcid. Eodem mo do ſi eſſet ſimpliciter inuenta ut lites ab- breuient, iuxta gl. in l. properandũ. in prin. in uerb.triennij. C.de iudi.Et ideo melius eſt tenere indiſtinctè cõtra Bar.&ceſſabuntcæ- teræ limitationes, de quibus hic per Felinũ, SAP. BLACVIT. LACVIT.) Currit præſcri- ptio contra epiſcopum catholi- ⁴ cum& præſentem, ſpacio trien- nij, etiam cum mala fide. Hoc di cit in ſumma. Nota primò caſum in quo in rebus eccle/ ſiæ currit præſcriptio triennalis etiã cumma la fide:& ſic concurrũt duo ſpecialia ad regu- las poſitas in c.de quarta.& in c. fin.j eod. Ex quo poteſt inferri, quòdtduo ſpecialia circa idem ſubiectum concurrũt, contra not.in li. C. de dotis promiſſ.per Bald. inc. ueniens. in iij. col.j. eod. Et uidetur confundi doctrina Bart. in. ſi is qui pro empt. in vij. quæſt.ff.de uſucap.ubi uidetur concludere, quòd ex eo- dem fonte æquitatis non poſſunt oriri plura ſpecialia. Certè in noſtro caſu oriũtur ex eo/ dem fonte, uidelicet in fauorem fidei.& de- clarat Abb. hic,& Imol. Et quod fortius eſt, oriuntur etiam aduerſus eccleſiam, cùm tu- men alias etiam fauore eccleſiæ uelpiæ cau- ſæ, concurſus duorum ſpecialium non admit tatur. l. ſi quisrem. 5. fin. ff. qe pollicit. iuncta J. fi. C. de ſacroſan. eccleſ. Poſſet teneri con- tra cõmunem opinionẽ per iſtum text. Nõ obſtat d.l.i. quia ibi non eſt uerum quòd con curreret duplex ſpecialitas: nã tex. ſimplici⸗ ter dicit, quòd dos erat promiſſa in inſtru⸗ mento, unde nõ poteſt intelligi per pactum nudum, ut faciunt Doct. quiafuerbum, Pro- mitto, in inſtrumento poſitum, intelligitur per ſtipulationem. l. ſciendum. ff. de uerb. ob lig. l. lecta. ubi Jaſ.ff. ſi cert. pet.& per Bart in J. i. C. de uſuris. Ratio ergo illius text. non eſt in duplici ſpecialitate, ſedſquia promilſiodo tis, propter incertitudinem, ſimpliciter non ualet:niſi ſit dictum, promitto dotem albinn tu talis, tunc enim tenet, propter arbitrium. cùm poſt.. gener. ff. de iure dotium. unde 8 non arbitrante, quia à principio kennis— huc ualet, ut probaturibi, arbitrio quoc; 1 tracto.& per Socin. in I.i. ff. ſol. matr. Non obſtat l. ſi quis rem. fin. quiaibi non tranit Le inium ipſo i 010, iuxta d. fin.ne dominium ipſo iure ex uoto, er 7² 73 74 75 76 umplius.9.in f. Notaſecũdo, culaconceduntu cin idei fauorem ueſt inquiſitoru uttiipes crimin. 75 licos. Namflice miti participes,n dum aliud ſpecial esexquo in cau leresaà teſtimonic mtura de uerb. ſig ſib perAlex con. tamen text. facit ir cillia concurrũtf y dicta quæſt. putare addefinitionem,! turam. arg. not. p quæſt. per Barthe inantepenul. col. 8o Notatertio, qu 81 ducietiam cum m doſaiuſta, uthic, non exiſtente iuſt returpeccatum. d. eereltquid mirun iſprecedente ac eſexmenſium. c diemus inl. locor Toxi.& in ſieot pet quasleges uid le dum dicit iſtuc ſeriptio malæ fide untũmodo ſiauto. einterhæc. nam 1 ura. Et cõtraubh le princeps exca reſua item ſtuerl cius, ff. de eui alum in quoinrcdun iptio triennalberiqm currũt duo ſpecilhain equaraa&incinjen rri, quodfͦuoſpexilin nConcurrũt contrapolil niſſjper Baldiinexerin t uidetur contund con nipro emptinwi quti erur concludere quhtan ttatis nonpofſuntoiint in noſtro caſuorüna elicet in fenoremfcäil A lmol.Erquodtrnut aduerſus ecceelum un Fauore eccdelie elyn vorum ſpecalumqmi- em. Hfin.ffdepolcti an.eccleſ boletem pinionéperitumtn aibi non eſtuerunqpt 3 peculis nnin os erꝛt promiſalin reſt inteleg bal 1 H 9◻ 77 78 2, de præſcriptionib. z8⸗ quòdduo ſpecialia non concurrant, ſed quia diſpoſitio d.l. fin. cùm fuerit per Iuſtinianum introducta, non potuit habere lucrum de iu- re Digeſtorũ:& fcùm d. lex finalis ſit exorbi- tans.& loquatur in contractu, nõ debet trahi ad pollicitationẽ, ut per Abb. in c. cùm inter uniuerſas. col fin. 5. de elect. Et dato quòd e- tiam de iure Digeſtorum d. l. haberet locum, tamen in caſu d.§. fin. nõ potuittransferri do minium: ſicut uidemus quòd in legatis certa uia ſine traditione dominiũ trãs fertur.l. à Ti- tio.ff.de furtis.&tamen legata parte bonorũ, prout in prædicto caſu, non transfertur. l. nõ amplius.§. fin. ff. de leg. i. Nota ſecũdo, quòd fauore fidei multa ſpe cialia conceduntur.ij.q.vij.ſihæreticus.& in c. in fidei fauorem. de hæreticis. in vi. Et fa. ad quęſt. inquiſitorum, qui admittunt mulieres articipes criminis in teſtimoniũ contra ma- leficos. Namt licet in fauorẽ fidei poſsint ad- mitti participes, nõ tamen uidetur admitten- dum aliud ſpeciale, ut interrogentur mulie- res, ex quo in cauſa criminali regulariter mu lieres à teſtimonio reijciuntur. c. forus. uerſ. natura. de uerb.ſignif. c. iij. ubi Doct. S. de te- ſtib. per Alex. conſil. xxiiij. in ij. in iiij. col. Iſte tamen text.facit in contrarium, ubi duo ſpe- cialia concurrũt fauore fidei. Sed ego in præ 79 dicta quæſt. putarem tnon ſufficere mulieres 80 81 8² 83 ad definitionem, licet fortè ſufficerent ad tor turam. arg. not. per Bart. in l. maritus. ff. de quæſt. per Barthol. Veroneñ. conſil. xxxij. in antepenul.col. Nota tertio, quòd tpræſcriptio poteſt in- duci etiam cum mala fide, dummodo ſubſit cauſa iuſta, ut hic, uidelicet fauor fidei: aliàs non exiſtente iuſta, eſſet ſecus, quia induce- retur peccatum. d. c.poſſeſſor. Nec in noſtro tex. eſt quid mirum, cùm non currattempus, 20 30 niſi præcedente admonitione& expectatio- 40 ne ſex menſium. c, placuit. xvi. q. iij.& idem uidemus inl.locorũ. C. de omni agro deſer. li bro xi.& in l.ſi eo tempore. C. de remiſſ. pig. per quas leges uidetur confutari opin. Abb. hic, dum dicit iſtud nõ procedere, quãdo prę ſcriptio malæ fidei fieret autoritate legis, ſed tantũmodo ſi autoritate Canonis.xxxiij.q.ij. c. inter hæc. nam iſtud uidet᷑ contra prædicta iura.Et cõtra Abb.etiã ſtringit ratio:quiaſpo teſt princeps ex cauſa ſtatim priuare dominũ re ſua. l. item ſi uerberatũ. ff. de rei uend. l. Lu cius.ff. de euict. ergo multò magis poterit ſta tuendo ex cauſa, ut poſt certũ tempus aliquis priuetur re ſua per præſcriptionẽ. Sed ſuſti- nendo opin. Abb. reſponde, quòd d. I. loco- rum.& d.l.ſi eo. nõ inducunt præſcriptionè, niſi reſpectu exiſtẽtis in bona fide, declaran- do ut dixi 5ᷣin rub. Non obſt. ratio, quiaſli- cet ex cau ſa poſsit princeps aliquem priuare dominio rei ſuæ, nõ tamẽ poteſt facere ꝙ ac- quiratur alicui exiſtenti in mala fide, ex quo talis peccaret,& in materia peccati princeps nihil poteſt. xi. q.iij. Iulianus. Et ideo infero ad ſtatutũ,ꝙ qui ſuũ ius nõ præſentauerit in 50 60 termino ſex menſiũ àtempore proclamatio-/ num, excludatur,& amplius nõ audiatur: nõ habebit locum, quando poſſet probari, ꝙ ille in cuius fauorẽ iſte excluderet᷑, eſſet in mala fide, ut quia ueriſimilem haberet rei ſcientiã alienæ. ¶ Nunquid autẽ poteſt princeps in- ducere præſcriptionẽ cũ mala fide, reſpectu iuris qᷓd alicui cõpetit? Reſpondet᷑ ꝙ non, ex iure gentiũ, ſed aliquo iure ſpeciali. Bal. con- ſuluit ꝙ ſic, conſ. ccliij. incip. ad audientiã. in ij. uol. quem referunt& ſequuntur moder. in tract.pręſcript.in quarta parte quintæ partis principalis. uerſ.tertio quæro. mouetur per tex. in l.fin. C. de temp. in integ. reſtit. peten. Sed hoc dictum Baldi nõ eſt uerum, quia ibi nõ erat aliqua mala fides, ex quo ius erat quę ſitum contrahenti cum minore, licet reuoca- biliter. facit l. i. C. ſi maior fact. Et ex hoc no- tanter etiam infertur ad regulam, quòdfali- quid faciens cum autoritate legis, nihil pec- cat.l. Gracchus. C. ad leg. Iul. de adult. Debet enim dicta regula intelligi de lege canonica, ſecundum Felin. hic concludentem poſt gl. & Doct.in d. c. inter hęc. quòd occidens adul terum, lege ciuili permittente, nihilominus peccat. Facit quod not. Guido Papæ in caſu fortiori, in q. ſua cxi. incip. quia de præſenti. ubi tenet, quòdfcomedens carnes tempore quadrageſimali, contra c. deniq;. iiij. diſtinct. incidit in peccatũ, etiam ſi comedat de licen- tia Papæ:quia non cenſetur Papa hoc ſimpli citer cõceſsiſſe ut tollat culpam, ſed tantum- modo ut tolleret pœnã:uidetur enim hoc fe- ciſſe, quia timeret ne aliquid deterius ſeque- retur. xxxi. q. i.6. ſed obijcitur.& c. ueniens. ſ. qui cler.uel uouen. Sed iſta deciſio eſt dubia: fcùm enim quadrageſimę obſeruatio ſit iuris poſitiui, uidetur quòd Papa habeat plenariã facultatẽ diſpenſandi, etiam ſine cauſa, ut per Abb. j. de obſeruat. ieiu. in rub. Et ideo nõ de bet pręſumi, quòd fecerit ne aliquid deterius ſequatur:ſed debet conceſsio abſolutè& ſim pliciter interpretari,& ſic ut tollat& pœnam & culpam. Nota tamen dictam deciſionem pro declaratione d.l. Gracchus. ad quam etiã uide Bal. in c. i..i. in fin. de pace iura. firm. in c.nam cõcupiſcentiam. de conſtit. Deci.in c. i.in xij.col.uerſ.ſed contra. S. de iudi. Moder. in.fin.ff. quod quiſq; iuris. Nota quarto, quòd tparia ſunt, uel quòd eccleſia careat rectore, uel illum habeat inha- bilem ſeu inutilem ad agendum. Idem proba tur in c. inter corporalia.& ibi gl. in uerb. inu tilem.de translat. epiſ.Et alibi dicit gl.ſingul. in.fin. C. ad legem Fauiã. de plag. quòd mu lier dicitur orbata marito, ſiue eum non ha- beat, ſiue habeat, ſed inutilem.& ſequitur Sa lic. ibi. Et iſtud notabile intellige, quòd paria ſint quo ad actum qui agitur:nam alioquin ſi eccleſia habeat rectorem licet inutilem, pro- priè& ſimpliciter dicetur habere rectorem, ut probatur in d. c.inter. ubi Papa ponderat cõmunem modum loquendi. Et ibi Ant. di- 84 85 86 87 88 cit, quòd iſtud intelligit᷑ quo ad quid: fuerba 89 BBbb 4 —— ꝗ—— —— 5 Alciati in rub. tit. autem in dubio ſimpliciter accipiuntur, non quo ad quid.l. maritus.§. legis Iuliæ. ubi Bar. ff. de adul.l. Lucius.§. quæſitum. ff. de leg. iij. Et ideo ſi Papa imponeret charitatiuũ ſubſi- dium eccleſijs habentibusrectorẽ, de tali etiã intelligeretur:hæc enim inutilitas non reſpi- cit pecuniã. Hinc inferri poteſt, an paria ſint, actum inutiliter eſſe factum, uel nulliter: de quo dic ut per Cyn. in.ſi quis non dicam ra- pere. C. de epiſ.& cler. Bart. in l. ubi pactum. C. de tranſact. in ult. col. Et, an actus inutilis uel nullus, propriè ſeruet nomẽ actus: dic ꝙ ſic, ſi talis actus habet nomen facti:ſecus ſi ha beat nomen iuris, ſecundum Bald. in. iij. ff. de teſta.tutel.alleg.text.in l. mulier.§. pen. ff. de cõd.inſtit. Sed quid in contractibus iuriſ- gentium qui ſunt facti legis conſilio, ff. de cu rat.furioſ.puta. tuenditio, an ſi ſit inutilis uel nulla, dicetur uenditio? Et uidetur quòd ſic, per tex. in l. Labeo. i. in uerb. emerit. ubi dixi. ff. de uerb. ſignif. Item matrimoniũ q́ʒuis nul- lum, dicetur tamẽ matrimoniũ. Itemq; de di- uortio.l. quod ſeruus.ff. de. cond. ob cauſ. Di cit tamen Bald.in l.ij.in i.col. C. de epiſ.audi. quòdl. fin. C. de iur. emphyt. loquens de alie- natione, nõ intelligetur de alienatione inuti- li ex defectu ſolennitatis. arg. I.iiij. S. condem natum. ff. de re iud. ſequitur Præpoſ. in c. i. in prin.quid iuris ſit poſt aliena.Iaſ.in d. l. fin. in antepen. col. Feli. in c. ex tenore. S. de reſcrip. in iiij.col.ubi adducit doctrinam Bart.in l.fi- lium. 5. ſi quis bono. ff. de leg. præſtan. Fabia- nus in tract.de empt.in iij. parte. q. xxxv. Sed ego dubito de illa deciſione Bal. quia pœna, de qua in d.l.fi. eſt introducta ad ulciſcendũ contemptum quem adhibet emphyteuta uer ſus dominũ, negligendo denunciationẽ, un- dE debet cõmitti etiam ſi de facto ſolùm con- trà fiat. arg.gl.in l. ſi quis rem. ff. de arbit. un- 10 20 30 de tunc militat ratio d.l.fin.& conſequenter 40 nõ debet referre, ſi ſolùm de facto alienetur, per doctrinam Bar. in d. l. ubi pactum. in ult. uerbis, per illum text. Item quia d. l. fin. lo- quitur per uerba denotantia factum, ergo ue rificabũtur etiam in actu nullo, per doctrinã Bal.in d..iij.& quod not. Corn. conſil.xliij. in i. uol. unde putaremtdebere intelligi tan- tummodo, quando nõ fuiſſet ſecuta traditio poſſeſsionis ex tali contractu nullo: ſecus ſi fuiſſet tradita. Et allegata per Bal.& Iaſ. pro- cedunt in ſententia& ceſsione,& ſimilibus uerbis iuris ciuilis, in quibus actibus ſi abſit nullitas, uerba propriè nõ uerificantur, ut di xi in. i.§. ſed ſi mihi Pamphilum. ff. deuerb. oblig.in ij.notab. Cogita tamen, quia diffici- le eſt tradere arctam doctrinã in iſta materia, Propter uarietatem deciſionũ, de quibus per Felin. in d. c. ex tenore. per moder. in d. l. ubi pactũ.& in l. quoties. in prin. ff. qui ſatiſ. cog. 50 Nota quinto, quòdfeccleſia uacante, præ o ſcriptio contra eam non currit: de quo dice/ mus in gl. Et ſubdit Bal.hic, quòd licet uacan te eccleſia nõ currat præſcriptio, currit tamẽ ipſo iure ei qui eſt in utero.Ita dicit caſum eſ 588 ſe mirabilem in l.etiam ei. ff. de minor, Ci enim durante pupillari ætate dormiat pr n ptio, ut l. ſicut. C. de præſcript. xxx. ann 5 le tempus amputetur de tela præſ criptiond- idem uidetur dicendum in prædicto caſu, ſi. cut etiã in text.noſtro, uacante eccleſia llud tempus non cõputari. Difficile eſt aſsignare bonam rationẽ ad illum text. nam aliqui mo- der.illũ intelligunt, ut uelit dicere, quod poſt humus deſtituitur, ex eo quòd uſucaptũ ami ſit, id eſt, rem quam potuit uſucapere& præ- ſcribere. Et ſic reſtituetur non ſolum ex dam no quod paſſus eſt, ſed etiã ad lucrũ quodpo tuit acquirere, prout inl. præced. dicit. Sed iſte intellectus mihi non placet, tum quiadi- ctio, Vſucaptum, nõ poteſt, ſalua rationere cti ſermonis, intelligi de re quæ potuit uſuca pi:cùm enim ſit pręteriti temporis, nõpoteſt ad futurũ referri.l.ſi ſtipulatus..cùm ſtipula mur. ff. de uerb. obli. l. uerbũ erit. ff. de uerb, ſig.tum quia etiam nõ uidetur cõcedendare ſtitutio, ratione talis lucri, quod cumalterius iniuria peruenit. gl.in J. ſi quis uxori. 6. ſiſer- uus. ff, de furtis. l. ſed ſi conſtante, ff. de donat, inter uir.& ux.& quod not.in l. qui bis idem. ff.de uerb. oblig. Noto ſexto caſum, qui prima fronte uide- tur eſſe irrationabilis, in quofdeterior eſt cõ- ditio ipſius catholici, quàm hæretici,& ſicde linquentis: quod uidetur eſſe cõtra regulam c. cùm contingat. S. de dolo& cõtum.& l. nõ ſolùm. ff‚de noxal.Sed ratio eſt ſecundũ Ho-/ ſtieñ.& Imol.non ex odio perſonæ, ſedexne gligẽtia, quæ abeſt in epiſcopo catholico, qui potuit agere:& nõ eſt in hæretico, cui dene- gatæ fuiſſent actiones. Facit tex. in c. quia di- uerſitatem.j. de conceſſ.præben. Et ſic habes caſum, in quo propter delictũ ſuum quis lu- crum cõſequitur. Alium ponit Raph. Fulg. in l. ex hoc iure. ff. de iuſtit.& iur. Namſbelli erans bello illicito, captos in bello ſeruos o⸗ facit, licet delinquat. l.apud hoſtes. ff.de capt. Regulariter tamen eſt contrariũ, quia ex delicto nõ debet quis lucrum conſequi. itaqʒ fullo. ff.de furt. j. Seruius. ff. quod ui aut clàm. Et per hunc tex. limitatur regula l.non fraudantur.§. necnon. ff. de reg. iur.& quod 94 95 habetur in J.ſi ab hoſtibus.O.i. ff. ſol. matr. Et poteſt hic inferri ad quęſt. Statutũ prohiber, ne maritus relinquat uxori ſuæ ultra quarid bonorũ, nunquid poterit relinquere concu- binæ uel ſcorto ſuo? Quintilianus in quadã declamatione ſentit quòd non: fquia nõ de- bet eſſe melioris conditionis cõcubina, cᷣu- xor, ex quo hæc ſine peccato retinere potelt & illa eſt magis odioſa legib.xxxij. q. iij.c.ne mo. Facit, quia regula eſt iuris antiqui, quod non debet plus habere luxuria, quam pudici tia habeat.. ult.in auth. de reſtit.& ea quę pa. Quæ regula debet obſeruari etiã in ſaudte per extenſionem paſsiuam, de quain 8— Bar. de leg.i. In contrariũ fa.iſte tex. ubi plu habet hæreticus, quàm catholicus. Item fa. —. betut 3 Kux, ubi rohibetu ij. C.de donat. inter uir.& 1 p donatio 8 ädſ ultimo, qui asreueritur ad un neccleſumm ſuam Rcqviadiligentia. laaleti non fuilet! t in vi. Etidec reſctipt in bb deeleript& Abb. elcxdicunt quòdc tearettitutus,non reicolatum. Simill polte reſtitutus, no locum ab alio occup lijfdedecur. peril onit Eelin. in c. inte Cobed Sedquidſi, mtaliquis habens eo retici, quo hæretici betdiſpenſationem, cundum Monta.c.ſi & eduobus, de reſc y quodtpręferridebe. glnc fidelior.Idiſt Llmagna in fin. lxi clerici,5iad fin. ³ do utper Felin inc, eam vo releiipt ded tnunqr ceptireſticwendiſun licam unintem Bal bertext in autl de N Contrarium tene us rimaubitidlu Locato frucus etiãr ſum qui rimaſtone dilis in quoftarinai lici, quam hæreiäiäli 1 uiceturelfecimn de dolo& cäumaili al Sed raii eſtſecuiin dnexodioperſonaſdth eſtin epiſcopocatuinn eſtin heretcc cit iones. Pacittexinegn conceſſpræben Riktu ropter delccũſuumq r. Alium pontkyal fr deiuſtit iur Nai ſcito, ceptos n helim lelinquat apudtafat er tamen eſt contaui bet quis luctum coit ort. Seruius fqguli nctex limianregul 97 99 100 101 102 589 donatio facta à pagano in uxorem,& tamen nõ prohibetur facta in cõcubinam. l. affectio nis. ffde dona. per Iaſ. in l. miles. in prin. ff. de iudi. Niſireſpondeas, quòd fdonatio inter ui rum& uxorem prohibetur etiam fauore ma trimonij& ſobolis legitimæ. l. ij. ff. de donat. inter uir.& ux. ſed prohibitio in caſu prædi- cti ſtatuti non uidetur facta ex alia cauſa, niſi ne maritus ab uxore per blanditias ſpoliet᷑, ſecundum Bar. in l. i. in vi.q. C. de ſum. trinit. & fid. cath. Decius conſil. excvi. in i. col. Quę ratio multò magis militat in fœminis impudi cis, quæ ſolent eſſe blandiores. Cogita. Noto ultimo, quòd fubi epiſcopus hæreti cus reuertitur ad unitatem eccleſiæ, recupe- rat eccleſiam ſuam: quod intellige diſpenſati uè. c. quia diligentia. 5. de elect.& ſi de eccle- ſia alteri non fuiſſet prouiſum. c. quamuis. de reſcript.in vi. Et ideo Bal.in c.conſtitutus.5. de reſcript.& Abb. in c. ex tuæ. de cleric. non reſid. dicunt quòd clericus depoſitus,& po- ſtea reſtitutus, non recuperat beneficium al- teri collatum. Similiter, priuatus collegio& poſtea reſtitutus, non recuperat priſtinum locum ab alio occupatum, ſecundum Bar. in l ij.ff.de decur. per illum tex.& multa ad hoc ponit Felin. in c. inter quatuor. 3. de maiorit. & obed.Sed quid ſi, cæteris paribus, concur- rat aliquis habens eodem die collationem be neficij, quo hæreticus reuerſus ad fidem ha- bet diſpenſationem, quis debeat præferri: ſe- cundum Monta. c. ſi à ſede.j.de præben. in vi. & c.duobus. de reſcript. eod. lib. Et uidetur quòdſpręferri debeat qui fuithęreticus, arg. gl.in c. fidelior. l. diſtinctio.& in c. penult. in gl. magna.in fin. Ixciij. diſtinct. Abb. in c. at ſi clerici..i.ad fin. 5. de iudi, de quo dicendum ut per Felin. in c. eam te. uerſ. 8infidelitas. 5. de reſcript. Sed tnunquid fructus interim per- de præſ criptionib. 10 20 30 cepti reſtituendi ſunt, ipſo reuerſo ad catho- 40 licam unitatem? Bal. concludit hic quòd nõ, pertext. in auth. de Neſtorianis. C. de hæret. Contrarium tenent moder. tribus rationi bus.Prima, ubi titulus eſt reuocabilis, quo re uocato, fructus etiã reſtituentur. l. cùm quis. ffde cond.ob cauſ.ubi Ang.& Alex. ſed hic tit. intra trienniũ ex diſpoſitione legis eſt re- uocabilis. Secunda, ubi titulus reducitur ad non titulum, fructusſunt reſtituendi cum re ipſa..filio..fin. ff. de inoffi. teſtam. Rom. conſil.ccccliiij.circa fin. Tertia, tubi dila- tio eſt conceſſa fauore alterius quàm poſſeſ ſoris, fructus percepti pendente dilatione, ſunt reſtituẽdi.l.in fideicõmiſſi.. cùm Polli- dius. ff. de uſuris. Sed in caſu noſtro dilatio triennij datur fauore epiſcopi, ut poſsit repe tere locum, ergo fructus debent illi reſtitui. Ad tex. in autſien. idem de Neſtoria. reſpon- dent eſſe ſpeciale, ex quo regula eſt, quòd u- bitlex uult rem reſtitui, ſemper intelligit cũ fructibus. l. uideamus.. in Flauiana. ff. deu- ſuris.liin cõdemnatione. 5. i. dereg. iur. l. plus eſt in reſtitutione.ff.de uerb.ſignif. Confir mo hanc opinionẽi cuùm enim iſte poſſeſſor 50 60 8 590 ſit in mala fide,& res antequam præſcripſe- rit, ſibi auferatur, non debet lucrari fructus, ex quo poſſeſſor malę fidei non facit fructus ſuos. c. grauis. 5. de reſtit. ſpol. l. at ex diuerſo. §.i. ubi Bart. ff. de reiuend. Et ex iſta ratione reſpondetur melius, quàm faciant moder. ad d. auth. idem de Neſtor. ibi enim catholicus poſſeſſor erat in bona fide, quia ius ſucceſsio nis nõ erat per legem delatum hæreticis, me- ritò fructus acquirit: ſed in caſu noſtro ius e- rat à principio delatum eccleſiæ, cui hæreti- cus epiſcopus præerat. Nõ arbitror tamẽab- opinione Baldi eſſe recedendum, quia licuit iſti poſſeſſori poſt lapſum tempus monitio- nis, de quo in d. c. placuit. xvi. quæſt. iij. pro- curare cõuerſionem plebis,& percipere fru- ctus, undequo ad illorum perceptionem eſt in bona fide, cùm eos autoritate legis habeat. Nec obſtant allegata in contrarium, quia in illis caſibus reſtituitur ex diſpoſitione iu- ris cõmunis propter iuſtitiam, quo caſu du- bium non eſt fructus reſtituendos. Sed in ca ſu noſtro fit reſtitutio ex gratia ſeu diſpenſa- tione.d.c.quia diligentia. quæ diſpenſatio nõ debet trahi in pręiudicium iſtius poſſeſſoris. d. c. quamuis.& per Card.& Imol.in d. c. quia diligentia.& habetur in l. Gallus,§.& quid ſi tantum.ff. de lib.& poſthu. COMMENT 1IN C.- PLACVI tit. de præ ſcriptionib. finis. 5 A N D' A L —₰— CIATI IVRISCONSVLTI TRACTA tus de Præſumptionibus, cum an- notationibus Ioannis Ni- colai Areletani. IN PpRINAMNA PRAESVMPTIONVN partem argumenta. 1Operis diuiſio. 2 EFültio quid,& illius diffinitio. 3 kictio quid diſtet à præſumptione. Ibi. Probatio quod ueritas aliter ſe habeat, non admittitur ad- uerſus legis fictionem. 4 Lex nõ fingit impoßibilia ſecundum naturam, nec impoßi bilia de iure, nec inducit fictionem contra fictionem. s5 PEictio translatiua requirit habilitatem extremi à quo fictio incipit. 6 Eingere impoßibilia an popit lex, late diſputatur. Conclu- ſio traditur num. 9. Diſpenſatio ſuper illegitimitate eſt ſimilis legitimationi. Vulneratus letaliter, fingitur ſtatim interfectus. 10 Habilitas extremi ad quod, an ſemper in fictione reqratur. 11 Filij nati ex filio meo naturali, an legitimentur ſi concubi- nam in uxorem duxero. ATERIA quam aggreſſuri ſu- mus, ualde utilis eſt,& quotidia- X 8 na in practica, ſed confuſa, inex- tricabilis ferè: cõmunisq́; eſt& 3 Iurecõſultis& rhetorib. in gene reiudiciali. Et pro meliori ordine, ſdiuidem⸗ eam in tres partes:& primò uidebimus de fi ctiõe, ſecũdo de pręſumptiõe iuris&de iure, 103 — — a ¶ Adait. Scilicet ut habeat iuris ef⸗ fectũ ſine legis au toritate.fa. text. in l. codicillis.§. j. de leg.ij. Cũ enim ef⸗ fectus iuris ſit ĩ po teſtate iuris, uide⸗ tur quòd homo nõ poßit per fictionẽ inducere in nõ ſi⸗ bi permißis à le- ge, prout inquit l- mol. in d.. ſt is qui pro.& uide latißi me Doct. in l. ſi qs infundi uocab.ubi Iaſ. poſt alios. de le ga. j.& Alex. no⸗ tat conſil. 158. col. fi. in ij. uol. Dd. in J. j.§.in filij. ĩ quæ ſtõe illa, an pater poßit filiã quo ad unũ actũ, puta te- ſtandi, tantum ma 3 numittere. ff. ad Trebell. b b Aldeo ſuper falſo & certo fingitur, ſed ſuper incerto & uero præſumi- tur, ſecũdum gl. in l. unica..accedit. C C.de rei ux. act. et uide Alex. in d. cõ ſil. is8. num. 7. c Adde Alex. in d præalleg. conſilio 158. in fin. d q¶ Et gloſſ. not. ubi Bal.in.iij. ff. pro G ſoc. Bart. Imol. ꝗ Aret. in l. eandẽ. 5 ffde duob. re. Ra- tio eſt, nam fickio imitatur naturã in quantu poteſt. l. adoptio enim. ff. de adopt.&§. mi norẽ. Inſtt. illo tit. e Qud ſing. repu 6 tat Bal.in c. cii cõ- ſuetudinis. col. j. de ' conſuet.. inc. innotuit. col.ij. nu. 7. de elect. inl. ſiue poßidetis. C. de proba. pro qua gl. eſt text. in l.lex Cornelia. ibi ad hoc not. Bal.col.². de uulg. Qpupill. G G Etex. not. in l.j. 6 ſi quis quaſi tutor. ff. de eo ꝗ pro tut. f ¶ vide Soci. con- ſil. 41. col. pen. in 4. uol. Adeò quòd A 59*¼ tertio latiſſimè tractabimus de præſumptio- ne iuris: ubi gratia compendioſioris doctri- næ dabimus tres regulas, ex quib. conſequẽ- tur uariæ præſumptionũ ſpecies, aut rectius uarij caſus, qui expræſumptione iuris reſul- tant, quos ſigillatim in ſua quaq; regula enu- merabimus. Primo ergo uidendum eſt, fquid ſit fictio. Et Bart.in J.ſi is qui pro empto. ff, de uſucap. & poſt eum Moderni referunt uarias defini- tiones antiquorũ, quæ tamen de facili impu- gnari poſſunt. Vnde tu ita definias: Fictio, eſt legis aduerſus ueritatem in re poſſibili ex iuſta cauſa diſpoſitio. Quæ definitio conſtat ex genere& differentijs, unde eſt bona, ut not. in l. i. 5. dolum. ff. de dolo. Dicit᷑ enim di- ſpoſitio legis, quæ uerba important genus: nã fictio ab homine induci nõ poteſt, ut eſt gl.in§. ſed hæc ſolennia. in uerb. quibuſcũq;. Inſtit. de uerb.oblig.& probatur ſecundum Bart.in. ſi fortè. ff. de caſtren. pecul. Propriũ uerò,& differentiæ comprehendunt in iſtis uerbis ſequentibus, Aduerſus ueritatẽ in re poſſibili& ẽ. Nam fcùm fictio ſit aduerſus ue ritatẽ, in hoc diſtat à præſumptione, quæ fun datur in ueritate, quia lex ita præſumitb. Et propterea contra fictionẽ legis non admittit aliqua probatio, ꝙ ueritas aliter ſe habeat, ex quo propriè illa inducitur contra uerita- tem, ut eſt gl.in c.ij. de arbit. in vi. per Feli. in c. quanto.j. eod. Quod autem fubditur, in re poſſibili, dictum eſt, fquia lex non fingit im- poſsibilia ſecũdum naturã, ut eſt gl. in J. Gal- lus.. ſi eius. de lib.& poſthu. ubi omnes hoc tenẽt, per tex. in I. qui ad certũ. ff. ocat.“Item nõ fingit impoſſibilia de iure. gl.in J. talis ſcri ptura.§. fin. ff. de leg. i. Et propterea lex nun quam inducit fictionem contra fictionem. Il. iij.õ. cõtrario. ubi Aret. Alex.& Iaſ. ff. de ac- quir.poſſ. Et ex thoc infertur, quòd in fictio ne translatiua requiritur habilitas extremi, à quo incipit fictio, ut eſt gl. in J.ij. C. de inoffi. donat.& in l. donationes quas parentes. per illum tex. C. de don. inter uir.& uxo. Et ratio eſt, quia aliter lex introduceret quid impoſsi bile.Et ita reſident omnes in d.I. ſi is qui pro f emptore.&in d. 5. ſi eius.?ĩ Sed tu circa hoc ad uerte, fquia uidetur dicendum, quòd imò lex fingat etiam impoſſibilia, dummodo ſubſit æquitas. Et pro iſta parte primò adducit᷑ tex. in J. qui in utero. ff. de ſta. hom.& in J. uel ſi ui uo. ff. de ſuis& legit. ubi fingitur natus& ui- uere is qui in utero eſt: quod eſt impoſsibi- le, præſertim intra quadraginta dies, quo tẽ- pore nõdum formaturinfans, nec animã ha bet. Nec eſt bona reſponſio Imol. Alex. Iaſo nis in d. õ. ſi eius. dum dicunt quòdiſtud non eſt per fictionẽ, ſed per diſpenſationẽ. Nam contra hoc obſtat: quia quod nõ poteſt fieri per fictionẽ, nõ poteſt fieri nec per diſpenſa- tionem, ſecundũ Bal. in l. Papinianus. 9. ſi ex cauſa. ff. de inoff. teſt. ꝑer gl. ibi. Præterea iſta diſpenſatio nihil aliud eſt, quàm fictio: ſicut quamuis in extre 7 Tuidemus in diſpenſatione, quæ eſt ſimilis le D. And. Alciati 6o0 Quare tu ſuſtinẽdo definitionẽ, ultra Do 4, gitimationi:nam utracʒ per fiction ern dit. l. fin. ff. de natal. reſtit. per But. in Ploce . qui fil. ſint legi. per Paul. de Gait mlien iure aur. anul.& in l.pactum quodd oril de de collat. Ad idem facit, quia non Wreaind gnari ratio diuerſitatis, cur lex non fin 5 per impoſsibili, ſed potius diſpenſet d 1 iſta differentia uidetur uerbalis, cõtral 10. cõm. de leg.unde ego non teneo iſtam ſolut. 10 quamalijs rationibus ſatis leuibus etiam re⸗ probat Iaſon in d.l.ſi is qui pro emptore, ubi etiam reprobat alias ſolutiones:& ſic ſtat ir⸗ mum obiectum. Secundo adduciturtext in l. ita uulneratus. ff. adl. aquil. ubi fingiturho minem occiſum à duobus in diuerſis tempo⸗ ribus. Nec eſt bona ſolutio Imol.& Aret. in l. eandem. ff. de duob. reis,& Alex, in ldiem functo. ff. de offi. aſſeſſ. dum dicunt quòd ibi non eſt aliqua fictio, quòd quis ſit pluries in 20 terfectus, ſed ſoluùm lex punit quemlibetde uulnere, tanq́; ſi uterq; occidiſſet,& ſic ſolã fingitur plures unum occidiſſe. Nam confu tatur hæc ſolutio: quia ſquando quis eſtuul- neratus letaliter, fingitur ſtatim interfectus, ut ibi notant Bar.& Bal.& idem Bar. inl da- mni. 5. Sabini. ff. de dam. infect.& per Ang. Imol.& Alex. in l. in ratione.§. ſi ſeruus ij ſf. ad leg.falcid. Cùm igitur ille primus cenſeat interfeciſſe, certè ſi iſte ſecundus uulnerans 30 ex interuallo idem cenſeatur, non poteſtne- gari quin fingatur quis pluries interfectus. Et ſic tollitur etiam quædam alia ſolutio laſ in d.l.ſi is qui pro emptore. Tertio cõtraiſtã opin.pondero tex.in J. ſi infanti. C. de iurede lib. ubi pater adit hæreditatẽ delatam infanti ex iure tranſmiſsionis, quaſi aditamab infan te:&ſic lex fingit infantem adiuiſſe, quodeſt impoſsibile, ex quo infans nõ poteſt habere animũ adeundi.I.pupillus. ff. de acq. hæred. 40 Et ſic apparet quòd lex etiam fingit impoſsi- bilia de iure. Quarto fa..ij.in fin.ff.de uſufr. ear.rer. quæ uſu conſ. Nam lexibi uſumfru- ctum fingit, ubi eſſe nõ poteſt, ſeruatis regu- lis iuris ciuilis. Etiſtud tantò clarius eſtineo caſu, in quo inducitur per fictionem aliquid impoſsibile de iure, ex quo lex fingendoin his quæ ſunt iuris, dicitur inducere uerttatè, &propriè tollere iura aduerſantia, utperbar tolum in l. ſi maritus. õ. legis Iuliæ. ff.ad llul- 5o de adult.& tangitur in d.. ſiis qui pro empio re. Nec obſtat ſ.quiad certum. ff. loc. quialo quitur in præſumptione, nõ autem infictio- ne. Et ad tex. in d.. ex contrario. poteſt dici quòd illud procedit in poſſeſsiõe, in qualus ciuile procedit ad inſtar primæui iuris natu- ralis..i. in prin. eod. tit. unde nõ fuit æquum quòd fingeretur aliquid in ea contrapoſsibi litatem naturalem:& ideo ceſſante æqulla- te, ceſſat fictio. l. deniq;. ex quib. cauſis malo . 1.„ UI potes dicere, quòd faut quærimus, nn 4 lex fingat factum impoſſibile:& den Lad quòd non. aut quærimus, nunquidle = noendo iuris, non fingendo cat aliquam diſpoſitionẽ iuris, directe 0 2 8 38 Q- = 8 Z8 ₰ B = — minil urium ſed per iſt ur&lcinduciture d quod fictio iſta⸗ Charationi, ex quo ne tam etegit quodpr qucotext. nouum in fde gradib. ubi ſifil adoptauero, fingitun terdefuncti,& tame nlequia defunctus. E ttionem: annati exf entur, ſi concubin iuxtatext. in c. tanta. Et Guil. Alber.& Ba legb. tenent quodn lem extremi, ex quo tur Alex inl. Gallus. poſthum ubidicit qr ciſlonemab aliquo r netlaſin êliisqui. à calum manifeſtum in IN SEcvxpAM ſumptionu Deſundr gumnlaheat ſeni Vnxraniaiſ eciſct gen R Huranis imu non preſumi dliuidfen Nelunptio uris 3ei de 4 Dobat uureg . 5, c„, 8 *16⸗ Mlaln. dätähn Lin linraionegtn Cümigiu llepimen certe ſtilte ſecunduuun didem cenſeanu, rpnt agatur quis plorisin nr etiam quædamälalit npro emptore, Teriit rotex in ſiinfn(d radit hæreditaté deſnmi miſsionis,qualidim! ingit innfantemadilltg „ex quoinfamsnôpott nci. ipupillusſKeut 4 uralem: iodeniq&e ſtinẽdo zdtaotql 10 11 A‿+ ð △△ — O 0 1 „ pals ſccunda de prælumpt. directè ſuper tacto impoſsibili, ſed illud præ- ſupponendo:& tunc dicendum eſt quòd ſic, dummodo ſubſit æquitas.& ita procedit d. l. quæ in utero.& l. eandem, de duob. reis.& ceſſant multe ambages moder. in d. l. ſi is qui ro emptore. Secundo aduerte, tquia ui- detur dicendum quòd non requiratur habi- litas extremi ad quod:& pro hoc uidetur te- xtus in l. ſed& ſi quis ſtipuletur.§. fin. cum l. ſeq.ff. de uſufruct. ubi ſi ſeruus aliquid emat uiuente fructuario, deinde poſt eius mortem ſoluatur precium de bonis fructuarij, fingi⸗ tur res à principio fuiſſe fructuarij,& tamen extremum ad quod, eſt inhabile, ex quo mor tuus eratfructuarius. Nec dicatur ſecũdum Baldum ibi, quòd imò eſt declaratio, non fi- ctio:quia iſtud non eſt uerum:quod apparet, quia declaratio nihil noui inducit. I. hæredes palam. 5. ſed ſi notam. ff. de teſta.& tamen do minium non erat adhuc translatum in fru- tuarium, ſed per iſtam numerationẽ trãsfer tur,& ſic inducitur quid nouum. Bene uerũ eſt, quòd fictio iſta aliqualiter eſt ſimilis de- clarationi, ex quo non ſolum inducit, ſed e- tiam detegit quod prius nõ erat. Adidem in- duco text. nouum in hac materia, in I. ſi filiũ. ſf:de gradib.ubi ſi filio meo mortuo Titium adoptauero, fingitur iſte adoptatus fuiſſe fra ter defuncti,& tamen extremum erat inhabi le quia defunctus. Et ex hocfinfero ad quæ- ſtionem: an nati ex filio meo naturali legiti- mentur, ſi concubinam ducam in uxorem, iuxta text. in c. tanta. infrà qui filij ſint legit. Et Guil. Alber.& Bald. in l. benignius. ff. de legib. tenent quòd non, propter inhabilita- tem extremi, ex quo filius eſt mortuus. ſequi tur Alex. in l. Gallus.. ſi eius. ff. de liberis& poſthum.ubi dicit quòd nõ reperit iſtam de- ciſionem ab aliquo reprobatam.& idem te- net Iaſ.in d.l.ſi is qui. T'u tene cõtrarium, per caſum manifeſtum in d. l. ſi filium. 1N SECVNDAM PARTEM PRAE- ſumptionum argumenta. Præſumere quam habeat ſignificationem.. Ignorantia iuſta excuſat agentem, contra ſtatuti diſpoſitionem. Ignorantia iuris non præſumitur, nec adiuuat ubi lex prohibet aliquid fteri. Præſumptio iuris& de iure quid ſit,& eius diffinitio. Probatio non admittitur contra præſumptionem iuris& de iu re. Limitatur multimodè num. 5. Probatio contra præſumplionem iuris& de iure, admittitur per confeßionem partis. quod qualiter intelligatur, latè tma ditur in ſeg. Confeßio non propris eſt probatio. ſed releuatio ab onere pro- andi. 1 Probationem admitti per confeſionem partis, contra ſententiã quæ tranſiuit in rem iudicatam, qualiter intelligatur. Probabile non eſt, quod non eſt ponibile. Probatio admittitur contra præſumptionẽ iuris& de iure, par te non opponente. quæ ſit ratio. Iudex ſi per interlocutoriam admiſerit articulos,& pars per- mittat labi tempus ad appellandum, uidetur quo ad ſe con- ſentire, non quo ad iudicem. Tutor deſcribens in inuentario res proprias, an uideatur do- naſſe pupillo, itaut non admittatur probalio in cõtrarium 10 20 30 4⁰ 50 60 594 ber tutorem etiam pupillo non opponente. 12 Probatio quæ fit per indirectum, admittitur contra præ- ſumptionem iuris& de iure.& quæ ſit ratio. 13 Titulus legitimus præſumitur ex poſſeſsione tanti tempo- ris cuius memoria non extet in contrarium:& eſt præ ſumptio iuris& de iure. 14 Malam fidem probare uolens contra præſcriptionem tanti temporis, cuius memoria non ſit in contrarium, non auditur. 15 Teſtes examinans ad futuram rei memoriam, intra annum utilem debet conuenire aduerſarium, alias præſumitur frauduloſa examinatio. 16 Notorium an& quando admittatur contra præſumptio- nem iuris& de iure.(ſublata. 17 Probatio quæ fit per rei euidentiam, nunquam cenſetur 18 Notorium debet in actis allegari, alias non iuuat. ¹19 Notorium facti non permanentis debet probari:& quare. 20 Probatio in contrarium an admittatur contra præſumptio nem iuris&de iure, antequam ſuper dicta præſumptio ne ſit lata ſententia. 21 Reſniutio in integrum an admittatur contra præſumptio- nem iuris& de iure. 22 Probatio contra præſumptionem iuris& de iure, an ad- mittatur per proteſtationem quæ actum præceſſerit, uel in actu interuenerit. N an eſt nunc de præſumptione iu ris& de iure. Sed prius neceſſe eſt, ut aliqua attingamus circa ſignificationẽ iſtius uocabuli, præſumere Et ita dicitur, quia lex antequam aliter conſtet,& abſque alijs pro- bationibus, habet aliquid pro uero, ex præ- poſitione Præ,& uerbo Sumere. Et iſta eſt propria& elegans ſignificatio iſtius uerbi, ſe cundum quam repericur in Digeſtis,& alijs antiquis autoribus. Sed in iuribus recentio- ribus accipitur etiam præſumere, ut ſignifi- cet aliquid ſine autoritate ſuperioris præſum ptuoſe agere, ut hic dicit Felin.& in c. Iudæi. 5.de teſtib. cum concor. bj Et inde refert Ab b bas in c.decernimus. col. xxv. de iudi. ad ſta⸗ 2 tutũ, ne quis præſumat tale quid facere: nam non comprehendit eum, qui agic nomine a- lieno.& cum Abb. hictranſeunt Doct. Sed tu aduerte, quia contraria opinio uidetur ue rior,& ſic, quòd etiam cõprehendatur agens alieno nomine, quando actus eſt de ſe illici- tus.& probatur in auth. item nulla cõmuni- tas.& ibi gl. C. de epiſ.& cler. ubi text. prohi- bens ne aliqua cõmunitas eccleſiaſtica bona inuadere præſumat, habet locũ etiam in eo, qui nomine cõmunitatis inuadit, puta offi- ciali, uel quolibet alio. Secundo probatur, quia nil aliud eſt præſumptiuè agere, niſite- merariè& ſuperbè, ut eſt gl. in§. ſic itaque. in authen. de nuptijs. Et ſimpliciter dicitur præ ſumere, qui agit de facto, ſecundum gl. in d. c. Iudæi. Quæ omnia cõueniunt etiam agen- ti nomine alieno: unde etiam uulgò dicimus eum præſumptuoſum, qui ſit temerarius:& ſecundum communem uſum loquendi, ſta- tuta ſunt intelligenda, ut per Bar. in. Labeo. ff. de ſupell.leg. per Felinũ ſuprà in progœm. Greg.unde crederem talem eſſe in caſu ſtatu ti. facit J.i.õ. deieciſſe. ff. de ui& ui arm. Fallit rſi iſte non per dolum uel temeritatem age- ret, ſed perignorantiam, ſecundum Cardin, mo ad quod ſ ſſi⸗ ciat habilitasi po tentia, licet non in eſſentia: tamen in extremo à quo, re quiritur habilitas tam ĩ eſſentia ꝗᷓ in potentia.Bar in d. l. ſtis qui pro em⸗ ptore.uerſ. expe- diti. de poſtli. nu. 8. E in 3. q. prin. uerſ. item opp. ad predictz. et ibio ctores, maximè la ſon, num. u19. q Strĩgit ultra pre ceptorem& Dn. meũ contra cõmu nem: naã cõmunis eſt ſententia Doct. in d. l. ſis qui pro empt. poſt Bar. ibi in v. quæſt. prin. uerſic. ſed contra iſtud oppo. de ca ſul.&c.& in iij. oppoſ. ad uerſ. qꝗd' ſi ſeruus.& laſon ibi, col. 26. nu. 12 4. hoc in d.g.ſi e- ius. quod ſufficit habilitatem extre- morũ eſſe circa ea quæ principaliter finguntur, licet in ijs quæ ueniunt in cõ ſequentiã, nõ re periatur habilitas extremorum, per tex. ĩl. pen. de ſuis & legit.ff. Modo ſic, quando filij le- gitimantur per ſe⸗ quẽs matrimoniũ, fingitur à princi- pio omnis coitus li citus,& matrimo nialis.d.c. tata. Su per ergo matrimo nio ſuper quo lex principaliter fin- git, datur habilitas extremorũ:ideo li cet reſpectu legiti mitatis filij nõ de- tur habilitas extre morum, non debet obeſſe, quia uenit in conſequentiam matrimonij. b TEt uide Alexan. conſil.123. nu. 17. & ſeq in. uol. a ¶ Adde quòd præ ſumptio hoc mo- do ſumpta, prout ſonat in delicium, eſt multiplex: alia enim eſt uſurpato ria, alia diabolica, alia ſacrilega, alia conſpiratoria, alia pernicioſa, alia ne fanda, aliaambitio ſa alia faſtuoſa, a- lia præordinata, a- lia inobediẽtiæ, a- lia negligentiæ: de quibus omnib. ui- de Alber. in ſuo Di clio. uerſic. præ- ſumptio eſt mul- tiplex. 5 Vide Alex.in l. inter ſtipul.. j. de uerb. oblig.& in conſil. A7.& con ſil. ↄ. col. fi. in 6. uol. conſil. 14. in 4. uol.& conſ. 77.· in fi. in 6. uol. Rom. conſil. 350. late Hippoht. de Marſ.in l. j. 9. ad quæſtionem. in fi. de quæſt. c Vide Rom. in d. conſil. 350. Alex. in d..j.e in om- nibus conſilijs pre 6 allegatis. 595 in Clem.i.in prin.in iij.quęſt.de priuil.&per EFelin. hic. Sed tu ſanè intellige iſtam fallen- tiam:quia ſi lex prohibet aliquid fieri, nõ prę ſumiturignorantia: nec adiuuat lex iuris ig- norantiam. C. de iuris& fact. ignor.& pro- pterea in dubio talis comprehendetur in ſta- tuto. Et facit pulchra deciſio Alberi.de Roſ. in auth.ſtatuimus.in fin. C. de epiſ.& cler.& tex.in c.ij.j.ne cler. uel mona. Si uerò præten deretiuſtam ignorantiam, eſſet ſecus. l. gene rali. C. de tabul. lib. x. gl. in l. in rem.§. tignũ. ff. de rei uend. Alex. in l.de pupillo. 6. nuncia tionem.ff.de oper.noui nunciat.& in conſil. XXXvi. uiſis. in i. uol.-His ſic præmiſsis, uidea musfquæ ſit præſumptio iuris& de iure. Et dic eam poſſe ita definiri: Eſt diſpoſitio legis aliquid præſumẽtis,& ſuper præſumpto tan quam ſibi comperto ſtatuentis. Et colligitur iſta definitio ex c. is qui fidem. cum ibi not.j. de ſponſalib.per gl.in l. ſiue poſsidetis. C. de probat. per Abb,. in c. quanto. j. eod. ubi Feli. allegat concord.& inde aſſumpſit nomen. Nam dicitur præſumptio iuris, quiaà lege in troducta.& de iure, quia ſuper tali præſum- ptione lex inducit firmum ius,& habet eam 4 pro ueritate. Vnde format᷑ concluſio, ſquod contra talem præſumptionem non admitti- tur probatio in contrarium. l. antiquæ. C. ad Velleia. l. fin. C. ad Maced. l. fin. C. arbit. tu- tel. l. à diuo Pio.‚.ſi pignora.ff. de re iudi.b& aliquos caſus ponit Salic. in rub. ff. de proba. & Specul.in tit. de præſumpt.§. i.& ibi Ioan. And. in addit. allegat Mart. de Fan. enume- rantem plures alios caſus: in quibus tamen omnibus ego non puto quòdſit iſta præſum ptio, ſed potius legis tantùm, de quibus in- fràdicemus. Limitatur primò ſupradicta concluſio, fut nõ procedatin cõfeſſione par- tis:quia probatio per talem confeſsionem ad D. And. Alciatr 596 Romæ, 5. duo fratres, in prin. g 10 mittitur in cõtrarium, ut eſt gl. in authen. de 40 æqual. dot.§. aliud.& in l. in contractibus. in uerbo, nullo modo. C. de non num. pecun. cum concord.per Felin.in c.quoniam cõtrà. in xvi. col. uerſ.fallit ergo quinto. de probat. ubi ampliat idem eſſe in confeſsione ficta, ſe- cundum Bart. in l. abſentem. in fin. ff. de pœ- nis.& quod not. Bald. in l. fin. C. deinterdict. mat. Et ratio eſt, quia licet lex prohibeat pro bationem in contrarium, non tamen intelli- gitur prohibere eam quæ fit per confeſsionẽ partis, ex quo fconfeſsio nõ eſt propriè pro- batio, ſed releuatio ab onere probandi. l. eum qui.ff. de iureiur. per Ioan. And.& Doct. cõ- muniter in rubr. 5. de probat. Sed pulchrum eſt uidere in practica, quomodo debeat iſtud intelligi. Nam attenta iſta ratione, ſequere- tur, quòd ſi cõſtaret de cõfeſsione, puta quia facta in iudicio, tunc procederet limitatio: a- lioquin ſi pars diceret, uolo probare per te- ſtes, qualiter tu confeſſus es extra iudicium, non deberet admitti, ex quo ceſſet ratio, quia hic non agitur de releuatione probatio- nis. Imò omnino probandum eſt.& iſtud ui- detur fuiſfe de mente lacobi de Put, in l. qui 50 60 uerb. oblig. ubi tenuit, Tanrnsn ide tentiã arbitri uelit reclamare,& Alade d confeſsione actoris, qui confeſſus erat ne tentiam iniquam, quòd non admittetur imd incidet in pœnam compromiſsi:& tamen lis ſententia non eſt efficax, niſi per præſi un ptionem iuris& de iure. Et proptereauidera tur ſanè debere intelligi quod dicit Feli. cum multis concord. in d. c. quoniam contra.& ſon in repet. l. admonendi. col. xliii. f. defu⸗ reiur. fubi generaliter dicunt, quoq contra ſententiam quæ tranſijt in rem iudicatam, ad mittitur probatio ꝑer cõfeſsionẽ partis: nam deberet intelligi, ſi pars in iudicio hoc cõfel⸗ ſa eſt,& nõ aliter. Et pro iſta declaratione ſa- cit, quia ideo admittit probatio per cõfeſsio/ nem, propter maiorẽ certitudinẽ, quam in ſe habet, ſecundũ Aret.& moder. in d. rubr. de probat. Quæ ratio nõ habet locũ, quãdo iſta cõfeſſio probaretur per teſtes:imo eſt minu⸗ certa cæteris probationibus, ex quo cõfeſsio potuit eſſe facta per errorem, cæteræ autem probationes non, ex quo teſtes deponuntde eo quod uiderũt,& per ſenſum perceperũt, in quo actu non ita faciliter cadit error, iuxta gl.& ibi Gemin. in c. ſi quis epiſcopũ.ii.qix. Confirmat iſta opinio per id quod notatan char. conſil. cccl. in quæſt. ꝑrædicta, ubi dicit, quòd quãuis ſtatutũ prohubens admittipro/ bationes, nõ intelligat᷑ de cõfeſsione, tamen iſtud nõ procedit quando cõfeſsio probaret per teſtes, ex quo tũc militat ratio ſtatuti, cui aliter poſsit fraus defacili fieri. Et iſta opinio eſt æquior, alioquin lites eſſent immortales, & daretur occaſio multa falſa fabricandi. Et iſtud eſt de mente Bal.in l.filiũ quẽ habentẽ. C. fam. erc. in pen. quæſt, ubi dicit, quod iſto caſu nõ admitterent᷑ partes ad faciendam po ſitionẽ de confeſsione, ergo nec ad proban- dum: fquia quod nõ eſt ponibile, nec; etiam eſt probabile.l. ſed& ſi reſtituat᷑.§. i ubiang. ff. de iud. per gl.& Doct. in. fi.. quod obſer- uari. C.deiura.prop. cal.& idem etiam eſtde mente Ant. But. in d. c. is qui fidem. ubi dicib qud cõtra iſtam præſumptionẽ nõadmitti tur aliqua probatio extrinſeca, uidelicet quæ non fiat uerbo ipſarũ partiũ. Sequitur Caud Alexan. ibi. Et poteſt dici, quod iſtud eſtde mente aliorum, dum dicũt admitti probalo- nem per confeſsionem:nam debent intelligi de cõfeſsione ſimplici probata immediate ex facto confitentis, non autem pertteſtes, quia tunc nõ eſſet ſimplex probatio per confelsi nem, ſed mixta, ſcilicet ex cöfelsionegexte ſtibus, ut per Bal. in J. i per illum tex. C. qui. ex cauſ.ſerui pro pręmio liber.& Anchiin 1 conſil.&per moder. in l.certi cõdicto.Ne niam. ff. ſi cert. pet. Bene credo quodpet rr nunciationem euangelicam pollerſile 8 etiam per examinationem teſtium, prou xi in c. nouit. ð. de iudi.& ita intelligit Innos, in c. quia pleriq; de immunit. ecclel. ald. e Imol in l, ſi quis inſtituatur. in fin. ſod be 8 lmib. multis perla a l qui ſunt ſui uelali cndum Card. Alex. cim præſumptio iſte dobietatem,&in hoc ducturſuper caſu cl debet ceſſare talis pr veraeſt, eſt ualde not quodante perfectam lequiobtinuit, excip terius probationes a quoadhucnoneſtca beattollitalis preſun toiſtam rationemuer li eſt quiapars quæ renunciare fauori ſuc jjſce accuſſin ziper! Cdedilaionib, quæt iudicat ut uidimus,, dexpoſteaquam ffde ¹o tur, quod cum adm articuloru,ſiat per in unper Caud in Cle, ſe nd ceuerh ſgifſt pusadappellandum entitenonquoadiu telloeitonin index cunque reuocarel 1 leiud eper Card n ſtreuocare, nor- min in cſiqui cichin iita opinioperi qutn ccclin quetpratän is ſtatutũ prolldensaite intellige declim ocedit quandocijſeli 1 xX quo tũcmiltaaraiohe ttraus defaclifteiRit alioquin lieselentim dccaſio multafla fbir mente Balia flügit inpen. quæſhudicihg nitterent partesadou onfeſsione, exgolerdi quodnõeſtponbitm e.1ſed&ſireſtiwaſlä erglADocänlligi ura. rop.caléitema But indcisgpifttrs aiſtam prelumpiorin robatio errinleczuii bo fisün 1. Etp erläug an mum cim diäs 10 597 dibus inſtit. qui loquuntur quo ad forũ con- ſcientiæ, licet moder. non aduertentes ita ge neraliter eos allegent:& iſtud eſt magni effe ctus, per ea quę dixi in d. c. nouit. Intelligitur etiam ſupradicta limitatio procedere in his, quæ dependent à conſenſu patris: ſecus ſi ſi- mus in materia, in qua lex non attendat eius conſenſum, prout in caſu matrimonij. c. ſu- per eo.j.de eo qui cog. conſang. ux. per Abb. & alios in d.c.is qui fidẽ.& Feli.in d. c. quan to. fSecundo limitatur prędicta concluſio, ut parte nõ opponente, admittatur probatio contra talem præſumptionem:& propterea ſiſententia tranſierit in iudicatum,& parte nonopponente, uictus probauerit de eius in iuſtitia, tunc prior ſententia retractabitur, ſe cundum Innoc. in c. fraternitatis, j, de frig.ð& malef.& Doct. in c. cùm dilecta, S. de reſcrip. cum concord.per Felinum in d. c. quanto.& ſimilib. multis per Iaſ.in l.patre furioſo. ff. de his qui ſunt ſui uel alien. iur.⸗Et eſt ratio ſe- cundum Card. Alex. in d. c. is qui fidem. quia cùm præſumptio iſta ſit introducta propter dubietatem,&in hoc diſtet à fictione, quæ in ducitur ſuper caſu claro: ſi facta ſit probatio, debet ceſſare talis præſumptio. quæ ratio ſi uera eſt, eſt ualde notabilis: quia ſequeretur, quòdante perfectam probationem poſſetil- le qui obtinuit, excipere& prohibere, ne ul- terius probationes aliquo modo fierent, ex quo adhucnon eſt caſus clarus, per quem de beat tolli talis præſumptio. Sed ego non pu- to iſtam rationem ueram: unde dic, quòd ra- tio eſt, quia pars quæ non oppoſuit, uidetur renunciare fauori ſuo,& tacitè conſentire. c. ij.j.de accuſ.in vi.per Bart. in I.i. in ult, notab. C. de dilationib.quæ tacita confeſsio ſibi prę iudicat, ut s uidimus.& ita tenet Alex. in J. iu dexpoſteaquam. ff. de reiud. Et ex hocinfer- pars ſecunda de 10 20 30 tur, ſ quòd cùm admiſsio capitulorum ſeu 40 articulorũ, fiat per interlocutoriam iudicis, ut per Card. in Cle. ſæpe.§.& quia, in vij. no- tab.de uerb.ſignif. ſi pars permittat labi tem- pus ad appellandum, uidetur quo ad ſe con- ſentire, non quo adiudicem: quia cùm ſit in- terlocutoria, iudex poteſt eam quandocun- cunque reuocare.l. quod iuſsit. ubi Bar. ff.de re iud.& per Card. in d. Clem. ſæpe.& debe- bit reuocare, quotieſcũq; requiſitus ſit, ante- quam ſitplenè probatum. Et ita poteſt ſalua- ri quod notant Card.& Alex. in d. c. is qui fi- dem,. Et in hoc erit bonum habere iudicem fa uorabilem. Contra ſupradictam limitatio nem, quam Doct. indiſtinctè approbant, ob- ſtant duo. Primũ eſt, quia cũ regula ſit, quòd probatio non admittatur contra talem præ- ſumptionẽ:& iſte ſit articulus iuris,& conſe quenter notorius, l. cùm quidam.§. ſuum. ff. de acquir.hæred. per Bal. in l. cùm proponas. C. de reb. cred, cum concord. ſequitur, quòd etiam parte nõ opponente, proceſſus ſit nul- lus: quia ubicũqʒ cõſtat iudici notoriè defen- ſione partis, licet pars nõ opponat, proceſſus eſt nullus, ſecundũ Bal, in J. non dubiũ. in fi. 50 60 598 præſumpt. C. de legib.& latius in diſputatione ſua, inci- Piente, Statuto cauetur quòd fœnerator.& per Anchar. in regula iuris, Ea quæ. in v. col. & per Aret. in c. fraternitatis.. de teſtib. Sed tu reſponde, quòd iſtud procederet ubi eſſe- mus in caſu qui non dependeret à uoluntate pPartis, prout ſunt cauſæ criminales, de quib. per Bart. in l. i. ũ. i. ff. ad Trebel. Sed in noſtro caſu eſt ſecus, ex quo pars nõ opponendo, ui detur renunciare fauori ſuo: qua renuncia- tione ſtante, nõ eſt aliquod notorium quod pPoſsit ſuppleri per iudicem. Et propterea ſi- cut in notorio facti iudex nõ ſupplet, niſi ſit à Parte allegatum, ut per Alex. in l.i. C. ut quæ deſunt aduoc. ita uidetur dicendũ in iſto no- torio iuris, cui pars per tacitũ conſenſum po teſt renunciareb. Etiſtud procedit, etiam ſtin hoc iudicio producerent᷑ articuli de directo contrarij prioribus: de quo per moder. in c. fraternitatis. poſt Aret. S. de teſti.& fa. quod not. in J. ſi diuerſa. C. de tranſact. Secundo a q Adde Alex. con ſi. 77. redẽptoris. col. ult. in ij. uol. b CContrarii, quod b in notorio facti, e- tiam ſi non allege- tur à parte, iudex ſupplere poßit, te net Roma. conſil. 227. in fin. obſt. tex. in d. I. fin. C. arbit. tutel. Ponetquòd n tutor in inuentario pupilli deſcribat etiã res proprias: præſumptio eſt iuris S& de iure, ꝙ ſint pupilli. Pone rurſusquòd tutor uelit pro bare eſſe ſuas,& pupillus non opponat, nun quid poſsit obtinere: Et uidetur quòd ſic, ex ſupradicta limitatione: tamen cõtrarium eſt uerius, quia ſecundum Salic. ibi, dato quòd eſſent ſuæ, ex quo eas deſcripſit in inuenta- rio, uidetur donaſſe pupillo. ſequitur Socin. conſil.lxi. in primo dubio, ini. uol. Et propte rea cùm tutor in inuẽtario deſcripſiſſet rem ſibi à patre pupilli legatam, in cõtingentia fa cti fuit dictum, uidere eum renunciaſſe lega- to. Sed tamen aduerte, quia illud dictum Sa- liceti, quòd cenſeatur tutor donaſſe, nõ uide tur uerum, nec probat᷑ in d. l. fin. quæ cùm ſit exorbitans, nõ eſt extendenda, auth. quas a- ctiones.ubi not.C.de ſacroſan. eccleſ. Ter tio limitatur ſupradicta regula, ut non proce dat quando probatio contra talem præſum- ptionẽ fieret per indirectũ, ut eſt gl. in clem. i. in uerb. feciſſe narramus. de proba.& Alex. in d.l. 4 diuo Pio..ſi pignora.& per Fel.in d. c. quãto. Etadde, quòd ratio eſt, quia cùm lex requirat certas qualitates in actu in quo indu cit talem præſumptionẽ, ſemper admittũtur probationes, quòd quis non ſit in tali caſu, uel non concurrat aliqua ex requiſitis quali- tatibus, ut per Bart. in J. i. ẽ.& parui. ff. quod ui aut clam. perl.iiij.6.cõdemnatum. ff. de re iudi.ubi Doct.& per And. Sicul. conſil.xv. col.vij.in i.uol. Et pro hoc facit quod notat Card. Alex. in c. ad id. j. de ſponſal. ubi poſt Imol.& Doct. dicit, quòd licet ſit pręſumptio iuris& de iure, quòd ſi mulier contracto ma trimonio per metũ diutius cum marito coha bitauerit, purgatus ſit metus: tamen admitte tur ad probandum etiã cohabitationẽ fuiſſe uiolentã:& ſic hæc præſumptio tolletur per indirectũ. Ad idem etiã facit, fquia ſi detur poſſeſsio per tantũ temporis, cuius initij me moria nõ ſit in cõtrariũ, præſumit᷑ legitimus Csc 12 C c ¶Bene facit quòd diſpoſitioexceptio nem excludẽs, ubi ſuper certa quali- tate fundatur, ex- ceptiones illi quali tati detrahẽtes nõ cenſetur exclude- re, ut per Bar. in l. diuus. ff. de teſta. milit. Aretin.in. plane. Inſti. eo. tit. Alexan. in d. 6. parui. Facit etiam quod uolũt loan. And.& Domi.in c. filij. de hæretic. quod iura omnia quæ diſbonunt ali cui probationi ra- tione certæ quali- tatis ſtandum, ita quod non admitta tur probatio in cõ trarii, intelligi de bent, dumodo non probetur talẽ pro bationem eſſe fal⸗ ſam,& ſic quòd non eſt probatio ita qualificata. d Adde cundem 13 Præpoſ. in c. ue- niens. de ſponſ. a ¶ Et idem Bald. in I.j. C. ſi auer. lib. Alex. conſ.39. col. Pen. nu. 23. G24. in 6. uol.& conſ. 35. col. 3. nu. 8. in 4. uol. cum uarijs concord.& ſimi- l bus egregièe ad- ductis per Hippo. Marſil. in. j.§. ſi ſerui quaſi. num./ de quæſt. ad quem ſufficiat remißio: multa enim egre⸗- gia tradit pro hu- ius limitatiõis cor roboratione. b Cõtra hanc limi tationẽ uidetur fa cere qd uoluit gl. not. in c. per tutas. in medio gloſ.ma- gnæ. de cond. ap- poſ.& ibi not. lo. And.& Præpoſ. & idem Præpoſ. poſt But. in c. ue- niẽs.ij. de ſponſ. et Aret. in l. Titia.§. idẽ reſpub.de uer. oblig. quod ſi duo contrahant ſpõſa⸗ lia de futuro, ſecu- ta copula carnali, ſponſqlia tranſeüt ĩ matrimoniũ præ ſumptu præſum- ptione iuris& de iure, adeò ut non admittatur proba tio in cõtrarii. d. c. is qui. d. c. ue niens. Licet ergo 1 ſpõſi de futuro p- teſtentur, quod ꝗᷓ- uis ſequatur copu la, non intendunt 19 quod ſpõ ſalia traſ eant in matrimo⸗ nium, nec cõtrahe re matrimoniu, ta men talis proteſta tio nõ releuat, nec derogat præſum- ptioni iuris& de iure, quæ reſultat ex copula. Vides ergo quoòd contra preſumptionẽ iu⸗ ris& de iure non admittitur prote⸗ ſtatio in cõtraril. Saluado limitatio nem præceptoris mei, quæ uidetur 5995 ſecundũ Feli.in c.cùm nobis. col. iij. de præ- ſcript.& tamen contra eam admittet᷑ proba- tio indirecta, ſcilicet non eſſe lapſum tantum 14 temporis, ut ibi dicit᷑. Et ex hocinfero, ſquòd nõ admittet᷑ aliquis iſto caſu ad probandam malam fidem, ut dicit Iacob. Butrig. in tract. de homag.col.iiij. quẽ refert& ſequit᷑ Salic. in.ij. C. de ſeruit.& idem eſt de mente Abb. conſil.Ixxxi.clericus quidã. in ij.& Anch. in c. i.de præſcript. in vi. niſi de ea cõſtet, uel per confeſsionẽ partis, uel eſſet notoriũ:& ſic eſ- ſemus in caſu alicuius fallentiæ hic poſitę. Et ita fœdere diſtinctionispoteſt concordari q́d dicit Philipp. Franc. in d. c. i.& Ioan. Firmia. in repertorio ſuo, referens Ioan. And.& Ca- non. in c.ſi diligẽti. de præſcrip. in uerb. præ- ſcriptio. Ad ſupradicta etiã facit qd not. Bal. poſt gl.in c. quoniam frequenter. in prin. in 15 iiij. col.. ut lit. non conteſt. fubi ſi quis exami naueritteſtes ad perpetuam rei memoriam, habet annũ utilem ad conueniendum aduer ſarium: aliàs lapſo illo tempore, præſumitur examinatio facta in fraudem,& eſt præſum- ptio iuris& de iure, ut ibi dicitur: quæ tamen recipit probationem in contrarium per indi rectũ, puta ſi probetur non eſſe lapſum annũ ab eo tempore, quo potuit experiri. Etex iſta limitatione deciditur quæſtio quæ fuit inter Argentinum de Forliuio& Salic. de qua per 30 Bald. in d.l. fin. C. arbit. tutel. Quarto limi- 16 tatur, tniſi contra talem præſumptionẽ eſſet notoriũ, ut per Rom. conſil. cccl. in viij. col. cum cõcord. per Feli.in d. c. quanto. Et facit, 17 quiaſſublata qualibet probatione in contra- rium, nunq́; tamen cenſet illa prohibita quæ fit per euidentiã rei, ut dicit Bald. in l. contra negantem. in fin. C. ad l. aquil.& in rub. C. de probat.cum ſimil.Intellige tamen ſupradi- ctam limitationẽ, ſquando notorium ipſum 40 allegaretur in actis: alias nihil iuuaret, utper Alex, in l. unic. C. ut quæ deſ. aduoc.& in cõ- ſil. cxviij in pen. col.in iiij. fa. l. ſi adulteriũ.§. idem Pollioni.ff. ad leg. Iul. de adul. Itemtin- tellige procedere in notorio facti permanen tis, ut loquitur Rom. in d. conſil. cccl. aliàs ex quo notoriũ nõ eſt facti remanẽtis, deberet probari, iuxta not. in c. ueſtra. de cohab. cler. unde tũc limitatio nõ procederet, ex quo lex reijcit probationẽ à tali præ ſumptione. Et fa- 50 cit ratio:nam ſententia facit notorium. c. fin. infrà de cohab. cler. notatur in c. cùm olim. de uerb. ſignif. quod notorium eſt præſum- ptionis, ut dicit Feli. in d. c. quoniam contra. in iiij.fallen.poſt alios: unde ſi detur notoriũ ueritatis, illud pręualet. Sed iſtud notoriũ ue ritatis nõ poteſt procedere in notorio facti tranſeũtis, quia in eo requiritur probatio per teſtes, quæ fundat᷑ in præſumptionibus: me- de mente Bart.& Doct. inl. non ſolum.. morte. de noui oper. in quæſt. ila, an proteſta⸗ tio declaratoria tollatur per actũ contrarium. ubi poſt alios laſ. col. 8. uerſ. tertia cõclu ſio. Bart.& Alex.col. 49.& ſeq. dicas, quòd ideo in caſu illius gl. proteſtatio reicitur, quia eſt turpis,& inducens peccatũ fornicationis, nimirũ ſinõ releuet contra præſum- D. And. Acciati titulus, eſtq; etiã præſumptio iuris&de iure, 600 ritò ergo prior præſumptio tanq efficaci debet pręualere. l. diuus. ff. de in inte 1 Lüan Aduerte etiam, quòd in omnibus cacſ it. quibus ſfuccurritur aduerſus ſententiã zanh tranſijt in iudicatũ, in ijſdem uidetur 1 d tetur prædicta regula, ex quo pro niilemie tia eſt præſumptio iuris& deiure, Etpro en rea in ſupradictislimitationib. cõprehenduis tur quinq; caſus poſiti per Fel, in Aequoa contra. Quinto limitat Feli. in d. c. quanto. ftut nõ procedat anteq́ʒ feratur ſententiapra 20 textu talis pręſumptionis:nam admittet pro batio in contrariũ, ut eſt gl. quam ibi not. Do min. in c. ordinarij. in prin. in uerbo, liber de offic. ord. in vi. Sed iſta limitatio nõ eſtue ra,& contra tex. in d.. fi.& d.l. antiquæ, cum ſimil.& contra mentem omnium, Nectexiin d. c.ordinarij. facit pro iſta limitatione: quia ibi etiam quòd non oſtendatur diſpenſatio in tempore cõſtituto, licet lex præſumatnul lam adeſſe, non tamen probatur quod ſitper præſumptionẽ iuris& de iure. Præterea ibi non admittitur oſtenſio diſpẽſationis in uim probationis, ſed potius per purgationẽmo- ræ, quę retrò trahitur ad tempus, quo nondũ erat aliquid præſumptũ, ut per Bal. inc. quo- niam frequenter, 5. ut lite non conteſt. de- xto ultra moder. tu limita, fut licet nõ admit⸗ un tatur probatio contra talem præſumptionẽ, admittitur tamẽ reſtitutio in integrũ, ſi iuſta cauſa ſubſit.Ita probat᷑ ex not.per Bar. Alex. & alios cõmuniter in l. inter ſtipulantẽ..i. ff. de uerb. obl.ubi in iudicijs, quando lis cõ- teſtatur, præſumptio eſt iuris& de iure, ꝙde eadem re intellexerit actor& reus:& tamẽſi reus oſtendat aliquã cauſam per quã proba- biliter errauerit, debebit ſibi ſuccurriperre- ſtitutionẽ in integrũ, ex clauſula generaliut ibi per eos. Facit, quia uidemus quòdſiſub- ſit iuſta cauſa, ſuccurret᷑ eodem remedio cõ- tra ſententiã quę tranſijt in iudicatũ.l.diuus. ff de re iud. per Iaſ. poſt alios in l. admonẽci ff.de iureiur. Circa prædictã tamen limitatio nem aduerte, quia contrariũ uidetur pręſup ponere Abb. in c. conſtitutus. in ult. col,3de in integ.reſtit.dum dicit, quòd decretũ iuc cis interueniẽs in actu, facit præſumi eumſo lenniter geſtum. l. i. C. de præd. decur. lib.x. Sed iſta nõeſt pręſumptio iuris&de iure, un de ſecundũ eũ admittit᷑ reſtitutio in integrl & poterit probari læſio. Sed reſponde,quod dictũ Abb. procedit, ubi eſſet ſpecialis prr. ſumptio iuris&de iure quem no eſſe leſum: nam tũc nõ concederet᷑ reſtitutio: ſecus ubi lex ſimpliciter præſumit ueritatẽ. Septimo . 1 10 2 limitatur, ut ſpoſsit admitti probatioperb teſtationẽ, quæ actũ præceſſerit, elintarie, nerit in ipſo actu, ut eſt gl.in c. uidua,ſ. fs gul.per But.& Card. Alex. in d.c. is ufumi ubi præſumptio eſt, ꝙ Nouitia quæ 11 d habitũ profeſſarũ, uel ſeingeritin acti 3 eas pertinẽtibus, ſit profeſſa, niſi prote„ ræceſſerit b. Et iſtud procedit etiãinſi . 8. intẽdit vnde ſimaritus proteſtet᷑ uxori, ꝙ l teneri fictiõe: b cum umprobationis,ab 0 neuiper Card. Alexi IN TIRTIAM PR partem arg neſinptioni iurb diftnilo. rreſunpiio non aptatur nſiſun nelunptio ii anſit proprie heſumptio irisan Equando 4 Nrelectus lLucius de cond. neſumptionem cauare tntum noco itelligtur:& quom ch non praſumuntur&c. boſeßuonem ipſo ure continua uutum diſponartal oſſ umdem apprehenſionem, recuperande. deo M 7 eine 8 ſus ldad D ah bolitiperpe h einto limi d üte 3conrna tlem graint mẽ reſtitutoiniutgi taprobat exnotpetu- uniter in Linter fiuln dL ubiiniudicjs qunti ſumptio eſtiursäcen ellexeritactorè ſgiit t aliquã cauſam erqi erit, Gebebitlbilteam, integrũ, ex Gaulühger acit quiauitemscgi a ſuccurret eodem mne quę manſſtiniuin per lal. poſtaloildr . Circaprædciura e, quia conuarũuiim d in cconſtiumsinit dum dici, quot ian tpreln 812 601 teneri actione ex ſtipulatu tacita, tũc nõ pro- cedit diſpoſitio, de qua in l. unica. in prin. C. de rei ux. act. ut etiã tenet Bal. nouel.in tract, de dote, in vi. par. in ij. priuilegio. Et eſt ratio, quialex introducit illud remedium partibus ignorantibus, ut ibi dicitur, non autẽ inuitis. Et iſta limitatio effectualiter cõprehenditur in tertia, quam s retuli. In contrariũ tamen fa cit quod not. Bart.in l.. 6. item ſolent.in fi.ff. de off.præf. urb. ubi proteſtatio tutoris facta in inuẽtario, quòd ſi qua poſuerit nõ ponen- da, uelit ea haberi pro nõ appoſitis, eum non releuat à præſumptione, de qua in d.. fi. C. ar bit.tut. Sed reſponde quòd iſtud procedit in proteſtatione generali, quam lex reprobat, cùm uelit omnia minoris bona in inuẽtario ſpecialiter deſcribi:ſi ſubſit tamẽ iuſta aliqua cauſa erroris, illi ſuccurretur per reſtitutio- nem in integrũ, iuxta ſupradicta.& ita intel- ligo quod not. Bald. in d. l. fin. in i. quæſt. Et 20 dum gl.in d. c. uidua. ponit octauam limita- tionem, ut admittatur probatio in contrariũ per unũ teſtem& iuramentũ in ſupplemen- tum probationis, ab omnib. reprobat᷑,& be- ne, ut per Card. Alex. in d. c. is qui fidem. 1N TERTIAM PRAESVMPTIONVM partem argumenta. Præſumptionis iuris diffinitio. Præſumptio non aptatur niſi ſuper ueriſimili. Præſumptio iuris an ſit propriè probatio. Pneſumptio iuris an& quando dicatur liquidißima probatio. Intellectus l. Lucius. de cond.& demonſt. præſumptionem cadere tantum ſuper his quæ ſunt facti, quo⸗ modo intelligatur:& quomodo intelligatur illud, quòd fa cta non præſumuntur&c. Poſſeßionem ipſo iure continuari de defuncto in hæredem, ſi ſtatutum diſponat: talis poſſeßio non dicitur uera ante na- turalem apprehenſionem,& ex tali non datur interdicti recuperandæ. Lex non præſumit niſi conſtito de certo ſigno: ſignorum autem alia neceſſaria, alia ueriſimilia. NV Eniamus ad pręſumptionẽ iuris tantũ. Præſumptio iuris poteſt f meo iudicio ſic definiri:Eſt probabilis coniectura ex cer- to ſigno proueniens, quæ alio non adducto, pro ueritate habetur. Eſt uerũ quòd Bal.in l. ea quidem.in prin. C. de accuſ.& in rub. C. de probat. aliter definiuit, uel, ut ego arbitror, potius deſcripſit: unde tu tene meam defini- tionem. Primo dixi probabilem coniectu- ram:quia omnis præſumptio legis eſt funda ta ſuper ueriſimili.c.quia ueriſimile.j.eod.& fa. quod not. Bal.in I. fin. per illum tex. in ult. not.& in xx. oppoſ. C. de hær. inſtit. ubi præ ſumptiones legum non aptant᷑, niſi ſuper ue riſimilibus:& illa præſumptio eſt efficacior, quxæ eſt ueriſimilior..ij. C. de ſicar. ut ibi per Bal. Sed dicit idem Bald. in rub. S. de probat. quòd præſumptio, eſt ratiocinatio de re ueri ſimili. facit, quia quod non eſt ueriſimile, ha- bet quandam falſitatis imaginem. l. milites. 6 6o de probat. col.j quòd ubi ad reportanqam uictoriam requiruntur probationes liquidiſ- oportet. C. de quæſt. Bald. in l. i. C. de ſer. fu- git. unde experimentum ueri ſermonis eſt, ut concordet cum rebus ſenſatis.l. ſi ita quis. uerſ.quod nemo ſanus dixerit.ff.de euictio. Pars tertia de 10 30 4⁰ 50 præſumpt. 502 Etexceptionem non ueriſimilem iudex nõ debet admittere, ut dicit Ant. But. in c. ſuper hoc.de renunc. facitl.ſatis. C. de falſis.: bationis: quia præſumptio, non eſt propriè pProbatio.l. Lucius. ubi Dyn.& Bar. ff. de cõ- dict.& demonſt. Bald. in addit. Specul.in tit. de poſit.in uerſ.præſumptio. in i. col. Et facit ratio, quia præſumptio releuat ab onere pro bandi, ergo nõ eſt probatio, ut not. in rub. 5. de probat.& facit qd not. Bar. in I. iij. alias I. i. C. de fid. inſtru. lib. x. b Et iſtud tantò fortius b uideretur procedere, ubi requireret᷑ proba- tio euidens, per text. in I. ij. in fin. C. qui ac- cuſ.nõ poſ. Sed tu aduerte, quia licet uerum ſit quòd præſumptio iuris non dicatur pro- batio, imò ſit diuerſa, ut etiam dicit Alex. in I. i. C. de teſta. milit. lex tamen parificat iſtos caſus, uel quòd quisprobet, uel quòd habeat pręſumptionem iuris pro ſe:quia ttalis præ- 3 ſumptio dicitur liquidiſſima probatio.l. licet Imperator. ubi Alex.& laſ. ff. de leg. i. gl. in J. ſi tutor petitus. C. de peric. tut. cum infinitis concord.Imò præſumptio legis ſufficit, ubi c lex requirit probationem per inſtrumentũ. I. quęcunch. iuncta l. i. C. de apoch. pub. lib. x. quem ad hoc notauit Bald. in l. i. C. de fidei- cõmiſſ. in l. i.§. i. C. de rei uxo. Moder. in l.pa- ctum quod dotali.C. de pact. i Idem eſt ſi ſta- d tutum requireret lucidiſsimas probationes. J. i. ubi Fulg.& cæteri. C. de teſta. milit. Dum ergo lex æquiparet iſtos caſus, certè talis æ- quiparatio procedet etiam in materia pœna- li& Se- a cundo dixi, fconiectura, ad differentiã pro- 2 d ptionẽ iuris& de iure, fauore matri monij et cauſa pec cati euitandi intro ductam:eillã eſ ſe rationẽ illius gl. tradit Panor.ibi et Præpoſ. Idem Præ poſ& Antt. latißi me ind. c.ueniens. Claſ. Gloan. Ru. Alex. in d.§. mor- te. Ex qua gl.& di ctis Doc. potes col ligere unam ſubli⸗ mitationem, ſeure ſtrictionẽ huius li mitationis præce- ptoris mei, ut non procedat ubi per præſumptionẽ iu- ris& de iure tolli tur peccati: tunc enim proteſtatio præcedens uel ſub ſequens non ualet ad tollẽdam talem præſumptionẽ.& ita expreſſe reſtrĩ git Præpoſ.in d. c. ueniens. Vide ultra dedu cta hic, plura egre gia dicta ĩ hac ma teria per laſ.in l. ſi extraneus. col. ij. uij. de cond. ob cauſ. ubi multa congerit ad dotẽ huius materiæ: ad quem ſufficiat remißio. Et ultra eum multo latius Hippol. de Marſil in.j. in prin. num. 5. uerſ. quo autem ad tertiam ſpeciem confe ßeionis ff.de quæſt.& in d...§. ad quæ ſtonem. num. 17.& 18. lerſ. nota etia ul- terius. Et latißime in repet. rub. de probat. num. 108. uerſ.ltem& ultra prædicta dico quòd ad hoc quod confeßio inducat&c. Ex quibus locis poteris optime materiam ue- riſimilitudinis colligere. ¶Quando enim iuris præſumptio eſt pro aliquo, releuatur ipſe ab onere probandi,& transfertur in aduerſarium, ut per Bar. inli.in illa in fin. ff de uerb. oblig. ficitl. ab ea. ff de probat.& c. bona fides. depoſ. cum uulg. ut per Cepoll. conſil.3. multa poſſent.& per Hippol. de Marſil ſing. Asi. decreui. ſta ut quando præſumptio eſt pro aliquo, ad- uerſa pars quæ uult probare contrarium, grauatur duriore probatione, ſic quòd effica- ciores probationes requiruntur, per text. ubi ponderat Alber. Raph. Fulg.& laſ.in 6. not. in l.ſi extraneus ff. de cond. ob cauſ. tex. ubi expreſſe not. Panor. in c. quia ueriſimi- le. de præſumpt. extra. facit text. cum gl. in! fin. ibi Bal. f. de eo quod met. cauſ. cum alijs pluribus concord. traditis per Marſilium in d. ſing. 45. decreui. Adeò quod tunc non eſt locus delationi iuramenti in ſupplementum probationis, ſiſemiplenè probaſſet per unum teſtem, uel alio modo. gl eſt not. in d.l. fin. quod met. cauſ&ibi expreſſe not. Bald.& Hippol.in d. ſing. 4s.& Iaſin lect. l. admonendi. col. antepen. num. 106. de iureiu.& multa egregia dicta ad hoc cumulat idem laſ.in repet. d. l. aqmonendi. col. ↄ5. uerſ. ex hoc correlarie inferuntur&c. I vide Hippol. de Marſil.in rub. de probat. nu. 183. uerſ reſtat uidere de alia ſpecie pro bationis. qui allegat plures gl. concor. eæ in.j.. ſi quis dicatur num. i6. ff de quæſt. qui dicit, quòd iuris præſumptio affert ſecũ probationẽ Et eundem in prat. crimin, ꝗ prin cipium. num. 14. fol.3. ſecundũ mag. impreßionẽ. Adde Alex. in!. manifeſte. colij. Qiki Iaſ.latius, col. ij. not. ijper illum tex. ff.de ureiur. Paul. conſil.6. uiſo cõpromiſſo. col. pen. lib.j. in nouiß. Et Steph. Bertran. in conſil. 39. col. j. in 2. uol. nouißimorũ, ubi alle⸗ gat Soci.& alios. Adde quod dicit Bal. in d.I ſi tutor. qué refert& ſequitur Feli. in rub. ſimæ, ſufficit probare per præſumptiones a iure inductas. Qibi uide concord. per Fcli. d TEt illud dictum Bald. ſequitur Alex. conſil. 126. repetitis&c. col fin. in õ. lib& And. Barba.· in repet.l cum acutißimi. col.ↄ. C. de fideicõmiſ. Hippol. in rub. de probat. num. ECecc 2 57. fol. 6 ſecundum impreßionem nouiß. in magna margine. a ¶ Et hoc ſtatutum ſeu potius cõſuetu do uiget in toto re gno Franciæ, quia mortuus ſaiſijt ui⸗ uũ:id eſt, mortuus uidetur dare poſ- ſeßionẽ hæredi ui uo, ut expreſſe di- cit Cyn. in l. ea le⸗ ge. C. de cond. ob cau.& Io. Fab. 9. ſui. de hær. qual. In ſti. melius in§. j. In ſtt. de interdic.& Barb.ĩ repet. rub. de cauſ.poſſeß. propriet. colũ. 22. Alex. in l. cũ hære des. col. j. de acq. poſ. in conſ.sꝛ perſpectis his. col. ij. et conſ. ſeq. uiſa facti narratiõe. u- bi per 4. aut 5.col. in a. uol. conſil. 37. in cauſa mota per Ang.&c. col. ij. in 1. uol.& me- lius qudm alibi per Barth. de Chaſſa- neu in cõment. cõ ſuet. Burg: in tit. de ſucceßio.§. le mort ſaiſiſt le uif. quaſi per totũ. Ex quibus omnibus lo cis præallegatis ui dere poteris, an ꝓ tali ficka poſſeßio ne detur interdi- ctum adipiſcẽdæ, & recuperandæ. Vnum tamen nolo te omittere in pra⸗ ctica, qꝗd dicit not. lo. Fab. in d. ũj. de interd. etiã atte ſtatur Chaſſa. ubi ſupra, uerſ.& de hac conſuetudine memoratur&c. quod eſt de cõſue tudine& ſtylo Cu riæ in regno Fran ciæ, quòd ex tali poſſeßione hære⸗ des ſolent intẽtare remedii retinẽdæ poſſeßionis, dicen tes ſe ſaiſitos,& turbari ĩ poſſeßio ne:ſic cõcludit in caſu nouitatis, quamuis realiter non fuerint adepti poſſeßionem:& hoc facere poſ- ſunt ſecundũ eos, & ita quotidie 603 li& correctoria, ut per Bart.& Xlex. in l.i. ff. de legat. i. Etiſtud mihi magis placet, quia a- ctus præſumptus àiure, eo ipſo probatus di- citur, quòd non probatur contrariume gl. in 1.ij. C. de erro. calc. in l. ſi creditor. C. de pig. actio.in l.in teſtamento. C. de teſta. mil. cum ſimil.per And, Sicul. in rub, 5. de probat, col. xi. Nec obſtat d. l. Lucius. per quam dicit 4 Alex. quòdfubi probatio conditionaliter re- quiritur, non eſt ſatis præſumptio: quia tale i0 conſul. prout etiam faciũt Moder. in d. qui pro empto. Vnde tu dic, producit᷑ ex continuationep dictum debet intelligi ſecundũ legem quam allegat, uidelicet ut procedatubi fumus in ca ſu, in quo conſtet ſubeſſe præſumptionẽ,& nihilominus requiratur probatio: nam tunc ne iſta requiſitio ſit penitus inutilis, adhuc re quiritur probatio, iuxta notata inl. ſi quan- do. de lega. i. Nam intelligo text. in d. l. Lu- cius. quando filius erat in quaſi poſſeſsione filiationis, propter quã habebat præſumptio rebatur alia probatio, ut per gl.& Doct. inl. Titia. ff. ſol. matr. per Iaſ. in l. neq; profeſsio. C. de teſtam.& Alexander in conſil. li. in i. uolu. Vnde cùm teſtator inſtituerit eum, ſi probaret ſe filium, ſatis oſtendit ſe non fuiſſe contentum de illa pręſumptione. Et quòd il le text. loquatur quando filius erat in quaſi poſſeſsione filiationis, probatur extex. in fi. qui præſupponit abſq; aliqua probationete- fuiſſet in quaſi poſſeſſione, requirebatur pro batio, ex quo erat fundamentũ intentionis ſuę.l. uerius. ff. de proba. Item cõfirmat, quia dato quòd nõ eſſet in quaſi poſſeſsione, non uidetur quòd teſtamentã eſſet nullũ. Nam præteritus nõ potuiſſet habere hæreditatẽ, ni ſi probaſſet:ergo ut teſtamentũ ſuſtineat᷑ illa conditio debet haberi pro non adiecta, tanq́; tacitè ineſſet.l.in conditionib.‚.i. ff.de cond. in dubio fuit capienda.l.ij.ff.de teſta.mil. Et iſto caſu filius nunquam reperiſſet ſe præte- ritũ,& ſic teſtamentũ ualuiſſet, quicquid di- cat Paul.de Caſt.in d.I. Lucius. Aliam ſolut. ad illum tex. etiam ponit ibi Iacob. de Are.& Imol.& referunt Moder. in d. rub.& in I.i. C. de teſta.mil. Dic ut per eos. Non obſtat d. 1.ij. C. qui accuſ.quia in illo caſu ceſſabat prę ſumptio:unde ea ceſſante, bene requirit᷑ eui- dens probatio: ſed nõ ſequit᷑, quòd præſum- ptio ipſa nõ faciat euidentem probationem. Præterea ex eo quòd dixi, cõiectura, ma- 5 nifeſtè apparet quòd ſpræſumptio procedit ſolũ in his quæ ſunt facti, quia in talib. habet locũ cõiectura:nõ autẽ in his quæ ſunt iuris, quia de eis ſemper lex eſt certa. d. l. cm qui- dam. õ. ſuũ.ff. de acq. hær. Et in certis non eſt opus cõiecturis.l. cõtinuus. in prin. ff. deuer bo. obli. Sed cõtra hoc obſt. qᷓd quotidie uul- ns dicimus, tale quid eſt facti,& facta nõ prę umunt. l. in bello.§. factæ. ff. de capt. per Jai. in. ſerui electione. col.ij.& in l. legato gene- raliter. ff. de leg. i.&in auth. ſacramenta pub. C. ſi aduerſ.uend.& alibi in uarijs locis. Sed D. And. Alciati tu aduerte, quia ille tex. n6 loq ptione, ſed in fictione. Nec ſi bat quòd lex nõ fingat in his ſed probat quòd in cauſa faci bet locũ.Etidem apertius dici ff. ex quib. cau. maio, circa qu ibi laborat,& declarat ꝙ hoc bilitatem extremorũ. Sed iſtud eſta nouã rationẽ, nõ autẽ ſuſtinere rationèl uit inp 604 ræſum mpliciter pro- quæ ſunt faci fictio nonha⸗ itur in ldenig. rationẽ Bart. ſit Propter inha ſſignare Ure- .ſiis quoòduſuca i0 oſſetionisſij de uſucap.& ſine ea eſſe nõ poteſt.l. ſine pol ſeſsione. eo. tit.& ſic producitur ex cauſa cõ ſiſtente in facto, in qua lex nii fingit. Etra- eret uſucapio ceſsiſſe, neceſſariũ eer qatmgenand per cauſa ipſius,& ſic ſuper poſſeſsione:qu poſſeſsio cùm acquirat᷑& amittat᷑ per acius nem legis pro ſe, quòd eſſet filius: nec requi- 20 naturales, l. i. de acq. poſſ. nõ potuitper fictio nem legis alterari. l. ij.6. ex contrario ff eod, tit.& facit§. ſimul. Inſtit, de legit. agna. tutel Nam cuùm poſſeſsio ſit de ſubſtantia uſuca- pionis, lex non poteſt ea quæ de ſubſtantia ſunt, tollere, ut not. in I. ij. ff. deuſufr. ear,rer. quæ uſu conſ. Et ideo etiã ſi quis reuertatur poſtliminio, nõ tamẽ recuperat poſſeſtionẽ, niſi noua apprehenſione eam reacquirat. l cùm hęredes. 5. i. de acq. poſſ. Sequiturergo, ſtamentum eſſe nullius momenti: certè niſi 30 ut q́uis lex fingat ſuper facto, nunq́; tamen fingit ſuper cauſa facti, repugnante modos lege naturali tradito. Et facit quod not. Bal. ſuprà in rub.de cauſa poſſeſſ.& propr. col ſi. Tubi ſi ſtatutũ uelit ipſo iure cõtinuaripoſſeſ/ ſionem de defuncto in hęredem, talis polleſ- ſio ante apprehenſionẽ naturalem nondicit uera poſſeſsio, quia eam nõ poteſt lextranſ- ferre ſine actu naturali& organis corporis: & propterea ex tali poſſeſsione non compe/ & demonſt.l.iij.ff.de leg. i. quæ interpretatio 40 teret poſſeſſoriũ recuperandæ, ut eſt cõmu- nis opinio, de qua per Alex. in l in ſuisinv. tio eſt. quia ſi lex fin col.ff. de lib.& poſthu. licet Decius inaduer⸗ tenter cõtrariũ dixerit, cõſil. Ixxxiiij. de quo etiam per Iaſ.inl.ſi ſorori. C. de iur. delib. Et a ex his apparet, quòd d.§. factæ. nihil obſta. Puto tamen quòd regula Doc. ſit in ſeuera ſanè eam intelligendo:quia uerum eſt, quo regulariter facta non præſumu bent probari.l. uerius. ff. de pro ittnc vo præſertim procedit in factis accidentalibus: quia accidentia extrinſeca nõ pręſumunt, ui ntur, imò de/ bat, Et iſtud ⸗ eſt gl.not.in c. ſi fortè.in uerb.ſciente.j.dee/ lect᷑ in vi. gl. in I. ſi uerò.§. qui pr te. ff. qui ſatiſd. cog.& per Raph. §.i. ffxde excep.& fa. §. Chryſogonus. ff. deuer regula fallit in infinitis caſ text.in l.ſi ita ſtip præſumunt᷑ præexiſtente cauſa, de q dicemus. so gno proueniens. Dixi certo:qui de ſigno, lex nõ pręſumit: nõ conſtet, debet probari.c. ſicut.iqin mon. ubi lex præſumit aliq exſignis, ſed requiritur prius q o rei qualita/ Comiin 1ij. ulatus. b. oblig. Iſtatamen ſibus, in quib facta uibus ſ radeſi uem ſimoniacum udde ſignis conſtet △.aᷣ TPertio ſubſequitur,fex certo l 7 2 niſt cõſtito unde ſide eoaliter de vodiſtamateria nol lunt capi regulæ, euuumfactorũiudic imadicemus, quę ut uurongeremus ſub REGVL4 PRAESVM S homin ſal ubiappellanttalẽ ſumptionẽ naturæ.& pet.ſciendũ. in ante PRIMA PR 1 kürts re ununtur angefl katrzpreſumuntur plugterre z klſnetu quin fuclo renunc lün penilifmeurp⸗ 1 Llimul nſtt ſ 8 poſſeſsio ſi dẽ ce non Doreſteaaailt e urnotinlijftcein ni. Etided erüllgin 0, nõ tamẽ nenper pprehenſione ean l 1 deaco pol'öni fingat ſuperfaäowi ercauſa faci regrmt ali tradito.ftfaciqutt id de cauſapoledläyr utã uelitipſoinreciuim defunctoinhereceni oprehenſionénatunier elsio, quiaeamnõputit actu naturalid& ofoxig rea extalipoſſebionenn eſſoriũ recupenndaui de quaper Akexiit Sar regula prima præſumptionum. r conſtet:ſicut præſumitur pater diligere filiũ, ſed opus eſt quòd conſtet eum patrem eſſe: & ſic in ſimilib. quia ſemper ex præſuppoſi- to certo, ſequit᷑ deinde præſumptio. Appel- lamus autem iſta præſuppoſita, ſigna: quia ſi cut argumẽta habẽt ſedes ſeu locos ſuos, un de oriuntur, ut dicunt Ariſtot.& Cic. in To- picis, ita etiã præſumptiones oriuntur ex cer tis ſedibus, quas ſedes Hermogenes in rheto ricisſigna appellat. Eorũ alia ſuntneceſſaria: ut, eam quę peperit, cõcubuiſſe. Sed hęc nec ad actum pertinet, nec ad præſentẽ materiã. Alia ſunt ueriſimilia tantũ:ut, non eſſe pudi- cam, quæ cum alienis uiris clàm uagaft. c. ter- tio loco.j.eod.& de his uidebimus. Sunt autẽ innumera, ut dicit Quintil. Et meritò Bar. in I. fin. in fin. prin. ff. de his quæ met. cauſ. dicit quod iſta materia nõ poteſt tractari, quia nõ poſſunt capi regulæ, ſed magis ſecundũ acci dentiam factorũ iudicatur. Nos tamen q́;plu rima dicemus, quę ut melioriordine habean tur, congeremus ſub certis regulis. REGVLA PRIMA PRAESVMDTIONVM. RIMA regula ſit, quòd qua litas quæ naturaliter ineſt 15 8 homini, ſemper adeſſe præ- ſumitur. —z — regulam probat gloſ.in c.ſi fortè. de elect. in vi. gl.& Doct. in c. is qui fidẽ. de ſpon — — 3 ſal. ubi appellant talẽ præſumptionẽ eſſe præ ſumptionẽ naturæ.& idem firmat Ang, in re pet.I.ſciendũ. in antepen. col. ff. de uerb, obl. PRIMA PKRAESVMDTIO. Patres præſumuntur amare filios ſuos. Patres præſumuntur plus terreri in filijs quam in ſeipſis. Filij metus qui in ſtudio renunciauit beneficio, propter metum qui in patria inferretur patri, eſt iuſtus metus. X hoc primo infertur, quòd ſpatres præ ſumuntur amare filios ſuos,& econtra. l. iſti quidem. ſf. quod met. cauſa. I.ſi pupillo- rum.§. ſi pater. ff.de reb, eorum. l. nec ei. ff. de adopt.. fi.nſtit. de noxal.& quod not. Rom. in l. i,de in ius uoc. cum ſimil. per Felin. in c. afferte. j. eod Imò præſumuntur patres plus terreri in filijs, quàm in ſeipſis, ut ibi dicit. Et propterea Labeo lIuriſconſultus cùm apertè damnaret Auguſtum Imp. interrogatus ab eo, unde tantũ audacię aſſumeret:reſpondit, quòd naturæ beneficio eſſet ſenex,& filios non haberet. Facit quod not. Abb. poſt alios in c. ſuper eo. de renunc. ubi dicit, ſꝙ iuſtus eſt metus filij, qui in ſtudio renunciat benefi cio ꝓpter metũ qui in patria inferret᷑ patri. SECVNDA DRAESVMPTIO. Pater præſumitur capere ſalubrius conſilium in fiuorem fili Filius ſimpliciter exhæredatus, non cenſetur mala mente exbæ redatus, quo ad ea quæ ad eum pertinent iure filiationis. kilio inſtituto, ſi pater prohibeat ne alienet antequam habue⸗ rit XX X. annos, talis prohibitio ualet etiam reſbectu legitimæ. 1 0 Ibi. Exhæredatio poteſt fieri ad tempus etiam reſpectu legiti- mæ: præſumitur. enim facta à patre filio conſulente. AMatrimonium filiæ, quando nõ eſt imparitas inter ipſam & uirum ſuum, probatur per patrem,& etiam alios conſanguineos. Limitationem uide ibdidl. s Audulterium ſtue ſtuprum cõmiſſum cum muliere, reſpicit iniuriam totius conſanguinitatis. 6 Statutum annullans cõtractum mulieris ſine conſenſu pro pinquori, an procedat muliere contrahente ci patre. 7 Pater non poteſt contrahere cum filia in propriam utilita⸗ tem, ſtatuto diſponente, quòd filia non poßit ſine con⸗ ſenſu patris obligari. 8 Eilia dotata à fratribus, ſi minus habuerit quam ſit legiti⸗ ma, poterit agere ad ſupplementũ, ſtante ſtatuto quod ſtantibus maſculis filia dotata nõ ſuccedat. Secus ſi à pa tre dotetur, quia tunc non niſi fuerit enormiter læſa, a- gere poterit. quod intellige& declara ut ibidem. Ecũdo infertur, tquòd pater ſemper præ ſumitur capere ſalubrius conſilium in fa uorem filiorũ.l. nec in ea. ff, de adult. Et iſtud 20 procedit, ettam ſi pater faceret actum quipri ma fronte non uideretur utilis filio, ut proba tur ex not. per Bar.in l. ij. in v. col. ff. de uulg. & pup.ubi dicit, quòd lex permiſit patri ſub- ſtituere pupillariter, etiam filio exhæredato mala mente. l. cùm quidam. C. de legat. quia tantùm confidit de patre, quòd credit, quòd non ſit facturus aliquid, niſi pro bono filij. Ad idem facit quod not. Bart. in l. ut iuriſiu- randi..ſi liberi. in ult. col. de oper. libert. ubi ſetur exhæredatus mala mẽte, quo ad ea quæ ad ipſum pertinentiure filiationis. l. ſi patro- nus. 5. ſi quis non mala. cum§. ſeq. ff. de bon. a C Et dicit not. In- 30 Iſi pater exhęredet filium ſimpliciter, nõ cen 2 liber.licet quo ad hæreditatẽ ſit ſecus, ex quo talis actus eũ expreſſe excludit à bonis: quæ excluſio ſimpliciter facta, nõ habet aliquem colorem pro bono filij. Et ita poteſt ſaluari Bart. ab impugnatione Alex. in d. I. ij. in xij. col. ff.de uulg.b Ad idem facit, fquia ſi teſta- b 40 tor inſtituto filio prohibeat ne alienet, anteq́; 3 habuerit X ✕△ X✕. annos, talis prohibitio tene bit etiam reſpectu legitimæ: quia non cenſet̃ appoſita in grauamen, ſed potius in ſui fauo rem, dum pater conſulit ætati lubricæ adole- ſcentis.Ita dicit in cõtingentia facti ſe dixiſ- ſe Raph. Com. inl. filius famil. 5. diui. ff. de le- gat. i.& ibi Ambroſius Opizonus in xxvi. col.latè cõprobatiſtam opin. quam etiam ſe- quitur ibi Ioan. Crotus.& idem conſuluit 50 Paul.de Caſt. conſil. Ixxvij. uiſis& conſidera tis omnibus. in i. uol. in nouiſſimis. Et proba tur hæc opinio ex not. per Bar. in l. cùm ex fi lio. in prin. ff. de uulg.& pupill. cum concor. ubi exhæredatio facta ad certum tempus, te- net etiã reſpectu legitimæ: quia præſumit fa- cta à patre filio ſuo conſulente: de quo etiam per Iaſ.in l. multi. ff. de lib.&poſthu. quod eſt ſummè notandũ,& uidi pluries in facto du- Ditari, quia Aret. conſil. xvi. præſupponit cõ 6o trarium:ſed prima opinio eſt uerior, quã etiã tenet Picus in repet.l.in quarta.col. xliiij. ff. ad l.falcid.Et pro ſupradicta præſumptione etiã fa.qᷓd not. Bal.in c.ſuper eo.ij. 5. de teſti. C noc. in c. cũ loc. de ſponſ.quem re- fert Hipp. de Mar ſil. in repet. l.uni- cæ. de rap. uir. col. iij.nu. 7. E inl.j. §. inauditu. col. j. ff ad le. Cornel. de ſica. quòd ſi patri fit uiolẽtia corpo⸗ ralis,& filius ali- quid facit ut libe- ret patrẽ, ille aclus dicitur per metũ factus, ac ſi ipſi fi⸗ lio fuiſſet illata uio lentia. ¶ Et ibi uide præ- ceptorẽ meũ Fran ciſ. d Ripa, col. 11. uerſ. ſexto dubita⸗ tur. num.36. ubi a⸗ lio modo concor dat opiniones. Dic ut per eum. ¶ Hæc ratio huius preſumptionis pa rum apud me ſtrin git: nã ex ea ſeque retur unum quod eſt cõtra cõmunẽ Doct. ſententiã in d.§. diui. uidelicet quòd ualeret pro- hibitio ppetua alie nationis, etiã reſpe ctu legitimæ. qua enim ratione credi tur patrẽ uoluiſſe filio conſulere ad tempus, quẽ ad tẽ- pus parum indu- ſtriũ fore ſuſpica batur: eadem præ ſumeretur uoluiſ- ſe cõſulere perpe- tuò, ſi perpetuo parũ induſtriũ fi turum credebat:et ſic teneret prohi⸗ bitio perpetua, cu ius cõtrariũ(ut di xi) eſt ueritas, ut per laſ. poſt alios, & poſt laſ.omnes Moderni in d.. di ui. Cũ igitur ratio iſtuus præſumptio nis nõ urgeat, ſe- queretur conclu- dendum ex gene- ralitate l. quoniam in priorib.C. de in offic. teſta. non ua lere prohibitionẽ etiam temporalem ubi lex uult, quòd tteſtimonium parentis ad 4 quo ad legitimam, ECec 3 cům omne graua⸗ men etiam tempo⸗ rale ſubducatur de legitima. per d. l. quoniam. ldeo ui- deretur poſſe at- tentari contra ſen tentiã Pauli, Com. & Ambroſij ac a⸗ liorum,& in eße- ctu cõtra eos uide tur ſentire Ferdi- nand. deLoaxes in d.§. diui. col. viij. E ix. ex innume- risfundamẽtisquæ adducit, retèta ta- men ſententia præ dictorũ, quà etiã tenet laſ. in d. g. di ui. in repet. col. ter tiæ, num. 17.& in lect. col.ult. num. 116.& Thomas Ferra. cautela 35. & uidetur magis cõmunis. Nota ta- men cautelas, per quas potes euade- re talem tempora⸗ lem prohibitionẽ quo ad legitimam: quarum unam tra dit laſ. ubi ſupra, & Barthol. Cepol. caut. 59. Ang. inl. quoties. C. de fideicõmiſ. Aliam tradit Aret. conſil. 22. diligenter& mat ure. a ¶ ¶ Vide nota⸗ biliter Alex. conſ. D. And. Alciati mittatur probando matrimoniũ filiæ, quan- do nõ eſt imparitas inter utrunqʒ: nam dicit Bal.eſſe rationẽ, quia nõ eſt ueriſimile ꝙ ma ter atteſtaret᷑ niſi pro ueritate:ex quo alias ſe queretur, quòd traderet filiam in cõcubina- tum,& ſic male cõſuleret filiæ ſuæ, quod eſt contra præſumptionẽ iuris. d. l. nec in ea. Et idem eſt de mente Anch. Et quod dicitur de dinis. 5. de conſuet.& Alex, conſil.xxix col. parentibus, procedit etiam in cæteris cõſan- pen. in iij. ergo pater nõ poteſt illi cõſentire guineis, ut ibi per Doct. de quo etiam per 80 o in utilitatẽ propria.l. i ubi Bart, ff. deaut wt. ci. conſil. xvij. ini. per And. Sicul. conſil. iiij. cum concord, per Alex. conſil. cvi ini.&8 a ini. Et ex hac ratiõe inſerebam in practica, ci.in conſil. xxiij. in iii. uol. Vnde iſta deciſo quòd quidam teſtes conſanguinei atteſtan- eſſet reſtringenda, ubi contractus non peri⸗ tes de matrimonio, quòd quædam ex certo neret adutilitatẽ patris: cogita tamen. Ex ea- marito pepererat filium, quòd non erat ſtan dem ratione dicit Paul. de Caſt. in conſil, cc- dum dicto eorum:& tunc nõ procedebat di- Ixxv. uel celxxviij. ſuper primo quęſito dicẽ᷑/ ſpoſitio d. c. ſuper eo. Mouebar per dictam dum.ini. uol. in vij. dubio, fquo d ſtante ſtatu rationem: nam cùm in prædicto caſu uirgo to, quòd maſculi excludãt fœminas dotatas, fuiſſet per eũ deflorata, erat ueriſimile quòd ſia fratribus fuerint dotatæ,& minus habue conſanguinei nõ curarent de concubinatu, 20 rint quàm ſit legitima, licet poſsint agere ad ſed facerent quicquid poſſent, ut ille eam ha- ſupplementũ, tamẽ ſi fuerint dotatæ dpatre, beret in uxorẽ:& ſic ceſſaret ratio legis præ- nõpoterũt agere, quia cenſebunturcõpeten ſertim quia tunc erat manifeſta ſuſpicio, ex ter dotatæ, ex quo lex præſumit pro patre, d. 5 quottalis iniuria reſpicit totam cõſanguini- lI. nec in ea. Et quod patri uiſum fuit compe- tatem, ut per Bart. in l.lex Cornelia. ff.de in- tens, nõ debet alteri uideri incõpetens.l.ſiſu iur. per Alex. conſil. xxiiij. in vi. col. in ij. De- rioſo puberi. in fi. ff. de cur, furioſ. nec redar- cium conſil.cxxxiij.in ij.col. Et iſtud erat ſa- gui poteſt ab aliquo, cùm nullus amor uin- tis de mente tex.in d. c.ſuper eo. ubi mater et cat paternũ. l. fin. in prin. C. de curat, furi,& conſanguinei reijciunt᷑, quando ſunt ſuſpe- hoc niſi appareret de enormi lęſione,&illud cti propter diſparitatẽ ſanguinis:certèẽ multò 30 dictum refert& ſequitur Alex. cõſil. xxxiij. magis debent eſſe ſuſpecti in iſto caſu, quan in iiij. Curt. cõſil. xxvij. col. xiij.& õſil. hxxx. do uirgo eſt deflorata.& ita obtinui, d nota. col. fin. Decius conſil. xxvi.& conſil. cxx, b Ex ſupradicta ratione etiam decidit quæ⸗ Sed tu conſidera, quia in contrariũ uidetur 6 ſtio,ſan ſtatutũ annullans cõtractũ mulieris eſſe concluſio Doct. de qua per Socin. poſt ſine cõſenſu propinquorũ, habeat locũ etiãà alios in l. Gallus.§.& quid ſi tantũ. de liber,& ſi mulier cõtrahat cum patre. In quo puncto poſthu. ubiſtante tali ſtatuto, dicunt quodſi per ſupradictã rationẽ, Bald. in l.pactũ quod pater reliquerit filiæ pro dote minus 8 dotali.in xx. q. C. de collat. decidit quòd nõ: ma, quòd poterit agere ad ſupplementũ, ded cuius deciſio cõmuniter tenet. Etlicet aliqui iſta eſt alta quæſtio, in qua Alex. ibi tenetcõ 637 608 tamen facit, quiafetiã ſi ſtatutã mulier non polsit obligari ſin tris, ſi pater cum ea in ſuam contraheret utili tatem, contractus nõ teneret, quiaille co 1 1 ſus uidet᷑ adhiberi ad integrandam perſe n ipſius mulieris, ut per Bald. in l.i, col eu qui admit. But.& Gemin. in c. cùm conluern diceret, quod econſenlupa- 5a. uiſo themate impugnẽt, tamẽ poteſt reſponderi ut ibi per 40 trariume. Tamen poteſt prædicta concluſio c ſupriſcripto C&c. Deci. Putarẽ dictũ Baldi eſſe in ſe uerũ, quia ſaluari, quãdo pater iam tradidiſſet filiamnu col.j.in v. lib. illa forma fuit introducta à ſtatuto timore ptui:ſecus ſiſimpliciter in teſtamẽto reliquil b TIta dicka fraudis, cui ſubiacẽt mulieres: quæ ratio ceſ- ſet dictam dotẽ, cùm nuberet. Nam inprimo Pauliſuprà rela ſat in patre. Sed ſi probaret᷑ fraus uel metus caſu poteſt capi præſumptio pro patre, qat- refert& ſequitur reuerẽtialis, uel ſimilia, tãc retractaret᷑, iuxta tenta qualitate mariti,& temporis,& faculta Lauren. dePalatijs I. i.§. quæ onerandæ. ff. quarũ rer. actio nõ de tum ſuarũ, talem dotẽ filiæ tradiderit: quæra in tract. de ſtauut. tur. Et ita etiã poteſt ſaluari alia deciſio Baldi tio ceſſat, quando relinquit᷑ iſta dos inteſta- Aeie col, 0. inl.i.ff. de reb. eor. ubiallegando Azo. dicit, mento, ex quo anteq́; nubat poſſent prædi- Venute m quòd pater qui habet legitimã adminiſtratio cta immutari. Et ita teneas:licet Bald.nouch ni Aſten in fn. nem in aduentitijs filij.poteſt immobilia alie so in tract. dotis, in v. parte, in avi priullenne c F Altißima nare, etiã citra decretũ iudicis, de quo perlaſ. rit contrariũ,& etiam Decius conſil. chex V profect et ita in J. pręſes. C. de tranſact, Contra ſupradicta proponitur. ſibijpſi contrarius uariaueri quæſto, quam ui⸗ T ERTIA PRAESVMPTIO. de ſatis copioſe tmaclatam ber Carol. Rui in d. õ.& quid ſitantum, col. 61. uerſ. ſed iuxta„ pateruerberans filiu, præſumitur cauſa correctionuuer præmiſſa occurrit alia ſimilis quæſtio&c. ubi diſtnguit quatuor caſus. Et reſolutionem berare, modoò atrocitas pœnæ aliud non ſuaded: nec huius altiß imæ g dubitabilis quæſtonis, in quauariæ reperiuntur Doct. ſententiæ, uide cet fllo ſe defendere. melius quam alibi de mundo, per Alber. Brunum Aſten. in tract. de ſtatuto ſœm.& cog.„ pater includens filium in certo loco, non incidit in panan lineam Ec. in nono artic: prin. col.xli ubiper ia. col. ultra hanc quæſt. examinat,& priuati carceris. pro affirmatiua& negatiua allegat infinitas Doct. autoritates, tam in lecturis qudm in cõ Aaritus an poſit baculo uxorem percutere. ſilijs:ac tandem fœdere diſtnctionis tradit notabilem doctrinam, ex quareſolutus eris in beratſi 1 hac notabili& difficili quæſt. an ſtante prædict ſtatuto filia dotata cenſcatur excluſaà 5 Ertio infertur, fquòd ſi pateruer legitima, ſupplemento legitimæ, aut ſupplemento congruæ dotis. Vide omnino& eun- dem in eleganti quodam conſilio poſito in fin. d ſui tractatus. d Adeò quòd non licet filio ſe defendere, nec patrem eum uerberantem repercute⸗ re, ut per Bar. in. ut uim. ff de iuſt. iur. quia ubi permiſſa eſt offenſio, ibi non eſt licita io lium, pręſumitur feciſſe cauſa corte 10 nis, dummodo atrocitaspœnæ zivino r deat. l i. C. de emend. propin. ſa. text.in dem d & ſi.g.fi.cum l.ſeq.ff,ad leg aquil. Aalicn F' 609 I. ſifilius t teexinlſi Me⸗ inuraoettnee⸗ lbehiimponn lrce qpoibipe Bun facto,ma jkt tlipaterre nuleum claudith⸗ CI41KRTA PR 1nurftrenfllum nocentem ſltaftci eum ſummo nne parem. lusgrsſentatus iudicia patre teeapitandus,non debet pa 1/Narco infertur, lium ſuum nocen mieurobtuliſſeuteum: co milites..penul. f tex dicunt Sali.& Paul inſddias. C. quiaccuſ.ne milt delictum per q dus,ſipræſentet iudici cendusaliapœna, qua dutaexiio:& ſequitur tela tuaptima: quod eſſ eiam ektin filioofferer gelum inl. ſiadulteriñ intad Lluldeadul nôprocedere, duando eter uerſſimiltimore cſtutdieimus qudd puniat tamen no aliquo, cim mllua Tfin inprin, cmn areret de enomiléini ſequinu Alexcilt cõſil«wni colxijdil ius conſilxyi&cont lidera, quia in cmnait lio Doct. dequa perèt allus.5. Iquidſinnüti ſtante taliſtatuto dimn uerit filiæ prodotemin oteritageleadſippler guæſtio in qradlerit amen poteſtpredtder do pateriam radttitt aiſimpliciterin rkunůt lotẽ, cum nubetet èdari capipræſumptiopme nate mariti,& tempolbd alem dot ſliætritr uando relinqutt ſiti duo anteiß nubdt un 1ri. Et mtenezj l w vs iav perte imnin 1 609 facit tex.in l.ſi filius tuus. C. de patria poteſt. ubipater poteſt facere carcerari filium,& iu dex debebit imponere pœnã quã pater iuſſe rit: de quoibi per Doct. Adidem quod not. Bar. inl. ex facto, magna. in fin. ff. de hæred. inſtit. ubiſſi pater reſegat filium in certo lo- co, uel eum claudit per aliquod tẽpus in cer- to conclaui, non incidit in pœnã carceris pri uati, ut etiam dicit Butr. in c. cùm contingat. a ubi moder. 5. de for. comp.* Sed uidi in facto 3 dubitari, fquid de marito, qui uxorẽ baculo b 1 2 1 2 1 2 percuſſerit: Videtur quòd non licuerit, quia iſta correctio nõ cõuenitingenuis, ut eſttex. in l.cõſenſu..i. C. de repud.& per gl.in c. ſi- cut alterius.vij.q.i.de qua etiã per But.& Fe- li. in d.c. cùm cõtingat. Puto per ſupradicta, quòd non poſſit criminaliter puniri: quia ex tanta cõiunctione, præſumitur illa percuſſio facta animo corrigendi, non autẽ doloſe, niſi atrocitas uulneris aliud induceret.§. atrox. Inſtit.de iniur.& ita tenet Guido Papæ in tra ctatu de præſumpt.in penul. charb. QVARTA PRAESVMPTIO. Pater offerens filium nocentem iudici, non præſumitur obtu- liſſe ut afficiat eum ſummo ſupplicio. ldem in filio offe rente patrem. Filius preſentatus iudici d patre propter delicti, ex quo ueniat decapitandus, non debet pœna mortis, ſed alia puniri. Varto infertur, tquòd pater offerens fi lium ſuum nocentem iudici, nõ præſu micurobtuliſſe ut eum afficiat ſummo ſuppli cio.l.milites.. penul. ff.dere milit. ꝑer quem tex. dicunt Sali.& Paul. de Caſt. in l.propter inſidias. C. qui accuſ.non poſſ. fquod ſi quis cõmiſit delictum, per quod ueniat decapitan dus, ſi præſentet᷑ iudicià patre, quod erit affi ciendus alia pœna, quam mortis,& leuiori, puta exilio:& ſequitur Bar. Veroneñ. in cau tela ſua prima: quod eſt notandum. Et idem etiam eſt in filio offerente patrem, ut per An gelum in l. ſi adulteriũ cum inceſt. S. liberto. in fi.ff. ad l. lul. de adul. Videret᷑ tamen iſtud nõ procedere, quando pater eum præſentaſ- ſet ex ueriſimili timore quòd caperet᷑ à iudi- ce:ſicut dicimus, quòd licet confeſſus mitius puniat᷑, tamen nõ procedit quando quis con fiteretur metu probationum, ut per Abb.& moder. inc. at ſi clerici. in prin. 3. de iudi. Ta- men prior parseſt tenenda, quia ęquior: quã etiam tenet Feli.in c.accuſaſti.in ult.col.j. de accuſ.& Ang. de rim. in tract. Ang. de ma- leficijs, in uerb. necnon ad querelam. in ſepti ma chart. ſuperuerſ.xxi.& moder. in l. i.§. ad quæſtionem. ff. de quæſt. QVINTA PRBESVMP TIO. Vinto ex ſupradicta regula infertur, ꝙ parentes alienantes bona ſua generali ter, præſumuntur reſeruaſſe lucra matrimo- nij filijs ſuis, niſi etiam ea expreſſe alinent, au then. nunc autem. C. de ſecund. nupt. SEXTA PRAESVMPTIO. Filius relinquens liberationem ab actione tutelæ patri, præſumi tur eum liberaſſe etiam à ſolutione tutelæ. Declara ut ii. Dolus futurus non poteſt remitti. rcgula prima præſi umpt. 10 20 30 40⁰ 50 60 610 3 Tutori ſtin teſtamento legatum fuerit quoͤd non teneatur reddere rationes& quòd omne in quo fuerit condem- natus ſibi per hæredem reſitueretur, nihilominus tene tur tutor,& nihil operaretux tale legatum. Exto infertur, t quòd filius relinquens li- berationem ab actione tutelæ patri, præ- ſumitur eum liberaſſe etiam à ſolutione reli- quorum, propter naturalem affectionẽ: licet ſecus ſit in extraneis, ut eſt text. not, in l. Au- relius.§. Titius. ff. de lib. leg. quem pro ſingu lari not. Rom. in ſing. cx. incip. ultimo adul- tus. quod intellige, dum tamen ad ea reliqua nõ teneatur ratione doli cõmittendi, quia tta 2 lis dolus non poteſt remitti. l. cõuenire, ff.de pact. dotal.& habetur per Bar. in l. Aurelio. 5. Gaio. eod. tit. Et proptereafetiam ſi in teſta 3 mento legetur tutori, quòd nõ teneatur red- dere rationes,& quòd omne in quo fuiſſet cõ demnatus, uolebat ſibi reſtitui per hęredem, adhuc teneret᷑ tutor,& legatũ non operaret᷑, utper Sali.& moder.in l. cùm neceſsitatẽ, C. de fideicommiſſ. Iaſ.in l. actione. in fin. C. de tranſact.per Alex. cõſil. clxiiij. in v. uol. quic- quiddixerit Ang. conſil. clxxxvij. Brunellus & Curt. conſil.Ixvi. in v. col. quorum opinio nõ eſt cõmunis,& abhorret ab ęquitate, quia daret occaſionẽ tutoribusſpoliãdi pupillosd. SEPTIMA PKRAESVMDPTIO. 1 Pater præſumitur expenſas donaſſe filio agenti in ſtudio, e non debent illi imputari à fratribus tempore diui- ſionis. Et quid in libris. 2 Statuto, quod pater teneatur tractare filios æqualiter, a- lias reducantur ad æqualitatẽ, diſponente: an expenſæ factæ per patrẽ ipſi filio in ſuudijs agẽti donatæ uidean tur,& an tẽpore diuiſionis illia fratrib. ueniant impu⸗ 32 Pater ſi dotis uni filiæ plus dedit quam alteri,(tandæ. modò æquè bene locauerit marito, dicitur æqualiter ma ritaſſe ſeu tractaſſe. O ii nan uſtn præſumitur expenſas do 1 naſſe filio in ſtudijs agenti,& non debent illi imputari à fratribus tempore diuiſionis. J. quæ pater filio. ff. famil, erciſ. Alex. conſil. cij.in iij. Quid uerò de libris, uidendum eſt, ut per Bart. in I. i. 6. nec caſtrenſe. ff. de collat. bo.& per moder.in J. dotis. C. de collat.Sed e uidi in facto dubitari,quid ſi ſtatutũ eſt, ꝙ pa 2 ter tractet filios ſuos æqualiter, aliaàs reducan tur ad ęqualitatem? Et poſſet idem dici. Nam quitas iuris cõmunis uult, ut filij tractentur ęqualiter.l. ut liberis. C. de collat. l. cùm opor tet. in prin. C.de bon. quæ lib.& tamẽ in iſto caſu ius cõmune ab eadem æquitate limitat᷑, ut dicit tex. in d.l. quæ pater. Ergo eodẽ mo- do idem dicendũ eſt de neceſſitate introdu- cta à ſtatuto:nec uidet᷑ fuiſſe de mente ſtatuti auferre talem æquitatẽ, ſed potius obuiare er roneis affectionib.parentũ. Facit, tquia ſi pa ter det plus dotis uni filiæ,& minus alteri, dũmodo eamæquè bene collocauerit mari- to, dicit᷑ æqualiter tractaſſe, ſeu melius filias maritatas, ſecũdũ paragiũ, ut dicit Deci. cõſ. xxvi.in iiij. col.& fa. qᷓd not. Bar. in l. cũ pater. 6. dulciſſimis. ff. de leg. ij. Aliàs ſequeretur, ꝙ ſi pater haberet filiũ docilem,& alium craſsi EEes 4 defenſio, ſechdum Bart.& Doct. ibi, ita limitantesillum tex. Itẽ adde, quod ſi pater uerberet fi lium clericum, nõ incidit in excõmu nicationem, ſecun dum Floria. poſt Tancredum in d. l. ſed ſi.§. ſi magi⸗ ſter. ff. ad l. aquil. Adde etia, quod ſi pater excedat mo dum in caſtigando filiũ, non uenit pu niendus de omnib. percußiõibus, ſed de exceſſu tantii: nec punitur tanꝗᷓ doloſus, ſed lanꝗ; culpoſus, ſecundi Bal. in d.. ſi magi ſter. latißimé Hip- polyt. de Marſil. in pract. crim. ꝗ. quo niam. col. antepe⸗ nul. num. ↄ0. cum ſeg. uerſ. itẽ circa. a ¶ Vide Feli. in c. licet Heli. in pri. de ſimonia. Baldus in l.libertos. C. de obſequijs patron. præſtan. b ¶ An marito li ceat uxorẽ medio criter uerberare ad caſtigandũ, ui- de Alex.& Jaſ. in l.miles.§. qui iudi cati. in fin. ff de re iud.& eſt ęl. inl. ſed ſi.. fin. ff ad l. aqeuil. c Vult allega re Hippol. de Mar ſil. quem etiam ui- de inl. j.§. inaudi- tum. col.ij. ff. adl. Cornel. de ſicar. d ¶ Vide quæ latißime ſcripſi in reſbonſis meis, in materia binubori poſitis poſt repeti tionem l. generali⸗ ter. C. de ſecundis nupt. reſbonſ. ult. ibi uideto. e ¶ Vide latißi me Picũ et D.meñ aRipa in l. in quar tam. poſt alios ibi ſcrib. ffadl.falcid. 5 D. And. Alciati a Vide loan. de Ana. conſil. A. cum concord. ibi traditis per Lud. Bolog in addit.& per Alex. conſil. 68. circa præmiſſam. col.2. in 4. lib.& Corneũ conſil. is0. circa præſen- tem conſul. per totum, maxime col. ².& 3. ita quòd nullibi melius comprobatum habes. in 2. uol.& conſil. 10⁷. col. i. in i. uol.& Lud. Rom. conſil. 32. col. penult. eæ fin. uerſ. tertio principaliter.Et ſic uidetur intrepide concludere preceptor meus Alciatus, quòd licet legitima aſcendentium poßit tolli per ſtatutum, quia iure ciuili debetur, legitima tamen liberorum non potegt per ſtatutum tolli, quia iure quodam naturali eſt debita, quæ iura naturalia nullo iure ciuili tolli poſſunt.§. ſed naturalia. Instit. de iure nat. Sed aduerte quòd iſta quæſtio, an legitima liberorum poßit tolii ſtatuto, eſt una de diffici- lioribus quæ ſit in ure, ita quod aſſeuerat Socinus conſil. 150. in prin. circa ueritatem hu ius quæſtlonis Doct. pugnaſſſe à ducentis annis citra:& contraria opinio, ſcilicet quod ſtatutum poßit in totum legitimam liberorum tollere, uidetur de iure magis communis, quam tenet Dynus poſt longam diſputationem ab utraque, in c. inultum. de reg. iur. in vj.& ibi reſpondet his quæ in contrarium adducuntur.& ſequitur ibi loan. And. in Mercur.& Lapus alleg. i0i. in ciuitate Floren.& Oldra. conſil. 107. circa municipa le. ubi ab utraque diſputat,& pluribus fundamentis hanc ſententiam comprobat. Idem tenet Ang.& ante eum uidetur ſentire ibi Bart. in authen. de hæred.& fal. in prin. col. fin. ldem Bart. in l. Titio centum.. Titio genero.& ibi expreßius Imol. ff. de cond.& demonſt.& idem Imol. claripimè in l. quod de bonis. ã. fin. ff. ad leg. falcid. Ray. de For- li in conſil. 68. quædam mulier. col.. quod est inter conſilia Signoroli de Homod. qui di cit quõd iſta eſt communis,& diſputare de ea, et diſputare de lana caprina. Et hanc e- tiam tenet gignorol. conſil.37. factum ſic proponitur. ubi melius quam alibi ab utraque parte hanc quæſtionem diſputat, et intrepidè tenet ſtatuto poſſe tolli legitimam in totum, & reſpondet his quæ in contrarium adducuntuxr. Et idem Signorol. conſil. 69. in quæſt. Blandiſiæ&c. Paul. de Caſt. conſil. 322. uiſo punctn. in prin. in i. uol. ſecundum nouißi- mam impreßionem. Mart. Laud. in tract. de primogenit. uerſ. quæro an ualuerit con⸗ fuetudo. ubi poſt Bald. in l.j. uerſ. deinde quæro circa ſtatuta permißiua. num. 17. col. 11. C. de ſum. trinit.& alios in locis per eum relatis, tenet ualere ſtatutum, quòd primo- genitus in totum ſuccedat, ſecundogenito penitus etiam in legitima excluſo. Hanc etiam opinionem, quod tolli poßit, dicit communem Alex. conſil. 75. col. 4. uerſ. reſtat ad alle- gata in contrarium&c. in i. uol.& Salic. etiam communem eſſe aſſerit Clicet ipſe nolit illi adhærere) in authen. nouißsima. quæſt. uu. C. de inoffic. teſta. Hanc etiam communem eſſe atteſtatur& firmat Deci. conſil. 19. Diuino implorato præſidio,& pro tenui facul⸗ tate. col.2.& col. penult. ubi autoritatib.&concord. pluribus comprobat. Et uoluit Pau lus poſt Bald. in l.j. C. de inoffic. donat. quos refert& ſequitur Deci. d. conſil. 19. quòd ualet ſtatutum quoᷣd maritus lucretur integram dotem uxoris, etiam excluſis liberis prio ris mariti dictæ uxoris, quo ad legitimam. Et hanc etiam eſſe communem, quòd ſtatutum in totum tollere poßit legitimam, tenet deciſio Capell. Tholo. deciſ. 437. ubi Steph. Auffre. allegat infinitas autoritates. Et Corn. hanc partem ſequitur& communem aſſe⸗ rit conſil. 20. in hac conſultatione. col. penul. in i. uol. ubi pluribus egregijs fundamen- tis comprobat,& allegat autoritates.& conſil. i11. uidetur in hac. col. fin. in 2. uol.& conſil. 1s0. circapræſentem. col. penul. eodem uol. ubi dicit quod iſta eſi communis,& quod ita eſt tenendum ulua ratione, quicquid dicat Sali. in d. authen. nouiſpima.& idem Corn. con ſil. 1i5. col. 2. ubi egregie comprobat& atteſtatur de communi. in 3. uol.& al- legat concord.& conſil. 123.licet. col. fin. in 3. uol.& conſil. iso. hane quæſtonem. in fi. in i. uol. cum uarijs concor. ibi per eum. Contrariam uerò opinionem quòd nõ poſ- ſit in totum tolli legitima per ſtatutum, ſed ſolum diminui, tenent lacob. de Beluiſ. in au- then. de hæred.& falcid. in prin. col. ult.& Salic. in d. authen. nouißima. quæſt. iu. ſen- tit Baldus poſt Cyh. in l. ſancimus. C. de nuptijs. expreßius Alberic. in l. quoniam in prio ribus. C. de inoffic. teſtum. col. penult. ubi examinat quæſt. Bald. in. fin.§. ipſum autem. C. de bon. quæ lib.& Alex. conſil. 5. uiſo titulo quæſt. col. fin. in 2. uol.&ibi allegat con cord. Et dicit hanc eſſe communem ſententiam Canoniſt. Barbatia in c. Raynutius. col. 45. cum ſeq. uerſ.modoò ſunt uidenda. ubi late examinat hunc articulum. extra de teſta. & conſi. 24. illud afèram in medium. in prima parte.& Curtius ſenior conſil. 13.in f. Rom. conſdl. 16. in fin. cum concord. traditis per Corn. conſil. 33. licet. in fi in ij.lib.& Alex. conſil. 75. uiſis diligenter. col. ij. in i.& Corn. conſil. 86. Dominus Petrus. in 1. uol. Et latißim Steph. Auffre, in deciſ. Cap. Thol. deciſ. A27. qui dicit hanc æquiorẽ& ma gis communem apud Canoniſtas, dicens bonum uerbum, quòd ita ſæpe uidit ſeruari in praclica. Quid ergo tenendum in tam dubitabili quæſtione: Omiſsis quibuſcunque ambagibus, mihi placet media ſententia, quæ etiam uidetur magis communis, Cex men te Doct. ferè omnium, ut diſünguamus: Aut talia ſtatuta fiunt ſine aliqqua cauſa rationa- bili,& tunc non ualent talia ſtatuta tanquam irrationabilia. C. erit autem lex. 4. diſtinct. nec per talia tolletur ius petendi legitimam. Ita loquatur hæc poſterior opinio. Aut talia ſtatuta Hiunt ex rationabili cauſa,& ualent talia ſtatuta,& in totum poſunt tollere le- gitimam. lta procedant infinita Doctorum loca pro prima opinione allegata, uolentia quòd ſtante ſtatuto, quoòd filia non ſuccedat patri ſtantibus maſculis, filia non poterit pe tere legitimam: nam tale ſtatutum fit ex legitima& rationabili cauſa, ſeilicet ad conſer⸗ uandum lus agnationis nomen& arma domus,& ne hæreditas eat ad extraneam fami- liam. lta etiam brocedat quod uoluit Bald.& Paul.in d.l. j. de inoffic. donationib.&con ſuluit Decius d. conſdl. 19. uidelicet quòd ualeat ſtatutum quod maritus lucretur dotem 10 20 30 4⁰ 60 6n intellectus, non deberet curare ut docilis ĩ ſtrueretur, ne inter eos eſſet inæ qualitas, ue eſt abſurdum. Et ſi diceres, quòd filius deb d ret compenſare tales expenſas in derun 3 co quòd hoc eſt iniquum. d.l. quępater na ſtatutum debet trahi ad caſus iniquos 3 autem lex.iiij. diſtinct.& facit quod not au⸗ dus inl. Macedoniani. C. ad Maced, cum cord.per Decium in authen. quodlocum c. de collationib. 5 OCTAVA PRAESVMPTIO, 1 Aſcendens preſumitur ſuam hæreditatemuelle eſcenaen tibus relinquere. Heareditas patris magis debetur filio, quam fllj hercd- tas patri. 3 TLegitima debetur filio lege naturæ, parentibus uerà lege ciuili tantum. 4 DVDiſpoſitio l. cum auus. de cond.& demonſt. non habetlo⸗ cumèè conuerſo, ſcilicet in patre. ◻ Ctauo præſumitur, fquòd aſcẽdensue lit relinquere hæreditatẽ ſuam deſcen- dentibus. l. cùm ratio. ff.de bonis damnat. Et propterea licet lex aliquando æquiparet legi timam quæ debetur filio in bonis paternis i li quæ debetur patri in bonis filij, l. nam eiſi parentibus. ff. de inoffic. teſta. tamen æquipa ratio non eſt generalis: quia tmagis debetur filio hæreditas, quàm è conuerſo. ſ.ſcriptoin fin. ff. unde lib. Vnde uidemus, quòd præte- ritio patris non reddebat teſtamentum nul- lum ipſo iure: ſecus in filio. l.filio,§. contra. ff.de inoffic. teſta. Vnde dicimus, quòdflegi 3 tima debetur filijs lege naturæ:ſed e conuer- ſo parentibus eſt debita tantummodolegeci uili, unde poſſet in totum tolli per ſtatutum, ut per Bald. in I. i.§. ius naturale, ff. de iuſti,& iure*. Et facit quod not.Bar.inl.ij.infin.ffſi a quis à parente fue. manumiſſ.& quod notat Bar.Imol.& alij in l. cùm auus. ff. de cond.& demon. ubi filla lex loquens in filijs, non ha, 4 bet locum è conuerſoin patre. NONA PRASESVMP TIO. 1 Teſtator plus dixiſſe,& minus ſcripſiſſe preſumitun, n uideatur alias ſucceſsiones ſuis prætuliſſe 2 kilio de reſtituẽda hæreditate grauato, ſabintellgitur du ſula, ſi deceſſerit ſine liberis:& hoc preſumimm, iieo eficacioribus præſumptionibus tolleretur talũ pre- ſumptio. Ono præſumitur, fplus à teſtatore di⸗ 1 ctum,& minus ſcriptũ, ſuadente æqul- tate, ne uideatur pater alienas leceliond ſuis prætuliſſe. d. l.cùm auus.&l. cumacutſſ ſimi. C. de fideicõmiſ.& l. generaliter.cum autem.C. de inſtit.& ſubſtit. Etideo cimde/ 1 ciſio dictarum legum ſit fundata ſuperpiæ ſumptione, uideretur ꝙ per efficaciores piæ ſumptiones tolleretur, ut dicuntnchalea ſil. xlvi.prima facie.& Socin. conſil.exci. li difficulter. Et iſtud in ſe eſt uerum licethis ſumptiones quas Soci. refert in d. conli bf uideantur mihi ſatis efficaces. PRAESVMPTIO X. . 21 5 di5. 1 Res quæ fuit patris, preſumitur quod nune ſitflj len ha zutſeexcuſant, lb. InG.l. in“, anal pPRIESVMN Ndecimo, pręſ ſne dolo retine imliijeſieum. d 9. eponitpræſi umi mam hieratem, ſcilice erquod non conſor ge genuinam, ut inte apietate parentum e PKRABSVN Vodecimo, no: cillam ſuam uel verd exea ſuſceptos liquis liberam, uerm vtliber de cetero.&i turalis poteſt uinculo ſuspatrem, ſi natus ſ dem eſttext in lij.C. PRAESVMI 1kater non prefimiur uclle legatum. 1 kairnn relmn ſiurum legctonabo deinde doſthun itanuu lgat magna Et. rin bge mnorjalons. cum aus de mag onucrſo ſcllcet 1 Wellcetindahe Opræſumitur n 29 mirſgut Awereharcüiadi lamraifcena 1 i. G deler lliqunnb 13 edebeturflloinbend 3 erurpatriinbonbiijln t. deinoffcrekamn. 2 dletetalmad ſtgeneralis Aubämait itas, quam econwerdiin 2 7- 1 elib. N ndeuitemogi snon reddebat tetmen rre: ſecusiaflio liloſe ccteſtaVndedicmugi cur filijslegenaturettin bus eſt debitatantunmii poſſetin totum llyati d in li.Kius muräeſe acit quodnot Bnuiljtt ente fue. manumiſ ägut Ralijinl cumaus ft itilla lexloquensini econverſoinpatt ONA PRESYMI wau Ga aß — Lne lüma 1 ant. 3 dtuẽda hereditutegauch Mta 8 2 3 1 61¹3 Filius uiuo patre quaſi dominus,& eadem perſona cum patre reputatur. Aeſtimum patris cenſetur filij æeſtmum. Ecimo præſumitur, fquòd res quæ fuit patris, nune ſit filij hæredis eius. I. ſiue poiſidetis. C. deproba. Et pro hoc facit, quia 2 ffilius, etiam uiuente patre, dicitur quodam- 3 a modo dominus, l. in ſuis. ubi Doctores, ff. de liber.& poſthumis. unde in eo non habet lo- cum uſucapio pro hærede. l. nihil. C. de uſu- capio.pro hærede. l. ij.§., filium. ff. eod. tit. Et facit fictio legis, per quam filius cenſetur ea- dem perſona cum patre. l. fin. C. de impub. fEtæſtimum patris, cenſetur æſtimum filij, niſi ſit emancipatus, ut eſt gloſſ. in l. ij. C. qui ætat. ſe excuſant. lib. x. cum ſimilib. per Iaſ. in d.l. fin?. PR SESVMDTIO XI. Ndecimo, pręſumitur pater filium ſuã ſine dolo retinere ob paternam pieta- tem.‚.iij..ſi eum.ff. de lib. hom. exhiben. ubi gl. exponit præſumi eum retineri ob gemi- nam pietatem, ſcilicet quia homo,& quia pa ter: quod non conſonat auribus: unde tu le- ge, genuinam, ut intelligatur tex. de ingeni- ta pietate parentum erga filios. PRAaBSVMPTIO XII. PNVodecimo, non præſumiturpater an- cillam ſuam uelle liberam facere, filios uerò ex ea ſuſceptos relinquere in ſeruitute. 6. ſi quis liberam. uerſ. neque enim. in auth. utliber.de cętero.& ibi eſt tex. quòd filius na turalis poteſt uinculo ſeruitutis detineri uer ſus patrem, ſi natus ſit ex ancilla patris. Ad idem eſt text.in l.ij. C.ſi mancip.ita fuer.alie. — PRAEBSVMPTIO SIII. Pater non præſumitur uelle diminuere hæreditatem filij per legatum. Pater non credens naſciturum ſibi poſthumum, ſi fecerit multa legata, nato deinde poſthumo non debentur legata. Et quæ dicantur legata magna. Et quid ſi omnia ſimul iuncta, fue- rint longe minoris ualoris quàm dimidia patrimonij. Ecimotertio, non præſumitur t quòd pater uelit diminuere hæreditatem fi- Iinj per legatum.. penult.& ibi not. ff. de iure codicill. Et propterea ſi pater non habens fi- lios, fecerit magna legata, nato deinde poſt⸗ humo,& teſtamento rupto, legata non ſuſti- nentur, ut eſt cõmunis concluſio in authen. ex cauſa. ubi Bart.& alij. C. de liber. præter. b Secus ſi legata eſſent modica, quæ ueriſimi- le eſſet teſtatorem facturum etiam ſi filios ha beret, ut per Angelum in l. uxorem. ff. de ma numiſſ teſta. Paul. de Caſt.& Iaſon in d. au- then. ex cauſa.& Socinus conſil. xciij. in pe- nult. col.in iiij. Et dicit Aretin. in l. Titius. ff. de liber.& poſthum.& in conſil.xciij. uiſo le gato. in v. col. quòd legata dicentur magna, & reuocabuntur, quando ſimul iuncta acce- dunt ad dimidiam patrimonij. arg. l. ij. C. de reſcind. uend. Ego puto quòdiſtud conſiſtat ualde in arbitrio iudicis, ut eſt de mente An geli& Paul.& quòd legata non ſuſtinean- regula prima præſi umpt. 10 20 30 50 60 614 tur, etiam ſi ſint longè minoris ualoris quàm dimidia: quod probatur.tPrimo, arg. l. ſiun 2 quam. C. de reuoc. donationib. ubi text. lo- excluſis liberis pri oris matrimonij: itud enim ſtatu- quitur de aliqua parte,& ſic etiam modica, ut tum fit ex iuſta& eſt gl.in Clem. i. de foro comp. quam ad hoc uationabili cauſc, allegat Baldus in l.i. C. de inoffi. donationib. ilcet ut uiduæ ci tius reperiant ma⸗ Etidem tenet Bar.in l. Titia..Imperator. ff. de legat.ij. Nam ſicut ibi reuocatur donatio alicuius partis, quia donans non cogitabat ritos, quas(ut fit communiter) pro ſchabi 2G pter onera libero- e habiturum filios: eodem modo eſt in caſu rum prioris matri noſtro, quia ſi teſtator cogitaſſet ſe habitu- moniſ niſi cum ma rum filios, non feciſſet aliqua legataw. Confir c matur ſecũdo per tex. in l. generaliter,§. cùm autem.in fin. C. de inſtit.& ſubſtit. ubi ratio, quòd pater nõ ſit prælaturus extraneos filijs xima difficultate, uiri in uxores du- cere nolunt. Et hanc etiam ratio⸗ ſuis, habet locũ etiã in legatis particularibus, uem tradit Decius & ſic cuiuſcunq; ualoris ſint. Tertio cõpro/ ubi ſupra.Et ſibe- batur per rationẽ generalem poſitã in d.l.pe- beraceeeß nul. ibi, quoniã t illi fili. 2,„. ul. ibi, quoniã non fuerit illi filio ablaturus. in locir allggati ſu 1 Certè praà in prima ſen- tentia, uidebis qualiter loquuntur quando ſubeſt aliqua rationabilis cauſa ſtatuti con- dendi. Intellige tamen quod dixi, quando ſubeſt cauſa ualere ſtatutum,& in totum tollere legitimam, uerum eſſe, modò non abſorbeantur alimenta: nam talia ſtatuta non tollunt petitionem alimentorum aut dotis, quæ in locum alimentorum ſuccedit. l. quiſ- quis. õ. ad filias. C. ad leg Iul. maieſtat. Nam cùm alimenta iure naturali ſint debita d pa⸗ tre liberis, I.j. g. ius naturale. ff de iuſtt.& iure. nullo iure ciuilitolli poterunt. l. iura ſan guinis. ff de regul.iuris. 9. ſed naturalia. Inſut. de iure natur. ltem talia ſtatutautpote in- uitantia parentes ad necem liberorum, non deberent ualere: necare enim uidetur qui alimenta denegat. l. necare. ff. de liber agnoſ.& hanc concordiam& dictinctionem tra dit Baldus not. in d.l. cum lege. C. de ſacroſanct. eccleſ.& clarius Ioan. de Imol in d.l. Ti- tio.. Titio genero. ff. de cond.& demonſt.& loan. de Ana. conſil. 4. ubi notabiliter lo quitur. ubi etiam Bolog. in adait. Et melius quam alius quiſpiam iſtam concordiam& diſtinclionem tradit notabiliter Curtius iunior conſil. 10. col..& dicit hanc eſſe com- munem ſententiam,& ex mente quaſiomnium Doctorum, qui tenent primam partem. Et etiam Panormitanus in d. c. Kaynutius. in ultimo notab. ubi egregie loquitur,& dicit deberi alimenta. Et lacobus de Beluiſ in d. authen. de hæred.& falcid. qui dicit ideo tale ſtatutum non ualere, quia tolleret alimenta: unde concludit ſaltem deberi alimenta. Et etiam Mart. Laud in d. tract. primogeniuræ, qui dicit quod ſecundogenito debent da- ri alimenta,& omnia neceſſaria ad ſtatum ſuum, ſtante ſtatuto quòd primogenitus ſuc- cedat excluſo ſecundogenito. Et ideo in caſu omnium ferme conſiliorum ſuprà in prima barte deductvrum, quando uiget ſtatutum quòd ſtantibus maſculis filia non ſuccedat, dicunt Doctores, quõd filia quæ fuit dotata, nõ poterit ſuccedere, nec petere legitimam, ſeu potius ſupplementum legitimæ: quia filiæ habent dotem quamuis non uſque ad legi- timam. ltem interea alimenta eis præſtanda erunt per hæredes, ſi nondum ſint matrimo nio collocatæ, ſecundum Bartolum in d. 9. Titio genero.& Conſulentes in locis ſupra al legatis,& maximè Corneum& Curtium iuniorem d. conſil. 10. Nota hæc, quia nullibi ita cumulatè reperies. a Vide multa ſimilia& egregia dicta argumento illius gl. per Iaſ.in l. ſciendum. in prin. col. pen.& fin. ff. qui ſatiſ. cog.& hunc D. men Alciatii in l. in ſuis. per multas col. b CEt per alex. conſil. 1. uiſo tenore col. penul. lib. i. ubi allegat concord. plures. & conſil. 47. abunde. in 2. uol. col.ij.& ſeq.& Socin. inl. cum auus. col. i4. uerſ. Gpro hac opinione.num.7. ff. de cond.& demonſt. SMDiſpoſitiol ſi unquam. an procedat in donatione cuiuslibet partis, etiam minoris quàm dimidiæ, eſt maxima contentio inter Scribentes: ſunt enim plures tenentes quòd non habeat locum niſi in donatione omnium bonori, uel maioris partis, ſaltem dimidiæ, quos referre laborioſum eſſet, ſed uide per præceptorem& D. meum de Ripa, in repet. d.l. ſi unquam. ꝗ. J. interpret. lib. iij.& latius ac melius quàm alibi per And. Tiraquel- lum in repet.d. ſi unquã. in uerb. omnia uel partẽ aliquam. pagę. 127. ubi per 16. pag& ultra hanc materiã examinat,& allegat ab utraq́; infinitas Dd. autoritates& loca. Con traria tamen ſententia, uidelicet quòd habeat locũ etiam in minori parte qudm dimidia, eſt magis cõmunis ſecundũ præceptorẽ meũ, quam tenent Bar.& Bal. in locis hĩc alleg. per D. Alciatũ. Idem Bal. in d.. Imperator. Lud. Rom. in l. ſicut certi. col. ij. ubi& Pet. Philip. Corn.in fi. C. de teſta. milit. Paul. conſ. ꝙ35. ſuper hoc puncto plura uidentur fi- cere&c. col.ij uerſ.· ſecundo facere uidetur. in æ. uol. nouißimorũ. Et Alex conſ. 162. ui ſis his quæ copioſe. in 6. uol.& conſil. 72. conſideratis his. lib. A. Corn. conſil. 1i. in præ- ſenti. col.ix. uerſ. nam ex quo. lib. 3. conſil. 30. in hac. col. ij. lib. 4. ſentit Curtius ſe⸗ nior in conſil. A9. memoriæ recolendæ. col. penult. uerſ. ſecundo, ponderatis.& laſon in lj.col. ij. C. de pactis. ubi etiam Decius. Quid autem in donatione certæ rei parti- 5is D And. Alciati 6¹6 mpl culxxis,an diſpoſi- Certsè eſt ueriſimile, quòd pater nedum rem Quæ tamen aliquem exhæredauit, preſumij ullicet 2 biiker A tio d. lſiunquam. magnam, ſed neparuam quidem uelit aufer tur mater: quia exhæredatio in extraneoj mi nmenl 5 Baldl ibi tũc procedat. Du- re filio. Vbiuerò pater haberetiam filios in- pta eſt.l. quidam cùm filium, ff de uerb 3 eha er nor bitabilis et quæ- ſtitutos,& nihilominus feciſſet legata: nato PRAESVMPTIO X dbit lmaur mpt. Ale⸗ ſto plus quam pre deinde poſthumo, tunc ſupradicta opinio Quando prodigus preſumatun, quem da Deci. cedens:& pluree A ret.poſſet utcunq; procedere. Circa quod teſtamento nominauit. brodigumin ſonil ludunt i Bans, e tamen dic ut habetur in d. l.pen.& per Bart. 22 pater ſi ſimpliciter filium prodigum inteſtament⸗ nonins fanderſonas prol ceus ſenfetie ſac& Doct. in Lcùm pater. S. cùm ęſtimaret.ff.de uerit, nil ulterius brouidendo ſuper hoe filjchinog zindm tamen iſt runt omnes quite- lega.ij. Et conſidera rationẽ d. auth. ex cauſa. uaturn apud bono⸗ uiros. ſac diec uras, uti nẽt diſpoſitionem cur legatarij, qui ſunt minus dilecti à teſtato i0 I) naT Rereldeſen prodigus,; iuc ienriaacti d.lnõ habere locũ re, conſequantur ſua legata, hæres uerò ſcri- quẽ pater in teſtamẽto prodigũ ap 8 4ncdt t5 teneatui niſi in donatione ꝓtus, qui erat magis dilectus, in totum exclu lauit. l.pen. in fin. ff. de curat. fur, quod imell qulhe vididt omniũ uel maioris datur,& nihil habet. ge eſſe uerum, quando pater ſano conſilio il ſinſe teliqui e partis bonoru. Cõ PRAESVMPTIO XIIII. ſa uerba profert,& ſuper illo prouidet puta lominur dilleha taria tamẽ ſenten Ecimoquarto, nõ pręſumitur in dubio quia dat curatorem: talioqui ex ſimplicia 22 tat 5 earie tia, quòd habeat lo D mater, quæ nõ diligit filium. c. afferte. j pellatione non oriretur efficax prelumpto— ben 3 cum l.ſi Snef eod. ubi ponitur exemplũ Salomonis. Et ſi- iuris. l. his uerbis.§. i. ff.de hæred. inſtit,& ad niproco ſſet alia aeſee neene mile ponit Tranquill. in Claudio, quòd Clau infrà dicam: ſed tantũmodo opinio fiij gra⸗ Jin auris Ripa, in a. ſiun⸗ dius Imperator mulierẽ negantẽ, nec agno- uaret apud bonos uiros. l.ea quæ. C. ex qui- Lhnusi appare quã quaſt. S. uaã ſcere uolentem filiũ, compulit ad confeſsio- 0 bus cauſis infam.& ſic eſſet infamis infamia telt Ffuna tenent omnes inlo nem, mandando ut eum in maritũ acciperet, facti. Adde tamen, quòd ut hæc infamia oria arie l bet er cis præallegatis, et tur, requiritur quòd talis infamia emanaue- wum ueri b6 3 b Bart.in d. 9. Imperator. Alber. Bald.& D. meus in d.ſi unquam. cum alijs concord. ib rit apud plures, ut per Abb. in c. i. in xij col. perſupra 3 3 4 per D. meum,& Tiraquellum in d. uerbo, omnia uel partem. ad quem ſufficiat remißio, uerſ. ad ultimum, 5. de ord, co gnit. collcccl a ene e ne chartas occupem. Intellige tamen cõmunem tam in hoc caſu quàm præcedenti, quod Angde Aret'in 5,2 d.l. ſi unquam. procedat in donatione certæ rei particularis, uel quotæ etiam infra dimi PRAESV F TIO V J. 5 Cotn. conſil. l«xxi.i diam, dummodo non ſit tam modica res uel quota, quòd ueriſimiliter donans non deſt- kilius bræſumitur iniuſte exher edatus d batre, ideo here nur libro tutoris, de tiſſet à donatione propter cogitationem liberorum: tunc enim non procedat d. l. ſi un- di incun bit onus brobandi ingratitudinem. dis quãdo ſunt ueri quam. Eſſet autem abſurdum, quòd propter tam modicam rem uel quotam, donatiore- 2 Donatio ficta filio per patrẽ, nõ ſuſtnetur pretexuu ſe nficat. Et ratio eſt, q uocaretur. Et ita cõmuniter reſtringunt ac limitant ſiue declarant cõmunem ſententiam tionis ficte â patre atteſtante de aliqua cauſd,per uã baiopreſumptiua, Doct. ut per Alex d. conſil. 1.& Corn. d, conſil.10. col.3.& conſil 206. uiſo ſupraſcri 30 donatio ualidatur: ſufficerent tamẽ alique coniectne. ſoninrepet ladm ef pto. col. 8. uerſ. concurrit etiam. in 3. uol.& notat Socinus in repetitione l. cum auus. col.[)tshertſee pater iniuſtẽ 1 umſepfl. ü 14. uerſ.& pro hac opin adduco in ſimili: nam Bald. Oc. ffde cond.& demonſt. lonn. exhæredare filium, ex quo naturaliter KewiGenetalierünt de lmol.in cfin. col. a. extra de donat.& Socin. conſil. 22. col.. in 4A.lib.& conſil. 0. fili ſunt grati parentib. ut gl. in J. fin. in prin. XVII. PR in ficho proponitur col fin. in 3. uol. ubi alleg. concor.&conſil. o3. teſtamentu. col. pen. ff. de his quæ met. cauſ. Et propterea incum- 1 Augbre ſumiur dotarenep ad fin. in 4. uol. Dec. in I. j. col.3. in 2. notab. C. de pact.& ibi Curtius iunior col. 3.& D. bit hæredi onus probandi in gratitudinẽ. lo Dexdata ab auo neptian deb meus Alciatus in uerb. ſuſtulerai.& D.meus à Ripa in d.iſi unquam. Arbitrabitur autéẽ mnimodo. C. de inoff. teſta. Eſt uerum quod mam, quam debet haber iudex quæ dicatur magna reʒ, aut modicares, conſiderata ueriſſumili mente donatoris ex de iure ueteri aliud erat, quia ſtabatur dicto 4 drjcaa mupian ſtcohput quantitate patrimonij& qualitate berſonarum, ac numero liberorũ G& ſic colliget, an patris. l. liberi. C. eo. tit. Sed cùm Iuſtinianus mediſputauur ſuerit mens diſponentis, quod etiam ſi ſciuiſſet ſe habiturũ liberos, nihilominus donatio- t d 1 ſastalta ex quibus Keimoſepti nem feciſſet: uel non feciſſet, ſi creaiaiſſet ſuſcipere prolem. ita dicũt præfati Deci. Cur. IItOcuelit Ker 3 Halas 3 f1, 0 f⸗ ren Piuno Alciatus, Ripa, Alex. Socin. Corn.& alij in locis præallegatis,& ultra illos idem uoluit 40 filij poſſunt exhær edari, 5. aliud quoq; 31) an eptem cõte Barbatia in l. cum acutißimi. col. 4s. C. de fideicõmiſſ e Corn. conſil. 4. col. a. in. uol. tulum,. in auth. ut cùm de appell. meritò hæ- 1 de⸗ au E oopt ubi dicit conſiderandum, utrum donans unum an plures ſuſceperit liberos maſculos, an res debet probare cauſam, per regulam qui basde eatſii cõpui uerò ſœminas.& ſequitur D. meus à Ripa, ubi ſuprà. Magis enim, ſecundum eos, diſua teſtamentum. in fin. ff. de probat. Vnde cim iens quãdebet ha dent à donando plures filjp quam unus filius:& magis filius, qudm filia: nam filiæ ſuff- Tdonatio inter patrem& filium nõ teneatre-? lclt ang. Alex&en cit dos congrua, ex qua poßit nobiliter& honorablliter uiuere, ſecundum ſtatum per- gulariter, nõ ſtatur aſſertioni patris atteſtan/ frad leg falcid, An ſonæ ſuæ, ut etiam docet experientia. c. qudm ſit. de elect. in ſexto. Iſta quæſo nota perpe tis de aliqua cauſa, per quã donatio ſuſtinere c pppi alex conſil.co tuò, quia nullibi ita expedita habes. tur. l. ſi fortè. ff.de caſt. pecul. per gl.& Doct, z alllet dotem cötem 1 in l.ſi donationẽ. C. de colla.& quod not. do⸗ autem propterfili Hoc indubitatè uerum crederem, ſi in tali donatione nõ interuenerit iuramentum:& in. conſil. xxiij. in iiij. Credo tamenꝗ ſuffi/a autem un ita intelligantur notata per Doct. in d.i ſi donatione. Alioqui ſi in donatione iuramentů Cnn. C 1 b1. i uta per conie⸗ nomine ipſi wendd interuenerit, tunc dubitarem ne aſſertioni paternæ circa cauſam donandi ſtaretur, uppu 50 Cerent leuiores pro a11nc Bal dul urinäl blius nepti ta circa benemerita, quæ pater aſfeuerat accepiſſe à flio, ut per elegantia e& ſtringentu cturas tantũ. ꝑro quo fa. quo Dair ſie ſſco⸗ Wna jauus. decu fundamenta comprobat D. meus à Ripa in. ſi unquam. quæſt. v. uerſ. ſed hic ukitode iubemus. ij. C. de ſacroſ. eccle 9 1 b re ote minefilj quo uno. C. de reuoc. donal. ubi concludit, quòd ſipater fecerit donationem filio propterbe pus donat alicui in caſu alias prohi dto 70 em.& ite dicit glo nemerita,& iuramento firmauerit talem donationem, quòd ſtatur aſſertioni patris ci- textu remunerationis, ſatis eſt illa meritap nelr ulg dleit eam ca merita,& ſic circa cauſam ob quam donatio ſuſnetur,& erit donatio remunerato- bari per cõiecturas. alleg. Guil. de mõte Lau 1 lenonteneat ria:& ibi oſtendit Bart. in l. cum quis decedens.. Titia, de leg.ij· ilud ſentire,& reſoon du. in Clem. i. de reb. eccl. nõ alie. Tupro hoc liemex anihend det quibuſdam fundamentis Alex. in d. 1 ſi donatione. contrarium ſentientis:e ita dicit põdera tex. in l. etiã.§. i. ibi, æſtimare debebit gollator forte b 1 8 ſe conſuluiſſe,& ita reperio reſponſorũ ſuorum lib. 3. conſ. 9. col. fi. pulchris rationibus iudex. ff. de manumiſſ- uind, Ad idem fa dd quodmit imao abun conſuluit etiam Corn. conſil. 104. circa prin. lib. in fortioribus terminis, quod licet do ot. But.& Abb.& ſequunt᷑ alij, in c.qʒuis.j. ſatis decla Lispla natio inter uirum& uxorem non ualeat, ut explorati uris eſt, tamen ſtin tali donatio- MOteAlAe ss nocet filio, 3 aprel tuntent d hmearh e o de re iudic. fubi confeſsio patris mpti 4 niat iuramentum, ſtatur aſſertioni donatoris circa benemerita, quæ accepiſſe. dlegitimam, quando ultra talem tenetur.O procc a donatario coniuge aſſerit. Et uide quæſo ilius rationes, quæ multum ficiunt ad intel etiam quo ad legitimam, qua ſimilis cõiectu⸗ Fin, ff bropterſil iun ligentiam huius materiæ,& præceptor meus fere omnia elus motiua inde accepit. vide confeſs sionem concurritueri ualitate liuskamidrem ue tur etiam ſentire idem Aret. conſil. 74. col.3. O laſ.in d.i ſi donatione.& Ang inl.pe- ra, quòd confeſsio fi 61,,ſ Amlr 5 tamen uus anil deiure d nul. 9. mulier. ſol.matr. quem refert Alex. conſil. o8. conſideratis. in. lib, perſonæ&ueriſimilitudine debitinat lice⸗ 9 tenetenur, 3, AESVHDTIO I muitux inuſte aiantne di onus grabauigettn flopa ijiſtuene Ke i pare ettnttkäutg ultcde ſtfenatwicgn aoſexto,f preluminngnr eredare flium exqum ati parenti utglinlii næ met cauſ btptoptr: onusprobandiingan C. de inoff elta Etum teri aliud erat, quiiſtim deri. C. eo,iit dedccmltt erit certas cauſastnig, at exhæredari, Alill auth, ut umdeqpelet robare cꝛuſim pernqi um in fi ff depcdaſt ater patrem Aülimnüe nõ ſtatur aſſerionipul a cauſa per goücanan Fde catpecllpa 617 regula prima prælumptionum. 518 ſufficeret ſimplex aſſertio patris, etiã cum iu ramento, ut dicit Alex. in d. l. ſi donatione. re probando Bald.ibi tenentẽ contrariũ. Con firmatur per not. per Salic. in l. ſi mater. C. de contrah. empt. Alex. conſil. xviij. cõſideratis his.in iij. uol. Deci.conſil.ccij. ut præſens. in pen. col. cõcludunt, quòd licet cõfeſſio facta inter perſonas prohibitas, præſumat facta in fraudem, tamen iſta fraus tollitur per contra rias cõiecturas, ut ibi per eos b. Et propterea in cõtingentia facti, ſtante ſprædicto ſtatuto, quod pater teneatur deſcẽdentes ſuos æqua- liter tractare, uidi dubitari, cùm pater alteri fi lio minus reliquiſſet: quia in teſtamento aſſe rebat, quòd ille habuerat tales& tales pecu- nias, quasluſerat, ſeu comeſſauerat, uel ſolue rat pro cõdemnationibus fiſcalibus: nũquid ſtandum eſſet tali aſſertioni, cõcurrentibus aliquib.coniecturis, puta, quia in rationibus teſtatoris ita apparebat,& ex moribus eius e- rantueriſimiles,& etiã maior pars quantita- tum uerificabat᷑ per teſtes? Et uidet᷑ quòd ſic, per ſupradicta,& quod not. Paul. de Caſt. in cõſil. cccl. ad bene examinandũ. in ij. col. ini. Ang. de Aret. in§. actionum. Inſtit. de actio. Corn.conſil.lxxxi. in pen. col. in iiij. ubiſta- tur libro tutoris, de expenſis pro pupillo fa- ctis, quãdo ſunt ueriſimiles:& maior pars ue rificat. Et ratio eſt, quia tali caſu ſufficit pro- batio præ ſumptiua,&per cõiecturas: licet Ia ſon in repet.l. admonendi.in lv. col. ff, de iu- reiur. generaliter intelligat,& maleè. X△VII. BRABSVMPTIO. Auus præſumitur dotare neptem contemplatione filij. Dos data ab auo nepti, an debeat per neptem imputari in legiti mam, quam debet habere in bonis patris. e num. 3. Dos data nepti,an ſit comnputanda ipſi filio in legitimam, latißi me diſputatur. Eeimoſeptimo ſpręſumitur auus dota re neptem cõtemplatione filij. I. dedit. ft.de collat. Et propterea infertur, quòdtne- ptis debeat ſibi cõputare iſtam dotem in legi timam, quã debet habere in bonis patris, ut dicũt Ang. Alex.& moder. in l. in quartam. ffad leg.falcid. Ang. conſil. Ixxviij. Ioan. Phi lippi. Alex. conſil. clxxix. in v. Niſiſpater de diſſet dotem cõtemplatione ipſius neptis, nõ autem propter filium. l. auus. ff. de iure dot. Iſtud autem cognoſcitur, quando dos datur nomine ip ſius neptis ſimpliciter, prout dici- tur in d. l. auus. Secus eſt in dubio, uel ſi dare tur nomine filij: quo caſu procedit d. I. dedit dotem.& ita dicit gloſſ.in d.l. auus.& ibi Ra- phael Fulg. dicit eam approbari à Doct. licet ipſe non teneat, per d. J. dedit. ibi, propter me filiæ meæ nomine dedit. Sed reſponde, quòd gloſſator fortè habuit in text. meo nomine, quod mihi magis placet. Itẽ illa, propter me, ſatis declarant intentionem aui. Et ſupradi- cta pręſumptio procedit in dote, quam auus tenetur propter filium dare nepti. l.& ideo. §. fin. ff. de in rem uerſo. I. profectitia.. ſi fi- liusfamil. ff. de iure dot. Sed in his, ad quæ a- uus nõ teneretur, præſumitur potius datum cõtemplatione ipſius, quam filij, unde eſt ad uentitium, ut eſt gl. in l. quæſitum. in prin. u- bi Bart.& alij.ff. de leg.i.& in l. qui in aliena. S. interdum. ubi Iaſ. latè. ff. de acquir. hæred. Alex.conſil.viij.in iij.col.in iij. uol. Sed du- biafquæſtio eſt, nunquid dos data nepti, cõ- 4 putanda ſit in legitimam ipſi filio? Et Cyn. in l. ſcimus. in v. quæſt. C. de inoffi. teſtam. dicit quod ſic: quia dos proceſſit de bonis aui,& 10 proſecuta eſt filium, unde imputatur. I. quo- niam nouella. C. illo eod. tit. ſequitur Alex. in d.l.in quartam.& Decius conſil. Ixxxi. in iij.col. declarando ut non procedat, quando conſtaret quòd dos eſſet data contemplatio- ne ipſius neptis: quod mihi placet, per ſupra dicta. Item quãdo filius nõ haberet de ſuo un de dotaret:quia tunc uidet᷑ auus dediſſe, ut ſa tis faceret proprio debito, ut ibi per eum: de quo dubito, ut jĩ dicam. Cõtrariũ tenuit Bal. z0 in auth. ex teſtamento. col. fi. C. de colla.& in l. fi. in ult. col. C. de dot. promiſſ. Aret, conſil. xvij. in ult.col. Picus in d. I. in quartã. col. ci. pro hocallegat tex. in l. pater filiæ. ff.de euic. ubi pater nõ tenet᷑ ea cõferre, ergo nec impu tare in legitimã, quia alias iſtud eſſet modicę utilitatis. Tu conſidera pro eadem parte face re, quia aut filius nõ erat habilis ad dotandũ, & tunc etiã Alex.concordat cum iſta opin. ꝙ nõ imputet ei in legitima. Aut erat diues,& 30 habilis ad dotandẽ,& tũc onus nõ incumbit auo, ſed ipſi, ut probat in d.§. filiusfamil.& in d. l. dedit dotẽ.& firmat Bal. in auth. res quæ. col.fin. C. cõmu.de lega. Ergo cùm onus nõ incumbat auo, ſidet, nõ cenſebit᷑ dediſſe pro pter filium, iuxta not. in d. l. quæſitum.& in d.S. interdũ e. Quid tenendum: Puto opinio- nem Cyni eſſe ueriorem. Non obſtat d. l. pa- ter filiæ. quia text. loquitur de collatione tan tùm, non de ſupplemento legitimæ. Et non 40 eſt bona conſequentia, nõ confert᷑, ergo non cõputatur in legitima, licet ecõtraà ſit. j. illud. & ibi laſin fi. C.de collat. per Bal.in d. I. quo- niam nouella. in i.oppoſ. C. de inoffic. teſta. Præterea conſiderandum, quòd intellectus Aret.& Baldi eſt diuinatiuus ad illum text. quia ibi nihil dicit᷑ quòd auus dederit dotem. Vnde tu aliter intelligas, quia text. procedit arguendo hoc modo. Nã uidemus ꝙ ſi filius emãcipatus dotẽ dederit filiæ,& uelit deinde 5o ipſe filius ſuccedere patri, non tenetur illam con- d a ¶ Vide ibi Cor. et Deci.& Salic.in l. hac edictali. q. 7. de ſecund.nupt.e gregie Rom. conſ. 44. ex ſupra nar rato.col.ij. con ſil.293. Christi no mine repetito.& Aret.cõſ.74. col. iij. Alex. latißimè conſ.i8. conſidera tis his. in iij.lib. Fe lin. in c. ſi cautio. col.24. uerſic. ſed eſt aduertendum. de fĩd.inſtr. Deci. conſ.z02. col.ꝛ. et 2. E iſte D. Alcia tus in l. pacla quæ contra. in qulnta ſpecie.C. de pact. b Accedat prædi⸗ clis: nam licet con feßio ſiue aſſertio benemeritorũ in- ter perſonas pro- hibitas nõ propte rea inducat dona- tionem remunera toria, niſi proben- tur benemerita ut per gl.& commu niter Doct. in d. l. ſidonatione.& in uarijs locis, ut ibi per Cor.& Deci. tamẽ hoc caſu ſuf ficient ill donata- rio probare uolen ti benemerita, le- uiores probatio- nes, qudm ſi nulla prorſiss aſſertio in terueniſſet: quin- imo ſufficiẽt cum tali aſſertione ueri ſimiles cõiecturæ. ita notabiliter De ci. in d. l. ſi dona- tione. col. 6. uerſ addo duas.& con ſuluit in pulchro caſu Ang. conſil. 341. pater emit, Oc. Hippolyt.de Marſ.ſingul. 6i0. non ſtatur aſſertioni.& Alex. d. conſil. 18.& Bal. conſil. 66. inter ui- rum.lib.. Guido Papæ in I.ſi uoluntate. C. de dotis promiſſ. c Tldem uult præceptor meus D. à Ripa, in d.l in quartam. num. 206. allegat idem uelle Bart. in d. conſil. 137. primo arguitur. d ¶Et de hac quæſtione uide D. meum à Ripa, in d.in quartam. fol. 6s. num. 202. ubi e⸗ tiam poſt Aret. conſil.17. alio modo limitat opin. Cyni ꝗ& ſequacium, ut non procedat, quando dos data nepti, nondum erat reuerſa ad patrem tempore mortis, ut quia adhuc durabat matrimonium neptis moriente patre: tunc enim non uenit filio imputanda in legitimam, ſecundum gloſſ.& Bartolum in d. l dedit dotem. de collat. bon.& compro- bat late, ut per eum. e Tldem tenet præceptor meus D. A Ripa, in d. l in quartam. num. 204. ubi hoc limitat, ni ſiauus in conſtitutione dotis iußiſſet neptem eſſe tac itam& contentam,& nilultra pete re poſſe: tũc cenſetur dediſſe dotem animo cõpenſandi cum legitima, quæ peti poſſet in bonis ſuis et ſic patris contẽplatione.l.ſi adulta.& ibi Bal.& Salic. not. C. 5de hæred, act, —-—y— a ¶ Hanc etiam ſen tentiam Bartoli ſe quitur laſ.in l.ut li beris. C. de collat. in pen. col.& An gel. Aret. in 9. fue rat. uerſ. quid erit de donatiõibus fa- ctis. Inſti. de actio. & lo. Lupus in ſo lenni repet. Rub. de don.int.uir. ¶ uxo.§. quadrage- ſimoquinto. quaſi per totũ, ubi dicit pro hoc facere bo nũ tex. in l. ſi quid earu..in quibus. de leg.iij. inducen do ut per eũ: quẽ omnino uide latiſ⸗ ſime de hac mate- ria tractantem, et hanc præſumptio nem pluribus fun damentis roboran tem& limitantẽ: ubi etiam reſpon⸗ det his quæ pro contraria opin.ad ducuntur. b(Et uide de his ambaſiatoribus, et de hoc dicto, Io- an. Lupum in re- pet.rub.de donat. inter uir.. qua- drage ſimoquinto. col.ij.& iij. 65 D. And. Alciat conferre cum fratribus.l.i. in fin. ff. de collat. dot.I. filium. ff. de collat. bon. Ratio eſt, quia non eſt in eius bonis, ut ibi dicitur. Probatur ergo, quòd dos data filiæ, nõ dicitur in bonis patris: ergo ſi ſit euicta, nõ debet pater poſſe agere de euictione:quia res euicta, nõ eſt ſua amplius, nec habetaliquod ius in bonis ſuis ad eam.& ita uoluit arguere Iuriſconſul.ibi: & ſic nõ facitad propoſitũ nec Bal. nec Are- ti. quia dos illa in dicto caſu non prouenerat 10 ab auo, ſed de bonis acquiſitis per ipſum fi- lium, qui etiam alienauit dando dotem filiæ. & deinde reperi, quoòd ita tenet etiam Bulga rius Senenſis in repet.l. i. ff. ſol. mnatr. Nec obſtat ratio quam ſupra feci: quia dato quòd donata nepoti, cenſeantur aduentitia, tamen iſtud poteſt limitari, nedum quando ad ea te- nebatur auus, ſed etiã quando tenebat᷑ pater: quia uidetur auus uoluiſſe ſoluere pro filio. d. l. dedit.& d.§. filius familias. Præterea licet Doct.ubiq; teneant ſupradictã concluſionẽ, tamen fortẽè non eſt uera,& contra eam uide tur text.in J. ut liberis. C. de collat. capiendo eam generaliter,& ſic inducendo. Nam ma- ter, uel auia materna non tenentur dotare fi- liam, ſed iſtud onus ſpectat ad patrem. l. neq́; mater. C. de iur. dotiũ. Pone ergo quòd auia materna dotet neptem, an præſumatur feciſ- ſe contemplatione filiæ,& ſic quod datũ eſt, conferatur tanqᷓ; profectitiũ reſpectu filiæ, ſi neptis uelit ſuccedere matri? Certe ſic, ut eſt ibi tex.& notat Ricardus Malumb. Mart. Syl lima. Alber. de Roſ. quos refert& ſequitur Iaſ.in l.ut nemini.in ij.col. C. de collat. Et gl. in d..interdum.& in d. I. quæſitum. poteſt ha bere aliam rationẽ, ſi bene uideatur. Etex iſtis uidetur etiam cõfundi declaratio Alex. dum dicit, quòd ſi filius eſt inhabilis ad do- tandum, cenſetur auus ſoluiſſe dotem nepti, tanq́; æs alienum, unde nõ imputat. Nam re- 40 ſpondeo, quòd iſtud æs alienũ ſpectat ad fi- lium, propter cuius inhabilitatẽ ipſe auus ſol uit:ergo uidetur eſſe profectum ad filium,& de filio in neptem. Et militat ratio Cyn.in d. I. ſcimus. Nec etiam uidetur uerum, ut nõ de beat aliquid imputari in legitimam, quia ſo- lutum ſit ex debito: nam uidemus quòd dos data filię à patre, imputatur in legitimam ne- potibus, ut eſt communis concluſio in d. l. in quartam.& tamen pater dedit tanq́; debitũ: ſolùm ergo conſideratur, an cenſeatur profe ctum de bonis defuncti, ad bona ſuccedentis uel non. Et ita ſequor opin. Cyni indiſtincte, quam etiam tenet Fabia.in repet. authen. no uiſsima.in vij.q.quęſt.princ. C. de inoff.teſt. XVIII. PRAESVMPTIO. 2 Donata uxori per conſanguineos mariti, præſumuntur dona- ta contemplatione mariti, ideoq́; illi acquiruntur 2Data ambaſiatoribus, non præſumuntur contemplatione prin- pis data, ſed ſua ambaſiatorum, ideo eis quæruntur. 1[Narhraaeendermie uxori per con- ſanguineos mariti, præſumuntur dona ta cõtemplatione ipſius mariti,& ideo illi ac- quiruntur. Ita Bart, Paul, de Caſt. Alexan,& moder. in. ſed& ſiplures,.§. in arro de uulg.& pup. perillum tex. ubi arr qui habet facultatem ſubſtituendi 4 ter in honis à ſe profectis, poteſt 1 tuere in his quæ donata ſuntper cognatos ſuos.Et ſi dicatur, iſtu patriam poteſtatem, quia arro grror, pupillari- etiam ſubſti amicos, uel deſt propter tusſtats quæſiuit patri:reſpondet Raph, Canine melius in conſil. xxiij. in pen. c text. intelligitur etiam in donatis per amic poſt mortẽ arrogatoris: quo caſu nõ Went ei acquiri. Quæ reſponſio ſatis eſt extrauer ba textus, quia ille text. ſimpliciter Drocagt⸗ ampliãdo quod in principio dixeratde uar ta(quæ propris eſt de honis ipſius teſtatoris ol. quodille ad iſta donata ab amicis*. Cõtrarium in effe⸗ a ctu tenuit Bald.in l. cùm ante. C. de donaan te nupt. Ang.& Rom. in. ut liberis, C.dlecal lat. Raph. Com.& Aret. in d.5. in arrogato &conſuluit Rom. conſil. clxxij. in propoſio themate. perl. ſi ſeruus. ff. de don, interuir,& ux. ad quem reſpõdent moder, quod ex quo ibi maritus uolebat donare uxori/eſt etiãue. riſimile quòd fratres uellentilli donare, non autem quòd acquirerent ipſi marito. Quære ſponſio non ſatis facit, quia non eſt ueriimi- le quòd illi fratres habuerint reſpectũ addo- nationem mariti, quam ſciebant iure impro- bari.l.leges. C. de legi. Vnde mihi placetiſta ſecunda opinio. Et moueor primo, quia ui- demus quoòd donata per auum nepoti, cen- ſentur aduentitia, nec acquiruntur patri ut eſt cõmunis cõcluſio in l. quæſitum. inprin. ff. de legat. i.& ſuprà dixi. Certè idem debe- mus dicere à fortiori in iſto caſu: quia faci- lius filius acquirit patri, quàm uxor marito. Secundo moueor, iquia data ambaſiatori- bus, non præſumuntur data contemplatione principis, ſed ſua,& eis quæruntur, ut eſtc munis opin. in l. ſi uerò.§. item quicquid ff ſol. matr. ut per Alex. in d.. in arrogatob. Et b licet dicant, quòd iſtud eſt propter conſuetu dinem, quia ſolent dari munera legatis.1di- uus. ff. de bonis dam. certè etiam uidemusꝙ conſanguinei ſolent dare munera ſponſis. Tertio, ego nõ uideo in iure quomodopro betur, quòd dando aliquid uxori, quærai ma rito: non enim promiiſsio fitilli, non tradiio: quomodo ergo poteſt dici, quod ſint mari- ticl. traditionibus. C. de pact. Et caſus ſpeciu lis eſt, quòd mulier cenſeatur acquiſiuiſſ de bonis mariti. l. Quintus. ff. de don interuinũ & uxor. ad euitandam turpem ſuſpicionem: quæ ratio ceſſat in caſu noſtro. Vnde dato ꝗ ſit uerum, quòd acquiſiuerit cdtemplaioe eius, non ſequit᷑, ergo debet illi teſtiner iſta quæſita tali contemplatione, ſolm da cõſideratione in filijsfamil. quia quicqul 3 quirũt, patri acquirũt.&ita loquit ölein 3 portet. in prin. C. de bon. quæ lib.& dii bi rogato. In quo etiã eſt aduertẽdum, ag⸗ agebatur in aliquali fauore pupilli 8 7 ter poſſet ſibi ſubſtituere pupillariterne iam 5.. 1b us ſed etla, in bonis à patre prouenientib 3 cognali o tereain tali caſu 6 obationes, eX enpræſumptione ce Hafk quod met caui ſgetetfiliam ſuppol io in. ff de prol niuol Etquod not. f dehis qui ſunt ſu 1 uo qoiad ſimplicem tekmts quod non e b chwitregno“. PKRAESVM 1 ßtaupreſumitur in coniu Ruor iperniſeritlabiannu hutadluendum rem pa gunreſttui. Flgelimo/ſpræſun ctis,l. cum ſeruu probatur quodtalis a lideratione in iudicijs cendumeſt, ut dixiint terelt Etiſta affectio e irutionẽ in integrũ. minor,pet quẽ tex pre permileritlabiannum formaſtatutiad luendi petreſtitutio in integ lustemporio quiaprę ſimliaffectione, quod renentmoder repet in deregiu Seinl dud- PRAESyY M P 1 cnterſſemeunmnxre imit lbut nbus G canſan 7 1 muura uni aliuifiunt tun ſi —x4 —. — 8 tatres harpeani atres bverintehti ariti, quamſciedeni Cde legi. Vndeniit nio. Etmoueor dindg 1 donataper uumr atitia, nec acquinun cöcluſooinl queftrt & ſupradiii Centitt fortioni in ito elti quiritpatri quamunt Pmoueor quiadatanni eſumunturdataconmm dd ſua,& eis quænum in. ſi uero. ſitemqt er Alex ind inanng odiſtud eſtproptiu lent darimunenqir nis dam centetmnle ci ſolent dare monen nõ videoiniufequm dandoalquitumip romißsioſtillnue oreſt dit wi 1 qu 1ſo imp d ſequitur Cur.in conſil. xliij. in vi. col. Quod 6 regula prima præſumptionum. 2 cognatis uel amicis: nec propter hoc ipſe il- lis priuat. quod nõ eſt in caſu noſtro, ubi mu a lier etiã uiuens cogeretur reſtituere marito?, PRAESVMPTIO XIX. Suppoſita non præſumitur, quam ambo parentes habent ſibi charam. 2 Aatriaſſeueranti filiam ſuppoſitam non creditur. etiam.C.ſi tutor interue. nõ crederem quòd ſimplex præſentia propinquorũ exculſaret, quia ueriſimiliter ipſi potuerunt ſequi conſi lium tutoris, ad quem principaliter pertine- bat.arg.l. fin. ff. ubi pupill. educari deb.& I.i. S.denunciare. ſiue fin. de uentre inſpic. Nec 3 text.in d.l.tranſactionem. obſtat: quia loqui 1 Ecimonono, inon præſumitur ſuppoſi tar in metu, in quo eſt differẽtia à dolo, quia D- eſſe, quam ambo parentes habẽt ſibi poteſt aliquis etiam apertè,& coram populo charam. l. i.§. ad quæſtionem. ff. de quæſt. Et i0 decipi. l.i. in prin. ff. de dolo. quod non eſt in propterea in tali caſu requirerent᷑manifeſtio metu. Præterea, ſicut ibi nõ obſtante tali præ res probationes, ex quo accuſator haberet ta ſentia, admittũtur probationes apertiſsimæ, lem præſumptionẽ contraſe, iuxta not. in Il. ut dicit gl. Bald.& Doct. ergo idem de præ- 2 fin. ff. quod met. cauſ. Imò etiam ſimaterfaſ- ſumptionibus iuris, quæ illis æquipollent. I. ſeueret filiam ſuppoſitam, non crederet᷑ eius licet Imperator. cum concord, ff. de lega.i. ut dicto. fin. ff. de probat. Bald. conſil. xxiiij. ſuprà dixie. in i. uol. Et quod not. in l. filium diffinimus. ff. de his qui ſunt ſui uel alieni iur. de filio fa- tuo, qui ad ſimplicem aſſertionem matris at- teſtantis quòd non erat filius regis, renun- 20 b ciauit regno b. le eſt quod ſaltẽ conſanguineiuel affines e defendent. PRAESVMPTIO X X., 3 Conſanguinei prius admittutur ad tutelam,& omnibus pre 1 Affctio præſumitur in conianctis. e, 2 Minor ſi permiſerit labi annum& diem ſibi datum ex forma 4 Vitricus ſi betatur d priuigno in curatorem, an præferatur ſtatuti ad luendum rem paternam, poteſt petere ſe in inte- conſanguineis contradicentibus& curam uolentibus. grum reſtitui. 5 Præſumptio non eſt contra accuſatum, quamuis conſangui⸗ 1 1 geſim 0, ſp ræſumitur affectio in cõiun nei impediant examinationem teſtum. ctis.l. cùm ſeruus extero. ff. manda. ubi lIgeſimoſecundo, præſumuntur con- probatur, quò d talis affectio habetur in con- 3 ſanguinei& affines nõ omiſſuri defen ſideratione in iudicijs bonæ fidei: de quo di-30 ſionem conſanguinei ſui. l.hæc autem.§. i. ff. cendum eſt, ut dixi in tractatu meo, quod in- quib. ex cauſ. in poſſeſſſea. Ex quo ſequitur, tereſt. Et iſta affectio eſt ſufficiens etiã ad re- quòd non præſumatur indefenſus, ex quo ſtitutionẽ in integrũ. l. ſi in emptione. ff. de ueriſimile eſt, ꝙ ſaltem affinesuel amici eum 2 minor. per què tex. probatur, fquòd ſiminor defendent, ut not. Bal. in I.iij. 6.ſi reus. ff. iud. permiſerit labi annum& diem ſibi datum ex ſolui.& per Bal.in rub. C. de ſucceſſ. edic. Et forma ſtatuti ad luendũ rem paternã, ſibi cõ- propterea, ubi agitur de ulciſcendo mortem petit reſtitutio in integrũ aduerſus lapſumil eius, illi debent cæteris in accuſatione pręfer lius temporis, quia pręſumitur læſus exueri ri, etiamſi pauperes. l. ſi plures. ff. de accuſ. u- ſimili affectione, quòd res fuerit paterna. ita bi gl. Et ex hacfratione prius etiam admitten tenent moder.repet.in l. quatenus. in xi.col. 40 tur ad tutelam.§. ex his. in authen. de hæred. de reg.iu.& in l.dudũ. C. de cõtrah. em. col.i. ab inteſt. uenien. Dicit tamen Huber. de Bo PRAESVMPTIO XNI. bio, quem refert& ſequitur Alberi. de Roſ. 1 Contraxiſſe metu non præſumitur, qui contraxit interuenien- tibus affinibus& conſanguineis. petat 2 Tutores quando aliquid faciunt pro pupillis, ne poſtea tenean tur, faciant ponere in inſtrumẽto, quòd illud eſt actum co- ram conſanguineis pupilli. Intellige& reſtringe ut ibi. 1 Igeſimoprimo tnon præſumit᷑ per me tum contraxiſſe, qui contraxit interue nientibus affinibus& conſanguineis ſuis. l. 5o tranſactionẽ quę dominij. C. de tranſact. ubi Doct.gl.& Bald.in l. Polla. C. de his quib. ut indig.& Doct.in c.cauſam matrimonij. 5. de c offic. deleg. Facit quod notat Barthol. Ve- roneñ.in caut.xxiiij.incip.ratione. ubi con- 2 ſuluitftutoribus, quòd quando aliquid fa- ciunt pro pupillis, ne poſtea ipſiteneantur, quòd faciant ſcribere& apparere in inſtru- mento, quòd eſt factum coram amicis& cõ- ſanguineis pupilli. alleg. Bald. in d.l. Polla. et 6o in..de tranſactionib. PRAESVMPTIO XXII. 1 Con ſanguinei& affines non præſumuntur omiſſuri defen- ſionem conſanguinei ſui. 2 Con ſanguineus non præſumitur indefenſis, ex quo ueriſimi fin. ff.ſi quis aliq. teſt. prohib.& Bald. in l.. C. i lo tit. dictum non poteſt eſſe uerum, alio non pro- bato: alias ſi eſſemus in caſu, in quo lex præ- ſumeret dolum tutoris, de quibus not. in I. 2 3 in I. fin, de contra. iudi, tutel. quòdtſi adultus 4 a ¶ Et pro bac ultima ſentẽtia, ꝗd nõ acquiratur ma rito, ſed uxori,- uis à cõſanguineis maritidonatio pro ceſſerit, fa. text. in l. ſi mater. C. de do na. ante nupt. quẽ ſic allegat,& ad hoc inducit Bald. conſil. 2 s. fa cta ſu per quib. in 4. lib. ldem probat text. in l. ſi conſentien⸗ te. eod.tit. de don. ante nupt. ubi ſi ſpõ ſus donauit ſpõ ſæ macipia matris ip ſius ſponſi, ea cõ ſentiente, erüt pro pria ipſius ſpõſæ, & illa tranſmittit ad ſuos hæredes. Ecce quomodo do natio effẽctu fuit facta à matre ſpon ſi, cuius mancipia erant, ſed nihilomi nus efficitur ſpõ ſæ, cui donata fue- runt. b CIdem notat Cyn.i l. ſi uicinis. C. de nupt.& Flo ria. de. Pet.in d.j. fi. 9.. per illũ tex. de proba. Hippol. in l j.§.ad quæſto nem. ad fin. ff. de quæſt. faciunt latè tradita per Felinũ poſt alios in c. per tuas. col.iij.& iiij. extra de probat. c ¶ Vide etiam Bart. in l. frater à fratre. col. penult. uerſ. tertio quæro, quid in contractu emptionis ff de cond. indeb. Oinl.j. C.de præd. de cur. lih 10. Alex. in. ſi cum dotem. õ, eo autẽ tempore. ff. ſolut. matr. Decius notabiliter conſ. 232. dura. col. ij.& conſil. 219. uiſo puncto. ubi etiam limitat& allegat Ang. cõſil. 2us. thema tale. col. fin. Adde etiam oci. conſil. 263. capio primũ. col. vj. uerſ. ſed adhuc uidentur. in ij lib.& Steph. Bertran. conſil. A. uiſis hinc inde. col. vj. refert& ſequitur Tiraquel.in repet.l ſiunquam. in uerb. ſuſceperit liberos, pag. 298. num. 297. C. de re⸗ uoc. donat. etiam limitantes hanc præſumptionem procedere, dummodo adſit præſentia blurium(ſaltem duorum) conſanguincoru: alio qui nõ ſufficeret unius præſentia. Adde etiam, quod ex hac præſumptione colligitur ꝛatio illius ſtatuti, quod in cõtractibus mulie rum uel minorũ requiratur præſentia duorum bropinquorũ:ea enim eſt ratio, quia pro binquorum præſentia arguit omnem dolum& metum abeſſe. hanc rationem tradunt Bart. Bal.& laſ.in d.. tranſactionem. Adijce, quòd ſicut qui præſentibus conſanguineis contraxit, non præſumitur metu contraxiſſe, ut dixi: ta qui bræſentibus conſanguineis teſtatus eſt, non præſumitur dolo uel metu inductus ad teſtandum, ſecundum Bart, in l. d Ipræſentia enim conſanguineorũ facit præſumi dolum abeſſe in tutore, ſecundum Paul.& laſ.poſt Bald. in.l. Polla. Balq. in c. j. col. viij· qui frud. dare poſſ. laſ. in l.j. ad e ¶Qudd dictã eſt præſentiam amicoru ſeu conſanguineora facere præſumere do⸗ lum& metum abeſſe, extende ut idem operetur præſentia iudicis, ſecundum Bar. in d.-. frater à fratre. uerſ.tertio quæro, quid in contractu emptionis. col. benult.& Bart. in d. lj.C. de præd. decur.& mol.& Ang. in l§. fuit queſitum. ffx ad Trebell. DDdd ——— —Q——Q——— 4 ¶Adde gloſ. not. ubi lnnoc. imol.in c. inſinuan te. de off. dele. Bal. & Sali.in l. paren tes. C. de prob. Fel. laté in c. in literis. col. fi. extra de te⸗ ſt. latius in c. cum oporteat. ubi etiã alij ſcrib. col.3. 4. et ʒ.de accuſ&in d. c. literas. cũ con cor.ibi traditis. ꝗ Steph.Bertran.cõ ſil. 212. ſuppoſita. col. A. in i. uol.no uißimorũ.& per Alex. in addi. Ban. in d. l. qui teſtamẽ to.§. j. ubi etiam And. Pomate ĩ no- uißimisaddit. Qui omnes limitãt, diu- modo non ſint ſub poteſtate eiuſdem patris, uel niſi ſi⸗ mul habitent. per gl. in d.l. parentes. Egl in c. conſan⸗ guinei.3. quæſt. 5. Quod autẽ dicti eſt fratrẽ in cauſa criminali nõ fore teſtem idoneũ pro fratre, ut etiã con- ſuluit Alex. conſil. 70. uiſo proceſſu. col.pen.in primo, limita non proce- dere circa proban dum defenſionem: eſt enim tunc fra- ter legitimus tectis in cauſa defenſio⸗ nis fratris, in cauſa criminali, mota cri minaliter,& per modum inquiſitio nis, uel ad inſtan- tiam fratris. Ideo frater impetitusde homicidio, potest probare per fra⸗ trem qdfrcit homi cidiũ ad ſui defen⸗ ſionem. Iſta traduũt Bald.& apertius Salic. in d. l. paren D. And. Alciati petat uitricum in curatorẽ,& agnati cõtradi cant, quia uelint ipſi præferri, quòd tamẽ de- bet iudex conſtituere uitricum.& ita dicit ſe obtinuiſſe de facto. Et iſtud ego puto uerũ, niſi iudex cognoſceret adultum iſtud petere per imprudentiam& ſimplicitatẽ, quia tunc poterit ex iuſta cauſa præferre cõſanguineũ. 1. i. in fin. ff. deminor. Et ad ſupradicta facit, quia non pręſumuntur colludere, qui ſuam, uel ſuorũ iniuriam accuſando proſequunt᷑. 1.i. C. de falſ. l. i. in fin. ff. de Carb. edict. Adde tamen quod not. Bald. inl.i.in fin. C. ſi qua. 5 præd. poteſt. ubi dicit, ſquòd nõ eſt præſum- ptio contra aliquem accuſatũ, quãuis ſui cõ- ſanguinei impediant examinationẽ teſtiũ, ut per Abb. antiq. in l. conſtitutus. S. de teſtib. PRAESVMPTIO XXIII. 1 Frater non præſumitur odio perſequi fratrem, 2imd eſt ueriſimi le quòd alter alterum diligat. 2 Frater an& quando ſit legitimus teſts in cauſa fratris,& quan do non. 3 Debitor qui ubi ceßit dies non ſatisfecit creditori, dicitur ilum iniuria afficere. 4 Executor cui teſtator mandauit quòd ſatisficiat de omnibus in iurißs, debet ſatisficere pro debitis, quorũ dies iam uenenat. 5 Conſeruatores qui ſecundum bullam debent cognoſcere con- tra iniuriantes monaſterijs, an poterunt compellere ad ſo⸗ lutionem debitores nolentes ſoluere. 6 Prater teſuficas pro fratre, nõ eſt teſtis omni exceptione maion 7 Iniuria quæ fit fratre fratri, dicitur grauior quam guæ fieret ab alijs. 8 Paler debet fratres æqualiter tractare, ne inter eos oriatur inui dia:ideo in dubio fit interpretatio pro eorum æqualitate. 9 Sed an idem ubi agitur de bonis ipſorum fratrum. 1 Igeſimotertio, inõ præſumitur odium W fratres, imò eſt ueriſimile quòd al 2 ter alterum diligat. c. literas. j. eod. TIſta tamẽ præſumptio non impedit, quin frater ſit ido neus teſtis in cauſa fratris, ut per Bar. in l. qui etiam de intereſſe ſuo, puta, quia litigaretur ſuper bonis communibus, aut tractaretur de iniuria illata fratri:quia cenſeretur etiã illata ipſi. J.lex Cornelia. ff. de iniurijs. uel eſſemus in cauſa ualde graui, puta criminali, uel ciuili magnæ importantiæ, ut per moder. in d. c. li- a teras a. Sed tu aduerte, quia etiã in cauſa mo- dica pecuniaria, uideretur fratrẽ admittinon 3 debere: namt lapſo tempore nõ ſatisfaciens creditori, dicitur eum afficere iniuria: quia iniuſtè& doloſe agit, qui retinet alienum. J. ij.õ.circa. ff.de doli excep. Et propterea dicit Specul.in tit.de inſtru. edit.. nunc uerò ali- tes. Alex. not. conſil. 212. uiſis& diſcuſtis. col. fin. lib. 2.& conſil.119. uiſo proeeſſu in- quiſitionis. col.ij. in 7. uol.& conſil. 4. ad fin. in 6. uol. Aret. in maleficijs, in uerb.& di- ctuus Titius ſe defendendo. col. ã. uerſ. quæro ſicut&c. Felin. in d. c. cum oporteat. ins. not. uerſ. quinto limita niſi frater. Flori. in l. teſtis idoneus. ff teſtu. Hippol. in l. unius. 9. cogniturum. uerſ. uidemus etiam quod frater. num. 52. de quæſtionib.& ſing. 50s. tra- ckant Doclores. b Alta etiam declarat Alex conſil.13. ex his quæ in themate, col penul.in primo uol. Felin. in c. cum oporteat.in ʒ.notab. de accuſ. Idem Felinus in c. literas. col.ij. uerſ.præ- dicta limita. de præſumpt. c TVide Lucam de Pennain l. cum allegas. col.ij. de caſtren. pecul. mil. lib, i2. Corn. conſul 128. col.j. in 4. Deci. conſil, 250. caſus de quo, in fin. qua.uerſ.Ixxiij. de hoc autẽ quæritur,quòd fexecutor cui teſtator mand auit quod ſatisfa ciat de omnibus iniurijs ſeu forfaccis deb „ e⸗ bit ſatis facere creditoribus pro debitis rum dies uenerat, uiuẽte teſtatore. Ad 0 1 i qd notat Guid. Papæ in deciſ. Delphi xviij.in fi.ubi dicit, iquòd cùm in Bullis ſeruatorum dicatur, quòd cognoſcant iniuriantes monaſterijs&ë. quòd pot 10 compellere ad ſolutionem debitores tes ſoluere, „Co- idem queſt. Con 5 cõtra eerunt nolen⸗ ex quo illi non ſatisfaciendo di⸗ cunt᷑ iniuriari. Modò hoc ſtante, uideret fta- trem debere reijcià teſtimonio, ex quo non eſt idoneus teſtis, ubi agit᷑ de iniuria quæiat fratri, ut ſuprà dictũ eſt. Sed reſponde, quod non eſt idoneus quando capit᷑ iniuriain ſpe⸗ cie, pro cõtumelia uel cõuicio.&ita procedit d. l. lex Cornelia. nõ quando capiturin gene re, pro omni eo quod nõ iure fit, ſecundũl,i 20 in prin. ff. de iniur. Nam nõ credo iſtum de- bitorẽ nõ ſoluentem dici facere iniuriam in ſpecie, ſed in genere tantũ. Et propterea deci ſio Guid. Papæ nõ eſt uera,& confundit per tex. in c. i.j. de offi. deleg. in vi.& perrationẽ᷑, uia in reſcriptis uerba capiuntur in ſpecie. c. Rodulphus. 5ᷓ de reſcriptis. Aduerte tamẽ, fquia licet frater teſtificetur pro fratre‚nõta/ 6 men eſt omni exceptione maior, utper Bal. inl.fin.in ij.col. C. de probat.& erit arbitra/ 30 rium iudici, quam illi fidem adhibeat iuxtail Iud, tu magis ſcire potes. l. iij. õ. i. ff. deteſtib, & ita dicit Specul.in tit. de teſte.in ij.col. 515 bh Adde etiã ad ſupradicta, quòdſiniuria quæ 7 ſit à fratre fratri, dicitur grauior, quam ſi fie- ret ab alijs.J. cùm oportet, ubi Cyn. Bal Paul. de Caſt. C. de bon. quæ lib.& interfratres de facili oritur diſcordia: undeſpatres debent s eos tractare æqualiter, ne creſcat inuidia,lfi na.§. ſin autem. C. de bon. quæ liber.&lcum teſtamento. ff. de teſta. niſi in ea cauſa ageret᷑ 40 pater. S. euictis. ff.de lega.ij. Vnde in dubio c fit interpretatio pro eorum æqualitate. lutli beris. l. illud. C. de colla. ſSed nunquid idem eſt, ubi agitur debonis ipſorum fratrum pu- ta quia aliquis inſtituit hæredes ambos ſra⸗ tres ſuos? Putarem qudd ſic, quia eademfetè ratio militat:& quia exp aritate gradusptæ- ſumit᷑ paritas amoris.d.J.dedit. de colla bon. PRAESVMPTIO XXIIII. 1 Incontinens an præſumatur ille, cuius pater fu incötinens. 50 2 Statuti diſponentis quòd in certis caſibus filius teneaturpro delicto patris, quæ ſint rationes. 3 RKationes duæ ubi ſunt in ſtatuto, ſublata unaralione, te alia, adhuc militat ſtatutum. J Igeſimoquarto, tpræſumitur inconti⸗ miltan — nens ille, cuius pater fuit incontinens, utper Io. And. in c. in vi.& probatur in c.i. ſemel malus. de reg. iul. & in c.ſi gens Anglo Pr— S ducitſo⸗ rum li. diſt. Sed iſta præſumptio induci, lùm ſuſpicionem 6o bus eſt à iure approbata:i propter delicta patrũ filij uod autẽ. ead.diſtin. filij.C. ad l. Iul. maieſt. ul minis exempla metiunt, præterq́; in caſibus, in 8 ueluti in d.c.i&u puniuntur, utin 2 xt. in l. quiſquis ꝗ. bi in filijs paterni ci Etiſtud notanqu ce lalcirquiaſtatuete Ibus rationibus not rlcin chuis Cde utũabet duas ratio umen militatadnuc in ſiſerui. C. de no⸗ a inlſtconſtante, in V. men cim ſumus in! elteapere mitiorẽ pr ſtaſecunda nõ ſuffi lumptio,de quaind. efficacior. fall. ſi famil Aglinlfiin uerb.au Etttalimitatur illudc PRAESVMI eguiltaper unum ex fratii bitantlbu,an preſumant 1 grita quando preſumaturi quando non. 3 Kwrittasdleitur leonina,& no⸗ tet ucrani, Enihiperde 4 Hatrum inus er ſimul habitan neilricem,& ſe conſttu mnſſt ctus decleet nim talia ocittat. IDecor gipoſt nytem pahie nOmlabonaacquſſe luſntennnuniaanſiat 1 elimoquinto, ndi i imul tri Prelimunfc i proſocio& per lequit uidere de cõn dnj ui ddeann. tato do.ᷣ deaen es LglIla 4O 1„. C aena Sula prima præfumptionum. ⸗⸗ crecitng d ſttad ſt 2 tondee de 2 eſtſad ſtatuta diſponentia in certi bus fi ac derarui da lium teneri pro Sma eſesatüileſeg ſrene lenretent habetur latiſſimèin a ¶Quoties e- 1—*-— 7.. lld.Paa dedan, bent ſolã illam rationẽ, ꝙ illud ſit, qui nltee csec nensanſdgade ſ d Rinehehide ddie eddal-ie liusabſeinebſt 2—„† it, quia pater ca regulã, quia iſto modo coniunctio ſ ioni 3 citeudd Äd facilius abſtinebit a tali delicto, ſi uideat etià nis nihil Ser ninnaseeren Keo hebire dicatur u üda filios ſuos puniri, ut per Bar. in l. iure proui- idem Ct aennelrr, ex quo etiam in extraneis nttiões finales, una monaſt duidaga ſum. C.de fabricenſib. lib.x.& Anch. i. et:cùm illi actus nõ poſſint fieri citra ceſſante, nõ tamen alterjsge Su Wim 3 le CSſtit e Sefelden C. ins& nomen ſocietatis. arg. l.pro hærede. ſf. cllat aiſpoſitio. ad ſoluunnddcuu pet.c.primi.5. de cõſtit.in xi.principali quæ- de acquir. arg.l. pro hærede. ff. uat diſpoſitio.§. ddend ſtio. col.vij. ſed etiã, quiapræſumit filiu ali quir. hær. Vnde puto, quòdlicet in ex- affntrau: lnſiä de eXquoilli, öi. 4 quia præſumit filiũ talia traneis nõ i ſ iſi nupt. te dillon e facturum, per ſupradict nõ induceretur ſocietas, niſi eatenus bt. text cum gl. dr Nloddho düin ater pean 1 re 3 icta. Et propterea licet quatenus conſtaret eos cõmunicaſſe: in fra-& ibi etiã præce- eregeistehn den Trem ſuſſe iata AHtaidnihe Abch, pa- i0 tribus cenſeret᷑ uniuerſorũ bonorũ niſi con di nrende teſtis ubiase W 42 1274 apitalè filio, de quo per ſtaret de actibus repugnantib quj Eehie, arieſe 2 Ldlagkehin Deci.cõſil.lxiiij. tamẽ militaret iſta ſe 6 enarliPutaliatan 9u f de S,Vu tä dictäcfe Naellhd Etfacit, qui 6 a ſecunda, tummodo cõmunicaſſent l I ar L man. tfacit, quia ſtatuẽtes præſumunt᷑ moti atiri Ictaunfus ncgCo c cred. g uot. in „ detteht 1— 1ula Præſumunt᷑ moti plu- ciationis,& non alia.& ita i 5. 2,„, Cus guanädcz iin ribus rationibus, non autẽ una tantũ, ut bicit§. altero. in fi alia&ita intelligo Bar. ind. qui: ad exhi’. f. melsuelcänd m 3 Salic. in l.Tuis. C. de fideicõmiſf.& ubi ſta Pulleruſsod 1n. dioenaüchalca⸗ Lu r wa rei ella Tdaau däd. tutũ habet duas rationes, ́;uis una deficiat düi ofſani etur dubitabilis,& ſatis ini& Bart. per illum Meo quodndi u tamen militat adhuc diſpoſitio, ut dicit Sali. lbur uiſſ die d efmie aerlltiecolrabiten rtige ie inettſe 1 ſaruf.. ibus fuiſſet tutor, nõ deberet preſumi Sjff de his ꝗnot einiur. Namlane inl. ſi ſerui. C. de noxal. quẽ ſequitur Ale 1 ſenſi Serb Papt nſma. Linaife Na. nöcceh nl ſieonſt q X. us conſenſiſſe, ex quo nõ habet conſenſum inutum. Limita ta- Awentemdhg ²¹ Il.ſicon ante. in v. col. ff. ſol. matr.“ Sed ta- bſ diftceren 3—. a a tutore,& tutor non. men& declara ut agenerermine men cùm ſumus in materia pœnali, melius 20 La in facto proprio. l. i f denufn Iniqui per Panorm. in c. pend ettumun eſt capere mitiorẽ præſumptionem,& ſic,; tas uerò reſultat, renendo quòd pupill 0quonia. 6 pon. ſeof d ah ſü ſecunda nõ ſufficiat, niſi adſit prima præ ſieratificare evpoftfacto: dam Rähe r Se e eae een einſi n umptio, de qua in d. l. iure iſ ſeratis ſi. um dei natu 3 um text. extra ut ridti üfih. in d. J. iure prouiſum. quę eſt ra ſocietatis ſit, ut par orũ. alia ete, 9 deveracim efficacior.fa.j.ſi familia. ff. de iuriſd. om. iud. ſocietas ean anehemeſ eſeeche Aa eneeeee, iſ 18.5 ereſcrptäir& gl.in l. fi. in uerb. autoritas. ff. de diuortijs. ſto. ff. pro ſoc. imò nõ 4 1 106 atrsecdet. jehm ihehihs ater teſtiſternrpoin Et ita limitatur illud dictum Saliceti. unus ex ſocijs poteſt der nr min Dan aescer 90 17 wexceptionemai PRA ari,& nunq́; perde teſtamèto. col. 14. 1 ESVM PTIO XNXV re de capitali, ut eſt gl. i ich. xiiij. q. iij li col.C. 3 3 ut eſt gl. in c. pleriqʒ.xiiij.q. iij. C. de teſta. mili. co cepntuda 1 aaij t⸗ be unum ex fratribus ſimul poſt mortem fratriba Bald.& Doct. in 1.i. C. pro focio.& per Sbel uide de his Nico- quamillificematin bitantibus, an preæ ſumantur acquiſua de communi. cõſil. celxv. in ſecundo dub. ſequer d luum Præſidem in isſcirepoteslijuih ² Societas quando præſumatur inter fratres ſimul habitantes,& 30 ill lequeretur quo Erbeſhe; nefa iee aanozo⸗. Pnn us nunquam poſſet niſi lucrari: quia S, n Leh⸗ pecul in, rum 3 4 c dn denn 3 Socictas dicitur leonina,& non ualet, quando unus ſociora po 1 elhieln ltus, ſiuider et negociationẽ ha- 15 uch aaſde d tpracdſete qpoiſ teſt lucrari,&nihil perdere. ſeri Elueri rarificaret, aliàs nõ: qdcertè eſ- 5 Tvimialex atri dicituxgauinie 4 Pratrum unus ex ſimul habitantibus ſtin libris ſuis fxcit domãꝶ et iniquũ, præſertim cùm ipſe nihil exercue e Lud Rom. An Lcum oponet dicni creditricem,& ſe conſttuit debitorem de aliqua ſumma, rit propter xætate m, fratres uerò ſic. Tertio char.& alios plu⸗ debon quælbänn. an iſt actus declaret animum ſuum non eſſe quod ſit con aduerte, ſ quia Deci. in conſil. xxi. in iiij. col. 4 res in uarijs conſi- —..:.., r diſcorcia:ndeſa tralta ſocictas. limitat alio modo prędictam concluſionem, li allcgatis ꝑ laſ. eæqualter ectiar s Doctor qui poſt mortem batris ſimul cum fratribus habitaue- quando unus ex fratribus in libris ſuis fecit inlj. C. qui teſtz. tem C debmqukk rit multa bona acquiſierit ex quaſi caſtrenſi peculio,an domũ creditricem,& ſe cõſtituit debitorem H. poſ. uide Paul. .* hrin ila ſint communiaan ſua tantim. de aliqua ſumma: nam iſte actus declarat in-⸗ conſil.349. ex die — Geehen 1 1 W ae woarinensfeſntatr per alterũ ex 40 tentionem ſuam nõ eſſe, ꝙ cõtracta ſit ſocie- uo:in r uol,nouiſ atio pro herai fratribus ſimul poſt mortẽ patris habi- tas:& dicit hoc eſſe indubitabile. Puto iſtud ſimorũ. cor·conſ. d. C. deco li— 3 tantibus, præſumunt᷑ de cõmuni. arg. l. ſi fra multũ reſidere in arbitrio iudicis, qui ex tali 24. uhts nnullp- turdebonisip 6 3 tris. ff. pro ſocio.& per Specul.in tit. de iudi. coniectura ſimplici nõ recedet à regula:quia Ses 13—n0 guis inſtituithene 13 5. ſequit uidere de cõmunibus iudicijs. Sed ſolent mercatores etiam tenere rationes ſe- 7 Se eehihe e Sutarem quodleq 4 aduerte, quia iſta eſt alta quæſtio, quam po- paratas domus, nõ ut diſſenſus à ſocietate ar ofsen 4, 8 at:& quia erpuinkg, ſuit Bar.in I. Titium.§. altero. ff. de adminiſt. guatur, ſed ut ſciant quas pecunias accipiũt 2nan a iij amorssd ccti rn ealdh in d patruus. C. cõmunia utri- de pecuaijs deputatis in uſum domus,& Ier ecoeſtnes vMPTIO 11 uſque iud. Iaſ. in I.i. C. qui teſtamenta facere quid de alijs quæ deputatæ ſunt ad mercimo circa præſentem. 2 nauu 2 ꝑoſſunt. Et communiter concluditur, fquòd nia. jlib. Soci conſil — nuſtsß ſi ſimul cum hæreditate indiuiſa poſt mor- so in conſtls ciuitbus, onſu 1 4in 4A. lih. Ccpol. enens Gn, tem patris uixerint, lucra communicaue- 1 conſtl. 40. quidam A. Deci. conſil,6. de quobus. ubi per duas col- d aeſwtram rint leſuperl 62 Iue 4& conſ.ð. pro reſolutione. ubi allegat plures concor.& conſ. ꝛ1. uiſo puncto. in pri e tuußſültan int, de ſuperlucratis inuicem alter alteri ra- ubi ponit quæ requiratur ad hoc ut dicat Sai 1.,hno. in Pnn. uesiſcuN im b tionem nò reddiderint, præſumi ſocietatẽ b. idem ponit conſ. 628. in caſu de quo 5 nfees eeſetrnene erherih 5 i uhm 3 3 6. 1.628.& con. 54. ulſa cõſultatione. 1„orTWn F allit reſpectu eius qui non haberet con⸗ in conſ. 39. Chriſti in Dendele aue afe ef i ſehdewenne moquari krui enſum: puta, ſi aliquis eſſet pupillus, uel fu- uol. nouißimorũ. loan. Rubeũ Alexandrinu conſ.87⁷.& lo. Fab. in 9 mſt e ille, cuius rist rioſus:niſi pupillus haberet tutorẽ, cum quo c Ju3d aum pupilo non cenſratr cĩirat taci ſeietes ex vmunioteg ari- Andin ſ me 1 eſſent facti iſti actus ſocialesnomine pupilli, bus ſocialibus, niſi pubes fictus ratum habuerit, ultra laſ. e alios allegatos hic per Dn obawrin dan 6 uel factus adultus, quo tempore habet con- mcum uite Alex conſilz7. conſideratis colij& latius inſeg in ij li.& conſil as. 1 Seaitapalufgj ſenſum, ratificauerit. arg. I. ſipupillus. ff. de ziie vne ie, dn eerehid, eecheh ,enhi, 4 ex die. col.ij in a. uol.no iit.⸗..— 5., Cepol. in d..40. 7,„), dem pſxie c nouat.“Item fallit, quãdo omnes iſti fratres&o ſi pol in d conſil.0. quidam A. Corn. conſil au3, Philippus inz lib. Deci.d. on- Zonem pPfe Sf ſf 8 2 ſil. 21. uiſo puncto. col. j. Steph. Bertran. conſ.2 in fin. i 1 eſſent nobiles,& 1 27. ex caſu.in fin. in 2. uol. nouiß c approbar- i ſed ui„&ex negocijs non lucrarent, æx conſil. 62. quamuis. col. j. in 2. uol. nouiß e 7 au tülif 4 uiuerent de redditibus ſuis. Item quan- 4 I vide Corn. conſil. 9. præmittendum Coti a Lok vEtan— „ A rateri, 4 büier tatũ dlotnnenenene alij nihil agerẽt: ſil.⸗ præmittendum. in primo. loan. de Ananiaubi etiam ko ewnih e e, c cad. I, piinN, ecus ſi etiã ipſi 6 is di iſs,i, CC. z. ul puneo. Imuch t ju ſi etiã ipſi lucrarent᷑,& lucra q́ᷓ;uis dif-& Alex. conſil. 3. uiſis dubijs. in 4.& conſi. 49. in primo.— cucn d 2 627 D AAnd. Alciati 5 nia. Sed quid dicemus de Doctoribusenun quid ſi aliquis Doctor multa bona acquiſiue rit ex quaſi caſtrenſi peculio, ſint cõmunia, an uerò ſint ſua tantùm, dato ꝙ ſteterit in cõ- munione,& cõcurrant cæteræ præſumptio- nes inducentes ſocietatẽ? Videret᷑ ꝙ non, ex quo talia bona nõ conferunt, ut dicit Bar. in l. iubemus. C. de ſilent. lib. xij.& in terminis firmat Rom. in conſ.cxlv. præſentis cõſulta- tionis.circa medium.& refert Iaſ. in auth. qᷓd locũ.in v.col. C. de coll. Mouent᷑ ſimpliciter, quia talia lucra ſunt pręcipua ipſis, nec acqui runtur patri, q́;uis ſint in patria poteſtate. l. fo ri. C. de aduoc. diuerſ.iud.l. uelut. C. de aſſeſ. J. fin. C. de inoff. teſta. Sed puto quòd contra ria pars ſit uerior, quòd imò etiã illa ſunt cõ- munia, ut decidit Bald. in l.prætor.§. ſed& fi lius. ff.de eden. Et eſt de mente Baldi& Sali. in d.l.ſi patruus.quos allegat& ſequit Iaſ. in d. l.i.&cõſuluit Bened. Capra de Peruſ. in cõ ſil. xlij. incip. cùm uiſo& conſiderato. Nec obſtat ratio Rom. quia non eſt arguendum de collatione ad ſocietatẽ, ex quo collatio ha- bet locum etiam aduerſus inuitos: meritò ca ſtrenſia fuerũt priuilegiata, ne conferantur, ſed ſocietas inducitur ex tacito conſenſu co- habitantiũ. Et ſicut fatuũ eſſet dicere, quòd de eis nõ potuiſſet cõtrahi ſocietas expreſſe: ita dicendum eſt poſſe contrahi tacite. l. cùm quid.ff. ſi cer.peta. Nec quantũ ad hoc repe- riunt᷑ priuilegiata caſtrenſia: ergo noſtrũ nõ eſt ea extendere, ut not. in c. olim. j. de uerb. ſignif.præſertim ad caſum ubi eſt alia ratio. Nam cum iure patriæ poteſtatis pater occu- paret olim omnia quæſita per filium, etiã eo inuito, l.placet.ff. de acq. hæred. l. cùm opor- tet.in prin. C.de bon. quæ lib. fuerunt iſta ca ſtrenſia uel quaſi priuilegiata, ne acquireren tur ipſi patri. Et propterea non cõferuntur, quia ratio collationis ceſſat in iſto caſu, ex quo conferunt᷑ ea quæ à patre prouenerunt, uel potuiſſent ipſi acquiri, ſi filius perman- ſiſſet in poteſtate.l. i. 5. nec caſtrẽſe. ff. de col lat. bon.& declarant moder. in rub. C. de col- lat.quæ ratio non facit ad propoſitum in iſta materia tacitę ſocietatis. Et iſtud tantò magis procederet, ſi ſtatutum introduceret ſocieta- tem ex cohabitatione& cõmunione bonorũ poſt mortem patris, prout erat in caſu Bene- dict. in d. conſil. cxlij. Bene uerum eſt, quòd etiam ſtante tali ſtatuto, filius in poteſtate ha beret tale peculium præcipuum ſibi,& de lu cratis uiuente patre, non teneretur quicquã conferre fratribus.& ita uidetur intelligen- dus Rom. in d. cõſilio. Secus de lucratis poſt mortẽ patris, quia ſibi imputet, qui ſimul co habitando,& ſociales actus faciendo, uide- tur contraxiſſe ſocietatem. Nec obſtatd.l. iubemus.C. de ſilentiarijs.lib.xij. per quam Lucas de Pen. ibi tenuit expreſſe talia lucra nõ cõmunicari fratribus: ꝗa illa lex propriè loquit᷑ de quæſitis uiuente patre:& ratio quę ſubditur, ne labores eorum alijs fructũ affe- rant, reſtringit᷑ ſecundũ ſubiectam materiã. 628 J. ſicum uno. ff. loca, Nec etiam poteſt dere in caſu noſtro, quia nõ eſtabfuldooe⸗ pro labore ſocij reſultet utilitas alteri 3 imoò iſtud eſt de natura ſocietatis.d..ſi 3 rit.cum ſimilib.— cio: dfue PRAESVMPTIO XXNVI. 1 Pater preſumitur dotaſſe filiam de propri ſculathu„s de bonis ip ſius filiæ.& num.z. n6 2 Si in inſtrumento dotis dicatur, quam dotem bromiſt aicn 10 bater, computato in ea omni eo, quod lpſi flle debe tur, tam de bonis maternis quam paternis: hoc nonch⸗ ſtante cenſetur dos data de bonis paternio,& pœteni f lia materna bona petere. Rationem uide ibid. 4 Dos loco legitimæ eſt,& in illam imputatur. s Donatio inter coniunctos de facili præſumitur. W Lride brto ha ni mhdanercdsſe filiam de proprijs facultatibus, non de bonis ipſius filiæ. I. fin. C. de dotis promiſſu- bi ampliatur, etiam ſi pater dixerit ſe daredo- 20 tem debonis ſuis,& bonis ipſius filiæ: quia adhuc ſi habeat idoneas facultates, cẽſebitur dediſſe de ſuo. Et propterea dicit Bal. nouel. in tract.de dote, in ſexto priuil. ſextæ partis princip.quòd ſi in inſtrumento dotis dicat quam dotẽ, puta mille, promiſſit dictus pater, computato in ea omni eo, quod ipſifiliæde- betur, tam de bonis maternis, ꝗᷓ paternishoc nõ obſtante, cenſebitur dos data de bonispa ternis,& poterit filia adhuc bona maternape 30 tere. Et refert quòd ita conſuluit una cũloan ne de mõte Sperello, ut per eum. Sedproin- telligentia uidendum eſt primo/ quæſitra- tio dictæ præſumptionis. Et tex. uidetur dice re quòd iſtud ſit, quia paternũ officiũ eſtdo- tare. Ex quo inferunt Alex.& Aret- in li ff ſol. matr, quòd pater tenetur dotare depro- prijs bonis etiam filiam diuitem. Sediſtaopi nio mihi non placet,& confunditur perd.. fin. quia ſi pater fuiſſet in illo caſu obligatus, 40 non erat probabile dubiũ illud quod ibideci ditur:nec illud datũ poſſet dici eſſe demerali beralitate, prout ibi dicit᷑: quiailla eſt uerali⸗ beralitas, ad quã nemo cõpellitur.li.ff de do nat. Et iſtam partẽ tenent lac. de Are.& Bar. in l. mulier. 6. cùm proponeret ff. ad I rebell Ang. cõſil.ccix.incip.pro deciſione dicti la⸗ ſonis.& ibi latiſsimè per Bulg. Seneñ̃ in li. ff. ſol. matr. Poſſet tamen contraria opinio de fenſari, quando dos non excederet legitima 5o quia ſicut legitima debetur etiam filiæ diuiii ita uidetur de dote, quæ ſuccedit locolegii mæ,& in legitima computatur. lillam.C e collat. l. quoniam nouella. C. de inoff. te 3 quod poreſt procedere ubi ſolutio dotis 1 niret facienda poſt mortem patris; AMee uu pore debetur legitima: alias non 8 b er ab iſta alia opin. quicquid dicant ibi ma niores. Et ſic apparet quòd ratio Alex? 4 ret. nõ eſt uera. Vnde tu dicas, quòd ralio 3 co detur eſſe propter cõiunctionem fanguin 5 & affectionem patris in flliam, quod pre matur iſta donatio, iquæ de faci lis ctos præſumitur, ut habetur in I. quæ dott; per Bart.& Iaſ.ff. ſol, matr. quæ aſectio iun/ (to eo⸗ li inter cõiun im liuionis Etlal. vod quamulis pate nis& paternis illa C lier ſecundum natu tabulis.ff de duol oine ſucceſſiuo, pro Lafectionis, Gall huQuæ ratio, niſiit fadicam, noneſt ue contrariũ, quod imo uram niſiultraaffe wqendi neceſsitas, ut mareria eſt latis diffe mrio olligitur exſii teſt allenare bona fi mamhabetadminiſt ſentientibus. li. C. de litlexquodfaceret bonaflliorũ daret, ne ſtluperambiguo,ſec reapromittendo dot turpromiliſſe debon dium utibihabetur. 6 diurprædicta deciſi ſatis exprimit ex que bonamaterna quia cludit i ff de legi. lam decllionẽ quxæ el lenetetiam Marianu 1 ſa. Bulg doci& laſi in ult col i ijjuol — 2 4 inmearum conti do. Etpropteredält lote, in ſeuo prüulſn dd ſiininſtrumenott Putamille promittii nea omnieyquritt ebo nis matemisgne cenſebitur doschndh terit kiliaadhuchon n quodita cnſubuim Sperello uipereuma- uidendum eſtptinotn rſumptionis Ettenut dſit, quiapatermücsi oinferum Alexdè vod pater tenenutdim etiam filim diniſeni 2nplacet,& corkini aterfuiſſetinilocqli obabile dubüiludmi lud derũpoſſaddtt routibi dici: qpulni iquũ nemocdhelimli npans erenikrinn cumprcham ccix iacp proieiin latil Kimeßerhud poſſet unencommmn 1 4o dos nof excete nacebecorecum denzſdcccbil . uæſoc 1 629 regula prima præſumptionum. 530 cto eo, quòd cura collocandi filias,& dandi dotem, ad patrem pertinet, l. qui liberos. ff. de ritu nupt.eſt ſufticiens Ppræſumptio ad do nandum: quia dans, uel promittens dare, in dubio præſumitur de ſuo. l. cùm proponas. ubi Bar. C. pro ſocio. Et facit, quia grauatus dare certam pecuniam, pręſumitur grauatus dare de ſuo.l.ſi decem. l. non uidebat᷑. J. ſi Sti- chum. 5. ſi hæres. ff. de ſtatulib. Etpater uide- tur potius ſoluiſſe tanq́ʒ pater, nõ tanqᷓ; admi niſtrator bonorũ filiæ. l. tutor petitus.§. i. ff. de excuſ.tut. Videamus nunc quæ ſit ratio ampliationis.Et Jaſ.& Socin. in d. l. i.dicunt, quòd quamuis pater dicat ſe dare de mater- nis& paternis, illa copula nõ copulat æqua- liter ſecundum naturam ſuam. I. reos.§. cùm in tabulis.ff.de duob. reis. ſed potius ſtat or- dine ſucceſſiuo, propter ordinem charitatis & affectionis. l. Gallus.§. i. ff. de liber.&poſt- hu. Quæ ratio, niſi iungatur cum his quæ in- frà dicam, non eſt uera: quia cõmunis eſt in contrariũ, quòd imò copula ſuam ſeruet na- turam, niſi ultra affectionem concurrat inſti tuendi neceſsitas, ut ibi habetur:& certè illa materia eſt ſatis differẽs ab iſta. Tu dic, quòd ratio colligitur ex fine tex. nam pater nòpo- teſt alienare bona filiorum, quorum legiti- mam habet adminiſtrationem, niſi ipſis con- ſentientibus. l.i. C. de bonis mater. unde uo- luit lex quòd faceret ſpecialẽ mentionẽ, quæ bona filiorũ daret, ne cõſenſus ipſorũ filiorũ ſit ſuper ambiguo, ſed ſuper certo. Et propte rea promittendo dotem illo modo, nõ cenſe tur promiſiſſe de bonis filiorum, niſi in ſubſi dium, ut ibi habetur. Et ex iſta ratione cõfun 6 ditur prædicta deciſio Bald. not. tquia pater ſatis exprimit, ex quo uult cõpenſare omnia bona materna:quia qui omne dicit, nihil ex- cludit.l. i. ff. de leg. i. Et propterea nõ teneoil ſam deciſionẽ, quæ eſt ſatis iniqua, cõtra quã 40 tenet etiam Marianus Soci.in c.tuæ. de ſpon ſal. Bulg. Soci.& Iaſ.in d. l.i. Cor. conſil. xvi, in ult. col.in iij.uol. PRAESVUMPTIO XXVII. Igeſimoſeptimo. In ſermone generali non præſumitur quis loqui in illorum damnũ, qui de ſuo ſunt ſanguine. l. obligatio ne.& l. ſeq. ff. de pig. l. humanitatis. C. de ex- cuſ.tut. Et per hocinfert Guil. de Cun.& Bal dus in l.i. ff. de ſtat. hom. quòd licet in legato rerum mearum contineantur homines& ua ſalli mei, l. omnia.§. fin. ff. de lega. ij. non ta- men comprehendentur illi, quibus teſtator iunctus eſſet ſanguine. PRAESVMDPTIO XXLVIII. 1Legans rectri alicuius eccleſiæ affini ſuo,præſumitur eius cõ templatione,& nõ eccleſiæ, legaſſe: ideo poterit rector de illo ad uotum diſbonere. Ampliatur ut ibi. Amico rectvri alicuius eccleſiæ relictum, an uideatur relictum contemplatione ſui, an uerò eccleſiæ. 3 Amicus ſingularis uenit appellatione ſuorum. 4 Amicus poteſt uindicare iniuriam factam amico, tanquam fi- ctam attinentibus ſus. 5 RKectvri an incumbat onus proban di. ſibid cõſanguincis uelab amicis relictum, an uerdò ipſi eccleſiæ quòd non ſit, 6 Regula quoties eſt pro aliquo, onus probandi incumbit alle- ganti fallentiam. 7 Succedere uolens tanquam conſanguineus, probare debet conſanguinitatem. W Waddenug. quis legauerit re- ctori alicuius eccleſiæ affini luo, præſu mitur legaſſe contemplatione ipſius, non au tem cõtemplatione eccleſiæ:& propterea po ¹0 terit rector de legato diſponere ad ſui bene- placitũ. auth.licentiã. C. de ſacr. ſ. an, eccl. c. re quiſiſti.j.de teſta. per Bar.& Doct. ubi Soci. multa egregia tradit in l. ciuibus. ff.de rebus dub. Et iſtud procedit, etiam ſi nõ ſit expreſ⸗ ſum niſi nomen appellatiuum dignitatis, ut probatur in d. c. requiſiſti. quia adhuc uide- tur appoſitum ad demõſtrationem perſonæ. Etfquod dixi in conſanguineo, habetetiam locum in amico, ut ibiper Doct. Et fa. quod B 20 notat Bald. in l.i. col. xi. C. qui accuſ. nõ poſſ. quod fappellatione ſuorum, uenit etiam ſin- gularis amicus. Sequitur Alex. in l. ſæpe. col. quinquageſima. ft. de re iud. tunde talis poſ- 4 ſet proſequi iniuriam, tanquam factam atti- nentibus ſuis, ſecundum Baldum in repet. c. ſi pater. j. de teſtam. in ſexto. Baldus conſil. Ixxviij. in quarto. latè per And. Siculum in repet. l. cũm acutiſsimi. col. xlij.& col. 50. C. de fideicõmiſſ. Sed poſſettdubitari, cui in- 30 cumberet onus probandi,ſan ei, ſe eſſe cõſan guineum uelamicum, an eccleſiæ quòd nõe Et uidetur quòd ipſi eccleſiæ, prouttenet gl. in d. auth. licentiam. quia quilibet præſumit ditari propria contemplatione, nonalterius. l.ſi defunctus. C. arbit. tutel. Et iſtud multò magis uideretur procedereſi eccleſia egeret: quia actor quod aſſeuerat, probare debet. I. actor. C. de proba. prout ibi dicit Iac. de Are, & Iacob. Butrig.& Alber. de Roſa.& alij in d.auth.licentiam. Crederem contrariam opi nionem eſſe ueriorem, quamtenet gl. in§. in terdicimus.in authen. de eccleſ.tit.per illum text, qui requirit quòd rector ipſe probet. Et dicere de caſt. pecul. lib. 12. Comprobatur, nam cum ex ordine literæ liceat 4 ¶Quinimò(te ſte Tullio Officio- rum lib.ꝛ. maxima amicitia eſt præfe renda cõſan guini tati: inquit enim, Sanguinis cõiun- clio& beneuolen tia deuincit chari⸗ tate homines: ma⸗ gnum eſt enim, ea dem habere monu menta maiorum, eiſdem uti ſacris, ſepulchra habere cõmunia: ſed om- niu ſocietatu nul- la præſtantior, nul la firmior, ꝗᷓ cum uiri boni moribus ſimiles, ſunt fami- liaritate cõiuncti. Et Valer. ille Ma- xi. caput ſeptimu lib. quarti ſic ex- orditur: Contem- plemur nunc ami- citiæ uinculum po tens et præualidi, neq; ulla ex parte ſanguinis uiribus inferius:hoc etiam certius& explora tius, quòd illud na ſcendi fortuitu o- pus, hoc uniuſcu⸗ iuſq;ſolido iudicio inchoata uoluntas cõtrahit. Accedat quod uoluit Albe. de Roſ.inl. ſed ꝗ hæ. ff. de procur. ſcilicet quòd ma⸗ gna amicitia eſt maioris ponderis quam fraternitas. pro quo alleg.tex. in l. cũ allegas. C. arguere, ita quod prius nominatus poſteriori præferendus ueniat, l. quoties. cum concord. bluribus in gl. traditis. ff.de uſufruct. ego paßim in iure reperio in ordine ſcripturæ amicos anteponi conſanguineis, ut eſt inl. ſed ſi plures. õ. in arrogato. ibi, amicus uel cognatus. ff de uulg. & tex. in l. Theopompus. ibi, amici mei&cognati. fr de dote bræleg.&in l. affectionis. ibi, amicos uel neceſſarios. ff.de donat.& in l ſi ſeruus plurium. fin. ibi, legatarij chari tas uel neceßitudo. f de leg. j. cum ſimil ficit quod not gl. Bald. Ang. Alex.& Iaſ.in. ſi unus.§. j.ff de pact. laſ. in l.j. col.ij. de in lit. iuran. Bene facit quod conſuluit Soci.conſil. 39. col. ult. li. 3. quoòd donatio facta amico maxima amicitia copulato, non reuocatur be neficio l ſi unquam. C. de reuoc. donat. De cuius dicti ueritate nunc nõ diſcutio. Et quòd diſpoſita in conſanguineis, cenſeantur regulariter diſpoſita in amico intimæ amicitiæ, et ſic quòd amicitia magna tantum operetur, quantum coniunctio ſanguinis, tenet Cyn. in l.inuitus. col. iiij. uerſ. ex his pendet. C. de procur. Alex. inl.cum alienam. ubi laſ. col. jj. C. de leg. Idem laſ. latißimeè in l. Titia. in prin. col. v. uerſ. ult. circa iſtum partem. fl. de uerb. oblig.& in. exigendi. col..& melius col. penul. uerſ. ult. in quantum. C. de pro- cur. ubi multa egregia cumulat. Et Felin. in c. quoniam Abbas. col. ij. uerſ. capio illud quando Abbas. extra de offic. deleg. Alciatus in!.latæ.§. amicos, ubi etiam plura ſimilia 60 adducit ff de uerb ſignif& Hippol. in rub.ffde fideiuſſ.num. 23 4. cum uaxijs concor. per illos allegatis, ad quos te remitto. Et inter cætera not. digna, quæ reſerunt in locis ſu- pra alleg. Ein inferius allegandis, illud nota perpetus, quõd magna amicitia facit quod legata debeantur amico ex teſtamento minus ſolenni, ita quod ſicut in teſtamento inter li beros intelligitur clauſula codicillaris, ut eſt not. gl. in l. cohæredi.. cum filia. ff de uul L. d d 3 —— — ĩta in teſtamẽto u⸗ bi inſtitutuseſt ami cus, uel aliquid re lickum eſt ei, ſubin telligitur clauſula codicillari.ita eſt ſingularis gl. in l. in teſtamẽto. ff. de fideicõm. liber.& per illã gl. itatenet Bal. in l. ſi iure. C. de teſta. manu. ex- preßsius Lud. Ro. conſ. 79. amplißi me. col. pen.& fi. Matheſ. notab. 41 & Barb. in repet. rub. de reſcript.in Clem. Felin.in c.ꝛ. in fi. extra de teſti. Iaſ. in l. nõ dubii. in fi. C. de teſtam. Idem laſ.inl. exi⸗ gendi. præalleg. et inl. cum alienam. C.de leg.& in l.j. uerſ. clarum eſt quod magna dile ctio c.C. de ſum ma trin. in ſecuda lect. col. v.& inl. uerbis ciuilib. col. ĩij. uerſ. tertius ca ſus. de uulg.& pu pill.& D. Alciat. in d..amicos. Pantaleon de Cre ma in.ij. col. 7i. uerſ. ſecido loco. C. de reſcin. uend. et Hippol. de Mar ſil. in l unic. num. 209. fol. 11. C. de rap.uirg. Et gene raliter in hac ma⸗ teria amicitiæ, ui= de multa cumula⸗ ta per Benedict. in repet. c. Raynuti- uis. in uerb. teſta- mentum.iij. num. 47. 8. 49. u⸗ bi multa egregia cumulat. a In dubio e- nim ſufficit pro ſe habere regulã: un de allegans ſpecia lem caſum ſiue fal lentiam, illam pro bare debet.hac do ctrinam tradit etiam Bart. inl. j.ff ſ quis in ius uoc. ubi etiam laſon allegat concord. au toritates. col. vj. uerſ. not. iſtum doctrinam Bart.& facit bonus tex. in. ſuus quoq́;. uerſ. puto generaliter. ff. de hæred. inſtt. bonus text. in c. ad decimas. de reſſit. ſpol. in vj. ubi ſtatur regulæ,& iuris communis præſumptioni, donec allegans fillentiam, aut aliquid contra iuris communis regulam, illud legitimè probauerit. Vnde ait Bart. in l. quoties. ff ſi quis caut. quòd non dicitur eſſe dubium, de quo eſt regula iuris: quamuis ſint aliqui ca 7 in ſimili, tquia uolens ſuccedere tanquã con 1 Alienatio ficta per prælatos in conſanguineos, non præſumi- 2 Papa conferens beneficium conſanguineis, præſumitur feciſſe 2 Infeudatio de nouo feudo facta conſanguineo, præſumitur fi- ʒ Oeconomus non habet ita pingue ius in alienando res eccleſiæ 6 Alienatio facta per prælatum in conſanguineum, ſine fraude, 7 Prelatus poteſt dare eleemoſynam de bonis eccleſiæ ſuis con⸗ 8 Executor teſtamenti ad diſtribuendum bona pauperibus, po- 9 Prælatus cõſtituerat fratrem procuratorem, ad exigendos red 1 NInelichen facta per præ 2 gumentum, †quòd Papa conferens benefi- 3 ſuo de præſumpt. quòdfinfeudatio de nouo D. And. Alciati 631 632 dicere quòd probat eo ipſo, quòd nõ proba- dem eccleſiæ. C. quiſquis.xij i. Ptenss tur contrarium, non eſt ſine cauillatione. Et tione idem eſſetin emdiyrel teadẽ ra facit quod in ſimili tenet gl.in c. ij.de ſucceſſ. pro modico cenſu. Supradi Gat Aue daretur ab inteſt.& Innoc.in c. cùm in officijs. dete- ne intelligenda,tquia biapralum en ſunrſa ſta. Et pro iſta opinione facit, quia regula eſt, tatis non uidet᷑ ſu fficiens, ut ra nu züi u⸗ quòd legata rectori, acquiruntur eccleſiæ, d. 1 1 ec. data eccleſia: ſicut in ſimili dicimus in! f 5. interdicimus.xij. quæſt. iij. pontifices. Qui.fi.fl de his quib. ut indig.& ꝗd not. Barr inl noſ 6 Tergo uult dicere fallentiã, probet. l. ab ea par contractũ. ff.ide dona. Necob lun poſt te. ff‚de probat.gl.in rub.de reg.iur. in vi.& auth. quibuſcunq; modis inducatiftaluodd. a in Clem.fi.in gl.pen. de reſcrip. Et facit etiã io ſumptionẽ, quia loquitur in—— „Tlon in prælato: fqui quidem cœconomus no bet ita pingue ius, ſicut prælatus, ut no iij. C. i.& ita reſpõdet Abb.in cõſil.xli col.in i. uol. licet iudicio meoilletex. non tiatur hãc interpretationẽ. Sed quicquid 18— in hac materia ſtandum eſt diſpoſitioni C. nonum, qui nõ prohibenttalem alienations cum debitis ſolẽnitatibus,& exlegitima cꝛu ſa. Et ideo,ſceſſante fraude, ſi ſeruanturdebi 20 tæ ſolennitates, tenet alienatio facta perpræ- latum, etiam in conſanguineos, ut ſentit ar. in d.auth, quibuſcunq;.& conſuluit Abb, in d. conſil. xli.& ante eum idem tenuit Beder. de Sen.conſil.lij. quidam pręlati.lImò poteſt indiſtincte prælatus dare de rebus eccleſiæ, conſanguineis, dummodo det eccleſiætan- tundem de ſuo.Et ſatis eſt quòdeccleſianon deterioret, ut ibi dicit Abb. allegat tex in. ſi epiſcopus.xij.qᷓ.ij. Et poteſt dare pręlatus z0 conſanguineis pro eleemoſyna, dummodo ſub hoc prætextu nõ fraudet eccleſia. C. nõ ſatis. lxxxvi. diſtin.& eſt laudandus qui inta li caſu præferat ſuos extraneis, ut ibi not,& per Gemin. in d. C. quiſquis. Et propterea executor teſtamẽti, ad diſtribuendum bona pauperibus, poteſt eligere conſanguineos ſuos pauperes, ut per Ioan. And.in addit, ad latum in conſanguineos, præſumit᷑ nõ Spec.in tit. de inſtru. edito.. nunc ueròali- eſſe facta in utilitatẽ eccleſiæ, ſed in utilitatẽ ua.in addit. incip. continuatur hicalia quæ ipſorum conſanguineorũ. auth, quibuſcũq; 40 ſtio. in fi.& per Anch. conſil. cccxxxvi.in his modis. C. de ſacroſan. eccleſ.& ibi Bart. Bal. dubijs. licet Bald. in d. l. tutor petitus. innuat & Doctt.& lxxxix. diſtinct. C. decenter. facit contrariũ. Induco prædicta ad quæſtionem, gl. in C. peruenit.i.quæſt. iij. quæ dicit, quòd Aliquis prælatus habebat fratrè ſuum, què epiſcopi ſunt cæci circa nepotes& alios con conſtituerat procuratorẽ ad exigendos red ſanguineos.Et dicit Bald. in l. tutor petitus. ditus beneficiorũ ſuorũ:iſte frater emit muh §. i. ff. de excuſ.tut. per illum tex. ibi colligiar ta bona, an pręſumatur emiſſe de bonis eccle ſiæ: Videbatur quòd ſic: quia ſi ipſe pręlatus cium conſanguineis, præſumitur feciſſe ex emiſſet, præſumebat emiſſe de dictis bonis, affectione carnis, non ex reuelatione ſpiri-& acquirebat᷑ eccleſiæ. c. i. de pecul clen cin tus, ut dicit Archid. xij. quæſt. ij. C. non licet. 5so quirendum. eodtit. Et facit quod not. Abb. per illum text. quòd Papa mortaliter peccat, inc. cùm ſit generale. in iij. col. 3. de for. com. ſi alienat res eccleſię in cõſanguineos, ut eos ubi dicit, quòd iſtiprælati ementes de bonis diuites faciat. Et dicit Guid. Papæ in tract. nha⸗ bV.q. in iij. ſanguineus, debet probare conſanguinitatẽ & gradum, ut per Anch. in conſil. iij. prode- ciſione. Alex.in conſil. Ixxxij. in primo. De- cium cõſil. cccxxi.in cauſa quæ Alexandriæ. De quo etiam per Fulg.conſil. clxxxiiij.& ea quæ notant Doct. in l.is poteſt. in fi. ff. de ac- quir. hæred. P RAESVMPTIO XXIX. tur facta in utilitatem eccleſiæ, ſed ipſorum conſanguineo- rum. Limitatur& reſtringitur num. 4.& ſeq. ex affectione carnis. cta in fraudem eccleſiæ. ſicut prælatus. & ſeruatis debitis ſolennitatibus, ualet& tenet. ſanguineis, dummodo eo prætextu non fraudetur eccleſia. teſt eligere conſanguineos ſuos pauperes. ditus beneficij, frater emit multa bona, an de bonis eccleſiæ emiſſe præſumatur. eccleſiæ, faciũt ut inſtrumentũ cantetinper- ſonã alicuius amici uel cõſanguineiſui: un- de tali caſu cognitio ſpectat ad eccleſu Con trariũ in propoſito caſu eſt uerius: quia i 1 conſanguinitatis præſumptio, non wän præſumptions fraudis, uts dixi Etraup 3 primi, de pecul. cler. non militatin ca üne 6o ſtro:nam ideo præſumitur quòd prælatu 5 merit de bonis eccleſię, quia prelatiliciten poſſunt negociari.c.i. ne cler. uelmonl facta cõſanguineo, præſumitur facta in frau ſus excepti,niſi de illis caſibus expreſeim doceatur. Vide alia plura in materia huius do- SMe s eccleſiæ lici ctrinæ per Nicolaum Præſidem in centuria locorum legalium, in loco ab exceptione ad quia ipſi ſi uſtentantur debomniee nt, præ regulam, pag. penul,& ult flisa. te,& ea poſſunt retinere: unde ſi L Be9 2 7 8 ur iunifii hn bꝛmulit emalo nisaſſeclio— ausinhas vß urn ſthuleur lobrohien aukafbucti, uſiſt ieiſtouutuzut extaned, hajnuuzm pun aluſi Jlimpiombux Anpuitquikfrtru fllum, qu iitherciem, hoc modo:8e maitatoptaui hæredem f nlutenegt nſtitutio. igelimo. Præſi ſu cõuerſatio euaminter cõſanguin decattren. pecul lib.xi zcbnunquid relictũfa neo, prelumaturfactũ gunis an uerò propte texindclmallegas,, cötemplatione conuer tewia nereditate. in p ncontrarã facit quod 3 naione.C. de collat. fu propter merita& affec umi potius facta per untũ,R donatio nont lillehaulceCaſt ur 4 dtrmionefcpia n dul la quæ nocet, non ue trpaheren E e egäter, ff.⸗ gorgyero baulde cis bona qugfuerũt 1 ſi expreſdio merito⸗ nernten „uer blæualet Alqu h 1 diſtin. Ieſtlaucandhn erat ſuosexranebui ind. C. quiſquu lm ſtamẽti, additrblegir Poteſt elggete cuim tes, ut perlom Andit de inſtru. edito, Ime incip. continunmriu per Anch cnlllcem Bald ind ttorpetu- aducoprædicaaimm- rlatus hbebatſinii procuratofEadertui doröſuoriſtfune rcſumaturemiſcter rur oodliecruli ſumebai enikckid ai ecclelie clun 1 cod tit Erhactog — A 4 5 6 633 regula pri IIId præſumptionum. 634 ſumuntur de illis emiſſe, ſecundũ But. Abb. &lmol.in d.c. Quæ ratio ceſſat in procurato re, qui poteſt aliunde lucrari. l. ſi defunctus. C. arbit.tut.& qui licitè non poteſt retinere bona eccleſiæ,& delictum non præſumitur. l. meritò, ff. pro ſocio. PRAESVMPTIO X X X. Conuerſatio aßidua E frequens etiã inter conſanguineos præ ſumitur augere affectionem. Relictum faclum conſanguineo qui aßiduè conuerſabatur cum conſanguineo, an præſumatur factum gratia tonſan guini- tatis an gratia conuerſationis. Pater ſi donauerit filio propter merita,& affectionem ſangui- nis an ualeat donatio,& an inſpiciatur merita, an ueroò ſan guinis aſfẽctio. Cauſa quæ nocet, in dubio inſpicitur. Intellige ut num. ẽ. Pater ſiſtipuletur filio propter benemerita collata in patrem, an ualeat ſipulatio, quaſi ſtipulatus ut filio: an non ualeat, quaſi ſupulatus ut extraneo. Concluditur num. 7. Præſumptio per quam actus ſuſtinetur, præualet quibuſcunq; præſumptionibus. Arrogauit quis fratris filium, quem ipſe aluerat,& eum incdi- tuit heæredem, hoc modo: Seium quem alui,& ob ſua bene merita adoptaui, hæredem facio: an ſi adoptio fuit reperta nulla‚ teneat inſtitutio. Rigeſimo.t Præſumitur aſsidua& fre- quens cõuerſatio augere affectionem, etiam inter cõſanguineos. l. cim allegas. C. de caſtren. pecul. lib. xij. Sed dubia quæſtio eſt tnunquid relictũ factum tali conſangui- neo, præſumatur factũ contemplatione ſan- gumis, an uerò propter conuerſationem. Et tex. ind. l. cùm allegas. probat cenſeri factum cõtemplatione conuerſationis. ad idem facit tex. in l. hæreditate. in prin. ff. de caſtren. pec. In contrariũ facit quod not. Alex.in l. ſi do- natione. C. de collat. tubi ſi pater donet filio propter merita& affectionè ſanguinis, præ- ſumit᷑ potius facta per affectionẽ ſanguinis tantũ,& donatio non tenebit. ita dicit conſu luiſſe Paul. de Caſt. ut per eum. Pro quo ad- dit rationẽ, quia in dubio inſpiciẽda eſt cau- ſa quæ nocet, non quæ prodeſt, ut not. Bart. in. ſi uir. ff.de uſucap. pro donat. in l. ſi quis in graui.. elegãter. ff. ad Syllan. cum ſimil.⸗ Ego reperio Paul. de Caſt. in conſil. cccxlv. circa hona quę fuerũt. ini. uol. diſtinguentẽ, ut ſi expreſsio meritorũ ſit facta in genere, non attendatur, ſed ſolũmodo cauſa ſangui- nis, quæ præualet. arg. d. I.tutor petitus.§. i. Sll. qui habet. ff. de tutelis. Secus ſi ſit facta in ſpecie.Pro iſta opinione Alex. facit quod no tat Bart. Ang. Paul. de Caſt. in. ſi tibi.. ſi pa ctus. ff. de pact.& Bart. in l. quod dicitur. ubi Alex. atteſtatur de cõmuni. ff. de uerb. obli. dum dicũt, fquòd ſi pater ſtipulatur filio pro pter benemerita collata in ipſum patrem, nõ ualet ſtipulatio, quia cenſetur ſtipulatus tan quam extraneo:& tamen ſi caperetur præ- ſumptio, quòd eſſet ſtipulatus tanquam fi- lio, ſtipulatio ſuſtineretur. Sed tu conſidera, quòdprædicta deciſio Alex. eſt ſatis iniqua, per quam capimus præſumptionem, ex qua actus corruit, contra l. quoties. ff. de reb. du- bijs.¶&tamen talis præſumptio per quam a- ctus ſuſtinetur, ſolet præualere alijs præſum ptionibus, ut per Bal. Imol.& alios in l. cùm in teſtamento. 5. hæc uerba. ff. de hæred. in- ſtit. Et in ſimili quod not. Paul. de Caſt. in J. ex imperfecto. C. de teſta.& Alex. in l. quan- quam. C. de teſtam. milit.? Vnde putarem il- lam deciſionem non eſſe ueram: quia quo- modocunq; ſint expreſſamerita, etiam quòd facta ſit mentio ſanguinis, debet actus ſuſti- 10 neri, dummodo merita probentur, iuxta no tata in l. ſi donatione. Nec illa ratio de affe ctione ſanguinis debet actum uitiare, quia poteſt recipere cõmodam interpretationẽ, ut propter talem affectionẽ auctum ſit deſi- derium patris remunerãdi beneficia ſibi col- lata. arg. d. I. cùm allegas. Nec d. l. qui ha- bet.obſtat:quia quamuis dicatibi Bar. quòd ubi reſultant contrarij effectus, nõ attendit᷑ cauſa accidentalis, ſed naturalis: quod proce 20 dit ubi cauſæ ſunt ſeparatæ: in caſu noſtro al tera alteram adiuuat, unde attendunt᷑ merita quæ ſunt accidentalia,& faciũt donationem ualere, quę aliàs ex cauſa naturali corruerẽt. Nec obſtat ratio Alex. quia cùm poſſit u- traqʒ cauſa ſimul cõcurrere, tũc utraq; eſt at- tendenda, nõ autè illa quæ nocet tantũ, ut di cit Bar.in d.l. ſi ꝗs in graui.5. eleganter. Iſtud autem eſt in caſu noſtro, ut ſuprà declaraui. Præterea ubi cauſa quæ prodeſt, eſt beni- 30 gnior, illa attenditur, non quæ nocet. I. ſi pu- pillus. ff. ad leg. falcid. dixi in I. ij. in prin. ff. de uerb. oblig. ¶Nec obſtat doctrina Bar. in d. l. ſi tibi.& in d. l. quod dicitur. quia quicquid dicat Alex. cõtraria opinio eſt uerior, quam tenent Baldus, Fulgoſ.& laſon in d,§. ſi pa- ctus. Imol. Raph. Com. Iacob, de Put. Paul. de Caſt. Petrus de Beſut. Aret.& Iaſon in d. l. quod dicitur. Et opinio Bar. poteſt ſaluari, ſi cauſa benemeritorum tantũ eſſet expreſſa, 40 alias in dubio mihi placet contraria opinio. Et prædicta faciunt ad quæſtionem. † Ti- tius arrogauit filium fratris ſui, quem ipſe a- luerat,& inſtituit hæredem hoc modo: Seiũ quem ego alui,& ob ſua benemerita adopta- ui, hæredem inſtituo. Accidit quòd adoptio fuit reperta nulla, nunquid tenet inſtitutio: Ioan. de Monteferrato in l. Gallus.§.& quid ſi tantũ.in xxij.col. tenuit quòd nõ. Ego pu- to contrariũ eſſe uerius, per ſupradicta.& eſt 5o egregia limitatio ad not. per Doct. in l. eam quam,. per illum text. C. de fideicõmiſſ. PBRAESVMPTIO X XXI. 1 Pater ſtipulando uel paciſcendo filio, præſumitur ſipulatus ut hæredi, non ſimpliciter ut filio. Limitatur quintupliciter ibidem cum ſeq. 2 Pater ſtpulando filijs in his quæ tranſeunt ad filios tanquam filios, non tanquam hæredes, cenſetur ſipulari ſimplici- 3 Eilius repudians hæreditatem paternam, po-(ter ut filijs. teſt petere emphyteoſim eccleſiaſtcam. 60 4 Pater ſüpulando filijs tantum& non ſibi, cenſetur ſtipulari ut fiijs, non ut hæredibus. 5 Pater ſiſtipuletur filio aliquid indiuiduum cohærens perſo- næ, filius ſtatim admittitur uiuo etiam patre. 6 Pat r aliter ſupulatus filijs, aliter ſibi, non præſumitur filijs tanquam hæredibus ſtipulatus Ddd 4 4 ¶Aduerte, quia hæc regula quòd in dubio inſpicia⸗ tur cauſa quæ no⸗ cet, eſt multu bro- cardica, ſecũdum Cyn. inl. uenditio ni. C. de uſucapio. Pro empto. Sunt enim iura proban tia, quòd imoò ĩ du bio debeat inſpici cauſa quæ ꝓdeſt. Ideo hac regulam quod inſpiciatur quod nocet, pluri- bus iuribus confir matam per Bar. in locis hic citatis, et Lud. Rom. in d. 5. eleganter. laſ.in l. ſiRuffinus. ubi de ci. C. de teſta.mili. eundem laſ. in l. ſe arrogator. col.17. nu. a.6. ff.de ado- ptio. limitant ipſt nõ ꝓcedere, quan do illud quod pro deſt, eſt tantæ po- tentiæ, quod abſor bet, uincit,& con ſumit illud qd'no- cet: tũc enim illud quod prodeſt, tan quam potẽtius, at- tenditur.ita proce dat tex. in l.non in telligitur.. ſi quis palam. ubi Bar. ff. de iur.fiſ. inducen do ut per eos.& text. in d. l. ſi uir. iunctis traditis per Dynum in regula, poſſeſſor. quæſt. antepen. Pet. Cy- nus& Bal. in d. l. uẽditioni. inducen do ut per eos. b TEt per Decil in c. quoniã Abb. de offic. deleg. ꝗ inl. poſtquam liti. C. de pac. Hippol. de Marſil. ubi alle gat infinitas fere autoritates&con cord.in ſing. 84. princeps. 635 Pater grauatus reſtuere fideicõmiſſum filio, cenſetur grauatus ut pater, non ut hæres. aà ¶ Qudd in bis quæ nõ tranſeunt ad hæredes extra- 1 Rigeſimoprimo.i Pater ſtipulando uel neos, ſed ad filios T paciſcendo filio, præſumitur ſtipulatus tantum, pater cen uthæredi, non ſimpliciter ut filio, ſecundum ſcatur ſtipularifi- gl.in d..ſi tibi.õ.ſi pactus.ff. de pact. quæ aſsi lis utfiljs E&non gnat rationẽ:quia ueriſimile eſt, quòd cogita ut hæredibus, te- 1 uaerit filium ſibi hæredem futurũ. l. ſcripto. ff. net etiam Alex. cõ unde lib. ſequitur Bart. in l. quod dicitur. ff. I. 8. uiſis ſubtiliſ=.—; Pan aſt 15 3 de uerb.oblig. ubi limitat, ut nõ procedat in ubi plures autori- 2 his quę tranſeunt ad filios tanqᷓ; filios, nõ tan quam hæredes, ut eſt emphyteoſis eccleſiaſti 3 ca. Etibi infert, quòd filij licet repudient hæ- reditatem paternam, poterũt conſequi hanc emphyteoſim.&idem tenet inl. ut iuriſiuran di..ſi liberi. ff.de oper. lib.& eſt cõmunis cõ cluſio, ut per moder. in d. I. quod dicitur.& a per Alex. cõſil. xliiij. in primo,& alibi ſæpeꝰ. Secundo limitat᷑, tquando pater nõ eſſet ſibi ſtipulatus, ſed tantũmodo filijs: quia ob- ligatio incipiet ab eis tanqᷓ filijs: etiam ſi nõ ſint hæredes. l. quodcunq;.§. ſi quis ita. ff. de tates& concord. allegat. in 3. uolu. & conſil.37. illo codem lib.&con⸗ ſil. ui. uiſo pro- ceſſu cauſæ uerten tis inter dominam Bernardinã&c. col.ij. in fin. cum ſeq. in quinto lib. & conſil.29. per ſpectis. ubi allegat innumeras fere cõ cord. eodem lib.& laſ. poſt Bart. in. ſi non ſortem.§. libertus. ubi etiam allegat concor. col. fin. ff.de cond. indeb. Adde Decium conſil. n.. uiſis his.& conſil.319. præclarißi⸗ me doctvr. col. ult. uerſ. ſed etiam iſta ratio parum facit.& Lud. Bolog. conſil. 48. qua- ſi per totum, ubi egregia tradit, Qmultas autoritates allegat, ex quibus firmatur iſta con cluſio. Adde etiam Pet. de Anchar conſ. 125. uiſis& diligenter.& in feudo conſuluit De cius conſil. 78. licet in caſu. per totum.& in emphyteuſi Corn. conſil. 13. in præſenti con ſultatione. circa prin.& etiam col. iij. uerſ. ex quibus. lib.3. Qconſil. 282. uiſo dicto pun cto. col.iij. uerſ. non enim uidetur poſſe. eod. lib. Idem Corn. conſil.100. uiſa dicta co- pia. col. ij.& ſeq. in 4. lib. ubi conſuluit, emphyteoſi eccleſiaſtica acquiſita pro ſe Glibe ris, liberos(etiam ſi repudiauerint hæreditatem paternam) conſequi poſſe dictam em- phyteoſim, non obſtante repudiatione:& ibi comprobat& allegat autoritates. Et ultra illationem prærecitatam à D. meo Alciato, quod filius poteſt hæreditatem paternam re pudiare,& conſequi emphyteoſim eccleſiaſticam, adde quod uoluit Bart. poſt Dynum inl. item uidendum. o fin. f. de petit. hæred. ubi etiam Bal.& Ang. Qudd ſi frater fratri faciat generalem quietationem de omni eo quod petere poteſt in hæreditate patris, ta⸗ men hoc non obſtante, poterit petere partem bonorum emphyteoticorum: quia non pe tuntur, nec ei debentur ut hæreditas. Et illud dictum refert& ſequitur laſ. in l. Gallus. §. quidam recte. col. antepenul. uerſ.circa ſecundam materiam. ubi allegat concord. ff. de liber.& poſthu.& in d.. libertus. col. penul. uerſ. ſecundo habes ex gloſſ. ubi maiores allegat concord. Et adde ultra eum Socin. conſil. 73. ſuper controuerſia. uerſ. quarta cõ cluſio. lib. 3.& Decium conſil.389. uiſa longa.&conſil. 78. licet in caſu. col.ij. in fin. Ad de ultra prædicta in locis præallegatis, quoòd talis res in emphyteoſim pro ſe& liberis ab eccleſia recepta, in tantum dicitur eſſe extra hæreditatem recipientis,& filijs ut filijs debita, quod non poſſet ipſe pater recipiens in præiudicium filiorum aliquid diſponere ſuper dicta re, puta uni filiorum prælegando uel donando,& alijs nõ, uel alio modo di- ſponenqdo in filioru præiudiciu, ita Bar. not. in d.§. ſi liberi. uerſ. ſecundũ dubi. ubi uult quod ſi pater inſtituerit unũ filiorũ hæredem uniuerſalem, aliu uerò in re certa,& iuſſe rit eſſe tacitũ& contentũ, ita quòd in bonis uel hæreditate nõ poßit ulterius peStere: nõ obſtante hac prohibitione, per quam filio nõ poteſt pater præiudicare, poterit partem ſuam rei emphyteoticæ petere. Et ſequitur Pet. de Anchar. notabiliter conſil. 319. the- mate præſuppoſito. Adde etiam prædictis Corn. conſil. 23. col. j. uerſ. tamen his non ob ſtan. in primo uol.& conſil.7. col. ij. uerſ. quod perſuadetur.& uerſ. ſeq. li‧.3. quic- quid dicat ipſe conſil. 282. uiſo dicho puncto. col. vj. eod. lib. Adde etiam egregiè Lud. Bolog. conſil. A8. intellecto. col. j. ubi allegat plures Doct. in uarijs locis, concludens re- cipientem non poſſe ſuisliberis præiudicare in dicta emphyteoſi eccleſiaſtca, nec uni li berorum legando, donando, uel alio modo diſponendo, rem emphyteoticam aßignare boſſe, alijs uerõ non: ſed ſimul admittuntur, non obſtante contraria diſpoſitione pater⸗ na. Et ultra illum hanc dicit communem Steph. Bertran. conſil. 3 8. ex themate. col. v. uerſ.non obſtat. ubi etiam allegat concord. in 2. uol. nouißimorum. 5 T Hoc exemplum de uſu uidetur aliquibus medijs impugnare loan. Rubeus Alexan. in d.. quidam recte. folio 14. col. j.& ij. cAHanc limitationem friuolis quibuſdam fundamentis nititur impugnare loan. Rub. Alex. in d.§. quidam recte. fol. 16. in prin. primæ col. ac tandem ſentiens debilitatem ar⸗ gumentorum ſuorum, dicit non eſſe recedendum ab hac limitatione. D. And. Akciati 10 20 6o donaſſe. l.i. C. de neg. geſt. de quo per ri,præſumitur donaſſe. l. uxori ſi tertio.facit l.utrum.ff.qde dona. interu uerb. oblig. l. filiusfamil.§. cuùm quis. f ga, i. quæ iura ita declarant Alelanairde le⸗ Tertio limitatur, tquando acquirer al. quid indiuiduum cohærẽs perſonæ, ſi et ali⸗ uſus fundi: nam filius ſtatim admirteed eſt tiam in uita patris, ex quo illi nihilpræiudte- tur, ut dicunt Bald. Imol.&moder. ind 5 8 dam rectè.Et idem eſt in priuilegio uunt tatis, ut perAnch. in c. Raynutius.j de teſta.b b Quarto limitatur, fquando pateraliter eſ. 6 ſet ſtipulatus ſibi, aliter filijs: nam tunc n præſumitur ſtipulatus illis tanquam hæredi bus.l. Seia. cum gl. in prin. ff. de donat cauſ mort. Alex. Sc moder. in d. l. quod ha 3 eſt ratio ſecundum Aret.ibi, quia non dedet alterari obligatio deperſona defunctiinhæ- redem.. ij. 6. ex his. ff. de uerb. oblig, Sedtu aduerte, quia iſta ratio non uideturprocedd- re in obligationibus factorum. l. continuus §. fin. ff,de uerb. oblige. 9d. tuere fideicõmiſſum filio, intelligitur graua- tus utpater, non ut hæres. l. cum filio. ff dele ga. i. Sed iſte caſus eſt ſatis differens aprace denti materia. PRAESVMPTIO XXXII, 1 Donatio an& quando præſumatur ratione proxiniui & num. 6. 2 Aater redimens filium ab hoſtibus, præſumitur feciſſcau ſa donationis, nec repetit precium. 3 Aater expendens pro reſpicientibus perſonam filypre- ſumitur cauſa pietatis feciſſe, ideo non repetit. 4 Maritus luens ornamẽta uxoris pignorata, Qeauxorire- ſtituens, præſumitur donaſſe. 5 Pater ſñpulans emphyteoſim eccleſiaſticam pro ſe yflſ an præſumatur feciſſe animo donandi filiß. 6 Donationem præſumi ficiunt, cõſanguinitas, temporisdiu turnitas,& ratio ſæpius calculata. Et multa de ittlet l. Procula. ff. de probat. 7 Maritus qui ceſſauit per decenniu petere alimentaeuin tereſſe dotis non ſolutæ, an præſumatur earemiſtſtſbee ro aut fratribus uxoris qui promiſerant dotem. s Vſuræ quæ debentur marito ratione retardute ſolutinic tis, nõ debentur iure obligationis, ſed officio iudicirile ſimarius recuperet ſortem ſine illi uſuri nonpoleni ulterius illas petere.. Dißpoſitio lcum de in rem uerſo. fde uſuris: procediin 5⸗ ro Canonico.. Rigeſimoſecundo, ſdonatio quandoc;: pręlumitur ratione proximitatis:&pro ptereatmater redimens filium ab hoſtibus⸗ 1 præſumitur feciſſe cauſa donationis, necte- petet precium à filio. lliber captus.(deca- pti.&poſtlim. reuer. Et frater ſciens partem quam ipſe habebat in fundo cõmuni ã lra tre ſuo uxori donatam, ſi non contradixerib præſumitur remiſiſſe ius ſuum. Lſiſeruusco munis. ff. de donat. inter uir.& ux Eelm 3 expendens pro reſpicientibus her onan lij, præſumitur feciſſe cauſa pietatis;& ide Bariin I. Neſennius. ff eod. Et fmaritus luensoma 4 ituens ux0 menta uxoris pignorata,& ea reſtitu Pire ata fkdeleg rum el ux& 3. 3 Quinto limitatur c in caſu contrario,t quia pater grauatus reſti- 7 noffe. donat: Et 1 lisclipus, alis ſo noneltlufliciens a nem uteſt gl.i 3 1 f dealimen.& cib. gſicui mandauero. rentibus duobus alij temporis,& ratione dum Bart. Bald,& lum tex ff deprobai ſo,utper Alex.&la ſuluit Alex cõſil.xli dedtu aduerte, q mentio de diuturnit quodrationes ſintſa no ſitaliquid petitui Illaenim coniunctic tam fratris,& interp din deacqui hære eiam ſifraternonſi niſia quatnor annis, reantequã morerete ſideratrationes ſim ipſa crecitrix ſoluil uerilimile fuilſet con illerEtideoiſta cal gb prout etiam decl: ememeglindllu uDockin caſuil „quo uiuente, nu- 1 rett raſul 25VMPTIO III Luando preſwiau einn ensproreſiimntöußeu aſs pictaisfreſſitounn rnancta uaoni hlnnun efumitur dansſe. expbyteoſmtealſſtan aer fkriſe inocmauſ tſcni ficuntogauun rauo ſepuuscdlaliaknat eeprobc. icrſcit pa ctremũgthuꝗn 22- ſ le,g mcunrun rSas urors gupmningin Bera maiortiutertslie entar ure digeiniuffi rcapact aen meüuuſin La pacre La per mnden a aaſiſtaſiyj 1 rdobasie moſecundd ſäcnii „, rcgula prima præſumptionum. es ux,& quod notat Bart. in l. ſi maritus. C. eod. Et aſcendens ſtipulans aliquid deſcendenti dari, præſumitur dari animo donandi. l. do- nationes. õ. pecies. l. fin.§. fin. ff. de donat. de uo per Doct.in I. quæ dotis. ff. ſol. matr. Et fa. quod dicit Bald. in auth. ſi quas ruinas. C. de ſacr. ſan. eccleſ.ſquòd pater ſtipulans em- phyteoſim eccleſiaſticam pro ſe& filijs, cen- ſetur feciſſe animo donandi filijs. Quæ deci- ſio uidet᷑ dubia, per not. per Alex. in d.. qui- dam rectè. unde eam intellige ſano modo, ui delicet quando accepit etiam poſſeſsionẽ no mine filiorũ, prout loquitur Bal. ubi aſſignat rationẽ: quia quando pater cõtrahit nomine filij,& accipit etiam poſſeſsionẽ, pręſumitur facere animo donandi. l. filiæ cuius. C. famil. erciſc.l.omnino. õ. fin. C. de inoffic, teſta. ubi infert, quòd quo ad filiũ in poteſtate, poteſt pater talem donationem reuocare. I.ij. C. de inoffic. donat. Et ſupradictatprocedunt in ſuis caſibus, aliàs ſola ratio conſanguinitatis non eſt ſufficiens ad præſumendam donatio nem, ut eſt gl.& ibi Bar. in l. libertis quos.§.i. ff. de alimen.& cib. legat.& not. in l.idemq;. 5. ſi cui mandauero. ff. mandati. niſi concur- rentibus duobus alijs, uidelicet diuturnitate temporis,& ratione ſæpius calculata, ſecun- dum Bart. Bald.& Salic. in l. Procula. per il- lum tex. ff, de probat.& eſt cõmunis conclu- ſio, ut per Xlex.& Iaſ. in d. l. quæ dotis.& con ſuluit Alex. cõſil. xlvi. in i.& conſil. liij. in iiij. Sed tu aduerte, quia in d, I. Procula. nõ fit mentio de diuturnitate temporis, ſed ſolùm quòdrationes ſint ſæpius calculatæ,& quoòd nõ ſit aliquid petitum, quandiu frater uixit. Illa enim coniunctio, quandiu, refertur ad ui tam fratris,& interpretat᷑ pro donec. l. quan diu.ff. de acqui.hæred.& ſic tex. uerificatur, etiam ſi frater non fuiſſet grauatus reſtituere 10 20 30 niſi à quatuor annis, ueletiam minori tempo 40 re antequã moreretur. Præterea tex. nõ con- ſiderat rationes ſimpliciter calculatas, ſed ꝙ ipſa creditrix ſoluiſſet pecunias fratri: cùm ueriſimile fuiſſet compenſaturam, niſi remi- ſiſſet. Etideo iſta calculatio debet ſanè intelli gi, prout etiam declarat Fulgoſius ibi,& eſt de mente gl.in d. l.libertis quos.§.i. Præterea ultra Doct. in caſu illius tex. erat mortuus fra ter, quo uiuente, nunq́; aliquid petierat: un- de eſt nõ modica ſuſpicio quòd iniuſtè pete- ret, tanquam ab hæredibus malè informatis, iuxta not. in l. qui Romæ,§. Augerius. ff. de uer. oblig. unde ille tex. procedit in caſu ſuo tantũ. Et per hæc uideret᷑ confundi quædam deciſio Pauli Caſt. in cõſil. cxxvi. nõ ſequen- do ordinẽ. in ij.de qua inferius dicam. Ex ſu- pradictis infertur ad quæſt. fan maritus qui ceſſauit per decenniũ petere alimenta, ſeu in tereſſe dotis nõ ſolutæ, præſumatur eam re- miſiſſe ſocero qui promiſerat dotem, uel fra tribus uxoris. Et Bald. in conſil. cccclxxiiij. poſt biennium.in iij. uol. conſuluit quòd ſic, ꝑer tex. in l. cùm quidam. õ. diuus. ff. de uſur. Et ita etiam conſuluit Dionyſius de Peruſio 50 60 præceptor Lud. Rom. prout eum ipſe refert in conſil.ᷣ7.in iiij.col. Idem etiam tenuit A- lex. conſil. Ixxiiij. in iij.& ult. col. in v. uol.& Corn. conſil. ccvi. in ult. col. in ij. Contra- rium tenent Rom. Alex.& Iaſ. in d. l. quæ do tis.& Alex. conſil. lx.& Corn. in conſil ccl. in ij.uol.& cõſil.liij.in ult. col. in iiij. Mouen- tur per d.l. Procula.& dicit Iaſ. eſſe caſum in d. l.libertis quos.. i. Et cõtrarium etiam con ſuluit Rom. in d. conſil.55. allegando gl. iun cto tex. in l. uir uſuras. ff. de donat. inter uirũ. quæ uult, quòd ita demũ cenſeant᷑ remiſſæ u- ſuræ dotis, ſi uir per totũ tempus durãtis ma trimonij tacuerit. arg, l. cùm oportet.§. ſin au tem res. C.de bon. quæ lib.& reſpondent om nes ad d. 5. diuus. quòd loquit᷑ in uſuris quæ debentur ex cauſa lucratiua,& ſunt odioſæ: unde nõ eſt trahendus ad intereſſe quod ſol- uitur propter onera matrimonij. Et idem te- nuit Rom. in l. inſulam.§. uſuras. ff. ſol. matr. Et aliter etiam reſpondet Alex. in d. conſil. Ix.& conſil. liij. quòd ille tex. debet intelligi, quando conſtabat quòd creditor non exige- ret, ut gratior eſſet debitori, puta quia expe- ctabat ab eo aliquod beneficiũ. Quid tenen- dum: Puto in puncto iuris eſſe ueriorem opi nionem Baldi, cuius autoritas eſt maxima in actu practico, pręſertim cùm etiam ſolennes Doct.eum ſequuti ſint:& optimè probatur in d.. diuus. qui ſimpliciter Ioquitur in uſu- ris,& non diſtinguit ex qua cauſa deberent᷑, & tamen iura iſtud intereſſe dotis nõ ſolutæ ſimpliciter appellant uſuras, d. I. uir uſuras. & l. inſulam.§. uſuras. ſol. matr.& eſt tex. in I. cùm poſt.§. uſuras. ff. de iur. do. Et ſic ibi tex. in generalitate iin probat cõcludenter opin. Bald. Nec intellectus Alex. in d. conſil. Ix. eſt uerus, quia tex. ibi ex lapſu temporis præſu- mit id factum cauſa gratitudinis, etiã alio nõ cõſtito: quod apparet ex dictione, uidelicet, quæ ſtat declaratiuè. 6, nos autem. Inſtit. de Attil.tut.l. uid elicet.ff. ex qui. cauſ. maior.& ſic ex tali lapſu temporis declaratur nõ peti- tas uſuras cauſa gratitudinis. Eſt uerũ, quòd ſi creditor probaret ſe feciſſe ex alia cauſa, tunc non procederet d,§. diuus.& iſto caſu, quo adhunc finẽ, dictio Videlicet, ſtat reſtri- ctiuè.J. i. ubi Bart. ff. ad l. aquil. Præterea etiã tenendo intellectũ Alex. dico in caſu noſtro ſatis præſumi hanc gratitudinẽ ex cõiunctio ne ſanguinis:& iſtud eſt quod fuit de mente Bal.& ſequacium. Non obſtat d.l. Procu- la. quia ibi non interuenerat diuturnitas tot annorũ, ſed ſolùm fuerat facta ſæpe calcula- tio, qd potuit fieri in minori tẽpore. Pręterea & melius in caſu noſtro agitur de remitten- dis uſuris, quæ licet petant᷑ tanq́; intereſſe ſe cundũ ius canonicũ, per text. in c. ſalubriter. infra de uſur. de facili tamen in eis præſumit᷑ remiſſio, ex quo ſunt etiã ipſæ odioſæ. Iſtud patet, quia reſpectu ſoluentis dicunt᷑ cõtine- re quodãmodo merã pœnam, ex quo ei ni- hil uel modicũ adeſt, prout in ſimili dicitur in l. i. 5. ſiplures, ff. de eo per quem fact, erit. —Q—— ———I— 5 ——— — — à ¶ Hoc dictã Cyn.& Bal. ſequi tur Lalic.in d. l. ſi qua percalumniã. & Abb. in c. co- ram.de offi. deleg. Felin. in c. ij. uerſ. quarto& ultimo caſu. col.S. de te⸗ ſt. Hippol. de Mar ſil. in l. ſi quis ne quæſtio. nu. 143. uerſ.& pro hac cõcluſione faciãt. ff de quæſt. ubi al- legat id ſequi Ce⸗ pollam conſil. uu. caſus. col.iij. etAn gel.in l.compara- tiones. in fin. C. de probat. Et etiam hoc dictum refert Feli. in d.c.coram. col. ult. ubi dicit, quod illud ſequi- tur Imol. in Cle.j. col. F. uerſ. quid ſi dicatur. de procu. & confirmat per id quod uult Spe- cul.tit. de inſtr. e- dit. 9. reſtat. uerſ. ſed quid ſi produ- catur. ubi uult qd creditur literis Of ficialis atteſtanti⸗ bus quem eſſe no⸗ tarium, ubicũq; il⸗ læ litere producã- tur. Verum tandẽ Felin.ab hoc dic recedit, nec illud admittit, niſi cum mandato etiam ex hiberet inſtrumen ta& iura partis: tc enim hæc duo ſimul iuncta pro- barent mandati, alids non. Non re- cederem tamen à ſententiaCyn. Bal. Salic. E ſequaciũ, propter eorũ au- toritatẽ, maxime ad præſumptionẽ inducendam pro 35 D. And. Alciati Solùm enim eſt releuatus ab onere alimen- tandi ipſam nuptam, qᷓd onus fortè nõ aſcen det ad æſtimationẽ dimidię uſurarũ quas ma ritus potuiſſet conſequi. ltem nõ debentur iure obligationis, ſed ſolummodo officio iu- dicis, ut dicunt Pet.& Bal. in l. fi. 6,præterea. C. de iur.dot. Vnde ſi maritus reciperet ſor- tem ſine illo intereſſe, non poſſet amplius il- lud petere: quia cùm ſit odioſum, extinguit᷑ ſoluto principali, ſicut dicimus de alijs uſu- ris.l.iiij. C. depoſ.& ita firmat Bald. quem ibi ſequitur Alex. in J. ſi marito.§. ſi fundum. ff. ſol.matr. Vnde cũ tale intereſſe ſit odioſum, facilius pręſumit᷑ remitti.l.cùm poſt.in prin. ff.de iure dot. quod non erat in caſu d. l. Pro- cula. Non obſtat d. l. libertis. quia ibi pro- priè debebantur alimenta iure obligationis fauorabilis: nec ibi erat aliqua cõiunctio ſan guinis, per quam præſumeret᷑ non fuiſſe pe- tita ob cauſam gratitudinis: quod non eſt in noſtro caſu. Nõ obſtat d. l. uir uſuras, quia potius probat contrariũ, ex quo inducit præ ſumptionẽ donationis, ſi nõ petantur uſuræ per tẽpus matrimonij, quod potuit eſſe bre- uius decennio:& ſic ibi eſt quædã ampliatio ad dictum Baldi, quicquid ad illum text. ca- uillando dixerit Alex. in præalleg. conſil. Ix. uerſ.ſimiliter nõ obſtat.cuius tres ſolutiones confutaui in una. Et iſta opinio eſſet ſeruan- da etiam in foro canonico, quia tex. in d. 9. di uus.non inducit præſcriptionẽ, iuxta not. in c. fin. de præſcript. ſed ex lapſu temporis præ ſumit liberationem ſeu donationẽ. Nec hic ſumus in materia peccati: quia iſte non ſol- uens intereſſe, nõ peccabat, niſi fuiſſet inter- pellatus, ex quo tantummodo erat obligatus officio iudicis, ut latius deducit Cor. in d. cõ- ſil. ccvi.& fa. qᷓd not.Iaſ.in l.ſi certis annis. C. 9 de pact. poſt Sali. ubi uultfquòd diſpoſitio l. cũ de in rem uerſo. ff. de uſur. procedat etiã in foro canonico, quia ibi nõ agitur de præ- ſcriptione, ſed agitur de præſumptione legis ex lapſu decem annorũ. Etpoteſt ſocer ueriſi militer credere, quòd maritus ſit cõtentus ſor te,& ꝙ nõ exigat intereſſe, ut deducit Corn. in d.conſil.Secus eſſet quando iſtud intereſ- ſe fuiſſet expreſſe promiſſum, quia tunc debi tor nõ poteſt prætendere bonã fidẽ,&nunq́; præſcriberet᷑ de iure canonico: quod etiã ſer uatur in foro ciuili, iuxta not. in d. c. fi. Et ita procedit quod not. Alex. in d. conſil. lx. PRAESVMPTIO XXXIII. producẽte, ut trà 1 Maritus cui uxor tradidit inſtrumenta, præſumitur procu- feratur onus pro- rator uxoris. bandi in aduerſa⸗ 2 Procurator an præſumatur ille, qui cum inſtrumento mandati rium, dicentẽ pro ducentem nõ eſſe illum de quo in mandato. 5 TEt eſt col.3. uerſ. quando dica uenit de longinquis partibus, ſi mandato exhibito, ille con⸗ tra quem exhibetur, dicat exhibentem non eſſe illũ de quo in mandato. 3. 6 Procurator Titij an præſumatur ille, penes quem reperiuntur documenta Titij,& an admittatur cum cautione de rato. tur dubium. ubi alleg. concord.& atteſtatur hanc eſſe cõmꝛmem opin. quam tripliciter limitat, un ber eũ. Et hanc etia cõmuns atteſtatur&ſequitur Bipp. de Marſinl ſ gs ne quæſto. nu. 142, uerſ. et ad hoc dicendi moueor. ffxde quæſt. ubi alleg plures cõcord in uarijs locis. TEt conſil. 4 46. col. pen.& fin. infra allegando, 40 4 Manqdati an plenè probetur ber proauctionè in rum facientium ad cauſam domini,ſià domi 9 1 omino fun tradita procuratorem ſe aſſerens probauri 0 fileu Vnum. 6 5 Procuraior reddens inſtrumenta cauſc domino cenſ 2 nunc iaſſe procurationi. ajeture Rigeſimotertio, fpræſumit᷑ maritus cui uxor tradidit inſtrumenta, eſſe proc ün tor uxoris ſuę.l. fin. ubi gl. C. depa Acuun Per quamgl. infert Cyn.& Bal.inl. ſiquav- 10 calumniã. C. de epiſc.& cler. fquod ſiali uis 2 de longinquis partibus ueniat in iſtam ciui⸗ tatem,& petatcentum tanquam procurator Titij,&exhibeat mandatũ: quamuis aduerſa rius neget eum eſſe, de quo in mandato eſt mentio, tamẽ præſumitur eſſeille, ex quoaf fert mandatum.&idem uoluit Guil de Cun, in l. poſtquam. C. de pact.- Sedtu conſide a ra tres caſus. Primus eſt qui ponit᷑ in d.ifin. ubi cõcurrebãt tria. Primũ erat, quiamulier 20 promiſerat dare illa inſtrumẽta parapherna- lium, quæ deberent eſſe& etiã manereapud maritũ. Secundũ erat, quia inſtrumenta fue- rant ſibi tradita. Tertium erat, quia cõcurre- bat coniunctio ſanguinis. unde iſtis concur- rentibus, præſumit᷑ mandatũ, nec tenet᷑ mari tus agens cauere de rato. Secundus caſus eſt, quando nõ interueniſſent niſi duo, puta exhibitio inſtrumentorũ,& cõiunctio:& ui- detur quòd licet tali caſu quis admittat᷑, ramẽ 30 debet cauere. Iſtud probatur in c. coram, de offi. deleg. ubi clericus habens inſtrumenta, admiſſus fuerat ſolùm cum cautione,&tamẽ magna eſt cõiunctio inter clericũ& eius ec- cleſiam, ut ibi notatur,&per Innoc. in c. cum R. canonicus. S de offic. deleg. Tertius ca ſus eſt,t quando nõ interuenit niſi unum ui- 3 delicet quia reperiunt᷑ inſtrumenta apud ali quem:& uidetur talem admittendum cum cautione, prout tenuit Bart. in I.iij., cauſæ. 40 ff. de Carb. edict. in I. uulgò. ff. de admin tut. Et iſta eſt cõmunis opinio, utper Felinind. c. coram. b Fortius dicit Romain ſingul qy. b incip. nunquid per productionem. fquodſi 4 probatur traditio inſtrumenti facta per do- minũ, erit plena probatio mãdati, nec eritne ceſſaria cautio c. Mouetur per d. I fin. quæni e hil facit, quia ibi interueneranttria, ut oſten- di:& præſertim ibi ponderat᷑, quoòd eſſet con iuncta perſona, ut dicit Alber. de Roſ.&idẽ so tenent Pet.& Cyn. in l. maritus, C, deprocu. Secundo mouetur, fquia procurator reddẽs 5 inſtrumenta cauſæ domino, cenſetur renun ciaſſe procu rationi.negociorũ: fin&elm- tor. ff. de appell. ubi Ang.l.ita autem.„ ſin.ff de admin. tut. Ergo concedens inſtrumenta/ debet præſumi cõſtituere procuratorẽ, qula cõtrariorũ eadem eſt diſciplina, ut per eum. Sed reſponde, quòd Ang. in d. I negociori loquitur reſpectu domini& prdeuratd «o quia ſi aufert ſibi libros& rationes,præno, tur prohibuiſſe, ne ſeſe intermittat in neg ciatione:non autem loquitur reſpectu terih cui poſſet oriri præiudiciũ, imò cõtrariũp batur in d..ſin. iuncta gl. Vnde miſo eu nedubitat keinei nente Doct. un e fulpicio purgacurh jisde rato:aliäs in uit accidere qu routin limilidicit Flol. matr. Ac. er inqxibus ſuprã dix iudexſuſpicaretun ſetfurto ſublatũ, del iapoteſtlaluari dec PRAESVMP Rigelimoquar nguineos nol tatione.c. cum in iuu quiC.de epiſ.& cle exuiolentapræſum is& per Abb. in c. menſacerdotes abſt reetiam cõſanguine ſatanæ,c. ſed ſi forte. PRAESVML 1 Nritus preſumitur habita clſu ſunreſulere. Claio maitiſuffeitut fat 3 Vvxpotetin cauſematrim Lcbuntum ad domumſt 1 Tgeimozun 34 19 8 d Alünaügons Linten0 n 1 dened de epilc d di notatur AAperlmui as, deofficdeleg ndonõintenentnüt reperiunt infſtrmen idetur talem admitant routtenuit bat inliſ edict in.uulgo ffceit munis opinioupaft ortius diciRomati uich perprocucin aditio inſtrumenstif lenz probaromibim io“. Moveaupetdtt aibiinteweneranigi- um übiponcerdiqli na vtdicitalbet 1 4 regula prima præſumptionum. 54 mihi non placet hęc opinio: ubi uerò traditio eſſet facta cõiunctæ perſonæ, tunc poſſet ſu- ſtineri. Et ita ſoluatur quod notant Bald.& Imol.in d. c.coram.& eſt de mente Pet.& Cy niin d.l. maritus. Limitat᷑ ſupradicta con cluſio, ut non procedat in cohabitante cum ipſo domino, quia tunc non eſſet admitten- dus, ex quo potuit eſſe furatus talia inſtrumẽ ta. arg. l. unic.§. ille autẽ. C. de lat. liber. tol. Ita Rom.in d. ſing.& cõſil. ccccxlvi. primus pro poſitæ conſiultationis b. Sed de iſta limitatio- ne dubitat Felin. in d, c. coram.& non eſt de mente Doct. unde eam non teneo: quia talis ſuſpicio purgatur per præſtationem cautio- nis de rato:alias in extraneo idem eſſet, quia potuit accidere quòd habuiſſet in depoſitũ, prout in ſimili dicit Paul. de Caſt. in l. Meuia. ff. ſol. matr.& ẽ. Bene fateor quòd in caſibus in quibus ſuprà dixi nõ requiri cautionem, ſiiudex ſuſpicaretur quòd inſtrumentã fuiſ- ſet furto ſublatũ, deberet eum requirere. Et ita poteſt ſaluari deciſio Romani. PRAESVMPTIO XXXIIII, Rigeſimoquarto, fornicatio inter con- ſanguineos non præſumitur ex cohabi tatione.c.cùm in iuuentute.prima col.l.eum qui.C.de epiſ.& cler. niſi probaretur ſaltem ex uiolenta præ ſumptione, ut not. in c. in lite ris.& per Abb. in c. quanto.j. eod. Debent ta nitatem, an ſi deinde aliquis moriatur, duret priuilegi. 3 Eilij iam defuncti non proſunt ad excuſationem patris. 4 Sententia nil noui inducit, ſed quod inductum eſt declarat. 3ISel eenetteihene filios pręſumi 1 tur magis diligere ciuitatem,& propte- rea debet præferri decurionibus non haben tibus filios. l. in albo. C. de decur.lib.x.Et di cit lacob. Rebuff. in d. l. in albo. quòd iſtud eſt, quia habens filios præſumitur remanſu- 10 rus in patria. arg. l. ad ſubeunda. eod. tit.& I. ſciendum. ff. qui ſatiſd. cog, Tu die quòd ra- tio eſt, quia ſemper lex magis fauet habenti filios, quàm non habenti: quia intereſt rei- publicæ plures homines naſci. l. i. ff. ol. mat. & facit l.i. C. de infir. pœn. cœlib. Et quia am pliari imperium hominum adiectione cupi- mus, magis quàm pecuniarum. I. fi..penul. ff. de bonis damnat.& I.ij. in fin. C. de indict. uid. toll. Et iſta ratio facit ad quæſtionem de 20 ſpatre habente immunitatem propter duo- decim filios: nunquid ſi ſemel habuerit,& conſequutus fuerit immunitatem, ſi deinde aliquis moriatur, durat priuilegiume Et uide retur quòd ſic: quia iſtud priuilegium fuit ſe mel quæſitum patri, quia fuit utilis reipubli- cæ propter ſuſceptionem tot filiorum, ergo priuilegium debetdurare. c. decet indultum. ubi Ioan. And. in Mercur. de reg. iuris. in vi. & Alber. in l. decet. ff. de reg. iur. Et idem te- men ſacerdotes abſtinere à nimia familiarita 30 nuit Mart. Laud. in tract. de principibus, cõ- te etiam cõſanguinearum, proꝑter malitias. ſatanæ, c. ſed ſi fortè. Ixxxi. diſtinct, PRAESVMPTIO XXNXV. AMaritus preſumitur habitare cum uxore, ſicut clericus in ec- cleſia ſua reſidere. 2 Citatio mariti ſufficit ut fiat in domo in qua uxor habitat. 3 Vxor poteſt in cauſa matrimoniali ficere citari uirum ſuum ua gabundum, ad domum ſuam. 1 I Rigeſimoquinto, tꝑræſumitur maritus habitare cum uxore ſua, ſicut clericusin eccleſia ſua reſidere. c.i. ſ. qui matr. accu. poſ. & c, cua. de cler. nõ reſid. Et propterea infert᷑, 2 fquod ſufficit citare maritũ in domo in qua habitat uxor, quia præſumit᷑ etiam ibi habita re. Ita tenet Guid. Papæ in tract. ſuo de præ- ſumpt.& dicit ita tenere Doct. in c. quoniam frequenter. S. ſi uerò, ut lite nõ conteſt. Ad- de quod not. Innoc.& ſequũtur alij in c. fin. 3 de eo qui mit.in poſſeſſ. ubi dicit, tquòd mu- lier poteſt in cauſa matrimoniali citare mari- tum uagabundum ad domum ſuam, ex quo tenetur ſecũ cohabitare:& ſi eſt abſens, præ- ſumitur dolo abeſſe: de quo etiam per Card. in Clem. cauſam. S. i. de elect.& facit quod no tat Bald. in l. ab eo. C. quomodo& quando iudex. ubi dicit, quòd uxor debet citari ad do mum mariti, quia ibi eſt ſuum domiciliũ,& tenetur cum eo habitare. faciunt not. in l. exi gere. de iudi.& in l. cùm quædam puella. ff. deiuriſdict, om, iud. PRAESVM PTIO XXXVI. Filios habens, præſumitur ciuitatem diligere,& præfertur de- curionibus non habentibus filios. Pater qui duodecim liberos habuit,& conſequutus eſt immuni cluſ. clxix. Ioan, de Anania conſil. ult.& latè per Iaſ.in l.ſciendum.§. fin. ff. qui ſatiſd. cog. ubi allegat multas rationes, de quibus per eum. Contrarium tenet Alex. in l. ſi cùm do- tem,§. ſi maritus. ff. ſol. matr. Mouetur, quia ceſſante cauſa excuſationis habẽte tractum ſucceſsiuum, ceſſat etiam effectus. I. ſi tutor reipublicæ. in prin. ff. de tutel.& ratio. diſtra- hen.l. cura.. deficientium. ff.demuner.& ho 40 nor. per Pet. Cyn.& Bald. in l. generaliter. C. de epiſc.& cleri. Tu potes reſpondere, quòd imò cauſa non habet tractum ſucceſsiuum: quia nõ ſimpliciter uidetur conceſſum iſtud priuilegium contemplationefiliorum ut eos alat, ſed etiam in fauorem patris, qui fuit a- deò utilis reipublicæ. Etita defenditur com- munis opinio“. Tamen inpuncto iuris mihi uidetur uerior opinio Alexan.pro qua parte moueor primo, quia uidetur quòd imò talis so immunitas concedatur filiorũ fauore tantũ. Iſtud probat᷑ per l.ſemper. S. i. ff.de iur. imm. ibi, nõ eſt irrationabile, ut cõcedamus filiorũ educationi d a Cõcludit er go preceptor me- us Alciatus, quod probatio traditio- nis inſtrumentorã factæ alteri qguàm cõiũctæ perſonæ, non plenè probet mandatum,& ſic contra Rom.in ſin gul. præallegato. Aduerte quod opi nio Rom. uidetur uerior,& eam ma ximis& urgenti- bus fundamẽtis cõ probat And. Sicu lus, dictus Barba. in d.c. coram. col. ij.& ſeq. ubi etia reſpõdet argumẽ- tis quæ pro cõtra- ria adducitur,& oſtendit a ſufficien ti partium enume⸗ ratione, neceſſe eſ⸗ ſe cõcludere quòd talis inſtrumento⸗- rum traditio à do- mino facta opera tur mandatum: ſic probando illã traditionem, ſatis probat mandatu. b T Facit quod not. Bar. in l. fullo. §. qui tabulas. ff. de fiir. gl. Bart. Dock. in jj.& iij. ff.de pact. quod li cet ſi reperiatur in ſtrumentum debi⸗ ti cancellatum pe⸗ nes debitorẽ, præ- ſumatur debitor ſoluiſſe,& ſic ui- deatur liberationẽ probaſſe, hoc ta- men non procedit ubi debitor eſſet perſona domeſti- ca,& cohabitans cum creditore: po tuit enim eſſe ſuffu⸗ ratus illa inſtrumẽ ta, arg. d. g. ille au⸗ tem. c C Ideo egre- gie inquit Auguſinus XIX. de ciuitate Dei: Pertinet ad uirtutis officium,& uiuere pa trie,& propter patriam liberos procreare.& refert Lucas de Pen. in l. nepotes, in fin. C. qui num. liber.lib.10. d lmò eſt in tract. de fiſco, concluſ. i98. habens priuilegium&c. e Et hanc ſententiã loan. And. tanquam ueriorem, cõmunem,& melioribus funda mentis ac urgentioribus iuribus cõprobatã, tenet Alber. in l.ij.§.j. ffde excuſ.tut. qui di 60 cit ita de factv obtinuiſſe.& Fulg. conſ.52. quidã Antonius, col.ij.& expreſſe conſuluit 0 Imol. in conſ. 77. uiſis ac ponderatis in tertio dub. ſentit Paul. in d.. ſi maritus. expreſ⸗ ſe Decius in regul. in omnibus cauſis id obſeruatur. col. fin. ff. de regul. iuris. O in auth. præterea. ad fin. C. unde uir& ux.& inl. fin. ad finem prin. ff.ſicert. petat. conſil. 24. mulier cui pater inopiam. uerſ. quinto accedat. col. ij.& in c. cum ceſſante. col. j. de appell. Hppol. de Marſil:inl. etiam. ff. de quæſt. Et ſic uides iſtam eſſe communem, à qua propter finta ſiam Alexãdri nõ eſt recedendum in iudicando& con ſulendo, ſecidum Barthol. Soci.in d. l. ſciend.. fin. Et pro hac ſententia it not. per Cy num, Bald. Alber. Cor. Alex. laſ. De- cium& alios in l. ſi quis hæredẽ. C. de inſtit. ſubſhit. ubi ſufficit condi- tionem ſemel exti⸗ tiſſe& uerificatã eſſe, licet non dura uerit.& ibi Doct. adducunt uaria di cta,&plures quæ ſüiones decidũt, ex quibus poſſet hu⸗ iuſmodi cõmunis opinio roborari, ad quos tamẽ te re mitto, maximè ad Iaſ.& Decium, ne chartas occupem. 74, D. And. Acciati educationi& ẽ, Item probatur perl. fi. C. qui numero lib.ſe excuſ.lib.x.ubi in perſonalib. muneribus excuſatur pater, ex quo filij ea te nentur ſubire. fa.. iij. 6. quamuis. ff. de mun. & hon.& quod notat loan. de Plat.in.iij. C. de his qui num. lib. ſe excuſant. Secundo moueor, tquia lex generaliter dicit filios de- functos nõ prodeſſe patri ad excuſationem. J. fin. ff. de uacat. mun. imò nec captos ab ho- ſtibus. l. filium. C. dehis qui num. lib. Et pro- 10 pterea qui uult ſe excuſare, debet probare ſe eo tempore habere debitũ numerũ filiorum. .ij. 5. qui ad munera. ff. de uacat. muner. Nec ſufficeret, ſiſam habuiſſet. Nec obſtat ſi di catur, quòd dicta iura loquuntur de eo qui ſe excuſat de nouo à munere, nõ de eo qui iam eſt excuſatus per ſententiam:quia cùm iſtud ſit priuilegiũ indultũ à iure, acquiritur ipſo iure.J.certi cõdictio.. ſi numos. ff. ſi cer. pet. Bal. in J. i in pen. col. C. per quas perſonas no 20 bis acquir.¶& ſentẽtia nihil noui inducit, ſed uod inductum eſt, declarat. l. Pomponius. 6.ſi iuſſu.ff. de acq. poſſeſſ.. ſicuti. õ. ſi quæra- tur. ff. ſi ſerui. uend. Et licet lex uelit, quòd u- bi quis eſt nominatus, quòd ſe excuſet, l. ſci- re oportet.ʒ.ſcire.ff. de excuſat. tut. iſtud eſt, quia alias cenſeretur renunciare priuilegio, ſed per hoc non ſequitur quin habeat benefi cium ipſo iure à lege. Tertio moueor, quia lex requirit, quòd antequam quis ſit immu- 30 nis, hab eat tot filios: unde ubi aliquis mor- tuus eſt, ceſſant uerba legis, quia amplius nõ dicitur habere, ſed habuiſſe. l. ſi ſtipulatusfue rim.§. cùm ſtipulamur. ff. de uerb. obli. Et pa ria ſunt, nõ fuiſſe natũ, uel eſſe mortuũ.§. du bitatum. in auth, de inceſtis nupt. ergo filio mortuo lex amplius non loquitur,& conſe- quẽter nec diſpoſitio.J.ſi alij. ff. de uſufr. leg. Nec obſtat ratio Iaſ.in d.l. ſciendum. S. fin. 644 n ſuwcunnatun tur. 2 Ruſlico erranti in iure quaſi naturali,licetno erranti tamen in iure patriæ ſuæ ſuccurti 3 Originarij præferuntur incolis in electione decuri 4 Originarius præfertur extranets in his quæ Tehu än8 ram ciuitatis: in alijs uerò quæ reſpiciunt uns lnutae ut plurimum ſtatuta præferunt extraneoson in wnem, 5 Domicilium ſi quis in pluribus locis habeat, aba 1 micilium propriæ patriæ, utpote principalu ur do- 6 Naſcitur quilibet patriæ ſuæ in ſpecie, ſea prouincie nere: hodie autem inter Chriſtianos, qullet Cnſß 2 naſcitur Chriſtianitati uniuerſe. lani Rigeſimoſeptimo. Quilibet præſumi tur diligere patriam ſuam ex qua eſt 3 riundus. J. ueluti. ubi not. ff. de iuſtit,& iner Imò quis naturaliter ad hoc tenetur, ſicut e- tiam teneturparere eius rectoribus. Vnde q cit Bar. in l. Iulianus uerum debit. in vij col ff.de cond. indeb. quod licet ex ſententia no oriatur obligatio naturalis proueniensex cõ ſenſu, oritur tamen naturalis proueniensex æquitate. d.l. ueluti. quia tenetur quis parere patriæ,& eius magiſtratib. Eſt uerum, iquod licet regulariter ruſtico erranti in quaſtiure naturali nõ ſuccurratur, l. ij. C. de inius uoc. tamen ſuccurritur erranti in iſto iure.li..ſi. ff.de eden.l.ij. ff. ſi quis in ius uoc. nõ ierit.& fa. quod not. Alex. inl. ſi quis id quod, ff de iuriſd.om. iud. Ex ſupradicta præſumptio- ne infertur, tquòd in electione decurionum 3 ſemper debent præferri originarij cæteris in colis, ut dicit Luc. de Pen. inll. quiſquis, deo- mni agro deſer. lib.xi. C. ubi ampliat, etiãſſ incola ſeu ciuis nouus eſſet magis idoneus Originario. allegat not. in c. licet. viij. q. pen. Et iſta eſt ratio ſtatutorũ diſponentiũ, quod nemo niſi originarius admittatur adtaleoffi — cium.¶Et iſtud optimeè procedit in his quæ 4 ſpectant ad curã ciuitatis, quam præſumun- tur originarij ualde procurare: aliàs eſſent impij.l.i. C. ſi curial.relict. ciuit.lib.x.facitl. dum dicit, quòd quamuis filius ſit mortuus, 40 qui habebat. de leg. iij. In alijs uerò quærreſi tamen remanent alij fratres:& cõſequenter ſuccedit regula, quòd quamuis ceſſet cauſa finalis priuilegij, tamen ſi manent aliquæ re liquiæ, non ideo ceſſat priuilegiũ. l. fin. ff. de decur.l.iiij.ff.xerum amot.& quod not. Bal. in l.ij. C.ſi aduerſ.delictũ. Sed iſta ratio, quæ fuit etiam Ang.in l. munerib. C. de his quib. ut indig.& Ioannis de Ana. in d. cõſil. ult. eſt ſatis à remotis:quia iura pręalleg.loquuntur in materia diuerſa, ex qua nihil infert᷑ ad ca- 50 ſum noſtrũ.l. Papin. exuli. ff.de minor.& ibi non ceſſabat in totum ratio finalis, prout fa- cit in caſu noſtro, quia lex requirit præciſe certum numerũ, non pauciorem. Et deciſio Baldi in d..ij. eſt ſatis dubia,& contrariũ te- nuerãt alij relati per Cor.in d. l. minoribus. & etiam ſatis colligitur ex reſpõſione Alex. in d.§.ſi maritus. Et ultra eum potes dicere, quòd ibi mulier excuſabatur quo ad petitio- nem illius tutelæ tantũ, nõ quo ad ſimiles ca- 6o ſus qui ſuperueniſſent de nouo, ſicut etiã in J. ij.§. non ſolum. ff. de excuſ. tut. PRAESVUMPTIO XXXVII. 2 Patriã ſuam ex qua eſt oriundus, quilibet præſumitur diligere. ciunt iuriſdictionẽ, ut plurimũ ſtatuta requi- runt extraneos, propter ſuſpicionẽ ne quid gratioſe agant. Et quia nemo acceptus inpa tria, ut eſt gl. in l. hi qui in prouincia. ff exqui bus cauſ.& quod not.inl. in eadem, ff.de of/ fic.aſſeſſiper Alber.de Roſ.in.iij.perillum text. C. de offic.præt. Et ex hac præſumptio- nefuidi in practica inferri, in habente domi-) cilium in uarijs locis, quòd debeat attendiſo rum patriæ, in qua habebat domicilium tan- quam principalius: quod not. in l. exigee. ff.de iudi.& quod not. And, Sicul.in conſl ult. in iiij. uol. conſiliorum Alexandriin i. col. Etad ſupradicta adde Bal. in authſedo- mnino.in pen. col. C. ne uxor pro marito. u bi dicit, fquòd quilibet naſciturpatrięſuæin ſpecie, ſedprouinciæ naſcitur in genere:un- de dummodo non uadat habitatũ extra pro- uinciam, dicitur retinere domicilium patrig. quod poteſt eſſe uerum de iure Romanor 3 ſed de iure Chriſti, quilibet Chriſtianus na ſcitur uniuerſæ Chriſtianitati, ut habetur in Actibus apoſtolorũ, quia omnes in ſunt fratres.xi, q.iij.c.ad menſam. pras Chriſto medico. Quod dict verum deſtruerenti deego crederem no rturzniliteſtes ſube bepropter furoren probarur ex not. pei ſimaritus. in penult eiampermoder,in DRAESVMP Rlauſuwuerſis Deum qui 5 Tſtzin gimine hereſuad niterentur:& quare. ʒDellcum quod clam ſoletfe res ſitamen ſumus in c⸗ exceptione malores, tun ſatent. Etde ueriate ui 4 Luprum non probatur per 1Rigeſimononc uerſus Deume leg lulrepet. Ang. nul col ff, de uerb. ol 2 ptio inſcriminetam ſtes qui etã alias no deijdehæretein vi. glindéLfü quodm ubialiquis habet ra quiranturpotiores e quodiſtudſitſpec pier atrocitatem crir dnrien clämn 3 cati. Hen üürecan Nardie oo infert uiresprodan uher aüſiqubipüpnes pſipræto probaturin- nõ lemilit& in cn 2 fupraditei quod in eleckioletm nprafeniorbinie Luc depenmlqut 1 ſer. lib..Cbim. uis nouusellamgt llegat not inclici io ſtatutor diponmm iginarius admitanni- ud optime procctiit uuräã ciuitati, qlamyt j ualde procurare i ſicurial relcd cutlh deleg ijnalpsuni dionẽ utplurinüttn eos, propterlufiini a. Etquianemoacti in Lhi quiinprouiii guod notinlitedni A ber. de Klinif h præt Etexnſe aeaicainkeminkär⸗ 645 regula prima præſumptionum. 6546 PRSABSVMPTIO XXXVIII, Senſus& ratio naturali præſumitur in quolibet homine. 2 Furioſum quem eſſe qualiter probetur. 3 Purioſus an dicatur qui non uult obtemperare medico. 1 Rigeſimooctauo. t Senſus& ratio natu lu pręſumuntur in quolibet homine, niſi probetur contrarium. l. non codicillum. 2 C. de teſta. I.ij. C. qui teſta. fa. poſſ- Probatur autem quis furioſus per ſigna extrinſeca, pu ta quia loquitur uerba more furioſorum. Et fatuus dicitur, qui fatua dicit. xcv. diſtin. C. le imus.& eſt tex. not. in l. quidam. ff.de cond. a inſtit. Et plura ſigna refert Iaſon in l. furio- ſum.C.qui teſta.fa.poſſ.& gl. in C. i.lxxxiij. 3 diſtin. in uerb. inferas. quæ dicit, tquòd præ- ſumitur furioſus, qui non uult obtemperare medico. Quod dictum ſi eſſet ita ſimpliciter uerum, deſtruerentur multa teſtamenta: un- de ego crederem non eſſe ſatis ſiiſtud proba retur, niſi teſtes ſubderent, quòd iſtud facie- bat propter furorem, uel more furioſorũ, ut probatur ex not. per Alex. in I. ſi cùm dotẽ. õ. ſi maritus. in penult. col. ff. ſol. matr. de quo euiam per moder, in d.l. furioſum. PDRAEFSVMPTIO XXXIX. 1 Religioſus uerſus Deum quilibet præſumitur. 2 Teſces in crimine hæreſis admittuntur qui etiam alids non ad- mitterentur:& quare. 3 Delicꝛum quod clam ſolet fieri licet admittat probationes leuio res, ſi tamen ſumus in caſu in quo lex requirit teſtes omni exceptione maiores, tunc teſtes inhabiles producere non ſat erit. Et de ueritate uide num. 5. 4 Stuprum non probatur per domeſticos. 1 Rigeſimonono. ſPræſumitur quilibet uerſus Deum eſſe religioſus. l. fin. C. ad leg.lul.repet. Ang.inl. ſciendum, in antepe- nul. col. ff. de uerb. obli. Licet ſit iſta præſum 2 ptio, int crimine tamen hæreſis admittunt᷑ te ſtes qui etiã alias non admitterentur. c. in fi- iſta opinio per text.in c.in literis. 3. de teſtib. fubi licet ſtuprũ ſoleat fieri clam,& ideo diffi 4 culter probetur, c. literis. j. eod.& I. capite quinto. ff. ad leg. Iul. de adult. non tamen ad- mittuntur ibi domeſtici. In contrarium fa- cit quod conſuluit Alex. in conſil. clvi. in v. & Decius conſil. clxiij. in vi. col. ſquòd licet 5 in matrimonio requirantur teſtes omni ex- ceptione maiores. c. i. j. de conſang.& affin. ꝛ0 tamen non procedit in matrimonio clande- 20 30 ſtino. Pro qua opinione facit text. in c. fin. S. de teſtib. cogend. ubi in cauſa conſpirationis admittuntur ad probationem etiam inhabi- les, quia aliter probari nõ poteſt. Sed ego pu to priorem opinionem eſſe ueram. Nec ob- ſtant contraria, quia poſſent procedere quo ad faciendum iudicium, nõ quo ad probatio nem, prout eſt gl. cõmuniter approbatain l. fin. C. de accuſ. Abb. Imol.& Doctt. in c. i. de confeſſis. Corn. conſil. lviij. in ult. col. in pri- mo. Cogita tamen, quia frequenter contin- git in practica dubitari. PRAEBSVMDTIO X L. 1 Vidua ultra undecim menſes, præſumitur ex alio quàm ex marito peperiſſe. 2 Doclorum plures opiniones ſi teneant contra teſtamentum, uel alium caſum fauorabilem,& opinio unius Doctoris tantum ſit pro teſtamento, uel alio caſu fauorabili, quæ o- pinio præualeat. Vadrageſimo.[Præſumit᷑ uidua ultra 1 undecim menſes ex alio quam ex ma- rito peęperiſſe.. mulier. in authen. de reſtit.& ea quæ par. Aduertendum tamen eſt, quia Adrianus Imp. conſtituit, quòd imò fœmi- na poſsit etiam per undecim menſes gerere uterum, ut dicit Aul. Gell. lib. III. cap. XVI. Noct. atticarum. Et eandem opin. etiam ſe- quutus fuit Ariſtot.prout eum refert Cenſo rinus in lib. de die Natali: de quo etiam per dei.j. de hæret. in vi. Quod uidetur eſſe cõtra 40 Plutarch. lib. v. de placitis philoſoph. Et tamẽ gl. in d. l. fi.ff. quod met. cauſ. quæ uult, quòd ubi aliquis habet præſumptionẽ contra ſe, re quirantur potiores probationes. Potes dice- re, quòd iſtud ſit ſpeciale in fauorẽ fidei, pro- pter atrocitatem criminis:& quia talia crimi na ſolent fieri clàm, nec diuulgari, unde meri tò admittuntur etiam cõplices&xcõmuni- 3 cati. Et ex hoc infertur ad practicam, fquòd licet in his quæ ſolent clam fieri, ſufficiunt le uiores probationes, ut per Bart. in J. de pupil 10. S. ſi quis ipſi prætori. ff. qe noui ope, nunc. & probatur in l. nõ omne.§. à barbaris. ff. de re milit.& in c. ueniens.ij.c. licet ex quadam. b c. præterea. 5. de teſtib. b ſi tamen ſumus in caſu in quo lex requirat teſtes maiores om- ni exceptione, tunc nõ erit ſatis ſi producan- tur teſtes inhabiles, eo prætextu quòd deli- ctum ſit clàm factum: nam in cauſa crimina- li lex requirit teſtes omni exceptione maio- res. l. fin. C. de probat. Vndein cauſa hæreſis etiam clandeſtinæ, non admitterentur inha- biles, puta participes uel excõmunicati: niſi eſſet fauor fidei, ut ibi dicitur. Et ſic ille text. probat perlocum à ſpeciali. Comprobatur 50 60 Iuſtinianus ſequutus cõmunem opin. in ca- ſu de facto pronunciauit contrariũ, ut habet᷑ in d.õ. mulier. Et ex hoc confunditur una de ciſio And.Sicul.in conſil.vi. incip. ſcriptum eſt. in primo uol. ubi dicit, ſquòd ſi ſunt plu- 2 res opiniones Doctorũ qui teneant cõtra te- ſtamentũ,& niſi una alicuius Doctoris pro teſtamento teneat, illa debet attendi in iudi- cando, fauore teſtamentorũ. l. ſi pars. ff. de in offic.teſta.Et idem in alijs caſibus fauorabili bus, puta matrimonio, libertate, dote, prout habetur in c. fin. j. de re iud. Nam in caſu ſu- praſcripto militat fauor legitimationis& bo næ famæ,& aderat autoritas ſupremi philoſo phi,& etiam Adriani,& tamen Iuſtinianus ſecutus eſt etiam cõmunem opin.medicorũ, S& pronunciauit contrarium. Illam deciſionẽ etiam reprobat alijs medijs Decius in c. ca- nonum ſtatuta. 5.de conſtit. PRAESVMPTIO XL.I. 1 Habilis ad generandum quilibet præſumitur, niſi probetur inhabilis. 2 Vxorem cognouiſſe præſumitur, qui diu cum ea coha- bitauit. EEee a ¶ Adde bonum tex. in l. ijs qui.§.] Cibi not. Bart. c concor. remiß. in addit. Alex.& And. de Poma. ff. de tutor& curat. dat. ab alijs. b ¶Cum uarijs cõ cord. traditis per Alex. conſ. 1¹5. ui- ſo themate. col. iij. lib. A.& conſ.64. uiſo. lib. i. ubi tra- ditur regula, quòd in actibus clande⸗ ſtinis, qui commu⸗ niter clam fieri ſo⸗ lent,& ob id ſunt difficilis probatio nu, ſufficit proba tio per cõiecturas. Idem tradit conſil. 24. animaduerſis. col. ij. ubi etiã ua- ria loca& Docto rum autoritates ci tat, lib. 2. Et latius conſil. 69. uiſa fa- cti. eod. lib.& con ſil. 212. uiſis& diſ cußis. in fin. cod. uol.& conſ.:46. uiſo. lib. 6.& con ſil. 189. in cauſd. eod.uol. Cor. con- ſil. u3. circa pri- mũ. col. ij. uerſ.ſic etiã patet.lib.i. ᷣ not. loan.de Imol. conſ.1 a. 7. in cau- ſa. col. ij.& iiij. et Deci.conſ.⸗ 77. ui ſo copioſo. col.ij. ubi allegat cõcor. Bippol. in l. fi. C. de ſicarijs. cum in finitisconcord. tra ditis per Hippol. in rub. de probat. num. 315. G 310. uerſic. rurſus dico quõd preædictægll. Ec. ad quem ſuff ciat remißio, ne chartas tantis alle gationibus per ip ſum relatis occu- pem. ————j —— —OOV— D. And. Alciati 647 as a CAdde quoͤd mi 1 Vadrageſimoprimo Pręſumitur qui- PRaAaESVMPTIO X vn nor& mulier pre bet habilis ad generandum, niſipro- 1 Inorantia præſumitur in minore,ideo preſumnin. ſu muntur ignora- betur Inhabilis. C. quia. 0, diſtin. Innoc.& a⸗ li decipi. ur de ſici⸗ re ius ſuñ, ſeu iura lij in c. j.de frigi.& malef.& quod not. Bar. 2 AMulier præſumitur de facili decipi, maxime propier iii eis competential. inl. filiũ. ff. dehis qui ſunt ſui&. Ex quo in- ehaneees uiri 7 k Freiae 2 fertur alia præſumptio, t quòd præſumitur ³ we, a ns mutuum cum fœrner tore preſimirr fiſc I. j. ad fin. f.de;; eſus, niſi probetur locupletior. SeucTde2 quis cognouiſſe uxorem ſuam cum qua diu— Pl eden.l.cũ de inde- 22.. 4 Minor qui non appellauit a ſententia, eoi bito. g. ſin autẽ iĩ Ccohabitauit. in d. c. i.& xxvi. quæſt. i. C. nec leſh,y poreſlreſtrus Pſo preſuniur frde probat. g⸗in aliqua.& facit quod not. Bald. in e. at ſicleri-ʒ AMinores præſumuntur de ficili dicere mendaein notandũ.1. ã. 4. ci.§. i.de iudi. 10 Ainori ut cõpetat reſttutio in integrum, tiireuynt ha. not. gl. in§. j. in Minori cum quo nihi eſt geſtum,& tamen eſlſn her * uerb. ſciens. in auth. de inceſts nupt. ubi etiam not. Ang.& Alex. conſ. 126. uiſo proceſ- ſu. col. ult. in.uol. Ideo minor ac mulier contrahentes& renunciantes omnibus benefi cijs eis cõpetentibus, debèt expreſſe certiorari quæ ſint illa beneficia, puta quid Velleia num, quid beneficiũ reftitutionis in integrum, condictionis indebiti, uel ſine cauſa,& ſi- milium:alioqui cùm ipſi præſumantur ignorare, ut dixi, quæ ſint illa iura, non ualet re- nunciatio, niſi certiorentur, ſecundũ cõmuniter Doct. inl. uinean maximèe Rom. Alex. & laſ.ff. de uerb. oblig.gl. in l. fin. õ. ſi. f. ad Velleia.&in l. fin. C. illo tit. Dyn. Bar. Rom. 4— zaus Laſ. inl. in ziaiuih Ba tex. fde ac. hæred. Cyn. Bal.& Salic. in l.if. Pl oinde. ff. ad Naced. Et Proptereatalis præ C. de reſcind.uend. Socin. poſt Bald.in J. j in fin. ff. ſi quis in ius uoc. non ierit. Bald. in c. ſumitur de facili circunſcribi.l i. ff. de mino- cum in iure. col. ult. de offic. deleg. dicens quòd minores& mulieres debent de eorũ iu- 20 ribus. Etidem etiam in fmuliere, quæ de faci ribus certificari, alioqui præſumuntur ſpecialia iura ignorare:& pro hoc dicit ſolennẽ li præſumitur decipi.§.his conſequens.in au gl in d.jſciendum. Adde Panor. in e. ſidiligenti. col. ij· de foro compet. ubi etiem Feli. then. de æqual. dot.& præſertim propteruiri abundé col. iij· num. 14. uerſ. nun quam tamen.& Paul. de Caſt. notabiliter conſil. auu. ſeductiones,§. i. in auth. ut immob. antenu⸗ uiſo ficto&dul ijs mihi traditis. in i. uol. nouißimoru. Deci. poſt Bald. in J. penul. col. 6. ptialis donat. Et facit quod not. in c. i.& j.. uerſ. boſtremo nota. C. de pactis. Signorol. de Homod. conſil 250. ſuper dubiſs. col. 6. deadul.“ Etinde infertu r.t quod minorcoa præterea cum tractatur. ubi frtius dicit non ualere renunciationem ſeu contnactum, ni- trahens mutuumcumfæneratofe Preluun ſi de eorum beneſicio certificati ſint, etiam ſi iuramentum in contraciu interuenerit. Et Leſs ſi ro facd 2bixſumt 3 idem etiam conſuluit Raph. Fulg. conſ. 237. fllius Guidonis.& Alex. conſil. 88. uiſo pun tur lail, nli piObekut tackus locupletiorl. zü de e ef d, i. C. ſi aduerſus credit. Et propterea etiam co. col. iij. uerſ. nec huic reſponſioni obſtat iuramentum. lib. 2.& conſil. 27. uiſo libel- diti ln ſunt— lo. lib ⁊.ui dicit minorem& mulierem certioraridebere de eorum beueficijs, quiaigno uenditio quæ pupillum lædit, præſumitur rare ea præſumuntur. Dicit tamen, quodſi interueniſſet in renunciatione iuramentum, 30 commerito mendacio facta. C. ſi aduerſus tunc non requireretur certioratio(de cuius dicti ueritate Doct. ample in d.l. ſciendum.) Et idem alex. in conſil. 42. ſuper præmiſſo. col. j.& ij. in primo uol. ubi etiam dicit re- quiri certiorationem, niſi iuramentum interueniſſet. Bolog. tamen conſil. 45. col.ij. no- tabiliter uoluit, etiam ſt iuramentum interuenerit, requiri certiorationem beneficiorum & iuriun competentium, alioqui renunciantibus non oberit renunciatio:& ſic ample clitur ſententiam Signoroli& ſequacium. Et ſequitur etiam Hippol. de Marſil. in repet. rub. de fedeiuſſ. num.:7.3 6. latißimèe. Aduerte tamen, nam licet in ignorantiæ præſum ptione minorem& mulierem æquauerimus, tolerabilior tamen& ueriſimilior eſt igno- rantia in minore quam in muliere.l. regula. poſt prin. ff.de iur.& facti ign. quam ad hoc notat laſ. in l ſciendum. col. xj. uerſ.ꝛ. pro iſta parte&c. Sed da meliorem in l. quamuis in lucro. C.de iur.& facti ignor. ubi inquit Imperator, quamuis in lucro nec ſœminis ius 40 ignorantibus ſubueniri ſoleat, attamen contra ætatem adhuc imper fe ctam, locũ hoc non habere, retrò principum ſtatuta declarant. Et ideo plus fuoris habet minor in reſttutio ne in integrũ ob ætatẽ, qudm mulier ob ſexum in beneficio Velleiani. l. ult. ubi expreſſe Salic. ff. ad Velleia. dum dicit tex. nec enim loco minoris xxv. annis circunſcripti, per o⸗ mnia habenda eſt mulier.& tex. in l. ſi apud minorẽ. ff.de minorib. Facit quod not. Bal. inc. cum contingat. uerſ.quæro quando mulier. de iureiur. cum ſimil. b TAdde quod minor cenſetur ac præſumitur læſus ex eo quòd cõpromiſit in arbitri, etiam aliter non conſtito de læſione. l. ſi minor xxv. annis filiofm.. minores. ff. de mi- nor. Ralio ibi aßignatur per gl.& Doct. quia per tale compromiſſum tollitur minori be neficiũ appellandi.j. de arbit. C.& uide Corn. Peruſ. conſil. 17⁷ 8. uiſa copia. col. ij. in 3. c T Vt notabiliter per Corn. conſil. 181. uiſis nonnullis. col.xxv. uerſ. non enim eo ipſo quod eſt minor&c.& conſil.57. in cauſa. col. iij. lib. 3. d ¶Et uide Socin. conſ.57. in cauſa reſtitutionis. lib. 4.& Corneum conſil. 135. de pluri bus. col.ij. lib. z. ubi notabiliter tradit minorè non reſtituendum, niſi aut ſui facilitate, aut dolo aduerſarij ſe leſum oſtendat: alioqui ſt iure cõmuni uſus,& nõ dolo aduerſarij ſe deceptu reperiat, nõ reſtituetun ut latißimè per eum. Habes ergo tria requiſita ad hoc ut minor reſutuatur. Quartuũ addebat Ant. de But. in c. conſitutus. de in integ. reſtit. uideli- cet quòd minor probet ſe eſſe intra tempora in integrum reſtitutionis petendæ, ſcilicet intra quadrienniũ, de quo in fi. C. qe temporib.in integ. reſt. peten. Sed iſtud reproba tur cõmuniter à Doct. in d.l.nam& poſtra. ſi minor. ut ibi per laſ. nemo enim tenetur allegare illud quod timet ab aduerſario opponi, ſecundi eos. Adde ultra eos Corn. ind. conſ. iz5. qui dicit, qd onus probandi quòd petens reſtitutionẽ in integrũ ſit intra tempo ra petẽdi, incumbit reo, cõtra quẽ petitur reſttutio, neganti petentè eſſe intna tẽpora pe tendi, ita quòd ſit ſibi precluſa uia ad betendũ: quia petens reſitutionẽ, habet intentionẽ ſuam fundatã, ex quo probauit laſionẽ,& minorẽ ætatem tempore læſionis: unde aduer ſarius qui excipit de lapſutemporis debet illud probare: ſin exceptionibus. ff de excep. non competat reſtitutio ex titulo de minoribus, competi tamen ex clauſula generali, si qua mihi cauſa iuſta s Minor an ex ſola confeßione præſumatur leſus Ggii 3 criminalibus. Vadrageſimoſecundo In minore pr 1 ſumitur ignorãtia. l. ſi quis patrẽ, uerf Lauit à ſententia contra ſe lata, eo ipſopræſu- mitur læſus,& competit ſibi reſtitutioin in- tegrum, ſecundum Bartolum inl. fin. C. de in integ. reſtit, minor. Quod puto uerum ſi ea quæ pro cauſa ſunt, non dicta alleget iu- xta tex. in l. minor autem maxgiſtratus, 5 ſiau tem ff.de minoribus. aliàs eſſet ſecus, utper Bartolum& Xlexandrum in I. nam& po- ſtea. õ. ſi minor. ff. de iureiuran. Etitapoſſunt concordariopiniones, de quo tamen latè bi fumuntur de facili dicere mendacia.lexlibe ro.§. i. ff. de quæſtionib. Supradictatamenſa nè debent intelligi, quia procedunt exratlo- nibus particularibus. Nam regularitenex ſimplici contractu, minor non præſumitur Iæſus, niſi probetur“. Et propterea, ſad hoc c ut ſibi competat reſtitutio in integrũ requi So runtur tria. Primo, quòd probet ſeminoteè- Secundo, quòd probet læſionem. Ten. quòd probet ſe dolo aduerſarij, uel nimia ſu facilitate læſi um. 1. uerũ. 5. ſciendum. ſfdemi, nor.& d.l. fin. C. de in integ. reſtit, miner ita not.laſon poſt alios in d.§. ſi minor. lr⸗ ca tamen iſtud tertium requiſitum üerd quia ſi eſſet læſus ex ueriſimili ignoraniis, cet non dolo aduerſarij, uel ſui kaclüinue peteret adhuc reſtitutio in inteerne au. 60 ex clauſula generali, Si qua mihi iuſta— uidebitur, ut cõſuluit C orn. conſil cwa ſuper hac noua. in tertio. ubi allegate in cõcordantes. Pro quo facit quod not 0 17 minori cũ qu 1. Remilius. ff de minor, ubiſminon nihi uendit. l. fin. Et ideo fminor qui nonappel- 4 per lexandrum b. Ertminores etiam præ- b yxdonature. 4 ſſcultulegu— w ſteundum etatem! Vadtageſim moriſenex q dcciturturbari ordo ibuscfk de inoffic. nckdelideicõmil diatü ff ad leg.f 2 mmri:legatus erat rum alter erat ſene fuitdictum, quode toto, ſecũdum ætat preſumebatur quo⸗ quo caſu uſusfruct nebat ad illum min vlufruct accreſ.qu ſacitlj. f de term. pus debetrelegaril iuuenis. Et facit eti: in ci deparoch. PR AESVM 1 Viuecentum anniranpr 1 Argumentum acömuniter fertonusprobandiina 3 Altaprineipalter deauch duum eaque ixilente 1NNadugelimc libet uiuere ce acroſan. eccleſilan g art S Dod in „Ettacitquodnnin inde nterunfqatt Lum cumtrneraun- iprobenurchuh lus credt.Etpyge E pupillum Rdt n mendacio hida.(it Etideofminot quir atiacontaſekim o compent bitete undum Barolumäl: tit minor. Qodphr auſa ſunt, nondtas- minorautemmaqite inoribus. Aiceſlelr Alexandmminl or. ff deiureimn li opiniones dequoum- drumd, Effminoru ze faciiidicerementui aurſtonb Supniir atelligi. quinproain intelligt, gunpde ularibus. Nam i 8 a 1 nihil eſt geſtum,& tamen eſt læſus: licet non competat reſtitutio ex edicto de minoribus, tamen ſuccurrit᷑ ex clauſula generali, de quo per Alex. conſil. clxiij. in prima col. in ſecun do. Aret. conſil. clx. ubi latè. Et ad ſupradicta facit quod notant Innoc.& Doct. in c. ad no- ſtram.j.de regul. ubi proximus pubertati nõ pręſumitur illectus ad intrandum religionẽ, ſed potius ſpontè ueniſſe. Ettan ex ſola con- feſsione præſumatur minor læſus, dic ut per Alex. in d.. ſi minor. ubi ponit etiã alias quę ſtiones. PRAE SVMPTTO XLIII. genex citius præſumitur mori quàm iuuenis, alioqui turbatur ordo naturæ. Vſufructu legato iuueni& ſeni, debet fieri computatio de to⸗ to, ſecundum ætatem illius iuuenis. Vadrageſimotertio. fPræſumit᷑ citius mori ſenex quaàm iuuenis: unde aliter dicitur turbari ordo natur. l. nam&ſi paren tibus.ff. de inoffic. teſta.&l. is qui ex cauſa. in fin. ff.de fideicõmiſſ.libert.& eſt tex. in l. hæ- reditatũ.ff. ad leg. falcid. Et perd. I. uidi dubi- 2 tari: tlegatus erat uſusfructus duobus, quo- 1 3 2 rum alter erat ſenex, alter uerò erat iuuenis: fuit dictum, quòd deberet fieri cõputatio de toto, ſecũdum ætatem illius iuuenis, ex quo pręſumebatur quòd ſenex citius moreretur, quo caſu uſusfructus iure accreſcendi perti- nebat ad illum minorẽ. I. i.§. interdum. ff. de uſufruct.accreſ. quod nota. Et ad ſupradicta facit I.ij. ffxde term. mot. ubi in breuius tem- pus debet relegari ſenior delinquens, quàm iuuenis. Et facit etiam gl. ubi Anchar.& alij in c.i.j.de paroch. PRAESVMPTIO XLIIII. Viuere centum annis an preſumatur quilibet. Argumentum d cõmuniter accidentibus eſt ualidum,& tranſ⸗ fert onus probandi in aduerſarium. 10 20 30 Acta principaliter deducta in aliquo caſu, efficacius probant 40 qudm ea quæ incidenter. Vadrageſimoquarto. Pręſumitur qui libet uiuere centum annos.l. fin. C. de ſacroſan. eccleſ.l. an uſusfructus. ff. deuſufr. gl. Bart.& Doct. in I.ij.õ. ſi dubitet᷑.ff. quem- ad. teſta, aper. In contrariũ eſt tex. in l. ſpado- nem,. qui abſolutus. ff. de excuſ.tut. per quẽ tex. dicit Bart.in l.ij. in ult. col. ff. iudic. ſolui. quòd ſiquis olim probauit ſe habere filios, non præſumitur poſt aliquod tempus eos ui uere, niſi probetur.& idem etiam tenuitinl. qui duos..cuùm in bello. ff. de rebus dubijs. Item in contrarium facit, quia arguendo à cõ muniter accidentibus, uidemus totum con- trarium,& rariſsimè illud contingerefft quod argumentum tenet. l. neq́; natales. ubi proba b tur. C. de proba. b Etideo Decius in l. ſi eman cipati.C.de collat.dicit, quòd licet ſecũdum naturam poſſibile ſit aliquem uiuere centũ annos, non eſt tamen ueriſimile, prout in ſi- mili dicit Bald. in l. ſcripturæ. C. de fide inſtr. quia non omnia poſsibilia ſunt ueriſimilia. Item in contrarium urget text.in d. l. hære ditatum.ff. ad leg. falcid, quem allegat ad hoc 50 60 -4 regula prima præſumptionum. 85o etiam Iaſ.in d.l.fin. Raph. Com. Rom.& A- ret.in l.ſed& ſi de ſua. ff. de acquir. hæred. li- mitant prædictam regulam non procedere, quãdo mors uel uita alicuius deducerentur incidenter:quia tunc non habet locum dicta præſumptio, per ſupradicta iura. Sed iſtud mihi non placet: quia ſi iſta præſumptio ha- bet locum ubi principaliter dubitatur, mul- tò fortius ubi incidenter: quia efficacius pro bantacta deducta in aliquo caſu principali- ter, quàm ea quæ deducuntur incidenter. I. à diuo Pio.. ſi ſuper.ff. de re iud. per Bart. in l. qui Romæ. õ. duo fratres. in viij. oppoſ. ff. de uerb. oblig. Alex. in d. l. ſed& ſi de ſua. aliter intelligit, uidelicet quòdillagl. in d. l. fin. pro cedat folùm quãdo quis fundatur ſuper mor te:quia lapſis centum annis præſumitur ali- quis amplius non uiuere. quod dictum in ſe eſt uerum, ſed generaliter non tollit difficul- tatem. Tu potes dicere, quòd aut uita eſt fun damentũ intentionis agentis,&illi incumbit onus probandi.in d.õ. qui abſolutus. Aut nõ eſt fundamentũ intentionis,& procedit gl. in d. l. fi. quæ tamen nõ inducit præſumptio- nem ueram iuris, ſed potius quandam ſuſpi- cionem, unde tollitur per contrariã ſuſpicio nem, puta orientem er dicto unius teſtis, uel ex fama publica, iuxta not. per Bart. in d.§. ſi dubitetur.& per Bal.in c. i.6. fin. qui feud. da re poſſ. in uſib.feud. Et puto quòd iſta fuerit mens Raph.& moder. in d. l. ſfed ſi in ſua. nec tex. in d.l. hæreditatum. inducit præſumptio nem generalem ſecundum computationem ibi poſitam, ſed habet locum ſolummodo in caſu ſuo, ut dicit ibi Alex. poſt alios. PRABSVMPDTIO XLV. 1 Antiquior præ ſumitur melius ſcire ueritatem: unde ſeniori- bus deferendum eſt. 2 Prædicatores debent præcedere fratres minores. 3 Doctorum antiquorum iudicio potius ſtandum eſt quàm iu niorum ſeu modernorum. Limita ut num.. 4 Inuentis facile eſt addere. 6 Argumentum ab ordine literæ eſt ualidum in honoribus& dignitatibus. 7 Licentiatus, poſtea effectus doctor, an præferatur illi qui me dio tempore eſt effectus doctvr. s Licẽtiatus nullam habet dignitatẽ, ſed habetur pro ſcholari. 9ↄ Doclor petens ſe admitti in collegium, ſi aliorum inuidia fue rit retardatus, an debeat præferri ijs, qui interim dum ip ſe pulſat ad oſtum, fuerunt admißi. 10 Aedificia antiqua præſumuntur facilius corruere. Vadrageſimoquinto.ſAntiquior præ 1 ſumitur melius ſcire ueritatem. xx. di- ſtin. . ſi minor.licet de eis non ficiat mentionem Hippol.in d. ſing. 445. a Vide etã latiſ ſime Alex. in l. cer tum. O.in pupillo. in addit. ad Bar. ff. de confeſis.&a- bundè per Hippo lytũ de Marſ.inl. j. in prin. num. ui. d. fin. in fi. ff. de quæſt. E& in l. de minore. num. 33. uerſ. quæro ulte- rius, minor Xx XxV annis&c. eod.tit. qui infinitas remiſ ſiones tradit. Ex quibus locis colli⸗ gere poteris, an et quando minonut⸗ pote læſus ex con feßione, ueniat re ſtituendus uel nõ, maxime in crimi- nalibus. Vnum ta- men nolo omitte- re, quod perpetua mente tenendum eſt, ꝗd minor quã- doq; aduerſus con feßionem reſtitui- tur, etiã aliter non probata læſione, quaſi ex ſola con- feßione ſatis pro- bata ſit leſio: uide licet, ſi minor cõfi teatur ſe feciſſe de lickum, de quo ali- ter non conſtabat niſi per confeßio⸗ nem ſuam, tiic tan quam læſus reſti- tuetur in integrũ, etiam non proba⸗ ta læſione, quia ſa tis leſus præſumi tur ex ipſa confeſ ſione. Iſtud eſt di- ctum Ang. in d. l. certu..in pupil- lo. ff.de confeß.re fert et pro ſingula ri reputat et ſequi tur Hippolytusde Marſ. notab. A45 minor. illud di- clam Ang. referut & ſequuntur A- lex.& laſon in d. b Probabile enim eſt tale argumentum à communiter accidentibus. c. i. ubi Ioan. de Imol. Panor. alij notant, extrà de cler. non reſid. text. æ ibi notat gl.inl. ideo. ff.de le⸗ gibus. text. in l. quidam. õ. nummularios ff.de eden. g. in l. cuùm dotem. C. de iure dot.& in l j. C. de arbit. in gl. mag. circa mediñ. Bal. in l. onuenticulam. C. de epiſ. cler.& in c. fin. de cauſa poſſeſſ.·& propriet. Alex.& Iaſ.inl. non hoc. C. unde cognati. ubi latißi⸗ me de hoc argumento,& plures limitationes tradunt in quibus non procedit tale argu- mentum.& latißimè per Hippol. Marſil. in ſing. primo, incip argumentum. Vnum uo lo menti teneas, quòd tale argumentum à communiter accidentibus in hoc eſt utile, quia transſert onus probandi in aduerſarium, ſecundum gl.in d. neq́; natales. quam ad hoc ponderat Lud. Rom. ſing. 397. incip. quis debet probare hanc&c. EEec 2 ————ÿö———. 2 D. And. Akcciati ſtin. C. de quibus. Vnde his qui ſunt canitie graues, eſt deferendũ.§. ſi uerò aliqui. in au- then. de quæſtor.& l. ſemper. ff. de iure im- 652 a ¶ Vnde Leuiti- ci XIX. cap. di- citur:Coram cano prout firmantomnes in c. clerici.a. de ludi S. et in l. cùm quid. ff. ſi cert. peta, Quod lin, primo niſi iunior haberet melioraſti ni capite cõſurge, 74 a mun.Etidem eſt reſpectu nedum hominũ, I.ij. C. de offic. magiſtri officiorũ, ib endia. honora Vanae ſed etiã reſpectu poſſeſſiõis. Vnde dicit Gui meliora ſtipendia, uel labor prolixior uem 64 4 Phore 2 do Pap. q. lij.quòd Prædicatores debẽt præ- anteire, farguendo ab orqinelitera:eceri cedere fratresminores, quia antiquior eſt eo Daadas qici Aa rum inſtitutio, ut not. in c. quorundam. de e- bo ſcriben. notatur in.j.5. priu e, antiguitatide- lect. in ſexto. de quo dic ut per Feli, in rub de& pupill. Secundo limita, ferendum in mukæ 3 maior.& obed. Et hoc facit pro Doctoribus 10 prius fuiſſet Licentiatus, arg. l.i paueris. 2. g. 7. gumentum in hac materiatenet, Lͦfin. ff de 1 8. Kideulg ti,, uidelicet inin- antiquis, quorum iudicio uideretur potius lib. xij. per quem tex.ita tenet Ang in ſtrumentis cuſto⸗ ſtandum. xvi. quæſt. i. C. ſic uiue.& ibi nota. dam. Inſtit. de actio. col ix Etidenstenaicie diendis ſeu depo-& in C. ieiuniũ. Ixvi. diſtin. Et facit quod no- cin.& Decius inl. cùm quid. ſi cert. pet ⸗ nendis, ut ſcilcet tat Bald. in I. fin in penul. col. C. de edict. di- tè conſuluit Soci. in conſil. Ixx in 8 ucf 4, apud ſeniorẽ be- ui Adria. toll. ubi dicit, quòd Doctores anti- bi allegat alias rationes, ſed non vlaen⸗ qui magna ueneratione fuerunt præſtantio gentes.& dicit ita etiam tenuiſſe Dn. Munk. res modernis, pondere, numero, uel menſu- ra.In cõtrarium tamen adducitur gl. in l. Gal Felin. in d. c. clerici.& Felin. in rub. 3. dema- lus. in prin. ff. de lib.& poſthu, quòd quantò ior.& obed. in prima col. Etuidetur uoluiſſe iuniores, tantò perſpicaciores. Et licet Alex. a0 Alex. in l. i ff. de obſeq. liber. in addit, ad Bar bus. C. de quibus.& Imola iſtud ibi dicant procedere, quia ui- licet iudicio meo non firmet. Adde quddin 20. dit. ubi gl. cCL. dent antiquorum ſcripta, tamen hoc nõpla- contrarium eſt deciſio antiqui Doctooris di domino.ad fin.ubi A cet, quia in eo non conſiſtit magna perſpica monis de Berſano Cardinalis Mediolaneñ etiam Archid. s. cia, quia facilè eſt inuentis addere: de quono in procœm. Decretalium: quia ſecundũ eum diſtn. In dignita- catur inl. i. C. de uet, iure enuc.& Ariſtoteles conſiderandus eſt finis perfectionis, nõprin tum collatione: ei in Problem. expreſſe dicit, iuuenem eſſeper cipium. arg.l. ſi quis à multis. ff. de noxal.& ſma dulpp n ſpicacioris ingenij ſenibus:& ibi aſsignat ra quod notat᷑ in l. ſi pluribus. ff. de legaij. Con Praane,deant⸗ b tionem b. Et iſtud præſertim apparuit in Pa- trarium etiam in terminis decidit lacob Re- mus. 61. diſtin- Piniano, qui deceſsit agens annũ XXXVII. buffin d. lii. C. de conſul. Moueturperlex teſtmonijs feren-& per Socinum inl. cùm auus. in prin. ff. de 5o eo. ff. de teſta. milit. Et quia debet præferriii disꝛeſt ſiquidẽ ue- Ccond.& demon. Vndetu dicas præſumi pro le, qui primo conſequitur id quod eſtnobi- racior eorum ſer- ſenioribus:quia ueriſimile eſt, quòd perſpi- lius. arg. l. quoties. C, de rei uend, Etidemte mo. C. notifcamus caciter à ſe in iuuentute inuenta, melius con net Iaſ. in d. l. cùm quid.& uidetur etiam tene & C. conſangui- c coxerintc. Et ex ſupradictis infert, ſquòd re Feli, 3. in proœm. Greg. in v. col. ubietiam neos. 35. quæſt.6. 5 antiquior Doctor debet præferri iuniori, allegat Rom. idem tenentem in conſil, ccc- mn eleemoſnis ler xxXiij. quo ad primum,& Pet. de Anchar. in giendi ſenioribus enim prius largienda eſt. Ccon ſideranda. 86. diſtin.& C. non ſatis. c.i. de paroch. qui tamen iudicio meo hocnõ 9 nſ ee St annee 34. diſtin. In excuſationis admißione: eſt enim dicit. Mihi placet iſta ſecunda opinio, quia circa onera ſufficiens excuſatio, ſenectutis grauitas& pondus. C. placuit. ⁊ 8. Aiſtin.& cenleo adhærendũ re gulæ, niſi exceptiobe- toto tit. qui ætate ſe excuſant. In pœnæ relaxatione: mitius enim ſenex punitur, quàm iu bet iuxta not, in rub.;dereom. inui uenis: quia in longius tempus relegatur iuuenis quAm ſenex. I.ij. de term. mot.& text. in 40 It Piobe Aal aOlt b de. 8„ C. tanta. g6. diſt.& C. tempora. 26. quæſt.. quæ iura loquutur etiam in alijs pœnis. In w ta autemn iallértia non bene Probatur. qui probitatis præſumptione: præſumitur enim in ſeniore maior probitas. S9. diſtin. C.ſiof. in d. l.i. ideo prior Conſul pręfertur poſterio ficia. ltem in præſumptione ſcientiæ,& morum grauitatis. 84. diſtin. C. porrò.& C.j. ri Conſuli patritio, ſi ipſe deinde patritiatum 12. quæſt. i. In iuſtitiæ examinatione& diſcußione. C. ſi quid uero. S6. diſſin. In conſeßi conſe equatur: quia uerum eſt, quod Ptimus bus& ſedium locatione: collocandi enim ſunt ſeniores in eminentioribus altioribusq́; o conſequutus eſt dignitatẽ, unde meritò præ cis. text. cum gl. ubi etiam ſcriben. in ꝗ.aliam. Inſut. de bon. poſſeſ. Ade quod ſenibusea fertur. Sedt Licentiatus nullam habetdi- 8 dem pene reuerentia quæ magiſtratibus debetur. d.l. ſemper. Et ſecundo Maccab.ſcribi nitatem, imò habetur pro ſcholari, ut dicit ne vas ia e 7 h boͤſt Soecere de⸗ 1 5 Bald.in authen. habita.in viij. col. C.ne filius baaamßetbanr en tantet maa ſeis el ehtenttes helann. Hropatre Anchar-inprocemrfexilDerre, Wnch, da v so lium, latè per And. Sicul. in procemio Cle- Plerunq; rudiora ſunt nouis. Sed pro ſenioribus ficit quod ſcribitur Eccleſiaſt. xX X△ V. in col. xiiij. Eelin. in c. eam te. inpnma cap. Quam ſpecioſum caniciei iudici: quam ſpecioſa ueteranis ſapientia,& intellectus ueeIneHol. Kiiie elen ifrc,Ean, fi c teſta & conſilium. Corona ſenum multa ſapientis& gloriaillorũ timor Dei. Etillud ciceoo col. de reſcript. Iaſ. inl.ij. C. de 196 8 f nianum lib de ſenectute: Non uiribus,in quit nec uelocitatibus res magneæ geruntur ſdd Nec Bald. in. qui indignus. ft. de ſenat f conſilio antiquorũ e ſcientia, quibus nõ orbari, ſed augeri ſolet ſenecius. Accedatnou mat contrarium, ſed procedit ſimp lielteral⸗ e bili kext in c.j derenunc. ubi inquit text. qud ſeneſc ente corpore, ſpiritus ad ationn guendo², Nec obſtant illa uerba in textqui prior meruit dignitatem: quia, ut ibi exprel- conſcendit.& quod ibi per illum notat Baldus. c TAccedat quod ſcribitur Eccleſiaſt. vIII. cap. Non te prætereat narratio ſeniorum, ſe apparet, loquitur de eo qui prius erat rer, .— 1 liter conſequutus:tunc enim dicitur merui ipſi enim didicerunt à patribus ſuis. Quoniam ab ipſis iſces intellectum,& in tempore neceßitatis reſponſum. Eacit& illud: Plus ualet umbraſenis, qudm eloquentia iuuenis. ſe. Et ita etiam loquuntur iura allegata per quod refert Bal. in d.. j. derenunc. Facit etiam illa Ciceronis autoritas ſupraallegata. o And. de Barulo ib 1,& ſic ille text. refſectitur d Tacit bonustex. uhi Bal.& Paul. expreſſe notant, inl. nemo clericus. Cde ſum. iri- in contrarium: quia cùm Doctor prius n nit. ubi ex ordine literæ illius tex. arguunt ſimplicem clericum præferendum militi. ruerit,& ſit conſequutus dignitatem, de „.— 8, Et e Tlmola tamen in proœmio ſexti inquit, Licentiaturã eſſe tertia ſpeciem miſtam Do præferri illi qui nõdum eſt conſequutus. E cworatu& ſcholaxitate:& ideo in fauorabilib, appellatione ſcholaris uel Doctorisuenit ita etiam inducit Rom. in d. conſil Nn enn ſtru. In dubijs de- patrem ſuum, Idem etiam tenent Decius& terminandis: plus enim eis in hoc ſta tur quam iuniori- 1R: quodar 6 quãdoiunior d C. de cõſul. 7 deminofib. 1- 3 lansocor het gpropter inuidlar lls, quod nihilom diinterim dum ip aimiſi, proutdici cusin di.cum quic lurecioili,& pot anonico, non deb tempote utr unch g decilionõ eſtuera, ſul contrarium e d conſi& Decij in ſtut ſua reſponſio Conſulatus eſt me tritiatum, ſed laure⸗ dium neceſſarium: ci Nam nego quod ceſſarium ad Patriti tex in nemini. C. e ritiatus peralia me utpermoder indl. 4 de Etadderegulan preſumunt facilius ticiat in auth utnen PRABSVM Vadrageſimo umitur aptus leiirio elname cauiezf 8 Aiene te dicen ilo ſh de uſufr. Etd — mtlü: Jcalando natim:licet Lind hocetiam eſmmatn. iquss 1müli f 1lſ lurdußfg din terminisdeciäin C. de conſul Novenn miltt Etquiitäem, co nſequnr ilqmde oties.. dereiuend cum quid.&uicdetmen rocm Gregingalhe idem tenentemäinn dprimum& Petcen a. quitameniudicomt placetiſtaſecmcaqi rendã regulæ uilem mra not inrnib cen lentia nonbenepnie rior Conſulprgfemni rritio ſtipſedendim r. quiaverumehqut +½— 65 Cogita tamen ſi in practica poſſent concor- dari opiniones: quia aut interim dum Licen tiatus eſſet in practica conſequendii nſignia, iſte fuit interim Doctoratus,& nõ debetpræ ferri. Aut iſte Licentiatus ſtetit contentus li centia,& omiſerat tractatũ ſeu curam ſumen di inſignia,& tunc præfertur Doctor medij temporis. Et eſt ratio:quia iſto ſecundo caſu non uidetur iſte ſumpſiſſe Licentiã tanqᷓʒ iter ſeu principium per quod aſcenditur ad Do- ctoratum, ſed tanquam terminum ſeu finem intentionis ſuę: unde ceſſat ratio Doctorum, quod initiũ debeat attendi, iuxta I. iij.§. ſcio. ff.de minorib. Ettpropterea infertur, ꝙ ſi aliquis Doctor petierit ſe admitti in collegiũ, & propter inuidiam aliorum fuerit retarda- tus, quòd nihilominus debeat præferri illis, qui interim dum ipſe pulſat ad oſtiũ, fuerunt admiſſi, prout dicit inſignis doctor Paul. Pi- cus in d.l.cim quid. ubi dicit, ꝙ Doctoratus in Iure ciuili,& poſt aliquod tempus in Iure canonico, non debet præterri illi qui medio tempore utrunq; gradũ cõſequutus eſt. quæ deciſio nõ eſt uera,& contra d. l. i. C. de Con ſul.& contrarium eſt de mente Lud. Rom. in d. conſil.& Decij in d. l.cùm quid. Necob ſtat ſua reſponſio ad d. l. i. dum dicit, quòd Conſulatus eſt medium neceſſarium ad Pa- tritiatum, ſed laurea iuris ciuilis non eſt me- dium neceſſarium ad lauream iuris canoni- ci. Nam nego quòd Conſulatus ſit mediũ ne ceſſarium ad Patritiatũ, quia iſtud eſt contra tex. in l. nemini. C. eod. tit. ubi requiritur Pa- tritiatus per alia media. Cætera dicenda ſunt ut per moder.in d.l.cùm quid.& in d. c. cleri- ci. Et adde regulam, quòd ædificia antiqua præſumunt᷑ facilius corruere,§. ſi autẽ nõ ſuf ticiat.in auth.ut nemo fabricet orat.dom. PRAESVMPTIO XLVI. Vadrageſimoſexto. Impubes nõpræ- ſumitur aptus ad aliquas operas, niſi ſit hiſtrio, uelnomenclator. I. fin. ff. de liber. cauſ..fin. ff. de oper. ſer. Et iſtud multò for- tius in infante dicendũ eſt. l. arboribus.§. de illo.ff.de uſufr. Et dicitur Nomenclatorille, qui ſuggerit in memoriã domino nomina ſa lutantiũ: à calando, id eſt, appellando nomi- natim:licet gl.in d.l. fin. nõ intellexerit:& de hoc etiam 5 mẽtio in l.ut iuriſiurandi. O.da- bitur.ff. de oper.libert. PRAESVMPTIO KLVII. Vir præſumitur conſtantior muliere. Tortura incipienda à muliere potius quam à maſculo. Fœmina cur citius poßit teſtari quaàm maſculus. Aulier cur non admittatur in teſtmonium in cauſa criminali de iure canonico. Fallit, quando ueritas aliter haberi non poteſt. Vadrageſimoſeptimo. Præſumit᷑ uir cõſtantior muliere.. mater. ubi gl. not. in auth.de nupt. Et facit quod dicit Gandi.in tract.malef.ſub rub.de quæſtio. in ij. col. ubi dicittquod data paritate iudiciorũ, incipien da eſt tortura à fœmina potius quàm à ma- ſculo: quia maſculus tanquam maioris con/ regula prima præſumptionum. 54 ſtantiæ, tardius confitebitur quàm fœmina, quæ habet cor momentaneũ& inſtabile. al- leg.l. filia in orbitate. C. de inoffic. teſta.& ſe- quuntur moder. in l. i. in fine prin. per illum tex. ff. de quæſtio.v Nec obſtat quòd maiora uulnera ſuſtineat foemina quàm mas, ſecun- dum gl. inl. nihil intereſt. ff. ad l. Iul. de adult. quia propter hoc nõ ſequitur quin maiori ti- more afficiat,& conſequenter facilius confi- 10 teatur. Præterea illa gl. fortè nõ eſt uera,& cõ 20 30 trariũ uidetur probari in l. cum pubere, ff. de reb. dub. de qua per Aret. cõſil.50. Adde etiã gl. in l. qua ætate. ff. de teſta. quæ dicit, fquòd fœmina fit citius ſagacior quàm uir,& pro- pterea poteſt teſtari in duodecimo anno,& maſculus ad decimũquartũ, ut ibi habet᷑. Et ex iſta incõſtantia muliebri colligitur ratio, fcur in cauſis criminalibus in foro Canoni- 4 co mulier nõ admittatur ad teſtimoniũ. c.fo- rus. de uerb. ſig.& per Doct. in c. iij. 5. de te- ſtib. Licet iſtud non ſeruetur de facto, quan- do ueritas aliter haberi nõ poteſt, ſecundum Ioan. And. in addit. Specul.tit. de teſte.§.i. in addit.incip.fertur. Iacob.de Aren. quem re- fert& ſequitur Alex. conſil. xxiiij. in iiij. col. in ij.uol.: PRAESVMDTIO X LVIII. 1 Deſcendens ex nobili genere, præſumitur quod ſit nobilis & uirtutis amator:ſicut è conuerſo. 2 Iadex qui nobilem uirum in carceribus ciuiliter tractauit, credens eum integræ fidei: ſi deinde fugiat, non tene⸗ tur in ſyndicatu. 32 Cardinali aſſerenti ſe habere ſpecialem cõmißionẽ, creditur. 4 Nobilitas quando habeatur in conſideratione, remißius. · Nobilitatem propria uirtute cõſequutus, nobilior eſt eo qui de nobili genere deſcendit. 6 Nobiles de iure communi non ſunt, ſed uiles, omnes tam mer catores Licentiatus, in oa dioſis ſecus. arg. not. in I. ij. ff. de uerb. oblig. Ohac opin. Imol.ſequi- tur Domin. in d. Proœm. a Vbi Decius melius quam alius quiſpian de mun- do ponit regulam, quod antiquiordo clor præfertur iu- niori, cum octo no tabilib. fallentijs et limitaiionib. ad re gulam. Vide om- nino. b ¶ Vult allegare Hippol. de Marſ. ibi.& uide eundẽ Hippel.in ſua pra ctica criminali, in §. expedita. nu. 5u. uerſ. quæri etiam potest. c ¶ Quoòd mulier nõ poßit in cauſa criminali eſſe te⸗ ſüs, maximeè iure Canonico, etiã cõ ſuluit Alex. conſil. 11. circa primum. col. pen.in fi. lib. ꝛ Oldna. conſil. 145. quæritur ſi teſtes. cũ amplißimis cõ cord. traditis per Hippol. de Marſ. cõſil.22. gratia. et conſil. 18. prote- ctor. col. antepen. num.34. E conſil. ·9. diuino. col. ult.& conſil. 10r. illumina. col. j.& conſil. 130. con- 40 ditor. num. 34. Hoc uerum, niſi ueritas haberi aliter non poßit: tunc enim in ſubſidium admittuntur mulieres, ut per Doct. allegatos hic per Dn. Alciatum. Adde ultra eum, laſ. in lj col.fin. cum fine penul. C. de ſumma trinit.& in repet. col. num. 49. col. xj. uerſ. confirmo, nam in criminalibus&c.& Alex. conſil. 64. in prima col. in primo uol.& conſil.102. ante finem. in 7. uol. Decius conſil,63. in cauſa quæ agitatur. col. j. ubi alle⸗ gat concord.& Hippol. Marſil. in conſil. ·& conſil. 102. pauci.& conſil. 127. ſbiritus ſancti. col.ij.& in pluribus alijs conſilijs in locis infra allegandis. Et generaliter traditur doctrina, quòd quando ueritas aliter haberi non poteſt, admittuntur teſtes etiam inhabi les& minus legitimi, ut uoluit Salic. in l. ea quidem. col.xxvij. uerſ. ad quintam quæſto⸗ nem. C. de accuſ. Alex. d. conſil. 64. ubi multa dicta accumulat ad comprobationem hu- ius regulæ.& per Hippol. de Marſil. in l. diuus. col. ij ff.de quæſtio.& in l. de minore. 50 col. antepenul. num. 24. eod. tit.& inl. fin. C. ad leg. Cornel. de ſica.& ubiq; allegat con cord.& plura cumulat& alij in locis ſuprã deductis. Vnum tamen menti teneas, ne decipiaris, quòd illud quòd diximus mulierẽ& alios teſtes alids inhabiles admitti in ſub- ſidium, quando per alios ueritas haberi non poteſt, procedit& debet intelliei, quando ex natura ficti, delicti ſeu negocij, ueriſimiliter habitu& actu alſj interuenire non po- tuerunt: alids ſecus, quialicet ex accidenti contingat quòd alij teſtes non adfuerunt, ta- men in potentia ueriſimiliter plures haberi potuerunt:& ſic non dicitur tunc per alios haberi non poſſe ueritatem, imò ex natura negocij per alios potuit ueritas in potentia haberi, licet aliter acciderit. ita notabiliter intelligit prædictam doctrinam& declarat Ant. But. in c. tertio loco. de probat.& conſil. 4. quæſtio hæc dubia&c. refert& ſequi tur Alex.in d. conſil. 64. pro quo allegat tex.& ibi Abb. in c. fin. de teſt. cogen. Et idem 60 lex. latißeimè in conſil. i52. uiſo proceſſu. col. iij uerſ. non obſtat etiam ſi dicatur. num. 11. lib. 5. laſ. not. in d.I... de ſumma trinit. in lect. col. fin.& in repet. col. iu. num. 5o. uerſ. ex iſtis omnibus fac regulam. Et Deci. conſil. 133. uiſo proceſſu& ſententia. col. ult. e conſtl.310. uiſts. col.ij.& ubiq; allegat concord.& etiam egregiè conſil. 342. in cauſa partus ſuppoſiii col. ij. notabiiter Feli. in c. de cætero. col.ij. de teſ.& laſ.in.. fin. C. de ee 3 ————— —————————————. — bis quib. ut indig. Ideo qui inhabiles teſtes producit, et dicit alios reperiri non poſſe nec ali⸗ ter ueritatẽ habe- ri poſſe, illud pro- bare tenetur:alio- quin ſemper quis poſſet producere inhabiles, dicendo quod alios habere non poſſet. lta K⸗ lex. præalleg. con fil. 64. cum con- cord. per Hippol. conſil. 41. diuini. col.ij. cõſil. S0. qui cũcta.in finali col.& cõſil.37. bo norum. col. ante⸗ penul. uerſ.præte rea ad hoc ut te⸗ ſtes. lIſta nota per- petuò, quia nulli- bi ita copioſe com peries. 65 D. And. Akciati de elect. Et idem in pellipar dem Bald.in authen. habita lius pro patre.Et quæ ſintart in l. i. C. de excuſ. artif. lib. x. C. de dignitatib.lib.xij.& in l. ma C. de excuſ. mun. per Specul. in coniug.in ij.col. Sedfnunqui ercens agros ſuos proprijs manibu nobilitatem: Dic quòd non, utper 10 pæ quæſt. cccxæij. incip. ſed quid d & facit text.in C, nunquam. de co ſtin. v.& in§. i.§. cæterum. Imò iſtud eſt laudabile& approbatumaban tiquis, iuxta illud Perſij: Quẽ trepida ante boues Dictaturã induit u- xor, Et tua aratra domum lictortulit. Item, ſnunquid nobilis exercens mercantiã, uel aliam artem uilem per alium, ſi ipſe non aſsiſtat, perdat nobilitateme Dic quòdnon, a0 ut decidit Alber. de Roſ.in l.humilem, C, de inceſt.nupt.ubi quamuis tabernaria dicatur perſona uilis, ſitamen per aliquam facit ex- erceri tabernam,& ipſa non aſſiſtat, non dici tur propter hoc uilis. l. quæ adulterij. C. de adult. Facit quod not. Domin. de ſancto Ge- min. in c. i. de uita& honeſt, cler, in vi. ubidi- cit ſe defendiſſe unum clericum, qui in domi bus eccleſiæ tenuerat tabernam uendendo uinũ, qui ex quo nõ adminiſtrauerat inpro- so Pria perſona, ſed per alium, non incidebatin prohibitionem.C. nulli. xliiij. diſtin. Nec obſtat quòd fſtatutum loquens inperſonam n facientis, habet locum etiam in eo quiper a- lium facit, ut per Bart. in I. iij. 6. ſi procurator. ff.quod quiſqʒ iuris. quia dato quòd illuddi/ ctum ſit uerũ, nõ tamen procedit ubilexcon ſiderat actum ipſius perſonæ exercentis: qui uidetur conſiderari ut dicatur quis uilis,ſe- cundum ſupradicta. Hodie tamẽ diciturars u 4 gul. 44. nobilitas. Ettquando nobilitas ha- 40 uilis uel nobilis, ſecundum cõmunem repu- tationem ciuitatis, ut not. Bart. in d. li.&pro paturin I.i. ff.de mun.& honor.& per loan. de Platea in d.l. maximarum. ſecundũ quam reputationem debent ſtatuta intelligi..La- beo. ubi Bart. de ſupell.leg. Et ad ſupradictã præſumptionem adde tex. in c. ij de purgat canon. ubi facilius purgatio admittiturp nobili qui ſit de aliquo crimine accuſatusq pro alio.& fa. tex. in C. Aphros. xcviij diſtin. „o& quod not. in c. uenerabilem. de elect PRAESVMPTIO XLIN. Duobus ſimul mortuis, deceßiſſe prius ile preſumiuu, du debilior eſt. De ueritate traditur num.5. e ſeq Ibi. Infans ante matrem deceßiſſe præſumitur. 2 Vror præſumitur prædeceßiſſe marito. Deu tur num.ů.& ſeq. 2 Pater miles, filio militi prædeceßiſſe pr 4 Natus prius præſumitur qui robuſtior eſt minæ prænatus præſumitur. ¶ Vhi aliquem prædeceßiſſe, eſt funda cuius, ei incumbit onus probandi, n mit. Fallit in caſibus ibidem& ſe 6 Fideic õmiſſarius ſubſtttutus alicui, non tenetur probare grauatum ill incumbit onus probandi qui catores quam artifices tenentes apothecam, etiam ſi ſint campſores& argentarij. 7 Cambia ficta facientes quamuis nõ teneant apothecam, tamen ſunt uiles. 8 Artes uiles quæ ſint, remißiuè. 9 Nobilis exercens agros ſuos proprijs manibus, an perdat no⸗ bilitatem. 10 Nobilis exercens per alium mercantiã uel artem uilem, an per dat nobilitatem ſt ipſe non aßiſtat. uu Statutum loquens in faciente, an habeat locum in fieri ficiente. 12 Ars uilis hodie dicitur attenta cõmuni reputatione ciuitatis. 1 Vadrageſimooctauo.I Præſumit᷑ quis deſcendens ex nobili genere, quòd ſit uir nõbilis,& uirtutis ſtudioſus: ſicut& è cõ uerſo. l. quòd ſi nolit. 5. qui mancipia. ff. de ædil. edict. Et qui habuit maiores ſuos alicu- ius artis peritos, ſi ipſe in ea ſe exerceat, præ- ſumitur quòd etiam ſit ipſe bene peritus.l.ij. uerſ.ſed Anatolium.C. de uet. iur. enucl. qᷓd nota pro filijs Doctorũ. l. iubemus.§. filios. ubi gl.C.de aduoc.diuerſ.iud. Ex iſta præ 2 ſumptione infertur, quòd tprætor qui nobi- lem uirum captum in carceribus ciuiliter ha buit, credens eum integræ fidei: ſi deinde fu- giat, nõ tenetur in ſyndicatu, quia meritò po tuit ſequi præſumptionẽ iuris, ut per Ang. inl.ſi à bonæ fidei. ff. de rei uend. Feli. in c. cũ contingat.in iij.col.de reſcript. Iaſ.in l.iube/ mus. in ult. col. C. de iudi. cum ſimil. Vnde e- 3 tiam propter magnam nobilitatẽ, fcreditur Cardinali aſſerenti ſe habere ſpecialem com miſsionem, puta ad Doctorandum uel legi- timandum, ſecundum Bald. in l. exemplo. in ult. quæſt. C. de probat. And. Sicul. in tract. de præſt. Card. in prima quæſt. ſecundæ par- tis, in ſecundo membro.& Corn. conſil. cc- xlviij.incip.uidetur prima facie, ad fin. in iij. uol.& facit gl. in C. illud. xl. diſtin. quæ dicit pro nobilibus pręſumi.de quo per Rom. ſin beatur in conſideratione, ponit multa Feli. in c.cùm adedò. in ult. col. de reſcript.& in c. ſuper eo.ij.de teſti.& per Ant. Corſet.in re- pet.c.grandi.de ſupplen. neglig. pręla. lib. vi. Et ex ſupraſcripta præſumptione infert Cynus in l. prouidendũ. C. de poſtul. quòd fqui propria uirtute conſequutus eſt nobili- tatem, eſt nobilior illo, qui de nobili genere deſcendit:quia ex genere non dicituraliquis nobilis, niſi præſumptiuè. d.. qui mancipia. Et plus cõmendandus eſt in eo quodãà ſe ha- buit, quàm quod à parentibus. gl. inl. ſi quid in bello.ff.de captiuis. ſequitur Decius in c. clerici.. de iud. Sed tu melius dicas, quòd ta lis non eſt nobilior, ſed eſt magis laudandus: quia nobilitas propriè loquendo, eſt ſepara- ta à uirtute, ut per Bart. in l. i. C. de dignit. lib. & xij. Et dic, fquòd omnes tam mercatores q́; artifices tenentes apothecam, etiã ſi campſo- res& argentarij, de iure cõmuninõ ſunt no- biles, ſed uiles. l. antepenul. C. de cohortalib. 7 lib.xij.l.i. C. de perfectiſſ. dignit Idem in fa- cientibus cambia ficta, quamuis nõ teneant apothecam, ſecundum Bald, in c. tranſmiſſa, ijs, ſecundũ eun⸗ I.. col. Cne fi- es uiles, haber de uerb. ſig. in vi. — ndamenlum inteminbd ec lex aliquii preſu iitlin eod. tit. ub eiopreſumitur Aduerte tamen. eiiaindiſtincte u inlſed& in illo.ff nõpræſumitur de ſibiſubſtitutũ:& e lexfacto..ſi quis lius etiam maior ne ſtes patri, ut fideicẽ idem lſiinter. ſf de mit fuile ſuperſte ſacta conualeſcit. inloͤd de pariter. dam diſtinctionen dellaborat, Sed tu tamen rationi Bart fubizliquemprad iuenäondalcuin nec lexaliquid pra ſimil Talkpdn tes exitumſuumn biin tent Etlicet ile unumckeinmgi tenueran ubenmmm quo nõadminſtun „ſedperaliom onätt em. C. null.vijii ſtatutum lemint bet locum erümint tper Bantinlijßimn ſq;iuris. quiacaoui 5 nõ tamenprocctiut mipſius peronxaent liderani utdicsnriuu pradictar Hodttmit ilis,ſecundumcoömot itatis, utnotBattl K de mun Abona ä d maximarmſemi em debent ſtnnaiih nt.de ſopelllghu dnemaddetexinciif 657 regula prima præſumptionum. 658 xiſſe liberos,& ſic defe ctam conditionem. 7 Exceptio ubi eſt fundamentum intentionis alicuius, licet debeat per eum probari, idemq; in actione, fallit in fideicommiſſa rio, qui non tenetur probare liberos non ſuperuixiſſe gra- uato, quia lex præſumit pro illo. Vadrageſimonono. Præſumiturduo bus ſimul mortuis, eum qui debilior eſt, prius deceſsiſſe, ſecundum Dynũ& Ol- dra. in l. ſihi qui. ff. de dona. cauſ. mor. Et pro pterea præſumitur infantem deceſsiſſe ante matrem.. ſi mulier. ff. de rebus dub. l. inter ſo 2 cerum. in prin. ff. de pact. dotal. Et uxor præ ſumitur deceſsiſſe ante maritũ. gl. in I. ſi poſ- ſeſſor.ff.de relig.& ſumpt. fun.& l. qui duos. 6. ſi maritus. ff. de reb. dub.& quod not. Fran 3 ciſ. Crem. ſingul.lij. ſtatuto cauetur. Ertpa- ter miles præſumitur deceſsiſſe ante filiũ mi litẽ. d.l. qui duos.. cùm in bello. Idem de ma tre, quæ præſumitur perire ante filium pube 4 rem.l. cùm puber. ff. eo. tit. Et è cõuerſo,fqui eſt robuſtior, pręſumitur prius natus. l. ſi fue rit.6. fin. eod. tit. ubi maſculus in eodem puer perio pręſumitur prius naſci quam fœmina. Aduerte tamen, quia iſta præſumptio nõ eſt ita indiſtinctè uera,& confundit᷑ per tex. in l. ſed& in illo. ff. de reb. dub. ubi pupillus nõ præſumitur decedere ante fratrẽ maiorẽ ſibi ſubſtitutũ:& etiam confundit᷑ per tex.in l. ex facto.§. ſi quis autẽ. ff. ad Trebell. ubi fi- lius etiam maior nõ præſumitur fuiſſe ſuper ſtes patri, ut fideicõmiſſarius admittatur. Ad idem I. ſi inter. ff.de reb. dub. ubi uxor præſu mit᷑ fuiſſe ſuperſtes marito,& donatio ab eo facta conualeſcit. Et ꝓpter iſta cõtraria, Bar. inl. qd de pariter. ff. de reb. dub. ponit quan- dam diſtinctionem, ubi etiam Socinus ual- de laborat. Sed tu melius dicas, adhærendo tamen rationi Bart.& facias regulam, quòd 5 fubi aliquem prædeceſsiſſe, eſt fundamentũ intentionis alicuius, ad eum ſpectat probare, nec lex aliquid præſumit. d. l. ſed& in illo. cũ ſimil. Fallit primo, ubi niſi lex præſumeret, res exitum ſuum nõ eſſet habitura:quia tunc cùm omnino alterũ ſit præſumendũ, lex po- tius præſumit imbecilliorẽ prędeceſsiſſe, per ſupradicta,& d. õ. cùm in bello. limitando ut ibi in text. Et licet Bart. conſtituat differen- tiam inter diſpoſitionẽ hominis,& diſpoſitio nem legis, tamen Bart. hoc facit propter ſu- pradictam rationẽ, quando res aliter non eſt exitum habitura. Vnde in caſu quo iſta ratio militet etiam in diſpoſitione hominis, tunc ceſſat differentia, iuxta regulam I. adigere. ff. de iur. patron.&ita intelligo d.l. cùm inter ſo cerum. Nam cùm pactum eſſet conceptũ in caſu quo filius anniculus matri ſupereſſet, ut uir totã dotem lucraret᷑: ſi uerò mater filio ſu pereſſet, tũcnõ lucraret᷑ niſi partẽ: meritò ut res aliquem habeat exitum, fuit neceſſariũ in illocaſu aliquid pręſumere, an filius ipſemor tuus eſſet ante uelpoſt matrem: unde lex ma luit interpretari infantem prius deceſsiſſe. Nec dicatur, quòd imò res poterat aliũ ha bere exitũ:quia poteſt dari caſus, uidelicet ſi 10 20 30 4⁰ 50 60 eodem temporis momento uterq; perijſſet: qui caſus tanqᷓ; omiſſus, debuiſſet remanere in diſpoſitione iuris.l.cõmodiſſimè. ff. de li- ber.& poſth.& ſic dos tota fuiſſet reuerſa ad ſocerũ.l.cùm auus.C.de iur.dot. Quia reſpõ deo, quòd talis caſus eſt de rariſsimè contin- gentibus, unde lex noluit aliquã habere cõſi derationẽ ad illũ. l. antiqui.in fi. ff. ſi pars hæ- re.pet.Præterea fuiſſet cõtra expreſſam men tem cõtrahentiũ, ſi talis caſus habitus fuiſſet pro omiſſo:quia ipſi egerant, ut in omnẽ ca- ſum maritus aliquid lucraret᷑. Et iſta eſt me- lior intelligentia ad d. l. inter ſocerũ. q́; intelle ctus Bar. in d. l. quod de pariter. quẽ etiã me- ritò reprobat Soci.ibi, licet ipſe nõ extricet. Secundo fallit in caſu d.§. ſi quis autẽ. Et ratio fallentię eſt iſta. Nam quando teſtator 6 ſubſtituit Titio, ſi ſine liberis decederet: ſatis oſtendit, qualiter ipſe Titiũ& eius liberos ſal tem ab inteſtato, iuxta gl. in l. Lucius. ff. de hæred. inſtit. prædiligat ipſi fideicõmiſſario: unde ſi Titius& eius filij ſimul moriant᷑, tex. uult fideicõmiſſarium admitti,& præſumit filios prius deceſsiſſe, ut locus ſit fideicom- miſſario, qui eſt dilectus à teſtatore: nec præ ſumit filios fuiſſe ſuperſtites, ex quo per ta- lem præſumptionem fideicõmiſſarius exclu deretur:nec propter hoc filij ipſi quos teſta- tor ſaltem tacitè prætulerat fideicõmiſſario, haberentaliquid ſecundũ intentionẽ teſtato ris, ex quo incõtinenti fuiſſent mortui. unde iſta præſumptio tanq́; magis cõueniens uo- luntati teſtatoris, fuit capienda: meritò ergo nõ requiritur quòd fideicõmiſſarius probet quòd nõ fuerint ſuperſtites, quia lex præſu- mit nõ fuiſſe. Et iſta eſt ratio, cur cõditio, ſi de ceſſerit ſine liberis, in ſubſtitutione fideicõ- miſſaria intelligat, ſcilicet ſuperueniẽtibus: quæ ratio ceſſat in caſu d. l. ſed& in illo. qᷓd nota, quia Doct. nõ declarãt. Et ex hoc infer tur,fquòd licet ubi exceptio eſt fundamentũ 7 intentionis excipiẽtis, debeat probari, idẽcʒ ſit in actione.l. matrẽ. C. de probat. c. auditis. de præſcrip. per Bar. in l. nõ ſolũ.. ſed ut pro bari.in ij. col. ff. de oper. noui nunc. etiam ſi conſiſtat in negatiua, ut per Innoc.& alios in c. ſuper his. de accuſat. Doct. in. in illa. ff. de uerb.oblig. tamen fideicommiſſarius agens uel excipiens non tenebit᷑ probare quò d filij non ſuperuixerint, quia lex præſumit pro eo, per ſupradictam rationẽ. Et iſtud eſt me- lius, quàm dicere quòd ſit ſpeciale, ne fidei- cõmiſſaria ſubſtitutio pereat, prout dicit An gelus, quẽ refert& ſequitur Alex. in conſil. Xxix. in ſecũdo,& maleè, ut per Bar. in d.§. cũ in bello. licet Alex. in d.§. ſi quis autem. te- neat, quòd imò incumbat onus probandi fi- deicõmiſſario: ſed prior opinio eſt uerior, & cõmunior, per d. 5. ſi quis autem.“ Tertio a ¶ Hec ſentẽtia Alex. uidetur eſſe de mente gl. in d. g. ſi quis autẽ. eam tenent lac. de Kren. Alb. Raph. Com.& lmol.ibi. E uidetur etiã ſe⸗ qui Dn. meus à Ri pa ibi. Mouentur maximè per regu lam l. in illa. ff. de uerb. oblig. quòd negatiua eſt pro- banda ab eo qui ſe fundat in ea, ut per Panor. in c.bonæ. de poſtul. prælat. Præterea cũ præ⸗ ſumptio ſit quod quilibet uiuat cen tum annis.l. fin. C. de ſacroſan. eccl. not. in l. ij. ſi du⸗ bitet. ff. quemad.te ſta. aper. itẽ quod filij uiuant plus ꝗ parentes.l nam et ſi parentibus. ff. de inoffic. teſta. uide- tur quod onus pro bandi filios nõ ſu⸗ peruixiſſe incum- bat fideicommiſſa rio, cum prædictæ iuris præſumptio nes ſint pro hære- dibus grauati con tra eum. arg. l. ab ea. ff. de probatio. cum uulg. Mouen tur& alijs ſatis ſtringentibus. Ex quib. uidetur red- di dubia ſententia Dn. Alciati, quod lex præſumat pro fideicommiſſario quod liberi præde ceſſerint, atiõe de qua ſuperius per eum:& ita intelli- git d. õ. ſi quis au- tem. ſic indiſtin cte uidetur conclu dere, ſemper pro fideicõmiſſaxio le gem præſumere li beros patri præde ceßiſſe. Sed mihi uidetur intelleclus Imol. in d. 9. quem ſentit Raph. Com. ex ſequitur Alex. Gpræceptor me- us a Ripa, magis amicus illi literæ, uidelicet quòd ibi conſtabat patrem ex liberos ſimultaneo ſeu inſtan- taneo naufragio aut ſimili excidio perijſſe ſimul, ita quòd non erat dare tractum tem- poris inter mortem amborum: unde nimirum ſi hoc conſtito fideicõmiſſarius aamitta- tur, aliter non probato quòd liberi prædeceſſerint, quia non dabatur tracdus. Sin autem EEee 4 ———— hoc nõ conſtaret, 7 ſed eſſemus in du- bio quis prædeceſ ſerit, ut ꝗa fuiſſet tractus tẽporis in ter mortem ambo rum, uel aliter nõ appareret qd'am- bo ſimul deceßiſ ſent, certe conclu dunt prædicti per plura fundamẽta, quod onus proban di liberos nõ ſuper uixiſſe grauato, in cumbit fideic õmiſ ſario, qui ſe fundat in illa negatiua, qui habet præfa- tas iuris præſum- ptiones contra ſe: & uide ibi præce ptorẽ meũ à Ripa notabilẽ diſtinctio nem tradentẽ ma⸗ gis de mete iurii, ꝗ dicta D. Alciati. a Infertur etiã ex hac præſum- ptione, quod ſi cre ditor repetat ex⸗ penſas factas in a- lendo equo pigno rato ei, teneatur do minus reſtituere: præſumitur enim equũ creditor ſuis expẽſis aluiſſe, ex quo reperitur nu⸗ tritus: nõ enim cre 69 D. And. Alciati fallit in caſul.ſi inter.ff. de rebus dubijs.fubi ad finẽ quòd ſuſtineat᷑ donatio facta à mari-/ to uxori, præſumit᷑ maritũ prius deceſſiſſe:& iſtud ibiprobatur, põderando dictionẽ, ma- ximè, prout facit Aret. cõſil. 50., ubi latè diſpu tat.Sed tamen puto opinionẽ Aret.non eſſe uerã, quæ eſt cõtra doctrinã Bar. in d. l. ꝗd de pariter. ubi etiam Socinus reſpondet eius ra tionibus: nam donatio illa ideo tenet, quia uerba orationis eam annullãt, ſi prior deceſ- ſerit qui donatum accepit: quæ uerba nõue- rificantur, utroq; ſimul moriente. l. cùm hic ſtatus..ſi ambo.ff.de donat.inter uirũ& ux. Nec obſtat d.l.ſi inter. quia ultra rationes Soci.ibi, quæ cauillant tex. illa ratio quę præ ſupponitur per dictionẽ, maximeè, eſt diuer- ſa a ſupraſcripta. Nam lex nõ permittit hære di reuocare talem donationẽ. d. l. cùm hic ſta tus.§. i. Cùm ergo mortuus ſit qui poterat cõ dicere res donatas, meritò donatio ſuſtinet᷑, ex quo hæredi non datur talis reuocatio, qui non admittitur, niſi probet donantem fuiſſe ſuperſtitem:& ſic illa dictio, maximeè, ſtabit propris,& implicabit idem eſſe, etiam ſi iſta ratio non eſſet.l. i.6. uel maximè, ff, de collat. bon. cum ſimilib. PRAESVMPTIO E 1 Vixiſſe de uento nemo præſumitur. 2 Bouem uagabundum ſi quis in ſuo ſtabulo tenuerit, an dominus teneatur ei reſarcire expenſas quas aſſerit ſe feciſſe:& an poßuit bouem retinere donec ſibi ſoluatur pro alimentis& alijs expenſis. 2 3 Pecus alienũ etiam in agro repertum non licet domino agrire tinere, niſi ut cognoſcat cuuus ſit,& debet illi reſtttuere. 1 Vinquageſimof Nemo pręſumitur ui xiſſe de uento. I, fi. C, de alimen. pupill. ditur uixiſſe de uento. Idem dicas de bonæ fidei poſſeſſore.Iſta tradunt Bart. Imol. Alex. Iaſ.& communiter Doct. in l. uim ſeruus. de uerb. oblig. ubi arg. d.. fin. de alim. pupill. præſt. multa ſolennia dicta accumulant. b ¶ Adde notab. tex. in l. athletas. ibi, generaliter omnes opinantur. ff de his qui not. infam. inl. pro hærede.. Papinia. ibi, uulgò putare quoſdam. ff. de acquir. hæred.& in. quæſitum.. ſed ſi fundus. ibi, quam ſententiam quotidie creſcere& incaleſcere ui- demus. ff. de fund. inſtr.& inſtr. leg.& inl. ita uulneratus. ibi, dicitur uulgo&c. ffadl. aquil. bonus tex. ubi not. Bal. in l.j. de ſenat. ff. ey tex. in C. in canonicis. ubi not. text. 19. diſtin.&in C. de quibus. 20. diſun.& 3. q.3. C. de iudicijs. cum gl. et Bal. in c. j. ꝗ. iudices. de pace tenen. in uſib. feud. Bar. in ꝗ. incip. iudex qui per imprudentià. cum concord. ima ditis per Doct. in c... de conſiit. ultra quos adde late laſ. in auth. nouiſsima. col. v. uerſ. ex iſis omnibus defendo. de inoffi. teſta. C. in auth. ſi qua mulier. col. iij. de ſacroſan. eccl. & in. ſi quis mih bona.. iuſſum. col. j. ff de acq. hæred.&Corn. conſil.86. quanquà. lib. 3. E in quit Ang in l. fi.de pœnaiud. qui male iud. quòd nimiũ eſt ignarus qui cõtra cõmunem iudicat.& uide Barb. latißimè in Clem. ne Romani. de elect. Alex. conſil. 19. circa primum. col. penul lib.. conſil.. col. pen. in Chriſt nomine. in 4. Rom. conſil. 6:. licet. in fin. Præpoſitus in c. ſi uir. extra de cogna ſpirit. Decius conſil. 480. in caſu. col fin. Ferdinan. in. fliusfamil. Ö diui. num. 443. de leg. 1. Et icit egregie Bald. quod cõmunis opin. habet uim conſuetudinis. ita Bal.in c. ne innitaris. de conſt. Et iudicans ſe cundum cõmunem, etiam falſam, excuſatur, ſecũdum Panor: in c. j. de poſtul. prælat.& Felinus in d c. j. de conſht. c e inter cæteras limitationes illud limitant, ut cõmunis non ſit tenenda, quando cõ- traria fundatur melioribus rationibus: tu ultra allegata per eos adde tex. in Clem. unica. õfin. de ſumma trinit. Barh. in Clem. ne Romani. præallegata. Deci.in conſil. 6 19. in cau ſa col.j. allegat Ang. conſil. 110. alias 170. incip. ſanctißima. col.vj.& ſicut. conſil. 2. col iij· lib.ꝛ.& conſ.. col. vij.liᷣ. 3. conſ. 63. col. v. eod. lib. Eundem Deci. conſ.A.81. in caſu.in fi. ubi ſubijcit qud Doctores noſtri ſæpenumero imitantur aues, quòd quãdo un uolat, omnes alie ſequuntur.&conſil-560. notißima.in fin. G conſ. 456, conſului. col ij.& con/.s76. pro reſolutione, Præpoſitus in d.c. ſiuir. 660 præſt, ubi per hanc rationẽ præſumit DuEi lus alimentatus à tutore, niſi prober ſehlbi 4 de alimenta conſequutum. Et iſtud f quęſtionem eius, quitbou retinuit in ſtabulo ſuo rit ſe feciſſe, teneatur ei dominus reſa cùm præſumptio naturæ ſit, quòd non rit de uento. Debet tamen iudex taxar fin. Et ita tenet Guid. Papæ in d. tra 16 ſumptionũ, in quarta charta, Sed tu tquia alienum pecus, etiam ſireperi gro damnum dare, aliun⸗ acit ad uixe- e. d. I, ct. præ- aduerte, atur in a⸗ mur non tamen poteſt domi. nus agri retinere, niſi ad finem, ut cognoſcat cuius eſt:& debet illi reſtituere,& cõtraeum agere de damno dato, ut eſt text. in l. Quin- tus.& l. ſeq. f. ad legẽ aquil. Specul.in it de actore. uerſ. ſed nunquid pecudem. Bal in! ij. C. de ſer. fugit. Bart.& Doct. inl. hocam- plius. õ. de his autẽ. ff. de dam. infect. licet lac, 20 de Aren. ibi aliter teneat. Potes cõcordareo- piniones: quia ille qui reperit bouem alienũ in fundo ſuo,& eum tenuit per aliquodtem pus,& alimẽtauit, aut uult retinere ut ſoluat ſibi damnum,& nõ poterit. d.l. Quintus, aut uult retinere ut reſtituat᷑ ſibi preciũ alimen. torũ,& tunc ſecus, ſecundũ ſupradicta. Et ſa cit, quia cùm alimenta uerterim in utilitaẽ ipſius rei, meritò debet poſſe res retinerido- nec ſatis fiat.l.in ſumma.& ibi per Sali. C.de 30 pignor.& quod not. per Bart. in h. ſinõ ſort, §.fi centum. ff, de cond. indeb.* PRAESVMNPTIO LI. Telus. 1 Eligentium ubi maior eſt numerus, ibi melior preſuniur 2Cõmunis opinio in dubio præſumitur uerior:&abeainu dicando iudices nõ debent recedere. Limitatur nu.3. 4.5 Communis opinio quæ dicatur. num.z.& ſeq. præiudicat. a dolo præſumpto. 5 Conffeßio incidenter fucta,& quæ fit ad alium finem, non 40 7 Autoritas Doctorum tenentium contra communem excuſct s Doctoris ſolennis autoritas ſaltem excuſat ab expenſu. du „Ut expenſas quasale 4 rcire, Vinquageſimoprimo. Vbi maioreſt 1 numerus eligentium, ibi etiam preſu onis, ſed corruptibiles, n toto populo dliquis fidem, ut ibi per eum. fquæ in du 2 mitu maior zelus. c. eccleſia ueſtra, deele- ctio.c. ſi quando. eod. tit. in vi. Quod eſtue- rum, maximeè in electiõe facta peruirospru- dentes, quia naturaliter in eis melioropinio præualet: alias in electione in qua intetue, so niuntuulgares, uideretur ſecus, perid quo not. Abb. in c.ij. de elect. ubi dicit, quòdpiæ- ſumitur minus pro toto populo, quam pro aliquibus prudentib. d populo reperiunt᷑ mult tum iudicium rati propterea præſumit᷑ i qui nõ habeat ſyncerã fidem, Et iſtud facit pro cõmuni opin. e populo:quiaintoto i uiles nõ habẽtes cer Et 0 eſta pluribusap dicãdo iudices no j deuer. ſig..i. uerſ.& ſanè crebrior. de Oierdue. Quod limita& declara utper Do Epire tim moder, in c. i. 5. de conſtit. Et ſccut genter acta ueldi ræiudicat, ut eltg üitin per Doct in udi duiin li ſic Glig ltem intelligen reshabetautoritat, erurur in practic tolin lfin. C. de pe lodpoteſtprocec judexfaciat litem ſ dolus difin. quip duobus,& quòdit nem cõmuniter ap niterobſeruatamii rem illmm deciſion votitas tenentiumc betlaltem excuſare b glinli ff deabigei § Etquia ſolennisl ſatab expenſis,utp Cdefructib.&lit,e conſtitutionib. Qu nem intelligo, dum concurrat etiamo e nationes. Btilli Dc rur quorum frequ aphrobatiores in ſc citBartinlik ſice PRABSV 1 Reipnpri uprin a nmnutamalem efnae lun promilſſeconde e 3 Vo Cluslretominuma 4 mniproprie ſaluti dre rnontenetur qere filu enſihſiftie ſekurus alum ficil atalt den „A nõ dotertalgen ut reſtituꝛkldi deci ecus, ſecund prin alimenn venerm an nto debetpolſemm in ſumma dſipant od not perdminlli de condiindch. 4ESVMPTIO L- mar cft unan üinin in culio greuniwmin cesnõ cebentrextterxlnat opmio ut iecn un/dj terur face O gueftac mtenximantiam pto. 1 au aurta ſctmanſtig ngeſimoprimf ir us eligenuium, bieir los cecdelauchi 66¹ regula prima præſumptionum. 56² communem opinionem illam eſſe, non quæ plures habeat autoritatesſim pliciter, ſed quę plures grauiores habeat autores. C. in cano- nicis. xix. diſtin. l. diui, ffide iure patron. l. pe- a nul. C. de cond. indeb.* Item intellige tiſtud 4 procedere, ubi tales autores firmant illam o- pinionem, diſputando& arguendo circa ip- ſius ueritatẽ,& deinde ſe reſoluendo, iuxta l. fin.6.mixta. ff. de mun.& hon. Nam qʒuis di- cantaliquid incidenter, fortè ad colorẽ alicu ius ſui propoſiti, præſertim in conſilijs, non propter hoc dicunt᷑ talem opin. approbaſſe: 5 ſicut in ſimili dicimus fde confeſsione inci- denter facta, uel quæ fit ad aliũ finẽ, quę non ræiudicat ut eſt gl. in c. ex pœnitentibus. 5 diſtin. per Doct. in c. at ſi clerici. in prin. 3. de iudi.dixi in I. i, õ. ſi quis ita. in fin. ff.de uer, ob 5 lig. Item intellige, quãdo illa opinio grauio- res habet autoritates,& etiam cõmuniter ob ſeruatur in practica. ita uidet᷑ intelligere Bar tol. in l. fin. C. de pœn. iud. qui male iud. Sed illud poteſt procedere quo ad effectũ, quòd iudex faciat litem ſuam, quia tuncrequiritur dolus, d. I. fin. qui præſumit᷑ concurrentibus duobus,& quòd iudicauerit contra opinio- nem cõmuniter approbatam,& etiam cõmu niter obſeruatam in practica: aliàs non puta- 7 rem illam deciſionem eſſe ueram: ſquia au- toritas tenentium cõtra illam cõmunem, de- bet ſaltem excuſare à dolo præſumpto, iuxta b gl.in l..ff. de abigeis.& in l. igit. de lib. cauſ.5/ 8 Et quia ſolennis Doctoris autoritas excu- ſat ab expenſis, ut per Angel. inl. terminato. C. de fructib.&lit. expenſis. Felinus in c. i. de conſtitutionib. Quod etiam aduerſus cõmu nem intelligo, dummodo cum tali Doctore concurrat etiam opinio aliorum& coloratæ c rationes. Etilli Doctores grauiores dicun- tur, quorum frequentiores ſunt lecturæ& approbatiores in ſcholis. arg. eorum quæ di- cit Bart.in I.i.ff. ſi cert. pet. PRAEFSVMPTIO LII. 1 Res proprias quis prius curare præſumitur, qudm alienas. 2 Promittens aliquem defendere contra quencunq;, non intelligi tur promiſiſſe contra ſeipſum. 3 Vaſallus licet dominum defendere debeat, nõ tamen ſalutem do mini propriæ ſaluti præſerre debet. 4 Pater non tenetur alere filium, quando non habet niſi quantum pro ſeipſo ſufficiat. 5 Unterſecturus alium facilius præſumitur, qui ſibijpſi manum intulit. lbid. Bonapropria qui conſumpſit, fortius aliena conſumet. 6 Statuto ſtante quod mulier non contrahat ſine conſenſu pro- bin quorumſi mulier ſit tutrix, an quando cõtrahit pro pu billo, interuenire debeat conſenſus propinquorum. 7 Statutum prohibens mulierem contrahere ſine conſenſu pro- pinquorum, an uideatur ex hoc eam prohibere accepta⸗ re tutelam. 1 Vinquageſimoſecũdo. Quilibet præ infert ibi Salic. quòdtſi quis promiſerit de- 2 fendere aliquem contra quamcunq; perſo- nam non intelligitur promiſiſſe contra ſeip- ſum. Et facit quod not. Specul.in tit.de aduo cato.§. i. uerſ. ſed nunquid clericus. ubilicet clericus teneatur aduocare pro eccleſia ſua, tamen non tenetur hoc contra ſeipſum face- re.&facit gl. not. in c. fin. de alien. feud. pater. & in c. i. in prin. ubi Card. Alex. poſt alios, in 10 iij. col. quib. mod. feud. amitt. fubi licet uaſal 3 lus teneatur defendere dominum, nõ tamen propriam ſalutem domini ſui ſaluti poſtpo- nere ullo modo debet, nec tenet᷑: licet ſecus ſit in ſeruis. l. i ff. ad Syll. Adidem facit, quia tnec pater tenetur alere filiũ, quando nõ ha-4 bet niſi quantũ pro ſeipſo ſufficit:nam prius debet ſeipſumalere, ſecundũ Sali. in d. I. præ ſes. Et fa. ꝗd not. Nicol. de Neap.& Iaſ.poſt alios in§. ſed& ſi quis. Inſtit. de actio. ubi di- 20 cit, quòd iſta eſt ratio, cur filij à parẽtibus,& econtra parentes a filijs nõ conueniant, niſi in quantũ facere poſſunt: quia poſſunt prius pro ſe cauſa alimentorũ retinere,& quod ſu- perabundat, hoctunc dabũt filijs. Pro ſupra- dicta præſumptione facit etiã tex. in I. fi. ff de bon. eor.fubi præſumitur facilius aliũ inter- 5 fecturus, qui ſibijpſi manũ intulit.&tex. in J. cùm autẽ.. malus. ff. de ædil. edict. ubi præſu mitur peius in aliũ cõmittere, qui in ſeipſum 30 malum audet. Et iſta nota contra eos, qui ac- cipiunt factores ſeu inſtitores qui cõſumpſe runt propria bona:quia facilius cõſument a- liena, ut dicit᷑ in primo græcorũ epigramma tôn lib. Et pro hoc etiã facit, quia quiſuis in rebus cõſilio indiget, multò magis pręſumit᷑ in alienis rebus indigere.l. fin. C. de legit. tut. l.ſic eueniet.ff. ad leg. Iul. de adul. Etfhoc in 6 fertur ad quæſtionẽ, ſtante ſtatuto quòd mu lier nõ polſit contrahere, ſeu ſe obligare ſine 40 conſenſu propinquorum. Pone, aliqua mu- lier eſt tutrix, ſecundum text. in authen. ma- tri& auiæ. C. quando mulier tutelæ& ëẽ. nun quid quando contrahit pro pupillo, debet in teruenire conſenſus propinquorume Et ui- debatur quòd non: quia non ipſa, ſed pupil- lus obligatur.J.iiij. in prin. ff. de re iudi. unde ceſſat ratio ſtatuti. Contrarium eſtuerius: quia cuùm ex forma ſtatuti, ſine conſenſu pro pinquorum non ſit habilis ad facta ſua, ergo so nec adaliena. d. l. fin.&§. minores. Inſtit. de excuſ.tut. Et ita concludit Raph. Com.& Ja- cob. de Puteo in l. apud Julianũ.§. i ff. ex qui- bus cauſis in poſſeſſ. eat. Facit quod notant Socinus& Iaſon in I. i.6. item acquirimus. ff. de acquiren. poſſeſſ. Conſidera tamen, quia fcùm regula ſit iuris antiqui, quòd qui alie- 7 no regitur conſilio, ipſe ad tutelam non ad- mittatur, d. l. fi.& d. 6. minores. uidetur quòd ſtatutũ introducẽs, mulierẽ regi cõſilio pro- ſumit᷑ prius res curare proprias, quàm o pinquorum, priuet eam iure acceptandi tu- alienas. de pœnit.diſtin.iij. C. qui uult. l. quæ ſeruandarũ, ff. de præſcrip. uerb. Vnde à na- tura inſitum eſt homini, ut quælibet charitas incipiat à ſeipſo.l.pręſes. C. de ſeruit. Et ideo telam:quia talis regula habet locum etiam in correctorijs, ut per Bartolum& Doctores in .ij. ff. de legatis primo.& ſic corrigeretur di- cta authent, matri& auiæ.& reduceremur a ¶ Et Alex. con ſil. 202. uiſo the- mate. ante fi. lib. 7 b ¶Qudd opi- nio Doct. excuſet à dolo, conſuluit Alex. conſil. 19. cir ca primũ. col. pe- nul.in 7. c ¶Quod opinio Doctorũ licet nõ ſit cõmunis, excu- ſet ab expenſis, ad de ultra hĩc allega ta per Card.in Cle ment. ij. de magi⸗ ſtris. Ine aliquid exigatur pro licẽ- tia docendi, Areti num in§.hæc au- tem. Inſtit. de pœ- na tem. litig. laſon amplißime ĩl. pro perandũ. g. ſin au tem alterutra. col. iij. uerſ. tu in hac materia. C. de iud. Et dicitur habere iuſtum cauſam liti gadi, qui habetopi nionem Doctoris pro ſe: quæ iucta cauſa excuſat ab expenſis, ut ibi la⸗ te comprobat: per Bald. in auth. generaliter. C. de epiſ. et cler.& me lius quàm alibi de ueritate& intelle ctu tradit Barb. in d. Clem. ne Roma ni. de elect.& A- lex. conſil. 76. in cauſa& lite.in. Corn. in conſ. 181. uiſa copia.col.fin. in 3.& Hippol.de Marſil. inl. patre. col.6. 663 ad ius antiquum.l. fœeminæ. ff. de regul. iur. quæ reductio eſt fauorabilis. gl. in c. ſtatutũ. in uerb.numerandum. de præbend. in ſexto. Ant. But.in c.olim. per illum text. j. de uerb. ſig.l. ſi unus.5. pactus nepeteret. in fin. ff. de pactis. Poteſt dici, quòd ſtatutũ non ſubiſcit mulierem in totũ alterius cõſilio, ſed ſolum- modo quo ad obligationes& contractus. Re gula uerò iuris antiqui loquitur de eo, qui in totũ alterius indiget conſilio. Cogitatamen. PRAESVMPTIO LIII, Libido præſumitur in ſenectute diminui. 2 Senex quin quagenarius examinari poteſt ad perpetuam rei memoriam. 3 Statutum diſponens aliquid in caſu infirmitatis, an habeat locũ in caſu ſeneclutis. Ibid. Senectus& infir mitas an iudic entur ad paria. 1 Vinquageſimotertio, ſpræſumitur li- bido diminui in ſenectute, ut dicit Ab- bas inc. cùm in iuuẽtute.in ij. col.j. eod. Etge neraliter, ſecundũ ætates præſumunt᷑ ea quę naturaliter inſunt: unde ſenex præſumit᷑ de facili moriturus, ut ſuprà tetigi. Et propterea 2 tſi ſit quinquagenarius, poterit examinari ad perpetuã rei memoriã, tanꝗᷓ periculum ſit in mora, ut dicunt Innoc.& alij in c. quoniã frequenter..i. ð. ut lite non conteſt. Item ſe- nex præſumitur ægrotus, quia ſenectus ipſa morbus eſt. c. magnę.j. de uoto. ubi Abbas in ij. col. infert fad ſtatutum diſponens aliquid in caſu infirmitatis, ut habeat locum in caſu ſenectutis. fa. text. in l. ciuitatib. in prin. ff. de lega.i.ubi infirma ætas dicit᷑ ſeniorũ, uel pue rorum. In contrarium tamen facit text. in 1. i. ũ. ſed ſciendum. ff. de ædil. edict. ubi defini tur infirmitas eſſe habitus cuiuſcunqʒ corpo ris contra naturam. Quæ definito non con- gruit ſenectuti, quia talis habitus non eſt cõ- tra naturam eorum. Potes dicere, quòd ſene ctus propriè loquendo non ſit morbus: ſed 40 probata ſenectute, reſultat præſumptio iu- ris, quòd ſit æger, qd intellige in his, qui pro uectioris ſunt ætatis, puta, qui ſeptuageſimũ annum attigerint, prout in ſimili dicit Abb. in d.c.quoniã frequenter. Et propterea text. in d.l.ciuitatibus.utitur comparatiuo, ſenio- ribus. Item ſenex non ita de facili præſumi tur fugiturus ſicut iuuenis, ut eſt gl. in I. ſi ut certo. õ.ſed an etiã hominis. ff. cõmo. Quod limitat And. Sicul. in c. nullus. infra eod. niſi alias fugiſſet. per gl.in l. Cornelia. ff. ad Syl- lan. Item pro ſenectute præſumitur quòd ſit in ea maior probitas.lix. diſtinct. C. ſi officia. Item ſcientia.lxxxiiij. diſt. C. porrò. Item mo rum grauitas.xij. quæſt. i. C. i.& ſermo uera- cior.xxxv. quæſt. vi. cõſanguineos.& per Ar chid. C. tanta. Ixxxvi. diſtin. E conuerſo uerò iuuenes præſumũtur robuſtiores. l. cùm mu lier. ff. de reb. dub. Item pręſumuntur calidio res,& de facili inclinati ad prodigalitatem. l. fin..filijs autem. C.de bonis quæ lib.& dicit tex. in 6.optimum,. in authen. de non eligen. ſecundo nub. quòd mulieres in iuuentute a- liquando non poſſuntreſiſtere feruori natu- D. And. Alciati rali. Et circa mores iuuenum& ſe Lucas de Penna in.i. C. de conſſ 20 50 664 num ponit ul. lib xij. REGVLA SECVNDA PRAESVMPTIONVM Ecunda principalis eſt, quòd mutatio non præ- Et ratio re tare, eſt quid accidens,& ſumuntur, ut per gl.in. ſi uerò. regula gulæ eſt, quia mu⸗ accidentia nõ præ- quipro rei qualitate, ff. qui ſatiſd. cogan.& ſupra dii PRIMA PRAESVMNPTIoO, 1 Statum certum ſi quid habeat in ſui origine, preſumiuirt lis ſtatus ſemper adeſſe. 2 Seruitus an præſumatur ex quaſi poſſeßione. Xhac regula primo infertur,tquddubii aliquid in ſui origine habet certum ſta- tum, præſumitur talis ſtatus ſemper adeſſe: imò quaſi poſſeſsio iuris alicuius contra n⸗ lem ſtatum primitiuũ nontolleret hancpræ- ſumptionem, ſecundum Bart.& Doc inl.ſi prius.in iij.oppoſ.tertię partis principalis ff de no. oper. nunc. Etproptereainfenurꝓ: cùm à natura quælibet res ſit à principiolbe ra, nõ præſumit᷑ ſeruitus, etiã per quaſi poſ- ſeſsionẽ:imò quaſi poſsidẽti incumbit onus probandi.& ita tenent Doct. Sediſtaam- pliatio eſt ſatis dubia,& fortè non eſtuera,& uidetur confundi per tex.in d.. ſiprius.inſe- cunda par. ubi ſecundumintellectum Doct. agens negatoria contrareum contumacem, facit quòd transferat᷑ onus probãdi inreum, qui eſt in quaſi poſſeſsione ſeruitutis. di er- go in pœnam contumaciæ compellitur reus probare, ſequitur quòd ſi contumacia non eſſet, erat tutus ex illa quaſi poſſeſsioneſerui tutis, prout loquitur ille text. Nec etiãexem plum Bart. eſt bonum, quia ſeruitus nonte- pugnat actui primitiuo rei, ex quo ſeruitus futuro ædificio imponipoteſt.l.ſi ſeruitusſ futuro. ff. de ſerui. urb. præd. gl.in c. a diſol uendum. infra de deſponſ. impub. Ergopo- tuit ab origine res debere ſeruitutem,& iſta potentia eſt ſatis ad hoc, quòd ex quaſi pol⸗ feſſione transferatur onus probandi!citca. ff. de probat. prout eum declarat Bartein d. so tertia& quarta oppoſ. Eſt uerum quoc etl eius declaratio cõfunditur per c. ſi iudex de ſent. excõm. in ſexto. Nam ſi doctrina Bart. eſſet uera, malè argueret Papa, de eo qui en in quaſi poſſeſsione ingenuitati ʒadilũ qui 7 7„Auli. 1 eſt in quaſi poſſeſsione clericatus: quuin, mo caſu quaſi poſſeſſio non repugnato 3 ni, in ſecundo ſic: quia nemo Vnde cùm Papa ibi ita arguat, olt differentiã nõ eſſe uerã. Cogita ſipo 6o ci, quòd iſta ampl 1 per Bart.& Doct. non ſit uera:ſe eras 3 uerificatur in aliquib alias rationes particu(A⁴ ctat ad ſeruitutes, poteſt diſtin naſcit clericus. oſtẽdit itam 12, in iatio ita generaliter po atenus ſletci· luerꝛbonerepro in cetetb polleſsic ſilrteſiuſufr. Sſiqueæratur. k ſi telligendo, facit l.i priua, Quouerdòas referentur ſuæ rati PRAESA 1 Flius nauus er legitimo m parirFalitut num/ Fliusan preſumatur ſuii 3 dkauto diponente quödf ſenſupatris ſifilusee dieuipromiſerit cente repretextuſtatuti,an 4 Rliizan per unicum acdun ſuiiuri klünpreſumitur ſaunis trimoniolegitimo. 6 klusan robetirleglimn auiteilegauitpro legi 7 Teſidlcmt qdtflus baungt legltime 1 CBcundo infert quod filius ex tus præſumitur in b lideptobat lſiem 2 ltprimoſiſitin g uidictglin 1Titia poreltin v col. uert acguir hæred,& 2 10 ubi text. quoad mo aunc. Epuoptreit aquxlddetrlitapin mit leruinecü 4 qualſipoſsidäiinm CitatenenDod, d vs dubia&ſonenna undipertexinilljt biſecundumintelein toria contrareumconr ransferat onusputii aſipolſeſione ſemi mm contumacixcum quitur quodſſcyum tus exilla quaſiylti loquiturilſetest Nat eſtbonum, quüſeri- 7 primiuivoter imt cio imponipottklt e ſerui urbpradgu fradecdeponimmul cdereſeninle „ Tcgula ſccunda præſumptionum.- loquimur de quaſi poſſeſsione, quæ acquiri- tur ex interpellatione: puta, quia ego inter- pello aliquem, ne tollat altius ædes ſuas, quia intendo quòd illæ ædes debeant mihi ſerui- tutẽ:nam à tempore talis interpellationis in- cipio quaſi poſsidere& præſcribere, ut de- clarat Bart.in d.I.ſi prius. col. iij. uerſ.reſtat. Ettunc ſatis faterer, quòd talis poſſeſsio nõ trãs ferret onus probandi, niſi eſſet lõgi tem- poris, quo caſu plenum ius quæſitũ eſſetper præſcriptionem. Et ratio eſt, quia talis quaſi poſſeſsio eſt quęſita mihi ex interpellatione: quia prætendebam mihi deberi ſeruitutem, debeo ergo probare iſtam ſeruitutem,& ſic cauſam interpellationis, quæ eſt funda- mentum intentionis meæ. Aut uerò loqui- mur de quaſipoſſeſsione ipſius rei& ſeruitu tis, puta, quia in muro tuo mihi contiguo, ha beo feneſtram, ſeruitutem luminis mihi præ ſtantem:&credo quòd iſta quaſi poſſeſsio re leuet ab onere probandi, ſicut regulariter eſt in cæteris poſſeſsionib. I. uti frui. uerſ. quòd ſi fortè, ff. ſi uſufr. pet.& probatur in l. ſicuti, §. ſi quæratur. ff. ſi ſeruit. uend. rectè eam in- telligendo. facit l. i. in prin. ff. de itin, actuq; priua. Quo uerò ad alioscaſus, in ſequentib. referentur ſuæ rationes particulares, PRAaESVMPDTIO LII. Filius naius ex legitimo matrimonio, præſumitur in potetate patris. Fallit ut num. ſeq.& num. 5. kilius an præſumatur ſui iuris,ſi ſit in quaſi poſſeßpione illius. Statuto diſponente quod filius non poßit ſe obligare ſine con- ſenſu patris, ſi filius exiſtens in quaſi poſſeßione ſui iuris alicui promiſerit centum ex cauſa oneroſa,& nolit ſolue- re prætextu ſtatuti, an audiatur. Filius an per unicum actum constituatur in quaſi poſſeßione ſui iuris. Filius præſumitur ſui iuris, quando non apparet natus ex ma⸗ trimonio legitimo. kilius an probetur legitimus, ex eo quòd pater in teſtamento ali quid ei legauit pro legitima iure naturæ ſibi debita. Teſtes ſi dicant quod filius tractabatur pro filio, an ex hoc pro betur quòd ſit legitimus. Ecundo infertur fex ſupradicta regula, rah filius ex legitimo matrimonio na- tus, præſumitur in poteſtate patris. I. ſi filius. ff.de probat.l.ſi emancipati. C. de collat.b Fal lit primo. ſſi ſit in quaſi poſſeſsione ſui iuris, ut dicit gl.in l. Titia.ff. ſol. matr.& Bar. in. is poteſt. in v. col. uerſ. uideamus qualiter. ff. de acquir.hæred.& Alex. in d. I. ſi emancipati. Pro qua opinione inducit᷑ tex.in d..ſi filius. ubi text. quo ad modum probãdi, æquiparat probationem filij& ſerui. Sed clarum eſt, ꝙ ſiſeruus ſit in quaſi poſſeſsione libertatis, nõ tenetur probare. l. uis eius. C, de probat. Er- go idem in filio. Nec obſtat ſi diceretur, ꝙ imò iſta quaſi poſſeſsio non debet hoc opera ri, quia repugnat ſtatus primæuus naturæ, prout dicit Alex. in d. l. Titia. quia ad hoc re- ſpondet Deci.ind.l. ſiemancipati. ꝙ imò nõ repugnat: quia quòd aliquis ſit in patria po- teſtate, nõ eſt de iure naturali, ſed de iure ci- uili.Inſtit. de patria poteſt. in prin. Sed iſta ſo lutio nihil ualet: quia Doct, in d. l, ſi prius, nõ 10 29 30 40 50 60 cõſiderãt ius naturæ, prout credidit Decius: ſed ſtatum originalem, quãdo quis naſcitur. fa. l. fin. ff, de natalib, reſtit. Tu ſalua dictã li- mitationem, quãdo filius fuiſſet in illa quaſi poſſeſsione per longũ tẽpus, puta decenniũ. 1.i. C. de patr. poteſt. Bar.& Bal. in I. ij. C. ſi ad uerſ.rem iud.& in l.poſt mortẽ. ff. de adopt. And. Sicul. conſil. ult. in iiij. uol. cõſiliorum Alexandri. Iaſon in d. l. ſiprius. Sed hicad- uertendum eſt circa rationem. Nam ſiiſtud eſt, prout præſupponũt Doct. quia tantitem poris poſſeſsio eſt ſufficiens ad præſcriptio- nem cõtra patrem: certè iſto caſu filius eſſet tutus non ſolùm quo ad poſſeſsionem, ſed e- tiam quo ad ius ipſum: quia hæc eſt natura præſcriptionis. l.traditionibus. C, de pactis. Præterea nõ eſt uerum indiſtinctè, quòd præſcribat᷑ decennio, imò regulariter requi- runtur uiginti anni, ut habetur in d. I. i.& ibi gl.& Salic.in J.ij. C. de præſcrip. longi temp. quæ pro libert. niſi filius haberetaliquem ti- tulum, ſaltem putatiuum, ueluti emancipa- tionem non ſolenniter factam:nam in iſtorũ iurium præſcriptione ſufficit etiã titulus er- roneus, ut per Bart. in l.: 5. i. ff. de itin. actuq; priu.& in l. Celſus. ff. de uſucapionib. Potes dicere, quòd alia ſit ratio iſtius deciſionis. Nam ex quo pater permiſit filium ſtare in ta li quaſi poſſeſsione per decenniũ licet filius tali tempore nõdum præſcripſerit liberatio- nem a patria poteſtate, tamẽ acquiſiuit quaſi poſſeſsionẽ exiſtẽtiæ ſui iuris, ex quo per ne gligentiam decennij pater amiſit quaſi poſ- ſeſsionem patriæ poteſtatis, prout regulari- ter eſt in qualibet poſſeſsione ciuili. l.i. in gl. magna, in fin. C. de ſeruis fugit. ubi Iaſon& Doct. Bt licet gl. in ſeruitutibus realibus nõ procedat, ſecundũ Bal. in J. ſi quis diuturno. ff.ſi ſeruit. uend. iſtud poteſt eſſe propter mo dicum præiudiciũ inde proueniens, ut decla rat Lud. Rom. in l. ſialiena.§. i. ff. de uſucap. quod nõ eſt in caſu noſtro. Seduidi dubi- tari: tStante ſtatuto quòd filiusfamil. nõ poſ ſit ſe obligare ſine cõſenſu patris:aliquis exi- ſtens in quaſi poſſeſsione ſui iuris, promiſit Titio centum ex cauſa oneroſa, deinde nole bat ſoluere, ſub prætextu ſtatuti annullantis obligationẽ. Et uidebat᷑ talem in effectu non adiuuari, quia aliàs creditor remaneret dece ptus. Nam licet actio ex contractu tollat᷑ per ſtatutũ, tamen poterit creditor agere actione de dolo uel ſtellionatus contra talem, ex quo alia actio deficit.l.i. ff.de pig. act. Bal. conſil. xiiij.in primo uol. Statutũ autẽ tollit tantum actionem ex contractu, non autem eam quæ oritur ex maleficio uel quaſi. I. penult. C. de dolo..ij. C. ſiminor maior. ſe dixerit. Nec obſtat quòd dehet ſibi imputarecreditor, qui non bene inueſtigauit cõditionem eius. arg. l. qui cum alio. ff.de regul. iur.& per Bald. in d. conſil.xiiij. quia ſatis uidetur inueſtigaſſe, qui ſequutus eſt præſumptionem orientem ex quaſi poſſeſsione ſui iuris.l. ſi quis patrẽ. ff, ad Maced, Quod tanto magis procederet, a Cum amplißi mis concord.tradi tis per laſ. in§.æ- que.in gloſſ.ſuper uerbo, altius. uerſ. circa tamen hanc partem. Inſtit. de aclio.& Floria.in l. qui luminibus. ff. de ſeruit. urb. pre dio.& in l. ſicuti. §. ſed ſi quæratur. & inl.& ſi forte. S.jſiſeruit. uend. b ¶ Vide egregie Corn. conſil.204. quanquam. col.iij lib.z. a Ift melius ꝗᷓ a- libi Cor. conſ.20s quanquam. col.ij. in lib.3.& conſil. 204. quanquãà ui- deatur. col.3. uerſ. nec obſt. adducta in contrarii. eod. libro. 5 ¶Qudd quæli- bet res præſuma⸗- tur in dubio allo- dialis, libera, nõ feudalis, adde A- lex. conſ.129. põ- deratis his. in pri- mo uol. ubi allegat concord.& conſ. 55. proſpectis his. col. x. uerſ. circa aliud dubium quo quæritur. in 4. De cius conſ. 48. ſu periori anno.col. ij. Qin conſ. 498. uiſo caſu. col. j. ubi dicit feudum non præ ſumi, niſi pro- betur:& allegat concord.& conſ. 588. uiſo punct. col. ij.& conſil. 4 ²4. proponitur. col.ij. egregie Pau lus de Caſt. in con ſil. 179. in cauſa quam magnificus. in primo uol. no- uißimorum. 667 ſi iſte filius aſſeruiſſet ſe emancipatũ:q́uis ita cõtrahendo& ſe gerendo, ſatis uideatur hoc aſſerere. d.l. ſi quis patrem. Subdunt tamen 4 moder. in d.l. ſi emancipati. quòd imò ffilius uidetur conſtitui in iſta quaſi poſſeſſione ſui iuris, nedum per longum tempus, ſed etiam per unicũ actum tantũ:ſicut dicimus in qua- ſi poſſeſsione electionis. l. i.§. noc interdicto. ubi Bart.ff. de itin. actuq; priua.& Bart. in l.i. D. And. Alciati 668 ex ſupradictis apparet, quod rat aliquem eſſe filium ſuum, nõ tamen pter hoc præſumit legitimus, niſiiin caſi 19. then. ſi quis liberos. C. de natural. liber 15 hoc infertur ad teſtes dicẽtes tractabatur pro filio,&ita fuiſſe reputabat nõ ſubaudiatur pro filio legitimo:licet Des conſil.liiij.in cauſa dñi Antonij. conſulueri cõtrarium, allegando gl. in c. lator. in 1 3 1 3 Thuis bater aſſe ff. de ſeruit. Abb.& alij in c. cùm eccleſia. de 10& ibi Iac. de Sopis.j.qui filij ſint legit.& Bar cauſ.poſſ.& propriet. Sed iſta opin. eſt con- tra mentẽ Doct.& cõtra ſupradicta,& termi ni nõ ſunt pares. Nam eligendo, fateor quòd quis acquirit quaſi poſſeſſionẽ eligendi in il- lo caſu: ſed filiusfamil, faciendo unũ actum tanq́; paterfamil.nõ acquirit hanc quaſi poſ- ſeſſionem, neq; quo ad illum caſum. Et ratio eſt, quia ille actus ſolus non poteſt inducere quaſi poſſeſsionẽ quo ad plenã liberationẽ, ex quo talis actus hoc necęſſariò noninfert. & in ſimili habetur per Bal.in d.. ſi quis diu- turno.& not.in c.fin. de relig.dom. Nec etiã quo ad eum actũ tantũ: quia non poteſt quis pro parte eſſe mancipatus, ut eſt cõmunis cõ cluſio, de qua per Bar.& Doct. in l. i.6. hoc au tem.ff. ad Irebell. quæ ratio ceſſat in electio- ne& ſimilibus. Pręterea, dato quòd per unũ actum acquireretur aliqualis poſſeſſio, tamẽ nõ eſt magni effectus, tum quia repugnat o- rigini ſeu actui primitiuo, tum quia pater re- tinet ciuilem poſſeſſionẽ, ut ſuprà declaraui. 5 Declaratur ſecundo prædicta regula, fut non procedat quando nõ conſtaret tiliũ eſſe natũ ex legitima matrimonio, quia tunc prę ſumetur ſui iuris.& ita intelligitur d. l. Titia. ff. ſol. matr.& l. ſi uxor. in uerb. monſtretur. ubiulg. C. de cond, inſer. gl. in l pactum qd dotali. C. de pac. Et eſt ratio:quia quòd quis ſit in poteſtate, pendet ex matrimonio. Inſti. de patria poteſt, in prin. Sed matrimoniũ eſt facti, unde nõ pręſumitur, ut infrà dicam:& ita dicit Bart. conſil. xlij. uiſa inquiſitione. Corn.conſil.lxviij. placet mihi. col. penul. in primo.laſ.in l.poſt dotẽ. in prima col. ff. ſol. matr.& ſequuntur moderni in d. l. ſi emanci- pati.ubi reſpondent ad quaſdã rationes Bar- thol. Veroneñ. cautel. cxx. incip. his quæ in a iudicio. de quo dic ut per eos*. Limitaui iſtã 6õ opinionẽ in contingentia facti, tquando te- ſtator legaſſet filiæ ſuæ Titiæ unum florenũ pro legitima iure naturæ ſibi debita: nam per iſta uerba uidetur probari quòd eſſet legiti⸗ ma,& in poteſtate, ex quo nõ poſſent uerifi- cari in filia ſimpliciter naturali, quia illi non debetur aliqua legitima iure naturæ. 5. ſi quis autẽ. in auth. quib. mod. nat. effic. ſui. not. in auth. nouiſſima. C. de inoffi. teſta. Et illa uer- ba, iure naturæ, poſita ad executionẽ legati, declarant confeſsionẽ patris, qualiter aſfere- bat eam legitimã, prout in ſimili dicit Bal. in l. eam quam.in pen. char. uerſ. ſed pone qui- dam. C. de fideicõmiſſ. ubi aliquis legitimãs filiã, nõ obſtante l. qui cõtra. C. de inceſt. nu- ptijs, uidetur fateri eam eſſe inceſtuoſam, Et inl. filium. ff. de his quæ in teſta. ubi forman- do uerba articuli tractatus filiationis, nihil di cit de legitimitate, Sed iſta ſunt leuia,& glin d. c. lator. probat contrariũ,& Bart in dio ſuo præſupponit cætera habilia, unde nõ eſt recedendum à prædicta opinione. PRAESVMPTIO III,. 1 Res quælibet præſumitur allodialis& libera, non fudali uel emphyteotica. 2 Comes aliquis ſi ſit ſub dominio regis, in dubio preſumitur habere comitatum iure proprio, nõ tan quam frudalem. 3 Fama plenè probat in antiquis. 4 SAi in genere conſtet aliquem habere feudalia bona alcuiu domini,& requiſuus à domino ut oſtendat bro quibus præſtet homagium, ſi hoc nõ ficit, omnia bona eiupre ſumuntur feudalia. · Feudalia præſumũtur bona, ſi probetur anteceſſoreminfuu dum illa habulſſe.. 6 Eccleſia quæ concedit iuri dictiones uel penſiones, cenſe tur in dubio concedere feudum. Ertio ſpræſumitur quxælibet res eſſe al,i lodialis& libera, nõ autem feudalis uel emphyteutica:quia ab origine ſui, omneprę dium cenſetur liberum à qualibet ſeruitute. J. altius. C. de ſeruit. Et eccleſia præſumit᷑ ha- bere aliquem patronum, præter epiſcopum, quo ad ius epiſcopale, ut dicũt Innoc.& Bal, in c. uenerabilis. j, de except. Et propterea infertur, fquòd ſi ſit aliquis Comes ſubdomi? 40 nio Regis, in dubio præſumetur habere co- mitatum iure proprio, non autẽ tanq́ feuda- lem, ut dicunt Hoſti.& Ioan. And. inc. fin. in uerb.reſpondeo.s. de iudi.& in c. nimis. ubi Ant. de Butr. idem notat, j. de iureiur. de quo per Alex. in d. conſil. xv. in v. uol. Card. Alex. in rub. feudo. col.xli. uerſ.xv. laſtin d ſi prius. col. xiiij. cum concord. Etlicettalis b Comes ſeruitia Regi præſtiterit, præſumit ea ſimpliciter& tanquã ſuo ſuperiori ſecille so non tanquam domino feudi. facit tex in lnõ dubito. uerſ. hoc enim adijcitur. ff. deccapti. & tex. in Clem. paſtoralis, col. penul. uerſeo modo. de re iudic. niſi feciſſet aliquos actus, qui proprie eſſent de natura feudi- ruug 3 petitio inueſtituræ. c. i.§. ſiuerdò, quid na ueſt. in uſib. feud. Et iſtud intellige, quan 1 facti fuiſſent pluresactus, iuxta noran ſea tis annis. C. de pact.& declarat Lardi 3 bri. Et hæc ſit prima limitatio. Fallit ſlem; 6o do, fquãdo fama eſſet quòdtalia bonae 6 feudalia.& eſſemus in antiquis: qula u 1 ma plenèprobat, ut habetur in c. nehr6 dee ſupra deteſti.& in c. quid ſit nouale.jde uęr- I.Xv. ubi di — 2 in d conſilxv.u bo. ſig. Et ita dicit Alex.in d, cit idem 20 30 qualiter Titiug 5 pereu 5 aliquis ni&requiſi .. uibus bonls Ml.— ugcharetur du 41 ubonain feudum: quia iuepereniſſe ad hære llleuius.ff. de uſufm xiijin av. col. in i.u 6 eccella tquæ cõcedi i ſones: quia in dubio ce feudum, ut eſt tex. in c. niade pręſcript ſequi Hpoteſt eſſe ratio, quiæ celiaſticarum eſt, ut no lusinfeudentur. c.i. qu undepotius præſumitu eſtin rebus laicorum.( letex in d.c. ad audienti vealiquid ſpeciale in ec miato, quando conſ ſus nifuiſſet facta per celaapræſens erat in p. o plog ſoluſt aliquid liinnis, non ſequitur empeuſis: quia in du ſplercenſus, ut dicũ Cceiur emph&pe inpoſiusà dño rei in f Kaprincipio fuiſſet ec dRAESVM P ptiesu qus non breſumitur lxfanon preſumiu enſce klco ccclſe ad conſequend bo lhcuut probare quod defin corũ,an uerd cor,an uerd requnatur plen 4 mulu ſemper bet brobari qu guritur tttulus tnibuit nec poſſeßto n Alu. 0 dmif ed da A d vngi nat aucn dn 6 erdgraniage dan euga. ar. dhen bdher fuuln requuſttus tannau ße 1uum ſihorn zus min Tadalla. miter boßa nitrari ſeſd comini oncedit ie cune 19 r coaccdert fudin. dræſumitur gwalben. Xlibbera nöautenſet 2.quia aboriglellit dur liderumaculldet ſeruit. Etecclelagr n patronum prataiqi piſcopale utcicũlm bilis jde except Im od ſiſtaliqui(omi adcubioprælumen epropno, nauif at Hoſti.&lom nt vondeo. 5 de jociäln Burr. idemnotg'ſtin ex ind. conſil.mm 1 ſeudo co xiueſii dö- ſ. hoc 1 — ſtonlisco ha cit idem eſſe ſi probaretur per uerba narrati- tiua principis, iuxta Clem. i. de probat. ut ibi pereum Fallit tertio,t quando conſtaret in genere, quod aliquis haberet bona feudalia talis domini,& requiſitus à domino ut oſten deret pro quibus bonis præſtaret homagiũ, hoc non faceret: nam tũcomnia præſumun- tur feudalia, ut dicit Specul. in tit. de locato. §. nuncaliqua. uerſ. Ixij. Iac. de Beluiſ. Card. & Bald. in c. uaſallus. i. ſi de feud. ſuerit con- trouer. inter dom.& agna. Bald. in c. i. de ua- ſall. qui contra conſtit Lotharij.& in c. i. 6. in ſuper. de prohib. alien. feud. per Fed. Alber. de Roſ.inl. ſi certis annis. C. de pact.& in l. plures apochis. de fid. inſtru. Alber.& Fulg. in. Litius. ff. de actio. empti. Iaſ. in l.ij. in xiij quæſt. C. de iur. emphyt. quod intellige& de clara ut per Card. in d. c. uaſallus.& per Bal. conſil.ccxxv. in i. uol. Fallit quarto, tquan do probaretur quòd anteceſſor habuiſſet il- la bona in feudum: quia præſumũtur eodem iure perueniſſe ad hæredem, ſecundum Bal. in l. ſi cuius. ff. de uſufru.& And. Sicul. con- ſil.xviij. in xv. col. in ij. uol. Fallit quinto in eccleſia, tquæ cõcedit iuriſdictiones uel pen ſiones: quia in dubio cenſetur concedere in feudum, ut eſt tex. in c. ad audientiã. ubi Bal. infrà de pręſcript. ſequitur Jaſ.in d. I. ſi prius. Et poteſt eſſe ratio, quia de natura rerum ec- cleliaſticarum eſt, ut non alienentur, ſi faci- lius infeudentur. c. i. qui feud. dare poſſunt. unde potius præſumitur infeudatio: qᷣd non eſt in rebus laicorum. Cogita tamen, quia il- le tex. in d. c. ad audientiam. nõ uidetur pone re aliquid ſpeciale in eccleſia:& procedit iſta limitatio, quando conſtat quòd cõceſſio ip- ſius rei fuiſſet facta per eccleſiam.& quòd ec cleſia præſens erat in poſſeſſione: alioquin, eo ipſo ꝙ ſoluit᷑ aliquid eccleſiæ in ſignũ ſub iectionis, non ſequitur quòd ſit feudum, uel emphyteuſis:quia in dubio pręſumet᷑ potius ſimplex cenſus, ut dicũt Alber.& moder. in lij. C. de iur. emph.& potuit ille cenſus fuiſſe impoſitus à dño rei in fauorẽ eccleſiæ, nõ ꝙ res à principio fuiſſet eccleſiæ:quod nota. PRAESVMPDTIO IIII. 1 Baptixatus quts non præſumitur, niſi probetur. Eccleſia non præſumitur conſecrata, niſi probetur. 3 Fiſco eccleſiæ ad conſequenda bona defuncti ſine hærede, an ſufficiat probare quòd defunctus erat indutus more cleri⸗ corũ, an uerò requnatur plena probatio quod clericus eat Titulus ſemper de bet probari, quando ſumus in ijs in quibus re quiritur titulus, nec poſſeßlo etiam longißima aliquod ius tribuit. Varto. Præſumitur fquis nõ eſſe bapti zatus, niſi probetur. c. paruulos. de cõ- ſecrat. diſtin.iiij. Eodem modo tnon præſu- ſumitur eccleſia conſecrata. de conſecrat. di- ſtin. i. C. ſolennitatem. Nec pręſumitur quis ordinatus.Ixviij. diſtin. C. presbyteri.& ibi .ponit iſtos tres caſus. Et hoc facit ad quæ- ſtionem fde defuncto ſine hærede, cuius bo- na tanquam uacantia petuntur 4 fiſco princi pis:& epiſcopus dicit, quòd imò pertinẽt ad 669 regula ſecunda prælumpt. 676 8 fiſcum eccleſiaſticum:& probat, quia talis e- rat clericus, quod præſumebat᷑ ex quaſi poſ- ſeſſione clericatus, quod præſumebat ex ha- bitu, quia erat indutus more clericorũ. Do- mi. de 8. Gemin. inc. ſi iudex.§. fin. j. de ſent. excõmu.in vi. tenet quòod iſtud non ſit ſatis, imò niſi epiſcopus probet ueram ordinis col lationem, non obtinebit. Et ratio poteſt eſſe, quia iſta quaſi poſſeſs io repugnat origini, 10 unde nõ releuat abonere probandi, per ſu- 20 30 pradicta. Sed tu aduerte: quia uidemus ꝙ iſta quaſi poſſeſsio aliquando releuat à tali onere, ut in d. c. ſi iudex. ubi iudex deprehen dens aliquem in tonſura, non debet cõpelle- re ut probet clericatũ, ſed debet remittere ad eccleſiaſticum. Vnde dic quòd alia ratio eſt, uidelicet, fquia ubi in aliquibus neceſſarius 4 eſt titulus, nec poſſeſsio etiam longiſsima a- liquod ius tribuit, prout eſt in caſu noſtro, ſemper debet titulus probari. c. cùm adeò., de reſcript. c. ex literis. de tranſact. Nec poſſeſ- ſio transfert onus probandi. arg. c. ad deci- mas. de reſtit. ſpol. in vi. Fallit, ubi agere- tur de modico præiudicio, ut quia eſſemus in præparatorijs iudiciorũ. ita procedit text. in d. c.ſi iudex.& declarat Bald. in l. nõigno- ras.in ij.col. C. qui accuſ.non poſſ.& eſt de mente Angeli in d. I. ſi prius.& facit text, de conſecr.diſtin.iiij. C. ſi eos. PRAESVMPTIO v. 1 MNatrimonium non pra ſumitur ex cohabitatione, ſed potius förnicatio. Secus de iure ciutli. 2 Filij nati ex duobus ſimul cohabitantibus, an admittantur ad ſucceßionem parentum, ex eo quod ius ciuile præſumit matrimonium ex cohabitatione. 3 Filij nati ex cohabitatione duorum, an iure canoni in dubio præſumantur nati ex concubinatu‚ an uerõ ex ſtupro. 4 Naturalis filius ut quis dicatur, quæ requirantur. 5 Concubina ut quæ dicatur, plura requiruntur. 4° 6 Füulij natt ex ſeruitrice alicuius, non dicuntur naturales, ſed ſburij. 7 Filij ut legitimentur, requiritur ut ſint nati ex concubina ma trimonio digna. s Eilij in dubio præſumuntur ſpurif. Vinto. t Matrimoniũ non præſumitur ex cohabitatiõe, ſed potius fornicatio. XXX. q. v. C. aliter. ſecus de iure ciuili. per l. in liberæ, ff. de ritu nupt. gl. in l. in cõcubinatu. ff.de concubinis. Sed difficultas eſt in pra 5o ctica, inunquid quo ad ſucceſſionem filiorũ, qui inde procreati ſunt, ſaltem attendamus diſpoſitionem iuris ciuilis. Et Bald. ſingula- riter in c. ex tranſmiſſa. de reſtit. ſpol.& in l. & ſi contra.C.de nup.dicit quoòd ſic, licet Ca noniſtæ non contentaretur: quia cùm ad ius Cano.pertineat principale, ergo& quicquid ex eo ſequitur. c. lator. qui filij ſint legit. c. tuam. de ord. cognit.& facit text. in c. de pru dentia.j.de dote poſt diuor. reſtit. Et iſti ratio 6o ni Bald. non reſpondet:& eandem opinionẽ uidetur tenere Abbas in d. c. lator. Sed tu aduerte, quia in contrariũ fortiter obſtat ſu- pradicta ratio poſita per Bal. quam cõfirmo per doctrinã Abb. cõmuniter aPcbati in 2 d ¶Quòd fima plenè probet in an tiquis, ultra cõcor dantes amplè tra- ditas per Feli. in d. c. ueniens. uideRo manũ conſ. 414. circa propoſitũ. in fi.& conſ.io9. in propoſita con- ſultatione. Alex. conſ.16. col. 6. nu. 17. in 5. uol.& cõ ſil. 12. in nomine domini. col. fin. in 4.& conſil. 75 ui ſis. col. ¹j. eod. lib. & conſil. 4. uide- retur inſpectis. co lum. v. num. 28. et conſil. 208. uiſo ſummario. col. pe- nul. in 2. uol. Cur- tium ſeniorẽ egre gie cõſil. 69. Chri ſu nomine. col. ij. ubi allegat con- cord.& con/.76. ſuper motiuis. col. iij. Decium conſil. 4². diuino implo- rato pra ſidio,& profacultate mea. col. antepenul.& conſ. 428. uiſo cõ Rilio. ubi copiã am plißimam concor qantii allegat.& tandem atteſtatur cõmunem laſ.in l. prætor ait.§. præ- tor ait. ff. de eden. col.pen. num. 25. & in l.ci ea quæ. in fi. C. de tranſac. plenius in l. cũ aliquis. col. fin. ubi allegat cõcord. C. de iure deliber& Deciusin l. ex his. col. iij. C. de teſta. milit. Curtiũ iunio rem in conſil. 17. licet per celeberri mos.& per Hip- pol, de Marſil. in l.de minore.§. plu rimũ. num. 60. G& ſeg. uerſ. item fa⸗ ma. in antiquis. ff. de quæſt. ubi mul- ta egregie tradit. in rub. de pro- bat. nu. 194. uerſ. item pro prædi⸗ clis etiam facit. ſing. 505. antiqua Ec. Socin.fal⸗ lentia 187 fama. in fin.& ſeq. Ex ———— ———— ——————.— — quibus locis etiam colliges, quantum tẽporis de beat aſ⸗ cendere illud anti quum, an quadra- ginta annis, an ue ro centu, aut tan- tum tẽporis quod nõ ſit memoria in contrarium. a ¶ Vide Bal. poſt Io. And. in c. niſt cũ pridem. de re⸗ nunc.& conſ.129 factu proponitur. in 2. uol.& lo. Ba ptiſt. in liſi qua il⸗ luſtris. col. 2. adOr ficia. C. egregie in pulchro caſu conſuluit Stepha. Bertran. conſ.z6. ex proceſſu. in 2. uol. nouißsimori. b Vltra hic alle Zata idẽ tenet Bal. in l.fi. C. de natur. lib.& conſ. 206. caſus talis eſt, qui- dam A. lib. 3. Old. conſ.i96. factã ta le eſt. Nicol. de V- baldis in tract. ſuc. ab ĩteſt. circa prã. uerſ. ſecunda ſpe- cies liberorum.& Matheſil. in tract. ſucceſſ. ab inteſt. col. ij. uerſ.ſecun- dum mẽbri. Ang. Aret.in 9. fi. inſtt. de nuptiſs. Mart. Laud. de Caxa. in tract. legit.uerſin Chriſti nomine a- men. priusꝗᷓ&c. ubi melius ꝗᷓ alibi. & Præpoſ. in c. la tor. qui fili ſint le git. Ang. conſ.z23 pro deciſione. ꝙ& Alex. conſ. 60. ui⸗ ſa legitimatiõe. co lu. iij. conſ.i 73 ſuper eo de quo quæritur.in ij. co⸗ lum. lib..& Cor. conſil.9. memini. col. ij.lib. A. ubi al leg concord.& oteph Bertran. conſil. 6. ex proceſſu. nu.+ in fi.& nu. ů. lib.ꝛ. nouiß. cFldeo cõſuluit Oldra. conſ. 196. factum tale eſt. in nobili qui cognouit pauperculam mulierem, quæ ſolebat portare aquam de fonte in domum nobilis, ꝗconducebat operas ſuas ad meſſes,& uiucbat de laboribus manuum ſuarum,& illi mulieri nobilis non pro- uidebat, niſi de duobus annis in tunica, et duas uel tres ſalmatas bladi omni anno ad ipſius mulicris ſupplicationem: quòd nati ex tali muliere paupercula,&illo nobili, non ſunt di cendi natarales lberi, ſed ſpurij, quia, ut ſupra dictum eſt, oportet quòd ſint ex muliere in ſcemmate concubinæ ſociata,& quòd concurrant illa quæ ſupr recitauimus. d ¶ Vide Anch. conſ. 64. incip.in Chriſti nomine&c. motiua iudicis. Feli. in c. ſcribe- bam. colj. j eod. Boſchhum Codega in e. j. colxiij. uerſ. etſi ſit aifficile. de iudi.& Ni- col Euerardã in centuria locorum legalium, loco de tempore ad tempus, fol. 70. uerſo. a bitror, attento iure Canonico ſimpliciter*. 4 Sed de iure ciuili, tad hoc quòd aliquis ſit na 571 D An d. Alciati c. eccleſia ſanctæ Mariæ. de conſtit. ubi con⸗ ſic ſe habet. Abbas in d, c. innotut Reii cludit, quòd quando lex ciuilis procedit, pr mente Bart inl. fin, ff. dec oncubinis d tde ſumendo circa actum ſpiritualem, nõ ualet, in!. fin. in prin. ff. de his quib. ut indi& lIex. in l. ex facto,§. ſi quis ogatuoön ira ff. ad Trebell. Abb. in d. c. per venerabii ol. & in d. c.tanta. Ioan. Bapt. de 8. Seuer u pet. l. ſi qua illuſtris. in i. chart. C. ad Orficia, etiã ſi lex canonica illi nõ aduerſaretur, ut ibi per eum,& moder. Si ergo d.l. in liberę. nihil ualet, certè non debemus eam fouere quo ad ſucceſsionẽ filiorũ. Sed tamen puto primam opinionẽ, quæ eſt fauorabilior, eſſe uerior?: Etſpropterea filij, quos aliqui habentexſe & cõſidero, quòd ratio cur lex Canonica nõ uitricibus ſuis licet nõ coniugatis, dicuu præſumat matrimoniũ, eſt, quia cũ ſimus in 10 ſpurij, non naturales, ut dicit Baldlinl,cam dubio peccati, capit᷑ præſumptio tutior pro quam. in vi col. C. de fideicõmiſſ.& Alber anima,& ſic, quòd ſit peccatũ. ita dicit gl. in de Roſ. in rub. C. de natur. lib. in prin. ubi di⸗ d. c. aliter.& not. inc. unico. de ſcruti. ab ord. cit, quòd de hoc fuit magna quæſtio in pro⸗ faci.S ed iſta ratio nõ militat, niſi reſpectu ip uincia:& dicit Bal. in con ſil. cclxij.recot Ao⸗ ſorum principaliũ: ergo lex Cano. corrigẽs me conſuluiſſe, in i. lib. quoòd pauciſuntuerè ciuilem, ex aliqua ratione nõ debet extendi, naturales, propter multa quæ requirũturad niſi quatenus infert dicta ratio. l. adigere. ff. concubinatume, Facit quod not. Angel in de iure patro. per loan. And. in c. fin. de con- ſed& aliud. in authen. quib, mod, natur effi ſuet.& per moder. in auth. quas actiones. C. 3 de ſacroſanct. eccleſ. Et ſic reſultat manifeſta 20 tur per modum traditũ ibi,& pertext. inau- differentiæ ratio inter principale& acceſſo- then. ſi quis liberos. C. de natur, lib. requiri- rium, quo caſu acceſſoriũ nõ imitatur natu- tur quòd ſint nati ex cõcubina matrimonio ram principalis. l.& ſcis. C. de præd. minor. digna, ſecundum ſupradicta:&ſequit᷑ Card. & d.jl. in liberę. ſatis uidetur approbata à iure Alex. in c. per uenerabilem. in x. col. alis eſt Canonico, quo ad filios, ex quo ratio corre- ctionis non infert niſi quo ad principale. Sedfcirca hanc præſumptionẽ contingit pulchra dubitatio. Nam dato quòd pręeſuma quẽs matrimoniũ, iſtud nõ procedit deiure tur fornicatio, an intelligemus de cõcubina- Cano. c, tanta. qui filij ſint legit. latè Decius tu, an de ſtupro:& ſic, nunquid filij inde nati 30 conſil. clv.& ius Cano. iſto caſu attenditur, erũt naturales, an uerò ſpurij: Et uidetur di⸗- ex quo agitur de dependentijs matrimoni, cendum, quòd deberent præſumi naturales quod eſt quid ſpirituale, ut ibi pereum, Ex ſimpliciter:quia ubi concubitus eſt inter ſo- lutum& ſolutam, filij inde nati ſunt natura- les.c. innotuit. 5. de elect. notatur in c. tanta. j qui filij ſint legi. Sed iſtud poſſet procedere, attento cõmuni uſuloquendi, uel etiã, ut ar- dus modus. ſ. qui filij ſint legit. Eſt uerum quòd ad hoc quòd legitimentur per ſubſe/ præſumuntur ſpurij, non autẽ naturales, Eſt uerum quòd contra ſupradicta obſtat tex.in I. ſi quis ingenuam. cum gl. i. ff. de capti.& poſtlim. reuer. ubifilij quos quis habetexſer ua, dicuntur naturales. facitl. ij. C. ſi mancip, ita fuer.alie.& gl. in d. l. ſi quis ingenuam in- turalis,& ſic capax ſucceſsionis paternæ, re- 40 telligit illum text. quando non fueratreten- quiritur quòd ſit natus ex concubina. Et ad ta in concubinatum. Sed egoputo d. gl.non hoct quòd dicatur concubina, multa requi- eſſe ueram: quia filij non dicerentur natura- runtur: uidelicet, quòd ſit ſolutus cum ſolu- les, niſi iſta ancilla fuiſſet habita ſub nomine ta, ita quòd inter eos poſſit eſſe matrimoniũ: concubinę. arg.l. fin. C. cõmu. de manumiſl & quòd ſit retenta diu in domo in habitu con Etita tenent Aret. conſil. xlviij. in primo du⸗ cubinæ, quæ parum diſtat ab uxore:& quòd bio. Ioan. Bapt. de 8. Seuer. in d.l. ſiquaill- ſit unica concubina.& probatur in§. ſi quis ſtris. col, ſecunda, autem defunctus. in auth. quib. modis natu. PRAESVMPTIO VI. effi.ſui.& in I.iij.ff.de concubinis.& ita dicit Excmunicatus qui fuit, præſumitur etium hodie excêm- Specul.in tit.de ſucceſ.ab inteſt.õ. i. uerſ.nũc So nicatus. Limitatur ibidem& ſeq. de naturalium. Idem uoluit Io. And. in rub. Exto.f Qui fuit excõmunicatus, preſumi 1 qui filij ſint legit.in addit. Specul. in prin.& tur etiã hodie excõmunicatus. c. ſicutno- Signorol, de Homod, conſil, ccxxi. factum Dis. ubi Abb. infrà de ſent. excõmm epreh ſuit. ubi gl.de cler. excõmu. Rotain xi. decif tit. de probat. in antiquis d. Limitat hanecon cluſionem Abb. ibi, ut procedat in excõmu- nicato ſimpliciter: ſecus ſi excommunicatio fuerit cõditionalis: puta, excõmunicote,mi 1 decem Sempronio intra menſem Jelern. 60 Nam ex quo potuit illa decem dediſſe, non 6munf ad tertium pręſumetur excõmunicatus quo Lufum. agentem: ſecus quo adipſum Semy ercoln. de quo in c. ſuper his. per Innoc. de .. 5 Adde pro hac limitatione quod zol de legit. ubi dicit, ſquòd ad hoc ut filij legitimen 7 in quinta col.ſub§. quod autem. uerſ.ſecun⸗- ſupradictis ergo habes, tquòd filij in dubio s niꝛlius approbaret axd uiolenta, ut per zeſmo in c. accedẽs.de erin affertej. eod. ſceli.nj. col. C. de ſtum lluationem reſtr miaionem Abbatis. Abbzsquando iſte cõ tobſoluto: nam tun cumcontrahentes, non municato, ut per eum. do legrretabſolution didiſſe inſtrumentum, gum tempus,&talis eſſ ug eiluud. iijcol. Tua delid inſtr. in l. teſtium quidſitinueſt. in uſib. fe tolimitatur in caſu nota nusinl edita. in vij. col. qdd ſialiquis excipiei nullm, quia electores: nieatjtals exceptio no letinterpretatio, quod rontelſent excõmunic eum deiſta doctrina PRAESVNM 1 lurfiſnhergreſnmin Eſſaguent. 1 muunulbionepieniachil Caceratuzer delichd, ſaliasuen tanen dlus aufegitqe car ei liigenter cuſtodien us rde dependeniismn i ſpiriwale uiiyute rgohabes fqwdtijt r ſpur, nonaxtémma contraſupradicachhe nuam. cumgli r. ubiilj quosquiſt naturales facilijel X glind lſiquibin text quandononhmm marum. dedegopuni- via fiij nondicetenmi acillafuiſethabinler Te Ln. cömudm Srer conſi uviiina Seuer idllf Aret. pt. de nda. 2SVIEPTIO W 2uebartae uur bamoſch d 673 allegat. cxxvi.incip. quidam incarceratũ. ubi ſi accuſatur clericus tanquã excõmunicatus, quia celebrauit in parochia aliena, iuxta Cle men.i.de priuil.& hoc probetur, nõ tamẽ po terit condemnari, quia potuit hoc cum licen tia facere. Sequuntur Ant. de But.& lmol.in d. c. ſuper his. Et licet Decius in l. non hoc. C. unde legit. reprobet, ex eo, quia intentio actoris uidetur fundata, iuxta gl. in l. jj. ff. de appell. recip. quam not. Mattheſ.not. xix. ta- men puto deciſionẽ poſſe ſuſtineri:quia cùm ſimus in criminalibus, debet accuſator con- cludenter probare crimen factũ reſpectu ter tij. Nec iſta ſimplex pręſumptio, quòd nõ ha buerit licentiam, ſufficiet. I. fin. C. de probat. niſi eſſet præſumptio quam lex etiam in cri- minalibus approbaret, puta, quia ualde effi- cax& uiolenta, ut per Abb. in c. inſinuatũ. j. de ſimo.in c.accedẽs.de accuſ.& not.per mo der. in c. afferte. j. eod.& per Bal. in l. ſiue poſ- ſidetis.in ij. col. C. de probat. Et ſecundum iſtam ſaluationem reſtringo ſupradictam li- mitationem Abbatis. Secundo limitat ibi Abbas, ſquando iſte cõmuniter reputaretur pro abſoluto: nam tunc, quantũ ad alios ſe- cum contrahentes, non haberetur pro excõ- municato, ut per eum. Tertio limitat, quan do allegaret abſolutionem,& diceret ſe per- didiſſe inſtrumentum,& lapſum eſſet lon- gum tempus,&talis eſſet bonæ conditionis. arg. c. illud. iij. col. Tu adde text. in I. ſicut. C. de fid.inſtr.in l.teſtium. C. de teſtibus, in c. i. quid ſit inueſt.in uſib.feud. ubi Bal. Quar to limitatur in caſu notabili, quem refert Cy- nus inl.edita.in vij.col. C. de eden. ubi dicit, quòd ſi aliquis excipiendo dicat electionem nullam, quia electores antè fuerant excõmu nicati, talis exceptio non releuabit, quia non fiet interpretatio, quòd quo tempore elege- regula ſecunda prælumpt. 674 Abarbaris. ff. de re mili. Iacob. de Beluiſ. in di 10 20 30 runt, eſſent excõmunicati: de quo dic ut per 40 eum:& de iſta doctrina j dicam uerſ.xij. PRAESVMPTIO VII. Malus ſemel, ſemper præſumitur malus. Limitatur num. 2. & ſequent. Tortura in dubio incipienda ab illo qui alias ſimile delictũ fecit. Carceratus ex delictv, ſtaliasueniret relaxaãdus fideiuſſoribus, ſt tamen alias aufugit de carceribus, non erit relaxandus, ſed diligenter cuſtodiendus. Vide in addit. Malus ſi per triennium ſaltem ſtetit probus& abſtinens à deli- cto, non præſumitur amplius malus. Intellige ut ibi. Notarius ſt fecit inſtrumentũ falſum, an præterita cætera præ- ſumantur falſa. Eptimo Præſumitur quifuit malus, etiã Orhu malus. regula, ſemel malus, dereg. iur.in vi. de qua per Hippol. ſing. Ixxiiij. Et ex hac regula infert Salic. in I. fin. in ult. col. C. de quæſtio. tquòd ubi plures fueruntin ri xa,& reperitur unus uulneratus, poterit iu- dex deuenire ad torturam contra illum, qui alids ſimile delictum cõmiſerit, per d. regulã, quam ſequuntur moder. in l. i. in prin. in ult. col. ff.de quæſtio. Limita primo hanc regu- lam, ut intelligat᷑ in eodem genere mali, uel illi ſimili.l.ſi cui.5.i. de accuſ.l.non omnes, 5. 50 60 ſput.ſua, quam poſuit in l.omnimodo. C. de inoffic.teſtam.& eam adliteram refert Albe ric.de Roſ.ibi.& Anchar.in d. regula, ſemel. & Lucas de Pen. in l. quemadmodum. C. de agric.& cenſ.lib.xi.& ita etiam limitat Bart. in l. Caſſius. ff. de ſenat. Bald.& lmol. in l. fin. ff. de hæredibus inſtit. Ioan. de Ana. in c. P. diaconus.de homi. Felin.in c. cùm in iure. in prin. 3. de offic. deleg. Alex, conſil. v. in prin. & conſil.lxxvij. uerſ. quintum. in prin.&con ſil. cxliiij. poſt redditum. in ſecundo b. Adde tamen, quòd qui eſt malus in uno, habet con tra ſe non modicam ſuſpicionẽ quòd ſit ma- lus in alijs, propter magnam connexitatem quam habent uitia inter ſe:& probaturà for- tiori in C. ſi gens Anglorũ. lvi. diſtin. ubi ex una ſpecie delicti paterni, præſumuntur filij laboraturi pluribus& diuerſis delictis. Se- cundo limitat, ſquando aliquis ſtetiſſet pro- bus& abſtinens ab illo delicto per aliquod tempus, ſaltem per triennium.§. hinc autem nobis. in authen. de monachis.& ibi Angel. Salic.in l.fin.. ſi fdeiuſſ. ff. qui ſatiſd. cog. in J. ſi minorem. in tertia col. de in integ. reſtit. min. Lud. Rom. conſil. ccxxv. in ij. col. Iaſ. in J. ſi prius. in penul. char. ff. de oper. no. nunc.: Adde quòd iſta limitatio eſt intelligenda, quando talis delinquens feciſſet magnã pœ- nitentiam, puta, quia ingreſſus religionem, prout loquitur ille text. uel quando probare tur pluries eueniſſe illi occaſionẽ ſimilis ma- li faciendi,& tamen eum abſtinuiſſe, ſecun- dum Iacob.de Beluiſ.in d.diſputat. Tertio limitatur, ut nõ procedat in delictis quæ per naturam ſeu ætatem alterantur: licet enim iu uenis fuerit libidinoſus, nõ præſumet᷑ idem uitium in ſene.&ita eſt de mente Bart.in d. l. Caſsius.& in d..ſi cui..ijſdem. arg. l.ſpado- nem.§. qui abſolutus. ff. de excuſ. tut.& per Felin. in d, c. cùm in iure. Quarto intellige iſtam regulam reſpectu futurorum: quia quifecit alias delictum, præſumitur ſimile in futurũ facturus:ſed reſpectu præſentis, iſta pręſumptio non facit plenam probationem, ſed ſuſpicionẽ tantùm, prout dixi per dictũ Salic.in d.l.fin. C. de quęſtio.& ita uoluit Ia- cob.de Beluiſ.in d.diſput. Ethoc facitad quæſtionẽ de Notario qui fuit cõdemnatus, quia confecit unum inſtrumentum falſum: nunquid cætera etiam præſumũtur falſas Et uidetur dicendum quòd non, per iſtam limi- tationem:licet in futurũ poſt cõdemnationẽ non poſsit alia facere. ita tenent Innoc. Abb. Imol. Io. de Ana.& ibi latè Feli. in c. fraterni- tatis.j.de hæret.& fuit quæſtio aliàs diſputa- ta, ut per Alberic. de Roſa. in l. conſiliarios. 4 a ¶ Vult allegare Hippol. de Marſ. quem etiâ uide in ſingul. 217. incip. ter uel quater. Ex hac regula etiã in ferũt Goffred. lo. And. Imol. Panor. Galij/ in c. ſcribã. per illũ tex. j. eod. quod qui ſemel ma le& negligenter ſtuduit in iure Ca- nonico, præſumi⸗ tur quòd male ſte debit in iure ciuili. Exide Nicol. Eue rardã in centuria locorũ legalii, in loco de tẽpore ad tempus. Accedat quod uoluit gl. no tab. in l. lege Cor- nelia. ff ad Syllan. ubi Bald.& Lud. Rom.& Bal. in l. iij.C. de epiſ.audi- ent. Ang. Aret. in tract. maleſ.in uer bo, fima publica. uerſ. quarto notan dum.& Hippol. Nar.in l. maritus. col. pen. ff. de quæ fuo. quod licet ꝗs Alids ueniret rela⸗ xandus fideiuſſori bus ex aliquo deli- cto, nec ueniret in carcerandus, ſi ta- men alias ſemel de carcerib. aufugit, carcerandus eſt, et diligẽter cuſtodiẽ- dus,& p hoc per- dit beneficium. j. ffde cuſt.reor. be ne faciunt quæ am plè cumulat Felin. in c. ad abolenda. col. j. extra de hæ ret.& latius in c. ſcribam. col. ij.j. cod. ubi etiã ſubij⸗ cit, quòd ſemel hæ reticus, præſumi- tur ſemper hæreti cus. Et de hacregu la, ſemel malus. ui- de omnino Bar. ct Doct. in l. ſi prius. in quinta oppoſ. tertiæ partis prĩci palis. ff. de no. op. nunc.ibi, locus ordinarius.& uide notabile conſilium Lud. Rom. in conſil.s4. uiſis cir- ca id. ante finem. b ¶Quod uidere poteris cum uarijs concord. per Hippol. Marſ. conſil. 15. æterni nu- minis. col.iiij.num.ↄ.& conſil. 77. dominus labia. col. ij. num. iu. cTEaciunt multa egregia dicta cumulata per laſ. in lin arenam. C. de inoffc. teſta. ubr multa congerit de eo quem pœnituit,& effectus eſt uitæ melioris. uide omnino- FEII 2 a ¶ Vide laſ. inl. a2 R ex falſts. ad fin. C. de tranſact. Ad- de fortius, quod li ce Notarius ſemel de ſalſo cõdemna- tus, non poßit alia inſtrumenta confi cere, poterit tamẽ præterita, de qui- bus fuit rogatus, perficere, ſeu in publicam formam 1 redigere, ſecundu Bart. in l. ad teſta- mentum.. j. ff. de teſtam. refert&ſe b quitur laſ. in l. Bar barius Philippus. col. antepen. uerſ. iuxta præſentem materiam de Nota rio. fy.de offic. pre toris. ubi alleg. cõ cord.& in l.præ- tor g. j. in fin. ffde 2 edendo.& Felin. in d.c. fraternita- 3 tis. in vj. fallentia. Et quòd Notarius 4 cõmittens falſum, Ecõdemnatus de 1 falſo in uno, non poßit in futurum alia inſtrumenta cõficere, ultra hic allegata uide am- plißimas concor⸗ dantes per Hippo htu Marſ. ſingul. 2 593. tu ſcis quod notarius. Illud ta⸗ men menti cõmen da quod tradit Bal dus in l. in fraudẽ. N quis. ff. de te- ſta. milit. refert& commendat Hip- pol. Marſil. ſing. 569. pia cauſa. in 3 fin. quod uſquea- deo Notarius ſe- mel de falſo dam- natus prohibetur in futurum inſtru menta conficere, ut etiam ſi pro pia cauſa instrumen- tum ſeu teſtamen⸗- tum ſcripſerit, nõ aaleat, nec ſibi cre datur. quod nota. 1 Vidua fornicatrix, idem præſumitur feciſſe uiuo marito. 5b TAdde Alex. in! ſi quis ex argentarijs.§. prætor ait.ff.de edendo. col. ult. Hippol.in l. maritus. num. 39. de quæſtio.& conſil. 70. num. 12. c ¶J Vult allegare Hippol. et uide eundẽ ſing. 74. tu habes.& in rub. de fideiuſſ.nu. 175. 675 D. And. Alciati 8 C. de aſſeſſorib. Quinto, dicta regula nãõ. ex tali ſtupro cõmiſſo in procedit in crimine occulto: quia nõ præſu- mitur aliquis ſimiſe facturus, imò præſumit᷑ facere pœnitentiam de eo. Bt eſt ratio, quia in occultis ſemper capimus interpretationẽ tur idem feciſſe in matrimonio, d.5,pe 1 Nec obſtat fundamentum Aewstnd 1 rorem, contrarium tenentis, dum dicit h iura pœnalia non debentextendi de une 3 ca in meliorem partem.vi. quæſt. i. C. ſi omnia. road fictum. c. Odia. de regul. iuris, in ae &c. ex tuarum. j. de ſortileg.& per Iacob. de Nam reſpondeo, quòd non fit aliqua ext an Beluiſ.in prædicto loco. ⸗ ſio, ex quo iura loquunt᷑ de adulterio, de quo etiam nos loquimur: quia lexpræſumit adul 10 terium factum uiuente uiro, per ſupradid Nec obſtat quod in materia criminali 34 quiruntur apertiſsimæ probationes, necſuf ficiunt præſumptiones. l. fin. C. de probat fquia illud procedit, ubi ageretur de pœna corporali: ſecus ſi depœna Pecuniaria, pro- ut eſt in caſu noſtro, ubi ageretur de amiſtio- ne dotis ſimpliciter. Et ita illam legem limi⸗ tant Lud. Bononieñ. in conſil. xlix. inaddit conſiliorũ Ioan. de Ana, pro quo fecit quod z0 notat Bald, in l. iij. C. ad leg. Iul. maieſt.& ui- detur de mente gl. prout eam declarat Imol. ibi, in c. ueniens. i. 5. de teſtib. circa quod di- ctum Imol. uide moder. Peruſ. in c. i. in pen. col.j. de appell.& facit tex. in c. teſtimonium. ſuprã de teſtib.Bt ſic poteſt defendiprędicta PRAESVMPTIO VIII. Bonus qui fuit, ſemper præſumitur bonus. Ctauo. ſ Præſumitur qui fuit bonus, e- O◻ tiam nunc eſſe bonus. c. mandata.j. eo. quia ex tranſacta uita, addiſcimus quid de ſe quenti cõuerſatione præſumamus. fa. tex. in I. non omnes, 5. d barbaris. ff. de re milit. b Li- mita iſtam concluſionẽ quinq; modis, ut per Feli.in c.cùm in iure. in prin. de offic. deleg. & in c. final.in iiij. col.j.eod. Dic utibi,& ali- quid dicetur in regula ſeq. PRAESVMDPTIO IX. Raptoris pœnanon punitur, qui napuit mulierem quæ alias fue rat tacta, uel laſciuiter oſculata. Vidua ſtuprum cõmittens perdit dotem, ſicut uxor adulterium cõmittens. Contrarium tenet num.5. Probationes luce clariores nõ requiruntur in criminibus, quan do agitur de pœna pecuniaria. Ono.j Præſumitur uidua fornicatrix, Nun feciſſe marito uiuente.§. fin. in au then. de reſtit.& ea quæ parit. facitl. ſihi qui. C. de adult. ubiaccuſati de adulterio,& libe- rati prætextu conſanguinitatis, ſi deinde cõ- trahunt matrimoniũ, præ ſumunt᷑ prius adul terati. Ad idem quod not. Paul.de Caſt. con- ſil. ciij. uiſo dicto ſtatuto. ubiſſtatutũ puniẽs raptorem mulieris, non habet locũ in eo qui rapuit mulierẽ quę alias fuerit tacta, uel laſci uiter fuerit oſculata: quia talis nõ præſumit rapta per uim: de quo per Alber. de Roſ. in tertia parte ſtatutorũ, quæſt. xxij. cum con- cord. per aliquos moder. in l. maritus, in fin. ff.de quæſtio. Et ex his etiam infertur ad id quod notabiliter cõſuluit idem Paul. conſil. cxliij.reuocatur in dubium.in ij. uol. ubiſdi- ſpoſitionẽ legis uolentẽ quòd uxor per adul terium perdat dotem, ampliat etiam in uidua ſtuprum cõmittente. refert& ſequitur Iaſſin 1ij. in ij. col. ff. ſol. matr. Et ratio eſt, quia ui- dua dicitur eſſe in matrimonio, ſaltem fictè, per interpretationẽ. l. ſororem. C. de his qui- bus ut indig.& ibi Paul.de Caſt. idem tenet, & in l.fideicõmiſſum.C. de fideicõmiſſ. Sed tu ultra rationes Pauli de Caſt. ibi poſitas dic, quòd facit ſupraſcripta præſumptio, quod in contrarium urgettext.in d. 6. fin. ubitekt. Præſupponit, quòd ſi mulier forniceturul- tra tempus luctus, quòd non incidatin pœ- 30 nas impoſitas tranſeuntibus ad ſecundas nu ptias, de quibus in l. i. C. de ſecundis nupt.& hoctenent gl.& Ang. ibi expreſſe in d. fin. & not. in authen. eiſdem. C. de ſecund. nupt. Et inter cæteras pœnas, eſt etiam diminutio dotis, ut habetur in d. l.i. Nec obſtatprædi cta præſumptio, quia alio non conſtito, non eſt ſufficiens ad faciendum principaliter ali- quẽ condemnari ſuper crimine præſumpto, ut in ſimili dixi ſuprà in ſeptima præſumptio 40 ne, in quarta fallentia, PRAFSVMPTIO K. 1 Periurus emel, præſumitur adhuc faclurus periurium. 2 Periuro ſemel, non defertur iuramentum ad probandum. 3 Teſt alias periuro nõ creditur: ſed an faciat indicuum adtor turam, uel ad förmandam inquiſitionem. 4 Socius criminis licet fuciat quandoque indicium ad capu- ram, torturam, uel in quiſitionem, hoc tamen non proce⸗ dit in ſocio periuro. Eeimo Præſumitur qui ſemelfuitper iurus, adhuc facturus periurium. X¹. quæſt. v. C. paruuli. c. literas. in fin jeof Vn- de qui ſemel fuit periurus, perdit officiũpro bandi per iuramentum, ſecundum Rom. repet.in l.admonendi. de iureiur. facit quo notat Felinus in c. ex parte. ſecunda coldete ſtibus.c. ad reprimendum.in prima coldeo fic.ordina. in c. paſtoralis. in xi. elum.vel ſic. ſecundo limita. de except. Et aciunninn ta ſimilia, de quibus per Baldum in auth. cu 50 indic. ui- d Vult allegare Hippol. Marſ. qui ibi egregia ſimilia cumulat:& uide eundẽ latißimẽ 60 relictũ. 1n 11l. Eherzerl,gtennäds. 8 8 uuf gl. ad dotẽ huius præſumptionis, in rub. de fideiuſſ. num. 16 7. uſ qᷓ ad num. 179.& in con- dui. toll. Ang. in I. qui 4i di. d'Sylla Pau flI. 78 ſalus omnium. col. antepen.& ſing. 7d.· tu habes regulam. ubi multa cumulat: ꝓ Ribi Rom. in. lex Cornelia. ff. dunl ma aliqua per Felin. in c. per tuas. col. fin. extra de ſimon.& per Nicol. Euerardum praſi- lus de Caſt. in l. i. C. de proba. M Oder. ni 3 1. 7— ſ 10.3 Etex hoc 5 7» 5 0 dem, in centuria locorum legalium, in loco de tempore ad tempis, qui eſt locus ꝙ. I1tUs. P enult, col, ſf. de qucltlo, infertur Uiduitate, præſumi- deciſio. Ego ftamen non puto eſſe uerum:&; — 42 IE⁰ õetreditur te oertkiqn 75. nſeti ch oniũde q Himmeſunjecur quo 677 ulis uleetbes plard.. uo cll,ꝗ PRAESVN I Uniu olm pre ſumium 85 Lüinzcum aliuo, an altem li notium dicere. Ndecimo.Præſi micus, qui olim f ſu ubi Bal not. C. fam cporteat. de accuſ.dSalic eet Bal.in. experſon baktproptereainfert teum aliquis litigat cõt ſumitur inimicus, non- cereteſtimoniũ, etiam! mitur inimicitia durare dumeſt ut ibi habetur: iicetur aliter eſſe, per te ſum in authen, de teſtib reliceat in arbitrio iud negochj& perſonarũ ar ſteadhucſeruet inimic a Burr& moder. ibi. Et malimitatio, ut regula! doindex arbitrareturn decundonon procedit, ſereconelliatus. d. ini temporeteconciliatio- b zcculäpores in c. per tu⸗ P RAESVMp tiualn preſumitun etiam lürlu lue petiio an ualeat, ſi nhioßligatus. 3 Nalumptio fic. ens pro ali meua. b quo, demoder. endliel 1& Raciter inezi .Etſic dortttein damen nonpunclin nurgettenindgit quod ſi multe mn ddus, quod nonincté tranſeuntblSadlir us inliC deſecanäi & Ang idiemr den, eiſdem. deſenne ras pœnas eſteumt turin d.li. Necdhh tio, quiaaliononcnt ad faciendumprir aaniſuper crimineye- ziſuprainſepimmm fallentia. AESVNPTIOI tre umixx cthucftimm nn defre iranertmdhn ron qetiuddaftuu Ermnimigiftumm Mxtt ficit qusdogeeuii m nautionan uar en aclug P mæſuminuquice dhuc factunshelir lerasiin Hur mun 2 577 regula ſccunda præſumpt. 578 2 infert᷑, iꝙ nõ creditur teſti qui alias perhibuit falſum teſtimoniũ:de quo in c. teſtimoniũ.. de teſti. Et uidetur quod talis teſtis periurus non faciat indicium nedum ad tortu ram, ſed nec ad informandam inquiſitionẽ. c. ſicut no bis.in fin. 5. de teſtib. Et ita conſuluit Raph. Fulg.conſil. clxxiij.& conſil.cvij.& Decius cõſil. clxxxix. Et flicet dictum ſocij criminis faciat indicium ad capturam,& ad forman- dam inquiſitionẽ,& in aliquibus caſibus ad torturam, ut habetur per Aug. de Arim. poſt alios in tract. malefic. Ang. in uerb. fama pu- blica. in quinta col. tamen iſtud nõ eſt in per- iuris, in quibus deficit fundamentũ teſtium, uidelicet fides ipſa. d.c.teſtimoniũ.& d. c. ſi⸗ cut.quod ſingulariter nota. PRAESVMPTIO XI. Inimicus olim, præſumitur etiam hodie inimicus. Litigans cum aliquo, an ſaltem lite finita popit contra eum te- ſumonium dicere. Ndecimo.IPræſumitur etiã hodie ini- micus, qui olim fuit inimicus. I. in ip- ſius. ubi Bal. not. C. fam. erc. Innoc. in c. cùm oporteat.de accuſ.Salic.& Alex. in I.iij. ff. de teſti. Bal.in l.ex perſona.in iij. col. C. de pro- bat. Et proptereainfert Aret. in c. i.de iudi. ꝙ tcùm aliquis litigat cõtra alium, ex quo præ- ſumitur inimicus, non poterit contra eum di cere teſtimoniũ, etiam lite finita, quia præſu mitur inimicitia durare. De quo tamẽ dicen- dum eſt, ut ibi habetur:quia cõmunis opinio uidetur aliter eſſe, per text. in§. ſiuerò odio- ſum.in authen. de teſtib.uidelicet quòd iſtud reſideat in arbitrio iudicis, qui ex qualitate negocij& perſonarũ arbitrabitur, nunquid iſte adhuc ſeruet inimicitiam, ut per Ant. de Butr.& moder. ibi. Et ex hoc colligitur pri- ma limitatio, ut regula non procedat, quan- do iudex arbitraretur nõ ſubeſſe inimicitiã. Secundo non procedit, quando inimicus eſ- 40 ſet reconciliatus.d.l.in ipſius. niſi de modico tempore reconciliatio pręceſsiſſet.iij.q.v.C. accuſatores.in c.per tuas. de ſimon.b PHRAESVMPITIO XII⸗ 1 Subditus olim, præſumitur etiam hodie ſubditus. 2 Libellus ſtue petitio an ualeat, ſi peto à te decem ad quæ fuiti mihi obligatus. Præſumptio faciens pro aliquo, debet ab eo allegari, alids non releuat. Vodecimo. Præſumitur qui olim fuit ſubditus, etiam hodie eſſe ſubditus, ut eſt text. ubi Bald.& Abb. in c. præterea. ij. S. de tranſact. ubi ſi fratres cõfiteantur ſe olim fuiſſe ſubditos, cõdemnantur, tanquam ſi de præſenti confeſsi eſſent. Et hoc facit pro opi nione Specul.in tit.de actio.& petit.g.ſequi- tur.uerſ.quid ſi dico.ubi tenet,fquòd ſi in li- bello peto à te decem ad quæ fuiſti mihi obli gatus, ualet petitio, quia etiam hodie præſu- meris obligatus. Etidem tenent Butr. Ioan. de Imol.& And. Sicul.in c.ij. de libel. oblat. Anchar. in c. cùm uenerabilis. in vi. not. j. de except. Raph. Comen.& Iacob. de Puteo in l. certum.§. i.ff. de cõfeſsis. Raph, Fulg. in l.i. 20 30 50 60 ff. de edendo. Rota in deciſ. ccxxv. quidam in libello. Felin. in c. ſcribam. j. eod. Etpro iſta parte eſt gl. in d.l. certum.§. i. ubi ſi quis confiteatur fundum fuiſſe actoris, præſumi- tur adhuc eſſe, niſi reus deinde probet am- plius nõ eſſe actoris. Et illam gl. ita declarant Dyn. Alber. de Roſ.& Raph. Comen. ibi,& Bald. in d. c.præterea. Contrarium tenuit Cyn.inl. ædita. in vij. col. C. de eden.& idem ſequuntur Bald.& Angel.ibi.& idem tenet Bart, in d. l. certum. 5. i. per illam gl. quæ, ut di xi, probat oppoſitum.& Ang. inl. ſi rem. ff. de rei uend.& Raph. Com. conſil. Ixxi. uiſo proceſſu. Adducũt etiam rationem:quia qui fatetur de uno tempore, cenſetur negare de alio. l i. ff. de his qui ſunt ſui uel alie. iur. l. fin. cum gl. ff.de teſtib. Poſſent concordari o- piniones, firmando opinionem Specul.& ſe quacium, pro regula, quam limita primo, ſe- cundum intentionem Bar. quando fuiſſet fa cta mentio de temporepræterito, ut exclude retur tempus præſens, iuxta c. nonne, infra eod.& quæ dixi in c. quod ſedem. in primo notab.. de offic. ord. Nam iſto caſu reus ip- ſe non cenſeretur confiteri de præſenti, nec poſſet condemnari tanquam confeſſus: licet eo non probante mutationem, actor obtine- ret ex præſumptione legis, ſecundum gl. in d. I. certum. Et in actore in dubio non præſu metur facta mentio de tempore præterito ad excluſionem præſentis, ex quo per talem in- terpretationẽ petitio eſſet inepta. arg. l. quo- ties. ff. de rebus dub. Secundo limitatur, fquando ille qui fundat ſe ex tali pręſumptio ne, eam non allegaret, ex quo præſumptio non allegata nõ releuat. l. ſiadulterium cum inceſtu. S. idem Pollioni. ff. de adult. Bar. in J. cùm quid.ff. ſi cer.pet. Et eſt ratio, quia cùm præſumptio fundetur in dubio, debet ille in cuius fauorem introducitur, eam adiuuare quantum poteſt,& allegare, ut oſtendat ſe uelle uti tali beneficio: de quo etiã dicemus infrà loco ſuo. Etiſtam limitationem ſequi- tur Paul. de Caſt. in I. ſiminorem. in prima col.C. de in integ.reſtit. minor.& eſt de men te Alex.in d.§. i.in apoſtillis ad Bart. licet Ro ta in dicta deciſ. uelit contrarium: de quo e- tiam per And. Sicul.in d.c.ij.& Felin.in d. c. ſcribam. Tertio limitatur, ut procedat illa opinio in libello, ſecus in confeſſione partis: quia confeſsio eſt ſtricti iuris, nec debet ulte rius extendi quàm uerba importent, ſecun- dum Rotam in prædicta deciſ. But.& Imol. in d. a ¶ Et hoc reſide re in iudicis arbi- trio etiã aſſeuerat Deci.in d.c.j.ĩ pri ma lect. licet in ſe⸗ cunda alind cõclu dat pro cõcordia opinioni. Et præ ceptor meus Dn. Praciſ.d Ripa, col. vij. num. 17. ubi etiã dicit ſtandi ar bitrio iudicis, qua ta fides ſit adhi- benda lite finita il li qui contra me li tigauit. Aduerte tamẽ quod opinio nem Aret. in d. c. j. et clarius in c. re pellũtur.de accuſ. uidelicet quòd in- diſunctè ille qui cõ tra me litigauit, re pellatur à teſtimo nio contra me, etiã lite finita, tenet And. Barb. in d. c. i. col. iiij. E ibi la- tißimé melius q̃ᷓ a⸗ lius quiſptã diſpu⸗ tat Boſchis Code- ga col.xij. cũ quin que ſeq. qui tandẽ tenet cum Arxreti- no, Barbatia,& do mino ſuo,& com probat ineuitabili bus fundamentis, & reſpondet fun- damentis contra⸗ riæ partis notabili ter, et ampliat mul timode hac ſenten tiam Aretini& ſe quacium:ad quem ſufficiat remißio, ne chartas occua pem. 5 CAdde Rom. ſing. 205. incip. In- nocentius&c. A- lex. conſil. ↄ9. in cauſa inquiſitiõis. in primo uol. De- ci. in c. j. de iudic. col. iij.& ibi Bo- ſchus Codega alle gat concord. col. xiij.& præceptor meus aà Ripa, col. vij. num. 17. Hippol. de Marſil. ſing. 189. uiget cõ⸗ muniter. in l. j. q.præterea. col. ij. ffi de quæſtionib. cTNotabilis eſt regula, quòd quoties præſumptio iuxis eſt pro aliquo, illa debet allega ri ab illo, alio qui non iuuat nec releuat: pro qua uide Bar. in lrem alienam. ff de pig. act. Bal.& Ang. inl. ſuper longi. C. de præſcrip. lon. temp.& in. ſt certis annis. C. de pact. Salic.in l.certi. C. locati.& Alex. conſ.ↄ4. in cauſa& lite uertente&c. col. ij. lib. 2.& conſ. J6. in cauſa& lite. col.fin. eod. iib.& conſil. 69. in cauſa. col.ij. uerſ. item poſito. lib.z. ubi allegat concord.& latißime conſil. o2. uiſo& opportune. lib. 5. cum ſimil. tra- ditis ample per laſ.in d.l.cum quid. in ſecunda lect. col. antepen.& ibi latius accumulat ad huius regulæ dotem Franciſ. Purp. num. 139. uſq; ad nu. isꝛ.& egregie per Deci.in lnõ hoc. C. unde legit. Adde ultra illos Corn. cõſ.29. incip. cõſdlio ſuprà col. pen. lib. 4. 3 ——— — Hippol.in rub. C. de proba. nu. 202. fol. 12. et uide quæ traduntur j præ- ſumptione xxj. a ¶ Vide ſupra- dicta cum cõcord. traditis per Nico- laum Præſidem in cent. locorum lega lium, loco de tem- pore ad tẽpus, fol. 7i. uenſo. Ideo in- quit notab. Alex. conſil. 57. in cauſa E lite. in fine lib. 7. quod quales ho die reperiutur cõ fines, tales præſu⸗ muntur olim faiſ⸗ ſe: quia mutatio cõ finiũ non preſumi tur, niſt probetur. Et uide eundẽ A- lex. conſil. 25. con- ſideratis. eod. lib. Eper Curtium ſe niorem conſil. 56. E notabiliter Cal caneum cõſil.ↄ0. quia iſta quæſtio. b ¶ Vltra quos ui de Soci. conſil. 89 col. ij. in 1. Alex. conſql. i2. uiſo pro ceſſu. col. fi. lib. 4. & cõſil.57. lib. 7. & conſil. 88. quo niam omne datũ. col.ij. conſ.ſeq. col. ij. lib. /. Aret. notabiliter conſil. 4². uiſo conſilio. Calcan. d. conſil. 90. ubi egregie p totum conſiliã. Corn. conſil. 171. uidetur in hac.lib. 1. per totum conſi lium.& Lud. Bo- log. conſil. 4. uiſo igitur.col.ij. et me lius quam alibi De cium conſil. 42. quaſi per totu con ſilium, maximèe in quarto& quinto dubio. Aliquid per Hippol. in rub.de probat. num. 192. Ein l. de minore. §. plurimi. num. 78. de quæſtio. ci concord. traditis 1 D. An in d.c.ij.Sed iſta differentia mihi non placet: quia ſicut libellus interpretat᷑ in dubio pro li bellante, I. ſi quis intentione ambigua. ff. de iudi. ita etiam confeſsio in dubio interpreta- tur in fauorem confitentis, ut dicit Bart. in I. is qui reus. col.penult. ff. de public. iud. De- cius conſil.clxxxix. in vij. col. Et iſta limita- tio eſt contra d. c.præterea. quod loquitur in confeſsione:& gl. in d. l. certum. quæ ſecun- dum uerum intellectum probat contra Bar- tolum, ut dixi. PRAESVMPTIO XIII,. Confinium mutatio non præſumitur. Termini quomodo probentur, remißiuè. Arbitramenta emologata per aliquos tanquam ſndicos alicu- ius communis, in quibus ſtatucbantur certi termini ſeu la- pides finales, an probent, dato quod non conſtet quòd eſ- ſent ſyndici. Eeimotertio.t Non præſumitur muta- L Nio cõfinium: imò ubi olim fuere termi ni, ibi etiam nunc eſſe præſumuntur. I. in fi- nalibus. ubi Bald.& Floria. ff. fin. regund.& Feli. in c. cùm cauſam. de probat. Et dicit ibi Bald. quòd termini appoſiti ab homine, ſunt mutabiles:termini uerò à natura appoſiti, ut flumina,& mõtes, ſunt æterni:& in eis quod olim fuit uerum, idem etiam hodie eſt uerũ. l. qui bona.§. ſi quis ſtipulaturus, ff. de dam. inte.t quomodo probẽtur termini, habes ibi latè per Felin.& per moder. in l. cùm ali- quis. C. de iure deliber./ Et uidi dubitari, nunquid arbitramenta emologata per ali- quos tanquam ſyndicos alicuius cõmunis, in quibus ſtatuebantur certitermini, ſeu lapi des finales, probent, dato quòd non conſtet quòd tales eſſent ſyndici? Et uidebatur quòd non, quia mandatum non præſumebatur, ut er Bald. in l. i. C. de rebus alien. nõ alien.& Alex. in l. ſciendum. ff. de uerb. oblig. cum 679 d. Alciati 2 Aetas quando eſt fundamentum intentionis dlicui. per illum brobari. Rallit num. 4.6. Ge⁸ lun, debe 3 Matrem pupilliſt quis icat repellia ſucceßione h titum tutorẽ, debet probare quod ille filius oſet nonpe 5 Clericus cui fucta eſt conceßio præbende, ſieſ Liäh. tatis debet hoc probare, non aduerſarius contxadic eæ- 6 Aetas ubi requiritur ad habilitatem perſonæ I&h 4 ackus,& non agitur de præiudicio alicuius, tunc 8 bilis præſumitur,& alleganti contrariumi rarium incumbi probandi. Anij an 10 7 Subſätutus pupillariter, habet intentionem ſuam fanuatem quõd pupillus ſit mortuus in pupillari etate, niſt hen inſtitutus à pupillo probet maioritatem ctalig. 3 Minor præſumitur cui datus eſt curator tanquam minori Intellige ut ibi,& num. ii. 5 Probationes per coniecturas, ſufficiunt in brobationemino· ris ætatis. 10 Aetas filij an probetur per librum patris. Ecimoquarto. tf Quæ ex curſu tempo/ ris mutantur, non præſumunturineo- 20 dem ſtatu. l. ſpadonem.§. qui abſolutus, ffde excuſ.tut.& ibi gl.& Doct. Et hæc eſtunali- mitatio ad prædictam regulam. Ex qua in, e fertur, quòd quamuis aliquis fueritminoris ætatis, nõ tamen ſequitur quòd etiam hodie ſit minor: imò regula eſt, tquod ubi ætaseſt fundamentũ intentionis alicuius, ſiue ſit a- ctor, ſiue reus, ille debet eam probare. Icim te. C. de probat. l. ſſ minorem. C. dein integ. reſtit. minor. Bart. conſil. xc. Et propterea, 30 Tii quis dicat matrem pupilli repelli a ſucceſ.3 ſione, quia non petijt illi tutorem, debetpro- bare quòd ille filius eſſet pupillus, ſecũcum Bald. conſil. xix. factum tale, in v. Et ſiquis uult repellere procuratorẽ à iudicio tanquã minorem, debet probare eum eſſe minorẽ. Idemq; tam in actore, quàm in reo, ſecũdum Pet. Iacob. Cyn.& Salic. in d. I. cùm te. Etubi aliquis ſimpliciter conſequutus eſt beneſi- cium, qui uult eum dicere inhabilem peræta 680 concord. Contrarium fuit dictum:quia ex 40 tem, debet probare, ut per Ioan. And. inre- quo iſti termini reperiebantur ita poſiti pro- ut in illis arbitramentis fuerat ordinatum,& ita ſteterãt per longum tempus, uidebantur arbitramenta emologata etiam ab uniuerſi- tate, quę tandiu permiſerat illos terminos& tacuerat, ex quo paria ſunt ratificare uel fa- cto uel uerbis.l. Paulus reſpondet. ff. rem ra- tam hab.Bald.in J. non ignoras.in prima col. C.qui accuſ.nõ poſ.Nec eſt ueriſimile quòd cõmunitas permiſiſſet illos terminos appo- ni, niſi illi qui ratificauerant fuiſſent ueri ſyn dici.facit quod notatur in l. cùm ſeruus. ff. de uerb. obli. Et ſic habes unam ampliationem ad prædictam præſumptionem. PRAFSVMDTIO XIIII. Temporis curſu quæ mutantur, non præſumuntur in eo- dem ſtatu. per Corſct. in ſuo repertorio, in uerbo, fines. c TVide amplißime per Pet. de Anch. in regula, ſemel malus col. antepen. pen.& fina li, de reg. iur in õ. cuius dicta fere de uerbo ad uerbũ traſportauit Nicol. Præſes in cent. loc. leg. in loco de tempore ad tempus.& idem Pet. de Anch. conſil. ö. pro parte.& Flo- ria. in l. non eſt neceſſe. ffde probat. cũ alijs concord. traditis per Peli. in c. in præſentia. col xij. uerſ gloſſa in uer. ſol,tamẽ&c. et Franciſ. de Aretio ibid, col. iiij. Soci, conſ. 89. ul. infamibus. de regul. iur. in ſexto, in Mer curial. Quod intellige, niſi in cõceſsionecõ- ditionaliter requireret᷑ habilitas ætatis, quia tunc ipſe deberet uerificare ætatem: de quo infrà dicam. Fallit primo ſupradictaregu- lagtubi aſpectus corporis manifeſte oſtende/ ret aliter: quia tunc iudex transferret proba- tionem in illum, qui cõtradicit aſpectui. lmi nor XXV. annis adito præſide, ff. de minor. „o& per Bar. in l. de ætate. in iij. q.& ibi ſeriben tes, eod. tit. Fallit ſecundo, quandoaliqus non admittitur, niſi in certa ætate condlii⸗ naliter: nam ipſe debet probare cõditionem eueniſſe. Et propterea fclericus cui factae conceſsio præbendaæ, ſi eſt legitimæ ælalio debet ipſe hoc probare, nõ autem eiusaduer ſarius contradicens, ut dicunt loan. Andin d. regula, infamibus. Bald.& Sali. in d.cum te. Floria. in. cùm de ætate. ff.de probatin 1 60 col. Et hoc procedit etiam quãdo fundame tum intentionis aduerſarij eſſet xtas,utci 1 Et eſt ratio, quia cùm tali caſu fimdamen 3 utriuſqʒ ſit in ætate, ſtamus regule,ntq 1 cit conditionẽ eueniſſe, hoc Piober utcum, 12*⁸ 1 pollidius 21 ulmodi actus de direct uclcĩ alicuius, licet i ndatind,c. in præſen giudicarẽtellet ſecu reltdemente Bal.&d opterea ſipater grau boconceſſatamen ſibil ecimad uigeſimũ anr leritteſtatus, fideicõn uronere probandi qu atem, ſed hæredes inſt io quiaiſte actus teſta npræiudicium fideicõ cluſtamus regulæ.& caoperſupradicta. Et eeruoluit Bald. in quoc lecontingente. quem cuusinc inpræſentia. c 7 di ubidicit, fquòd ſub labet fundatam intent ſtmortmusin pupillari uuusabiſto pupillo pra isanglexfacto.. pen horettelle ratio, quia ta ditdecirecto in præiud cenrefumitur pr. iit Senge pldier derim eam uald falitqquardo,fquad nedemm a1 düdnn incumbere mnts dntper B. Alex conſi o regulacéquou ntenrionbalauig 8, Ille debetemprin at..ſl minoren(it Bart conſilxc Uw matrem popll r on petijtülltwtorentt le filius eſſet opih xix. factum tle nis reprocuratofẽè ilin ebet probare eimdin in actore, quminm yn.& dalic indlomi liciter conſequupi ult eum dicereihalle robare, utper onii us.deregu irrinfm d rmꝛellige nilincin requirere tabiſs 1 eret ueriicarezut Falliprimolii 1 annis adito paſd— 681 deicõmiſſi. 6. Pollidius. ff.de uſuris. l. ex his. C. quando dies lega. Et hoc modo intelligen da eſt gl.lxviij.diſtin. C. presbyter.“ PFallit tertio, ſubi ætas requiritur ad habilitatẽ per- ſonæ,& ualiditatem actus,& non agitur de ræiudicio alicuius, quia tũc præſumit᷑ ætas habilis:& quilibet præſumitur idoneus æta- te& moribus, ſecundum Pet. Cyn. Bald.& Salic.in d.l. cùm te. bVnde ſi quis ſit Officia- lis, præſumitur habere ætatem quæ requiri- tur in tali Officiali:& contrarium dicens, de- bet probare.Et ſi quis fecit teſtamentũ, præ- ſumitur fuiſſe in ætate habili. Eodem modo qui fecit profeſsionem, pręſumitur feciſſe in legitima ætate. c. in præſentia. ubi omnes no tant. de probat. Et hoc procedit, quando hu- iuſmodi actus de directo nõ tendunt in præ- iudiciũ alicuius, licet incidenter tenderent, prout in d. c. in præſentia. alias ſi de directo pręiudicarẽt, eſſet ſecus,& ſtaremus regulæ, ut eſt de mente Bal.& Salic. in d. l. cùm te. Et propterea ſi pater grauauit filiũ fideicõmiſ- ſo, conceſſa tamen ſibilibera teſtandi faculta te cùm ad uigeſimũ annũ perueniſſet,& ipſe fueritteſtatus, fideicõmiſſarij nõ grauabun- tur onere probandi quòd eſſet infra illam æ- tatem, ſed hæredes inſtituti ab illo. Et eſt ra- tio, quia iſte actus teſtandi de directo tendit in præiudicium fideicõmiſſariorũ: unde tali caſu ſtamus regulæ.& ita uidi obtineri in fa- cto, per ſupradicta. Bt facit quod ſingulari- ter uoluit Bald.in quodã conſil.incip. ex par te contingente. quem refert& ſequitur De- cius in c.in præſentia. col. xxiij. uerſ. prædi- ctis.ubi dicit,ſ quòd ſubſtitutus pupillariter, habet fundatam intentionẽ, quòd pupillus ſit mortuus in pupillari ætate: niſi hęres inſti tutus ab iſto pupillo probet maioritatem æta tis. arg. l. ex facto.§. penult. ff. ad Trebell. Et poteſt eſſe ratio, quia tale teſtamentum ten- dit de directo in præiudicium ſubſtituti, un- de non præſumitur pro habilitate actus. Et iſta deciſio mihi placet, licet in contingentia c facti uiderim eam ualde refricari in dubiũ¹. 8 10 Fallit quarto, fquãdo alicui eſſet datus cu rator, tanquam minori: nam præſumeretur minor, nec incumberet ſibi onus aliter pro- bandi ætatem, ut per Baldum& Angel. in d. l. cùm te.& Alex. conſil. Ixxxv. in ij. col. in ij. uol. Quod tamen dictum intellige& decla- ra utper eundem Alex. conſil. xxi. in primo uol. uidelicet, ut procedat quo ad eum, cum quo contraxit ut minor, non autem genera- liter quo ad omnes, per regulam, quòd res in ter alios acta& ẽ. Sequitur Decius conſil. cxlix.in iiij.col. Et mihi placet, niſi concurre rent aliæ cõiecturæ minoritatis: quia in pro batione ætatis, ſufficit probatio per cõiectu- ras, ut habetur in d. l. de minore.&in d. l. cùm te.cum ſimil. Vndefliber patris, probaret ætatem filij, ſecundum Salic. in d. l. ſi mino- rem. allegat tex. in l. etiam. ff. de probat. quæ lex parum facit, quia legis profeſsio non ſi- gnificat atteſtationem ſeu teſtimonium, ſed regula ſecunda præſumpt. denunciationẽ, quæ tit publicè in actis apud Prætorem uel iudicem. I. ij. ff. de cenſib. I. in- terdum. ff, de publica. l. i. C. ſi minor maior. ſe dixe. l. fin. ff. de probat. nam tenebatur pater profiteri nomina filiorũ, quando naſceban- tur:de quo apud Iuuenal. Tollis enim,& libris actorũ ſpargere gaudes, Argumen- ta uiri.& facit quod not. idem Salic. in d.. etiam. Aduerte tamen, quia poſſet genera 10 liter teneri, quòd imò etiam quo ad alios pro baretur minoritas ex datione curatoris, per illud quod notabiliter uoluit Abb. in c. cùm inter. ſecundo, in ult. col. de elect. ubi ſi quis ſit reiectus ab electione propter morbum, ta lis electio operatur quo ad alias electiones, niſi probaretur ſanitas. Et eſt ratio, quia non poteſt negari quin illa reiectio faciat pręſum ptionem morbi: quæ præſumptio ſufficit ad hoc quòdaliquis repellatur ab electione, ſe- 20 cundum Abb. ibi. Certe iſtud eſt in caſu no- ſtro, ex quo ad probationem ætatis, ſufficit probatio per præſumptiones& cõiecturas, ut ſuprà dixi: ergo ſatis eſt ſi probetur per rem inter alios actamꝰ. Puto eſſe diſtinguen- dum, fut ſi tutor uel curator ſit datus cũ cau- ſæ cognitione,& in contradictorio iudicio, procedat opinio Baldi& Angeli in d. l. cùm te. aliter non. Et illud ſatis probatur per nota ta per Salic.in d. l. ſi minorem. dum& ipſe fir 30 mat, quòd ex actis ſimul factis etiam contra alios probatur ætas, P RAESVMPTIO XV. Præſumitur quis eſſe de ea ciuitate ubi reperitur, niſt probe tur alienigena. De ueritate uide num. 2. 3 Contrahens ſi faciat ſe ſcribi in inſtrumento Titium de Pa- pia, deinde repertus Papiæ uelit declinare forum, quaſt non ſit Papienſis, cogitur probare. [) ennehe Præſumitur quis eſſe de ea ciuitate in qua reperitur, niſi pro 40 betur alienigena: quia non præſumitur quis mutare locum, ſed habitare in patria ſua, ſe- cundum Bar. in I. is poteſt. in vi. col. uerſ. ali- quando ille qui dixit. ff. de acquir. hæred. Per qd infert notanter Guido Papæ in ſuotract. præſumptionũ, in quinta chart, uerſ. reperi- tur aliquid. quòd ſi reperiatur inſtrumentũ Decani& Capituli certæ eccleſiæ, licet in eo non ſit ſpecificatuslocus, iuxta not. in l. gene raliter. C. de tabul. lib. x. in I.optimã. C. de cõ so trahen. ſtipul, tamen ualebit, quia præſumit᷑ factum in illa eccleſia, ex quo Canonici ibi ſo lent reſidere: nec talis locus præſumit᷑ muta- tus.facit in ſimili I.ſi locus.ff. de iudi.& quod not. Bart. in l. ſi ut proponas. ij. C. quomodo & quando iudex. Aduerte tamen, †quia non uidetur bene probari, quòd quis præſu ſumatur eſſe de ea ciuitate, in qua reperitur: imò uidemus quotidie plures alienigenas uerſari in ciuitatibus.l.ij..deinde cũ poſt ali- 6o quod. ff. de orig. iuris. Et Bar. in d. l. is poteſt. 11 in cauſa. col.5⸗. lib. primo. a ¶Hãc etiã limit. tradit And. Barb. in c. in præſentia. col.59. de probat. 5 ¶ Haãc limit. tra dit And. Barb. ĩ d. c. in præſentia. co lu. 9. de probat. c ¶ Hanc Baldi de ciſtonem ſequitur Soci. conſil. 89.in cauſa agitata. col. 4. lib. 1.& loan. Bapt. de S. Seuer. in l. precibus. fol. pen. col.iiij. C. de impub. ibi etiã Franciſ. Curtius iu nior col.ij. qui om nes ſequuntur illã Baldi deciſtonem, & dicunt mirabi⸗ lem Inotandam. d q Vide notabili ter Corn. conſ. 69 uiſis. col. pen. lib. 1. ubi alleg. cõcor. pro hac quarta li- mitatlone.& nota biliter Steph. Ber⸗ tran. conſ.A8. ex pꝓceſſi. col. 6. nu. 14. ĩ primo, nouiſ. e IEx his quæ principio huius xiiij.præſumptio- nis hucuſq; habui- ſu, colligere potes 4 quo debeat pro- bari ætas allegata uel negata:ꝗ& quo modo probetur tu (ultra loca hĩc cita ta per diſcurſum totius preſumptio nis) uide Archid. Anch. Philip.Fran ciſ. in c. ſi eo tẽpo re. de reſcript. in 6. Barb. Feli. et De ci. in d.c. in præ- ſentia. Paul. Caſt. conſql.124. in cau ſa quæ uertitur co ram domino. et cõ ſil. 43 7. in quæſt. quæ uertitur inter rectvrem. lib.i. in nouiß. Lucam de Pen.in l.j. col.iiij. C. de fid.inſtr. lib. x. Anch. in regul. ſemel malus. Cal⸗ der. conſ.. tit. de probat. Imol. con- fil. 23. in caſu præmiſſo. Alex. conſil. 149. uiſo proceſſu. num. 12. lib.5. G conſil.29. cla⸗ rißime.lib.ã.& Calcan. conſil. S0. licet dubia. col. pen.& fin. ex qu eris, à quo& quomodo ætas allegata uel negata probari debeat. ibus locis reſolutus FFEff 4 68 D. And. Alciati non uidet firmaſſe iſtam præſumptionẽ, ſed ſimpliciter uult, quòd abſentia ciuisde patria ſua, non præſumatur, niſi probetur:& ſic ei qui dicit abſentẽ, incumbit onus probandi. Et dato quòd præſumptio iſta procederet li mitari debet per illud q́d notabiliter uoluit Bal. in l. fin. C. ſià nõ competenti iudice. ubi ſi aliquis cõtrahens faciat ſe inſcribiin inſtru mento Titium de Papia, deinde Papiæ reper ſis, cogitur iſtud probare, quia præſumptio eſt contra eum. ſequitur Felin.in c. cùm cau- ſam.in iij.col.de probat. Facit quod not. per Bar.& alios in rub. ff. ſol. matr.& ẽ. PRAESVMPTIO XVI. Præſumitur quis durare in ea uoluntate, qua quis fuit. Amplia- tur& limitatur multimode. 2 Poßidere etiam nunc præſumitur, qui olim poſſedit. 4 Mandatum an reuocetur. ſi aliqua de nouo emergant in perſo- nam procuratoris. 5 Voluntas non intelligitur mutata rebus ſic ſtantibus: rebus autẽ non ſic ſtantibus ſi res deueniat in caſum in quem ueriſimi le ſit diſponentem alids diſpoſiturum, tunc cenſetur muta- ta uoluntas, in actu dependente ex uoluntate unius. 6 Clauſula, rebus ſic ſtuntibus, quando attendatun& quando nõ. & num.. uſq; ad finem. 7 Scholaris iuramentum de non doctorando ſe alibi qudm Bono- niæ, intelligitur rebus ſic ſtantibus. in ea uolũtate, in qua fuit. I. eum qui uo luntatem,. ff. de probat. l. cùm hic ſtatus. in ſui prin. ff. de donat. inter uirum& uxo. c. maio- res. de baptiſ. Quod amplia, etiam ſi lapſum ſit longumtempus, ut per Jaſ. in l. ſancimus. per illum tex.in tertio notabili. C. de teſtam. de quo per gl.& Doct.in l. i. C. de ſeruis fug. Secundo amplia, etiam ſi uariarentur per ſonæ, dummodo ſit eadem ratio uoluntatis Bart.in l. Gaio. in prin. ff. de alim. lega. Ter tio amplia, ut iſtud procedat, etiam ſi ſtatutũ requireret probationem uoluntatis per cer- tum tempus, puta per triennium: quia tunc ſufficeret probatio uoluntatisà principio, ex quo lex deinde præſumit perſeuerantiam in futurum, ut dicit Aret. cõſil. li.in prima col. allegat Innoc.& Ant. de But. in c. propoſuit. per illum text. de cler. excõm. miniſt. ſequi- 2 per aliam. C. unde legit. Et ex hac præſum- ptione infert᷑, ꝙ cùm poſſeſſio ciuilis retinea tur animo, ſi quis ſemel poſſedit, pręſumitur etiam nunc poſſidere, ne cenſeatur animus mutatus, ſecundum Bart.& Doctt. in l. ſiue poſsidetis. C. de probat. de quo infrà dicam. 3 Limitatur iſta concluſio, fut procedat re- bus ſic ſtantibus: aliter ex cauſa quandoque cenſetur mutata opinio, ſecundum Decium mitatione quod notat Bar. in l. in confirman 4 do. ff. de confir. tut. ubi notat, tquòd propter mutationem morum, præſumitur mutatio uoluntatis. Ethoc inducit ad quæſtionẽ, an, ſi aliqua de nouo emergerẽtin curatoris, reuocetur mandatu text. in l. cùm quis. in prin,& i nelius. ff. de ſolutionib. Facit tinus conſil.xxij.in tertia col. tur in authen. ex cauſa. C. de li idem text. Ixxxi. diſtinct, c. ualet. ibi, pleru que dum mutatur locus, mutatur meii 8 ctus. Eſt uerum quòdi lie⸗ tus uelit declinare forũ, quaſi nõ ſit Papien- 10 generalis, unde eam declarando dic:tCaᷣ quæritur an uoluntas intelligatur, rebus dc ſtantibus: aut ſumus in actu dependentee uoluntate unius,& tunc ſi res incidat in 6 ſum, in quemueriſimile ſit diſponentẽ alias diſpoſiturum, cenſetur mutata uoluntas. lta procedunt notata in d. l. in confirmando,& in d. authen. ex cauſa.&facit l. Paulo. 8.i.f de lega.iij.& l. Meuia.§. fin. ff. de annuis lega.& 1 4 quodnotat Bart. in I. quoties,. ſiduo. in ult 3 Voluntatis mutatio præſumitur propter mutationem morum. 20 col. ff. de hæred. inſtit. ubi quamuis reſtagr uoluerit, quòd inſtitutus in fundo, non pol⸗ ſit petere plus: tamen iſtud intelligitur, re- bus ſic ſtantibus: unde non cenſetur ſuſtu⸗ liſſe ius accreſcendi. Ad idem quod not inl. rem legatam, ff. de adim. lega, ubi alienando rem legatam, pręſumitur teſtator mutaſſeuo luntatem,& reuocaſſe legatum. Btitaproce dit etiam text.in c. ſuggeſtum, de decimis.o- quens in priuilegio:& quod not. Alex inl. 1 Ecimoſexto. Præſumitur quis durare so qui Romæ.§. duo fratres. in ult. col. ff. deuer borum obligationib. actu deſcendente ex uoluntate duorum,& non attenditur iſta clauſula, rebus ſic ſtanti- bus: nec licet alteri mutare uoluntatem ſi⸗ cut. C. de actio.& oblig. l. ſicut. C. de actio ne empt. l. Lucius. ff de euictio. Fallit ubi prima uoluntas proceſsiſſet ex errore..fin. 5. item quæſitum. prout declarat ibi Bart. ff de condict. indeb. Fallit ſecundo, quando in una, quæ in alia, ut probatur ex doctrina 40 diſpoſitio aliqua requireretur ex natura cõ- tractus: quia illa ſubintelligereturpertalem clauſulam. l. quæro.§. inter locatorem. fi.lo- cati. Fallittertio, quando lex ex aliquacau ſa interpretaretur uoluntatem contrahentis, & concederet reſciſſionem ſeu reuocationẽ: ueluti eſt in donatione, quæ reuocatur pet ſuperuenientiam liberorum. I. ſi unquam. C. de reuoc. donat. Socinus cõſil.xxij.in ult. col. in quarto. Fallit quarto, quandoſuper- tur Jaſon in l. non hoc. col.iiij. uerſ. confirmo so ueniret aliqua cauſa inconſiderata, de quaã partibus nihil ueriſimiliter eſſet agitatum. gl.xxij. quæſt. ij. C. ne quis.J.fin. ubi Bal. Sa⸗ lic.& Doct. C. de non num. pecun, ocumin- ter P. de renunc.& ibi Butrius& Imoladi- cunt, fquòd iuramentu denor doctorando alibi quàm Bononiæ, intelligi⸗ tur, rebus ſic ſtantibus. c. quemadmodum. infra de iureiur. Ad idem doctrina Bart inl aut facta.§. i.ff, de pœnis.& quod notaturin in c.i.in ij.notab.5. de iudi. Adde pro hac li⸗ 6o l. cùm proponas.ij. per illum text. C. depa 2 Et circa iſtam clauſulam uide etiam laſonem in d.l.quod Seruius. per Ioan. Firm. in tract. gabellarum, da parte, in quinta quæſt. 684 perſonapro- m: de an eſt n Jſi cum Cor- quod not. Are & quodnota- beris præt. Ad ſta limitatio eſt ualde Aut f loquimur in m ſcholaris denon ſe ff. de cond. ob cauſ. in ſecun PRAE 6 7 C. nſuur hahn cun om metcontainqui zeeaſ rrrdiiuct annod an cenſea banno. Beimoſeptimo.¶ er certũ tempus, greretpreſumitur rec iur ln&elſeqhfrlo aprecedentibus: quia Ktas. Vnde ſieſ aaauolũtas. Vndé lie funtex neceſsitate, nò- unpio, prout eſt in t bos,& limilibus, ut ibi 2Brideoillalex non hab giurutcontractus fiati ſcontractus. C. de fide i urfuiſſemens contrah conttahatur, quam ſcri caſitquæ mens mutata praicta:&facilius aſſur melplaciti contractus, q ditarg lueluniuerſor Ktiadeclarat Fulg.in d Zbener Et iſta præſump inlocatione, ſed etiã in ſin deprecar. Bt eti⸗ lioſecundum Raph. C leiamin emphyteuſi, münerequiratur ſcript Kom conlil ciij. uiſo pr lcetdlexconſil.xvi.n indietcötrarium: ui flclacmone, non debe man In agitur de tra llcagitur de gr. 8 reuocaſſeleguni rin c. ſuggetm&nr uilegio: Igucäm duofrarresinuka gationib. Aufthn dente ex voluntaet wuriſta ckauſula ſoul etalteri mutarevoluna tio.& oblig lliculi ucius. ff de euicic, ntas procebiiſetenm atum. proutceclanii indeb. Fllltſecni- iqua requiteretutal a illa ſubintelligetem, quxro. Linterbanm ttertio, qumndolexes aretur uolontatemcbe ctreſciſionem euun donatione, quk id ntiam liberorum,1 685 PRAESVMPTIO XVII, 1 Qui cõduæit fundum ad certum tempus, finito tempore ſi per ſeueret, cenſetur reconduxiſſe. Rationem uide ibid. 2 Dipoſitio l. item quæritur. S. fin. cuml. ſeq ffrlocati. quibus ca ſibus procedat, quibus non.& num.3. 4. ʒ RKelocatio quæ cenſetur ficta tacitè ex perſcuerantia, finito tem pore, cenſetur facta cum omnibus qualitatibus quæ erat in priori locatione. s Reconduclio quæ fit uigore l. item quæritur§. fin. fr locati. cen ſetur ficta etiam ſi locator deceſſerit relictis hæredibuss. ldem conductre mortuo, ſi hæredes perſeuerent. 7 Locator ſi uigore ſtatuti teneatur ante tres menſes denunciare inquilino, alias cenſeatur facta reconductio: an Rlocator li tiget contra inquilinum, quia non ſoluebat, ut eum eiſceret, per aliquot annos an cenſeatur facta reconductio pro il⸗ lo anno. . L) ehen iaefumm per certũ tempus, finito tempore ſiper ſeueret, præſumitur recõduxiſſe. J.item quæ ritur.. fin.& l. ſeq. ff.loca. Et ratio dependet ex præcedentibus: quia non præſumitur mu tata uolũtas. Vnde ſi eſſemus in actibus qui fiunt ex neceſsitate, nõ procederet dicta præ ſumptio, prout eſt in tutoribus, decurioni- bus,& ſimilibus, ut ibi per Bart. Bal.& alios. 2 †Et ideo illa lex non habet locum, quando a- gitur ut contractus fiat in ſcriptis, ſecundum l. contractus. C. de fide inſtru. quoniam uide tur fuiſſe mens contrahentium, ut non aliter contrahatur, quàm ſcriptura facta& perfe- cta ſit: quæ mens mutata non creditur, per ſu pradicta:& facilius aſſumitur præſumptio ſe melplaciti contractus, quàm eius, qui nõ pla cuit. arg. l. uel uniuerſorum. ff.de pign. actio. Et ita declarat Fulg.in d.6. fin. penult. col.& 3 bene. fEt iſta præſumptio procedit nedum in locatione, ſed etiã in precario. l. in rebus. S. fin. ff, de precar. Et etiam procedit in depo- ſito, ſecundum Raph. Com. conſil. viij. in fi. Et etiam in emphyteuſi, dato quòd de cõſue- tudine requiratur ſcriptura, ſecundum Lud. 40 Rom. conſil.ciij. uiſo propoſitæ quæſtionis. licet Alex, conſil. IXxxvi. uiſis dubitationibus. in v.dicat cõtrarium:quia d.l.loquens de ſim plici locatione, non debet trahi ad emphyteu ſim, in qua agitur de translatione utilis do- minij,& ſicagitur de grauiori præiudicio, ſe cundum Baldum in d.§. fin. in ſecunda lect. quæ ratio ſi eſſet uera, ſemper tolleretur ar- gumentum de locatione ad emphyteuſim, quod tamen eſt ualidum.‚.adedò. Inſtit. loca. unde mihi placet opinio Rom. ex quo ratio d.§. fin. æqualiter militat in utroque caſu. 4 Et procedit dicta pręſumptio etiam in ſo cio conducente partem domus cõmunis ab altero ſocio, ſecundum Petrũ de Vbaldis in tract.ſocietatis, in prima part. quæſt. x. licet Socin.inl. ſerui electione.. i. ff. de lega. i. in- nuat contrarium:quia ideo cenſetur condu- ctor reconduxiſſe, propterea quòd non poſ- ſet aliter licitè retinere rem. I. meritò. ff. pro ſocio.Etiſta uidetur ratio d..fin. ut ibi per Bart.& per Alex. conſil. i. in ꝑenul. col. in ij. uol. Quæ ratio ceſſat in iſto ſocio qui potuit licitẽ habitare totã rem cõmunem. J.duo fra- regula ſecunda 30 50 60 præſumpt. ⸗⸗ tres. ff,de acquir. hæred. Sed prior opinio mi hi placet, per d.§. fin. qui indiſtincte loqui- tur:& quia ratio uerior& uniformis tam ad locatorem quàm ad conductorem eſt, quia præſumitur uterq; approbare eandẽ uolun- tatem in hoc tacito contractu, quam priori tempore in expreſſo approbauerant, per ſu- pradicta. Et ratio quæ colligitur ex d. l. meri- to. non reſpicit niſi conductorem tantùm. Et ex dicta ratione infertur, fquòd talis re- locatio cenſeatur facta cum repetitione om- nium qualitatum quæ erant in priori: de quo per Bart.& Doct. in I. ſi mihi& Titio, in fin. ff. de uerb. oblig. Bald, in l.legem. in prin. C. loca. And. Sicul. cõſil. xij. in ix. col. cum ſeq. in ij.uol.Ioan. Eirm.in tract. gabella.in ij. par te. in v. quæſt. in fin. Item infertur, quòd ta lis reconductio cenſeatur facta etiam ſi loca- tor deceſſerit relictis hæredibus: nam& ipſi uidebuntur conſenſiſſe, ſipatiantur condu- ctorem remanere in re conducta. arg, I. ſi id quod..fin.ff.pro ſoc. ſecundũ Paul. de Caſt. in d.õ.fin. Et idem eſt etiam mortuo cõducto re, ſi eius hæredes perſeuerẽt, ſecundũ Ang. in l. cùm ſatis.. caueant. C. de agric.& cenſ. lib.xi. quem refert& ſequitur Ioan. de Ana. in c.ij.j.de Iudæis. q́d dicit ualde eſſe notan- dum:unde dato quòd iſti hæredes ignorarẽt locationem factam, nõ procederet dicta præ ſumptio, quia ceſſat ratio. Idem ſilocatore mortuo adita non ſit hæreditas:& ita poteſt intelligi tex. in d. I. qui ad certũ. in fi.& quod not. Paul. de Caſt. ibi:& aliquas limitationes ad d.. fin. uide per Alex. in d. conſil. lxxvi. Et uidifdubitari, ſtante ſtatuto quòd te- neatur dominus denunciare inquilino ante tres menſes, aliàs cenſeatur facta recondu- ctio:dñs litigauerat cum inquilino, quia non ſoluebat penſionẽ, ut eumn eijceret, per mul- tos annos, tandem obtinuerat: dicebat᷑ quòd pro illo anno cenſebatur facta reconductio, quia nõ denunciauerat,& ſic nõ ſeruauerat formã ſtatuti.Dixi contrariũ, quia iſta recon ductio fit expræſumpta uolũtate partiũ. d. 1. qui ad certũ. quæ præſumptio ſatis tollit᷑ per contrariã uoluntatẽ, ex eo quòd dominus li tigabat ut eum expelleret:unde apparebat ꝙ lapſo termino, nõ intendebat relocare: unde ceſſabat ratio& forma ſtatuti, ut per Bald. in J. unic. in iiij. oppoſ. C. ut quæ deſuntaduoc. par. iud.ſup. Aret. conſil.li. in prima col. PRAESVMPTIO XVIII. 1 Furioſus qui olim fuit,& hodie furioſus præſumitur. Limi- tatur ibid.& num.z. Ecimooctauo. Præſumit᷑ qui olim fuit I rn de hodie eſſe furioſus.c.fin. S& ibigl.& Abb.in ult. col.j.de ſucceſſ. ab inteſt. I. in C. iudicas. iij. q. viij. per mode. in l. furio KaG.Au teſta.fa. poſſ. Alex. conſ. cxli. in i. uol.conſ.s5.& ſeq. in ij.& ⸗ↄ2. in v. Quod limi ta primo procedere, quando probaret᷑ ꝙper aliquod tẽpus cõtinuatũ fuit furioſus:alias ſi probaret᷑ de aliquib, actibusparticularib. ſtul titiæ olim factis, nõ pręſumeret᷑ hodie furio- 5 a ¶ Et dicto con- fil. Alex. 141. repe titur. lib. 6. conſil. 10. Ocõſil. 85. hic allegatũ repetitur conſ.1A 7. in 7. uo lu. Cuide pro hac præſumptione ul- tra hĩc allegata Ni col. Præſidẽ in lo- cis legal. in loco de tempore ad tẽpus. & Pet, de Anch. conſ.õ. pro parte. col.ij. Corn. conſ. 69. uiſis nõnullis. col.pen. lib. 1.& conſ.ꝛ1. uiſa.. lib.2 ubi allegat cõcor. & egregie steph. Bertran. in conſil. 48. ex proceſſu. col.viij. num. 24. & ſeq. multũ am- plißime. lib. 2. in nouißimis. O&Frã- ciſ. Curtiũ iuniorẽ conſ.ꝛsi. ſacratißi mæ trinitatis. col. ij. E per totũ con ſilium. a ¶ Et Alex.in d. conſ. 41. G8s. et pro hoc fa. text. in l. pen..fi. de ædi. edic. uide laſ.in d. l. furioſum. col. iij. uerſ. quid autem ſi non apparet. b TAmba iſtæ li- mitationes colligi tur etiam ex dicłis Barb.in d. c. fin. de ſucceſſ. ab inteſt. col. antepenul.& Alex.in d. conſ.·S cum ſeq. conſ.86. E laſ.in d..furio ſum. col.iij. uerſi. quid autem ſi non apparet. c Ipro hac præ⸗ ſumptione adde Barb. ĩ d. c. fi. col. pen. de ſucceſſ. ab inteſt.& Alex. in d. conſ. 0. col. ij. & ſeq. lib. 6. Ste pha. Bertran. con- ſil. 48. ex proceſ- ſu. col. ix. nu.:4. G 25. d ¶Et Corn. conſ. 9. uidetur. lib. 3. et conſ. 24. licet. col. ij. lib.. Alex. laſ. Deci. alij in lo⸗ cis infra ĩ tertia et quarta limit. per me allegandis. e ¶ Et notabiliter cõſuluit idẽ Alex. conſil. 8. in cauſa E lite uertente in ter Gaſparem. col. ij. lib. 7. f Limita tertio hanc cõcluſtonem ſeu pneſumptionẽ ut procedat, quan do plenè cõſtaret & probatum eſſet de antiquo& præ teritodominio:tũc enim de præterito bene inferretur ad 687 D And. Alclati ſus, ſecundum Bar. in. ij. in fi. fl.ide bon. poſ- a ſeſ. furio.infan. Soci. conſil.xlij. in primo.“ 2 Secundo limita, ſquando iſte furioſus etiã aliquo tempore fuiſſet ſapiens, ut quia habe- ret aliqua dilucida interualla: nam tũc in du- bio iudicamus eum ſapientem uel ſtultũ, ſe- cundum naturã actus ab eo geſti, ut per Bal. in c.i.per quos fiat inueſt.per Anchar.in Cle men.ſi furioſus. de homicid. Imolam& alios in l. qui teſtamento.. nec furioſus. ff. de teſta mentis. And. Sicul.in conſil.lix. in ſecundo. b Socin.conſil.xlij.& conſil. Ixi. in vi. col. b Et ad hanc præſumptionem faciunt quæ infrà proximè dicam. PRAESVMPTIO XIX. 1 Kegritudine aliqua ſi quis olim laborauit, etiam hodie morbo- ſus præſumitur. Quod qualiter& in qua ægritudine pro- cedat, traditur num. 3. 2 Eleclus ab electione repulſus propter infirmitatem, ſi ex tractu temporis ad aliam eccleſiam eligatur, præſumitur adhuc eodem morbo laborare. Ecimonono.Præſumitur quòd qui o- ¶ lim aliqua ægritudine laborauit, etiam hodie ſit morboſus.ita eſt gl. quã ibi ſequun tur Doct in c. cùm inter. S. de elect. Eti pro- 2 pterea inferunt, fquòd ſi quis repulſus fuerit ab electione, quia eſſet inhabilis propter in- firmitatẽ:ſi ex tractu temporisad aliam eccle ſiam eligatur, pręſumitur adhuc eodem mor c bo laborare, niſi probet conualeſcentiamc. 3 Sed in hoc eſt difficultas, inunquid iſtud pro cedat in qualibet infirmitate. Et Innoc.& Cõ poſtel. Bald.& Card. ibi tenent, quòd nõ pro cedit niſi in morbo naturaliter durabili: pro quibus facit l. ſpadonem,. 5. qui abſolutus. ff. de excuſ.tut. Etidem tenet Anchar.poſt anti quos.yvij.quæſt.ij.C. i. Contrarium, quòd imò dicta præſumptio generaliter procedat, eſt de mente gl.ibi, quam ſequunt᷑ Io. And. But. Abb.& Imol. per illum tex. in fi. uerſ. ſo lummodo. ubi uidetur probari, quòd ille cõ- tra quem obijcitur de infirmitate, debet pro- bare ſe immunẽ à tali morbo. Sed poteſt re- ſpõderi, quòd ille tex. loquitur in morbo epi leptico, id eſt, comitiali ſeu caduco, qui mor- bus naturaliter eſt durabilis, ut dicunt medi- ci,& Celſus lib. 11I. cap. x x II.& facit tex. in d.C. i.vij.quæſt. ij. Et iſta opin, mihi ſatis pla- cet,& eſt magis cõmunis. — 1 præſens, ita quòd qui plenè probauit ſe olim fuiſſe domini, niic pneſumitur dominus. de cusſi nõ plene probauit de antiquo dominio, ſed minus plenè, puta p teſtmoniu de audi tu, per famã, uel per alias minus plenas probationes: quæ licet ſufficiat ad probationè an tiqui dominip ut per Dq. in cũ aliquis. C. de iur. delib.& in c. cũ cauſam. de probat.& Bal. in auth. quas actiones. C. de ſacr. ſan. eccl. Innoc.& alios in c. ueniẽs, de uerb- ſig. ciũ Nmil. tamẽ ex tali dominio per tales inidoneas et mancas probationes probato, nò infer- tur ad preſens dominiu. Ideo qui ſe olim fuiſſe dominii illis probationis modis docuerit, nõ preſumitur hodie dominus. iſtà egregia limit. tradit Corn. Peruſ. cõ. 24. licet in the mate. col. ij. lib. A.& multis cõprobat, maxime, na ſt illud diceremus, cõcurrerent duæ ſbecialitates ad finẽ unius probationis habẽdæ, cõtral. j cum ſimil. C. de dot, promiß. pri ma ſpecialitas eſſet, quòd propter antiquitatẽ ad probandũ dominiu admitterentur pro bationes alias inhabiles& inſufficientes. Secdaſpecialitas eſſet, quòd admitteretur pro batio pneſumptiua de præterito ad pneſens, quæ nõ eſt reguaris et propria probatio.l. Lucius. cũ uulg. ff.de cõd.&dem. Cõcludit ergo Corn. ubi quòdlicet ad probandi do miniã antiquu‚ppter ſe tolleretur defectus pbationis, qa propter antiquitatẽ nõ poteſt PRAESVMPTIO NXN 1 Dominus olim, præſumitur etiamh 9 & declara ut num. ꝛ2. 4. 2 Dominus hodie non præſumitur retro fu 3 Villa quælibet exiſtens intra terminos præſumitur ſubdita ciuitati. Negans ſe dominum 4 waleaende o Poſſlhnem cenſeur mngute lbid. Dominium non poteſt ſolo animo amitti. 10 W geſimo. Præſumit᷑ qui fuit domin etiam de præſenti eſſe dominus,] lue poſsidetis, ubi notatur. C. de probat.c le rea.ij. ubi Abb. 3. de tranſact,& vodmmed ci. cõſil.clxxxvij. in iij. col.in ij. Eteſtratio, odie dominus. Intedig. iſſe dominu. diœceſis ciuiti 2 — quia dominiũ ſine facto noſtro nõ amiuit d id quod. ff. dereg. iur. ergo qui uult dicereſa ctum noſtrum interueniſſe, debet probare fa. quod not. Bald. in l i. in antepen, col.de confeſſis. ubi ampliat iſtud nedum procede- 20 re in eadem perſona, ſed etiã in eius ſucceſſo res. Et probatur optime in d.l. ſiue poſſid.& per not.per Bar. in I. Põponius. 5 fi ff deacq. poſſ. But.& Abbh. in c. cùm ad ſedem. dereſt, ſpol.Intellige iſtã præſumptionẽ, utde præ- 2 terito præſumaturin præſens, non econtra: quia qui hodie eſt dominus, nõ præſumit᷑ re tro fuiſſe dominus, ſecundum eundem bal, in I.ſi hi qui. C. de adult. quia tali caſu noneſt aliqua cauſa ſufficiens, unde oriat᷑ talis præ- 30 ſumptio.l.& quę. õ. cuùm dicitur.ff.depig De clarant idem Bal.& Salic. in l. ex perſona.C. de prob.& Alex. conſil. xvi. in i. col. invuol, e 1. ⸗. 40 tem cauſam præſumptã, per regulam, quod fquælibet uilla exiſtens intra terminos dic/ 3 ceſis ciuitatis, præſumitur ſubdita ciuitati.. nulli. C. de epiſ.& cler. ubi Bal.in iij. colcad decimas. de reſtit. ſpol. lib. vi.& quod notat idem Bald.in c. cùm olim. de præſcrip. ubici cit, quòd præſumitur in dubio ſubdita ciuita ti cui magis adiacet. ſequitur Alex. inl.ſi/ uenerit.§. ſi nuda. ff. de pignor. actio. unde cùm allegatio ciuitatis concordaret cum oſ 5o gine rei, uidebaturattendenda, iuxta notata 4 in d.l.ſiprius.& ſuprà dixi. Secundo in- tellige dictam præſumptionem non proce- dere, quando ipſe dominus negaretſe Pni num& poſſeſſorem ſimul, quia renleremm habere rem pro derelicta: ſecus ſineguret 3 dominũ, ſed retineret poſſeſſionem: qula 6. lo animo non poteſtperdere dominſean quis ui..differentia. ff.de acquir. po 1 11 per Abb. in c. cùm adſedem. ſipnd⸗ Feur 6o vi.not. de quo dic ut ibi.& adde toßa 3 dt. 5. ſuperuacuum. ff. quib. mod. pig. ue P ſol. ubi non creditur aſſerenti ſe alienal 4 3 in quorum poſſeſsione tcheritur inn 1 natio pręſumitur ſimulata:de quo dic pA2 umitur, Nuum d ſnwau wiem Negariab eo Enibiamento neganli ſeta mliaterediiur. 3 phunmo cyntinuationem 4 6 ſlüetnamalienleetol iepuſilmc.. 4 viſtſo uulsperaiiu faciod uſiſirniuior retinctin inte K iſiopreſumiur continuata, ſiſcuaapenſi. 4 ggrtitndich neuperande, lupoſedit: quia preſumitu uflkceiectus. 1 ihum hodlie, non preſumitur uſinge ut bi. kyſitensolim, non preſumiur p rnqſunbtio eficacior quog. lgelimoprimo. tP VWäan&hodie) ABart& ſcribentes, in eprobat& inl.non igt Aat Abb,& alij in c. cuͤr Hol.& Rota deciſ. cxx. lcccuxix in fin. Alex. procclu inij. col.in pr olijo conſil cij. in ij. denult olum. in v. Aret eanlleij col ij. ſiue j. dallemll xij colxx.in clij elij Felin.in c. i — ncolxj⸗ Primo lin lpelocalleget alias ſ egara,non habet locum kenent Bart. I Doct. in uI- lu lciens undeciin qus Lcimärmit Bal.& dalccnlan Alex conli miinicl iqua cauſaſoffcen rũ,quodin cſunllant ens quiaibiciciapm uriſcictionéinqut ictione de praſeiu- atur de praterit eu videtur habereiuſält præſumpti pernt lla exiſtensintattm s præſuminrlibine oil. Icler ubibalul reſtit ſpol lb idi nc cumolm cemii rſumiturindodibe adiacet ſeuitäc- nuda ff de pigas orcu U edatuteqini 5.3ſuprac. 4 lbid. lbid. 15 16 2 6 PRAESVMP TIO X XI. Paßidere hodie præſumitur, qui olim poſſedit. Limitatur multi mode num. 2.5. 5. 9. 10. 11.15.& 16. Præſumptio debet allegari ab eo pro quo ius bræſumit, alioqui non iuuatur præſumptione.& num.z. Præſumptionem iuris Pro ſe facientem quando quis tenetur al legare, an ſufficiat in iuris allegationibus, uel poſt conclu- ſionem in cauſa,illam allegare. Succeſſor uniuerſalis uel particularis an præſumatur poßide- re, ſt anteceſſor olim poſſedit. Defunctus an præſumatur tempore mortis poſſediſſe, quoda- lias uiuens poſſedit. poßidere rem mobilẽ an hodie præſumatur qui olim poſſedit. Hæres an præſumatur poßidere rem mobilem quam poßide- bat defunctus. Heredis iuramento negantis ſe talem rem non reperiſſe in hæ- reditate, creditur. Poſſeßionis continuationem allegans, an ſi de præſenti non poßideat naturaliter, licet olim poſſederit, præſumatur ho die poßidere. Poſſeßio ciuilis perditur ſpacio decem annorum. poſſeſſor antiquior retinet in interdicto retinendæ poſſeßionis Poſſeßio præſumitur continuata, etiam ſi per conductores non ſit ſoluta penſio. Agenti interdicto recuperandæ, ſufficit probare quòd aliquan do poſſedit: quia præſumitur etiam tunc poſſediſſe quan- do fuit deiectus. Poßidens hodie, non præſumitur olim poſſediſſe. Intellige& reſtringe ut ibi. Poßidens olim, non præſumitur hodie poßidere, quando eſſet praſumptio efficacior quòd hodie non poßideret. Igeſimoprimo. Præſumitur qui olim poſſedit,& hodie poſsidere, ut notant gl. Bart.& ſcribentes, in. ſiuepoſsidetis. C. de probat.& in l. non ignorauit. C. ad exhib. Ant. Abb.& alij in c.cùm ad ſedem. de reſtit. ſpol.& Rota deciſ.cxx. in nouis. Rom. con- ſil. cccxxix. in fin. Alex. conſil. cxxxiij. uiſo proceſſu. in ij. col. in primo.& conſil. Ixxx. col.iij.& conſil.cij.in ij. uol.& conſil. cviij. in penult. colum. in v. Aret. conſil.viij. col. iij.& regula ſccunda præſumpt. 590 Etflicet non fiat talis allegatio in actis, tamẽ 4 probari directa et ſufficit ea in allegationibus iuris fieri,&poſt quam ſit in cauſa cõcluſum, ſecundum But. in c.peruenit. de empt.& uend. Alex. in l. i. in ij.col. C.ut quæ deſ. aduoc. ſecundum mo der. in d. l. Celſus. Eſt uerum, quòd iſtud di- ctum indiget altiori indagine, quia uidetur contra not.per Bart.in d. l. cùm quid.& eun- dem Alex.conſil.xciiij. in ſecunda col. in ſe- 10 cundo. de quo etiam per Iaſonem inl. ſi cer- tis annis. C. de pactis. Dicemus aliquid expe ditis iſtis regulis. Limitatur ſecundo non/ procedere in ſucceſſore uniuerſali, uel par- ticulari, ſecundum Aret. in l. Domponius.§. fin. ff.de acquiren. poſſeſſ. Et conſequenter, quamuis conſtet anteceſſorem tantùm poſ- ſediſſe, non tamen credet᷑ tibi alleganti quòd tempore mortis poſſederit: quia ex quo con tinuatio poſſeſsionis conſiſtit in animo, qui 20 olim poſſedit, ſi aſſerat ſe hodie poſsidere, ſi- bi creditur: quia in his quæ dependent ab a- nimo, ſtatur dicto aſſerentis, iuxta gl. in§. a- liæ, Inſtit. de actio. Bart. in l. inter omnes.§. re cteè.ff.de furtis.bSed ſucceſſor non poteſt at- b teſtari de animo primi poſſeſſoris. l.idem Põ ponius ſcribit, ſi mihi.§. fi. ff. de rei uend. per Bart. in J. inter ſtipulantem,§. i. ff. de uerb. ob lig. ergo ceſſante ratione, debet ceſſare diſpo ſitio.l. adigere, cum uulg. Ad idem pondera 30 doctrinam Bart, in J. fin. in ult. col. C. de edi- cto diui Adria.toll.ubi Bar.dicit, quòd quan do dubitatur an defunctus poſſederit tempo re mortis, non debet fieri miſsio in poſſeſsio nem ex beneficio illius legis:quia hæres non probat id quod eſt cauſa intentionis ſuæ, ſci- licet defunctum poſſediſſe tempore mortis. Ecce ergo, quòd quamuis defunctus ſemel poſſederit, non præſumitur idem feciſſe tem pore mortis. Tuaduerte, quia iſta limita- conſil.ciij. col.ii.ſiue ij.& conſil. cxx. And. 40 tio non eſt uera,& contrarium tenet Bart. Sicul.conſil.xij.col.v.in tertio.Socin.conſil. clxiij.col.iij. Felin. in c. in præſentia. de pro- bat.col.xij. Primo limitathocprocedere, ſi ipſe hoc alleget: alias ſi poſſeſsio non ſit al- legata, non habet locum iſta præſumptio, ut tenent Bart.& Doct. in d. l. ſiue poſsidetis. & Bart. in l. Celſus. col. pen. de uſucap. Paul. de Caſt.& Alex. in l. certum.§. i. ff.de confeſ- ſis. in apoſtil. Aret. in l. Pomponius.§. fin. ff. de acquir.poſſeſſ.& eſt cõmunis concluſio. Contrarium conſuluit Alex. in d. conſil. cxxxiij. col. ij. quia cùm poſſeſsio acquiſita non perdatur niſi mutata uoluntate, iſta mu tatio uoluntatis non debet præſumi, quam- uis nõallegaretur perſeuerantia. Sed iſta ra- tionon uidetur concludens, ex quo regula eſt, quòd præſumptiones deſcendentes ex facto proprio, ad hoc ut iuuent debent alle- gari. Bart. inl. cùm quidt. ff. ſi cert. pet. Alex. in l. qui in aliena.in iiij.col. ff. de acquir. hæ- red. Abb.& alij in c.afferte.j.eod. Felin.in c. cùm ordinem. de reſcript.& dixi ſupra uerſ. xij.& habetur latè per moder.in repet. l. Cel- ſus.in tertia parte principali.ff. de uſucapio. quem ſequuntur alij cõmuniter, ind. l. Pom ponius.§. fin. de acquir. poſſeſſ. Ant. de But. & Abb. in d. c. cùm ad ſedẽ.&domini de Ro- ta deciſ.cxxiiij. Nec fundamentum Aret. eſt bonum: quia non præſumitur qui olim poſ- ſedit,& hodie poſsidere, quia creditur ſuæ aſſertioni, ut dicit Aret. ſed quòd præſum- ptio iuris eſt, quòd mutatio nò præſumatur: & illa aſſertio requiritur nõ in uim atteſtatio „o nis, ut dicit Aret, ſed allegationis: quia factũ allegari debet, ad hoc ut pręſumptio iuris in- de reſultet. per doctrinam Bart. in d. l. cùm quid.& quod notat Cynus inl. edita. in vi. co lum. C. de edendo. per l. omnes.§. Lucius. ff. de his quæ in frau. cred. Et etiam ratio Aret. non procederet, niſi reſpectu ciuilis poſſeſ- ſionis, non autem naturalis, quæ ultra animi apprehenſionem requirit& factum. I. i. in prin. ff. de acquirenda poſſeſsione. Nec 60 obſtat doctrina Bart. quia Bart. debet intelli gi, quando dubitatur an defunctus poſſede- rit tempore mortis, quia alius nunc ſit in poſſeſsione, uel aliter obfuſcata ſit præſum- ptio legis: alias hæres, probato quòd autor plena probatione, nõ tamen debet to lerari defectus di- ciæ probatiõis, ad finẽ ut reſultetpro batio ſufficiens do minij hodierni. Quarto intelli⸗ ge hanc præſum- ptionẽ procedene, dummodo hoc à parte allegetur:a- lioqui qui olim do miniu habuit, non præſumitur hodie habere, niſt domi- nium de præſenti alleget, ſecundum Doct. maxime laſ. in l.cũ quid. in ſe- cunda lect. nu.ʒo. ffiſt cert. peta. ubi Purpur. num. 143 Iaſ.& Deci.in l. nõ hoc. C.unde le git. Cor. d. conſil. 9.& faciunt quæ dixi ſupr in xij. præſumpt.& di= cetur in ſeq. præ- ſumptione. ¶ Et loan. Fab. in§.j. col. j. Inſtit. de uſucap.& Lau ren. Calcan. conſ. 100. incip. quòd ueniat. col.6. b ¶Et gl. ubi Hip pol. allegat cõcor. in l. j. C. ad legem Cornel. de ſicarijs a Vuult allega- re Balb. de Auilha na. Idem etiam te- net Claudius de ai cello col.9. b CPotes& ter- tio hãc ſecundum caſum limitare, ut procedat, quando illud tempus ante- rius quo probatur poſſediſſe, non eſt de recenti nec de proximo: ſecus ſi probetur quod de proximo&recen ti poßidebat, quia preſumeretur etiã nunc poßidere. d. l.nõ ignorabit. ſe⸗ cundũ unam lect. facitl,ſt rem. ff. de excep. rei iud. niſi de alio poſſeſſore doccat: quo caſuſi ip ſe dolodeſijt poſ ſidere, pro poſeſ⸗ ſore habetur.l.ſi is qui dolo ff de rei uend. Et facit pro hac declaratione generalis regula quam tradit Bart. & Doct. in d. l. ſt quisex argẽtarijs. g fi ff de edendo. quod ſt probatum ſiù rem fuuſſe pe- nes aliquem, tene- tar ille probare a⸗ mißionẽ. Et licet ſecundũ laſ.& cõ muniter alios, il- lad procedat in ob ligato actione per ſonali, uel habente cauſam à me, tamẽ idem credo iſto ca ſu dici poſſe, pro- pter uicinã& re- centẽ poſſeßionẽ. arg. not. per gloſſ. Bar.& Doct. in l. ſi uẽtri.· in fi. ff. de priuil. cred. ubi e⸗ tiam D. meus à Ri pa,& Rom. conſ. 6 8. Ulſts.& Curt. conſil. Sa. ſuper duobus. col. iij. De cius conſql. 182. in caſu occurrenti. in fi. Et hanc etiã de- clarationẽ collige re potes ex diſun- clione tradita per Nicol. Præſid. in lo co de tempore ad tempus. 691 ſuus ſemel poſſediſſet, haberet intentionem fundatam: quia q́uis lex requirat probatio- nem pro forma per certũ tempus, tamẽ ſuſti- neretur iſta probatio per præſumptionẽ, ſe- cundum Aret. conſ.li. col. ij. Iaſ. in I. nõ hoc. C. unde legit.& s diximus. Limitaturter- 6 tio, tut regula procedat in rebus immobilib. ſed in rebus mobilibus uidetur ſecus: quia rerum mobiliũ poſſeſsio de facili perditur. J. ſi rem mobilem. ff. de acq poſſ. Ita uidet᷑ tene re gl. in l. inciuile. C. de turt.& firmat Spec. poſt Huber. de Bobio, in tit. de actio. ſeu pe- tit.. i. uerſ. quid ſi ago. Idem tenet Paulus de Caſt. in l. ſi minorẽ. in prima col. C. de in in- teg reſtit. minor. Aret. conſil. cxx. proceden a do breuiter. Moder. in l. Celſus. ff. de uſuca.⸗ Contrariũ tenet Abbas in c. cùm ad ſedem. col. vi. quia alias reſultaret magnum præiudi cium actori, qui fortè non habet aliam actio- nem perſonalem, ſi negetur res ſtare. Sed tu ſequendo ratiocinia, fac tres caſus. Pri- mus eſt, quando quis olim poſſedit,& aſſerit etiam hodie ſe poſſidere:& iſto caſu procedit dicta præ ſumptio, prout firmat Butr. in d. c. cùm ad ſedem.& Salic. in d. l.ſiue poſsidetis. & quod not. Bal.in l. ex perſona. col. fi. uerſ. ſequitur de prædicamẽto. C. deprobat. Se- cundus caſus eſt, quãdo negat ſe hodie poſsi dere:& uera eſt opinio Specul. ut nõpræſu- matur hodie poſsidere, quicquid dicat Abb. in d.c.cùm ad ſedem. contra quem eſt cõmu- nis opin. Fallit, quando tempore litis con teſtatæ quis poſsideret. l. nõ ignorabit. C. ad exhiben. l. cùm quidam. C. de fid. inſtr. Fal lit ſecundo, ſinegans habuerit cauſam ab a- ctore.l.ſi creditor. C. de pig.act. nam tũc fin- gitur quòd poſsideat, ex quo dolo deſijt poſ- ſidere, ut per Bar. in d. l. ſiue poſſidetis. Et nõ attenditur præiudiciũ actoris, ex quo extra iſtos caſus reus nõ tenebat᷑ ad aliquam cuſto 40 diam rei mobilis, uerſus ipſum actorẽ:& ſic tollitur ęquitas conſiderata per Abb.& facit quod not. Alex. conſil. cxcvij. circa primũ. in ult. col. in ij. uol.& per laſ. in J. ſi quis ex argẽ- b tarijs.§. fin. ff.de edend. d Tertius caſus eſt, quando quis nec negat nec affirmat ſe poſſi- dere:& tunc nõ præſumitur poſſeſſio perſe- ueraſſe, ut eſt de mente Doct. in d. l. ſiue poſſi detis.& quod not. Anch. conſil. ccxcvij. effi- cacius.col.pen.& j dicam. Et ſic non eſt diffe rentia quo ad hoc, ſiue res ſit mobilis, ſiue im 7 mobilis. Sed nunquidt quod dicit᷑ de prin cipali, habeat locũ in hærede: Et uidet᷑ quòd ſic, per ea quæ prædixi in præcedenti limita- tione. Et ad hoc eſt gl. xvi. q. vi. O. ſi epiſcopũ. in gl. fin. circa mediũ. ubi uult, quòd quæli- bet res quæ erat penes defunctũ, præſumat᷑ perueniſſe ad eius hęredem, ex quo ſuccedit in uniuerſum. arg. c. tua.j. de uſur. facit tex. in I.cum ita.. ſpecies. ff. de leg. ij.& quod notat 8 Bald. in I.de his. C. de furt. Eſt uerũ, tquòd ſi hæres negaret ſe reperiſſe talem rem in hære e TEt expreſſe Alex. in addit a Bar in. Celſus: in uerb. extremitates, etii etia Balb. D. And. Acciati ditate, ſtaretur eius iur 691 amento, ar 5. ſed& ſi ſeruus. ff. de eden. per uglpretor. inl. ſi quis ex argentarijs.§. an uer eo. tit. ta. l. fin. C. de fid. inſtr Aret.in d.conſil. cxx. ſic de creditor. C. de pig. actio. ꝗd non eſſetin cipali, ut eſt gl. in d.. ſpecies.& per Ale ſil. clviij. in ij. col. in ij. fut procedatregula in eo 10 ſeſſione propria: ſecus ſi ſeſſione aliena, ſecund ccxcvij. Nam cùm po ar&Doct u.& ita conſuluit clarans tex. inl. ſi . X. cõ Limitatur qua quarto, ſe fundaretin oſ. um Anch. in todl ſſeſsio tertij poſſitex tingui pluribus modis, nõ debet hic pręſumi quod duret:quia probatio non eſſet conclu⸗ dens. c. in præſentia.&. de proba., Tu dic quod melior ratio eſt, quia ita demũ iſta prælum- ptio habet locũ, ſi pſe poſſidẽs aſſeratſepoſ- ſidere: quia tunc pręſumitur quod animuse- ius duret. Sed in tertio hoc non poteſt proce ꝛ0 dere, quia ignorat uoluntatẽ ipſius, undenõ admittitur tertius allegans de tali uoluntate, ut per Bar. in I. fin. ff. ſſager uect. uel emphy. contra tab. Et iſta limitatio eſt de menteglin d. l.ſiue poſſidetis. dum dicit ita demũ admit- ti hanc præſumptionẽ ſi agatur de cõmodo poſſeſſoris:& ſic nõ attenditur cõmodũter- quinto, fquando nõ c onſtaret de poſſeſsio/ quia tunc nõ infertur ad præſens, ex quocõ Sed tu aduerte:quiai ſeſsio quæ fundatur in animo, ce re:quia nõ præſu ſecundum ſupradicta: t ſereta ſeſsio alterius quæ eſt recentior, detin mitur mutatio feſsio nõ debet recipere extenſionsẽ, præſer- tim cõtra confitentẽ. arg.l. ſi quis intentione, ff.de iudi. Sed iſta ratio nõ eſt bona, quiaipſa confeſsio nõ extenditur, ſed lex ex probatio ne reſultante per confeſsionẽ, inducit præ- ſumptionẽ ad tempus præſens:& talis præ- ſumptio dicitur actus legis, nõ ipſius cõfiten tis. Vnde dic de iſta limitatione, ut ſupra di- xi in præſumptione duodecima huius regu- læ. Limitatur ſexto, fquando allegans con tinuationem poſſeſsionis, nõ poſsideret de præſenti naturaliter: quia tũc licet olmpoſ ſederit, nõ præſumitur hodie poſsidere, per doctrinam Bar. in J. fin. col. fin. C. de edict di ui Adria. toll.& per id quod not. Math inno tab.cxvi.incip.nota mirabilem doctrinam. ſtud procederet quã- do iſte allegãs poſſeſſionẽ, iandiu eſſet quod „o nõ poſsideret naturaliter, puta quia lapſum eſſet decenniũ:tnam tali tempore ziiin ciuilis poſſeſſio, iuxta gl. in. i. C. deſeruis tu git.cũ ibi not. Bar.ind. l. Ce d conſil.xxiiij. ſuper eo. col.ij. Idem ſidem. co tempore nõ poſsideret, ſed ſuiſ eaus ſet ſe poſſe repelli:nam& tunc perditurc lis poſſeſsio. I. clam poſsidere.§. qui ſaeon, dinas.ff. de acq. poſſ.& quod not. Fu Fedt⸗ ſil. exciiij. proponitur. col.ij. Lalocieine of⸗ 6o iſtos caſus regula ſtat firma, quia ciuilisp I. Celſus. col.ii Curt. nſeturdura uoluntatis, unde in tali caſu 8 fdlau⸗ 30 ne depræterito, niſi per confeſsionẽ partis: — ad nun/ 2 — d hæredi prin qui ſe fundatin pol 9 faſ. in l.poſthumo.in vii. col. C. de bon poſſ. tij. Et uoluit Bart.in d.l. Celſus. Limitatur 1 2 bollet o eſtcõmun iledem.N quteſponde ut ſupra no, ut non procede naawde bollͤe lediſſe ut dicit ald nobat olin conſil.xij. iaptimo vol. Anch in leteg iur in vi.Flori. in tenrobat. Soci.conſil. nprimo. ubi dicit iſtuc ivexpoſſeſſione de pr qulegitima ratio, per equddetiam olim poſ Salle ind. ex perſona. nibiplacet: undeproba iquotempore,& de po 1 ideretur quod retro polſecio: quia uidetur! ſaquod quifuit domini ugprocuratorem. C. lietperſeiſta non ſuffi limuldebẽt operari.l. ſi dinot Bald. C. ad leg.l denruoluiſſe Baldein. aumo. inyiij ttiſtali maadei detis Vumunen „Aumdichiatm amptiond ſiagnndi . lic nõnendincn Bart ind Celia ando nõ cnret ſto, niliper conkäini 5 inferturadprzſene det recipereexealii- afitentẽ arglliqui diſtamriondeltbnn extenditur, ſedleaa e perconfebionãit d tempuspræſew it itur actuslegi nii de iſta limitzioreeu notione duodecim turſexoo,qunndole poſſeſsioni,no 1 curaliter: quutüclt rxſumiurhoceyli Zar in.fncollult la igeuud 19.11 13 44 693 deſtina. Et proptereatin interdicto retinen- dę, iſte antiquior retinet, ut not. in c. licet cau ſam. de ꝑrobat. per Bar. l. ſi duo. ff. uti poſſide tis. Et etiã ſi per cõductores nõ ſit ſoluta pen ſio, adhiuc præſumitur poſſeſsio continuata, ut per Bald. in l. Domponius. ff. quib, modis uſusfr. amitt. Socin. conſil. cvi. in iij. Etex eadem ratione infertur, quòdfagenti inter- dicto recuperandæ, ſufficit probare quòdali quando poſſedit, quia præſumetur etiã tunc poſſediſſe quando fuit deiectus, ut eſt tex. in c. olim.iij.5.de reſtit.ſpol.ibi, uel prius etiam habuiſſet.& eſt cõmunis concluſio in d. c.cũ ad ſedem. Nec obſtat doctrina Bart. in d. l. fi. 15 quia reſponde ut ſuprà dixi. † Limitatur ſe- ptimo, ut non procedat regula è conuerſo: quia qui hodie poſſidet, nõ præſumitur olim poſſediſſe, ut dicit Bald. in I. ex perſona. C. de probat.& in conſil.xij. quidã dñs Matthæus. in primo uol. Anch, in regula, ſemel malus. de reg.iur. in vi. Flori. in l. non eſt neceſſe. ff. de probat. Soci.conſil. Ixxxix. in penult. col. in primo. ubi dicit iſtud nõ procedere, quan do ex poſſeſſione de præſenti procederet ali- qua legitima ratio, per quã poſſemus argue- re quod etiam olim poſſederit, per doctrinã Salic.in d.l.ex perſona. perillum text. quod mihi placet:unde probato de dominio ab an- tiquo tempore,& de poſſeſsione de præ ſen- ti, uideretur quòd retrò debeat præſumi etiã poſſeſsio: quia uidetur legitima ratio& cau- ſa, quòd qui fuit dominus, etiam poſſederit. arg. l. procuratorem. C. de acquir. poſſeſſ. Et licet per ſe iſta non ſufficerent, tamen iuncta ſimul debẽt operari.l.ſi hi qui adult.& quod ibi not. Bald. C. ad leg. Iul. de adul.& iſtud ui detur uoluiſſe Bald.in l. unica, in v. col. C. de ſent. quæ pro eo quod intereſt. quod eſt ual- de notabile:cogita tamen. Et pro iſta limita- regula ſecunda præli umpt. ciatio facta peruim uel metum,& ſic præſu- mitur delictũ. Et efficacior eſt præſumptio, quòd aliquis res ſuas nõ iactet, de qua in l. cũ de indebito. ff.de proba. quæ præſumptio co adiuuat eam, de qua noshic loquimur, ut per Abb. in d. c.cùm ad ſedem. PRAESVMPTIO X XII. 1 Mecdlia præſumuntur, extremis probatis. 2 Poßidere ſe hodie ſi quis doceat,& ante decennium poſſe⸗ derit, preſumitur medio tempore continuo poſſediſſe. Et quid in præſcriptione triginta annorum. 3 Media an præſumantur, probatis extremis, tantum in his, in quibus de præterito præſumitur ad præſens, an uerò e- tiam in alijs caſibus. 4 Forenſis ſi probetur à decem annis ultra fuiſſe in hac ciuita- te, non ſequitur quod medio tempore fuerit. Igeſimoſecũdo. Probatis extremis, prę ſumunt᷑ media. c. inter dilectos. ubi Bu tri. Abb.& Eeli. de fid.inſtr. c. accedẽs. ubigl. 694 20 de cõuerſ.cõiug. gl. in c. per tuas. j. de cõd. ap poſ.& in c. ex parte. in gl. pen. ubi Imol. S. de reſcript. Bal.&moder.in I. talis ſcriptura. per illum text. ff. de lega, i. Et proptereastproba to quòd hodie quis poſsideat,& ante decen- nium poſſederit, præ ſumitur medio tempo- re poſſediſſe,& poſſeſsionem continuaſſe. Bart. inl. ſicut. quib. mod. pig. uel hyp. ſol.& in l. Celſus, col. pen. ubi moder. ff, de uſucap. cum concord.per Sicul.conſil.xij. in primo, 30& Soci. conſil. clxxxvij. in v. col. b Quod intel lige, quo ad probandam præſcriptionem de- cem annorũ:ſed ad probandam præſcriptio- nem uiginti uel triginta annorum, debet pro bari initium& extremitas cuiuslibet decen- nij, ut dicit Matheſ. notab. ſuo cx. incip. nota mirabilem.& moder. in d. l. Celſus.& Felin. in d.c.inter dilectos.Et ita intelligitur gl.xvi. quæſt.iiij. C. uolumus. Sed mihruidetur in- diſtinctè uerior alia opinio, quòd imò in qua tione facit, quia nec hodie dñs pręſumitur re 40 libet præſumptione fſufficiat ſimpliciter pro trò fuiſſe dominus, ut dixi in præcedenti præ ſumptione*. Limitatur octauo, ut non pro- cedat iſta regula, quãdo alia præſumptio effi cacior eſſet, quòd imò talis hodie non poſsi- deret:puta præſumptio oriens ex ſententia, quæ eſt eſticacior iſta præſumptione, ſecun- dum Imol.in c. inter monaſteriũ.&ibi Felin. in xv. limit.j. de re iudic. Et eſt ratio, quia una præſumptio aliã tollit. l. diuus. ff. de in integ. reſtit. Sed nũquid præſumptio per quam delictum euitetur, de qua inl. meritò. ff. pro ſocio.ſit efficacior iſta,& eam tollat? Et dicen dum eſt quòd nõ, ut probatur in d. c. olim. u- bipræſumit᷑ quis ſpoliatus, qui probat ſeali- quando poſſediſſe:& eſt communis opinio. Nec obſtat, quòd ſpoliare ſit delictũ,& ad cõuincendum aliquẽ de delicto, nõ ſufficiat præſumptiua probatio. l. fi. C. de proba. quia illa lex loquitur, quando agitur principaliter ad pœnam,&criminaliter, ut ſuprà uidimus: &etiã nõ excludit præſumptiones à lege ap- probatas, ut ibi per Bal.& not.in c. afferte. in fra eod.Et tollitur iſtud argumentũ per c.ſu- per eo,.de renunc. ubi præſumitur renun- bare extremitates totius temporis, prout fuit de mente omniũ antiquorũ. de quo per Sali. in.ſuper longi.C. de lon.tem.pręſcrip. Bar. in d.l. Celſus. Gemin. ind. C. ſicut. liij. diſtin. & Abb. poſt alios in c. accedens, de priuileg. Anch.in c.penul.de præſcrip. in vi.& confir matur ex prædicta regula. Non obſtat ra tio Matheſil.dum dicit, quòd poſſeſsio ciui- lis, ex qua cauſatur præſcriptio, nõ pręſumit so continuata per decem annos, ſiue ultra decẽ annos, niſi conſtet de poſſeſsione naturali. I. peregrè.ff.de acq. poſſ. quia dico, ꝙ imò con ſtat de poſſeſſione naturali ſaltem pręſumpti uè, quod ſufficit, ut per Aret. in d. conſil. li. ex quo qui ſemel poſſederit naturaliter, præſu- mitur eandem naturalem continuaſſe, ut ſu- prà uidimus:unde poſſeſſio ciuilis præſumi tur ſemper durauiſſe eodẽ modo, quia cùm dependeat ab animo, præſumitur durare ani 6õo mus, etiã lapſo termino. l. ſancimus. C. de te- ſta. fa.text.in d.c. accedens. in uerb.proceſſu temporis.generaliter accipiendo:& qd not. Soci.conſil.cxcv.in ij.in fin. fSed circa hãc præſumptionẽ contingit dubitari, an habeat GGgg 2 a ¶ Quod ex pre ſenti poſſeßiõe nõ præſumatur quis retro poſſediſſe, conſuluit Alex. cõ ſil. 81. in cauſa& lite uertente inter Gaſparẽ c.col. ij. ubi allegat con- cord.lib.7. 5 Adde Anch. conſ.5. pro parte. col. ij. Alex. conſ. 89. excellẽtißimi. col. fi. lib. 5. G cõ ſil.z9. uiſts. col. ij. lib. z2. Curt. ſenior conſ.24. ſuper co. col.ij. Calcan. con fil.100. quod ue- niat. col. v. uerſic. quinimò nõ ſolũ. ubi allegat cõcor. Barb. conſil.35. ſa pienter. col.iij. ꝙ conſil. 37. ſcribi- tur. col. x. lib. 2. S0 ci. conſ. 16. in cau⸗ ſa quæ uertitur. co lum.ij.lib. z. c C Ita etiã tenet Alex. in addit. Bar tol. in d. l. Celſus. ſup uerb. proben- tur extremitates. d T Et ita tenet Calca.in d. conſil. 100. qui loquitur de poſſeßiõe læx. Ix. l.xl. xxx. xx.. d v.& unius anno- 3 runl. ¶ Vide egregie de materia huius præſumptionis So ci. conſil. is. inſt⸗ gnis doctor.col.fi. lib. 4. 5 ¶Addel in te- ſtamento. ff. de fi⸗ deicõmiß.liber. et Bar. in. fideicom miſſa. ꝗ quoties. de leg.iij. Deci.conſ. 40ο7. uiſis& dili genter. in fin. 695 locũ in his tantũ, in quibus à tempore præte- rito præſumit᷑ in pręſens, puta in poſſeſſione R&in conſenſu. d. j. ſiue poſsidetis.& l. eũ qui. de proba.Et uidet᷑ ꝙ nõ ſit ita reſtringenda, quia aliàs eſſet modici effectus, ex quo abſq; eo quòd probet᷑ ultimũ extremũ, idem eſſet dummodo allegaret᷑&nõ probaret᷑ cõtrariũ. In contrariũ facit, quia ſequeret᷑ abſurdũ, ꝙ in his quæ ſunt accidentalia, nec natura ſui durabilia, per iſta extrema pręſumat᷑ mediũ. & iſtam partẽ uidetur tenuiſſe Card. in d.C. ſicut.lx. diſt. ubi dicit, quòd iſta præſumptio nõ habet locũ, niſi quando mediũ habet con iunctionẽ cum extremis, quæ inferũt conſe- quentiã neceſſariã uel ueriſimilẽ. Facit quod 4 not. Imol. cõſil. ix.iquòd q́;uis probaretur, ꝙ aliquis forenſis à decẽ annis ultra eſſet in iſta ciuitate in qua eſt etiã hodie: nõ ſequeretur, uòd debeat præſumi, quòd medio tempore Henger in ea fuerit.Et iſtud uidet᷑ uerius. Cæ tera uide per Feli.in d.c.inter dilectos. PRAESVMPTIOXXIII. 1 Poßidere quis præſumitur ex titulo præambulo. 2 Legata ſi fuerit res Titio,& reperiatur in poſſeßione, præſu- mitur titulo legati poßidere. 3 Hæreditas ſt fuerit alicui delata,&reperiatur rem hæreditarià poßidere, præſumitur titulo hæreditario poßidere. 4 Poßidẽs aliquo titulo, nõ poteſt ſibi cauſam poſſeßiõis uariare. 5 Procurator ſt emat rem nomine domini,& eſt ſibi res tradita, ita quòd quæſiuit poſſeßionẽ domino, licet poſſederit trigin ta annis tanquam propriam, non propterea præſcribit. 6 Cõ ſanguineus uel amicus, ſi in re cuius poſſeßionẽ&titulũ ha- beo, faciat aliquos actus, uidetur hoc facere iure familiaritatis 7 Vxor ſicut uiuente marito præſumitur collegiſſe fructus rerũ mariti iure familiaritatis, ita in dubio debet præſumi poſt mortem mariti. 1 Igeſimotertio.Præſumitur quis poſſi- V dere ex titulo pręambulo. l. i.§. i. ff. de ex cep.rei uend.l.ij. C. de acquir.poſſeſſ. not. in a l. quædam mulier. ff. de rei uend.“ Et iſtud e- tiam procedit in iuribus, I.ſi à te. ubi Bald. ff. 2 ſiſeruit. uend. Et propterea, Iſi legata fuerit res Titio,& reperiat᷑ in eius poſſeſſione, præ ſumitur poſsidere titulo legati.l. pen. ff. pro 3 lega.Et idem eſt in hæreditate: nam ſſi alicui ſit delata hæreditas,& reperiatur aliquã rem hæreditariã poſſidere, præſumit᷑ iſtud facere titulo hæreditario. arg. I.iij. uerſ.& quod de ſubeunda. C. de natur. lib. quod tamen intel- ligendum eſtut not. in l. i. C. de repud. hęred. & per Bar. inl. gerit. de acquir. hæred. Et fa- 4 cit, fquia ubi quis ſemel poſſidet aliquo titu- lo, non poteſt ſibi uariare cauſam poſſeſsio- nis. l. non ſolùm.§. quod uulgò. de uſucap. Et dicit Ioan. And.in addit. Specul.in tit. de em 5 ptio. uerſ.ſi pars. quòd t ſi procurator emit rem nomine domini,& eſt ſibi tradita res, ita quòd quęſiuit poſſeſsionẽ domino, licetpoſ- ſederit triginta annos tanquã propriam, nec reſtituat domino, nõ tamen præſcribit, quia nõ potuit ſibi mutare cauſam poſſeſſionis. ſe quitur& declarat Aret. in. iij. 5. illud. ff. de ac quir.poſſeſſ. Facit& ad aliam quæſtionẽè, 6 Iquando quis habet titulum& poſſeſsionẽ, ſi eius conſanguineus uel amicus faciat ali- D. And. Alciati 696 quos actus poſſeſſorios, uidet hoc facerei re familiaritatis,& ſic ex titulo Preccdena, iuncti ſui. qui iure. ubi Bar Ialijiiad poſſeſſ. Et quod not. Paul. de Caſt. in n clxxix. in cauſa quam magnificus. ini vol 4, bi frater minor ponens officiales in Be præſumit᷑ poſuiſſe iure familiaritatis dare maioris, ad quem iuriſdictio caſtri bechaba Et propterea dicit Socin, conſil.xxx inpri. 10 mo uol. †quòd ſicut uxor uiuẽte marito m ſumitur collegiſſe fructus rerum mariuſie familiaritatis, l. ob maritorũ. ubinot. C, neu- xor pro marit. ita& in dubio debetpræſumi poſt mortẽ mariti, ne uideatur ſibimutaſſeti tulum poſſeſsionis.d.§. illud. Et iſta proce/ dunt etiam ſi titulus non eſſet uerus/ſed puta tiuus, ſecundum Soci. conſil. xii. in ii. col. in iiij.uol. Et eſt ratio, quia titulus liceterro- neus, declarat intentionem Poſſidentiãarg. 20 l. fin. ff. de rebus eorum. b b PRAESVMPTIO XNXIIII. 2 ACtus ſequens præſumitur factus in executionem preceden tis tractatus. Limitatur num. 5.9. 10. 11.12.13. Ibi. Procurator conſtitutus ad aliquid ficiendum, ſt illuͦ ſiciut licet non exprimat ſe procuratorio nomine ilu ficere præſumitur tamen. Intellige ut num. 59. 10. 1,n.. 2 Emptio preſumitur cõmuni nomine facta‚ſt ſuentaaumin ter Titium& Meuium, quòd Titius emeret fundun no mine communi, licet Titius ſimpliciter emerit. 30 3 Tutor præſumitur in re ſpectante ad pupillum facere aum tutorio nomine. 4 Mandati præcedentis occaſione preſumitur quis occiſiub interfecore, quando fuerat mandatum interftctoriutta⸗ lem occideret. ʒ Contrahens cum procuratore alicuius, quem ignordatha- bere mandatu,& eſſe procuratorẽ, poteſt contaipſim procuratorem, qui ſimpliciter contraxit, agere tanquam ſtbi nomine proprio obligatum. Fallitſt ſciret mandau- 6 Hæredem ſi quis ſe aſſerat in inſtrumento, preſumiu eim eo contractum tanquam cum hærede. 40 7 Patremfamilids ſi quis litigando ſe aſſeruerit, cenſetux tan quam cum patrefamil. itigatum, itaut poſtra conturium aſſerere non poßit. s Si quis uendat domum Titij, intelligitur uendere tmnſuun brocurator. 1. 9 Procurator habens generale mandatum, preſumitu ſinpi citer cõtrahendo, potius proprio quam procuraioriono mine contrahere. lbi. Actus quando poteſt fieri nomine proprio& dlieno,hr umitur factus nomine proprio. 10 lenoh longo interuallo poſt mandatum ſimplicier 50 contraxerit, an cenſeatur proprio, an ucro brocurax- rio nomine contrahere. VVI geſimoquarto. Præſumitur xiusſe,! quens factus in executionem tiaſame pręcedentis.I. ii.6. uerùm quęripoteri- he manumiſſ.l. qui in aliena. 5. ſi is qui pula ro⸗ ff. de acq.hæred.& not. ibi per Doct. Eidir pterea ſi quis ſit cõſtitutus Peuraſdreem 8 tum aliquid faciendũ, ſi illud faciat, Lit 3 exprimatſe facere proeuratotionden lur⸗p, éo men præſumit. l. pignori 5. fin. Kle minle Imol. Com. Alex.& Iaſ. in poſt doße ciaro. ctura Dyni.ff. ſol. matr.& in li 3t eal ff de noui oper.nunc.Et facit quo d jui. inl. ſipatruus, in j. col. C. cõmu. utriulch i niutinterfector id fec enti mãdati, ut dicit! iam deomicid. ſequii Glimandato.ft. de iniu z imo utprocedat quc dararium, non autem cim yleprocurator ſi polert tertius contra il biobligatum nomine linus,Hi fr ad Maced. lisquiputabat, Com. d dotem. Rin d,§. nũciatic vera& æqua, ex quo iſ ſumptaignorantia man ito non debet compell e num, cum quofortè nõ dedſiſciret mandatũ, i quonemo præſumitur 98(delegibus. Etfe verniliforte creditor, retncignorantiã, qu⸗ ſetappolltacerta qualit ueltonuelſimilis: qu ioltenditur, quod üeelbratus A Eaie tract. malef i m uerſ. not, ngein ſi propon ſeeun ii contractu 8 miſi eum C6 2 tj int 8 rtfubiſt fTin elligi iſi q tijdeg nenderet umpera r nrr hearangla⸗ ne. raenti oergſotemini Sado ſtectnalcair 2 n procr ctrt diiu gan c, cſe procueime ite n, duifimplet entai 1 epropro cligemn üiſe uſesſecnuſnnaun un auenamtert Iſqus xigais ſ ſanit erräni liscumiutzt efacere po ſ i lpgraij 1 me Knl 697 2 Tubi ſi erat actum inter Titium& Seiũ, quòd 2 Titius emeret fundum nomine communi, ſi eum emat ſimpliciter, pręſumitur emptio cõ muni nomine facta. Adidem quod not. Bar. in.triticum. ff. de uerb. oblig. ubi ſtipulatio de reſtituendo decem, pręſumitur facta pro- pter mutuum præcedens*. Et per Alex. con ſil.xxv. in ult. col. in ij. uol. ubi fideiuſſor præ ſumitur fideiuſsiſſe in cauſa de qua tractatũ eſt in actu præcedenti,& præſumit᷑ de ea prę ciſe actum, quando incontinenti contractus eſt inde ſequutus, ut ibi per eum,& in conſi- 3 lio cxcvij.ini. col.in ij. uol. Facit, tquia idem etiam uidemus in tutore, qui in reſpectante ad pupillũ, præſumitur tutorio nomine age- re, etiam quòd non expreſſerit. l.poſt mortẽ. b Sii. ff. quando ex facto tut. b Ampliatiſtã præ 4 ſumptionem procedere etiam in delictis: un de ſi quis mandauerit Seium interfici, præſu mitur interfector id feciſſe occaſione præce- dentis mãdati, ut dicit Innoc. in c. ad audien- tiam.dehomicid.ſequitur Bar. in l. non ſolũ. c§. ſi mandato. ff. de iniurijs.fLimitatur iſtud 5 primo, ut procedat quo ad mandantẽ& man datarium, non autem quo ad tertium: quia cùm ipſe procurator ſimpliciter cõtraxerit, poterit tertius contra illum agere, tanquam ſibiobligatum nomine proprio. arg.l. ſed Iu lianus.§. i. ff. ad Maced.& ita tenet Bart. in d. l.is qui putabat. Com. Alex.& Iaſ. in d. l. poſt d dotem.& in d, õ. nũciatio. ¹ Et iſta limitatio eſt uera& æqua, ex quo iſte tertius eſt in præ- ſumpta ignorantia mandati præcedentis, me ritò non debet compelli agere contra domi- e num, cum quo fortè nõ fuiſſet cõtracturuse. 8 Sed ſi ſciret mandatũ, tunc uidetur ſecus, ex quo nemo præſumitur ignorare leges. J. le- ges. C. de legibus. Et facit d. l. poſt mortem. uerſ.niſi fortè creditor. Et non poſſet allega- regula ſecunda præl umpt. 10 20 re hanc ignorantiã, quando in cõtractu fuiſ- 40 8 3 ſet appoſita certa qualitas, quòd procurator uel tutor, uel ſimilis: quia per tale nomen of- ficij oſtenditur, quòd contractus ſit cum ea qualitate celebratus.I. fin. ff. de inſtit. Ang. de Aret.in tract.malef.in uerb.necnõ ad que relam.uerſ.tertio nõ admittitur, Facit quod not. Ang.in l. ſi proponas.§. i.per illum text. ff. de inoffic.teſta. ubitſi quis in inſtrumento aſſerit ſe hęredem, præſumit᷑ cum eo contra- ctum tanqᷓ; cum hærede. pro quo uide Bar. in J. gerit. in iij. col. ff.de acq. hęr. Ad idem quod dicit Imol. in I. ſed& ſi. ff. de acq.hære. ſde eo qui litigauerat,& aſſeruerat ſe patrẽfamil. ut cenſeatur tanquã cum tali litigatũ, ut deinde nõpoſsit aſſerere contrariũ· arg. eorum quæ habent᷑ in l. Pomponius.. rati. ff. de procur. Et fa. tex. in l. ſi pater.§. qui duos. ff. de adopt. ubi Bal.notat, quòd cõſideranda eſt qualitas deducta in contractu,& quo nomine fiat, ut ſecundum eum cõtractus teneat. perl. in fa- miliæ. C. famil. erciſ.& I. ſi ab uno. C. de neg. geſt.& ibi Bart.fubi ſi quis uendat domũ T'i- eij, intelligitur uendere tanquam procurator ¶ Titij.de quo etiam per Alex.in d.5. nũciatio. 50 60 698 Et adde quod not.Deci.cõſil.cclxxxiij. in an tepenul.col.ubi in contractu aſſerens ſe ciuẽ talis loci, uidetur contrahere tanq́; ciuis. facit quod not. Bal.in l. fin. C. ſià non cõpet. iud. Limitatur ſecundo, tquando mandatum præcedens fuiſſet ualde generale: quia tunc licet talis contractus potuerit comprehendi in eo mandato, tamen ex quo poteſt etiã eſſe quoòd de eo nonfuitactum, ex quo procura- tor ſimpliciter contraxit, præſumitur potius feciſſe nomine proprio. J.iij.õ. ſed quod de tu tore.uerſ.&ſi quidem. ff. iud. ſol. quem ita in telligũt Alex.& laſ.in d. l.poſt dotem. Et mi- hi placet hæc limitatio, per illud q́d notabili- ter uoluit Bar.in d. l. gerit. in vi. col. ubi quan do idem actus poteſt fieri& nomine proprio & alieno, ſemper præſumimus quòd fiat no mine proprio. arg. l.& magis. ff. de ſolut.8 Et quia in actu perſona extrinſecus nõ intelligi tur.l. ſi ita ſtipulatus. 6. Chryſogonus. ff. de uerb. oblig. ſequitur Bald. in. potuit. in x. q. C. de iur. delib. Limitatur tertio, fquãdo ma gnum interuallũ interueniſſet inter manda- tum,& contractũ celebratũ, ſecundum Lud. Rom. in d, 5. ſi is qui putabat. arg. gl. in§.pe. Inſtit. de oblig. quę ex delict. Ad quam gl. re ſpondet& bene Alex. in d.. nunciatio. Me- lius facit doctrina Bar. in l. qui mihi donatũ. ff.de donat. ubi dicit, quòd ſi contractus fuit celebratus procuratorio nomine dñi,& tra- ditio fuit facta procuratori ſimpliciter incon tinenti poſt contractũ, cenſetur repetita qua litasprocuratorio nomine, aliter nõ. l. multũ. in fi. C.ſi quis alteri uel ſibi. S ed reſponde, ꝙ doctrina Bar.nõ eſt uera, quia imò ſiue incõ tinenti, ſiue poſt longũ tempus fiat traditio, uenit in conſequentiã cõtractus,& cenſetur repetita qualitas de qua in cõtractu. l. quædã mulier. ff. de rei uẽd. Et ita tenent Io. de Imol, Com. Rom.ibi,& Rom. in d. l. poſt dotẽ.& bene. Non obſtat d. l. multũ. quia ibi præ- cedens cõtractus nõ tenebat:meritò ergo tra ditio facta nõ refertur ad illũ contractũ: nec ibi diſtinguit᷑, an incontinenti an ex interual lo fiat. Eſt uerũ ꝙ Alex. in d. conſil. xxv. uide tur ſequi iſtam limitationẽ: ſed poteſt reſpon deri, quòd loquit᷑ in caſu fortiori: quia ſi con tractus præſumit᷑ fieri in executionẽ tracta- tus ex interuallo pręcedentis, multò magis ſi incõtinentii. fLimitat᷑ quarto, ut ſupradicta procedant, quando ſumus in re, quæ poteſt ad dñm& ad procuratorẽ pertinere: ſecus ſi ad procuratorẽ tantũ: quia nõ attendit᷑ tunc 10 11 a ¶ Hæc duo no uißimadicta refert Hippol. Marſil. in l. ſtatuliber. nu. 8. ff. de quæſtio. ubi multa congerit de materia huius præ ſumptionis. b TEt per Corn. conſ.ꝛ7. in hac cõ ſultatione.lib. 2. c tia ſi poſt lõ gum interuallum mandatarius Seii interfecerit, niſi expreſſe uel tacitẽ reuocatum fuerit mandati, ſecundũ prædictos. Adde Fran.Curt. in l.pa cta nouißima. C. de pact. col.iij. Io. de Imol. in Cle. j. col. ij. de pœnis. cũ cõcord.traditis per Hippo. Marſ. in repet.l.unic.C. de rap.uirg.num. 246. Einfra dicã in fin. tertiæ limit. d ¶Fa. quod cõſu luit Soci. conſ.69. in cauſa. col. pen. lib. iij. e ¶Et uide Corn. conſ.o. uidetur in præſenti. colu. ij. uerſ.& in dubio Ec. lib.. f Tidẽ not. Bart. inl. ſt fundũ per fi deicõmiſſum. ff. de leg.j. ubi lmol.cõ- mendat. Et Fell. in c. cum M. Ferra. col.j. de cõſtit. ubi alleg. concord. qd ſi procurator di- cat, ego Titius nun cio tibi ne ædifices in fundo Sempro⸗ nij, uel uendo tibi talẽ rem Sempro- nij, ſemper cenſe⸗ tur nũciare nomi- ne procuratorio, non autẽ proprio: ex quo enim ex uerbis apparet ſu ber re gempronij actum geri,& non ſuper re Titij procuratoris, non poteſt is cum quo actus geritur, ignorantiam mandati prætendere ſeu allegare. 2 TEt per Corn. cõſ.ʒ10. principaliter. lib.3.& Soci. conſ. ii3. in cauſa Vbertini-lib. 4. h TSublimita& declana iſtam limitationẽ ſecundum Lud. Rom. in d.j. poſt dotem. col. 6. ut nõ procedat, ſi procurator habens generale mandatum contraheret ſuper re domi- ni uel ſuper re cõmuni, uel ſub cõmemoratione offĩcij: tunc enim uidetur propter iſtas qualitate, nomine procuratorio domini contraxiſſe, quantucunq generaliter fuerit pro curator conſtitutus.& iſtud comprobat Rom. ut per eum, ibi uideto. i TEt contra iſtam limit. Rom. ficit de directꝰ quod uoluit Innoc. in d. c. ad audientiã. de homi.& ſequitur Bar. in d.i. non ſolu.§. ſi mandato. col. iij Rm.&laſ.in d. poſt do tem. Alex.& laſ.in d. ã. nunciatio. uidelicet quòd ſt ego mandaui tibi quod tu occideres Ggg 2 Gai,& etiã poſt longum interual⸗- lum occideris, cer te præſumitur qd occideris occaſto- ne precedẽtis mã dati. Et ſic uides quod limitatio Ro ma. nõ uidetur ue ra,&cõmunis ui- detur contra eum, ut per Doct. in d. l. poſt dotem. in d..nunciatio.& in d. õ.ſt is qui pu tabat. a ¶ Qudd allegã- ti rem non extare, incubat onus pro- bandi amißionẽ, uide Bal. Ang.& late Alex. in l. pu- blicati. ubi etiam Corn. C. de teſta. Feli.in c.ſicut.per totu, maximè col. 6. uerſ. quinta de claratio.& uerſ. ſeq. de re iud. So- ci. egregiè conſil. 24. incip.omnipo tens Deus adſit.li⸗ bro 1. in quibus lo cis etiam traditur qualiter probetur amißio. 5b C Et per Nicol. Præſidem in cent. locorũ leg. in loco de tempore ad tẽ- pus. c A Iſta egregiè tradit Steph.Ber- tran. conſil. 7. ex themate. col. ij. li⸗ bro i. in nouißi⸗ mis, „ D And. Alciat an ſit facta mentio mandati uel nõ, ſed quæri tur illi cui poteſt acquiri.l.proinde.6.fi. cum I. ſeq. ff. de ſtipul. ſer.& ita Ioquitur gl. in d. 1. poſt mortẽ.. i. de quo per Iaſ. in d. l. poſt do- tem.& in d..nunciatio. poſt Bar. ibi. Limi- 12 tatur quinto, fquando ſi procurator cenſere- tur cõtraxiſſe tanq́ʒ; procurator, reſultaret ali quod delictum: ueluti ſi lex prohibeat foren ſem acquirere aliqua immobilia in territo- rio. Nam licet forenſis mandauerit Titio, nõ 10 tamen ſi ſimpliciter Titius emit, uidetur fe- ciſſe nomine forenſis. Iſtud probatur ex no- tatis per Bald. in I. feliciſſima. C. de his qui à non dom.& Aret.in d. 6. ſi is qui putabat. ubi ideo cenſetur procurator contrahens ſimpli citer, contrahere nomine domini, quia aliàs delinqueret,& teneret᷑ crimine ſtellionatus. I. Titio. ubi not. ff, ad municip. Quæ ratio to- tum contrariũ inducit in iſto caſu. Sexto li 13 mitat᷑, tquando procurator nõ acceptauiſſet 20 mandatũ, uel repudiauiſſet, ut per Bald. in l. qui literas. C. mand.& Alex. in d.. nũciatio. Et ſi faceret actũ qui nõ poſſet pertinere niſi ad dominũ, ex ipſo facto uideretur accepta- uiſſe, ex quo tale negocium ad eum alias nõ pertinuiſſet. Iſtud probatur in d. l. qui ſeruũ. §. idem in eo. ff, de interrog. actio. PRAESVMPTIO XX v. 1 Præſumitur quod olim fuit, hodie eſſe. Ibid. Amißio quomodo probetur, remißius. 2 Quanqdo neceßitas naturæ repugnat, quod olim fuit non præ- ſumitur hodie eſſe. 3 dem ſi ueriſimilitudo naturalis. 4 ldem in qualitate agendi. 5 Idem in loco particulari. Igeſimoquinto. Pręſumitur generali- ter qᷓd olim fuit, idem& hodie eſſe. Vn de præſumitur rem quæ olim extitit, etiã ho die extare, niſi probet᷑ amiſſa. I. teſtamentũ. de eden.& ibi Bar.& Doct. ponunt doctrinã quomodo probetur amiſſio: de quo etiã per Alex. in l. domos. col. pen. ff. de lega. i. Felin. a in c. fin, de probat.⸗Et dicta præſumptio pro cedit in omnibus decem prædicamentis diſ- currendo, ut latè per Bald. in l. ex perſona. C. de probat. Pet. de Anch. in regula, ſemel ma- b lus. in ſexto. Feli. in c. ſcribam. j. eo. b Fallit, 2 Tubi neceſſitas naturæ repugnaret: uelutiin ætate:nõenim qui olim fuit infans, pręſumit᷑ /o eſt in quaſi poſſeſsiõe ſeruitutis alicuiu etiã hodie eſſe infans. l.cùm te. ubi not. C. de probat.& ſupraà dixi. Idem ſi neceſſitas hoc 3 non ſuaderet, ſed fueriſimilitudo naturalis: nõ enim ſequitur, iſte in pueritia neſciuit li- teras, ergo etiã adultus neſcit. I. Stichus, ff. de leg.iij.not.in e.ſi eo tẽpore. de reſcript.in vi. Idem fin qualitate agendi: nõ enim natu- raliter poteſt quis ſemper& ſine intermiſsio ne agere. l. ſeruitutes. in prin. ff. de ſeruit. l. fo ramen. ff. de ſeruit. urba. præd. ſicut nec pati. ⁰o do ultra actum de præſenti, c Vnde nõ ſequitur, olim fuit percuſſus, ergo etiam hodie percutitur. l. maritus.ff. locati. Idem in floco particulari:quia non ſequi- tur, fui in tali cõclaui, uel ſediin tali ſcamno, ergo etiam hodie ſum uel ſe ui uel ſeruo fugitiuo: iſta e uariabilia. I. Cæſar. ff. de pub gitiuus. ff. de ædil. edicto. Et ter, quæ ſentit Bald. in d. l, ex icall. quis ſt fu⸗ hæec ſunt hreui- PRAESVMPTIO XXVI 1 Præſumitur de præſenti ad præteritum. 1 2 De preſenti ad præteritũ nõ preſi . umitur. Fall.4. 5. 3 Vfſurarius uel hæreticus hodie, 748,9.10 non praæſumitur olim fuüſe s Pauper hodie, præſumitur retrò fuiſſe 6 Poſſeſſus hodie ut ſeruus, præſumitur 7 Tempus præſens quando aliquid in te in præteritũ, tũc de Tempus præſens quand ad initium, tunc de præſenti per modum declarationis. 9 Soluiſſe retrò præſumitur, Pauper.& quae. retro poſſeſſuxut ſe t de neceßita·(uus. bræſenti præſumitur in preterii ſead præteritum ſtcut finis ad præteritum preſunita Lui tribus ultimis anni ſe ſlſ. 10 Equus uen ditus, ſt intra triduum mortuusſit Veireperia tur cor macilentum,& putredine corroſum, breſumi⸗ tur tempore uenditionis infirmus. Igeſimoſexto. Præſumitur depræſen- ti ad præteritũ, ut quod eſt in præſenti, credamus etiam fuiſſe tempore præterito. ex perſona. C. de probat. 1.i.§. ſi magiſtratus, ff.de magiſtratib. cõuen. I. ſi hi qui adulterj. C. de adul. Sed iſta præſumptio indiget aluio ri declaratione. Et Oldra, de Laude ind.5, ſi magiſtratus. dedit unã doctrinã in iſta mate/ 30 ria, quam ibi ſequunt᷑ Rayn. de Forliuio,& Bal.& Anch, in regula, ſemel malus. de reg. iur.in vi. Aliam doctrinã dedit Cald. in d lex perſona.& in d.l. ſi hi qui. Aliã poſuit Floria, inl.nõ eſt neceſſe.ff, de probat. Sedtupro ueriori declaratione fac cõcluſionẽ, ꝙfregu- 2 la ſit, ut de præſenti nõ pręſumamus in præ- teritũ: unde ſi quis eſt de præſenti Doctor, nõ præſumitur quòd olim eſſet. c.ſi eo tẽpo- re. ubi not.j.de reſcript. in vi.& in Clem ite/ in fi. C. de teſta. J,ſi quis ex argentarijs. S. fi. ff. 40 ras. eo. tit. Et iſtud maximè procedit, iquãdo; præſens ſtatus eſt difformis à ſtatu qui neceſ ſario aliquo tempore aliter fuit in præterito. Vnde ſi quis hodie eſt uſurarius uel hæreti- cus, non præſumit etiam olim ita fuiſſe, quia ſaltẽ in pueritia aliter fuit.arg.l.iii.ſf.depro/ bat.& tenet laſ.in d.l.ſi prius. tquando aliter actus qui de præſe tus, redderetur illicitus,& nulli cundum Bal.in d. l. ex perſona. — c Eallitprimo, c 7 tellectus ad ill ſumitur ille etiam retro fuiſſe ſeruus, qu llaſumit int ctus præſentis tempor procedit l. liberis.§. fin. ff.de probat. Sed ego p tio ſit, quæ colligitur ex ne:quamuis etiam non ui liqua præſumptione de pręte epræſenti tantèm. 2n oncurreret all⸗ qua præſumptio quæ inferr dum Salic. in d. l. experſona. bi qui eſt hodie p trò fuiſſe pauper. er illum tex u⸗ auper, præſumit Ratio eſt, quia quiſbe cĩexvelit, ꝙmagiſtr neos facultatibus pup- lomiturilla qualitas ni ledutprobari, ubi B. nonunc glein l, ſi uer tef qui atiſd. cog. Et buiſeiprobari, ex quc ſconeus. c. fin. j. eo, re procedit quo ad facul mus Et dato ꝙ hoc eſſ hodie nõ eſtidoneus, ptio& ſicpræſumptio pralenti tollit præſun terii& relinquit rem munis,ut quidicit, pro blccter, quôd præſum retioiddem quod in pr doprocedit text. in d. ſtatus tẽporis præſentt iemporispræteriti, qu cnlanguinitate: unde poſiio iuris cõmun deadulterio concurrel 4 Lexperlona. ubi pa llltacitpræſumi retro mtentionis rei côuent un bhie depoſiti of ucprobare. Etif te aiura. — Herltum: ueluti ſi ratempui abuiſſe,; pu oirFe üiin and.d Efucnerändeſi lt Uar nam tunc 8 præteri cheiuhermodfde oſextot— —— Icu tqpodetin dam fuille tempor 1 Cde prodarli m auid cöven lig ediſta præſumpront ne. Et Olcra elan dedit unã dodtiünt diſequunt Ran h h. in regulza ſemeim iam doctridcecii- in d.ſihiquidläpit eceſſe.f deprotut 8 laratione faccõcllni ræſenunõpfaſumm eſiquss eſt ce ymer itur quodolmelad de reſcnptini dil ttiſtud maximeynt tus eſt difombiln 3 beyat collei deai . geuiamn 5 ione depld TeA0 osepefh 701 T cgula ſc ecunda Pr glt umpt. 702 ſumitur ditari.. ſi defunctus. C. arb, tutel. de quo tamẽ dic ut infrà dicam. Vnde cùm iſte nõ reperiat᷑ diues, ueriſimile eſt quòd etiam pręterito tempore non fuerit. ſequitur Alex. conſil.xvi.in i. col. in v. Et proptereafqui ho die poſſideturut ſeruus, præſumit etiã retro poſſeſſus:ex quo non eſt ueriſimile, ſi eſſet li ber, ꝙpermiſiſſet ſe unquã poſſideri pro ſer uo.Et ſicut nõ præſumitur quis perdidiſſe di uitias, multò minus debet pręſumiperdere li bertatẽ. l. libertas. ff. de reg. iur. Et ſecundum iſtam limitationẽ intelligit᷑ d. l. ſi hi qui. Ad uerte tamen, quia iſta intelligentia nõ conue nit dictis II. quicquid dixerit Salic.& Alex. uia non uidetur in eis quòd aliquid ex præ- Lt Praiumalin præteritũ, ſed potius nihil præſumat᷑,& relinquit᷑ onus probandi ei qui dicit, ſecundum regulam I. uerius. ff. de pro- batio.& ita intelligo d.õ. ſi magiſtratus. Nam cũ lex uelit, ꝙ magiſtratus dent tutores ido- neos facultatibus pupillorũ, meritò nõ præ- ſumitur illa qualitas niſi probetur. I. nõ ſolũ. 5. ſed ut probari. ubi Bart.& Doct. ff. de oper. no. nunc. ꝗl. in J. ſi uerò. 6. qui pro rei qualita- te. ff. qui ſatiſd.cog. Et ſi dicas, quòd non de- buiſſet probari, ex quo quilibet præſumitur idoneus. c. fin. j.eo. reſpondeo quòd hoc nõ procedit quo ad facultates, ut infrà uidebi- mus. Et dato ꝙ hoc eſſet uerũ, tamen ex quo hodie nõ eſt idoneus, ceſſat prędicta pręſum ptio:& ſic præſumptio reſultans ex tempore præſenti, tollit præſumptionẽ temporis præ teriti,& relinquit rem in terminis iuris com- munis, ut qui dicit, probet: nõ autẽ facit ſim- pliciter, quòd præſumatur de tempore præ- terito idem quod in præſenti. Et eodem mo- do procedit text. in d. I. ſi hi qui adulterij. ubi ſtatus tẽporis præſentis tollit præſumptionẽ temporis præteriti, quæ erat orta ex allegata 10 20 30 conſanguinitate: unde illa ceſſante, ſubintrat 40 diſpoſitio iuris cõmunis, per quã accuſatio de adulterio concurrebat.Et ita procedit etiã d. l. ex perſona. ubi paupertas de præſenti ni hil facit præſumi retrò:ſed cùm fundamentũ intentionis rei cõuenti eſſet, quòd collega a- ui tempore depoſiti officij eſſet ſoluendo, de betiſtud probare. Et iſte mihi uidet᷑ uerus in tellectus ad illa iura. Fallit tertio,ſ quando tempus præſens aliquid infert de neceſsitate in pręteritum:ueluti ſi mulier hodie peperit, præſumit᷑ intra tempus undecim menſiũ cõ- cubuiſſe.§. fi.in auth. de reſtit.& ea quæ par. Oldr.& Bal.in d.6.ſi magiſtratus. Idem ſiho die fructus induſtriales ſint percepti, præſu- mitur quòd induſtria fuerit adhibita tempo- ribus debitis, ſecundũ Flori. in d. l. nõ eſt ne- ceſſe. Fallit quarto, quando præſens tem- pus habet ſe ad præteritũ, ſicut finis adinitiũ: nam tunc per modũ declarationis de præſen ti præſumit᷑ in præteritũ. l. ſed Iulianus.. pro inde.ff. ad Maced. ubi ſi filiuscõuertit in rem patris pecuniã ſibi mutuatã, præſumit᷑ à prin cipio hoc animo mutuũ cõtraxiſſe. Adidem fa.llitibus. C. de agric.& cenſ.lib. xi. ubi ſi co 50 60 lonus reſpondet mihi de fructibus, præſumi tur coluiſſe retrò illos fructus nomine meo. Facit etiã J.ſi filios. C. de petit. hæred.d Fal- lit quinto in caſul. quicunque. C. de apochis publi. lib.x.fubi per ſolutionẽ trium ultimo- rum annorũ, præſumit lex ſemper retrò fuiſ- ſe ſatisfactũ:ſed ibi non eſt ſimplex præſum- ptio de tempore præſenti, ſed de præſtatione triennali, de qua etiã in l. i. ubi Doct. C. de fi- deicõmiſſ. Sexto declara fut licet nõ indu cat præ ſumptionẽ ſufficientẽ ad transferen- dum onus probandi, inducit tamen aliqualẽ ſuſpicionẽ,l. ciuile. C. de furtis. quæ ex quali tate negocij, poterit etiã eſſe ualde probabi- lis. d. 9. fin. in auth. de reſtit.& ea quæ par. ubi uidua adulterans, præſumit etiã retrò uiuen te marito adulterata. de quo ſuprã dixi. Et ſe- cundum ſupradicta puto debere intelligi qᷓd not. Io. And. in addit. Specul.in tit. de emp. et uend.. nunc dicendũ reſtat. uerſ.primo. quẽ refert& ſequitur Ang. in l. ſciendum. in fin. ff.de uerb.obli.ubi dicit, ꝙ ſi equus eſt uen-/ ditus,& intra triduum mortuus,& ei reperia tur cor macilentum& putredine corroſum, præſumitur tempore uenditionis infirmus: & ſic locus erit ædilitio edicto. Nam ſi de mo dico tempore, puta trium dierũ, antè fuit em ptus, præſumptio talis erit ſufficiens, ut per Iaſ.in I. lecta. in xij. col. ff. ſi cer. pet. cum con- cord. Si uerò erãt iam plures dies, tunc eſſet ſimplex præſumptio:& hoc, niſi medici ali- ter dicerent, quibus ſtandum eſt tanq́; peri- tis in arte.l. ſemel. C. de re milit. lib. xij.¹ PRAESVNIDTIO X VII. 1 Diues olim, hodie præſumitur diues. Intellige ut num. ſeq. 2 Vbi agitur de probanda cõtinuatione alicuius uniuerſt, qui habuit in præteritum, non præſumitur hodie habere. 3 Pauper olim‚ an præſumatur hodie pauper,& quid in futu rum præſumatur de eo qui pauper eſt. 4 Alleganti diuitias aut paupertatẽ de præſenti, ſi nihil alle- gatur de præterito, incumbit onus probandi. 5 Paupertas et diuitiæ qualiter probentuy, remißius. A nobsenehioiin diues, pręſumi tur etiam hodie diues:quia nõ pręſumi tur amiſiſſe dominiũ rerum ſuarũ. l.ſiue poſ- ſidetis. C.de proba. Et ita tenent Hoſti. Ioan. And. But.& Imol. in c.i.in fin.. de ſcruti. Ar chid.& Gemi.in C. fin. vi. q. v. Alber. de Roſ. in I. ſi uerò. õ. qui pro rei qualitate. ff. qui ſa- tiſd.cog.Et ſic, licet quilibet à principio na- ſcatur nudus& pauper, ſi tamen fuit ſemel diues, præſumitur in futurũ diues, ſecũdum Doct.in dictis locis. Quod facit pro opinio- ne quam ſupra tenui in prin. iſtius regulæ. ntellige iſtam præſumptionẽ procedere, ubi ſimpliciter dubitat᷑, an quis ſit diues: ſed ſi agamus de uniuerſo, puta an qui olim ha- buit tales facultates ualentes uſqʒ ad mille au reos, præſumat᷑ eaſdem hodie habere, tũc di- cendum eſt ꝙ nõ:quia ubi agitur de proban- da cõtinuatione alicuius uniuerſi, qui habuit in præteritũ, nõ præſumitur hodie habere. I. in cõfirmando.ubi Bar.not.ff. de cõfir. tut. et cõſuluit Alex. ita declarãs Bar. in conſ.cij. in GGgg 3 10 11 a ¶ Et Steph. Ber trandi d. conſil.J. col. ij. lib.. in no- uißimis. b ¶Quod ex aclu de præſenti decla⸗ retur qualis fuerit animus præcedès, ultra hĩc allegata adde tex. in§. pa- uonũ. Inſit. de re- rum diuiſ. GLud. Rom. conſ.ꝛ9ꝛ. cũ iſt fratres. Anch. conſil. 2591. ex his. Dec.in l.quandiu. in ij lect. col. fi. C. qui admitti.& cõ ſil. 336. incaſu pro poſtto.& conſil. 490. uiſis& cir⸗ cunſpectis. col.pe nul. conſ.4A76. cõcluſionẽ.col.ij. in quibus locis al⸗ legat concord. c ¶ Vide Lucam de Pen. conciuem meum in d. l. qui- cunque. ubi ponit clxxx. præſuptio nes ſeu caſus, in quibus lex aliquid præſumit. d ¶ Et Bar. et Dd. in pwœm. Digeſt. & in l. j. de uentre inſpi. cum ſimilib. e ¶ Quod quili⸗ bet naſcaturnudus & pauper, habes moralẽ& elegan tem tex. in C.ſicut hi. 47. diſtin. Lu- cas de Pen.cõciuis noſter in l.ij. col. 6 C. quan.& quib. quarta pars deb. Et Aret. conſ.66. uiſo picto. col.6. ubi egregie dicit, quod cum quali- tas diuitiarũ ſit re gulariter repug- nans naturæ(quia nemo naſcitur di- ues) non poteſt ar gui de præſenti ad præteritum,&nõ ualet arg. nunc eſt diues, ergo& o- lim emt, nota bene ————öy— a ¶Quod allega- ti paupertatẽ uel diuitias ad funda- ment intétionis, incãbat onus pro bandi,& qualiter probentur diuitiæ uel paupertas, ui- de Alex. conſ.; 7. conſultus. lib. 7. et conſ.9i.repetitus. cod.lib. Calca. con Hil. S. in cauſa pen dẽte. col. 7. ſeq. Rom. conſil. 245. ad primum.in ult. dubio. Soci.conſ. 30. in cauſa domi⸗ næ Agnetis. per to tum conſil. lib. 4. & conſil.24. om- nipotẽs Deus. col. antepen. lib. 1. Bo- log. in conſil. ·9. ui ſo igitur. col. pen. Purpuratum a- lios moder. in l. j. föl. 6. num. 92.& 93. ff ſt cert. peta. Ang. in§. hinc no bis. de hæred. e falci. colla. prima. Petrum de Monca da in adqdit. ad tra- cta. de teſtib. Cro- tum fol. 3. ſub nu. 24. 5 T Et Alex. egre Lie conſil. 156. ui- ſo inſtrumẽto.col. 4 ij lib. 6. 29 D. And. Acciati qui tenetur eligere diuitem, d litatem probare. l. i.9. ſi magiſt giſtr. conuen. d. l. nõ eſt nece Fulg.Idem in eo qui dicit co pore finiti officij diuitem. d. J. de probat. cum ſimil. f Qu probentur diuitiæ uel paup in d.. qui pro rei qualitate.per A in J. ſi conſtante, in prin. ff. ſol. matr, PRAESVMPTIO XXVIII 1 Corrigere ſe incontinenti nemo præſumitur. 3 2 Actus à partibus factus in contrarium „præſumitur potius errore factus, quam qua „ime kan earne htuuim Quu aue 3 Statutum Medlolanenſe, quod maritus non exiſtenlibuxlibe ris communibus, præmortua uxore, lucretur dotem, ſl- uo iure liberorum brioris matrimonij: non intelligit ut liberi prioris tori ſuccedant in tota dote, ſed ſecunaum I hac edictali. qe ſecund. nupt. 4 Dictio, ſaluo, ſtat modificatiue, non correctiuè. 5 Alienanti rem meam ſi conſenſero, ſaluo iure meo, hec pro teſtatio intelligitur reſpecuu precij, non ipſuusrei 6 Statuta ita interpretanda ſunt, ne uideantur incontinenti ſe corrigere. quod procedit, etiam ſi caueatur, quod uerhe ſtatuti intelligantur ad literam prout iacent: item proce⸗ dit etiamſt aliqua uerba impropriarentur. 7 Statutum loquens in principio alternatiue, ſi deinde loa- tur copulatiuè, ne uideatur ſe incontinenti coriigrt, co pulatiua reſoluitur in diſiunctiuam. 8 Extenſio non eſt licita in correctorijs ex identitate naionb. Nura intelligi debent ut cõcordent, nõ ut ſe corrigant lbi. 9 Pœnas uarias alicui delic ſt iura imponant, non cenſentur ſe inuicem corrigere, ſed dare opłionem iudici. 10 Teſtes in quantũ fieri poteſt debent ad concordiam reduci. 11 Teſtator ſi dixerit, lego Titio talem fundum,& in coillum inſtituo:nõ uidetur ſe teſtator correxiſſe, ſed erit eledio legatarij, an uelit titulo legati habere, an uerò tinlo iſ 12 Quis effectus reſultet, quod potius inſtitutionis(tutioni quam legati titulo accipiat. Igeſimooctauo. Nemo præſumiturin continenti ſeipſum corrigere, linonad ber. de Roſ.in d.§. qui pro rei qualitate. Sed 40 ea legata duntaxat. ubi gl.& Doct. ff de cõd. & dem. Bar. in l i.6.& parui. col.ij. f. quod ui aut clàm. But.& Imol.in c. ex parte tua.& in- fra, ſecũdo. S. de offic.& poteſt. iud deleg. A⸗ lex. conſil. xxviij. col. fi. in iiij. uol Rom, con ſil.xciiij. uiſis hisquę narrant. in ij col êlex. in l. ſi mihi.õ. fi.ff.de leg. i. Pro hocfacitſquia: ſi partes cõueniũt facere unum,& contrariũ fecerint, præſumũtur potius feciſſeper ereo rem, quàm quòd uol so quoties.§.tantundem. firmat Soci.con v. col.in ij.uol. Et poteſt eſſe ratio, quia cium agatur de uniuerſitate, ea ex natura ſui reci- pit diminutionẽ& augmentũ. arg. l.hæredi- tas.ff. de pet.hære. unde ex quo potuerũt di- minui ex natura uniuerſitatis, ceſſat iſta præ ſumptio. Sed tu aduerte, quia uidet᷑ ꝙ iſta declaratio in effectu tollat regulã: quia cùm diuitiæ cõſiſtant ex bonis,& ſic ex aliquo u- niuerſali, ſequitur quòd olim diues, nõ præ- ſumatur hodie diues. niſi dicas eſſe differen- tiam in modo agẽdi, quia aut aliquis olim di ues allegat ſe habere eadem bona quæ olim, & procedit regula: aut non allegat ſe habere eadem bona, quia fortè alienauit, ſed dicit ſe habere preciũ uel alia loco eorũ,& procedit opinio Bart.& Alex. Sed nunquid olim, pauper, præſumatur hodie pauper? Et uidet quòd non, quia quilibet præſumitur ditari. l. ſi defunctus. C. arbit. tutel.l. cura. õ. deficien- tium. ff.de mun.& hon. Bart. in l. ex diuerſo. 2 §. fin. poſt antiquos. ff. ſolu. matr. Salic. in d. I. ex perſona.& in d.l. nõ eſt neceſſe. de proba. Contrariã tenuerunt Raph. Com.& mo- der.in l.ij. ff.de excep. quia iſta accidentia ex trinſeca nõ præſumuntur. Et idem tenet da- lic. in l. quod nomine. ff. de cond. indeb. ubi reſpondet ad d. l. ſi defunctus.& ad d. 5. defi- cientium.quòd illa iura nõ probant,& bene: & refert etiam Alex. in d. l. ex diuerſo.§. fi. Et facit, quia diuitiæ acquirunt᷑& amittunt᷑ ex 3 impetu fortunę.l.ſi is qui..i.ff. de acqui. rer. dom. I.planè. f. ut in poſſ. lega.& ẽ. Facit tex. in c.ſuper eo..de renunc. Vnde in iſtis for- tuitis uideretur quòd lex nihil deberet præ- ſumere, propter nimiam incertitudinem. Poſſunt prędicta concordari, ut dicamus, quòd olim pauper, præſumitur etiam hodie pauper, per ſupradictam principalem regu- lam, prout firmant Archid. in d. c. fin.& Al- in futurũ præſumitur debere ditari: quia ubi dubitamus quid futurũ ſit, debenäisseruper ſperare in melius.l.inter ſtipulantẽ.§. ſacrã. ff. de uerb. oblig.& ita intelligo Bart. in d.§. fin. Eſt uerum quòd iſta præſumptio de futu ro non æquipollet probationi,& non liberat ab onere probandi, ubi caſus euenit. d.§. defi cientium. prout in ſimili ſupra dixi declaran do regulam, ſemel malus. in uerſ. vij. in quar- ta limit. Et ita procedit alia opinio Raph. Co men. Et ſupradicta habentlocum, quando agitur de tempore præterito ad præſens: ſed ubi nihil allegatur de pręterito,&ſimpliciter agitur de præſenti, non præſumitur aliquis nec diues nec pauper, ſed ei qui dicit, incum bit onus probandi, ut eſt gl.communiter ap- probata in d.§. qui pro rei qualitate. Vnde qui ſe excuſattanquam pauperẽ, debet pro- bare. d.. deficientium. 6. item propter. Inſtit. de excuſ.tut. Et qui alium reijcit tanquã pau perem, eodem modo probat. J. ſi creditores. 5. fin. ff. de priuil. cred. Idem in patrono ſub prætextu paupertatis alimenta petente à li- berto ſuo.j.fin.ſf, de lib, agnoſ. Et è conuerſo egã fuiſſetem⸗ experſona. C. quam conuentum eſ. uerint ſe corrigere. l fF de hæred inſtitEt b ſi.xxvij. in quarta coliniij. uol. ubi ſubdit, quòd quando primũinſtru⸗ mentum eſt planum, modo ne corrigat præcedens. perſi rationem,& quod notant Ang.&] ſi quis cùm aliter. ff. de u quod not. Com. conſil. x tVnde per iſtam rationem Decio, quòd ſtatutum Me so tur, quòd maritus nõexi munibus, præmortua uxor ſaluo iure liberorum prioris ma intelligitur generaliter, monij ſuccedant in tota declaratur ſecũdum e xxiiij. pater uxori- * 5ſti luicum alias cõſuluſ ehi- diolani quo dicl bus liberis co- e lucretur dol dote, ſ teunaũ tur, Lelmaer C de reit ſeruatio corrigeret in reſtitũ eſt de mẽl Com ibi, Adidem fa Crxrin ult.col, uer 6 vbiconcludit,quod ſeruationẽ ſemper d gepræcedentia corri eiamubi caueretf qu ellgerenturad liter Anch conſil. ccccxxi leemprocedit, etiam ptarentur, ſecũdum. neip pater reuerend urin principio de cei &ſicalternatiue, deit e ill copula reſolue cenſeantur ſtatuentes ziſſearg. notatorum Cper quas perſo. no campreſumptioner quælibet correctio eſ 3 Cdeteſta. Vndefinc eneſioexidentitater vbihart. C. de appell ielacroſan. eccleſ.Bt canedldentnõutſec üerdeelect in vixl. nonbili in C. fratern Awhaheenn ur ſe Otii. dotius dare electione m incinter cæteras piocedit etiamin teſi uumpoſsibile eſt, red tu, ubi not 5 S. de teſti rcecond nſtitceie . cheanem deanſtemſaſmſtund uZer reßeräpreej ne pretadaſ Thm 12 unh neutkg 345, d ef rcdl clunſtcneg, Bener atltagnaien Acuuertaingnmiann aapi Cencinſt de, ne addtctu eirndan⸗ Aultax in dſfuncü. tcua nemämſtaunt dent tt cöemiatãuſm uü celld ſuns mpnan crrrgere ſci catiniumnt seripatrſceralanr tertEgo Tüioldmſriagt rm emenßt acttrwuolegti-chm, ar reſcte, auc potunuftun tntud accipict ooctauo. Nemoyit lenti ſeipſumconihn ntrt.ibiglä’Dui- inli 5. penicdit t.AImol.incexfEns deoffcpottil wrin colft nifl sqvenarntull Edeſegi Pvhnd um vurpoiustt lueri eie dd uo quod UO „u p 10 11 12 705 tuſconſ. Orficia, de quo in.i. C. ad Orfic. ſed refertur ſolùm adl. hac edictali. C. de ſecun. nupt.quia alias ſtatutũ incontinenti ſe corri- geret, per ſupradicta:& tquia illa dictio, ſal- uo, ſtat modificatiuè, nõ correctiue, ut eſt gl. inl. item Labeo. ff. fam. erciſ. cum concord et in terminis cõſuluit Bal. conſ.cclxxiij. ſuppo ſito ſtatuto. in ij. ut latius habetur per Deciũ conſil. cclxxxiij. in nouiſſimis. Adde dd no- tabiliter uoluerũt Iac.Put.& Iaſ.in l.ſitundũ per fideicõmiſſum. ff. de leg.itubi ſi conſen- tiam tertio alienanti rem meã, cum proteſta- tione, ſaluo iure meo:iſta proteſtatio intelli- gitur, niſi reſpectu precij, nõ autẽ ipſius rei. arg.l. mater. C. de rei uend. quia aliter iſta re- ſeruatio corrigeret in totũ conſenſum prius præſtitũ:& eſt de mẽte Dyni, Oldr.& Raph. Com. ibi. Adidem facit ꝗd not. Alex. conſil. cxxxv. in ult. col, uerſ. præterea iſta. in i. uol. ubi concludit, fꝗquòd in ſtatutis per talem re- ſeruationẽ ſemper debet fieri interpretatio, nepræcedentia corrigant. Et iſtud procedit, etiam ubi caueret᷑ quòd uerba in ſtatutis in- telligerentur ad literam prout iacet, ſecundũ Anch.conſil.ccccxxiij. uiſo pũcto. in ij. col. Item procedit, etiam ſi aliqua uerba impro- priarentur, ſecũdum Lud. Rom. conſil. ciiij. incip.pater reuerende. ubiſ ſi ſtatutũ loqua- tur in principio de ceſſantibus ſiue fugitiuis, & ſic alternatiuè, deinde loquatur copulati- uè, illa copula reſoluetur in diſiunctiuam, ne cenſeantur ſtatuentes incontinenti ſe corre- xiſſe. arg. notatorum per Cyn.& Bal. in l. fin. C. per quas perſo. nob. acquir. Et ad ſupradi ctam præſumptionem facit generaliter, quia quælibet correctio eſt euitanda. l. ſancimus. C. de teſta. Vndefin correctorijs nõ eſt licita extẽſio ex identitate rationis. l. præcipimus. ubi Bart. C. de appell. auth. quas actiones. C. regula ſecunda 10 20 30 de ſacroſan.eccleſ. Et iura debent intelligi ut 40 concordent, nõ ut ſe corrigant. c. cùm expe- diret.de elect.in vi.l. fin. C. de eden. Et fa. gl. notabilis in C. fraternitatis. xxxiiij. diſtin. u- bifſiiura imponunt uarias pœnas alicui deli cto, non cenſentur ſe inuicem corrigere, ſed potius dare electionem iudici:de quo per Fe lin. in c. inter cæteras. 5. de reſcriptEt idem procedit etiam in teſtibus, qui debent, quan- tum poſsibile eſt, reduci ad cõcordiam. c. cũ tu.ubi not.S.de teſtib. Dyn.& Bald. in. ij. ff. de cond.inſtit. cum concord.* Et generaliter idem eſt in quacunq; materia, ſecundum A- lex. conſil. cxli. uiſo teſtamento. col. iij. in ſe- cundo uol. ¶ Et hæc inferuntur ad quæſtio nem, quando teſtator dixit, lego Titio talem fundum,& in eo illum inſtituo. Nam quam- uis inſtitutio differatà legato, non tamen ui- detur teſtator ſeipſum correxiſſe, ſed potius erit electio legatarij, an uelit habere titulo le gati, an titulo inſtitutionis in re certa. d. l. nõ ad eaEt effectus eſt magnus, quia iſto ſecũ- do caſu non tenebitur accipere rem de ma- nu hæredis, iuxta l. nõ dubium. cum ibi not. C. de leg.ſed poterit accipere propria autori 50 60 præeſumpt. ⸗⸗ tate, ſecundum Bart.& Doct. in l. ex facto. ſf. de hæred. inſtit. Iaſ. poſt alios in l. quoties. C. eo.tit. Et in dubio præſumetur accepiſſe iſto titulo tanq́; pleniore. arg.I.ſi ita ſcriptũ.ij.& quod ibi not. Bal.ff.de hæred. inſtit. quod no ta. Et fa. tex. inl. ſi quis ſeruo. ff. de manumiſ. teſta.& in l. recuſare.. Titius. ff. ad Trebell. Bar. inl. ſi Titio. i. ff.de uſufr. leg.& in l. cen- turio. in quarta quæſt. principali. ff. de uulg. & pupill. PRAERSVMPDTIO X XIX. 1 Teſte poſt perhibitum teſtmonium corrigente dictum ſuñ, contra eum præſumitur, niſiſe incontinenti corrigat. Li mitatur num. 10. 2 Teſtis quando dicatur incontinenti dictum ſuum corrigere. 3 Teſtis poteſt dictum ſuum corrigere, ſt alleget aliquam cau⸗ ſam erroris ſeu correctionis. Intellige, ſi cauſa ſit iuſta, probabilis uel ueriſimilis. 4 Obliuio ueriſimilis, eſt iuſta cauſa quòd teſts poteſt dictum corrigere:ſecus ſi non ſit ueriſimilis. 5 Teſhs poteſt declarare uerba,& ſub prætextu declarationis mutare dicta, modò talis declaratio conſonet. 6 Teſtis ſi ſit contrarius, an ſtandum ſit primo uel ſecundo di- cto. I num. 8.(traria. 7 Quid autem ſi in diuerſis iudicijs reperiatur depoſuiſſe con 9 Teſtes duo ſi deponant poſtea contrarium eius quod prius de poſuerant, an ſententia ſit ferenda ſecundum primam de poſitionem. 10 Teſle corrigente dictum ſuum metu tormentorum ante pu- blicationem, ſtatur correctioni,& ſic ſecũdo dicto. quod qualiter intelligatur, latißime diſquiritur uſq; ad finem. ꝛu Confeßio facta in tormentis quando quis de alio interroga- tur, eſt ualidior, quam prima ſine tormentis. Secus quan do quis de ſe interrogatur. 12 Libera perſona nõ debet de re alterius atteſtari cum tormen tis niſi ſit uilis& infamis. 13 Teſtis qui non debet admitti ſine tortura, ſi admittatur, eius dicto non creditur. 14 Teſtis ſi reuocat dictum ſuum, diminuitur de fide ſua,& no cet parti licet non citatæ. Igeſimonono. Præſumitur contra te- ſtem, qui poſtquam teſtimoniũ perhi- buit, mutat ſeu corrigit dictum ſuum, niſi in- continenti hoc faciat.c.præterea. 5. de teſtib. cog.redditur enim ſuſpectus, tanq́; ſuborna tus àparte, utibi habet,& in§. quia uerò mul ti. ubi gl.in uerb.non etiam. in authen. de te- ſtib.tEt dicitur incontinenti, antequam com pleat dictũ ſuum, uel ſit dimiſſus à iudice ſeu examinatore, ſecundum Bal. in l. lecta.& ibi Iaſ.in penul. char. ſf. ſi cert. pet. Idem etiam ſi corrigat antequam publicatæ ſint atteſtatio- nes, quia adhuc dicitur incontinenti, dum- modo probetur eum nõ fuiſſe colloquutum cum partibus,& ſic tollatur iſta præſumptio ſubornationis:& ſi eſſet teſtis notæ fidei& magnæ autoritatis, propè eſſet ut ſtaretur iu- ramento ſuo, ſecundũ Bald. in d. c.præterea. arg. c. ultra tertiam. S. de teſtib. facit l.non om nes.5. fin. ff. de re milit. Intellige tamen iſtud procedere, quando teſtis allegaret aliquam cauſam coloratam erroris ſeu correctionis, ſecundum Imol.& Felin.in d. c.præterea.& Bart. in. eos. ff. de fal. vt Et eſſet iuſta cauſa, ſi b a ¶ Et amplißime Alex. poſtlmol. in l. inter ſtipulantẽ. §. ſi Stichi. de uer bor. oblig.& Fel. in c. cum tu. de te- ftb. Et loan. Cro- tus in tract. de te- ſti. num. 127. cum ſex uel ſeptem co- lumnis ſeq. in qui⸗ bus locis abunde traditur quomodo & qua uia teſtes contrarij ad con⸗ cordiam reducan tur, Qan reducan tur ad euitandam pPœnã periurij uel falſt ſolum, an ue⸗ rò etiam ad pro- bandum. ¶ Vide Crotim in tract. de teſub. fol. 21. num. 341. allegarent obliuionẽ in tempore:quia illa eſt 4 G. GGgg 4 a ¶ Et huius ſen- tentiæ, quod nec primi nec ſecun- dum dicti ualeat, fuit Crotus in tra- clatu de teſtb. nu. 344.· ubi dicit opi nionẽ contrariam nõ eſſe tenendam. b ¶ Hoc ſequitur Ioan. Crotus in d. tracl. de teſti. num. 344. uerſ.ſecun⸗ dus caſus&c. di- modo hæc reuoca tio ſeu cõtrarietas fiat in alia cauſa, Ealia inſtantia, et diuerſcæ ſint perſo næ litigãtes: ſecus quando eſt eadem cauſa,& eædem ſunt perſonæ liti- gantes, licet diuer ſæ ſint inſtantiæ, quia tunc neutra dic tum ualet. 57 D. And. Alciati„(a⸗ e9 magis ueriſimilis. Si uerò obliuio non eſſet ueriſimilis, tũc ſecus, ut dicit Bal. in l. presby teri. C. de epiſ.& cler. ubi fubdit, quòd ſi quis dicat ſe nõ recordari de eo, quod eſt ualde ue riſimile quòd recordetur, debet puniri:& ſo- lent latrũculatores illud dictũ practicare, ut fubijciant talem torturæ. †Et putarẽ ſupradi cta procedere, etiã ſi teſtis ipſe mutet aliqua ſub prętextu declarationis uerborũ, quando talis declaratio nõ bene cõſonaret, quia nec tunc debet hoc permitti: ſicut in ſimili dici- mus de iudice. l. ab executore. in prin. ubi not.ff. de appell.& ita intelligo not. in c. cùm clamor.a.de teſtib.facit quod not. Card.in c. cùm ad ſedem. de reſtit.ſpol. Abb.in c.cũ di- lecti. de donat. And. Sicul. conſil.iij. in pen. char.in ſecundo. Sed dubitatur, ſſi teſtis ſit contrarius, nunquid ſtandum ſit primo uel ſecundo dicto. Et ſi ſit cõtrarius in eadem de poſitione, clarum eſt quòd non ſtatur alicui dicto, imò reijcitur in totum tanquam falſus. c. licet cauſam. 5. de probat. l. eos. ff. de falſis. J. qui falſa.ubi Salic. Fulg.& Floria.ff. de teſti. & eſt cõmunis opinio, cum aliquibus decla- rationibus poſitis per Felin. in c. cùm in tua. in prima concluſ.ð.de teſtib.Si uerò eſt con/ trarius in alia depoſitione eiuſdẽ cauſæ, tunc Bart, in d. I. eos. uidetur præſupponere quòd ſit idem:& etiam Fulg.in d.l. qui falſa. dum dicit, quòd prima depoſitio quæ fuit perfe- cta in ſe, annullatur ex poſt facto per reuoca tionem factam in alio examine: quia ex quo in hocſecundo apparet quòd eſt teſtis falſus & periurus, lex pręſumit idem de prima exa minatione. arg. l. ſihi qui. C. de adult. Etidem uident᷑ tenuiſſe But.& Imol. in d. c. cũ in tua. Sed Abb.in d. c.cũ in tua.tenet contrariũ, ꝙ imò ſtetur primo dicto. arg.d.c.præterea. ubi Innoc. Io. And. Imol.& moder. idem tenent, & eſt de mente Baldi inl.iij. C. ad legem Iul. de adult. Et ſuadetur optima ratione, quia ta lis teſtis præſumitur ſubornatus à parte, ut eſt gl.in d.c.pręterea. ergo ſequitur quòd pri mum dictum præſumatur uerius, alias eſſet in poteſtate teſtis annullare dictũ ſuũ,& tol- lere ius quæſitũ parti. Nec ratio Fulg. per d. l.ſi in adulterij. quicquam ualet, quia ille tex. non procedit ſimpliciter, quòd ex præſenti præſumatur retrò: ſed alia ratione, de qua la- tius ſuprà uidimus. Eandem opin. etiam te- net Aret.in d. c. cùm in tua. quando pars pro qua teſtis ſemel præſens depoſuit, oppoſuiſ- ſet ne repeteretur: ſecus ſi nihil oppoſuiſſet. allegat Bal. in auth. qui ſemel. C. de probat. Sed mihi placet generaliter opin. Abb. ꝓ ſtetur primo dicto. Et ad quaſdã rationes A- retini ibi reſpondendũ eſt, ꝙ procederẽt ubi lex nõ pręſumeret ſubornationẽ, ex quo iſta ſubornatio non debetprodeſſe ſubornatori, quia delictũ ſuũ nemini debet eſſe utile.l.ita- que fullo. ff. de furt. l. Seruius. ff. quod ui aut clam. Et ex hoc à fortiori infertur, fꝙ ſi iſta re uocatio ſit facta in alio iudicio ſiue ciuili ſiue criminali, ꝙſtabitur primo dicto, c. ſicut. S de . 4„ai& g.ſi qul teſtib. ubi Aret,& alij attingunt,& eſt cöm ualtomiais ſer ſ nis opinio, ut per Feli. in d.c. cum in tua u Dalilxi 0 wacl Tindarũ in tract. de teſtib. uariantibus Ider 4 enllclri zup cũdo lib.Deciũ cõſ.clxxv.& conſ. chn 33 rusin lcto trac 4 3 Debilitatur tamẽ iſtud primũ dictum 11 b uamen der Vee ur talis teſtis nõ dicetur maior omni exceptio 8 genralqua 4 1 ne. Et propterea dicit Card. in c. ueniè. ij j 2 quiæ. d 28 fin.a.de teſtib. quòd ad dictum talis rtun da cautiaſſe Lunn nõ poſſet deferri iuramentũ in ſupplemer 9 rin actis niſi um 10 tum probationis. ſequitur Feli. poſtalios um:quiaex d a1 d. c.præterea,& in d. c. cùm in tua.& Alex 3 qeteſtis⸗ intere 8 2 ſil.xix. in penul. col. in quarto. TSed quid ſi ai.iuxta not per Ba eſſent duo teſtes, nunquid probaretur ſuffi⸗ 9 maditur in equonian cienter ad ferendam ſententiam ex prioridi- Sedtuaduerte, qu cto, licet prius reuocaſſent: Et uiderer onõ mſl bene intelligatun quia ex numero oritur maior ſuſpicio falſit a ci qwöd nunquamy tis contra primũ dictum, arg. notatorum per eſtaridere alterius ii Bar. in I. i.§. idem Cornelio. ff. de quęſtio per fdequæſtio:niſi ſiti Bald.conſil. ccccxxvij. in v.& in c.ad noſtrã. mis in authen. det 20 ſuprà de probat. Et hoc uidet᷑ uoluiſſe Alex. iinioſeruis. fl dete conſil. cxij.in penul. col. in quarto.& demen nicuoſecundum Ba te Aret.in d.c.cùm in tua. Videretur contra Ein cide ſummatti rium eſſe uerius, quia in cauſis ciuilibus duo ergonon admittuntu teſtes ſufficiũt, licet nõ ſint omni exceptione cumtottura: quia tui maiores, ut per Io. And. in c. quodpro cauſa, n plerrper quæſtione ſuprà de procur.Paul.de Caſt.in.fin. C. de cut quod hi ſint admi probat. And. Sicul.& alios in c. at ſi clericiin ditureorũ dicto, ſed gl.iij.ã.de iud.Etiſtud uidet᷑ de mente Doc. is imo ſolum illud di qui loquuntur tantũmodo de uno corrigen/ ni& itaintelligitur B 30 te, nõ de duobus:& eſt ratio, quia probatio nd ʒ ſed& ſinegaue quæ fit per unũ teſtem& iuramentũ, eſtpro quitur in ſeruis. Ieti⸗ batio priuilegiata, meritò de facili ceſſat. Se- ſib. quiloquit᷑ in uili cus quando ſunt duo, quia talis probatio fun onis quæiura allega datur ex iure cõmuni. arg.l. eius militis,5.mi cebetintelligi, juxtaT litia miſſus.ff. de teſta. milit. Nec obſtat ꝙ lum liberationis ue ex numero reuocantiũ priusdicta, oriturma ego Batt.dicit, quod ior ſuſpicio: quia ex eodem numero etũ effi tantum interrogatur cacior eſt prima probatio, ubi lexuoluitſtari tettintelligiin homin propter præſumptionẽ ſubornationis. dlc.ſt drquetur in teſtimot 40 cut.& d. c. præterea.& c. per tuas. 3 deproba, ber alex conſil,xi.in Faterer tamen quãdo iudexhaberet ualcdeſu uantũnodo ex delicto ſpectum primũ dictum, quòd nõ deberetiu numaneſtet aliquanc dic are, niſi præſtito iuramẽto in ſupplemen- inltin C. de accuſ.& tum probationis parti, ex quo plus qᷣ ſemi⸗ 4 iſfdequæſtio. Et 1 plenè probauit. c. fin. deiureiur.& not:ind- telts ruocatdictu- admonendi. de iureiur. Declarant᷑ ſupra- dlua Senocet a dicta, dum dixi, quòd teſtis nõ poteſt corti, io reuocatio fit aun gere dictum ſuum niſi incontinenti, alids ſta auem quo adtonn i retur primo dicto, ut nõ procedant quando tm iuntanot in 1 5o teſtis metu tormentorũ corrigeret dictum leapparetmaniß ſuum ante publicationem:nam tũ ſtaretur Alijtamẽ uiden ni tali correctioni, ſecundum Bar.& Angiin 1 ter, quòd mdn ſi poſtulauerit.õ. ſed& ſinegauerimus. ſt.a mentis, ex quo iln leg.Iul. de adul. ubi ſubdunt, ꝙ boniaſeſo heiſſe ueritate 5 res faciunt quòd nõ reperiatur niſiunumaj„& Barth nſe ctum, uidelicet poſt tormenta. Facitproiſta olSediſtudn de „, 1 uæſtioni. ſ ihi n opin, quod dicitidem Bar. in..§. quæſt le, u lnegauerit.procund e fl.de quæſtionib. ubi dicit in teſte uarſan. nonadmi 10 Mecſ quòd quando quis de alio tantum intenog unutfuprz turinte 6o tur, ualidior eſt ſecunda cõfeſsio factainto nelibero oſtendi is, qua ma ſine tormenris.§.iinali mithom concludito mentis, quàm prima ſine to gie ominẽ libe i then. de teſtibus. not. in l.cuùm probatio- tor⸗ lachidean 5 probat.licet ſecus ſit, quando de ſetauirae tezutper Ba iormer lde ſe& de alio. d.1i.ꝑdiuus.&s, Cdeconeädd5 quetur, uel de ſe 7 quæſtioni. 1 econlel Sa. Ir. Pauldei rid tantümododemmm us: Reſtraid qum ãteſtema imrmait lata meridcettclit nt duo quiaubqate ömuni arg leuurii deteſta miſt, Nat vocantiãprisdiingt uia exeodemnumens nprobatio ubilau mptionẽſcbommin. terea&cpermmaty quädoiucextdenn ã dictum, qpditits ſtito iurmävui nis parii erqpofai tc kn deicreinäl eiureiur. Detai irquodteftöröde * n nili inconäfern 709 quæſtioni.&§. ſi quis ultro. Et ſequit᷑ Aret. conſil. xi. Soci. conſil. cclii. in ij. col. Decius 12 13 14 conſil. clxxv. in x. col. uerſ.non obſtat. Tinda rus in dicto tract. inprima parte, c. iij. Dicunt tamen moder.in d., quæſtioni. quòd non ui dent aliquam rationem differentiæ iſtius do ctrinæ. Adde, quòd etiam illud dictũ Bar. quod cauti aſſeſſores faciunt, quòd reperia- tur in actis niſi unum dictum, nõ uidetur ue rum:quia ex quo iſta uariatio diminuit de fi- de teſtis, intereſt partis ut de ea conſtet in a- ctis, iuxta not. per Bald. in J. iij. C. de teſti.& traditur in c.quoniam contra. 5. de probat. Sedtu aduerte, quòd doctrina Bart. eſt ue ra, ſi bene intelligatur:& propterea ſciendũ eſt,fquòd nunquam perſona libera debet at- teſtari de re alterius in tormentis.l. ex libero, ff.de quæſtio. niſi ſit teſtis ualde uilis& infa- mis.§.i. in authen, de teſtib. uel ſeruilis condi tionis.l. ſeruis. ff. de teſtib. Idem in excõmu- nicato, ſecundum Bald, in c. ij. de teſtib. cog. & in c.i.de ſumma trinit.& fide cathol. Tales ergo non admittuntur ad teſtimonium, niſi cum tortura: quia tunc eorum dictum ſup- pletur per quæſtionem. Et proptereatſi acci dat quod hi ſint admiſsi ſine tortura, nõ cre- ditur eorũ dicto, ſed ſtatur dicto in tormen- tis:imòo ſolum illud dictum in actis debet po- ni.& ita intelligitur Bar. in d.§. quæſtioni.& in d.6.ſed& ſi negauerit. ubi text. præciſe lo- quitur in ſeruis.& etiam d.§. i. in authen. de te ſtib. qui loquit᷑ in uiliſſimis& in ignotis per- ſonis. quæ iura allegat Bart.& ſecundum ea debet intelligi, iuxta not. per eum in l. non ſo lùm.§. liberationis uerba. ff. de lib. leg. Dum ergo Bart. dicit, quòd quando quis de altero tantùm interrogatur in tormentis, non po- teſt intelligi in homine libero, quia talis non torquetur in teſtimonium. d. l. ex libero.& per Alex. conſil. xi. in i. uol. torquetur enim tantũmodo ex delicto ſuo, licet in cõſequen- tiam atteſtet᷑ aliquando de alieno, iuxta not. inl. fin. C.de accuſ.& doctrinã Bar. in l. repe ti. ffxde quæſtio. Et propterea, fquãdo aliquis teſtis reuocat dictum ſuum, diminuitur de fi de ſua,& nocet parti licet nõ citatæ: quia iſta reuocatio fit quo ad ipſum principaliter, nõ autem quo ad formã teſtimonij, quo ad par- tem, iuxta not. in c. per tuas. 5. de probat. Et ſic apparet manifeſta ratio doctrinæ Bartoli. Alij tamẽ uidentur intellexiſſe iſtud genera- liter, quòd imò ſtetur ſecundo dicto in tor- mentis, ex quo metu tormentorũ præſumit dixiſſe ueritatem, ſecundum Abb. in d. c. per tuas.& Barthol. Veroneñ. conſil. lxi. in ult. col.Sed iſtud mihi nõ placet:quia d.§. ſed& ſinegauerit. procedit tantũmodo in his qui non admittuntur in teſtimoniũ, niſi cum tor- tura, ut ſuprà oſtendi:& ratio Abb. in homi- ne libero concludit oppoſitũ, quia lex præſu mit hominẽ liberum dicere ueritatẽ ex ſe,& ſi adhibeantur tormenta, eorum metu uaria- re, ut per Bart. in d. S. quæſtioni.& in. i. in ij. col, C. de confeſſ. Sed in ſeruis& infamibus, regula ſecunda præſi umpt. 10 20 4⁰ 50 710 ſecus: quia præſumuntur mendaces,& non dicere ueritatẽ, niſi metu pœenæ. Et ex his infertur, quòd ſi detur caſus, in quo liberho- mo nõ admittit᷑ niſi cum tormẽtis, tũc idem eſſet quod in cæteris ſeruis& infamibus:pu- ta quando teſtis in ipſamet prima depoſitio- ne eſt uarius, uel agit᷑ de aliquo ſuo delicto: nam tunc ſtaretur illi dicto in quo perſeuera uit in tormẽtis. l. unius.. teſtes. ff. de quęſtio. Et ita intelligitur quod not. Bart. in d. l. eos. Bald. in l. fin. C. de quæſtio. Ang. in l. de tor- mentis. eod. tit. Lud. Rom. ſingul. 799. in ulti. chart. Tindarus in dicto tract. ſuo, in prima part.c.iij.& ita ſaluatur Abb. in d. c. per tuas. & declarat Aret.ibi.& uidet᷑ etiam ita intelle xiſſe Feli.in d. c. cùm in tua. pen. col. in prima concluſ.&. de teſti. Si uerò ſemel bene depo- ſuiſſet in ciuili iudicio, licet deinde reuoca- ret in tormentis, ſtaretur primo dicto, per do ctrinam Bar. in d.. quæſtioni. declarando ut ſupra. Et iſta eſt uera& cõmunis opin. licet in practica uiderim dubitari, per not. per Bar thol. Veroneñ. conſil.lxi. qui dum conatur reddere ius noſtrum cauteloſum, ipſe incau- tè loquutus eſtꝰ. PRaESV MPTPIO X X* 1 Præſumitur contra eum qui uult innouare. 2 Statutum ſi habeat interpretationem ſeruari ſolitam, ab illa non eſt in indicando recedendum. 3 Ab opinione in aliquo fõro approbata ſecundum conſuctu- dinem, iudex non debet in tali foro in iudicando recede- re, licet cõmunis ſit in contrarium. 4 Ab antiqua practica non eſt recedendum. Rigeſimo. Præſumitur fcõtra eum, qui uellet innouare: quia nouitates plerũq; pariunt diſcordiam. xi. diſtin. C. quisneſciat. & c. conſuetudinis.. de conſuet. quod notãt ibi Doct. cõtra eos, qui tenent nouas opinio nes,& qui inducunt nouas ſectas ſeu religio nes. Quod intellige, niſi iſta nouitas eſſet uti lis, ſecundum Barb. ibi,& c. capellanus. 5. de ferijs.Et facit quod not. Bal.in. in rebus.per illum tex. ff. de conſtit. princip. ubi præſumi- tur contra innouantes regimina ciuitatis. Et dicuntibi Ang.& moder. quòd qui ſunt de- putati ſuper bono regimine, non poſſuntali quid innouare, niſi 5 euidens cauſa utilita- tis. facit etiam tex. in l. minimè. ff. de legibus. & quod not. Alex. per illũ tex. conſil. cxxxv. in ult.col. in primo. Socin. conſil. cclxxi. ſe- cunda col. fubi quando ſtatutum habet ali- quam interpretationem obſeruari ſolitam, 60 non debet aliquis Doctor in iudicando ab il la recedere. Facit quod notat Matheſ.in tra- ctatu ſuo de elect.opin.ubi dicit, quòdiquan do aliqua opinio eſt approbata in aliquo fo- ro per conſuetudinem, non debet iudex in tali foro ab ea opinione recedere:licet cõmu nis ſit in contrarium.arg. d.l. minimè.& l. in interpretatione.eo.tit.& quod notatur in d. l. à patre. C. de iure dotium. Et dicit Bald. in J. illud.per illum text.ff. de excuſ.tut.tquòdab antiqua practica nõ eſt recedendũ. ſequitur Anchar. conſil, clxxvij. uiſis. uerſ. v. de quo Secundo po- tes limitare quod ſuprà concluſum fuit, ſtandum pri⸗ mo dicto, quando teſtis ex interuallo cõtraria depoſuii: ut non procedat, quando primũ di ctum teſts fuiſſet in iudicio nullo, et ſecundum dictum fuiſſet ĩ iudicio ua lido, quia tunc ſta retur ſecundo, nee noceret contrarii dictum in iudicio nullo, ſecundũ no tabilem gl. in c. ců cauſam. in gl. fin. qu ſequuntur ili omnes. de teſti. Ant.& Feli. in d. c. cùm in tua. Ab⸗ bas& Aret. in c. per tuas. de prob. & Crotus in dicto tract. de teſub. nu. 34 4. uerſi. tertius 2 caſus. a ¶Accedat quod notabiliter uoluit Ang·in l. fin. C. de cano.largit. lib.x. & ſequitur Felin. per illũ tex. in c. ij col. 6. in uerſ. ſty⸗ lus. ibi etia præ ceptor meus à Ri- pa, col.9. 5. de re⸗ ſcript.& laſ.in l. j.§.j. uerſ. ade for tuus. ſt quis ius di⸗ cen. non obtemp. uidelicet quòd ſi citatio fuerit fucta contra antiquã et conſuetam practi candi formam,& ſecundum nouam & inconſuetã, nõ tenetur citatus cõ parere, quia præ- ſumitur contra ta lem nouitatem: ut puta ſt in præce- Ppto citatorio in ci uilibus ſolitũ erat dici, ut compareat ſub pœna decem li brari,& nunc di ceretur ſub pœna æris& perſonæ. Accedat etiãquod uoluit Ang.in l.j. ffde offic. aſſeſſ. et ibi Doct. Felin. in d. c. ij. col. qua ſupra, quòd iudex poteſt reijcere li⸗ bellum deuiantem ab antiqua& con ſueta practica ſeu ſtylo. Bene facit quod uolunt Ab- bas. Feli.& alij cõ muniter in d. c. ij. per illã text. quòd reſcriptum princi pis deuians à con ſueto& antiquo ſtylo ſuæ Cancella riæ,& continens nouas& inſolitas clauſulas, præſu⸗ mitur falſum, nec 7n a etiamper Abb.& moder. in c. i. 5. de conſtit.“ PRAESVMPTIO XXXI. 1 Varietas reſponſionis inducit fraudis ſuſpicionem. 2 Poſttionibus clare reſpondendum eſt. 3 Teſtis uarius præſumitur doloſe depoſuiſſe. 4 Teſtium dicta ita interpretanda ſunt, ut cuitetur cõtrarietas,& non incidant in falſum. 5 Teſtis ruſicus& idiota ſibi contrarius, non præſumitur dolo, ſed fatuitate contrarius. 6 Teſte uariante regulariter in eo præſumitur potius dolus quàm ſimplicitas. 7 Actor contraria allegans nõ auditur:nec ſuſtinetur libellus per clauſulam, omni meliori modo ec. 8 RKeus an poßit contrarias exceptiones opponere. 9 Reus qui iuſta habet cauſam, poteſt etiam per fraudes ſe defen- 10 Aduocatus habẽs bonã cauſam, poteſt ſe dolo defendere.(dere 1 Rigeſimoprimo. fEx uarietate reſpon- er pręſumitur fraus. c. i. ut benef. ec- 2 cleſ.dim.Et propterea ſdebet clarè reſponde ri poſitionibus, ne ex tali ambiguitate fraus præſumat, ut not. in. i. 9. ſi quis ſimpliciter. ff.de uerb. oblig.& facit text.in c. fin. cùm ibi not.j.de iureiur. in vi. ubi reſpondens contra ria& diſcrepantia poſitionibus, punitur in amiſsione cauſæ, per prædictam rationem. 3 Eteodem modo, fteſtis uarius præſumit doloſe depoſuiſſe, unde tenetur pœna falſi. 4 1. eos. ff. de falſis. † Eit tamen in eorũ dicto in- terpretatio, ut quantũ poſſibile euitetur à cõ trarietate, ut non incidant in falſum, prout in notabili caſu dicit Com.conſil.xci. per totũ. Soci.conſil.lvi.in penul.col.in iiij.poſt Bal. conſil.ccxlvij.in i.uol. ubi dicunt non præſu mi dolum in teſte qui dicit uera eſſe ea, quæ ipſe per ætatem ſcire nõ potuit. Et quod ge- neraliter not. Alex. conſ. cxli. uiſo teſtamen- 5 to. col.iiij.in ſecũdo. Idem intteſte ruſtico& idiota ſibi cõtrario in atteſtationibus:in quo non præſumitur dolus, ſed fatuitas, ſecundũ Ang. in auth. de teſti. 6.& licet. Soci.in l. ſi is qui ducenta.5. utrum. ff. de reb. dub. de quo tamen uide Bald.in l.ſcripturæ, col. fin. C. de fid,inſt.& moder.in l. ubi repugnantia. ff. de b reg. iur. b Alias fregulariter in teſte uariante 6 potius præſumitur dolus, quàm ſimplicitas, & tenebit falſi, ſecũdum Aret.in c. in noſtra. ſupraà de teſtib.& dixi in l.i.§. pen. in ult. col. ff. de uerb.oblig.Ex eadem ratione etiã reij- citur actor qui contraria allegat.l.i. C. de fur. Nec ſuſtineretur libellus per clauſulam, om- ni meliori modo, ſecundum Bal. in. iij. C. de uenit exequendum:& ibi Pelin. i lud infinitis ſimilibus& concord. corroborat, æ qui- bus optime boſſet hæc præſumptio locupletari, ad quem ſufficiat remißio.& ibi etia ui de Dn. meum d Ripa,& pro dote uide multa cumulata per Curtium ſeniorem conſ. 73. ſuper memorata col. antepenul. uſq; ad finem conſilij, à quo habuerunt omnes moder. ea quæ adducunt in d. c. ij de reſcript. bIult allegare Decium, quem etiam uide inc. ſolicitudinem. col. ij. in octauo notab. de appell. extra. cTſtud dictum Baldi refert& ſequitur Deci in d. ſolicitudinem. in octauo notab. d Tt ultra loca hic allegata, an inſpiciendi ſit principiũ an finis, uide Nicol. Euerar. Præſidẽ in locis legaliꝛus, in loco d uirtute finis, qui eſt locus uſtimus in ordine. Et in cri⸗ minalibus an inſpiciatur initii, an uerò finis ſeu exitus, uide latißime Hippol. Marſil. in Praclica crim. G. ulterius. in prin.& per duas col. ubi alleg. innumeras concord. Caccu mulat plura ſunllia& egregia dicta ad dotẽ huius preſumptionis. Et eundẽ in ſing. 225. in delictis. et ĩ C. praclica.õ. quoniã. nu. ↄ1. et ſeq. ad quẽ me remitto, ne chartas occupẽ. D. And. Alciati probat.& inl. edita, C, de eden ſequitur Alex. cõſil, cx. in v.&d conſil.cl.in fi. Et dicit Bal.in l. c C. de lib.cauſ. quòd ſi quis alle poteſt pars e acceptarec. 1N tem reus poſſit ponere excepti 4 rias: Dicendũ eſt quòd ſic. ſienarhahn 88 ubi Doct. ff.de except.&ſi ddee cenſetur ſubdiſiũctiuèpr 10 Innoc. quem ibi ſequuntur Doct.i tis.de præſcript. per B adiect.lega. de quo eti mo ex his. ff. de reg. iu 7u què refert& d not. Aret, um precum. Let contraria, unquidau- mul Proponendo oponere, ſecũdum nc, audi- ar. in l i. C. de fal cauſ. am per moder. inl ne, r. Et poteſt reus, qui in ueritate iuſtam habet cauſam, ſe defendde- re etiam per fraudes. Et idem in aduocato ha bente in ſe bonam cauſam, ſecundũgl. xi quæſt. ij. C. dominus. quam exornat And. Sicul. in I. i.§. ſi ſtipulanti.ff deuerb. oblig& facit quod not. Archid.& Gemi, in c. cupien z0 tes, de elect. in ſexto. PRAESVMPTIO XXXII. 1 Principio malo inchoata, non præſumuntur bonum exi- tum ſortiri. 2 Principium an finis deheat inſpici, remißiue& decius. 3 Furtũ ut dicatur maniftſtu, attenditur principu& quqe. Rigeſimoſecundo. tNon præſumũur bono exitu perfici, quæ malo ſunt in- choata principio. i. quæſt. i. principatus.& lxi. diſtin. C. miramur.& tex. in auth. quomo 30 do oportet. in prin. Quodffacit ad illudbro- cardicũ, utrum principiũ uel finis debeat in- ſpici:de quo per gl.in c.dudum.i. 3. de elec. & dicit ibi Abb. quòd in hoc non poteſt darl certa doctrina, ſed ſecundum uarietatemca- ſuum,& ſubiectam materiam, caſus ſint deci dendi. De hoc etiã habet per gl.& ibi Doct. in c. ſcientes.j.de cenſi.ĩ Tu dic, quod ſi finis habet neceſſariam dependentiã à principio, tunc attendimus principium..iij.6. Seio. u- 40 bi Bart. declarat. ff. de minorib. Idem ſi non ſit neceſsitas præciſa, ſed cauſatiua, ſeupro- ueniens ex cõmoditate ueriſimili, ſecũdum Bart. in J. i. per illum text. ff. qui pot inpign. hab.& quod notat Socin.conſil.xli. in quar/ to. Et facit text. in l. ſi quis in ſeruitute. ff de furtis. ubi fad hoc quòd furtum manifeſtum dicatur, attendimus principium furti facti. Et eſt ratio, quia illud eſſe manifeſtum, eſt quædam qualitas, quæ debet regulari ſecun so dum tempus ſubiecti, ex quo ſine illo eſſe nõ poteſt.l. eius qui in prouincia. ff.ſi cert peta. egula Caton. Vbiue rò finis non habet nece Faram conſequen Ad idem facit l.i. ff, der tiam ad principium, tunc finis ipſe at endi⸗ tur.J.iij. 6. ſi quis cum minore. de minont ii⸗ ſi quis. ff. de ritu nupt. Idem ſi ſimus 3 2 quo actu, cuius principium ex ſe nihilop raretur, ſed fieret propter finem: finis attenderetur.L.receptum. 4 3.„ 7 7. 6 6o0 Ixcuùm furioſus. ff. de iudi. ũ. ufficit. Inſtit ingen.l. non intelligitur. de iur.fiſc. Facit regula, q ctum, cùm aliquid upereſt ag quia tunc ff.cõm.piæ. 5. quando autem.ſf uòd nihil dicitur endum.lpen. in fin. C. de his quib,utindi. unde Laca — 2 bicreditor non pote ſeucrediti, inuito e otorom ſiius dicent ur. didem quod nonaquod ſi quis. ubi dionibus reo inſtant ibellolnon eſt nout guoper Feli.in c. cuͤn owodnotat Bald. in 1. ltedict, Ad idem qu alſiquis aliam peri quæ dixiinl. iiij. 6. Ca ſinſt de uerb. oblig. PRABSVMPT ieninwcnats piſcopatum,&d deltm tanſiens, prę biiones improbitat &Cſeqvij quæſt i. nitmutatio ſit facta qwonon eſtueriſimil, eam concedat, niſi ex Doctincii infra dec dientibi habetur. prin. QootfRcidt mprincipiüuelfcitt derglin cdocumizt b. quodinbocnonm a, ſed ſecuncumumtr ectam mnenam alli c euã hadei perglät de cenſi, Tudi qi riam dependemsiiy nus princpim ij rat.f deminorbitr præciſa ſec culnt Smoditate venlmii rillum ter f qupt- 7¹3 regula ſccunda præſumpt. 7¹14 Nilactũ credens, cùm quid ſupereſſet agen dum. Cætera dicẽda ſunt utper Iaſ. in l. pa tre furioſo.ff.de his qui ſunt ſui uel alie. iu.& aliquid per eundem in I. inter ſtipulantẽ.. ſa cram.in pen. col. ff. de uerb. oblig.& moder. in l.quod ab initio.ff. de reg.iur. PRAESVMPTIO XXKXIII. 1 Agere ex uno contractu contra plures ſi quis compelleretur, præſumitur damnificari. 2 Agens pluribus actionibus, poteſt compelli reo inſtante, eas po nere in uno libello. 1 aenrednoeereone aeſhene nificari, qui ex uno cõtractu cõpelleret᷑ agere cum pluribus. l.& ancillarũ.. ult. ff. de pecul. facit tex. in l.tantũ.§.penul. ff. iudicatũ ſolui.ubi cõpelluntur plures fideiuſſores cõ ſtituere procuratorẽ unum, ne creditor dam nificetur agendo cum pluribus. Ad idem q́d not. in l. in cõmodato. õ. in duobus. ff. cõmo. ubi creditor non poteſt petere partem debiti ſeu crediti, inuito debitore, ſed debet agere ad totum, ſi ius dicentis iuriſdictio hoc patia- tur. Ad idem quod not. Matheſ. notab. cx. 2 nota quod ſi quis. ubi ſi quis agat pluribus a- ctionibus reo inſtante, cõpelletur agere uno libello.l. non eſt nouum. ff. de actio. empt. de quo per Feli.in c.cùm inter.j.de re iudi. facit quod notat Bald.in l. cm eiuſdem. ff.de ædi lit. edict. Ad idem quod notat Paul. de Caſt. in I. ſi quis aliam.per illum text.ff.de ſolut.& quæ dixi in.iiij.§. Cato. in ij. oppoſ. Bart, in fin. ff‚de uerb. oblig. PRAESVIMIPTIO XXXIIII. Rigeſimoquarto. Epiſcopus mutans e- II Rbel nnnmereße minori ad maiorẽ ec- cleſiam tranſiens, pręſumitur id facere ex am bitione& improbitate. C. ſi quis epiſcopus. & C.ſeq.vij.quæſt. i. Hoctamen intellige, niſi mutatio ſit facta cum licentia Papæ, ex trariam præſumptionem, iuxta l. diuus. ff. de in integ.reſtit.& aliqua exempla ponũtur in d. l.licet. Aliud etiam ponit ibi Bar. uidelicet tquando legatũ eſt relictum nominatim ab 3 hærede, eius nomine expreſſo: nam tunc nõ cenſebitur repetitum. I. ſi plures. de legat. iij. I. Celſus,§. fin. ff. de leg. ij. Et cum iſta opinio ne tranſeunt cõmuniter Doct. utibi latèper Alex. reſpondentem rationibus Raph. Co- i0o men.& Pauli tenentiũ contrariũ. Sed tu ad uerte, quia opinio iſta contra cõmunem con cluderet:probaturtinl.i.õ. id quod ex ſubſti- tutione. ff. ad leg. falcid. ubi text. dicit, quòd repudiante cohærede à quo aliquid nomina tim legatum eſt, ſi ſubſtitutus pater adeat, le- gata non augebuntur. Et ſic uult text, legata deberi à ſubſtituto, licet non ampliora quàm debuiſſet ipſe hæres, Et intelligere ibi, quòd nõ augebunt᷑, quia nullo mododebentur, eſt 20 intellectus expreſſe cõtra literã,& fatua fuiſ- ſet qubitatio Iuriſconſulti. Nec obſtat ꝙ iſte intellectus neceſſariò debeat teneri, ſe- cundũ Alex. in d. l. licet. ex quo, ſi legata cen ſerentur repetita, non eſſet aliqua ratio cur nõ deberent augeri, ſicut quãdo nominatim nõ eſſent relicta. Nam reſpõdeo, quòd imò ratio diuerſitatis eſt in promptu: nam ſcien-/ dum eſt, quòd quãdo ipſa portio grauata ac- cedit non grauatæ, legata non augentur: ſe- 30 cus econtra. l. quod ab alterutro. ff. ad legem falcid. Ratio eſt, quia cùm teſtator non gra- uauerit portionem unius, ſed alterius, nõ eſt æquum quòd grauato repudiante diminuat aliquid de portione non grauati, quem teſta tor prædilexit, eum nõ grauando. Sed quan- do legatũ eſt factum per illud uerbum, quiſ- quis mihi erit hæres: ſignum eſt quòd prædi- lexit legatarios, nõ magis reſpectu unius hæ redis, quàm alterius:& propterea legata tũc quo non eſt ueriſimile quòd Rom. Pontifex 40 augentur, ut ea ſolida abſque detractione fal eam concedat, niſi ex legitima cauſa, ut dicũt Doctt.in c.i.infra de cleric. non reſid. de quo dic ut ibi habetur. PRAFSVMPTIO X X X v. 1 Teſtator præſumitur legata ab inſtituto, uoluiſſe à ſubſtituto repetere. 2 Tollitur tamen hæc præſumptio per contrarià preſumptionè. 3 Legata relicta ab inſtituto, eius nomine expreſſo, an uideantur repetita à ſubſtituto. 4 Intellectus l. j. 9. id quod ex ſubſtitutione. ff.ad legem falcid.& num. 8. · Portio grauata an accreſcat cohæredi cum onere ſuo. 6 Portio grauata non accreſcit cohæredi cum onere, quando co- hæres grauatus fuerat nominatim grauatus. Intellige& de clara ut num.7. 1 I Eernertenennnin eſee legata ab inſtituto, uoluiſſe repetere 3 ſubſtituto.I.licet Imperator. ff. de legat. i. Et eſt ratio, quia ſi grauauit primo loco inſtitu- tum,& conſequenter magis dilectum, multò magis cenſebit᷑ uoluiſſe grauare eosqui non ſunt ita dilecti.l. Publius.§. fin. ff. de cõdit. Et 2 hæctregula procedit peruiam præſumptio- nis, conſequenter poterit etiam tolli per con cidiæ legatarij habeant. Non obſtat d. I. ſi plures. quia ultra reſponſiones Pauli poteſt dici, quòd cùm ille text. loquatur in pluribus gradibus hęredum, ſiteſtator grauet aliquos ex eis,& ſic ſaltem duos, puta primum& ſe- cundum, ſatis indicat mentem ſuam eſſe nõ grauare alios: quia ſicut conſiderauit in ſe/ cundo repudiationem primi, ita conſideraſ- ſet etiam in alijs, ſi uoluiſſet eos teneri. Quæ so ratio ceſſat, ubi unus hæres primi gradus ſo- lùm eſt nominatim grauatus. Non obſtat text.in d.l. Celſus.§. fi. quia omiſſa ſolutione aliorũ, reſpõdeo quòd ille tex. loquitur in co hærede qui uenit per ius accreſcendi, nos in ſubſtituto.& ita intellexit Bar.in d.. ſi Titio. ij. 6. ulianus.ff. de leg. ij. Inter quos caſus eſt differentia, ut probatur in d.§. Iulianus. ubi in illo caſu cohęres tenetur ad legata, quia æ- quiparatur ſubſtituto, unde extra illũ caſum 6éo nõ teneret᷑, ut mox dicam. † Propleniori er- go expeditione quęro, nunquid iſta pręeſum ptio quæ loquitur in ſubſtituto, habeat locũ etiam in cohærede, ita ꝙ portio illi accreſcat cum onere legati: Et eſt dicendũ regulariter D. And. Alciati 1 L5 7¹6 Mi quod ſic.I. ciuitatibus. 6. i..ſi duobus. 8.i. ff,de loquitur de extraneo, ponit ſolummoa fnnbcio ub legat, primo.‚.ij. ff. de his quæ in teſta. delen. ſum, quando portio nõ grauata zeae oca- rio⸗ 7 autens, nõ Fallit, iquando legatũ eſt relictum nomina uatæ. d. l. quod ab alterutro. nõ aute ara⸗ nem, jus alterius, tim ab uno tantũ.l. Celſus..fin. ff. de legat. ij. cõtrariũ:& dixi perinde agendum an um vettete opterea cõt Et ratio differẽtię de cohęrede ad ſubſtitutũ, bet hæredi ſubſtitutus fuiſſet. Illa eiateui ſuolde heu bi dicit hoc caſu eſt, quia plus ſuccurritur cohæredi, cuilibet, oſtendit in iſto caſu nõ cõſid ictio, abontij coli i. cui etiã inuito accreſcit portio.l.i.õ.his ita. C. hæres ſit filius, ſicut in priore.Etnotagt vnc qliceret de cadu. toll, per regulam l. ſi fideiuſſor.. i. ſf. ualde laborauerunt pPropter illum text 3 3 iei ff.cõm, di qui ſatiſcla.cog. quod non eſt in ſubſtitutoo, pRAESVMPTIO XRNvi lhähi rcchep qui nõ cogitur adire ex ſubſtitutione. I. cùm 10 1 Iniuriam remittens, cenſetur eam in perpenum nnit ffdea ſi ouol.⸗Fa proponas. C. de hæred. inſtit. l. nec emere. C. 2 Emphyteuſis ſunpliciter conceſſa, crnſeur ngayuuae⸗ ralinn regulam i de iure delib.Præterea ſubſtitutus præſumit᷑ ceſſa. ldem in feudo. 4 peri f e oper. noui minus dilectus quàm hęres. d. l. Publius. 6. fi. 3 Emphteuſis eccleſuaftica non cen ſetur perpetud coneeſſ aie ore actus po unde ſi hæres tenebatur, multò magis ſubſti- ſed uſqʒ ad tertiam generalionem. len lexpræſu tutus:ſed cohæres ipſe non præſumit᷑ minus Rigeſimoſexto.Remittens iniuriam, 1 zülo er Doct. i dilectus, imò plus, ex quo ſibi non fuit iniun pręſumitur in perpetuum remittere, no euhnuſ iij. in ii ctũ onus nominatim, ſicut alteri. facit l.quo- ad tempus.. fin. ubi gl. Inſtit. de iniur. Pacit flr cols de pro ties. ff. ad Trebell. cum I. ſeq. Sublimitat᷑ ſta in ſimili, quòdtconcedens in emphyteuſim? veibi men iſta fallentia, quando iſti hæredes nõ eſ- ſimpliciter, præſumitur in perpetuumoce- ciam quod not. Ba bilaſon, in vi. col. ub ſent inſtituti, ſed eſſent legitimi& grauati ab 20 dere. Idemq́; eſt in conceſsione feudali, quia 3 betead bonũ& inteſtato: nam tũe licet nominatim legatum iſtud eſt denatura talis actus, urper Ang& Lie ſumcſorspa ſit relictũ, tamen debebiturà cohærede. d. llſi ibi Alex. in J. qui in aliena. in prin. ff. deacq. wandag eum qu Titio.§. Iulianus. Et eſt ratio, quia cùm non hæred. ubi tamen hoclimitat,j ut non proce- z vüine g eo non in ſint inſtituti, præſumetur teſtator prędilexiſ- dat in emphyteuſi eccleſiaſtica: quiatalis na- ce der Tund lanerit ſe legatarios,& ſolũ feciſſe codicillos ut illis turaliter non extenditur ultra tertiamene- wnumiädiic aſan conſuleret, nõ ut ipſis hæredibus:§. i. Inſti.de rationem.§. emphyteuſim. in auth. denõalie,— untalixæ ſimile codicill. Et ſic erit iſto caſu eadẽ ratio quæ in Per Alex.& alios in J. etiã. ff. ſol. matr.&mo- Erñacim perlalin d.lii. in vi.c neſuper his.in viij. nolli funt& alij. in 4&inc cum tu. ad fin. ſubſtitutis. Et iſta eſt melior ſolutio, q́; Bart. in d.õ.ulianus.qui intelligit illum tex. quan- do uterqʒ cohæres erat grauatus: quæ ſolutio 30 diuinat,& confunditur exprimo reſponſo il der.in c. in præſentia, de probat. REGVIA TIERTIA PRAESVMP TIONVN. lius§.ſicut etiam ſolutio Ioan. de Imol.ibi in ERTIA principalis regula, Vihirbeirc telligentis illũ text. quãdo legatũ nõ eſt factũ quòd ſemper fit præſum- Saonais fiun nominatim, ſed ſub nominibus appellatiuis: otio in meliorem partem. vlädkſenshuſenen quod ex eodem tex. confunditur: quia abſqʒ eſtote, infra de reo. iur liciens ut ex ea aliquis reſcripto Seueri, tunc debuiſſet portio accre— 3 1unl. une ner uſen ſcere cum onere ſuo,& tamen tex. dicit con- PRAESVMPTIO I. enLeniin reiut ubiidem tenent conſil cccxl. plura ſu emancipati.in iiij. col aduene quia gl.in d.5 aiquoiure,& credo trariũ. Cogita tamen, quia iſta nõ ſunt tacta Preſumptio delicti nun quam capi debet, ſed actuspreſumi- per alios:& cætera uide per Doct. in d. l. licet tur licitus. Limitatur num. 4.5. 1.13.— Imperator.& Bar. in l. quæ cõditio. ff. de cõd. 40 2 Actus ſi certo loco uel tempore potuit eſſe lccitu alo ur & dem. Et dum tenui in intellectu d.§. id qd illicitus, præ ſumitur geſtus in caſu licito. ex ſubſtitutione.quòd ſi legatũ factũ ſit no- 3 Conſilium quod poteſtſe habere ad bonum& ad mqumd, minatim ab aliquo, illo repudiante, accreſcet bet Decn in meliorem bartem. S anhu e portio alteri ſubſtituto,& legata nõ augebũ- 4 ärreſumpmio r meritè febro ſocio an proceda quam o 3. 8. tur de aliquo condemnando. etueriexceptioneiux niestkäne ielü zn 8 kanllt. S. qui 5 Delictum præſumitur, quando actus primaf onte labe n blio debet elſe conclu ilium. eod. tit. Sed omiſſis ict is aliorum, ad iorem formã delicli quàm boni. Reſolutio traditur nu.o tiadeprobat. ꝗd n illum tex. reſf ponde, quòd ibi legatum fuerat hi. Conſpiratio licet poßit capi in bonam partem, in dubiota- etlimul qu 34 on relictum à filio: unde arguitur mens teſtato- men capitur in malam.. dehodlie da ddtemp ris, quòd ſi uoluit integrum legatũ ſoluià fi-& clericus ſi probetur uenator, fiet interpretatio, quod uri lexrõpræſ adseum lio, ueriſimiliter uoluit quòd ad quemcunq; 5o cauſa recreationis. npu in ie anami uoc perueniret portio filij, multò magis tenere 7 Elec nõ obſtat exceptio quæ primaftonte ſonan iiii m Btfa ona. C. de tur:nam ſiprætulit legatarios in portione fi- ſiillud neceſſariò non inferat. Icrinen ſtin erentia ritz quia nõ lij,& uoluit quòd filius ſolueret legata, quo 8 Teſtis ſe confitetur aliquid quod prima fronteſa 1 5 ſi ergn quo ad prob; R intelltotdi die iteep. 11, aliqquo caſu non poßit eſſe crimen, non repelluur ateſtt 3 oadpræſum caſu intelligitur de integris, quia lex falcidia ͤͤͤͤͤ wiautercnumpti inducitur aduerſus uoluntatẽ teſtatoris, l. Ti Fao,i oiahe ena eMichs am icdelude 8. diminuatur de eius fide.. entüintenti tia. ff. od. meritò ſi ad extraneũ deueniat por liet interpreti notii onis io. Siſe bit E 8 9 Confeßionem propriam poteſt quilibet interh ko⸗ not in d. c.ſuperhi tio,& ipſe tenebit. Et Propterea quãdo uter- ꝛ2 Filius non præſumitur legitimus, nec præſumitur muhn iiſt dere iud. B k que eſſet filius, magis dubiũ eſt, ut dicitur in nium, niſi probetur. aexſ ömunis ſer tiſta fine§.ibi, penè eadem dicenda ſunt&ë. licet iʒ Delictum potius in qubio præſumimus, quando agiuu d meciocro ententi in etiam tunc ſit idem iuris:quia ſiprætulit lega vo lUute animæ. d 2DreB mint fqu eeallonẽf tarios in portione propria filij, meritè cenſe 14 Teſtator ſiſtt confeſſus ſe fuiſſe uſnnariumffikintan iorem d andoactus bitur prætuliſſe in eadem portione aduenti- quòd ſemper fuit uſurarius. aäͤnun ninrponi delcti tia alteri. Et q́d ille text. procedat ex iſta præ- Xhac regula primo Inferttr dos me⸗ leti ubi Ab delidã ſumptione, apparet: quia circa mediã dum quam capitur præſumptio delicii. rio, Lexhibita dejester Heidd, uj mphiteuim nauit liosinleräffſulm rſentis cepraba FLA TERI ESVAPTIONII ERTIA princpi quod ſemper ttm ptio inmeliotemge eſtote.infmdergi LAESVIPTIO!- co adl terpotpouitſlt rir geſtsnchſlen deef ſehchetaianmdu aer 5 zxiorm dorm. 149 acriu f pn ſccoangini ocndemad. urn quntheluiuft afi anniflun J2lei aumkni lüſ apoſt cgin launjes 7¹17 ritò. ff. pro ſocio. ubi quis habens rem cõmu nem,& ea utens, nõ præſumitur uelle inter- uertere ius alterius, ſed ſimpliciter uti iure ſuo:& propterea cõtra talẽ nõ poſſet agi fur- ti actione, ut ibi dicit᷑,& conſuluit Barth. Ve ron. cõſil.iiij.col.iij. Sed ſi ageret in re cõmu ni ultra qᷓ; liceret, ſi abuteret᷑, tũc eſſet ſecus. I. Sabinus. ff. cõm. diuid. not. in l. duo fratres. ff. de acq.hæred.& per A lex.cõſil.ciij.in iij. col.in primo uol.Facit qᷓd not. Bar.& Doct. per iſtam regulam, in l. non ſolũ.§. ſed ut pro bari.ff.de oper. noui nunc. fubi ſi certo loco uel tempore actus potuit eſſe licitus, alio ue- rò illicitus, lex præſumit geſtũ in caſu licito, de quo per Doct. in c. auditis. de præſcript. Alex, conſil.lij.in iij. Felin. in c. in præſen- tia.in vi.col.ʒ.de probat.cum concord.Facit etiam quod not. Bald.in. i. C. de ſer. fugit.& ibi Iaſon, in vi. col. ubiſcõſilium quod poteſt ſe habere ad bonũ& ad malum, debet inter- pretariin meliorẽ partẽ,& eius interpretatio pertinebit ad eum qui dedit. arg. l. actorũ. ff. de re iud.& eo non interpretante, lex ipſa in terpretatur. d.l. meritò. ſequitur Alex. ubi in fert ad notabilẽ caſum in conſil.cxxvi. in iiij. Et faciunt aliæ ſimiles deciſiones, de quibus per Iaſ.in d.l.i.in vi.col. Feli.in c. exhibita.& in c.ſuper his.in viij.col.de accuſ.& in c.nõ- nulli.õ.ſunt& alij.in uerſ.demũ. de reſcript. & in c.cùm tu.ad fin.de teſtib. ¼ Limitatur iſta regula per Bart.in d.l. meritò. ut nõ pro- cedat quando ageret᷑ de aliquo condemnan- do:quia talis præſumptio licet ſit ſufficiẽs ad abſolutionẽ obtinendam, nõ tamen eſt ſuf- ficiens ut ex ea aliquis condemnetur. per gl. iuncto tex. in l. qui iuraſſe.. ſi pater. ff. de iu- reiur. ubi idem tenent Doct.& Lud. Rom. in conſil.cccxl. plura ſunt. in prin. Deci. in l. ſi emancipati.in iiij.col. C. de collat./ Sedtu aduerte, quia gl. in d.§. ſi pater. non probatur 40 aliquo iure,& credo quòd non ſit uera: imò ſi agatur, tanq́; aliquid hodie ſit in peculio, ſi reperiatur ipſum peculium, nõ poterit reus ſe tueri exceptione iuramenti:quia talis exce ptio debet eſſe concludens.c. cùm in præſen tia.de probat.qͥd non eſt in noſtro caſu, quia ſtat ſimul quòd tempore iuramẽti nihil eſſet, & hodie ſit: imò cum hodie habeat peculiũ, lex nõ præſumit quòd olim habuerit, ut not. regula tertia præli umpt. 10 20 30 in l. ex perſona. C. de probat.& ſuprà uidi- 50 mus. Et facit, quia nõ uidetur inducenda dif ferentia quo ad probationem,& conſequen ter quo ad præſumptionẽ inter actorẽ& reũ: quia uterqʒ cõcludenter debet probare fun- damentũ intentionis ſuæ. d. c. in pręſentia.& not. in d. c. ſuperhis. de accuſ.& fa. regula I. iij.ff.de re iud.Etiſta opin. eſt ęquior, ex quo cõmunis ſententia in d..ſi pater. præſtat nõ mediocrẽ occaſionẽ fraudibus. Secundo li mitat᷑, quando actus prima fronte habet ma 60 iorem formã delicti, quàm boni: quia præſu- mitur potius delictũ. d. c. eſtote.& c. cuùim di- lecti. ubi Abb.& cęteri.j.de accuſ.& Abb. in d. c. exhibita, de iud. ubi licet conſpiratio poſ 718 ſit capi in bonam partem in dubio, tamen in telligetur in malam. ſequitur Feli. in c. fi. per illum tex. de teſt. cog. Sed tu aduerte, quia in contrariũ urgent aliquę deciſiones. Et pri mo obſt. doctrina Innoc. in c. dudum. ij. col. pen. de elect.ubi ſſi probetur clericũ uenato rem, fiet interpretatio in meliorẽ partẽ, ꝙiue rit tantummodo cauſa recreationis, ſequitur Fel.in d. c. cùm dilecti.& Alex. conſil. clxxv. inſpecto diligenter.col.fi. in ij. alleg. Archid. Ixxxvi. diſtin. C. qui uenationibus. Et eodẽ modo dicit But.& Abb. in d. c. dudum. quòd ſi probetur aliquẽ iraſcibilem, capietur præ- ſumptio in meliorẽ partẽ, ſcilicet quòd iſtud faciat ex iuſta cauſa. fSecundo obſt. doctri na Innoc. cõmuniter approbata per Doct. in c. ſuper his. in viij. col. ubi late Feli. uerſ. quar ta cõcluſio.j.de accuſ.ubi cõcludunt, ꝙ exce ptio quæ prima fronte ſonat in delictũ, ſi ne- ceſſariò illud nõ inferat, nõtamen obſtat ele- cto. arg. c.8in præſentia. 5. de probat. Vnde ac cuſans religioſum quòd celebrauit in paro- chia aliena, non obtinebit, niſi etiam probet eum nõ habuiſſe licentiã à presbytero. Cle.i. de priuileg. Lap. alleg. cxxvi.& dixi in præce denti regula, uerſ. ſexto. Tertio obſtat quod notãt idem Innoc.& But.in c.ij. de arbit. ubi uolunt᷑ ſquòd ſiteſtis confitet᷑ aliquid quod prima facie eſt crimen, ſi in aliquo caſu poſ- ſit nõ eſſe crimen, nõ repellituraà teſtimonio in totum tanq́; ſit criminoſus, licet diminuat᷑ de fide, arbitrio iudicis. ſequitur Aret. in c. cùm à nobis. in vi. col. uerſ. nota tamen. de te- ſtib.& Feli.in d. c. cuum dilecti. ubi allegat etiã Sali.in l.de tutela. C. de in integ.reſti. minor. Pro reſolutione Felin. in d. c. cùm dilecti. diſtinguit, ut iſta limitatio procedat in confi- tente, ex quo confeſsio interpretat᷑ aduerſus confitentem, iuxta not. in c. fin. de confeſſ. in J. i. C. eod. de confeſſ. ſed cõtraria procedunt in probationibus ſimplicibus. Mihi nõ pla cet iſta diſtinctio, ſquia imò ad partem perti- net interpretari propriã confeſſionẽ. l. ſi quis intentione. ubi Bal. ff. de iud. Bart. in l. is qui reus.in penul. col.ff.de publi.iudi. cum con- cord.per And. Sicul. conſil.iij. in pen. chart. in ij.uol.& aliquid ſupra diximus. Vndetu aliter dicas:ſquia aut talis actus eſt reproba- tus iure naturali uel diuino, licet aliquo caſu nõ ſit reprobatus,& tunc procedit limitatio: &ita loquitur tex.in d. c. eſtote.& in d. c. cùm dilecti.& quod not. Bar.in l. Aurelius.õ. item quæſijt. ff. de liberat. leg.& etiam quod dicit Ang.in I.plagij.C. ad leg. Fauiam de plag.& Salic.in l. ſenatus.C. de his qui in teſtam. ſibi aſcri.ubi in reprobatis à iure naturali uel di- uino, præſumitur in dubio dolus in delin- quente: ſecus in alijs. Aut eſt ſimpliciter re- probatus iure poſitiuo,& adhuc procedit li- mitatio: niſi agatur in cauſa graui ſeu ardua, puta criminali, ad pœnam uel priuationem à beneficio: quia tunc talis præſumptio non licet. col.ij.& conſ. 6⁊ ſummi. col.iij ubiq; alleg concord. ibi uide, 8 10 a ¶ Et Alex. conſ. 30. ex allegatis. co lu. ij. lib. 7. Rom. conſ.ii3. pro deci ſione. cũ concord. traditis per Hipp. de Mar.in J. j. nu. 6S. fol.A. C. ad le⸗ gem Corn. de ſica. ubi multa ſimilia et egregia dicla cu mulat ad dotẽ hu- ius præſumptiõis. & in rub.de fide- iuſ. col. ix. nu. A 7. ad quẽ te remitto. Adde Curt. ſenio- rem conſ. 20. do- minus labia. col. xvij. qd' actus in- differẽs licet ſonet in delictum, tamen præſumendus eſt potius bonus, et in bonã partẽ, qudm in malam. Et pro hac regula uide eundẽ Curt. conſ. 5o. in nomine ſan- ctæ. col. ix. ubi alle gat concord. Ad- de etiã Hipp. Mar fil. in d. rub. de fi- deiuſſ.& in d.l.j. multa cumidlantẽ, quòd quoties ex aliquo actu poßuũt capi duo intelle- ctus,& ſecundum unum incideret in delictũ, ſecundum alium nõ, capien- dus eſt intelleclus per quẽ nõ præſu mitur delinquere. uide etiã Alex. cõ fil. 5. uiſo proceſ- ſu. col. ij.lib. 3. b ¶ Ex illa gl. col⸗ ligut Dd. in uarijs locis notabilem re gulam, quod in du bio non præſumi- tur quis delinque re ex actu quẽ fa- cit, niſt delictil ſit illi fiuorabile: ¶ ſic per hac doctri nam gl. limitatur hæc præſumptio, quod delictum nõ præſumatur. Et ul tra hic alleg. uide Alex. in d. conſil. 127. ſaluatoris. li⸗ bro 4.&Hippol. de Marſil. conſil. 77. dominus la- bia.& conſ. 124. ne chartas occupem. HHhh a ¶ Hanc limita- tionem, et etiã hoc dictũ Anch. refert et ſequitur tanquã notabile Hipp. de Marſil. ſingu. isi. ſemper ĩ obſcuris. 5¶ Et Soci. conſ. 15.omnipotẽs De- us adſit uiſis. col.5. lib. i.& Hipp. de Marſ.in l.j. num. 67. C. de ſicar. ubi allegat concord. 11 12 D. An ſufficeret, ut probatur ex doctrina Bar. in d. §. ſed ut probari. Et ita procedunt ea quæ in contrariũ allegãtur. Tertio limitatur præ- dicta regula, fut procedat, quando ille qui di cit actum licitũ, probat quòd interuenit cau- ſa quæ potuit facere actum licitum, prout in d. l. meritò. ubi probandum fuit, quòdille ha beret partem in re qua utebatur: ſecus ſi cau ſa talis non probaretur. ita declarat Felin. in d. c.nonnulli..ſunt& alij.in vij. col. 5. de re- ſcript. ubi propter hoc concludit, quòd ſia- lius impetrauit literas, non tamen præſumi- tur quòd habuerit ſufficiẽs mandatum, licet ex hoc ſequatur delictum ipſius impetrãtis. facit etiam tex. in c. cùm in iure peritus.& qᷓd ibi Abb. 3. de offic. deleg. Et hoc facit, f—⁹ filius in dubio non præſumatur legitimus, nec præſumatur matrimonium: quamuis ex hoc ſequeretur, quòd pater deliquiſſet: quic- quid dixerit Barthol. V eron. in cautel. cx. in cip.is qui in iudicio. Et iſta eſt melior ſolu- tio, quam Decij ind. l. ſi emãcipati. in iij. col. C.de collat.de qua ſuprà dixi. Aduerte ta- men, quia iſta limitatio intelligenda eſt pro- cedere, ubi agitur in ſpecie circa inueſtiga- tionẽ alicuius negocij:alias in genere, quan- do quis non habet aliquid facere cum alio, debet in dubio præſumere eum nõ deliquiſ- ſe, licet nõ allegetur aliqua cauſa, ſuper qua fundetur talis præſumptio. ita intelligo gl. in c. ſi fortè. in uerb. ſcientiæ. ubi Ioan. And.& Dom j. de elect. in ſexto. Quarto limitatur, 79 13 fquando ageretur de utilitate animæ, quia in dubio potius præſumimus delictum, ex quo iſtud eſt tutius.c.conſilium. de obſerua.ieiu. gl. in c. i. de ſcruti. in c. iuuenis. de ſponſa. In- noc.in c.cùm ad audientiam. de homic. Facit quod dicit Pet. de Anch. cõſil. clxxix. prima 14 facie. ubitſi teſtator confeſſus eſt ſe fuiſſe u⸗ d. Alciati d. c. in præſentia. ubi ſi teſtator ri ad reſtitutionem uſurarum a cè extortarum, non ſiet interpretatioc; extorſerit, ſed quòd ab alio extortaæ 4 ipſe peruenerint: de quo dicut ibi per Feli In limitationes poterũt colligi ex infra dicedi 4 20 dixit ſe tene⸗ multis publi PRAESVMPTIO II. 1 Bonus quilibet præſumitur. Limitatur multimo 10 4. 5. 7.&c. 3 Bono uiro an& quando credendum. 6 Promoueri ubi dehet aliquis, integritas nõ dreſumitur, ni probetur aliquali ſaltem informatione. A s Præſumptio doli uel fraudis capitur in qucentis e uizinti tribus caſibus, remißiue. 5 3 Optimus quis non præſumitur,licet præſumatur bonu- 10 Statutum ſi requirat ad alicuius negocij probationem teſte optimos, illa qualitas debet articulari& probari, 11 Statutum ſi requirat teſtes bonæ æſtimationis, an ſt guali tas debeat probari:& an iudex ex officio poßit de hi qualitatibus inquirere. 20 Orrnunen Præſumitur quilibetbonus, c,i dudum.j. eod. gl. in c. i. de ſcruti.& l. cùm pater.§. rogo. ff. de lega.ij. Et iſta eſt præſum ptio naturæ, quia naturaliter quilibet eſt bo- nus, ſecundum gl. in. fin. ff. quod met, cauſ. Iacob. de Beluiſ.in l. omnino. per illum text C. de inoffi. teſta. Ang. in l. ſciendum. infin. ff. de uerb. oblig.d Limitatur primo, fquan b do ageretur de præiudicio tertij: quia inalte: 30 rius præiudicium nõ debet aliquis præſumi bonus.gl.eſt in c. ſtatutum.. cùm uerò. uerſ. ab aliquo. de reſcript. in ſexto. Facit glineſſi quis præpoſtera. in gl. fin. 50. diſtin. ubidicit gl. quòd non debet aliquis ſtatim crederebo no uiro. ſequitur Eeli. in c. cùm in iure.inpri ma col. de offic. deleg.& in d. c. fin. j. eod. Et ſecũdum hoc limitatur gl.in l. Titio fundus. ff.de cond.& demonſt. quæ uult, fquodcre- 3 dendum ſit bono uiro: nam iſtud nonproce demma ſurariũ, fiet interpretatio quòd ſemper fue- 40 deret, ubi ageretur de pręiudicio alterius. t rit, ad finem quòd hæres compellatur ad re- ſtitutionem:quia iſtud erit ſalubrius pro ani ma defuncti.ſequitur Felin.in c. fin.j.eod.& in d. c. in præſentia. in vi. col.& alibi ſæpe.: Sed fortè contraria opinio in caſu Anch. eſt uerior:nam ex quo ab origine nemo eſt uſu- rarius, non præſumitur quis unquam retrò uſurarius, ut dicit Bal. in I. i.§. ſi magiſtratus. ff. de magiſt.conuen. Et propterea uidetur, quòd talis cõfeſsio dubia& incerta debet re ſtringi, niſi quatenus ex neceſsitate infert,& ſic quòd tunc de pręſenti uel modico tempo re antè eſſet fœneratus: in unico enim actu nõ uerificaret᷑ tale uerbũ, prout ſentit Paris de Put.in tract. ſyndica. in uerſ. cõtraherent. & in uerſ.an officiales. Nec obſt. ratio præ dicta, quia licet præſumendum ſit in partem tutiorẽ proanima, tamen in caſu noſtro ſunt plura ſuadentia contrariũ, unde una præſum ptio tollit aliam. l. diuus. de in integ. reſtit. Et facit text.in c. ex parte. j.de cenſi. ubi uotũ in certum interpretatur in minus grauamen, quãuis agatur de utilitate animæ: ergo idem in confeſsione. Facit etiam quod not. Bal.in circa illam gl. uide And. Sicul.& Feli latèin c. cùm contingat.in ij. col. de reſcript. lalinl i.ff.de eo per quem factum erit.& per quoſ- dam moder. in I. i.. ad quæſtionẽ. ff. de quæ- ſtio. Secundo limitatur per Felin. ind.c. fin.tquando talis præſumptio induceret ali 4 quod damnum ilſi, pro quo præſumitur per gl. in d.. qui iuraſſet. 5. ſi pater. ff. de iureiur. & quia inducta ut proſint, non debent noce/ 5o re. J. legata inutiliter. ff. de legat. i.& propter hoc reprobat quandam deciſionem loan.de Ana. in c. in ciuitate.in viij. col. de uſunis. Mihi non placet iſta limitatio: quiaqui 4 bet debet eſſe bonus, etiam ſi de bono der. lapidaretur. c. qualiter& quando.i. jno⸗ cuſ.& quod not.in c. clericis. ſ. de uita 3 neſt. cler. unde cùm debeat eſſe vonuener tò debet etiã præſumi. Necgl.in Azlif 2 eſt uera, ut ſupraà dixi. Necregula d.. 35„ 6o ta inutiliter. aliquid facit: quia talis Na 3 ptio non eſt inducta in fauorem zi üienn pliciter, ſed procedit generaliter ex nor⸗ quia naturaliter quilibet eſt bonus, u :.. 4 3 eretul 3 dixi. Tertio limitatur, fquando agec e telt vbidicit, quò cedentib. oriret cole derarer&ducentos bos cpitur præſum nitLucas de Pen. in agric,& cenſ. lib. xi. 9 fuo. dexto ultra Do prelumatur bonus, d qptimus.Et propter aprobationem alic mos ſeu optimæ op lisarticulari& pro jgdiem.ff. quemad docttina Bart. in g. ſi biloan, de lmol. iden nwit ng. de Aret. i deinutil ſtipul.& Al mo uol& conſil.xlij Vevoneñ conſil lvii cchaiij in antepen. WMiin pen. col. in noꝛ iniijol. Moder. in! charffde quæſtio. ſuluitloan de Ligna quls neget, per text. i lor. Imelius in corp flleddubilex requiri tetinm,& tamen no biltprobanda. Btil ui l.in lomnioni eſta. Angiillchnin dlig Limiatuyi de præiudiiotenin ſcium no cebet ligg, tin c.ſtatotuom cn reſcriptin ſerofm ſtera in gln zackt debetaliquiiſtaina uitur Feli inc.inti fic.deleg&indii climitatur glinl lü A demonſt queulhi bono uiro:mmibhi- geretur dehrunms uide Anddialit Ingutin j colderin uem facwmend in li ad qurlinit undo limitarorpelt talis præſomptoln um illi proquop 6 7 8 72²1 de utilitate animæ, per gl.in c. i. de ſcrutin.& Anch. in d. conſi. cIxxix. de quo dic ut ſupra. fQuarto limitatur, quando agitur de aliquo promouendo: quia tunc integritas nõ præſu mitur, imò debet adhiberi aliqualis informa tio, ſecundũ Card. in Clem. i. in ſecundo no tab.de conceſſ.pręb. Feli.in d. c. cùm in iure. Sed tu dic, quòd iſta nõ eſt limitatio ad regu lam:quia etiam in tali caſu quis præſumit᷑ bo nus. licet lex nõ ſit cõtenta ſola præſumptio- ne, ſed ulterius requirat adhiberi aliquas in- formationes:de quo dic ut in c. fin. j. eod. Quinto limitatur, fubi ex neceſsitate uitæ præcedẽtis, aliud induceretur. regula, ſemel malus. de regul. iur. in vi. S. ſancimus. in auth. de teſti.l.de minore.. penul. ff.de quęſtio.& per Bal. in l. i. ante fin. C. ſi quis omiſſ. cauſa teſta. ubi dicit, quòd quando ex actibus præ cedentib.oriret᷑ cõiectura doli, talis præpon deraret:& fducentos uigintitres caſus in qui bus capitur præſumptio doli uel fraudis, po nit Lucas de Pen. in J. quemadmodum. C. de agric.& cenſ.lib.xi.& dicemus aliquid loco 9 ſuo. Sexto ultra Doct. declara, fut licet quis præſumatur bonus, non tamen præſumitur 10 optimus. Et propterea, ſſi ſtatutum requirat ad probationem alicuius negocij teſtes opti mos, ſeu optimæ opinionis, debebit illa qua litas articulari& probari, ſecundũ Ang. inl. ij..diem.ff. quemad. teſta. aper. ponderatur doctrina Bart. in§. ſi quis neget. in ult. col. u- bi Ioan, de Imol.idem tenet, ead. l. Et idem te nuit Ang. de Aret. in§. item uerborũ. Inſtit. de inutil.ſtipul.& Alex. conſil. Ixxxij. in pri- mo uol.& conſil. xlij. in v. col. in iiij. Barthol. Veroneñ.conſil.lviij.in ult.col. Soci.conſil. cclxxiiij. in antepen. col. Decius conſil. cec- xxi. in pen. col. in nouiſſimis.& conſil. xxvij. in iiij.col. Moder.in l.nec quæſtio. in penul. char. ffide quæſtio. Contrariũ tenuit& cõ- 40 ſuluit Ioan.de Ligna.ut refert Imol. in d. 6. ſi quis neget. per text.in authen. ſed cùm teſta- tor.& melius in corpore ubi ſumitur. C. adl. falcid. ubi lex requirit præſentiam optimorũ teſtium,& tamen nõ uidetur ꝙ iſta qualitas ibi ſit probanda. Et ibi etiã idẽ tenet Fran. de Rampon. per illum tex. Et eandem partẽ ſe- quutus eſt And. Sicul.per quaſdam rationes ſatis leues in c. tertio loco. in penul. chart. de probat.ubi uoluit, quòd imò quilibet præſu matur etiam optimus: ſed dictum ſuum nuſ- quam probatur. In eandem opinionẽ etiam uidetur inclinaſſe Franciſ. de Curte, in tract. de teſtib.concluſ.xxxv. Non recedo à pri- maopinione, quia uidetur uerior& cõmu- nior. Nec obſtatd. auth. ſed cùm teſtator. quiaille tex. non loquitur circa probationẽ, ſed relinquit rem in terminis iuris:unde ſi re plicaretur in dubium ueritas inuentarij, pu- tarem illam qualitatẽ eſſe probandã. Præte rea ille tex.procedit ſecundum ius cõmune, ſed ſi ſtatutũ hoc requireret, in dubio debe- ret fieri interpretatio, quòd uellet aliquid a- gere iure cõmuni.arg. c.in his. j. de priuileg. rcgula tertia præſumpt. 722 per Bart. in J.ij. ff. de uſucap. in J. iiij. 6. prætor ait. ff. de dam. infe, cum ſimil. per Iaſ. in l.pro perandum.§. ſin autẽ alterutra. in ij. col. C. de iudicijs. Et idem puto, etiam ſi ſtatutum re quireret teſtem omni exceptione maiorem: quia licet quis pręſumatur bonus, nõ tamen in tali caſu præſumeretur maior omni exce- ptione.& ita loquitur Deci. in d. cõſil. xxvij.* tSed quid ſi ſtatutum diceret, quòd eſſet bo- 10 næ exiſtimationis? Dubium facit, quia licet quis pręſumatur bonus, tamen poteſt eſſe ꝙ ciues eum malũ exiſtiment. Sed tamẽ in iſto caſu putarẽ nõ opus eſſe iſtam probare quali tatem: quia quilibet nõ ſolùm præſumit᷑ bo- nus. ſed etiam præſumitur bonæ exiſtimatio nis& famæ. l. penul.§. i. ff. de uar.& extraor. cogni. l. quæcunq;.§. fi. ff. de public. per Bar. in tract.ſuo præſumpt. in prin. Sedpone quòd pars non probauerit uel articulauerit 20 de iſtis qualitatibus, an iudex ex officio poſ- ſit ipſe recipere informatiões? Circa hoc cre derem quòd ſic, ꝑer gl. in J. iij. in uerb. inimi- citiæ.& ibi Sali. ff. de teſtib.& gl. in§.i. in uer bo, officij. in authen. deteſtib.& ibi Doct. Et iſtud poſſet fieri etiam publicatis atteſtatio- nibus. arg. c. cùm clamor. S. de teſti.& tales in formationes debet iudex redigere in actis, nam alias teneretur in ſyndicatu, per doctri- nã Bart.in l. Lucius. ff. de his qui not. infa. Et 30 ita intelligo q́d not. Fulg.in d. l. iij.§.tu magis ſcire potes, ff. de teſti. Et hoc ſuadet æquitas. PRAESVMPTIO III. 1 Idoneus quilibet eſſe præſumitur. Ibi. Reſcriptum ſi contineat clauſulamè ſt eſt idoneus, non eſt o- pus probare talem qualitatem. 2 Aetas poſita in conditione, regulariter debet probari ab eo qui eam dicit eueniſſe:& quare. 3 Clauſula, ſi meruerit, ſiſit idoneus, uel dignus&c. quid ope retur in reſcripto, cum regulariter quilibet præſumatur idoneus, meritus,& dignus. 4 Superfluum non dicitur illud, quod licet in ſenſu directo ni- hil operetur, operari tamen poteſt in ſenſu contrario. s ldoneus quilibet præſumitur quo ad mores, non quo ad alia extrinſeca. Ideo nemo diues, nemo doclus, niſi probet, præſumitur. Ertio. Quilibet præſumitur idoneus. c.dudum.j. eo. i. quæſt. i. C. ſicut. Et pro- pterea in reſcripto in quo appoſita ſit clauſu- la, Si eſt idoneus, non erit opus probare talẽ 5o qualitatẽ, q;uis poſitam in conditione: quod eſt mirum. b Sed uidetur facere contra opin. Baldi& Sali.in l. cũm te. C. de probat de qua ſupraà dixi, uerſ. xiiij. tquòd licet quis præſu- matur idoneus ætate, tamen iſtud non proce dit quando ætas eſſet poſita in conditione: quia qui dicit conditionem eueniſſe, debet probare. l. ex his. C. quand. dies leg. ced. Nilſi reſpõdeas, quòd iſtud procedit in ætate quæ ex tempore uariatur: ſed nos loquimur quo 6õo ad mores, qui præſumũtur ſemper boni. Fa- cit pro iſta præſumptione text.inl. ſeruos. ff. de 11 2 a Mmnia quæ in hac limitatione ha clenus ſcripta ſit, Comnes autorita tes Doct. hactenus recitatæ, multo plura ad huius li⸗ mitationis dotem tradit Pet. de Mon cada in tract. de te ſub. quem fecit ad ſupplendũ& per ficiendum tracta- tum lIoannisCroti, qui morte præuen tiss, nõò potult per- ficere ſuum tracta tum de teſtb. ideo dictus tmactatus Pe tri cõtinuatiuè po nitur cum tracta- tu Croti, quem ui- de num. 392. cum plurib. ſeq. Hip pPol. Marſil. ſing. 187. qualitas ap- poſita. ubi addu- cit dicta Ang.in d. I. ij.§. diem.& in l. uel negare. eod. tit. Alex.& Ang. de Aret. in locis præallegatis. b CEt iſta uidetur communis opinio Doct. in d. c. du- dum. ubi latißimè Felin.col.antepe⸗ nul. cum tribus co lum. præcedenti- bus, ubi laté an de- beat probari ido- neitas, et uerificari ante prouiſionem ſeu collationẽ,& an debeat præce= dere cauſæ cogni- tio, et qualis, an ue rô ſufficiat ſola præſumptio natu ræ quòd quilibet præſumatur ido- neus, niſi cõtrarii probetur Et Bald. in l.neque natales. col fin. cum pen. iuxta fi. C. de pro- bat. Et Oldra. con fil. 41. breuiter ui- detur. ubi ponit de clauſula, ſi ſit uitæ laudabilis.& ali⸗ quid per Lapum alleg. 61. uiſis. Bar tol. in l. muto.§.j. in fine. ff. de tutel. Bald. in Margari- ta, in uerb. clauſula.& copioſe Petr. de Anch. in Clem. 1. col. 6. ꝙ ſeq. de conceſſ præb. ubi etiam Imol.col. 2. nu. i2.& latius idem Imol. in Clem, i. col. 4. de off. deleg. cũ ſimil. HHhn 2 a ¶ Bene ficiunt pro iſta præſum- ptione quæ tradit Egid. Bellamere in deciſ. 76. incipien te, non expreſſe. 5b C EtI. quoties. 6 qui dolo.ff. de pro bat. ubi Floria. c ¶ De ueritate ta men huius dicti ui de per Alex.& a- lios in l. ſi donatio ne. C. de collat. Da.in c. quamuis. de re iud. maxime quid inprohibitis, ut in patre et filiſs, marito& ſecuda uxore, patre& fi lio naturali uel ſpu rio. Etuide quæ co pioſe ſcripſimus Alciatus ego in xvj.præjumptio- ne, in prima regu- la præſumpt. ubi ex deciſis& re- mißis eris reſolu⸗ tus. Nota tamẽ, qd hæc præſumptio, quod quis morien do non præſuma- tur immemor ſa⸗ lutis æternæ, non ſemper eſt efficax, aduerſus quà facit quod inquat Bal. in tit. de pace Cõſtan tiæ. in uerb. uaſal⸗ li. i. in fi.& refert laſ.in l.ͤ. col.3. qck non omnis qui mo ritur, præſumitur eſſe loannes Bapti ſta, nec ſibi de ijs quæ aſſerit ſemper eſt credendum. Et dicit Oldra. conſ. 192. uiſo diligen- ter. I refert Hip pol. Marſ.in pra- ctica. g.reſtat. col. ij. nu. 12. quod mo rientes non dicit ſemper uerum. d Adde plura accumulata pꝑ Hip pol. in rub. ff de fi deiuſſ. col. 7.8.& 9. ubi plura ad ꝓ⸗ bandũ quod præ- ſumatur pro mo- riente quod nõ ſit immemor&c. a 3 1 2 3 4 5 7³³ de manu.teſta. ubi præſumit̃ quis dignus li- bertate, niſi probet᷑ indignus'. Vnde illa con ditio, ſſi meruerint, uel ſidignos iudicaueris, non requirit aliã probationẽ. Et ſi diceres, ſe queretur ergo ꝙ in prędictis caſibus talis cõ ditio nihil operaret᷑, quod tamen uidet᷑ incõ- ueniens. l. ſi quando. ff. de leg. i. Keſpondeo, quòod imò multũ operatur in ſenſu cõtrario: quia cenſetur illud quod datur, ipſo iure adi- mi in caſu quo nõ ſit idoneus, per regulã, qᷓd datum ſub una cõditione, cenſetur ſub cõtra ria ademptũ.l.aliquando.in fi. ff. de cond.& demon.j. ſi legatũ pure. ff. de adim. lega. Et ſic nota, f quòd nõ dicitur ſuperfluũ illud, qᷓd in ſenſu directo nõ operat᷑, dummodo in con trario poſsit operari. Quod facit ad ea, quæ notant Cyn.& Bal, inl. cõuenticulam. C. de epiſ.& cler.Imol.& moder. in I. ſi cùm dotẽ. in prin. ff. ſol. matr. Iaſ. in l. i. in xv. col. ff. de of fic.eius cui mand. eſt iuriſd. ubi ſi ſtatuta ni- hil inducant in ſenſu directo, ſubditur in eis argumentũ à cõtrario ſenſu, ut operent᷑. In- tellige iſtamfregulam, ut quilibet præſumat idoneus quo ad mores, nõ autem quo ad alia extrinſeca. Et propterea nemo præſumit᷑ ido neus quo ad diuitias, niſi probetur, ut eſt gl. in l.ſi uerò.. qui pro rei qualitate. ff. qui ſatiſ. cog.Sð s dixi.ltẽ quo ad doctrinã, quia ſcien- tia acquirit multo labore,& longis uigilijs, unde nõ præſumit᷑ quis eam habere, ut dicit gl. in d, c.ſi fortè. in uerb. ſcientiæ. de elect, PRAESVMPTIO IIII. immemor æternæ ſalutis nemo præſumitur. Innocens à peccato quilibet præſumitur. Præſumitur quis ſine uitio. Agricola diligens præſumitur innocens& quietus. Conffeſio iurata facta in teſtamento, ualet& probat: non iura ta uerò non ualet nec probat. Ibid. Non omnis moriens præſumitur eſſe Ioan. Baptiſta. 6 7 8 9 10 Tutoris defuncti rationibus ſtandiͦ eſt in expenſis paruis: qua- 40 uis regulariter requireretur iuramentũ tutoris, ſtuiueret. Præſumitur pro ſcriptura defuncti. Præſumptio quòd quis moriendo nõ ſit immemor æternæ ſalu tis, nõ procedit in præiudicii tertij, cui ius iam quæſttu eſt Iudici qui moriendo dicit ſe tuliſſe falſam ſententiam, non ſta- tur. ldem in teſte. Vulneratus mortifere, ſi aliquem exculpauerit, an poßit ex in- dicijs procedi contra talem ad torturam. Varto. tNemo præſumitur immemor Nlutis æternæ. l. fin. C. ad legem Iul. re- pet.& i. quæſt. vij. C. ſancimus. Ettquilibet præſumitur innocens à peccato. l. abſentem. ff.de pœn.l. qui accuſare. C. de edendo. ſicut quilibet præſumit᷑ eſſe alienus à dolo& cul- pa. l.dolũ. C. de dolo. l. ſi creditor. C. de pign. act.p Et eodem modo fpræſumit᷑ quis ſine ui tio.l. i. C. de ędil. act. l. cùm probatio. ff. depro bat. Et iſta maximè procedunt, ſuadente hoc aliqua alia coniectura: undepræſumitur in- nocens, quẽ nullus accuſauit. l. ſi adulteriũ. 5. idem Pollioni.ibi,& ſi reum nemo poſtula uit.ff. ad legẽ Iul. de adult, facit text, in c. cùm e SMDe ueritate illius dici Bart. in..ſi quis in graui. ũ.. uide latißiimè melius quam ali bi Hippol. Marſ.in d. rub. de fideiuſſ. col. 7.8.& ſeg. ad quem ſufficiat remißio. D. And. Akiati 10 20 50 60 7²4 in iuuentute.j.eod, Tldem ſi ſit diligen gricola, quia talis præſumitur ino8 5 quietus.l.iij. C. de defenſ.ciuit. Ideme 86 in nobili& diuite, quia bene præſumit nan his quibus ſunt integræ facultates Raul rum ſuorum hæreditates incolumes 1 d⸗ prin. C. de debit, ciuit. lib. x. Idem ſi quis Tias ſit bonus, quia præſumitur pro re quami 7 geſſerit. c. niſi eſſent. j. de præbend. C 8 nes. vij. quæſt. i.&xxxvii diſtinc&. C. quide menſa. cum ſimil.Et ex iſta pręſumptionein fertur, fquòd licet cõfeſsio facta in teſtamen to non ualeat nec probet, tamenſſi iurauerit teſtator, tuncualet: quia non præſumit̃ ſuiſ. ſe immemor ſalutis æternæ. l. cum quis acce/ dens,§. codicillis. ff. de leg. ij. auth. ꝗd obtinet ubi Bal. C. de proba. Bart. in l.ij. C. cõmuꝗ de lega. Ad idem facit quod not. Paul. de Caſt, conſil.ccci. ad bene examinandũ, in primo. ubi cõſuluit, fquòd in expenſis paruis, ſtan- 4 5 dum eſt rationib. tutoris defuncti:& licetin tali probatione uideat᷑ requiri iuramentũta- men ex quo amplius præſtari nõ poteſt, ſta- bitur ſimplici codici rationũ: quia mors non minorẽ fidem uidet᷑ inducere, q́; iuramentũ, ex quo nemo præſumit᷑ morien do fuiſſe im memor ſalutis æternæ, per d. l.fin.& pernot. per Bar. in l. admonendi. ff. de iure fiſc. ubidi cit, tquòd præſumit᷑ pro ſcriptura defundii, per dictam rationẽ,&l. rationes. C. de proba. & quod notat Socinus conſil.clxi. in ij.col. Aduerte tamen, fquia iſta præſumptio nõ procederet in pręiudicium tertij, ubi ius iam eſſet quæſitũ. per doctrinã Bar. in. ſi quis in graui.§. i. ff. ad Sylla. ubitſi iudex moriens di cat ſe tuliſſe talem ſententiam falſam, uelte- ſtis falſum ſe depoſuiſſe, nõ tamen illis credi tur. Et ita cõmuniter tenetur ſecundũ Alex. in l.ſciendũ.col.xij.ff de uerb.oblig.& quæ- dam ſimilia ponit Felin.in c. exhibitaij deho micid.& Iaſ.in l.i. in prin. ff. de eo per quem fact. erit. Dicit tamen Bald. in lii. in fin..cõ mu. de leg.ſquòd ſi teſtator mortiferè uulne/ ratus aliquẽ exculpauerit, talis non poterite- tiam ex indicijs torqueri:& ſequitur ibi lal. Sed ego non arbitror iſtud ita generaliter ue rum: quia poſſent indicia eſſe tam urgentio quòd tollerẽt contrariã præſumptionẽorien tem ex atteſtatione ipſiusuulnerati: quiauna præſumptio aliam tollit. I. diuus. de in integ- reſtit.Et ceſſat ratio præſumptionis in iſſo 4 ſu: quia potius ueriſimile eſt, qudd iſte uul⸗ neratus ſit mentitus, ex quo tale mendaciũ non uidetur tendere in præiudicium ſälue æternę. xxij. quæſt. ij. C. primum eſt.&Cin quis arbitretur. PRAESVMPTIO V. 1 um pro⸗ 1 Bona fides præſumitur in poßidente, niſt uurei 8 5. betur. ntellige, ji habeat tituuum uerum uel pu etiam errore iniuſto. 89 voßi b. 2 Bona fides an præſumatur in eo qul boßidet fine lun 2 3 Titulum errore iniuſtp cauſatum ſi quis habtab n ſumatur bona fides. eraxiſs cauſis⸗ 4 Bona fides poteſt cauſari ex iniuſts& tem 3 ſehee 7 d 8 9 zoter depreæſc iadebemus pręſun loeſthamanior.) holeldramiguior de uiltem niſi ius c lipollelsioni.c.i.de noc& Bal. in c. per quod imò nõ præſu iiulus.Etidem tene cldepræſcript.& iphæcopinio eſt texin d lfin, quia q readalios pertinere dendum à cõmunic bꝛtut in d.lſi quis e di depræſcript. i Necobſtat dictar quitur in eo qui ſcit eſſe gatunc debet ſ dednos non loquir ſuam nõ eſſe, imoò c naſide, licet nõhab aliquis ei dixit ꝙ era celſoris ſui, uelalio am licet talis nõ d quotitulo, tamen el z dum Bart. dicit ſuf 6 Vade inſts inliper Sin V Aocibonafides 3 mrafs caulis le penul col 1 3 tto⸗ II lecunc gat.in ii col de reſe mnifcol laſein!Lſtid mil Bterli lliert lagtin enec drader.—uhd 2 1†„ dpræſumümoriadi 1s Tterna perdllih admonencdiſfceiuxit xlumſt pro ſcipunt ationẽ&rauiones- at Socinus conliiclit tamen fquiaitapriir n pręiudiciumtenin . per doctrini Banli ad Sylla. ubitfliudenrn talem ſententumält e depoſvilſe aèmii zmuniter tenenuran col. xij ffdeuerdcth ponit Felinincedti cxculpaueritalbunf cis torqveri dl narbicor ſtodiage- 725 T cgula tel tia præſi umpt. Vſicapere an quis poßit ex titulo iniuſto errore cauſato. Malafides praſumiur in præſcribenda ſeruitute:& quare. Vinto. Bona fides pręſumitur in poſ- ſidente, niſi probetur contrariũ, I. pen. C. de euict. gl. in c. ſi diligenti.& ibi Doct. in- fra de præſcript. cum concord. per Alex. cõ- ſil. cc. uiſo& diſcuſſo. col.i. in ſecundo.&con ſil. lxxv. col. pen. in quarto. Franciſ. de Curte conſil.lxxxij. Deus pius. col.ij. Etiſtud intel ligitur, ſi habeat titulum uerum uel putati- uum, etiam errore iniuſto. l. igitur.§. poteſt. ff.de liber. cauſ.& not.in J. ſicut.§. i. ff, de uſu- cap.& ita tenet Bart.in l. Celſus.ff. de uſuca- pio.& eſt cõmunis concluſio, ut ibi per mo- der.& in d. c. ſi diligenti. TFortius dicit ibi Bart. iſtud procedere etiam in poſsidente ſi- ne titulo: quia ſtat ſimul, quòd quis non ha- beat titulũ,& tamen ſit in bona fide, ſecundũ gl. in l. ſi quis emptionis. in uerb. tenuerit. iũ- cto tex. C. de præſcript. xxx. uel xl. ann. ergo ita debemus pręſumere, ex quo talis pręſum ptio eſt humanior. Et hoc intelligit᷑·, niſialius poſſeſſor antiquior appareret. perl. fi. C. un- de ui.ltem niſi ius cõmune contradiceret ta- li poſſeſsioni. c. i. de præſcript. lib. vi. Sed In- noc.& Bal. in c. per tuas. de teſtib. tenuerũt, quòd imò nõ præſumat᷑ bonafides, niſi adſit titulus.Et idem tenet Imol.in repet.c.fi. in v. col.de præſcript.& dicit Feli. in d. c. ſi diligen ti.ꝙ hæc opinio eſt ſuſtentabilis de iure, per tex.in d.l. fin, quia quod ſuũ nõ eſt, debuit ſci re ad alios pertinere. Sed tamẽ nõ puto rece- dendum à cõmuni opinione, quæ bene pro- batur in d.l.ſi quis emptionis.iuncta gl.& in d. c. i.de præſcript. in vi. inducendo ut ſupra. Nec obſtat dicta ratio, quia tex. in d. l. fi.o- quitur in eo qui ſcit rem occupatã ſuam non eſſe:ꝗa tunc debet ſcire, ꝙ ad alios pertineat. Sed nos non loquimur in eo qui neſciat rem ſuam nõ eſſe, imò credit eſſe ſuã,& eſt in bo- 40 na fide, licet nõ habeat aliquẽ titulũ, puta ꝗa aliquis ei dixit ꝙ erat maiorũ ſuorũ, ſeu ante ceſſoris ſui, uel alio modo ad eum ſpectabat. Nam licet talis nõ dicatur uerè poſſidere ali quo titulo, tamen eſt in bona fide. Pręterea 3 ſdum Bart. dicit ſufficere titulum putatiuũ, etiã errore iniuſto, d.§. poteſt. adde, ꝙ idem ſequuntur Alex.& moder. in d. l. Celſus.& Bal. in l.i.ꝑer gl. ibi. C. ubi cauſ.ſtat. qui dicit, 4 quòdſbona fides poteſt cauſari ex iniuſtis et temerarijs cauſis. ſequitur Alex. cõſil. cxxv. in iij.col. in quarto. And. Sicul. conſil.xvij. in penul. col. in ſecundo. Feli. in c. cùm contin- gat.in iij.col.de reſcript.& in d. c. ſi diligenti. in ij.col.Iaſ.in l. ſiid quod.in viij.notab. ff. de iuriſd.om.iudic.Sed Imol.in repet.d.l. fin. in v. col.fuidetur hoc intelligere quo ad acquiſi tionem fructuum, non autem quo ad uſuca- pionẽ:& iſta opinio uidetur mihi uerior, pro quo adduco tex. in J. fin. C. pro ſuo. qui requi rit, quòd error in titulo ſit probabilis, alias u- ſucapio nõ procedat:&iſtud eſt de mente gl. in d. l. i. quæ ſi bene uideatur, probat contra Bal,dum requirit quaſi poſſeſsionẽ xxx. an- 10 20 30 50 726 norum, quando ſeruus ex iniuſtis cauſis cre deret ſe liberũ,& tamen ſi præſumeret᷑ bona fides, ſatis eſſet quaſi poſſeſsio xx. annorũ. l. ij. C. de long. temp. præſcript. quæ proliber. Nec obſtatd.§. poteſt. quia ibi nõ proba- tur, quòd poſſeſſio inducta ex tali errore in- iuſto, ſit ſufficiens ad uſucapionẽ, ſed ſimpli citer talis utitur cõmodo ſucceſſoris, quantũ ſit ad inſtruendum iudiciũ, ut ibi habetur. Et eſt ratio, quia quo ad illud cõmodum ſatis eſt quod non ſit in mala fide, licet nõ habeat bo- nam: inter hæc enim eſt dare medium, ut di- cit Bart.in l. ſed& ſi lege.. ſcire. ff. de pet. hæ red. Paul. de Caſt. conſil. cclxxxix. in ult. col. Poſſet diſtingui, ut opinio Bart.& Doct. procedat in præſcriptione longiſsimi tempo ris, in qua præſcribitur etiam ſine bona fide. Iſta autẽ alia opinio procedit in præſcriptio- nexx. annorũ, uel minori, prout propriè lo- quitur tex.in d.l.fin. ff. pro ſuo. Cętera dic ut per moder.in dictis locis,& Abb. in c. cõſul- tationibus.j.de iure patron.& per Felin. in c. de quarta. de præſcriptionib. ubi limitat iſtã regulã non procedere in errore iuris: de quo ibi latè per eum,& etiam per Aret. conſ.xxx. in ſecũdo dub. ubi dicitſſemper pręſumi ma lam fidem in præſcribente ſeruitutẽ. Et eſt ratio, quia habet contra ſe præſumptionẽ iu- ris cõmunis: de quo in d. c. i. de præſcript. in ſexto. Dic ut ibi per eum. PRAESVMPTIO VI. 1 Actus ubi poteſt importare delictum graue& paruum, præ ſumitur pro minori delict. 2 Percutiens aliquẽ paruo cultello, preſumitur qd non fecerit animo occidendi, licet poſtea mortuus fuerit percuſſus. s Mulier præſumitur potius ſubtraxiſſe res à marito, quàm quòd ſit lucrata ab adulteris. 4 Blaſbhemia una tantum præſumitur, ſi quis pluries eodem calore repetierit aliqua uerba blaſphemiæ. Exto. t Vbi actus poteſt importare deli- ctum graue& paruum, præſumitur pro minori delicto, ſecundum Bal. inl. fin. in ult. col. C. de ædil. act. arg. l. ſi præſes. ff. de pœn. Et ibi infert Bal.ad notabilẽ quæſt. Ad idem facit gl.in l.pen. C. de fideiuſſ. ubi potius præ ſumitur matrimoniũ clandeſtinum,& ſic le- uius delictum, quam adulteriũ, quod eſt gra uius: de quo per Bal.in c.i. 5. iniuria. de pace iura. firm. in l. quæcunq;. C. de ſer. fugit. Ab- bas in c.ij. de deſponſ.cland. Feli.in c.i.j.eo. Adidem fa. text. in c. ſignificaſti. circa prin. infra de homici. inducendo ut per Aret. con ſil.viij. in penult. ubi per iſtam rationem deci dit, ſquòd ſi quis percutiat aliquẽ paruo cul- tello, capiemus potius præſumptionẽ quòd fecerit animo non occidendi, licet talis dein- de ſitmortuus. Et in ſimili idem concludit Aret.conſil.xxxi. in penult. col. ubifcapitur potius præſumptio, quòd mulier ſubtraxe- 6õo rit furtiuè res à marito, quàm quòd ſit lucra- ta ab adulteris, ex quo illud eſt minus deli- ctum.Facit quod not. uoluit Barthol. Vero- neñ.conſil.lxxvij. circa medium, ubi conſu- luit, quòdtſi quis pluriesrepetierit in eodem 4 HHhh 3 d ¶ Et ſcripſi la- tißimè in prin. tractatus, in tertia parte. b ¶ Vide Decium conſ.576. pro re- ſolutione. col. fin. Rom. cõſ.436. quod conſultum. 727 D An d calore iracundiæ aliqua uerba blaſphemiæ, præſumitur potius una tantům blaſphemia, nõ autem plures. Et circa iſtam præſumptio nem uide etiam aliquid per Felin. in c. ad au- dientiam.in prin. ubi limitat. infra de homi- cid.Et accedat uulgata regula, quòd in duo- bus malis minus eſt eligendũ. C. duo mala. C. ſi aliquid. PRAESVMPTIO VII. 1 Actus non præſumitur geſtus metu, ſt quid aclum reperiatur. Eallit in caſu c. ſuper hoc. de renunc. 2 Probatio durior licet incumbat illi qui contra preſumptionem iuris aliquid deducit, non tamen ita eſt in deducente meti, cum metus ex coniecturis probari poßit. 2 Metus ſolet clam inferri, ideo ſuffĩcit leuior probatio. 4 Teſüibus duobus de metu atteſtantib. magis creditur, quàm cen tum aſſerentibus ſpontaneam uoluntatem. 5 Matrimonium metu fuiſſe contractum uno teſte aſſerente, an ei credatur. 1 Eptimo.Si aliquid reperiat ur geſtum, Oleitnainnn ſpontè geſtum, nõ metu. l. ij. C. de his quæ ui uel metus cauſa. Et eſt ratio, quia aliter præſumeretur delictũ, ex quo in- ferens metum delinqueret. Et ita cõcludit In noc.quem ſequuntur alij, in c. cauſam matri monnij. 5. de Cfhiteeleen Non procedit tamẽ iſta præſumptio in caſu not. c. ſuper hoc. ſe- cundum unũ intellectũ. de renunc. ubi in iu Alciati iſta deciſio mihi nunquã placuit tra regulam c.licet uniuerſis contra mentem omnium ſerib ſertim Alex.& Corn. in conſil gatis.& Innoc. non loquitur in Uit, quia eſt cõ- 5. de teſtibus,& entium, præ- js ſupra alle- uno teſte tan tum, ſed in duobus:& ita etiã Bald.&cæteri Pręterea illud dictum Inn xxiij. diſtin.& xxij. quæſt. C. quod Dauid.& do conſtat manifeſte tur metus:& ideo etiã ſi mille atteſtare 10 tamen erat illi animus actũ ſpontane di, nõ ſtaretur illis, quia atteſtar 82 0C, intelligit quan eori⸗ nt, facien enturdemen te, quæ eſt nota ſoli Deo, ut declarat Imol, in d.c.ſuper hoc.& etiam loquitur Innoc quã- do præſumptio erat pro aſſerente metũ pu⸗ ta in eo qui aſſerit ſe renunciaſſe beneſſcio Propter metum, in caſi d. c. ſuper hoc. ſecus ubi pręſumptio non eſſet pro aſſerente quia tunc ſeruaretur regula cõmunis poſitain c. in noſtra..de teſtibus. Et iſtud eſt de mente 20 Abb. in d. c. ſuper hoc.& declarat Ang ind. l.fin. in prin. ff. quod met, cauſ. Cæteradicut per moder. in l. interpoſitas. C. de tranſact, PRAESVMPTIO VIII. 1 Princeps præſumitur motus uſta cauſa. Intellige iiis que ſunt iuris poſttiui,& in ijs quæ ſunt arbitraxia brincppi 2 Papa in beneficijs habet plenam& liberam poteſtaten. 3 Cauſa an præſumatur in principe dippenſante cotraiu gen tium uel diuinum, in caſibus in quibus eum cauſa poteſ diſpenſare. dicio poſſeſſorio agenti interdicto recupe- 30 4 Cauſa iuſta non præſumitur in principe, quando agitur de randæ, nõ obſtat exceptio renunciationis be neſicij, imò præſumitur talis renunciatio fa- cta metu, ut declarat ibi Abb. col. antepen. 2 Adde etiã, quòd licet regulariter durior pro batio incumbat illi qui cõtra præſumptionẽ iuris aliquid deducit, c. quia ueriſimile. j. eod. gl. in.fin. in prin. ff. quod met. cauſ. per Spe a cul. in tit, de probat.. fi, uerſ. fin,tamen non ita eſt in afferente metũ:quia metus etiam ex coniecturis poteſt probari, ut per Cyn. in I. 40 carcerẽ. C. quod met.cauſ. Bar.in J.ſi ob tur- pem. ff. de cond. ob cauſ. Bal. conſil. xxvi. in tertio. Anch. cõſil. ccxcix. uiſa ſupradicta fa- cti. Raph. Com. conſil.lxviij. per totũ.& per moder. in l. interpoſitas. C. de tranſact. Et eſt 3 ratio, fquia metus cõmuniter ſolet clàm in- ferri, unde ſufficit leuior probatio. arg. c. fi. S. de teſti. cog.& ita tenet Alex. conſil. clvi. ui- ſo proceſſu. in quinto.& conſil. xlviij. in iij. Corn. conſil. xli. in iij. col. in ij. Fortius di- ,0 Doct. de teſtibus. PEt iſta concluſio eſt ueril b cit Innoc. in d. c. ſuper hoc. ubi alij ſequũtur, 4 ſquòd magis credit᷑ duobus de metu atteſtan tibus, q́; centũ aſſerentibus uoluntatẽ ſpõta- neam. ſequitur Bal. in conſil. ſchiſmatis, qd poſuit in rub. C. ſi quis aliquem teſta. prohi. Idẽ Bal. in l.obſeruare. 5. proficiſci. in xiij. q. ff. de offi.proconſ. Ang. in l. ſi quis ad ſefun- dum. C. unde ui. Alb. Roſ. in rub. ff. q́d met. cauſ.cum concord. per And. Sicul. cõſil. ult. dicit ſingulariter Barthol. Veroneñ. cautel. 5 exliiij. incip. tempore meo. fquòd crederet᷑ uni teſti aſſerenti matrimoniũ eſſe cõtractũ per metum. allegat Innoc.& Bald. ubi 5. 8ed præiudicio tertij. 5 Princeps etiam de plenitudine poteſtatis non poteſtreſcis- dere contractum proprium. 6 Princeps nõ poteſt uaſallum feudo priuare, niſt ex cauſade ſcendente ex culpa uaſalli. 7 Sententia principis ſine citatione non ualet, nec præſunitur cauſa niſt probetur. 8 Cauſa præſumitur in quocunq; principe non recognoſcen- te ſuperiorem de facto:quia nemo poteſt ſibi dicere, cur ita facis? 9 Cauſam non præſumi in principe reſpectu non ſubditorum principi, quomodo intelligatur.. Ibi. Princeps an habeat plenam poteſtatem in ſubaitos non ple naris, ſed ſibi deditos mediate fædere, quödreſeruſent ſibi leges& priuilegia ſua:& an tunc princeps interta- les poßit uti plenitudine poteſſtatis. Ctauo. Præſumitur principem ex iu- O◻ ſta cauſa moueri.gloſſa in.relegati. in fin. ff.de pœnis. facit text. in Clem. unic. de probationib.& in c. cùm à nobis, in ſin. ubi ſima in his quæ ſunt iuris poſitiui, Tof ipſe non ligatur. l. digna uox. C. de legibus. & quæ ſunt arbitraria ip ſi principi, proutlo/ quitur gloſſa in d. I. relegati. Nam Leimie relegati poteſt fieriper principem ereuri caufa, de poteſtate ordinaria. I. i. C. deſent. paſſ.& habetur in tit. C. de abolitionib. len dicta Clem. i. loquitur in beneficijsin qu bus Papa habet plenam& liberam beu. in iiij.col.& Deciũ conſil.oo. in pen. col. Et o tem. c. i. in prin. de præbend. in 06 he i. in fin. ut lite pendente. ix. quæſt. ii. C. principalem. ubi gl. cum concorc. tor J. Barbarius. in xi. colum de oflie prau— ci, conſil. xiij. pꝑer torum. And, Sicub rIaſ in d. pe 0 ſil.i. C0ʃ, — batur: nam ea quæ p rocedunt in his qu in talicaſu nõ prælt mente Bald. in dc, matFulgolein lfin. pob Kin conſil. lxi col.Rom. conſil. cco Etitatandem reſide quæineccleſiarum. O deteſta. per illum 4 nus in jjcol.ff defi tenentium, quod d. mbeat locum quan cio tertij, quo ad ius Anch in conſil, ccc Paul de Caſt. conſix colſin, Butr.poſt C colwiij de probat. ³ Nam lipręſumereti berelocum etiamin princeps ex cauſale quælitũ tertio, I. LuW turltein d,. quæii uurſtaopinio, quęr 5 luprideprobat ub Principeuolente re ſractum: imd iſtud. — c hæc 63 v 1eGes LV. de pace iu do quianon licetei lulta cauſa deſcend lcubi not, d enan tentia principis ſine ulenehrelimit de re iud b SVMPTIO V Ae mamufteaſilns ra Jnßgae mahde rbaheznmd bcn nam inprchechaſati rum in aſtun gaiume — ceperian gotſein dum propnun. apis ſtne cwcione wnutu robeur. uexr in qucrmna pixpeinx en ae fch auunenzaf re emin priche rfhut oco intellgchr. : tplenm drtfemijt . faürolr Bidettos mediäte rr,99 4 rruuexuſuco Abalcgn A&a 7²⁹ col.xvij. in primo. Et dicit Bal. in. reſcri- pta. C. de precib.Imp. offer. quòd omnia be- neficia mundi ſunt manualia,& obedientia- lia quo ad Papam. ſequitur And. Sicul. in tra ctatu de pręſtan. Card, in prima par. col.iiij.* tSed nunquid præſumit᷑ cauſa in principe diſpenſante aduerſus ius gentium uel diui- num, in his in quibus poſſet cum cauſa di- ſpenſare: Et uidetur quòd ſic, prout tenuit Cynus in. reſcripta.in iij.& iiij. quæſt.& ibi Bal. C. de prec. Imper. offer. Ant. de Butr.& Abb. in c. quanto. de iureiur.& in alijs locis relatis per Feli. in c. quæ in eccleſ. xij. col. uer ſic. quinta concluſio. S. de conſtit, ubi limitat iſtam cõcluſionẽ ſex modis, ut ibi per eum. b Sed tu aduerte, quia iſta opinio iure nõ pro- batur:nam ea quæ pro hac parte allegantur, procedunt in his quæ ſunt iuris poſitiui.& in tali caſu nõ præſumatur cauſa iuſta, eſt de mente Bald in d. c. quæ in eccleſiarum.& fir mat Fulgoſ.in I. fin. C. ſi contra ius uel utilit. pub.& in conſil. lxi. domina Catharina. in ij. col. Rom. conſil. ccclij. quęritur primo. in fi. Et ita tandem reſident Feli.& moder. in d. c. quæ in eccleſiarum.& Iaſ.inl. ſi teſtamentũ. C. de teſta. pꝑer illum tex.& in repet. l. quo mi nus.in ij. col.ff. de flumi.& eſt de mẽte Doct. tenentium, quòd d. Clem. i. de probat. tnon habeat locum quando ageretur de præiudi- cio tertij, quo ad ius quæſitum, prout tenuit Anch.in conſil. cccviij. præmitto. circa finẽ. Paul.de Caſt. conſil. clvi. uiſo& examinato. col.fin. Butr. poſt Calder. in c. poſt ceſsionẽ. col.viij.de probat. Aret. in d. c. cùm à nobis. Nam ſi pręſumeretur iuſta cauſa, deberet ha bere locum etiam in præiudicium tertij: quia princeps ex cauſa legitima poteſt tollere ius quæſitũ tertio. l. Lucius, ff.de euict.& habe- tur latè in d. c. quæ in eccleſiarum. Et proba- rcgula tertia prælumpt. 10 20 30 tur iſta opinio, quę uidetur cõmunior, in c. i. 40 ſuprà de probat.fubi nõ pręſumitur cauſa in principe uolente reſcindere proprium con- tractum: imò iſtud non poteſt, etiam de ple- nitudine poteſtatis, ſecundum Paul. de Caſt. in l. digna uox. C. de legi.& Bald. in c. i.§. ad hæc. col. v. de pace iura. fir.t Idem eſt in feu- do, quia non licet ei priuare uaſallum, niſi ex iuſta cauſa deſcendente ex culpa ipſius uaſal li. c. i. ubi not. de natura feud. fIdem in ſen- tentia principis ſine citatione lata: quia non ualet, nec præſumitur cauſa. Clemen. paſto- ralis.de re iud. c.i. ubi Doct. S. de cauſ. poſſeſ. & prop. And. Sic.conſil.xxiiij. col. penul. in ij. Et ratio iſtorum caſuum militat generali- ter,& propterea debet generaliter eſſe idem ius. l. adigere. de iure patr. Et facit ratio, quia cũ talis actus regulariter ſit prohibitus prin- cipi niſi in certa cauſa, debet illa probari. l. ſi donatione. C. de collat.“ Et iſtud procedit e- tiam in Principe, ut notat Innoc. in c. penul. de dilat. Rom. conſil. ccclxxxiij. ſaluatoris. et facit text. in c. nouit. ubi Abb.& Aret. notãt. ſupra de iudi.ubi nõ præſumitur etiã prore- ge, quòd ſeruauerit debitam ſolennitatẽ de- 50 60 7³⁰ nunciationis euangelicæ, niſi probetur. Et Cynus in d. l. reſcripta. poteſt ſaluari, ſibene uideatur:nam præſupponit, quòd imò in ue ritate cauſa non pręſumat᷑,& quòd Princeps peccat, licet iudex debeat obſeruare: quia quo ad eum, inde oritur præſumptio iuris& de iure, ex quo ipſe nõ poteſt inquirere de fa cto ſuperioris& domini ſui, prout etiam di- cit Alex. conſil. i. in pen. col. in ij. uol. Vnde dato quòd poſſet inquiri, puta quia princeps permitteretrefricari in dubium de meritis re ſcripti, uel aliter concederetur, eſſet ſecus. Et propterea dicunt Doct. fiſtud procedere in quolibet principe non recognoſcente ſupe- riorem de facto, ut per Bar. in d. l. relegati.& per Alex. conſil. xv. in ij. col. in v. uol. Ratio eſt, quia tali non poteſt dici, cur ita facis? Et iſta opinio eſt uerior de iure,& etiã de æqui- tate. Conſidera tamen, ſi poſſent iſtæ opi- niones concordari: quia aut princeps in tali cõceſsione nõ expretsit aliquam cauſam,& nõ præſumatur, imò cõceſsio ſit nulla, quaſ- cunqʒ clauſulas ipſe addiderit, ex quo deficit pPoteſtas eius, quia nõ eſt ſupra ius diuinum, naturale, ſeu gentiũ.& facit quod not. Alex. conſil.ci. uiſis.col. pen. in primo, Idem ſi ex- preſſit aliquã cauſam quę nõeſt idonea, eadẽ ratione. Aut expreſſit cauſam idoneã,& tũc an pręſumat᷑ uera, ita quòddiſpoſitio teneat. Et dicendũ eſt quòd ſic.d. Clem. i. Et in iſto caſu poteſt procedere opinio Abb. Butrij& aliorum in d. c. quæ in eccleſiarum.& quod not.Soci.conſil. cclxxiij. in pen. col. limitan do tamẽ ut ibi per Feli.& Iaſ.in d. I. ſi teſtiũ.: Et in quantum limitant, tut non præſuma- tur cauſa, reſpectu non ſubditorum ipſi prin cipi, per dictum Innoc. in c. inquiſitioni. in- fra de ſenten. excõmun.& tex. in d. Clemen. paſtoralis, intellige iſtud in ſubditis ple⸗ nariè a ¶ Ante quam ad ulteriora proceda tur, uolo notes per petuò notabilem li mitationẽ ad hanc præſumplionem, quam tradit Rom. conſil. A36. quòd indultũ Petri. col. penul. circa prin. & Philip. Decius conſil. 576. præal leg.col. fi. quòd in principe non præ ſumitur iuſta cau- ſa, quando facit a- ctum ad inſtantiã & poſtulationem partis: quia tũc ui detur magis mo- tus propter impor tunitatẽ partis, ꝗᷓ ex iuſta cauſa. per J.. C. de petit. bo- no. ſubla. lib. 10. b Et ultra hic al legatos& in locis hic recitatis, hanc ſententia tenet& multisegregijs fun damentis compro bat melius qudm alibi Fran. Curt. ſe nior cõſil. 49. me moriæ recolendæ. col.xviij. num. 30 uerſ. præſumitur enim in principe. ubi dicit, quoòd in principe aliquid diſponente, pra ſa mitur iuſta cauſa, etiam ſi aufeꝛat ius alteri qua ſitu.& ii allegat autoritates& concordin pluribus locis, ex quibus poteſt roborari iſta ſenten tia, quæ non reperies alibi ita bene cumulata. c TEt Lud. Rom. cgregie in d. confil. A36. col. penul.& fin.& conſ. 5. quæritur pri- mo. col ult dicens, quòd princeps non poteſt reuocare contraclum aà ſe ficlum, etiam ſi contineat liberalitatem:& quòd ita ligatur ſuo cõtractu ſicut quilibet priuatus.& idem Rom. conſil. 252. pro deciſione.& Soci. conſil. A. ſuper quæſuone. col.ij& iij. lib. z. Et quõd de plenitudine poteſtatis non poßit cõtrauenire contractui, etiam conſuluit Ant. Rub. Alex. conſil. 138. uiſo& diligenter. col. ij.& conſi.4 ⁶. circa primum. col. pen. ubi allegat Alex. in conſil.. in 2. uol.& conſil. 54. in quarto.& Cuma. conſil.100. in- cip. duciſſa Mediolani. cum alijs concord. Et etiam dicit idem Alex. conſil. 154. decreue ram. col. pen. quod princeps non minus ligatur ex ſuis contraclibvis, quam quilibet pri- uatus. Et quod non popit etiam de plenitudine poteſtatis contrauenire contraclui, etiam aſſeuerat Deci. conſil. 689. uiſo puncto. col.ij.& conſil. 410, in cauſa mota. col.iiij. d qIſtud idem fundamentum facit Decius in d. conſil.576. pro reſolutione. col. fin.& Cart. conſil. 20. ſepenumero. col. vj. dicens, quod tunc none ſt ſtandum aſſertioni prin- cipis de dicta iuſta cauſa, ſed debet probari et cõſtare aperte, ex quo actus fiue illa cauſa eſt regulariter principi prohibitus. pro quo facit quod iult Bar. per illum text. in! ſi for te. ff de caſtren. pecul. cum fimil. e ¶Decius tamen notabiliter in præallegato conſtl. 5Q, ad fin. tenet, quod aſſertioni principis non ſit rredendum niſi de cauſa aliter conſtet,& probetur:& ſe remittit ad ea quæ ipſe ſcripſit in d. c. quæ in eccleſtarum. Vide Socinum inter conſilia Curtij ſenio- ris idem tenentem per multas autoritates, conſil. 20. ſæpenuriero. col, v.& y j. declaran do ut per eum latiſßimeè per duas col. Ex illo confilio à ſecida colum colligere poteris pulchras limitationes ad hanc regulam, na uſq; ad ſeptima, quòd princeps preſumatur mo tus iuſta cauſa: Ian ſtetur aſſertioni principis ſuper cauſa uta expreſa in conceßio- ne ſtue reſcripto. HIHhh 4 , 4 ¶ Quod prin⸗ ceps nõ poßit uti plenitudine pote- ſtatis circa nõ ſub ditum,& quod in principe tunc non præ ſumatur iusta cauſa, et ſi cauſam iuſtam exprimat, quod tunc non ſte tur aſſertioni prin cipis, uide latißi- me Barthol. Soci. inter conſilia Cur tij ſenioris, conſil. 20. col. iiij. uerſic. tertio reſpõde. latius col.6.per to tam col.& idem Barth. Soci. conſ. 27. ĩ præſenti. col. ij lib. z. Facit quod uoluit Lud. Rom. conſil. 436. quod cõſult&c.quod licet princeps re- gulariter poßit re uocare priuilegiũ à ſe conceſſum,& præſumatur in eo cauſa, non tamen hoc. pcedit ĩ priui legio ſe conceſſo nõ ſubditis, illud e⸗ nim eſt irreuocabi le, niſtex iuſtißima cauſa, quæ appa- rere debet. 5, D. And. Alciati nariè principi: ſecus ſi ſimpliciter ueniſſent in deditionẽ mediante fœdere, puta quia re- 73³ 2s Preſumitur contraiudicem,ſt errorſit expreſſuinſ tia. Idem ſi appareret notorie de niuſtiia. enten⸗ ſeruaſſent leges& priuilegia ſua: nam tunc 2⁶ Nonpreſumitur pro iudice, quando reſſenpio fau quo ad plenitudinẽ poteſtatis ipſius princi- 1 eſt vee tuns. pis non eſſent ſubditi.l. non dubito. ff.de ca- ¹ h m. 1 clra ciuu offccium pro iulee pre. pti. Et tali modo ciuitates Italiæ,& quædam aliæ ueneruntin deditionem Romanorũ, ut probatur in l.i. ff. de cenſ.& in l. fin. eod. tit. 30 Iudex extra offic ium ſuum ficiens habetur prodij Vnde quãuis P.R. tranſtulerit omne ius ſuũ illi poteſt reſiſt impune. iohiaho in principem, I.i. ff. de conſtit. princ. non ta- 10 Ono.j Præſumitur pro iudice men Imperator, nec habentes cauſam ab eo, 4 habent amplius ius quàm P. R. habuerat:& conſequenter, deiure non poſſuntuti in illis ciuitatibus iſta plenitudine poteſtatis, prout uidemus etiam hodie ſeruari in Germania, in ciuitatibus Imperialibus. Facit quod not. Card.in conſil.ult.& quod dicit Bal.in tit. de pace Conſtan. in uerb. libellariè. ubi dicit ꝙ P. R.nunqᷓʒ eſt uſus iſta clauſula, de plenitu- a dine poteſtatis*. PRABSVMPTIO IX. 1 Præſumitur pro iudice quòd recte faciat ea quæ officio ſuo in- cumbunt. Limitatur num. 6.14.18. 23. 27. 28. 2 Iudicis uerba ſunt referenda ad ius, etiã impropriando uerba. 3 ludex non præſumitur aliquid fraudulentum facere, licet eius ſententia retractetur. 4 ludex non preſumitur ſine cauſæ cognitione aliquid ficere. s Succumbens per iudicis ſententiã, præſumitur fuiſſe malã cau 6 Appellatione pendente, nõ præſumitur pro pro-(ſam. ceſſu, nec pro ſententia iudicis. De ueritate uide num. 8. 7 Probare quis debeat in cauſa appellationis. Ibi. Sententiæ appellatione ſuſpenſæ quæ ſit uirtus. 9 Litigans ſuper bonis cõmunibus, uel quæ contendit ad ſe perti- nere, ſi habet aliquam præſumptionem pro ſe, poteſt petere ſibi prouideri ad finem litis, ſi alias non habet unde faciat ex penſas litis. 10 Filius litigans cum patre eum non agnoſcente in filium, poteſt petere ut ſibi prouideatur ſuper bonis patris ad expenſas li tis faciendas, ſi alias non habeat unde litiget. Idem in uxo- re litigante cum marito. ꝛn ludex, filio litigante contra patrem ut eum agnoſcat, uel uxore contra maritum, ſi ex lectura atteſtationum licet nondum pu blicatarum, deprehendat ſummarie eſſe probatum, poteſt da re prouiſtonem ad expenſas litis. 12 Appellatione pendente poſſunt ſequeſtrari fructus, iuxta Cle⸗ men. primam, de ſequeſt. poſſeß.& fruct. 13 Appellatione pendente ſi poſſeſſor dilapidet agrum, poteſt fie 14 Non præſumitur pro iudice indiſcreto(ri ſequeſtratio. improbo. Intellige ut num. 17. ꝛs Carceratus reſpectu iudicis non dicitur pati metum. Quod non procedit in Poteſtatibus terrarum qui habent uultum terri- bilem,& ſolent metum incutere. ꝛ6 Præſumitur uoracitas in iſis Poteſtatibus& officialibus,& ipſi plura mala ſciunt& committunt. ꝛs Proceſſus non præſumitur recte uel ritè factus, niſi appareat per ſcripturam.(actis. 19 Citatio non præſumitur niſi probetur, uel niſi de ea conſtet ex 20 Proceſſus præſumitur recte factus, in caſibus in quibus non re quiritur ſcriptura. 21 Proceſſus rite recteq; fictus præſumitur, quàdo ſentẽtia traſijt in iudicatum,& etiam contra abſentem& contumacem ex contumacia uera uel ficta. 22 Proceſſus preſumitur recte riteq́ fuctus, ſt notarius in ſententia atteſtetur de proceſſu qui eſſet fictus coram ſe. 23 Breuitas temporis tanta quod comprehenditur iudicem non ad 29 Mercatorũ libris ſt uigore ſtatuti credi debeat, inteligiu de his quæ ad eorum officium pertinent. Bun bonus,&rectè faciat ea qus oisuoat, 1 incumbunt. J.j. C. de offi. ciuil. iud. ibi quod non arbitramur&cẽ. quem text. ad hocnotat Bald.&per eum decidit notabilem quæſtio- nem, in l. unic. in fin. C. ne quis inſua cauſa. Et Paul.deCaſt, conſil. cclxx. in prima col in ſecundo. ubi perillum tex. uult,fquoduerba iudicis debeant referri ad ius, etiam impro- priando uerba:quia ueriſimile eſttalem fuil. ꝛ0 ſe mentem iudicis. Et facit, quia adillud offi- cium ut plurimũ eliguntur literati& honeſti uiri, unde meritò pro eis præſumitur, c. in ue ſtra. de procur. c. niſi eſſent, de præben.& ibi Abb. Et propterea nõ præſumituriudex 3 aliquid facere fraudulentũ, licet eius ſenten- tia retractetur. c. cùm olim.ij.& ibi gl.antepe nul.j. de priuil.& habetur in c. cùm Ioannes. de fide inſtru. IItem nõ præſumituriudex 4 aliquid ſine cauſæ cognitione facere, c. Ab- 30 bate. de uerb. ſignif. Nec præſumit uelle con tra factum ſuum iudicare.l.ne in arbitris. C. de arbit.Innoc.in c.præſenti,. de reſcrip,& in c. ij.de arbit. Et præſumũtur qui cauſas co gnoſcunt, non facilè ad culpam uenire cum ueritatem examinant, ut eſt text, in auth, ut defuncti ſeu funera. in prin. facitl. certi..de iud.& tex.in auth.de iudicib. in prin. Hinc eſt, fquòd ſi aliquis ſuccubuitper ſententiam ⸗ iudicis, pręſumitur habuiſſe malam cauſam. 40 I. Herennius.§. fin. ubi gl. ff. de euict. de quo dic ut ibi. Facit etiam generaliter, quia præ- ſumitur iuſta cauſa in eo, qui publico iureu- tens aliquid exequitur. l. iniuriarũ. in prin. ff. de iniur. Et iſta præſumptio fortius proce dit in iudice, quàm in arbitris uel ſimilibus, ex quo iudex ita iurauit.l. fi. C. ad Lfeläloe pet.& in auth. iuſiurand. quod præ k ab his 4 per tot. ¶Limitatur iſta præſumptio aliqui bus modis. Et primo nõ procedit quoadſen so tentiam, nec quo ad proceſſum pendenteap pellatione, ſecundum Abb.& alios inc quo niam contra. per illum tex. S. de probat.& in c. cùm inter. in fin. de re iud. Bt eſt ratio, quna uirtus ſententię ſuſpendit᷑ per appelaione, 7 J. i. in fin. ff. ad Turpil. tEt propterea idem 3 bet probare in cauſa appellationis, quide 4 5.„ 5 bi Moder. bat in cauſa principali, ut eſt gl. u 4 Peruſ.in c. dilectis. de appell.& Ponpen nes in c. quoniam contra. Sed tuco 4 6o quòd imò etiam iſto caſu pręſumiturp 1.. rat o- dice, licet talis præſumptio non transfe ge mol. in c.inp 2 hibuiſſe cauſæ cognitionem, facit præſumi contra iudicem. us probandi, prout euir c. facit text. 24 ludexſi ex abrupto parte non auqita proceſſerit, contra eius ſentia. per illumtext. zderenumn bonæ de proceſſum& ſententiam præſumitur. in d.c.in noſtra.de procur.& ine. elech. 3 gawolnor ud bh. inc. stex.C. don decil. Delphi d feltin fillo litigante ſcentein lllium, ſect delbagnoſe Etin to lecundã Hoſtier putejde accuſEt fumptiooriens ex ſe ntum/ ſed eti quęli ſtaretiudici ſumma ſe ſone.ff. de uent.i n mente Bar. in d.. ſit vodiudices decer tis ſtex lectura atteſ blicatarum, deprehe probatũ quod eſſet atteſtationes faciun diocrẽ ut habet᷑ inc. Aliosteffectusp pollel ubiprima ſe ſequeltrationis fruc appellatum àoſſel 3 fldem eſſet gener. pidaret ſeu depopul res in fin. ff. de appe perlunoc.in c, ad pe Abb in c.quoda re iud. ubietiam po K roprerarügane etraudulentäi e llcetelae .Scum miaäi 3 l. a habenrrinca . ltemnöpraim 2ſe cognitonean lignif. Necpzimit rum iudicare,1neitan dc.in cpraſeniccein Etpræſumünugus on facilead cuxmun aminant utett fin funera inprinfailte auth. deiudichüp: liquis ſuccubuipele umiturhabuilemn 35 fin.;bigffdkeut cit etiam genenliage acauſain do quppün exequitur.Liniutit tiſta preumndoim 1 7³3 elect.& quod not. Bal. in c. cùm ſuper. col.i. de re iud. Abb.in c.cauſam quxæ. in ij. notab. eod:tit.de quo per moder. in d. c. quoniã con tra. in xvi. col. Et talis præſumptio operatur aliquos effectus etiam pendente appellatio- ne, ueluti in caſul. ſi inſtituta.§. de inofficio- ſo. ff.de inoffic. teſta. ubi præſumptio oriens ex prima ſententia pendente appellatione, operatur quòdaduerſarius interim compel- latur illi ſubminiſtrare expenſas litis, ſi aliter 9 non habeat unde litiget. Ht iſtud eſt genera liter uerum, ubicunq; aliquis litigat ſuper bo nis quæ prætendit cõmunia, uelad ſe perti- nere,& habet aliquam præſumptionem pro ſe, ut declarat Xret. in c. ſi qui teſtium. in iij. col.de teſtib.& etiã probatur in l.fin. ubi bo- nus tex. C. de ord. cogn.& quod not. Guido Pap.in deciſ. Delphin. q. ccccclxi. Etidem 10 feſt in filio litigante cum patre, eum nõagno ſcente in filium, ſecundũ Bar, in l. ſineger. ff. a de lib. agnoſ.“ Et in uxore litigante cũ mari to, ſecundũ Hoſtieñ. Abb.& moder. in c. ex parte j. de accuſ. Et ſufficeret nedum iſta prę ſumptio oriens ex ſententia à qua fuit appel- latum, ſed etiã quęlibet alia ſimilis, de qua cõ ſtaret iudici ſummaris.l.i.§. ſi ea quæ in poſ- ſeſſione.ff. de uent. in poſſeſ. mitten.& eſt de u mente Bar. in d. l. ſi neget. Et propterea fuidi quòd iudices decernebant iſtas expenſas li- tis, ſi ex lectura atteſtationũ, licet nõdum pu blicatarum, deprehendiſſent ſummariè eſſe probatũ, quòd eſſet filiusuel uxor: nam tales atteſtationes faciunt præſumptionẽ nõ me- diocrẽ, ut habet᷑ in c. ſignificauerũt. de teſti. 12 KAlius feffectus ponit᷑ in Cle. i. de ſequeſt. poſſeſſ. ubi prima ſententia operatur effectũ ſequeſtrationis fructuum, quamuis ab ea ſit appellatum à poſſeſſore minus triennali. 13 Ildem eſſet generaliter, ubi poſſeſſor dila- pidaret ſeu depopularetur agrũ.l. Imperato- res. in fin. ff.de appel. Alius effectus ponitur per Innoc.in c. ad petitionem. infrã de accuſ. & Abb. in c. quod ad cõſultationem. infra de re iud.ubi etiam poſt appellationẽ præſumit᷑ pro ſententia iudicis, in his quæ fuerãt illi ar bitraria, ſicut in dilationibus,& cæteris pœ- nis arbitrarijs.facit gl.in c. ſuper his. in uerb. arbitrium. infrà de accuſ. Secundo limita- 14 tur,tquòd nõ procedit iſta præſumptio in iu dice indiſcreto& improbo, quia pro tali non præſumitur, ut notant Innoc.& Hoſtieñ. in 15 c. accedens. i. 5. ut lite nõ conteſt. Facit, fquia licet qui eſt in carcere reſpectu iudicis nõ di catur pati metum, ut eſt gl. ubi Doct. in l. qui accuſationis. C. de his quæ met. cauſa.& per Bal.in I. ſi quis hoc genus. C. de epiſc& cler. tamen hoc nõ uidetur procedere in iſtis po- teſtatibus terrarum qui habent uultũ terribi lem,& qui ſolent metum incutere, ut per lo. And.in c.quia propter. de elect. Bal.in c. i.§. iniuria. de pace iuram. firm.& quod not. Ab bas in c. cùm dilectus.quod met. cauſ.qui lo- quitur in principe.& eſt gl. xxiij. quæſt. viĩj. 16 C. conuenior. Ad idem facit text. in l. nemi- regula tertia præſi umpt. 754 nem.C. de ſuſcep.& arca. lib.x. ubi præſumi tur uoracitas& fraus in iſtis officialibus. Et dicit gl.in l.defenſionis. in uerbo, ad uſurpa⸗-. tionem, C.de iure fiſci.lib.x. quòd iſti officia les plura mala ſciunt& cõmittunt quam alij. In contrarium facit quod dicit Bal. in c. ſi- cut.in ij.col.per illum tex.infrà de re iud. ubi dicit, quòd etiam ſi iudex eſſet uir peſſimus, tamen pro eo præſumitur, propter autorita- io tem iudiciariam.& ſequuntur moder. in d. c. quoniam cõtra. b Iſta opinio tuidetur uerior b quando aliud non concurrat, Ppræterquam 17 a ¶ Adde Salic. in quod alids iudex ſit indiſcretus. Si uerò aliud concurreret, puta quia probaret᷑ ex actis uel aliter de eius iniuſtitia, quo adillam cauſam tunc non præſumeretur. Et ita debent intelli gi ſupradicta. Tertio limitatur, fut proce- 18 dat præſumptio quo ad iuſtitiã, quia lex præ ſumit pro iuſtitia iudicis: ſed non procedit 20 quo ad rectitudinem proceſſus. d. c. quoniã contra. Et eſt ratio, quia pro proceſſu requi- ritur ſcriptura, ut ibi dicitur:& cum ſit facti, non præſumitur interueniſſe, niſiprobetur, ut per Innoc.in c. innotuit. de eo qui fur. or- di.ſuſcep.tEt ideo nunquam præſumetur ci 19 tatio, niſi probetur, uel niſi de ea conſtet ex actis, ut habetur etiam in c, tenor. ubi moder. de re iud.& alibi dicemus. Et exiſta limita tione infertur, t quòd ſi eſſemus in caſu in 20 30 quo non requireretur ſcriptura, tunc præſu meretur etiam pro proceſſu: prout eſt in cau ſis leuibus, ubi agitur de modico præiudicio partis, ut per Bart. in authen. niſi breuiores. C. de ſent. ex peric. recit.& Alex. in l. ſcien- dum. poſt Rom. ibi. ff. de uerb. oblig. Eeli. in d. c. quoniam contra.in ij. col.& in c. cùm di- lecti.col.iij.de accuſ.de quo dic utper eos. Eodem modo tpræſumeretur pro proceſ- 21 ſu, quãdo ſententia tranſijſſet in iudicatum, 40 etiam contra abſentem& contumacem ex contumacia uera uel ficta, ſecundum Abb. Imol.& moder.in d. c. quoniam cõtra. Et eſt ratio, quia res iudicata pro ueritate accipit᷑. l. i. ff. de re iud.& facit ius quo ad partes. I. in- genuum. ff. de ſtatu homi. t Præſumeretur e⸗ 22 tiam, quando Notarius in ſententia atteſta- retur de proceſſu, qui eſſet factus coram ſe, puta quia in ſententia Notarius non ſimpli- citer ſcripſiſſet, acta referendo, ſed etiã quæ so libet ex ipſis ſeparatim enunciaſſet, dicendo ubi& à quibus facta,& quòd in ſui præſen- tia, ut dicunt Hoſtieñ. Butr. Abb.& Imol. in d. c. quoniam contra. De quo dicendum eſt ut ibi per Feli.in quinta cõcluſ.& per mo der. in I. i.§. ſi quis dicatur. ff. de quæſtionib. Quarto limitatur, tut nõ præſumatur pro 23 iudice, quando contra eum uigeret alia ſu- ſpicio ſeu præſumptio efficaciter, iuxta I. di- uus. ff. de in integ. reſtit. quando ex tempo- 6o ris breuitate comprehenderetur, quòd non adhibuit cauſæ cognitionem, ut dicit Bar. in J. prolatam. in fin. C. de ſent. cum multis con cordantib. per Felinum in dictoc. quoniam contra.colum.xviij.uerſ.ſecundo declara.& l fin. C. de alendis liber. b¶ Et Purpur. in l. j. col.2. ff de iu riſd. om. iud. et an te eum refert et ſe quitur laſ.in l.pa cta nouißima. in iij.not. C.de pact. a ¶ Et per Alex. notablliter conſil. 45. wiſts. col. ult. lib. 6. Mmulta per Iaſinl. indices. C. de iudicijs. ubi pro hac limitatiõe mul ta egregia conge- rit. Et faciunt am- plißime deducta Hippol. Mar. in l. ſtatulib. col. pen. et fi. ff. de quæſuo. Ein practica cri⸗ minali. õ.nunc ui⸗ dendum. nu.z3. et ſeq. uſq; ad num. 4 4. ex cuius alle- gationibus& ſimi libus dotari pote- rit optimè hæc li- mitatio. Adde etia Alex. conſ. 223. ui ſis in fi. lib. 7. So- ci. conſ. 87. penſa tis. col. 2. ubi mul- ta adducit. lib. 4. conſ.iꝛi.in cau ſa reclamationis. col.3. uerſ. ſecido clarè uidetur.lib. b ¶ Et Socinus in præallegato conſ. 87. col. 2. lib. 4. u⸗ bi allegat cõcord. & dicit hanc eſſe cõmunem, quod idem ſit in laudo arbitratoris ex ab rupto uel inconti⸗ nenti lato, ſine cau ſæ cognitiõe, ſicut in ſententia.ibi ui⸗ de autoritates. c ¶ Et uide etiam per laſ. in l.j. in ʒ. not. ff. de offi. eius. ubi etiam Purpur. fol. 22. nu. 54 7. cis pluribus ſeq. ubi multa pro dote hu ius limitationis ad ducit. d Adde laſ.inl. ut uim. in gl.j. ff. de iuſtit.& iur. Oibi 7³35 Alex. conſil.xxxiij. in i. col.& Iaſ. in I, manda ta. col.ij.ff. de offi. eius cui.& in I. ij.§. prætor a: ait. ff. de in ius uoc. Etfidem eſt, quando 24 ex abrupto, parte nõ audita, proceſsit, ſecun dum Bald. in c. i. de inueſt. in marit. in fin. in uſib. feud. Cardin. conſil. cxxxix. Abb. in c. quintauallis. in penult. col. de iureiur. Paul. de Caſt. conſil. xiiij. in antiquis. ubi idem in- b telligunt eſſe in arbitratoreb. IIdem ſiſit er 25 ror expreſſus in ſententia, quia tunc impedi 10 tur etiam tranſitusin rem iudicatam, ut habe tur in c. cùm inter.j.de re iud.&in l. ſi expreſ- ſim. de appella. Eodem modo ſiappareret notoriè de iniuſtitia. c. ſolicitudinem.§. ſi ue rò, de appell. c. inter cæteras. de re iudic. Et a- lios caſus etiam ponunt Felin.& moder. in d. c. quoniam cõtra. Et adde dominos de Ro ta in decil.i.in nouis. de probat. ubi dicunt/, 26 Tnon præſumi pro iudice, quando præſum- iudice, qui ſcribit contra apoſtolicum,& di- cit ſe prius contuliſſe beneficium, quàm Pa- pa uel executor eius: nam ſibi tunc non cre- ditur, ut dicunt etiã Abb.& moder. in c. poſt 27 ceſsionem. 5.de proba. Quinto limitatur in caſibus, in quibus regulariter iudex nõ ha bet aliquam poteſtatẽ, niſi in certo caſu, aut ex certa cauſa. Nam nõ præſumitur iſta cau- ſa in iudice, niſi probetur. arg. l. ſidonatione. C. de collat.& quod not. Bart. in I. ſifortè. ff. 30 de caſtren. pecul. Et ita tenet Bart. in l. item ſi ſuſpectus.ffde procur. Socin. in conſil. xcvi. in iiij.col. Moder. in l. nemo poteſt. in primo notab. ff. de leg. i. De quo dicendum eſt ut di xi in c.quod ſedem.in ij.notab. 5. de offic.or- c di. Sexto limitatur, fut non præſumatur 28 pro iudice, in his quæ gerit,& ad eius officiũ non pertinent. c. ſignificauit. j. de appell. Bal. Aret.& moder.in d.c. poſt ceſsionem. Bald. D. And. Alciati 3 Solẽnitas extrinſeca an bræ ſumatur inter 4 Decxeti interpoſitio non poteſt delegaxi. 6 Cauſe cognitio& ſolennitas nitate temporis.& num. s Decretum præcipitanter interpoſitum, ficit ut non matur pro iudice interp rerum minoris. Ibi. Iudex qui dat curatorem minori inquiſito, rueniſſe i decret quando preſumaturex diutur 7 breſu⸗ onente autoritatem anite cauere debet ge ſtattim curator autoretur minori in aliqquo actu. 9 Non præſumitur pro decreto, quando bars non plen da⸗ cuit iudicem de negocio, uel quando in eo eſſet enror nife ſtus, ſeu uitium uiſtbile.& num. n. 34 10 ludex ſi fuerit idiota, an præſumatur pro decreto, nneeefinni pro decr ex iuſta& uera cauſa,&ſolenniter fue- rit interpoſitũ.l. ab ea parte. ſecundo reſpon ff. de probat.l. manumiſſio per liberos. ff de manumiſſ. uind. Et firmat Specul, in tit, de empt.& uend.§. nunc uidendum reſtat pri⸗ mo.& eſt communis concluſio, ut late per ptio fraudis eſt cõtra eum: puta in ordinario 20 Alex. in d. l. ſciendum.&in conſil. lxxx in ſe cunda col.& conſil.xcij.in tertia col,& con- ſil.50. in quinto uol. cum multis concordan, per moder. in d. c. quoniam contra. Quod intelligitur, fquando iſtæ cauſæ&ſolennita- tes requiſitæ, fuerunt ſpecificè enunciatæ in decretis, aliter non, ſecundum gl. in l. i. C. de fide inſtru. lib. x. quam ita intelligit Baldus in l. ex his. C. de teſtam. milit,& in l. i. C. dere bus creditis. Angel. in Imperatores. ffdepri uil. cred. Ioan. Fab. in§. fin. Inſtit. de fideiuſſ. Anchar. conſil. cclxxx. Felin.& Decius ind. c. quoniam contra. Sed tu aduerte, quia contrarium eſt de mente Alex. in d. conſil. IXXx. ubi concludit præſumi pro decreto, quando adeſt clauſula, omni meliori modo: certè tunc non poteſt dici quòd ſit ſpecialis facta mentio ſolennitatum. Idem concludit ſi ſimpliciter ſit dictum, eum adhibuiſſe au- ſæ cognitionem, ſecundum Paul. de Caſt, in in rub. C. de fide inſtr. penul. col. uerſ. ſecun- 40 l, cùm hi. 6.prætor. ff. de tranſactionibus. Quid tenendum? farticulus iſte eſt ſatis dum ſupplementũ. Et idem etiam uidemus in nuncio. c.cuum parati. ubi not. de appell. 29 IIdem ſtante ſtatuto, quòd credatur libris mercatorum: quia intelligitur de ſpectanti- bus ad eorum officium, ſecundum Bald. in I. fin. C. ad Maced. cum concord. Et facit, quia 30 Tiudex extra officium ſuum agens, habetur pro priuato,& poteſt impunsè illi reſiſti. l. de- fenſionis. C. de iure fiſci. lib. x.& quod not. d in ij. ff. de appell. recip.¹ PRAESVMDTIO X., 1 Decretum præſumitur ex iuſta& uera cauſa& ſolenniter in- terpoſitum.& num.2.& 5. Decium col. S. qui multa egregia accumulat,& plures concord. allegat, maxime Alex. conſ. i4 4. poſt redditum primum. lib. 2. Hippol. Marſil. in ſua practica criminali. S. di- ligenter. num. 5.& pluribus ſequentib.& alibi paßim. e TEt per Hippol. Marſil. in ſingul. 438. lex multum&c. ubi etiam allegat concord. Faciunt etiam quæ abunde congerit laſ.in tit. qui feudum dare poſ. col. iij. uerſ. confir- mo per optimum ſimile.& inl. pacta nouißima. col.2. C. 6de paclis. Et in terminis iſtus 5o col. preſumptionis, quòd ſolennitas extrinſeca præſumatur interueniſſe in decreto, uide eun qem laſ.in d.l.ſciendum. col. 7. uerſ.ſeptimo limita. ubi dicit hanc præſumptionem ege re longa& alta indagine, de qua latè per Ang. de Aret. in ffin. quan. appell. ſit.& in. fin. de fideiuſſ Inſtt. Alex.& alios in!. iuſtẽ ff. de acquir. poſſeſſ. I. actor. in ult. col. dubius:& contrarium, quòd imò nonpræ- ſumatur ſolennitasextrinſeca in decreto,ni- ſi de cauſa aliter conſtet, tenuit expreſſe An gel. in d. J.i. C. de fide inſtrum. lib. x.& eſtde mente Bartoli& Bald, Ioan, de Plat,& cæte- rorum ibi, dum dicunt non præſumi ſolen- nitates nominatas in inſtrumento interue- niſſe, niſi ſint tales, quæ tempore confectiin so ſtrumenti potuerint interuenire:& tamen in illo caſu non poterat fieri ille contractus, niſi cum decreto ſeu interueniente indſ eſt, procuratore fiſcali, ut ibi per Bartolũ. Et iſtam etiam partem uidetur tenuiſſe Bart. in ff.rem ratam hab. firmauit Baldus in. iuris gentium. 5. quodferè- fl 3 pactis. Paul. de Caſt. conſil. lxxxix. lipe 3 quod quæritur. Rom.& Aret. ind.. ſc 5 dum. Eridem Aret. in conſil. lxix. in ſecune Et ultra eorum rationes uidetur a quòd iſta opinio in pũcto iuris ſit ueriox mò per tex. in l minorũ. C. de m uenditio nõ poteſt fieri in illo caſuniſi La ueniẽte decreto,&apud acta cauſispro& præd. min.ubi er⸗ eto, quod i is decur. lib.x. ub uum tamen requirit nmdeneceſsitate ſcbieſt caſus, quo⸗ ceto,niſi quatenus Eipvoiſtaparte ſati lirquincm interpe rieiuriſdictionis, fa venitecp in ſentẽtijs iin cötradicet: unde gioeſtuerior. N mmumiſſio, quia n equiratur cauſæ co. quunt in emancipat querequirũt ſolam! Iitbabſcalia cauſa. ſetdiſtingui, ſuprad dindo: quia aut loq quitit cauſæ cogniti- lumat, requirit᷑ quo lio cuſe& ſolennita opinio Bal,& ſequa ceeto quod nõ requi guitionẽ puta in em millone facta perm ci loco cõſenlus ag lerũ ſecundum fon tbltliſimpliciter aſm le — mläan n d'c qucnimann, Juando itecaba 8 . weruntſpecüteenn er non ſecundmg 1 wu 5. X. Guam iainelial „de teſtam milkgênll Angel in mpennl .Fæb. in fn Nftg 1il ccbox Felnäèla contra. Sedtaite eſt de mente Ilexitt ncludit præfumipne ſt clauſul,omniment on poteſt deciqucdli ſolennitatom ltend ſit dictum, eumadiu nem, ſecundum baläl rrtor. ff detranadint endum ffariculwikt ontrarium, quöcirin nnitasextinſecdnin 7³7 & ſic text.nõ eſt contentus ſimplici præſum ptione, ſed requirit quòd probatio ſit factaa- pud acta. Secundo uidetur mihi urgere ra tio tex. Nam in iſtis decretis lex habet magis ſuſpectam perſonam iudicis, quàm in ſentẽ- tijs. Iſtud probatur, iquia talis interpoſitio de creti non poteſt delegari. l. nec quicquam.§. ubi decretum. ff. de offic.proconſ.& legati. J. ij. C. de aſſeſſ. Quod non eſt regulariter in ſententijs.l.placet. C. de pedan. iudi. Vnde ſi non pręſumatur pro ſententia quo adproba tionem cauſæ& ſolennitatum, d. c. quoniam contra. multo minus debet præſumi pro de- creto, in quo lex habet iudicem magis ſuſpe- ctum,& propterea prohibet delegationem. Tertio dico iſtud probari in l.i. C.de præ- dijs decur.lib.x. ubi licet interueniat decre- tum, tamen requirit tex. quòd ſub fide acto- rum de neceſsitate diſtrahentis appareat:& ſic ibi eſt caſus, quòd nõ præſumitur pro de- creto, niſi quatenus conſtet ſub fide actorũ. Etpro iſta parte ſatis nos urget ratio natura- lis:quia cùm interpoſitio decreti ſit uolunta- riæ iuriſdictionis, facilius poteſt fraus inter- uenire, qᷓ; in ſentẽtijs, in quibus pars læſa ſta- tim cõtradicet: unde in puncto iuris iſta opi- nio eſt uerior. Nec obſtat d.I. ad ea.& d. l. manumiſſio. quia nõ loquitur in caſu in quo requiratur cauſæ cognitio: ſed ſimpliciter lo quunt᷑ in emancipatione uel manumiſſione, quę requirũt ſolam uoluntatẽ domini uel pa tris abſq; alia cauſa. IIn practica tamen poſ- ſet diſtingui, ſupradictas opiniones concor- dando: quia aut loquimur in decreto q́d re- quirit cauſæ cognitionẽ,& tũc ad hoc ꝙ præ ſumat᷑, requirit᷑ quoòd ſit facta ſpecialis men- tio cauſę& ſolennitatũ. Et ita procedit prima opinio Bal.& ſequaciũ. Autloquimur in de creto quod nõ requirit diligentem cauſæ co- gnitionẽ, puta in emancipatione uel manu- miſſione facta per maiorẽ, uel quando ſucce dit loco cõſenſus agnati in contractibus mu lierũ, ſecundum formã ſtatutorũ,& tunc ſa- tis ſit ſi ſimpliciter aſſeratur interueniſſe cau ſæ cognitionẽ, uel apponatur clauſula omni meliori modo, uel ſimilis,& procedat quod not. Alex.in d. conſil. Ixxx. Imò in ultimo ca 6 ſu, fex diuturnitate temporis pręſumeret᷑ cau ſæ cognitio, etiam ſi nihil in inſtrumento eſ- ſet 5 filius. C.de petit.hęred.& quod notant Doct. in l. qui in aliena. in prin. uerſ.ſed ſi non adierit.ff.de acq.hæred. Aret. conſil.xxxvi. in ij. col.& per Iaſ.in d. I. qui in aliena. Quod tamen tnon procederet in pri mo caſu, ubi requireretur magna cauſæ co- nitio. Et ita procedunt notata per Bald.in J. ij. C. LelePicdefeai Rom. in d. l. ſciendum. Alex.conſil.xvij.in quarto. in iij. col.& in d. J. qui in aliena. Bald.& Salic. in d. l. ſi filius.& Corn.in l.ij. C. de bon. poſſ. ſecund. tab. Ni- ſi præterijſſet longiſsimũ tempus; id eſt, tri- gintaannorum. arg. c. peruenit.& quod ibi not. Imol.j.de emp.& uend.& c. ſignificauit. infràde cenſi.& ibi per Abb. de quo etiã per regula tertia præſumpt. 7³⁸ per eundem in c. Albericus. in pen. col. de te ſti. Et ita intelligit᷑ q́d not. Anch. cõſ. cxxxvi. ex conſilijs excellentiũ. ubi uult præſumi ſo lennitatẽ& cauſæ cognitionẽ in tranſactio- ne facta per eccleſiaſticos, cõcurrente lapſu triginta annorũ, ut ibi per eum. Et tenendo generaliter cõmunem opinionẽ, ex ſupradi- ctis habes primã limitationẽ, quòd nõ præſu matur pro decreto, quando nõ eſt in eo ſpe- cificata cauſa, ut ſuprà. Secundofnõ præ- ſumitur pro eo, quando appareret fuiſſe in- terpoſitũ præcipitãter, puta quia eodem tem pore in alienatione rei minoris interuenerit autoritas ſeu decretũ iudicis,& datio curato- ris, ſecundũ Anch. conſ. Ixxij. uiſis diligẽter actis. quem refert& ſequitur Alex. conſil. cc xviij. uiſis uerbis. in ult. col. in ſecũdo. Idem tenet Com. conſil.clxx. uidetur prima frõte. in pen. col.& Iaſ.in d.l. mandata. in ij. col. C. de offi. eius cui.& in d.§. prætor ait. ij. tale e- nim decretũ requirit legitimã cauſæ cogni- tionẽ. l. magis puto.§. ne paſſim. ff. de reb. eo rum. b Tertio fnõ pręſumitur pro decreto, quando pars plenè nõ edocuit iudicẽ de ne- gocio, ſecundũ Bald. in conſil. ccclxxv. in iij. uol.per tex. in l. i. C. de præd. decur. lib. x. Et propterea cõcludit, nõ uideri factã inſinua- tionẽ donationis coram iudice, quando non eſt expreſſum quid donet᷑. TQuarto nõ præ ſumitur pro decreto, quãdo iudex eſſet idio- ta:quia nõ eſt ueriſimile, quòdipſe fecerit ſer uari ſolennitates iuris, quas ignorat, uel adhi buerit legitimã eſſe cognitionẽ.ita eſt de mẽ- te Aret.in d. conſil. lxix. uerſ. præterea. quod nota contra conſules ciuitatũ& Balliuos ca- ſtrorũ, qui uili mercede interponunt autori- tatem ſuam in cõtractibus magnæ importan tiæ.Et ita poteſt intelligi dictũ Innoc.& Ho- ſtieñ. in d.c. accedens.i.ut lite nõ cõteſt. dum ſentiũt nõ præſumi pro iudice indiſcreto. fa. quod not. Innoc. in c. i.de cler. pereg. ubi di- cit, ꝙ pręſumit᷑ ſolennitas extrinſeca, ratione magnæ probitatis perſonæ actũ exercentis. Sequitur Abb. in d. c. niſi eſſent. de præben. in primo not.& expreſſe præſupponit cõtra rium, ubi iudex nõ eſſet ualde circunſpectus & prouidus. Non obſtat, ꝙ imò tales iudi- ces debent pręſumi ſcire iura, iuxta l.leges ſa cratiſſimæ. C. de legi.&cõſequenter ea ſerua re:quia ad hoc reſpondet̃ ex mẽte Aret.in d. I. ſciendũ. in v. col. dum dicit, ꝙ ſolennitas cõ tractuũ quæ eſt unita cõmuni uſui gentium, præſumat eſſe nota unicuiq;: nõ tamen idem eſt in ſolennitate ſimplici iuris ciuilis, quia ta lis nõ præſumit eſſe cognita niſi peritis. arg. c.cùm olim.j.de priuil.& doctri. Bar. in I.ij. 5. diuus.in ult.col.ff. de iure fiſ.quę eſt pulchra limitatio ad regulã d.l.leges. Poteſt etiã ali- ter reſpõderi, ꝙ ideo quilibet præſumit᷑ ſcire iura, quia tenet᷑ ea ſcire, uel per ſe, uel pera- lium, puta cõſulendo peritiores,& adeundo Doctores peritos, prout dicũt Bal. Sal.&mo der.in I. iuris. C. qui admit. But.in c. ij. de cõ- ſtit. Rom.in l. ſi duo. ff. de acq. hęr. S ed nõ eſt & a CEt eudem laſ. in d. l. ſciendum. col. 7. ubi adducit ſimilia. b ¶ Refert& ſe⸗ quitur Alex. conſ. 45. uiſis. col. ult. lib. 6.& Bar. cõſ. allegato per Hip- pol. in l. ſtatuliben. col. fi. ubi iſtad di- clum refert& ſe- quitur,&cõcord. & ſimilia allegat. ff. de quæſtio. Et propterea Hipp. in ſua practica, in S. nic uidendum. col. 6. num. 32.& ſeq. dat conſilium, quod aduertere de bet iudex, quando in cauſa criminali dat curatorẽ mino ri inquiſito, quoͤd non patiatur nec admittat, quòd eo momento tempo⸗ ris quo datus est curator, autorixet minori in aliquo aclu, nã ille aclus eſſet nullus, ppter breuitatẽ tẽporis, ex quo apparet quod nõ interue nit cauſæ cogni- tio, quæ ad ualidi- tatem actus debet interuenire:& ibi allegat autorita- tes. Et latẽ Iaſ.in l. iudices.C. de iudi⸗ cijs. ubi adducit cõ cord. quæ dicla ſunt in præceden- ti præſumptione, in quarta limita⸗ tione. a ¶ Vltra præalle gata, et in locishic recitata, uide infi- quiritur imp enſa. arg. l.cùm de indebito. ff. i4 Princeps non cenſetur uelle præiudicare teriio ber clauſe nitas autoritatesp de probat.& notatorũ in l. fin. C. de alim. pu- las, motu broprio,uel ex certa ſeientia De. Intellige nſ Lud. Bolog. conſ. uI pil. præſt. f Quinto non præſumitur, quan duobus concun rentibus. 7 1 . eor mãdũ ꝗc. do in tali decreto eſſet error manifeſtus, ſeu s Clauſula,plenitudinis poteſtai- iſttate poteniie uuam Po deveech 01 dec 11 Ie ILSen hilopponi poteſt, quin conceßiio principi 3 ieir dihtr uitium uiſibile, ſecũdum Bal. in I. ij. in ult. q. cdum ſortiatur brincipis ſuum eff. znheo cahe. ff.ſi ex noxali cauſ.agatur. per not. in l.lmpe 3 en Ser alibi, ratores. ff. de priuileg. cred. Imò tali caſu de/ Ndecimo.Pręſumitur quddprideds & ſimilibus con- cretũ eſſet nullum, puta ſi in eo eſſet expreſ- 10 reſcribat ſecundum iuſtitiam, necuelit cordantijs exorna ſa falſa cauſa. l.cm uerò.. ſubuentũ. ff. de fi⸗ auferre ius alterius. 1.ij.5. merito,& ſi quisa tur hæc regul q& deicõmiſſ.libert. Bart. in l. Seiæ egreſſæ. per principe, ff. ne quid in loco publ.&eſttexi Deci. conſ.i. pro illum tex. ff. de tutor.& curat. dat. ab his. per c. ex tuarum. 5. de autor.& uſu pal Etmulias tenui. col.ij· Ccõ Bart.& Doct. in I. ſi is ad quem. ff‚de acquir. deciſiones pro exornatione huius regulæ 3 ſi.27n. in caſu. q hæred. Idem ſi eſſet cauſa partim uera,& par nit Felin. in c. cauſam quæ. in uerb. inte 3 286. in cauſc. col. tim falſa, ſecundum Bart. in l. ſi non ſortem. tatio:. de reſcript.Iaſ.in l. i.& in l. fin mli j fin& couſ. 7 6. ſi centum. ff' de cond. indeb. de quo ibicper col. ff. de conſtit, princ.& in pen. in penuſ 5 W 7 moder. Idem etiam ſi cauſa expreſſa nõ eſſet col. ff. de iuſtit.& iure.Et ultraillos addeig 2 a Pihrrienſt.& iiuſta& ſufficiens:nam tunc nõ præſumeret in cõmiſſione quantumcunc; generali, nun 2 plenißime conge- alia legitima. l. qui teſtamento. ubi notatur. 20 quam cenſetur conceſſum qudòd poſſet tolli rit conſ sa ſere ff. de excuſ.tut. ius Teli alteri. Et proptereatuicarius Im 3 nißimus. col. ij.& Pperialis, ex quacunq; potentia generali non n Rub. 15 1 RA 65 V, d 9 5 5— poſſet hoc facere,(edencunhenneeudan conſ.144. 16 in 1 Princeps 7 præſumitur uelle auferre ius alterius. Limitatur conſil. clviij.in primo dub. Et dicit Bald inl rumento. col. iij. num. 5. 6. 7.9.. IdIn lirerie nr; Kenehne eui 2 In cõmißione quantumcunq; generali nunquam cenſetur con 89 Vunenwsrienafn dalin ehin 4 88. præſupponi- eeas de Poſiie ltena gneſihan atee. alterius. b Erfacit, quia literæ principis ſ tur. nu. S.& conſ. 3 Vicarius Imperatoris ex quacunq́; potentia generali non boſ⸗ erint 9 1 Sr re l cundũj Diac ſun b 142. ſacratißimæ. ſet uus alterius quæſitum tolerrvre. P 1 P 3 undii 1us comune, cii nu. 3.& multa e- 4 Clauſula, ſaluo iure alterius, ſemper intelligitur in literis brinci cet.de præben. c. cau am quæ, de relcriptis. gregie per eundẽ s Delictorum remißiones& reſſttutiones, nunquam tra-(pis. 30 Et propterea tremiſsiones delictorũ,& re ⸗ in conſ. 174. per huntur ad pœnam parti applicatam. ſtitutiones quæ fiunt à principe, nunquũãtra totũ fere conſili. 6 Principis conceßio ſi habuerit clauſalam, etiam cum præiudi- huntur ad pœnam partiapplicatam, per laſ. &x Hippol. Marſ. cio tertij, tertio præiudicat in leuibus. in l. uenia.in iij. col. C. de in ius uoc. Pelin in in ſing. 4ο. Ex 7 Princeps poteſt præiudicare tertio quo ad ius quærendum ſpe c. ſuper eo. de offic. deleg. Et pro hacregula c quibus locis am⸗ non approbata. etiam facit l.ſi quando.in prin. C. deinoffte plißimè locupleta 8 Principis conceßioſt alids nihil operaretur niſi præiudicetur ſt a.& quod not. Com. perillum text in con. tur hæc præſum- tertio, an cenſeatur uelle tertio bræiudicare. fii, clxavi. I. imtatur tquando in ea con- 6⁵ ptio. 9 Donatio non e. ae eneeeenen 3 Seſe am ErDir ceſsione diceretur, non obſtante præiudicio ah teneat in præiudicium liberorum. 2..; 5 TAdde Pranciſ. 10 Princeps e uelle præiudicare tertio, quando apparetde tertij, quia tunc præiudicaret ſaltem in leui- Curt.iuniorem cõ ſil. 184. ſacratißi⸗& hoc in caſibus quibus poteſt præiudicare. Conſtare au⸗ mæ. col. 5. ubi alle tem de mente dicitur ut num. i3. gat concord. Facit i Princeps ex ſimplici conceßione non cenſetur declaraſſe men⸗ quod uoluit Panor tem ſuam eſſe uelle præiudicare tertio, ſed potius cenſetur mi. in c. ex parte. circunuentus per importunitatem. j. ad fin. de officio deleg. refert& ſequitur Dn. meus Ripa, in c.z. col..& 9. num. 32. quod reſcriptu tol lens ius tertij, præſumitur de falſitate ſuſpectum: quia non ſolet princeps talia reſcripta concedere:& ideo quia continet inconſueta, cenſetur ſuſbectum de falſo.. c. 2. cum ibi not. per Doct.&dixi ſupra in trigeſima præſumptione ſecundæ regulæ. D. And. Alciati ueriſimile in caſu noſtro, quòd ipſi uelint adire Doctores pro facto alieno, in quo re- 739 740 ꝛꝛ Princeps præſumitur circkuentus, quendo ſiê bræt clarationis uult tollere conceßi extu ds onem ſemel alteri fich enixa mente& uoluntate principis uolentis preiudicare: 40 Pus:& ſic intelligeretur de paruo præiudi- cio, nõ autem de magno, ut not. in d. 6.ſiquis à principe.& eſt gl. in l. ſed cùũm ab hęrede ff. ad Trebell.& gl.in c.olim.in uerb. præiudi cium. ubi Domin, S. de conſuetu. Card. inc. mandatũ. in vij. notab. de reſcrip. laſ. in dfſ tunc nõ poteſt dici tolli aliquod ius terti ut per Ang.conſil.ccxcij Do. Papa. Et fa. quod Ta lhe u, 1 e Sas., i. in primo lib. ubi ualet c TEt expreſſe conſuluit Deci. conſ. 20. in cauſa biſtorienfi. in prin. ubi llegat con⸗ 50 not. Bald. conſil. læxi. in primo li cord. Adijce prædictis quod generaliter concludunt Doct. poſt gl.& Bar. in l. Gallus.§. & quid ſt tantu. de lib.& poſthu. quod licet reſtitutio deportati facta à principe, reſti- conceſsio principis de conſtruendomolen- dino in flumine publico, licet Præſiräceuie alicui molendino alterius:quia iſtud reſpici Feli.in d. c. ſuper eo.tLimitatur etiam quo d ad ius quærendum, ſpe non approbata: quia 7 tuat& reponat eum in ſtatum priſtinum tam ad honores quàm bona. l j. j.ijj.& fin. C. de ſent, paſſ. tamen reſttutus nõ recuperat bona medio tempore in alium translata: quia illi ius eſt ac quiſitum, quod non preſumitur princeps tollere uoluiſſe perreſtitutionem. & iſtud etiam reſfert la.in d..fin. de conſtt. princ. Et ultrahæc,& in locis hĩc allega- tis deducta, pro hac regula facit cõmunis concluſio Bart. Bal. Alex. Iaſ. Ruin. Galiau.& aliorã omniũ moder. in d.J Gallus.§.& quid ji tant. quòd licet legitimatus à principe habeatur pro uere legitimo,& ſuccedat in bonis paternis perinde ac ſi eſſet legitimus,il lud tamen non procedit in legitimato poſt mortem patris, qui nõ admittitur ad bona pa- tris, quorum ius eſt acquiſiti uenientibus ab inteſtato: e ſic talis legitimatio nõ tollit ius ſuccedendi, et bona per mortẽ patris,& agnitionè hæreditatis, maxime uenientib. ab in teſtato, quæſita: quia nõ præſumitur princeps uoluiſſe ius alteri quæfitũ tollere. Qdnot. d SAdde Lud. Bolog. in d. conſcl. ẽ. col, antepenul.& penul, ubi allegat concord. Etui de per alios ſuprd allegatos. intereſſe ex lucro contingenti, quod pote princeps auferre. Limitatur etiam, quan do alias cõceſsio principis nihil operaretut; quia potius intelligetur præiudicar e tertio, ſecundum Cald. in diſput. ſua incip. Dona⸗ pa. in xij. col. ubi ſi Papa mandat, quod du so eccleſiæ uniantur, iſtud intelligetune inde oriretur damnum aliquodtertio. tiam ſi ſequi⸗ .. e 83 tur Felin.in d. c. ſupereo. Quod nerum 5 puto in his quæ ſunt arbitraria& manualle ipſis principibus, , ita rocedit & non alias.& itap Ilud ſtudeenixa uolũt⸗ judicare teftio, ſec prineipe. quia tunc lumptionibus.lco deverb, oblig.& p illiin caſbus in qu ſecundum notata ii n deconſtit. Eſt u conceſione nond ſua imò præſumet dſeciſſe per impoꝛ bon ſublat. lib. x. R indultum Petri. in tum, C. de teſtam. Aios in c. olim per: u ibifpræſumit prin doſub prætextu d recõceſsionem ſen notat Kom, conſil. B citcapręmiſſa,fcor quando eſſet facta velcertaſcientia, an . Dlar& alj habet ptis& per Soci. co ncontrarium facit llin.Cde locat pra in conſil ccxcvii 1 quæ j. 8 de teſti. epactis, ubiuolur ene Puto b Cocurrentibu mus in caſuin u militer ſcire elegatzuitn rrurſemper chuluht acit, qualtere i antur ſecunäüiuemn n. c. cauſam qz deld- rea remibsionesdelit ux fiunt àptichem enampardaxpliam in. col.C.deinicsun ꝛoftic deleg Pppnir li quando inpri(c not Com perilummr Limitatur fquncone retur, nonobſant me præiudiase ſälm telligeretur depamun de magno undtüt eſt Alinlſetciman Lglin colim indedg min deconſuem J notab dercdepli der eo. Linitanli ndum ſperonangu ſt dici doliaiimpiu- fi cccj De-aae nſi 1li.— rincipis de conftroese une poblico kum dinoaleriscllnn, dr 9 10 11 12 33 14 15 C 1 2 741 illud quod not. Abb. coniil. Ixxxiiij. illud in ſumma, in primo lib.tubi reſcriptum princi- pis cõfirmans ex certa ſcientia quandam do nationem nõ inſinuatam, tenet etiam in præ iudicium filiorũ, quibus erat ius quæſitũ ſpe probabili. Et ratio eſt, quia iſta inſinuatio eſt quædam ſolennitas introducta de mero iure poſitiuo, quod eſt arbitrariũ ipſi principi. Et ad iſtam limitationẽ facit quod not. Alex. in l. quanquã. C. de teſta. milit. ubi ad hoc quòd reſcripta teneant& aliquid operentur, præ- ſumitur princeps exceſsiſſe poteſtatem ordi nariã,& uti ſuprema. Quod intellige ſecun- dum ſupradicta:& ſi poſsit aliquid operari, ſatis eſt, licet non in totum, ut per Bal. in c. i. §. ſacramenta. in ult. col. de pace iura. firm. in uſib.feud. ¶ Limitatur etiam, quando con- ſtat de enixa uolũtate principis uolentis præ iudicare tertio, ſecundum gl. in d.§. ſi quis à principe.quia tunc in claris nõ eſt opus præ ſumptionibus. l.continuus. inprin. ubi gl. ff. de uerb. oblig.& propterea præiudicabitur illi in caſibus in quibus princeps hocpoteſt, ſecundum notata in d. c.quæ in eccleſiarum. de conſtit. Eſt uerum, tquòd ex ſimplici conceſsione non dicetur conſtare de mente ſua, imò præſumetur potius circumuentus, & feciſſe per importunitatem. l. i. C. de petit. bon. ſublat. lib.x. Rom. conſil. ccccxxxvi. qᷓ d indultum Petri. in v. col. Iaſ.in l. ſi teſtamen- tum. C. de teſtam. facit quod not. Felin. poſt alios in c.olim. per illum text. infra de reiud. ubi tpræſumit᷑ princeps circũuentus, quan- do ſub prætextu declarationis uult perime- re cõceſsionem ſemelalicui factam:& quod notat Rom. conſil. ccxcviij. Intellige ergo circa pręmiſſa, fconſtare de mente principis, quando eſſet facta cõceſſio ex motu proprio uel certa ſcientia.arg.d.l. i. ubi Bart. Ioan. de regula tertia præſſ umpt. 10 20 30 Plat.& alij,& habetur in c. ad hæc. 5. de reſcri 40 ptis.& per Soci.conſil.iij.col.iiij.in iij. uol.: In contrarium facit quod notat idem Bart. in J. fin. C. de locat. præd. fiſc. lib. xi. Lud. Rom. in d.conſil.ccxcviij.Felinus latè in c.cauſam quæ. ij. S. de teſti. Iaſon inl. fin. in pen. col. ff. de pactis. ubi uolunt, quòd ſper tales clauſu- las non cenſeatur præiudicatum tertio. facit quod notat Alex. conſil. xxviij. uiſo proceſ- ſu. ij. col. in quarto.& Socin. conſil. cccij. ui- debatur. b Puto priorem opinionem uerio rem, cõcurrentibus duobus, uidelicet quòd ſimus in caſu in quo princeps ſciat, uel ueri- ſimiliter ſcire potuerit de præiudicio tertij: & quòd tollant᷑ ea ſolùm, quæ ſunt iuris po- ſitiui:talias requireretur etiam clauſula ple- nitudinis poteſtatis, ubi nihil poteſt opponi, quo minus conceſsio ſuum ſortiatur effe- ctum, ut per Bald. in J. ij. in x. col. C. de ſeruit. & aqua. de quo per Alex. in d. I. quanquam. 50 Paul. de Caſt. conſil. cclxxx. in facto præſen- ⁵o ti non intendo.cum ſimilib. PRAESVMPTIO XII. Præſumitur pro laudo arbitri. Intellige utnum. 6. An preſumatur pro ſententia arbiratoris, maxime ſi ſu peti⸗ 742 ta reductio ad arbitrium boni kiri. 2 Procurator gencralis ſccut non poteſt donare, ita nõ poteſt compromittere. 4 Reductionem ad arbitrium boni uiri peStens, debet probare iniquitatem laudi. 5 Arbitri omnis poteſtas dependet à compromiſo. 7 Solennitati requiſitæ in compromiſſo ſi fuerit renunciatum, tunc ualet compromiſſum ſeu laudum latum non ſeruata ſolennitate. Vodecimo.ſPręſumitur pro laudo ſeu Da arbitri.c.niſi eſſent.depręben. loan. And. in addit. Specul tit. de arbitris.§. ſequitur. uerſ.item quid ſi compromiſſum. in addit. incip.diuus. cum concord. per mo- der.in d. c. quoniam cõtra. Et bene facit text. in.i. ff. de lega.ij. ubi lex præſumit arbitrum pro uiribus patrimonij competenter& ſine mora iudicaturum. Et facit etiam ratio, quia arbitria exæquata ſunt iudicijs. l. i. ff. de arbi- tris. Vnde ſicut pro ſententia pręſumitur, ita etiam pro arbitrio. Sed nunquid idem eſt in arbitratore? Et uidetur dicendũ quòd nõ, quia arbitramentũ æquiparatur trãſactioni, & ſic contractui..i.in authen.ut differ.iudi. c. quintauallis. de iureiur. Sed in cõtractibus non præſumitur ſolennitas extrinſeca. l. qui cuncʒh.õ. fi. ff.de publicia.&ita tenet But. con ſil.xxix. in antepenul. col. Alex. conſil. cxix. lib.ij.in fin. In cõtrarium tamen eſt cõmu nis opinio, quòd imò præſumatur pro eorũ laudo:& quod fortius eſt, etiam ſiſit petita re ductio ad arbitrium boni uiri, ſecundũ Dyn. conſil. xix. Ptolemæus. Cald. conſil. v. de ar- bit. Card. conſil.cxl. Fel.& Doct, in d. c. quo- niam contra.& uidetur etiam uoluiſſe Abb. conſil.lxiiij.in primo.- Sed iſta opinio ui- detur ſatis dura. Primo, quia cùm iudices or- dinarij ſint ut plurimũ peritiores ipſis arbi- tratoribus, quia aliquando eliguntur idiotę, certè nõ uidetur plus præſumendum pro ip- ſis, quàm pro iudicibus. arg. l. fin. uerſ. ſed ne quis ita effuſe. C. ubi& apud quos in integ. reſtit. Pro iudice autẽ nõ præſumit᷑ quando eſt appellatũ, uts uidimus. Secũdo proba- tur eadem opinio, quia ubi prohibetur alie- natio, prohibetur etiã cõpromiſſum, c. quod tem⸗ ¶ Et qd perclau ſulã, Ex certa ſciẽ tia, dicatur appa- rere principẽ uel- le preiudicare ter tio,& tollere ius quæſitu, aſſerit lo. de Ana. conſ. 81. uiſo inſtrumẽto. et Alex. cõſ.216. nec arguendi ſumus. col.5. uerſ. 6. cõfir matur.lib.z2. x& e- gregie Deci. conſ. 390. quoniã ex fa clo. col. 6. idem Deci.conſ.z 73. ui ſo conſilio. col. 2. ubi adducit dicti Bart. in l. cõficiun tur.H.codicilli. de iur. codicill. quod fictum à principe ex certa ſcientia. nõpoteſt in dubii reuocari. Et inquit Bald. in c. 1. 9. ſi gs autẽ. de pace Con ſtan. quod non de- bet quis audiriad- uerſus illud quod ficit princeps ex certa ſcientia, imo debet repelli, Qei perpetuum ſilen- tium imponi.& idem Deci.conſil. 498. uiſo caſu. co lum. pen. in fin. cũ principio ultimæ, ubi allegat autori- tates. Cconſ.ʒ 88. uiſo punctd.col.j. & conſil. 463. in cauſa. col. z2.& me lius ac expreßius cõſ. i9i. in cauſa. col.z. ubi per unã col. multas addu- cit autoritates, ibi uideto. Et idem e- tiam eſt dicendum de clauſula, Motu proprio, quæ idem operatur ꝗd clauſula, Ex certa ſciẽtis ut per De cium conſ.i3 7. diuino implorato præfidio,& diligenter. col. 2. Oalibi paſßim uidere po teris in conſiljs Decij. Et Curtius iunior conſ. 74. ſacratißimæ trinitatis col.j. ubi plu- ra alleg. quòd per clauſulam, Ex certaſcientia, præſumatur princeps uoluiſſe tollere ius quæſitum tertio. b Nuod clauſula, Ex motu proprio,& clauſula, Ex certa ſcictia, nò operẽtur in pre iudiciũ tertijnec per eas dicatur apparere de mẽte principis, quòd uelit ius alteri aufer re, tenet Deci. conſ. 54 4. ſerenißimus, col. fi.& conſ. A68. ſuperiori anno. col.3. num. 20.& 21. conſ. uio. in cauſa mota. col. antepen. nu. 23. ubi allegat Card. conſ. 6. præ mitto. col. fi.& conſ. o6. uidetur unio.& conſ. ia². uidetur dicendum. in fin. col. c Vltra hĩc allegata adde Deciũ conſ. 498. uiſo caſu. nu. 27. eæ conſ.A03. quamuis. col. 2.& conſ.373. uiſo conſqlio. col. 2.& conſ. 390. quoniam. col..& conſ. 191. in qui bus locis dat regulam, quod ſi princeps ſcribat cum clauſula, Ex plenitudine poteſtatis, nihil opponi poteſt quod annullet gratiam:& comprobat autoritatibus. d ¶ Qudòd pro ſententia arbitratoris ſiue laudo præſumatur, multa allegat Alex. conſil. 43. quia ſubtiliter. col. a. lib. 6. Quod tamen limitat non brocedere, ubi eſt reclamatu ad arbitrium boni uiri, quia tunc ſicut pro ſententia iudicis non præſumitur pendente ap⸗ pellatione, ut ſupra diximus, ita nec pro arbitratore pendente recurſu& reductione. IIii 4 ¶ Qudd peten⸗ ti reductionem ad boni uiri arbitril, propter iniquita⸗ tem uel nullitatem laudi, incumbat o- nus probandi illã, tenet Alex. in di- cto conſil.43. col. 2. in fin.lib. 6. Di⸗ cit tamen iſtud eſ⸗ ſe. ppter preſum- ptionẽ quæ eſtpro laudo quod ſit re- tte latum: dicenti ergo contrari, in 5 quod uulgò dicitur, treſpiciendum ſemper cumbit probatio. ab ea. ff.de prob. 3 Vnde etiã uidemus, quòd ſicutſprocurator 4&d. 5. ſtari. Et proptereafqui petit redu- 6 cludo, tnon præſumi pro laudo arbitrorum 75 D. And. Alciati tempore, ubi But.& Abb. 5. de arbitris.& ta- men ſi præſumeretur pro arbitro, uideretur permittendum cõpromiſſum, tanq́; nõ eſſet conceſſurus alienationem niſi in caſu licito. 744 uel arbitratorũ, niſi quatenus fecerint eis ex forma compromiſſſi facere permi dher erat.& ita procedit cõmunis opinio. Siu d aſſeratur eos exceſſiſſe compromiſſum dei non præſumetur.& ita intelligitur quod lne tant Butr.& Alex. in dictis conſiliß. Etpro generalis nõ poteſt donare, nec inutiliter ef- hac diſtinctione facit,qquia etia fundere rem domini, ita nõ poteſt cõpromit tere. c. per tuas. extra de arbitr. Bar. in l. man- nulla ſolennitas requiſita interuenerit in cã dato. ff. de procu, Alex. in l. tranſactionis. C. promiſſo uel laudo,&conſequenterlaudum de tranſact.Et tamẽ ſatis apparet, quòd ſiprę io uideretur nullum, tamen adhuc nõ poteſt di ſumeretur pro iuſtitia laudi, uideretur iſtud cide nullitate, quando tali nullitati renuncia permittendũ, nec annullaret᷑ laudum àprin- tum eſt in cõpromiſſo, ſecundum Ban. inl. cipio, ſed ex poſt facto tantũ probata iniuſti ubi pactũ. pen. col. C. detranſact Ang con- tia: quod eſt falſum. Tertio facit text.in I. ſil cc. A.& B. contraxerũt. Alex. conſil wij. diẽ proferre.5. ſtari.ff. de arbit. ubi ſtatur ſen- inij. col. in ij. uol. Et iſtud eſt nõ propterpræ tentiæ arbitri, non quòd pro ea pręſumatur, ſumptionem inde orientem, ſed propterpa ſed metu pœnæ. Quarto, fortius iſtud de- ctum, ut ibi per Alex, facittex. in Lquanqun. bet procedere in arbitratore: quia de natura de ritu nupt. talis laudi non eſt, ut feratur ſecundum iuſti- PRAESVMNPTIOXIII tiam, ſed potius ſecũdum qꝙ arbitratror cre- 20: Notarius bre ſumitux bene exercere offeͦſunm. Anli det ueriſimiliter partes acquieturas: quia ta/ etiam ſi notarius ſit idiota. lis debet ſolùm attendere cõcordiam partiũ, 2 Scriptum in inſtrumento, præſumitur criptum de commiſ. & poteſt dare alteri aliquid de iure alterius, Hione& uoluntate eius qui rogauit:& uolens probge ut not. Bart.in I. ſi de meis. ff. de arbit.& in l. contrarium, afficeretur duriori probatione. ſocietatem. õ. arbitrorum,. ff.pro ſocio. Vnde 4 Notarius ſtin inſtrumento atteſtrtur ſe certioraſe milerem cùm de natura talis actus nõ ſit ut propriè fe ce beneffcio Velleiani,ſtan um tcliinſtrumen ratur de iure, nõ debet hoc præſumi. arg. l.ſ 5 Notarius quiin inſtrumento dieit mulierem ceriimuamm 3— nunciaſſe Velleiano, an poßit interrogari quid ſit Veleiu ſtipulatus.ff.de uſur.l.ſi uno. ff.loca. Quin . 7 num,& ſi neſciat reſpondere, an ualeat tale inirumen- to iſta opinio ſatis probat᷑ in d. c.niſi eſſent. tum ſeu renunciatio. ubi tex. ꝑræſumit Pro arbitramento, propter 30 6 Notarius non poteſt ex poſt facto corrigere inſtrunentum qualitatẽ perſonarũ: quia illi arbitratores e- circa ſubſtantialia. rant prouidi& honeſti,& eorũ ordinatio e- 7 preæſumitur pro inſtrumento. rat ab utraqʒ parte recepta: unde innuit text. 8 Inſtrumentum habet probationem probatam.. quòd his qualitatibus nõ cõcurrentibus, nõ inſtrumentũ ſi dicat, quòd Titius ex certa ſcientiagy bene præſumeret:& licet quilibet pręſumatur bo co ſultus neq; ui, dolo, neq; melu&e. ſtur tal bſn⸗ nus, tamen non præſumitur prouidus circa mentojniſi brobetur cõtrar Aan Naipienfite 88 ſcientiã iuris& artem iudicandi. gl. in c. ſifor ¹0⁰ eennn Ahahrin beheernuf iaeſ 1 te.de Clechim vi&xſupra oſtendimus. Vnde 11 Notarius non punitur de falſo, niſt de eius dolo conſtt. generaliter Tgoteneo, quòd lex 0n Præſu- 12 Notarius quibus caſibus præſumatur in dolo. mit nech pro arbitro, neque pro arbitratore, 40 ,, Notarius ſribens eontnaltum illcitum puniuurdeßiſog quòd iuſtè ueliniuſtè egerit, ſed uelit eorum 4 E 3 1 alijs pœnis. ſtrumend ſtari ſententijs, quia partes ita promiſerunt:! 14 Notarium quem eſſe ſtnon conſtet, an præſumatur proii- unde ſibi imputet qui promiſit ſtare eorũ di- 15 Notarium quem eſſe ſi negetuhan ſtetur inſtrumentoſſex cto, quia pacta ſeruanda ſunt. c. i. 5. de pactis. erceat tanquam Notarius. 16 In inſtrumentis antiquis non eſt neceſſe probare, auödile qui ſcripſit fuerit notarius.— 17 Notarij iuramẽto cum comparatione literarum, per quam appareat eum plura inſtrumenta publice confeeiſt, m ftetur, quando negatur tabellio.„ 18 Inſtrumento ſi teſts contradicat, an preſumatur prol ctionem, debet ipſe probare iniquitatem, ſe- cundum Dyn.in d. conſil. Ioan. And. in d. 5. ſequitur,& ibi etiam Bald. in addit.& in d. I. ſide meis.& in l. nec quicquã.§. ubi decretũ. in vij. col. de offic. proconſ.& lega.&in I. ſi ar 5 bitratu.ff.de uerb.oblig. Imol.in c. in præſen 9 Rfenehennahen teſtem, teſůs repetituentgaſſ tia.ʒ.de renunc. Felin. in d. c. quoniã contra. ita dixiſſe prout notarius ſcrppſit, an magi preimauu Et hoc, non quòd habeat contra ſe præſum- pro notario. aas ptionem, ſed quia habet pactum. Vnde ſiar- 20 Notarius an præſumatur rogatus:ſt ipſe de hoc niilali biter uel arbitrator aliquid agant extra com- tur in inſtrumento. ggumi promiſſum, non præſumetur pro eis, quia 2u Notaxij declarationi an ſtetur, ſi uerbum ſit anbb tunc partibus non obſtaret pactum, ſecundũ inſtrumento. Ang. conſil.ccxviij.uiſa narratione.⸗Et facit Alm ſgumc. quòd bene exerceat officium vuße eſſe tenorem compromiſſi, quia omnis arbi séo ad audientiam. de præſcript. Lehaben nit trorum poteſtas ab eo dependet.l. nõ diſtin⸗ ſiquis decurio. C. de falſis.& quod no ſſe guemus.§. de officio. ff. de arbit. c. cùm dile- ter decidit Bal. in Llmperrator. colijjue— ctus. S. eod. tit. Curt. conſil. xxxi. Etſic con an poterit. ff.de ſtat. hom. Et propter mm— quid eſt ſcriptum in inſtrumento, Præl m dato quod 7 e klij col.xi.&cõſ 10 1 Ecimotertio: Præſumit᷑ pro Notario, limulier ffad tetrogatoria pol U Bartin li col iij. runsfieri Notario, dlxeritſe neſcire, b nbitur.b Sedi viaalis eſſet in fa cdo tollere ius part 6 munidoctrina,ſq poltlaco corriger ſtantialia ut habet fdereg.iur. per L deinſtru.& Alex. mo. Et ratio ipſorũ Notarius æquipar poſt acto teſtis nẽ ſuum c pręterea, d rationẽ ita dicit Al col Vndepoſſett qualiter de fide inſ ciatio in totũ tolliti telti ind.cpræter 7 pionefacit regule ſtrumẽto præſumi probat. de quo per ftinij& cõſil.xxii & cõll. cxvi in fii 30 notätet.& Cyn.i 3 errubidicüt,fquc probationẽ probat lconſil cclxxi. in norxxv. annis cui 3 ktprohtereaſitN doqualiter Titius V dleimi dutm adumer eiminn Smo a peßt umnjen le rrhmta auuti mcicio. at er dof ſichemmin dnframend, bctprokctunen rita crc, qdc Tiusa muſm 3 1ol ng neuge ſrt probetar cõqum. Nciuat opatun reſmur arfe 27 aa ſücitmißm ar baftab⸗ acsu meſctrzu euu contdmn lm n t 2 3 K0 eßtaytis meje degenno twthi mn Notæus. 4 ensaan uſiſit da2. E 745 tur ſcriptum de uoluntate&cõmiſſione eius qui rogauit, ſecundum Bal. in l. errore. col. i. C. de teſta.“Et uolens probare contrariũ, affi ceretur durioribus probationibus, prout in caſu notabili dicit Philipp. Decius conſil. cv. in iij.col. Etiſtud procedit, etiam ſi Nota rius aliàs eſſet idiota, ſecundum Bar. in l. qui filiabus. ff. de teſta. tut. Rom. conſil. clxxix. ampliſsime Doctor. ini. col. Et propterea, ſi tin inſtrumẽto Notarius atteſtetur ſe certio- raſſe mulierẽ de beneficio ſenatuſconſ. Vel- leiani, ſtandum erit tali inſtrumento, ut eſt cõmunis concluſio per Alex.in l. ſciendum. col. xi. ff. de uerb. oblig. Eſt uerum, quòd Alber. de Roſ. Fulg.& Alex. in l. ſi mulier. 5. ſi mulier.ff. ad Velleia. dicunt, fquòd ſicutin terrogatoria poſſunt fieri teſtibus, ſecũdum Bart. in I. i. col. iij. ff. ſi cert. pet. ita etiam pote- runt fieri Notario, quid ſit Velleianum:& ſi dixerit ſe neſcire, talis renunciatio nihil ope⸗ rabitur. b Sed iſtud ego non putouerum, quia alias eſſet in facultate Notarij, ex poſt fa cto tollere ius partis. Et confunditur ex com muni doctrina, fquòd Notarius nõ poteſt ex poſt facto corrigere inſtrumentũ quo ad ſub ſtantialia, ut habetur per Bar. in J. ſi librarius. ff.de reg. iur. per Doct. in c. cùm Ioan. de fi- de inſtru.& Alex. conſil. Ixx. in ij. col. in pri- mo.Et ratio ipſorũ probat contrariũ: nam ſi Notarius æquiparat᷑ teſti, clarũ eſt quòd ex poſt facto teſtis nõ poteſt perimere dictum ſuum. c.pręterea. de teſti.cog.& per ſimilem rationẽ ita dicit Alex.in ã.l. ſciẽdum. in xiij. col. Vnde poſſet teneri quòd diminuitur ali qualiter de fide inſtrumenti, nõ autẽ renun- ciatio in totũ tollitur, prout in ſimili dicit᷑ de teſti. in d.c.præterea. Et pro hac præſum- ptione facit regula generalis, quòd ſpro in- ſtrumẽto præſumitur. l. cùm precibus. C. de rcgula tertia præſumpt. 746 non tamen præſumitur falſitas, ſed potius er ror, ut dicit Bart. in l. quoties.§. ſed ſi notam. ff.de hæred. inſtit.& in I. ſi librarius. ff. de re- gul. iur. facit text. in l.penul. C. de his qui ſibi in teſtam. de quo per Felin. in c. ex literis. in tertia concluſ. S. de fide inſtru.& per Anch. conſil. cclxxxvij. qui principaliter. col. i.& Per Comen. conſil, cxxxv. ad primũ. ubi mul ta ponit ad excuſationẽ Notariorũ.& idem 10 conſil. cxlij. prædictus Petrus. Aret. conſil. xlvij.in ij.col. Alex. conſil. xl. col. fin. in pri- mo.& con ſil.xxvij. in prin. in ij. Decius con- ſil. clxxv. Et proptereat Notarius non puni tur de falſo, niſi de eius dolo conſtet, ex quo falſum non cõmittitur ſine dolo. l. nec exem- plum. C. de falſis. Ett Notarius in dubio non præſumit᷑ in dolo, per ſupradicta,& per Ale xan. conſil. αxxvii. in ij. col. in iiij. præterq; in duobus caſibus in iure expreſsis. Primus 20 eſt in teſtamentis ubi Notarius omiſit debi- tas ſolennitates. l.iubemus. C. de teſtam. de quo ibi per moder.& Alex, conſil. Ixxiij. ij. col. in primo. Secũdus eſt in l. nulli. ubi Bar. C. de numera.lib.xij. Sed poſſet per dicta iu- ra teneri, quòd licet in dubio non præſuma- tur dolus in Notario, tamen non procedit in omittente ſolennitates inſtrumentorũ: quia cùm illæ ſpectent maximè ad officiũ ſuum, ſi eas omiſit, præſumit᷑ dolus, Et illud mihi pla 30 cet, quia non uideo bonam rationem ſpecia- litatis ad dicta iura. Et pro hac parte facit tex. inl. i. ubi Bart. C. de fide inſtru. lib.x. ubi pro batur, quòd mala fides præſumitur interue- niſſe, quando ſolennitas fuit omiſſa,& ordo debitus non ſeruatus. Et dicit Bart. in l.om- nes. C. de petit.bon. ſublat. lib.x. quòdt No- tarius ſcribens contractum illicitum, nõtan tuùm punitur de falſo, ſed alijs pœnis.& uide Alex. conſil. lxxvij. circa medium. in primo. probat. de quo per Alex. conſil. xxxiiij. col. 40 ubi ponit indicia, per quę poteſt deueniri ad fi.in ij.& cõſil.xxiij. col.ij.& cõſil. liij. col. vi. & cõſil.cxvi.in fi.in iij. uol. And. Sicul. cõſil. xliij. col.vi.& cõſ.⸗0. in prin. in i. lib. Et fa. qᷓ d notãt Pet.& Cyn.in l.i. in vi. quæſt. C. de pro cur.ubi dicũt, tquòd inſtrumentũ habet in ſe probationẽ probatam. de quo etiam per So- ci.conſil.cclxvi.in iij.col.& habetur in l. mi- nor xxv. annis cui fideicõmiſſ. ff. de minor. ¹ Etpropterea, ſit Notarius dicat in inſtrumẽ- to, qualiter Titius ex certa ſciẽtia& bene cõ- ſultus, nõ ui neque dolo&. ſtabitur tali in- ſtrumento, niſi probetur contrarium, ſecun- dum Bald. in l. mater. in ij. col. C. de rei uend. & in l.ij. C.de reſcind. uend. Nam ex tali in- ſtrumento, ſecundum eum oriũtur tres præ ſumptiones. Prima, quòd inſtrumentũ ſit ue rum. Secũda, quòd ſit ſolenne. Tertia, quòd ea quæ ſcripſit Notarius, ſint dicta à parti- bus. de quo etiam per Bart.& moder. in l. ſi dari.ff.de uerb. oblig.& in l. fin.§. idem quæ- 60 ſa, ſitamen poſſunt aliquo modo intelligiut euitetur falſum, ſijt.ff.de cond. indeb. Alex. conſil.xlij. in ter- tia col.in primo.& conſil. lxi. in ſecundo. Et 10 adde, fquòd ita præſumitur pro Notario, ut ſi reperiatur aliud ſcriptũ, quam ſit dictum, torturam contra Notarium imputatum de falſo. Quomodo autẽ Notarius poſsit emen dare errorem ſuum, ponit Bart. in d. l. ſi libra rius.& latè proſequitur Felin. in c, ex literis. de fide inſtru.8 Sed quid ſitt non conſtat ali- 11 12 13 quem fuiſſe Notarium, nunquid adhucpræ 14 ſumetur pro inſtrumento: Et Ang. in 5. hinc lib. 3.& conſ.S9. in cauſa agitata. col. penul. ubi allegat concord. De ij. conſſil. 6. diuino&c. col.ij. ubi multas autoritates adaucit.& dominæ Lucretiæ.& Hippol. Marſ. in rub. de probat. col. 2. nu. 3. ubi latißimas concord. allegat. in! ſi quis ne quæſuo. num. 140. ffde quæſtonib.& Calcan. conſ. 75. in cauſa prædicta. col.5.& Steph. Bertran. conſ. 192. col. 3. num. 10. lib. ꝛ. in nouiß. e Quod ex inſtrumento tres præſumptiones oriantur hic recitatæ, uult etiam Steph. Bertran. conſ.i9⁊. multa ſunt. col. 4. num. 14. lib. ꝛ. in nouißimis.& Hippol. inlſi quis ne quæſto. num. 139. ff. de quæſtio. ¶ Et Franc. Cur. ſenior conſil. 49. memoriæ recolen dæ. col. 49. uerſ. dum autem ultimo loco. nu. 75. ubi al legat concord. plu res ad dotẽ huius dicti. Adde etiam Decii conſ. 450. apertißimi iuris. CEconſ.A23. nega ri nõ poteſt. col.⁊ cum jimilib. infra deducendts. b ¶ Illam deciſio⸗ nem Alber reftrt, & notabilem dicit Hippol. Marſ. in rub.de fideiuſ.co- lum. 6. nu. 39. ubi alleg. autoritates, E per duas col.di ſbutando reſpõdet arg. Alex. cõtra te nẽtis in l. ſciendi. de uerb. oblig.& multis fundamen- tis hanc Alber. de- cij. roborat. Et idẽ Hippolſing.661. examinaui. c ¶ Et Rom. conſ. 509. circa præpo- jitam. col. fin. So- ci. conſil. 6õ1. circa primũ. lib. 4.& Decius notabiliter conſil. 36. diuino c. col. 4.& per tot conſilin, ubi multa adducit ad dotem totius præ⸗ ſumptionis iſtius. d Quod inſtru- mentum ſit proba tio probata, ultra hic allegata adde Bald. in l. quoties. in finalib. uerbis. C. de iudic. So- cinũ conſ.ꝛ. in cau ſa teſtamentaria. cius conſ. 423. col. conſil. 68a. in cauſa f ¶VAdqde etiam Hippol. de Marſql. in l.i. nu. F1.& ſeq. C. ad leg. Cornel. de ſacarijs.& in rub.ff. de fideiuſſ. col. ↄ. num. 56. ubi etiam cõmendat deciſionem Bart. in d. l. quoties. 6. ſed ſi notarij. ſubiungens in ambobus locis, quod uerba inſtrumenti quæ uidentur fal- illa interpretatio capienda eſt per quam Notarius d pœna falſt excuſatur,& hoc per gl. ubi Bal. Ang.& Doct. no- tant in iuris gentium. õ. quod ferẽ. ff de pact.& Alex. conſ.70. uiſo proceſſu. lib.z2. 2 TEt melius quam alibi per Vitalem de Camba.in ſuo tract. clauſul. in tit. de errore No tarij. fol. 40. per octꝰ col. ultra. Vide omnino. 111 1 2 a ¶ Vide etiã De- ci. conſ.36. diuino Ec.& pro tenui. col. 2. ubi limitat non procedere in antiquis inſtrumẽ tis:in eis enim non eſt opus probare quòd Notarius ꝗ ſcripſit, fuerit No tarius. alleg. Inno cen. in c. ueniens. de uerb. ſig. Aut ſecundũ Ant. in c. . de fide inſtr. ſola fama ſufficiet iſto caſu. Et uide con- cord. per Deci.in d. conſ.& latius conſ.Az. col.2. uer ſic. uenio ad pri- mũ.& ibi uide a- bundè de hac no ſtra quæſtione, an ſt negetur eum No tariu fuiſſe qui in ſtrumẽtu cõfrcit, præſumatur ꝓ in ſtrumẽto, ſi probe tur quod diu fuit in exercitio et qua ſt poſſeßione No tariatus& confi ciendi inſtrumẽta. Et de inſtrumen to producto in lon ginquis partibus, ſt negetur illud eſ ſe a Notario confe cꝛum, uel negetur eum qui confecit eſſe Notarium, an tuc pro inſtrumẽ to præſumatur, ui de latißimè Hipp. Marſ. in l. ſi quis ne quæſtio. col. 22. 23. G 24. ff. de quæſtio. ubi citat plura loca Cauto ritates: ibi etiã plura de materia iſtius noſtræ quæſt. 747 nobis. in auth. de hæred.& falcid. ꝑer gl. ibi in uerb.quantũ ad hoc. tenet quòd ſic, dum ta- men nõ negetur, uelteſtes in inſtrumẽto de- ſcriptinegent uera eſſe quæ in inſtrumento continentur. Sed tu aduerte, quia Angelus ibi locutus eſt nimis breuiter,&decidit duas 15 quæſtiones ualde dubias. Prima eſt, fan ſine getur inſtrumentũ fuiſſe ſcriptum ab eo qui uerè eſt Notarius, licet exerceret tanq́; Nota rius, pręſumatur pro inſtrumento. Et cõmu nis opinio eſt quòd nõ, imò requiritur quòd probetur uerus titulus, uthabetur inl. Barba rius.ff. de offic. præt.& per Alex. cõſil. cxxx- viij.in primo. Quod tamẽ limitatur pluribus a modis, ut per Jaſ. in l. Barbarius, x. col.Et di 17 cit notabiliter Ang.in d..hinc nobis.tquòd cùm inſtrumentũ negatur publicũ,& ſic ne- gatur quem eſſe tabellionẽ, quòd probatur per iuramentũ ipſius tabellionis ſe eſſe tabel lionẽ, cum cõparatione literarũ, per quã ap- pareat eum plura inſtrumenta publicè cõfe- ciſſe. ſequitur Iaſ. ualde hoc extollens in d. l. Barbarius, Sed iſtud dictũ ita ſimpliciter nõ eſt uerũ:unde intellige, nõ quando negatur eum qui fuit rogatus, eſſe Notariũ(nam tũc ſi ſtaretur dicto ſuo, eſſet teſtis in cauſa pro- pria, quod nõ eſt recipiendum. l. i.. ne quis in cauſa propria.l. pater. ff. de teſtib. l. diuus Adria. ff. de cuſt. reor.) ſed quãdo negatur ab eo fuiſſe publicatũ, uel ab eo fuiſſe ſcriptum. Et ita loquitur gl. in d.õ. hinc nobis. ſibene in telligatur. Et iſtud eſt quod uoluit Salic. in J. ſi quis decurio. in quarta oppoſ. C. de fal. ubi creditur ſoli tabellioni, quando de facto fuo interrogat᷑, uidelicet an ſcripſerit tale inſtru- mentũ uel ne. allegat§. ſi uerò. in auth. de fid. inſtru. Secũda quæſtio eſt, ſdato quòd ali- quis teſtis contradicat inſtrumento, an præ- ſumatur pro inſtrumentor quæ quæſtio latè poniturper Bart.& Imol. inl. ij. 6. ſed ſi ne- et. ff. quemad. teſta, aper.& Felin. in c. cùm Ioan. de fide inſtru. de quo dicendum eſt ut 19 ibi. Sed fquid de Notario qui examinauit teſtem,& teſtis repetitus negat ſe ita dixiſſe prout Notarius ſcripſit, an tunc magis præ- ſumatur pro Notarioꝛ Et dicendũ eſt quòd ſic, in iudicio ciuili: licet in criminali neutri credat᷑, ut dicit Specul.in tit. de teſte. 5.i. uerſ. 18 b Vide notabilem caſum, in quo etiam Notario aſſerenti ſe rogatum, nõ creditur, per Anch. conſ. A2. præmiſſa&c. uidelicet ſi Notarius hoc aſſerat in ſcriptura non authen tica, ſed in quadam chartula non facta forma ſolennis& authentici inſtrumenti. Ratio nes tradit ut per eum. cAdde laſ.inl. nec is. col. ult. ffde acquir. hæred. Nota tamen, quod in his quæ non concernunt eius officium, ei non adhibetur fides, nec pro eis præſumitur, ut per laſ. in l. age cum Geminiano. col. pen. C. de tranſact.& inl. properandum. õ.& ſi quidem. in 6. not. C. de iud.& Hippol. Marſil. in ſing. 560. habemus. Quod facit ad quæſtionem infra examinandam de nunc io, qui dicit ſe accepiſſe iniuriam àcitato. d Contrarium tenent plures, ut per laſ. in!properandum.§.& ſi quidem. in õ. nota bili. de iud. qui tandem relatis ab utraque parte opinionibus, reſpondet rationi addu- ctæ hic pro Bart.& uidetur reſidere cum contraria opinione, ſcilicet quod non credatur 65 nuncio ad hoc ut citatus dicatur uerus contumax. e A Vbi laſ.in 6. notab. adducit plura ſimilia& autoritates. ſCum amplißimis concord. traditis per Doct. maxime per laſ.in.in illa. col. penul. E fin. ff de uerb. oblig. ubi etiam multas concord. allegat, quod adhibeatur fides relatio ni factæ per nuncium: ibi uide, ne chartas occupem. D. And. Alciati 748 ſed pone. Abb.& Felin. in c. cUm cauſ. in fin.. de teſti. cum concord, per Il Sen ſil.lxxiiij. in ult, col. in i. Quod tamenineln ge, quando pro inſtrumento eſt ſolus Nan⸗ rius: unde ſi Notarius ipſe examinaret Ah beret ſcriptorẽ qui ſcriberet examen nin 1 uterq; atteſtaret᷑, probarent contra teſt 3 gantem ſe ita dixiſſe, ut eſt de mente Aldem d. c. cùm cauſam.& uidi ſeruari in pracii 3 10 Cætera circa hanc materiam uide per Bal n rub. xxi. C. de fide inſtr. Sali, in d. ſi quis ü0 curio. Etfan Notarius præſumatur ro— tus, ſi ipſe de hoc nihilin inſtrumento anaſe tur, ponit᷑ in d. l. ſciendũ.& per Alex onſſ cliij.in ij.ubi concluditur quòd nõ, quia alis 20 eſt ſolennitas extrinſeca, b† Et ſiuerbũ ſitam b biguum in inſtrumento, an ſtabitur declara- 21 tioni Notarij, uide Angel. in l. Imperator,ff de ſtat.hom. ubi cõcludit, quòd ſic. ſequitur 20 Alex. conſil. cxlvi. in quinta col. in quinto, PRAESVMP TIO XIIII. 1 Præſumitur pro nuncio in his quæ concernuntofici ſun. 2 Nuncio referenti quòd pars citata ſibi reſponditſe nolleue⸗ nire, an credatur, 3ita qd citatus dicatur manife us cotu- 2 Nuncio creditur ſe nõ inueniſſe perſonaliter citati.(mar. 4 Nuncio creditur in diſcußione bonorũ, non extarealumo bilia debitoris.. s Nuncio creditur quòd introduxit creditorem in poſſeßionẽ bonorum Titij,& quod bona ſunt Titij. 0 5 Nuncio aſſerenti ſe fuiſſe uerberatum uel affectum inimia parte citata, an credatur. 7 Nuncijs pluribus ſt iudex cõmiſeritut Titium capimnt& ipſt reuertant,& aſſerant Titium captum, fuiſſe isaba- liquo ui ablatũ, uel ſe impeditos, an eis credatur, utpoſ- ſit iudex procedere aduerſus impedientes. s Nuncio citanti aliquem, aſſerẽtiſe de cõmißione udici hoc facere, an credatur. Et quid in citatione realiſeu captio- ne corporali. 9 Cõmißio citalionis facta nuncio, an requiratſcripturam. 10 Citatũ ſe non fuiſſe ſi pars neget, nuncius autem aſtruatcon trarium, cui magis credatur. NBEeimoquarto.tPræſumitur pro nũcio in his, quæ concernũt officium ſuum, ut eſt gl.& ibi Doct. in c. cùm parati. perillũ text.j.de appell.& facit text. in l.ij. C.de exe- cut.& exact. lib.xij.Et iſtud procedit etiam in cõnexisofficio ſuo. Et proptereaiſſi refent quòd pars ſibi reſpondit, ſe nolle uenire, ui- detur etiam quòd debeat credi, ut ſic citatus dicatur manifeſtus contumax. Et ita tenet 50 Bart. in J. fin. ff. de in integ. reſtit. in lnes de- nunciationes. C. quomodo& quand. iudin J. ex cõſenſu.. fi. ubi Imol. ff de appell. Nam reſponſio citati uidetur eſſe de pertinentis citationis,& propterea ſibi eſt credendum. arg. c. præterea. 3. de offic. deleg. Et probauu⸗ in ſimili in d.c. cùm parati. ubi cracirnn cio, quo ad locum. Et ita reſident Abb. ,3 40⁰ — — lip. de Peruſ.& moder. ibi. Eodẽ modo ce 1 ditur nuncio aſſerenti ſe perſonaliter ueniſſe citatum, ut habetur in I.properandt- 5.& ſi quidem. C. de iudi.: ger⸗ in diſcuſſione bonorũ, quando refert no tare alia mobilia debitoris, ut per Bar.& Dd S 3 3„ re iud. inl. à diuo Pio.§. in uenditione. ff. de kelem f nõ fIl/ 3 Item ei creditur e do de conſtit, pecui obiallegat in arg. quir Guid, Pap. nam tenetloan. de a res inij.col.ff. de d imo credatur nũcio tenuit Flori.in d.( ianquam iſtud ſati ſuæ.Proquo facit, niſuæ, quod eum: aliquam cauſam. l. libxi.ita uideretu caulam: quia fuerit tueritplenè fungic opinionem ueriore aliquæ bonæ conie quo caſu poterit tai lidere, utſit indici iuxtanot. per Bart. 7 hoteſtſaluari opini dex cömiſit plurib utcaperent Titium &dicuntſe cepiſſe, ntumab aliquo, uer un manit cre oce Wm n iſe in l. ac Apon. Naeeten 249 1 cgu a tertla Pl.£ umpt. 5o ros, A! 5 34.„—— 8 ih iek · Ler aeſeesſti vidſ introcuxerit creditorẽ crum ueniret acquirendum iſtis nũcijs:quia a TEt quod non 6 ariui dind P nem onorum Titij,& quòd bo tunc agerent de utilitate ſua, unde non ſunt credatur nacio af re gpiſad wn na per eum apprehenſa ſint Titij, ut per An-⸗ admittendi.l. fin. ff de cuſt.reorũ. Et in iſtam ſerenti iniuriã ſibi wer Drobz dennd de Ieelänhin diuo Pio.g.ſic quoque.& partem debet inclinare iudex propter utilita illatam, tanquam ürilſeu dd Hi⸗ee aſ ilichen rebus.& in. fin. in gl. tem ipſorũ, ut per Bal. in I.j. C. de teſtib.& in hoc nõ ſt de con- lam. Kuici e, 6 fSedlnt ii. e edicto diui Adria. toll. I. fin. in viij. quæſt. C. de edict diui Adri. toll. vexis ohicio, ſed anemar be ni ſe u eeten lain aturilli aſſe erenti ſe fuiſ Nec obſtat, quòd iſtud uideatur de conne- extra oftciũ etia efideing. Wui PelaTin el3 ectum iniuria à parte cita xis mandato: quia poteſt negari, ex quo ni- teuct 3.e, deinlt l- 8 ta? Philipp.de Peruſ.in d. c.cùm arati„ hil ioſis er— 955. cum Geminiano. Nota dündl ſ T n parati. præ il ipſis erat mandatũ quo adiſtos tertios:& 1 penn C. 5 deNoteidgain upponit quòôd non, tanquam iſtud ſit extra io in hoc, hæc quęſtio diſtat à præcedenti. Etda i hac inant wnüüinm. ea, quæ ſpectant ad officium ſuum. Et idem to quòd ſit de cõnexis, tamen adhuc non de- eersche 15 Alciencã; n ſentit Card. in Clem.ſi ante. de dolo& contu bet credi:quia præſumptio ſuſpecti odij pro 5 i. ma 3 conchuütegn macia.& Ioan. And. in addit. Specul. tit.de pter uim illatã cos repellit. d.. i. Sed Ina 8 Eai maſ Arſceagdſi contuma. in addit. magna. uerſ. circa ſecun- quid credatur nuncio citanti, quòd illud fa- a jing. 560. ubial ſtrum endaf fundſerzaemn etiam tenuit Pet. Iacob. in libel ciat de cõmiſsione iudicis, prout requiritur legat autoritates. vice Anglul 3 lelo en,enee honſſg⸗ de appell. ad hoc ut citatio teneat, uide per Bar. inl. ne- idicäclenau u la 1Salpec Licemebee accuſ.ſe minem. C. de exhib, reis.& in l. ſed ſihac. ubi? Keie Hor⸗de aind 6 quitur Guid. Pap. deci ccccclvij. Et idem e⸗ Alex.& cæteri.§. prætor, ff. de in ius uoc, Et Marſ. inl. 2 27. Ainaclle. tiam tenet loan. de Imol.inl. ſi finita. 6.ſi plu- cõmunis opinio uidetur quòd non, niſi con⸗ nore:§. plurimi- AESVMP TIO 1 a kes.in i. col. ff. de dam. infecto⸗. Sed quòd ²0 ſtet de ea in actis. d. c. quoniam contra.& per ei ſee eeſ amcontigemum imòo credatur nũcio aſſerenti ſe uerberatum, Bar. in l. hi qui ad ciuilia. C. de appel. Et quia CeieeSh deispecesina tenuit Flori. in d. Clem. ſi ante.in viij. quæſt. cõmiſsio eſt ſolennitas extrinſeca, unde nõ biin repct. 67 e Ectenäarm tanquam iſtud ſatis ſit de cõnexis relationis præſumitur. d.l. quæcunq;. 5. fin. de publica. noquoque. 5l. 6. ſenö muaſſzaſalen ſuæ. Pro quo facit, quia ſicut ſtaretur relatio& ita eſt cõmunis opinio in d.l. ſciendum.& num. 1i5. u6.1u7. rn ciſeſucmima ni ſuæ, quòd eum non potuit citare propter per Abb.& alios in c. i. 5. de iud. Aret. conſil. 118. Oplurib. ſeq. 6. aliquam cauſam. J.iij. C. de execut.& exact. xxiiij.& Alex. conſil. cxxiij. in ſecũdo. Et ita f de re iudica. ex ebainrnriatinan lib.xij.ita uideretur ſtandum, ſiaſſerathanc etiam tenent moder. in d. c.cùm parati. An⸗ quo loco plures re ef göclanſuuth cauſam: quia fuerit ſibi uis illata, unde nõ po gel.in tract. malef in uerb. iudex cõmiſit. b mißiones& egre defiſſeainemut tuerit plenè fungi officio ſuo. Puto primã Contrarium tenuit Guido de Suza. in l. ad SEiu dict colliges crian. opinionem ueriorem, niſiconcurrerent etiã 30 peremptorium. ff. de iudi. Imol. in d. l. fin.§. ſi e e haürris fludex cönigteltnn aliquæ bonæ coniecturæ pro dicto nunciſ: plures. in ij.col.& in c. i. 5. de iudi. Tancred. ,nerTinchaa quo caſu poterit tantam fidem illi iudex ad- in materia ci tationis, in x. quæſt. Et eſt ratio aoreeahehh iue ſeirtetin ndt hibere, ut ſit indiciũ ſufficiens ad torturam, ſecundum illos, quia iſtud eſt de connexis ci Setine anin 3 cri-t dnfhinreire iuxta not. per Bart. in l. fin. ff. de quæſt. Et ita tationis,& propterea debet credi ſicut i pſire reali, uni ſum cõ⸗ Päiſtkcrinm 7 poteſt ſaluari opinioFloria. Sed pone, tiu- lationi. d. c. cùm parati. Confirmo iſtam o⸗ tentus hic adijce- vic Et quu ncituxu dex cõmiſit pluribus nuncijs& balliuarijs, pinionem, quia niſi præſumeretur cõmiſſio re, multum notabi 1 ut caperent Titium:ipſi reuertunt ad iudicẽ, ſequeretur quòd nũcius falſum cõmitteret. lein hac materiae aus 5eamcidargutſn& dicunt ſe cepiſſe, ſed fuiſſe ſibi per uim ab- l. qui nomine. ff.de falſis. Rom. ſing. ccexiij. quod nuncius pu- ſrarnegeuxuat latum ab aliquo, uel aliter ab aliquo ſeimpe- hodie fuit. quæ præſumptio nõ eſt capienda., blicus& genera- ditos, nunquid credetur eis, ut poſsit iudex 40 d. l. meritò.& ſuprà uidimus. Cõfirmatur lö poteſt citare ali procedere aduerſus impedientes, ſecũdum etiam, quia iſta cõmiſsio ex ſeipſa eſt modi- quem ſme ſpecial not. per Bald. in I. addictos. C. de epiſc. audi. cxæ importantiæ, nec requirit cauſæ cognitio Tepiez ahee & Doct.in l. cuiuſcunq;. ff. ad leg. Iuliam ma nem, ergo de ea debet ſtari nũcio. l. magis pu een, Le B5 ieſt. Iaſ.in I.i.6. quod prætor. in penult. col. ff. to.. ne tamen, ff.de reb. eor. gl. in c. ea noſci- Tarteanre ne quis eum qui.&§. pœnales. col. xxij. In- tur. j. de his quæ fiunt à maioripart. capituli. quæro. C. de teſti. ſtit. de actio. Et ſupradicta faciunt quòd ſic Abb. in d. c. i. Et hoc procedit in citatoria allegat Innoc.& ſaltem quo ad indicium torturæ:& quia iſta uerbali, ſecus in reali, quæ requirit ſaltem ali oan. And. in d.c. A relatio uidet᷑ de connexis mandati. Item hoc qualem cauſæ cognitionẽ, ut per Salic. in l. quoniam cõtra fal w ͦdebea ceclu ſ ſuadetur ex eo quòd ſunt plures de hocatte- nullus,. C. de exhiP. reis. Bald. in l. conſenta- ſam. Et quia Cn. Ifeſtus contum. 1) ſtantes: ſicut in ſimili dicitur in c. cùm dile- 50 neum. C. quomodo&quãdo iud.& diximus iuneminẽ. C. de 7 deininegutun cti. infra de accuſ.ubi licet non credatur uni in.i. de offic. ord. Et iſta opinio mihi magis exbib. reis. tenet 7. duomocoä, iudici tantùm, ſi tamen ſintplures, uidet᷑ ma- placet, quia eam conſuetudo approbauit, ut Se hnhe, pſe 24 Ilmolfdrif gis credendum. de quo etiã in c. inter.§. præ- dicũt Ioan. And.& Abb. in d. c. quoniã con- ai⸗ hae wihhhe 40 neiu I depuc terea.de exceſſ.præla.& Archid. ij. quæſt. vi. tra.“ Nec obſtat quòd requirit ſcripturam, c dlionẽ Aut loqui- tat Dn 6 ſtick C. ſtatuendum. Cyn. in. ne in arbitris. C. de unde niſi appareat ſcripta, tollitur præſum- 9 muar in Chele lachen 5 doegn arbi. Ang. in l. errore. in lectura Peruſina. C. ptio ſolennitatis adhibitæ, ſecũdum Bart. in reali, ut captura, ca2. dec Aict de teſta. quem refert& ſequitur Iaſ. in l. iuſiu I. hi quiad ciuilia.& per Doct. in d. c. quoniã cYtunc requiritur ccum— den randũ quod ex cõuentione.. procurator. in contra. quia poteſt negari, quòd requiratur quòd appareat de xum. Etina rrur antepen. col. f de iureiur. Puto contrariũ, ſcriptura: quia text. in d. c. quoniam contra., commißione. d.l. rmoder-Dr, ui quia cùm iniuria& uis ſit illata iſtis, non de- so deſcribens neminẽ. Aut in ci ſlereniſt kal 1 bent admitti in teſtimoniũ eius rei, unde ipſi ſubdiſtinguit: aut citatio illa requirit cauſæ cognitionem,& debet na mae n thei leni redduntur ſuſpecti, ut habeturin l:i.§. i. ff. de ne. aut nõ, tunc procedat dict Iunoc.& loan. And. quod ſufficiat generalis autoritas 24C4 eu, icts Aerfiie in 1.1. Gen Lateeſlh ſibrif Kerzif ze ,,— He hie, eenenei, cicit conſuetudine cõmuniter Florentiæ obſerua 1 rte. n de,ee ace4 ,er, hen edonoft ageb⸗ Procederet in caſu, quo aliquod lu ri, quæ in hoc eſt ſequenda,&reuena ita etia magis cõmuniter in Gallia fere obſeruatur. ndebioa e, 1I11 3 1mvol 4,0* a ¶ Huius etiã ſen tentiæ eſt laſ. in d. l.properandum. 5 ſi quidem. in 6. no tab. ubi hanc quæ ſtionem mouet, ita reſidet. 75⁷ deſcribens actus qui requirunt ſcripturã, in- cipit à citatione:& ſic præſupponit cõmiſsio nem ipſam nõ requirere ſcripturã. Etcon firmatur hoc, quia cõmiſſio citationis nõ eſt de actis litis, ex quo lis non incipit à tali com miſsione, ſed à citatione nuncij. Clem. fin, ut lite pend. per Socin. in rub. C. de in ius uoc. Præterea, ſi facta citatione iudex procedat ad ulteriora, ſatis declarat quòd citatio ex e- iuscõmiſſione facta eſt. l.à procedente. C. de dilat. c.i. ubi not. S. de ord. cog. Nec in iſto ca ſu Bart. in l.i.§. quies, ff. de offi. præfect. urb. & alij Doct. tam in d.l. ſciendum. quàm in d. c. i. dicunt contrariũ: quia licet uerum ſit ſim pliciter quòd non credatur nuncio de com- miſſione citationis, tamen nõ attingũt quan do iudex proceſsit ad ulteriora, uigore illius citationis:nam tunc uidetur præſumendum mandatum.. ſi filius. ubi Bald.& Salic. C. de petit. hęred. Et in iſto caſu ſaluatur conſuetu do, ſicut etiam ſi pars compareret,& nihil op poneret. per gl. inl.i. ff. de ferijs. Alex. in d. conſil.cxxiij.& Felin. in c. illud. uerſ. quarta 10 declaratio. de præſcrip. Quid autẽ ſi pars neget ſe fuiſſe citatam, cui magis credeturæ Còmunis opinio eſt, quòd nũcio, niſi iudex ex aliqua cõiectura arbitraret᷑ contrariũ, ut a per moder. in d. cùm parati.“ Et iſtud crede- rem, niſi nos eſſemus in cauſa ualde graui, puta in cauſa criminali. Quid enim ſi nunci- us affirmet ſe attuliſſe pręceptũ Titio in cau- ſa criminali, ut compareat ſub pœna confeſſi & conuicti,& Titius neget- Certè tunc neu- tri crederetur, prout in ſimili dicũt Doct. de teſte cõtradicente Notario, in d. c. cùm cau- ſam.i.in fin. 5. de teſtib.& ſuprà diximus. Et iſtud putarem procedere, etiam ſi in præce- pto eſſet clauſula, quòd plena daretur fides nuncio:quia talis cõminatio non debet ope- rari, niſi in caſibus in quibus aliàs de iure ple 40 mit, na fid es illi danda eſſet. Non enim licet iudi- ci alterare probationes, quæ ſunt iuris gen- tium.c.licet uniuerſis, S., de teſtib. Cætera dic ut in d. c.cùm parati. PRAESVMPTIO XV,. Præſumitur pro quolibet officiali. Fallit ut num. 3. 4. G 7. 2 Abbas corrigens monachum, habet preſumptionẽ legis pro ſe. s5 Mortuus ſi quis reperiatur in Enant ſt euadat, præſu- mitur contra cuſtodes. D And. Alciti 75² rum facta lex maximsè interpretaturinm li rem partem.xi. quæſt. iij. C. abſit. Pepr 5 rea, ſſi Abbas corrigitmonachum, lex mit pro Abbate:nec competit ppalas ſi excedatur modus in corrigendo. c ſtram.j.de appell. ⁊ Fallit iſta prær pręlu O. ni 3 ad no- ſumptio, quo ad prouidendum circa negocia de futu ro:quia lex præſumit cõtra officiales ſit prouideri ne delinquant.&ita inte 10 text. in authen 2 ut poſ⸗ lligitur ut omnes obed. iudi necla tet nos.ubi pręſumuntur officiales magis de ferre potentibus, quàm petentibus iuſtitiã Et ita procedit etiam text. in l. ex aula. C, de priuil. eorum qui in ſacro pala.& in lii Cde numera.lib. xij. ubi lex præſumit rapacitatẽ & furtum contra numerarios.&l. neminem de ſuſcept.ubi ſuſceptores pręſumunturue- xare prouincias.& tex. in§. ad excludendas in authen. de litigioſis.& in authent. de exe- 20 cut. in prin. ubi præſumuntur executores fraudulenti. ¶ Fallit etiam, quando aliquid 4 factum eſt contra naturam ofticij: quiatunc 6 Cuſtvs carceris tenetur parti ad intereſſe, quando culpa ſua car 50 ceratus aut mortuuss eſt, aut euaſit. 1 Ecimoquinto. t Generaliter præſumi- tur pro quolibet officiali: unde ſi ali- quid neglectum reperiatur, præſumitur po- tius fuiſſe culpa partis, quàm ipſius. l. i. C. de ſuſcept.lib.x. Et per illum text.dicit Bart. in l. damni.§. Sabini. in ult. col. ff. de dam. infec. quòd licet teſtes iurauerint in termino, ſi ta- men non fuerunt examinati, lex præſumit fuiſſe culpa partis, non iudicis. Et etiam facit text.in§.ſuper hoc autem.in authen. ut nulli iud.ubipræſumitur officialem cauiſſe prout debuit, de inferendis pecunijs fiſco. Et iſta procedunt tantò magis in eccleſiaſticis, quo 60 lex præſumit aduerſus officialem. Etpropte rea, iſi reperiatur aliquis in carceribus mor- tuus, lex præſumit culpam cuſtodis, niſipro bet eum caſu perijſſe.l. fin. de cuſt. reorum. Et eodem modo ſi carceratus euadat, lex præ ſumit contra cuſtodem, ut ibi probatur. & per Bart. in l. ſi quis ex argentarijs.9. fin, 30 ff. de edendo.& facit l. diuus. in fin. ff. deof- fic. præſid. Nec præſumitur quod ferrũ, ue- nenum,& ſimilia poſsint in carcere defer- ri ſine culpa& negligentia cuſtodis.l. carce/ ri. in fin. de cuſtodia reorũ. Et propterea in iſtis caſibus tenetur cuſtos ipſe parti etiam ad intereſſe, ut conſuluit Aretinus conſil. XxXviij.conſultiſſime domine. per totum Et ſecundum hanc fallentiam etiam procedit text. in l.i. C. de cenſib. lib. xi. ubi lexßpræſu- quòd tabularij ciuitarum, per colluſionẽ ſuperiorum ſarcinas ad inferiores transfe⸗ rant. facit etiam text. in c. i. de dilatio.& in I. quamuis. in fin. C. de decur. ubi præſumitur contra iudicem, qui breuem terminum inc tatione ſtatuit. Ad idem facit quod notabili⸗ ter uoluit Innoc.in d. c. quoniam contra. ubi dicit, quòd iudex uidens teſtem uacillarede bet hoc facere ſcribi in actis: alioquin iudex appellationis potius præſumet eumnon ad- hibuiſſe fidem teſtibus ex imprudentia ſua, quàm ex defectu teſt in antepenult.col. quando alia coniectura eſſet in con nam tunc ceſſat talis præſumptio pre li. Etpropterea, ſi officialis ſemel ali iuſtè fecit, præſumit tueri, quacunq; uia pote jum. ſequitur Felin bi- T Fallit etiã generalitet, trarium. o officia quidin- ur quòd uelit factũ ſuũ rit, ſecũdum Innoc, 3 22—,.„— i,con in c.ij. de arbit.& in c. diuerſis.j. de cler iug.Idem ſi fecit aliquid contempla tentioris, uel aliter ad ſe non pertin per fit præſumptio contra eum.Ö: tione po ens, em⸗ bene qul⸗ dem. in fin. xcvi.diſtinct. P RAESV 2 Præ ſumitur pro iuramento, ut quilibetu MPTIO XVI. ret ueritatem. Iura/ — ¶ rexercere, pobatinnem Quo ait Ecimoſexto. Daquoc aliq in Cad leg lul din ciijde calum. col, woviiij. Inſtit. venee quia iſta lim mo contra eam eſt trimonium accuſ. ce denunciatio ſei quod quilibet ſci aamittitur probati um Etpropterea intin.ff ſi quis cau abſens adomo, ſtal natio peruenerit a niooptimèprobat d. ſed iſtæ. eam re doin contrariũ fac ſumitpro ſententi diciale.& conſequ beat aliqua inſtru ſuum& tamen co ad relcibionem ſe tioper iuramentu nouo ſuperuener Doctinladmon reluran.& facit te except. Tertio: tor cõmunis doc erter reneali G denun ciauerit un dici 9 — abſtin. adue riu oftälm! atur liqusidenncit umit culpmeuität dernſſe ln dealin mocdo ſicncentu atra cuſtodem uhin n 1 li quiser Agenant d Rfacitl diucs ihni Tecpræluminrqitt milia polsint in cnma 4 negigentacliha uſtodia reorũ.Rtpunx tenetur cſtos iyeeg ut conſuluit Aremme ſultiſſime dominexanr aanc fallentiam eim de cenſ. liai ti bularij cioitaumgute ſarcins ad infeiue- lamtex. in cicechi ſin dedecutii em, quibreuemtiri at. Adidemfaciqgä- udex nitenstätenu 753 luramẽto aſſerentis ſtatur in his quæ depẽdent ab animo. Ibid. luramento aſſerentis an ſtetur in his quæ dependent ab animo, quando aliqua præſumptio eſt contra aſſerentem. præſumitur pro dicto teſtis iurati. Pluralitas actuum præſumitur, ne teſtes incidant in periurium. Præſumitur pro ijs qui iurant à principio eorum artem fideli- ter exercere,& eorum libri rationum faciunt ſemiplenam probationem quo ad tertium. Ecimoſexto. Præſumit᷑ pro iuramen- to, quòd aliquis non iuretniſi ueritatẽ. J. tin. C. ad leg. Iul. repet. Etpropterea, in his quæ dependent ab animo, ſtatur iuramento aſſerentis, ut eſt gl. in§. aliæ. Inſtit. de actio. et in c.ſignificaſti. ubi moder.infrà de homici. Quod intelligit Bart. in l. inter omnes,§. re- ctè. ff. de furtis. procedere, tniſi aliqua eſſet iuris præſumptio contra aſſerentem. l. ſi non conuicij.C.de iniur. Declara ut ibi per eum. quem ſequitur Felin. in d. c. ſignificaſti.& in c. inquiſitionis. 5. ij. in ſecunda col. de accuſ. & in c.ij.de calum. col.iij. Iaſon in§. ſed iſtæ. col.xxxiiij. Inſtit. de actionib. Sed tu ad- uerte, quia iſta limitatio nõ uidet᷑ uera. Etpri mò contra eam eſt text.in c. fin, infrà qui ma trimonium accuſ.poſſ. ubi quando fit publi- cè denunciatio ſeu proclama, præſumitur quòd quilibet ſciat, ut ibi dicitur,& tamen admittitur probatio ignorãtiæ per iuramen- tum.Et propterea dicit Baldus in.ij. õ.pen. in fin.ff.ſi quis cautio. quòd ſi quis citatus ſit abſens à domo, ſtabitur iuramẽto eius, an ci- tatio peruenerit ad eius notitiam. quæ opi- nio optimè probatur in d. c. fin. licet Iaſon in d..ſed iſtæ. eam reprobet,& male. Secun do in contrariũ facere uidetur, quia lex præ- ſumit pro ſententia lata per iuramentum iu- diciale:& conſequenter, quòd uictus nõ ha- beat aliqua inſtrumenta, unde tueatur ius ſuum:& tamen contra talem pręſumptionẽ, regula tertia prælumpt. pinio procedit, quãdo præſumptio iuris eſt efficacior& ueriſimilior quàm illa quæ ori- tur ex iuramento: nam tunc non ſtaretur iu- ramento, aliàs ſic. l. diuus. ff. de in integ, reſti. & ita intelliguntur ſupradicta.? Etex hac præſumptione infertur, quòd etiam præſu- matur pro dicto teſtis, ex quo ipſe ſolet iura- re, c. tuis. S.de teſtib.& per Felin. in d. c. quo- niam contra. in antepenul. col. Vndetne in- 10 ducatur in illis periuriũ, præſumitur potius geminatio actus.c. cum tu fili.3. de teſtib. per Bart.& Doct. in.ij. C. de bon. poſſeſſiſecun. tab.& ita tenent omnes. Sed mihi uidetur contra hanc opinionem eſſe text. in l. fin. C. de rebus cred. ubi ſi quis iuret ſibi deberi le- gatum ſeu fideicõmiſſum, reperto deindete ſtamento in quo de hoc nihil ſit ſcriptũ, præ- ſumitur periurus:& tamen debuiſſet lex in- terpretari quòd feciſſet aliud teſtamentum, 20 in quo ſibi relinqueretur, ad finem euitandi periurij. Potes reſpondere, periurium ma- gis præſumi in parte quæ agit de proprio lu- cro, quam in teſtibus, qui pro ſola ueritate at teſtantur, nec aliquam utilitatem cõſequun- tur. Ex eadem præſumptione etiam infer tur, ut præſumatur pro ijs qui à principio iu- rant exercere artem ſuam legaliter:& propte rea rationes&libri iſtorum facerent ſemiple nam probationem quo ad tertiũ. l. quædam. 30§. nummularios. ff.de edend. ubi not.& Bar. in l. nuda ratio. in pen. col, ff. de donationib. quod eſt ſummè notandum pro gabellarijs, theſaurarijs,& mercatorib. de quo latè per Iaſ.poſt alios in repet. l. admonendi. in xij. chart. ff.de iureiur. Et propterea lex etiã præ ſumitpro milite, quòd reipublicæ cauſa ab- ſit, unde reſtituitur in integrum. Et ratio eſt, quia à principio antequam aſſumatur ad mi- litiam, iurat. ſecundum gl. in l. penult, ff, ex ad reſciſsionem ſententiæ, admittitur proba 40 quibus cauſ. maior, tio per iuramentum, quòd inſtrumenta de nouo ſuperuenerint, ſecũdum Bartolum& Doct.in l.admonendi. per illum text. ff. de iu reiuran.& facit text.in c. paſtoralis. infra de except. Tertio in contrarium facere uide-/ tur cõmunis doctrina poſita in c. nouit. 5. de iudi.ubi in denunciatione euangelica ſtatur iuramento denunciantis, etiam non concur rente alia ſuſpicione, quòd ſolus ſolo denun ciauerit, ut abſtineat à crimine:& tamen con tra talem denunciantem eſt præſumptio iu- ris, quòd talis denunciatusſit innocens:quia quilibet præſumit᷑ bonus, ut ſuprà uidimus. Quarto facit ratio:quia admiſſa iſta limita tione, nunquam admitteretur probatio per iuramentũ. Nam aut lex præſumit pro acto- re,& non eſt opus quòd iuret, ex quo habet præſumptionẽ iuris, quæ transfert onus pro bandi in alium.l.ſiue poſſidetis. C. de proba. Aut præſumit pro reo,& tunc actor nõ poſ- 6 ſet iurare:& actore nõ probante, lex ſemper præſumit pro reo. l. Arrianus. ff. de actionib. & oblig. l. quiaccuſare. C. de edendo. Sed tamen ſaluando Bartolum dic, quòd eius o- PRAESVMPTIO XVII,. Præſumitur pro matricula. 2 AMatricula probat quem eſſe de numero eorum qui debent maltriculari. 3 Aeſtimum commune facit in dubio pro ſe præſumptionem. 4 Fraterſt emat proprio nomine aliqua bona,& deinde in ca taſto communis fecit prædium deſcribi tanquam cõmu- ne cæteris fratribus, ſibi præiudicat. ʒ Notarius an quis præſumatur ex eo, quòd reperitur deſcri- 50 ptus in matricula Notariorum. 754 4 a ¶ Quamuis illa gl. in uerſ. aliæ. ſub . ſed iſtæ. de actio nib. ad hoc cõmu- niter allegetur per Dock. tamen nõ ui detur loqui de iu- ramento, ut etiam aduertunt Angel. Aret.& laſon ibi. Habemus tamẽ a⸗ lias gll. magis ex- preſſas in iure, ui⸗ delicet in l. j. Cad leg. Cornel.de ſic ubi an quis occide rit animo occiden di, nec ne, ſtatur iu ramẽto occiſoris, quia hoc conſiſtit in animo.& gl.in l. at qui natura. g. cum me abſente. in gl. mag. ubi Bart. H. de neg. geſt. gl. in l. j.§. hoc inter- diclo. in uerbo, u- ſus. ubi Bar. de iti- ne. actuq; priu. gl. in l. ſi cui. 9. ijſdẽ. ubi Bolog in inter pretationibus poſt Bal. ff. de accu. Gl. notabilẽ in C. pro poſuiſti. 82. diſtin. in uerb. nõ proba tur.& in C. qui et humanis. 12. q. 2. E in c. ſtuero.ij. de ſent. excõmu. Ein c. præſentiũ. de teſtb.& in c. paſtoralis. per illũ tex. de except. Bar tol. in infinitis lo⸗ cis relatis per laſ. in d. 9. ſed iſtæ. Et ultra concord. ibi per eum traditas, adde Oldra. conſ. 286. in eleclionis negocio. Ang.cõſ. 314. uiſo. Anchar. notab. conſil. i5ꝰ. rationes.in fin. conſil. 174. domi nus Laarius. Roma. egregis conſil.98. ut clarior. in fin. ubi pulchrè.& conſil. 76. in cauſa nobilis. col. ⁊2.& conſil. 102. ſuper eo.& conſ.320. hæc iſtorum.& conſ. A 81. præ ſentis. in fin. aliquid per Aret.in c.. col.3. de accuſ. Eloria. in. j..·ſin autem. ff. ſi quad. paup. fe. dicatur. Cepoll. conſ. 24. uiſa accuſatione. col. penult. Deci. conſ. 160. in cauſa monaſterij. Ex quibus locis habes bene roboratã autoritatibus hac deciſionẽ, quoòd in his quæ conſiſtunt in animo, utputa bona fide, ſcientia, uel ignorantia,& ſimilibus, ſtatur aſſertioni uel negationi alicuius cum iuramento. b Hanc autem deciſtonẽ, quòd in ijs quæ conſiſtunt in animo, ſtetur iuramento aſſeren tis limitat laſ. quatuor modis in d. õ. ſed iſtæ. de actio. in gl. magna. uerſ. in primis ergo li 0 mitat iſtum&c.& Fel. in c. ſignificaſti. de homici. Vltra quos tu limita, ut procedat in ijs quæ ſunt parui præiudicij: ſecus autẽ ſi ageretur de magno præiudicio. ita limitat Paul. de Lyax. in Clem. confttutionẽ. de elect.& Domin. de S. Gemin. in c. eos. de temporibus ord. in 6. Abb.in c. quoſdam. de præſumpt. extra. Feli. in c. cognoſcentes. col. pen. uerſ. fallit tertio. de conſnt.& Hippol. Marſ. ſing. oss. memoriæ. IIii 4 2 D. And. Alciati 756 1 Ecimoſeptimo.Præſumitur pro ma⸗- tricula non probabit quem Notariã D tricula. I. matriculã, in uerb. diuali pro- ipſi nõ habent autoritatẽ ereaudf ſtipexquo batoria. ubi Bar. C. de agen. in reb. lib. xij. Et ctoritas eſt reſeruata Principi, uth 11 talis au 2 ſic ſprobat matricula quẽ eſſedenumero eo⸗ Innoc. in c. cm P. tabellio. de fid abeturper rum qui debẽt matriculari. Et idem not, Bar. Bart. in. nec ei. ff de adop e inſtru,& —... t. in I. petitionẽ. C. de aduo. diuer. iud. Et idem S AE S un 3 tenent Bal.Paul. de Caſt. Rom.& Corn. inl. 4 Deswcmoren Hrne. 92 10. X vIIſ. ſcriniarios. C. de teſta. milit. Facit etiam in Snon preſumuntur aiuutiagen 3 3 ras libenter accedere. 3 ſimili, fquia in dubio pręſumitur proæſtimo Religioſt non poſſunt curas aut tutelas cõmuni. l. fi. ubi Bart. C. de præd. min. lib. xi. 10 berioris lienlia fratres minores utenhee, nteumſa l. cẽſualis. C. de donat. l. forma,. 5. i.& quod ibi accipere poſſunt. ceum liemia not. ff.de cenſi. Etdicit Ang.& Io. de Plat. 3 Religioſtſi ferant arbitramenta, ſeruari debent leetipſ in l. rura. C. de omni agro deſer. per illũ text. le ficiant cõpromiſſum acceptando. Et auilin fim 4 Iquòd ſi frater emit aliqua bona proprio no- minoribus. mine, deinde in cataſto cõmunis fecit illud Ecimooctauo: tPræſumuntur ui Dei prædium deſcribi tanq́; cõmune cæteris fra- L) oe habent, adtutelas Rcdn 6 tribus, quòd ſibi pręiudicabit,& cenſebit᷑ cõ Iibenter accedere,§. quoniã autẽ, in Annd municatũ. allegat etiam l. ſolennibus. C. de qui oblig.Et eſt ratio, quia iſta ſatis deuitio rei uend. Et hæc præſumptio facit ad quæ minem àcontemplatione diuina. quodnon 5 ſtio. fan præſumatur quis Notarius eo ipſo, ꝛ0 contra religioſos aſſumentes in ſe Aaeourc⸗ quòd reperitur deſcriptus in matricula No⸗ ris officiũ uel arbitratoris. Etfex hac ratione tariorũ.Et uidetur quòd ſic, prout tenẽt Bal. fuit introductũ, ne illa officia aſſumerent ſi⸗ Salic. Rom. Paul.& Corn.in d. l. ſcriniarios. ne licẽtia ſuperioris.c.ij.de teſta,in vi. Clem Bal.in J.ij.ff. de offic. præt.& in I. ij. col. ij. C. religioſus. de procurat licet fratres minores de ſent. Ang. conſil. cxl. quidam Matthæus. nõ poſsint, etiã cum licentia. Cle, exiui. uerſ. Lud. Rom.in.in iſta. in ix. col. ff.de uerb.ob item quòd executiones. de uerb. ſig.&con/ lig.& Iaſ.in d. l. Barbarius. in quarta limit. u- ſuluit Bal.conſil.cccxiij. in quinto. Alex cõ bi appellat iſtam ueram&cõmunem opinio ſil. lxxx. in quinto. Soci. cõſil.xcix.in teriio. nem. Contrariũ tenuit Mart. Sillima. quẽ Etcũ iſtud ſit ſimpliciter prohibitũ propter refert& ſequitur eius diſcipulus Ioan. And. 30 honeſtatem, ſequiturtquòdſi ferantarbitra- in addit.Specul.tit.de inſtru.ædit.§. reſtat. in menta, debeant ſeruari, licet à principio ma- uerbo,& ſcias. per l. Herennius. ff. de decur. lIèfecerint cõpromiſſum acceptando, ſecun- iuncta gl. ubi ʒuis fuerit quis deſcriptusin al dum Eeder, de Senis conſil. ccxciij.factũ ta/ bo, nõ tamen præſumit᷑ decurio. Nam ſima- le.in fin. Rom. conſil. ccccix. quo ad primũ. tricula induceret quaſi poſſeſsionem officij, in ſecundo dub. ſequitur Felin. in c. decemi- prout dicũt præfati Doct. debuiſſet in illo ca mus. in ij. col. de iudi. Iaſ. in I. patrefurioſo. in ſu habere locũ præſcriptio. Et ita debet indu ij.col.ff.de his qui ſunt ſui uelalie, iur, Sed ci illa lexut tollatur reſponſio Rom. in d. l.in iſtud dictũ poteſt procedere in alijs religio- illa. Mouetur etiã alia ratione: quia matri- ſis, nõ in fratrib. minoribus, ex quo d. Clem. cula eſt tanqᷓ́; inſtrumentum aſſerens rem de 40 exiui, habet in fine clauſulam prohibitiuã& præterito factam, unde illi nõ ſtatur. auth. ſi pœnalem, unde actus redditur nullus, l. ne- quis in aliquo. C. de eden. Et iſtam opin.di-⸗- mo martyres. ubi Doct. C. de ſacroſan, eccle, cit de iure ueriorẽ Alber. de Roſ.in l. cũ pre-& in l. nõ dubium, C. de legi. Item illa Clem. cibus.col.i. C. de fid, inſtr. Et idem expreſſe continet eorum regulam, unde cõtrauenien approbant But. Innoc.& Feli. in c. i. 3. de fid. tes cõmittunt cõtra uotum ſuum ſolenne,od inſtrum.& Alex. in d. I.ſcriniarios,& dicit ibi fit per profeſſionẽ, unde actus nõ debet eſſe om. quòd nõ auderetconſulere contrariũ. alicuius effectus. c. rurſus. qui cleri. uel uo- Et ſine dubio, puto quòd hæc opinio ſitue- uen. c. i. de uoto. in vi. Et illa opin. eſt exprel- rior, quia matricula cùm ſit inſtrumentũ in⸗- ſecontra intentionẽ Bald. Alex.& Sociniin ter alios factũ, nõ inter eum qui habet autori 5o pPræallegatis conſilijs, qui dicunt iſta arbitra tatem conſtituendi Notariũ, nõ debet facere menta n tenere, nõ ſimpliciter perillamra- pręſumptionẽ ſufficientẽ ad transferendum tionem, quòd prohibeãtur propter honeſta onus probandi, ſed ſolum quãdam ſuſpicio-⸗ tem, ſed propter neceſsitatẽ regulæ, quæ eos nem, ut habetur in I.ij. C. de eden. Vnde poſ- arctat,& quia ſunt penitus mortui mundo. ſunt concordari opiniones ſecundũ Ant. de Nec etiam Feder. de Senis in d. conſilio au- But. Alex.& Feli. ut ſi loquamur in matricu det hoc firmare, ſed ſimpliciter dicit, forſitan la confecta de autoritate ſuperioris, qui po- attentari:&dicit uerum in caſu ſuo, uidelice tuit Notariatũ conferre, procedet prima opi in executore, quando eſt facta executioap- nio, quòd præſumatur pro ea. Si uerò eſt cô- probataà partibus, ut ipſi loquuntur:&hoc fecta ab alijs quibus nõ cõpeteret talis facul- 6o habet in ſe aliquid rationis: ſecus in arbitra- tas, tunc matricula ſolùm faciet quandam ſu mento, à quo aliquis reclamat. c. niſi ehenu ſpicionẽ, nõ autẽ probet titulũ. Et propterea de præben. Et in ſimili caſu contra Feder, chuis Notarij in aliqua ciuitate conſtituãt col cit Decius in d. c. decernimus. ſe conſului 1 legiũ,&hab eant matriculam, tamen talisma unè cum Franciſ. de Aret,& ita reſideo. d ſſe 1 2 doffcim preſu eauafaniie Drburpreſuniunſi bi reſuniuur pro periis in⸗ lchucauuſiſuneg io brune non perſo lezurmoff um impe Meltusiſſftciens au 7 Doctr gialisfuiſuftei ulinfrmiatem reper nkt it nalſs of 1 Nimonono. aiquod offic ciens. Etproptere⸗ ni& integritate R aantæ dignitatis att liempræſumit̃p bus,xi. q.ii. abſit. auth. utdefun. ſeuf 2 lẽſpræſumit pr Lunic. C. de profeſſ lidxi.& inl.i. ide liempræſumit pr tus eſt alicui officio flli ij C. depõd 3 ktgeneraliter,ip te,&propterea illi müit lib xij. Bal. in elea per moder. in 4 f de uerb obla Bt. 4 ſupereo in ſi ge itcaſſata præſumi tunæ nõ autẽ perſo woeltdenigntor. in luſpecdus.Inſt elamquod preſun digenti Se cogente 8 idusobediat. ij elggt aliquos Am u lcletia ipſorũ,8 teſttex in epiſt i ant ſeruarilietznns promilſum wceprn de Senis conll cari m. conſi. ccccix qudt lub. ſequitur Felmnet Ldeiudi lſinlpaneh eis quiſuntſuiueliki oteſt procedetein i rib. minorbus exqpl inne ckuſubm puit nde actus rcddinruli ubi Doc(delumd bium C.delegilini- um tegiiam mnitir ucõtra votum ſuunib Tonẽ, unde dutilt 757 ad dictã præſumptionè adde quod not. Bar. in l.nemo poteſt. in quarta oppoſ ff. de leg.i. ubi dicit, quòd præſumitur quòd uir catholi cus adeat hæreditatẽ, etiã quòd inde non ſpe ret aliquod lucrũ:habebit enim ſatis cõmodi àa Deo, quia facit piũ opus, uoluntatẽ defun- cti exequẽdo..ſi uerò expreſſim. in auth. de hæred.& falcid. Et inde infert ad rationẽ, cur hodie teſtator poſſit prohibere detractionẽ falcidiæ: de quo dic ut ibi per eum. 8 PRaBSVMPTIO XIN. Electus ad officium, præſumitur dignus& ſufficiens. Infertur ad Papã, epiſcopũ, ſacerdotes, magiſtratus, doctores&c. Doctor præſumitur ſufficiens. Præſumitur pro peritis in arte. Electio alicuius ſi fuerit caſſata, præſumitur in dubio caſſata ui tio fortunæ, non perſonæ. Electus in officium, ſi reperiatur inſufficiens, poteſt remoueri. Medicus inſufficiens poteſt reprobari. Doctor qui alias fuit ſufficiens, nũc autem propter ſenectutem uel infirmitatem reperitur inſufficiens, an poßit reproba- ri. Et quid in alijs officijs. Ecimonono.j Præſumit᷑ pro electo ad Lno officiũ, quòd ſit dignus& ſuffi ciens. Et propterea præſumit᷑ pro ſanctimo- nia& integritate Romani Pont. quem apex tantæ dignitatis attollit. C. nõ uos. iiij. diftin. lItem præſumit᷑ pro epiſcopo& ſacerdoti- bus.xi. q.iij. abſit. Item magiſtratibus, ut in auth. ut defun. ſeu fun. in prin.& s uidimus. ltẽ ſpræ ſumit᷑ pro Doctore, ꝙ ſit ſufficiẽs. l. unic. C. de profeſſ. qui in urbe Conſtantin. lib.xij.& in. i.6. deoq́;. C. de Iuſti. Cod. cõp. Item præſumit᷑ pro eo qui publicè deputa- tus eſt alicui officio, quòd ipſe nec fallat, nec fallat᷑. l. ij. C. de põderatorib.& auri illa. lib. x. Etgeneraliter, pręſumit᷑ pro peritis in ar- te,& propterea illis credit᷑. l. ſemel. C. de re milit. lib.xij. Bal. in d. c. cùm inter Canon. de elect.per moder. in l. i.õ.fin. ubi latè diximus. rcgula tertia præſi umpt. 10 20 30 ff.de uerb. obl.⸗Et dicit Abb. poſt alios in c. 42 ſuper eo.in fi.ã.de elect.ꝙ ſitelectio alicuius ſit caſſata, præſumit᷑ in dubio caſſata uitio for tunæ, nõ autẽ perſonæ: quia hæc interpreta- tio eſt henignior.l.ſi præſes. ffde pœn. fa. gl. in 6. ſuſpectus.Inſtit, de ſuſpect.tut. Adde etiam quòd pręſumit᷑ pro electo, ꝙ ſit gratus eligenti,& cogente reuerentia eius uolunta- tibus obediat.viij.q.ij.C.illud. Et ſi princeps eligit aliquos Ambaſiatores, præſumit᷑ pro ſufficiẽtia ipſorũ,& quòd ſint grati principi, ut eſt tex.in epiſt. inter claras.§. liquet. in fin. C. de ſumma trinit.& fide cath.& ibi Alber. de Roſ. not. Supradicta tamẽ præſumptio recipit probationẽ in contrariũ: unde ftales ſi probentur inſufficientes, debent remoue- ri.l. ut gradatim.§. reprobari. ff.de mun.& ho nor. Et ideo ſiprælati ſunt inſufficientes, debent deponi, ut eſt gl. cõmuniter approba ta in c. i. in uerb. inſufficientẽ. de renunc. lib. vi. Quod tamen nõ procedit in Papa, ut ibi. tEt medicus inſufficiens reprobat. l. ſed ut reprobari. ff. de excuſ.tut. ubi Nicol. de Nea pol.& Bal. Idem in Doctore, ut eſt tex. in l. ij. C, de profeſſ.& medi, lib.xi. Abb. in c. in 50 60 758 ſui.de magiſt.& in c. cùm uenerabilis. in fin. ubi moder.de excep.& qᷣd not. Bar. in l. nun quid.in fi.ff.ſi cert. pet. Et iſtud nõ habet du- bium, quando à principio fuerãt inſufficien tes& indigni. TSed pone ꝙſemel fuerint ſufficientes, ſed nũc nò ſunt, forte propter ſe nectutẽ uelaliam infirmitatẽ. Etuidet᷑ adhuc debere reprobari, ut eſt tex. in l. ſi quos iudi- ces. C. de offic. ꝑræ fect. præt.& ibi Alber. de Roſ.& Salic. ubi iudices propter longã infir mitatẽ debent remoueri:& qᷓ̊d notãt moder. in c. ſi pro debilitate. S. de offic. deleg.& in l.i. ſf.de offic.eius cui& ë.& in. ſi longius. ffde iudi. In contrariũ fa. text. in C. ́;uis triſte. vij.q. i.&ibi Archid.& quod not. in c. i.j. de pa roch. ubi epiſcopi ᷓ;uis inhabiles propter in firmitatẽ nõ remouent fa. quod not. Bar. in I. i.§. diuus, per illũ tex. ff. de uari.& extraord. ubi debetur merces aduocatis& iudicibus, dummodo per ipſorũ uoluntatẽ nõ ſtet quò minus ſeruiant. Puto diſtinguendũ. Aut enim loquimur de officio quod magis datur propter dignitatẽ, q́; propter onus annexũ, & quod eſt natura ſui perpetuũ,& tunc non debẽt propter infirmitatẽ ſeu inhabilitatẽ ſu peruenientẽ remoueri. facit c. grandi. de ſup plen. neglig. prælat. in vi. Aut loquimur de officio qd datur principaliter propter exerci tium, puta de officio iudicaturæ,& tunc pro cedit d.l. ſi quos. Debenttamen habere inte- rum ſtipendium illius anni quoſuperuenit inhabilitas.§. diuus.& q́d ibi Bar. not. Item ſi diutius fuerint in ſeruitijs principis,& in il- lis cõſenuerint, ſpectat ad eius curã prouide ꝛe, ne in ſenectute indigeãt. l. Lucius. ibi, ue- teranis in præmiũ aſſigna. ff. de euict. PRAESVMPTIO X X. 1 Præſumitur pro inuentario. Vnde ſi hæres inuentarium in iudicio exhibeat,& dicat non&ſe alia bona in hæredita- te, creditores uerò& legatarij contradicant, ſtatur in- uentario, niſi probent alia extare. 2 Negatiua ut poſiit partis aſſertione probari, iuxta gl. l.cum lege. de probat. an requiratur quod cum aſſertione con- currat iuris preſumptio, aut aliqua coniectura. Igeſimo.tPræſumitur pro inuentario. Etpropterea ſihæres illud exhibeat in iudicio,& dicat nõ eſſe alia bona in hæredita te, creditores uerò& legatarij contradicant, ſtabitur inuẽtario, niſi ipſi probent alia exta- re. l. ſcimus.§. licẽtia. C. de iure deli. ubi Bart. & Doct.Et dicit Ioan. de Imol. Alex.& laſon in l. ſi conſtante. ff. ſolu. matr. quòd iſtud eſt, quia alias ſequeretur, quòd hæres ſubtraxiſ- ſet bona hæreditaria, quod delictum non de- bet præſumi I. meritò, ff. pro ſocio.& ita te- nent Alex.& Aret. inl. in illa. in penult. col. ff. de uerb.oblig. Et propterea concludit Jaſ. in d..licentia.& in d.l. ſi conſtante. in prima quęſt. Bar. quòd gl.in l. cũ de lege. ff. de pro- bat.uolens fnegatiuã probari per aſſertionẽ partis, nõ habet locũ, niſi cum tali aſſertione concurreret aliqua præſumptio iuris. Sed tu aduerte: quia ſi intelligamus de uera præ- ſumptione iuris, illa ex ſe abſq; alia aſſertiõe 2 A Adde tex. ubi notat Bar. I alle- gat concor. in l. j. circa prin. ff. de uètre inſpi. Cidẽ Bar. in proœm. ff. per illum text. cir ca finem prin. e Bar etiam in l. fin. ubi multa cõgerit Hippol. Marſ. ff. ad leg. Corn. de ſt- car. Alex. conſil. 179. uiſa ſcriptu- ra. col.3. lib. z. 4 ¶ De probatio- ne erroris in ulti⸗ mis uoluntatibus, uide amplißime Vi talem de Camba⸗ nis, in tract. clauſ. fol. 42. uerſ. ſequi tur qualiter pro- betur error in ulti mis uoluntatibus. 5 T Et per Deciu not. conſ. 408. in pneſenti. per tot. e EtdAlex. conſ. 92. uiſo& oppor tune&c. col.fin. lib. ·.& conſ.s7. quamuis. eod. lib. ubi limitat, niſt fuiſ ſet redacta in ſcri- ptis:tunc enim nõ poſſet reuocare, ni ſi doct de errore. per iura& autori tates copioſe per eum. d ¶ Et Alex. con- ſil.212. ponderatis his. col. õ. uerſ.a- lia ratione.lib. 6. & conſil.iui. uiſo ſuperiore. col. pe- nul. nu.5. 6. lib. 3. ubi etiam aſſeue rat hac ratione cõ feßionem non ac- ceptatam nõ pro bare. conſ.z0. in cauſa.lib.4. ubi autoritatibus com probat.& conſil. 82. eod. lib. Et Hip pol. Marſ laté au- toritates adducit ĩ rub. de proba.nu. 113. E latius in l. de unoquoq́;. nu. 125.& ſeq. de re iudic. ubi infinitas autoritates addu- cit, ibi uideto. 759 transfert onus probandi.l. ſiue poſſidetis. C. de probat.& uidimus ſupraà in prin.& ſic illa gl. nobis ſeruiret de nihilo, quæ tamen uidet cõmuniter approbata, ut per Doct. in d. l. ſi cõſtante.& Alex.in rub. ff. de noui op. nunc. col.pen.& Franc. de Curt. conſil. xxvij. col. viij.& ſeruatur in practica, ut per Bal. conſil. cccxviij.in primo.Item non eſſet aliqua diffe rentia inter probationẽ affirmatiuæ& nega- tiuæ,& tamen Bar.& Doct. in d. l. in illa. pro pter difficultatem probationis negatiuæ ad- mittũt iſtam probationem per aſſertionem. Vnqde intellige dictum laſ.procedere, etiam quando cum aſſertione partis concurrit ali- qua pręſumptio leuior, quàm ſit pręſumptio iuris:& ſic, dummodo cõcurrat aliqua ſuſpi- cio ſeu coniectura. Et iſtud neceſſariò infer- tur ex ratione Doct. dum dicunt iſtud eſſe in caſu d.5.licentia. quia aliàs præſumeret᷑ deli- ctum.d.l. meritò. Nam præſumptio oriẽs ex d. l. meritò. non eſt ſufficiens ut operetur in præiudiciũ tertij, ſecundum gl. in c. ſtatutũ. §.cùm uerò. de reſcript. in vi.& per Feli. in c. cùm in iure. de offi. deleg.& s uidimus. Sed eſt in tali caſu ſimplex ſuſpicio,& tamen ſuf- ficit iũcta aſſertione, quo ad probandam ne- gatiuam. Etpropterea dum Iaſon in d. 5. li- centia. dicit quòd in practica uſus eſt ſimili cautela, ad probandũ quòd aliquis mortuus eſſet nullisrelictis filijs:putarẽ iſtud procede re, quãdo aliqua ſuſpicio pro hoc eſſet, puta quia adeſſent aliqui teſtes de auditu uel cre- dulitate, qui faciũt ſaltẽ ſuſpicionẽ, ut perlaſ. in rub.ff. de iureiur.in vij.limit. Idem ſinun cius miſſus ad loca in quibusueriſimiliter de beret extare fama, de hoc referret nõ eſſe ali- quam famam. arg.not. per Bar.& Doct. in d. l. in illa.& nota, quia quotidiana. PRAESVMPTIO XXI. Dißpoſitio quælibet præſumitur eſſe uera. 2 Ibi. Error nõ præſumitur, niſt probetur. Et ut probetur error. 2 Minor præſumitur errore confeſſus delictum, quando alia pro batio non aderat. Confeſio ſi ſtatim reuocetur, non eſt opus probare errorem. 4 Mulier ſt ex confeßione damnificetur, an præſumatur potius iuris error, quàm donatio. s Con feſßio negatiua quam pars non acceptauit, poteſt reuocari prætextu erroris: ſecus ſi pars acceptauit. 6 Conſeßio non acceptata an probet. 7 Renunciatio non acceptata non iuuat. s Confeſpio non inducit nouum contractum, ſed eum qui iam in- ductus eſt probat. 9 Confrßio ficta parte abſente, facit ſemiplenam probationem. 10 Conftßionem fictam à parte, uidetur pars tacens acceptare. uu Confeßio acceptata an poßit reuocaxi. 12 Recognoſcens rem propriam in emphyteuſim uel cenſum etiã ab eccleſia, præſumitur errore hoc ficere. Intellige& de⸗ clara ut num. 13. Ibi. Recognitio ficit præſumi dominiu eſſe illius cui recognoſcitur Vgeſimoprimo Præſumit᷑ quælibet di- ſpoſitio eſſe uera.l.i.ubi Bald. C. de fal. cau. adiec.lega. Et cõſequenter, error nõprę ſumitur niſi probetur.j.ſi poſt diuiſionẽ. C. de iur.& facti ignor. Probatur autem ex an- tecedentibus& ſubſequentibus, utper Bar. D. And. Akciati in l. errore.C. de teſta.: Item aliter ſeh doutper Doctt.in c.fi.3. eod. tit. b Ite ſibus pro abere. d.l. ſi poſt di 760 ſ 1 prob eturrem uiſionẽ, declarã- Bar. in l. nõ fatetur, ff de cõſelſis et batur eo ipſo, quòd trarium: ut in minoretconfit quãdoali in.certũ..in pupillo. ff. de confeſſis Alex. in l.nam& poſtea§. ſi minor. ff 10 iur.& in conſil. cxvi. in ſecũdo. do confeſſio incõtinenti eſſet re tunc non eſſet opus aliter prob gl. in c. fin. in uerbo, a probatio nõ adera m in aliquibus ca/ b nõ probat᷑ con ente delictum t, ut per Doc Iper de iure ldemfquan 3 uocata: nam are errorem, iuſta cauſa. de iureiur. in viper Jaſ.in. error. in ij. col. C. deiuris& ſa- cti ignor. Idem quando cõſtaret ali quem c in una parte cõfeſsionis iuratæ erraſſe: nam de facili debet iudex credere eum etiãinalia idem feciſſe. arg.l. ſi ex falſis. C. de traſact,& ita dicit Com.conſil.cliiij.in ult. col. Idem 20 fin muliere cõfitente aliquid, dum damniſ- 4 caretur. Nam potius in ea præſumit iuris er- ror, q́; quòd uelit de ſuo donare, arg. l. cũde indebito. ff.de probat.& ita tenet Com, con- ſil.xxxvij. in fin, de quo tamen dicendũ eſtut per Bar.& Doct. in J. fin. C. de iur.& fac ign, Aret.conſil.cxiiij.in fin. Idem fin cõſeſſio/ ne AWannaſdh am pars nõ acceptauit ſecun dum Bal.in l. nõ ſolum. in prin. in ult, col. ff. de procur. Vbi uerò pars acceptaſſet, quæli- 30 bet confeſſio generaliter nõ poteſt reuocari prætextu erroris, ex quo dicitur ius quæſitũ parti, ſecundũ Bal. in I. Gallus.§. quidã recte. in ij.col. ff. de lib.& poſthum. Rom. Aret.& moder. in J. i.6. ſi quis ſimpliciter. ff. de uerb. oblig. Alex.conſil.xc. ferè omnis. ini. uol Et ex hoc dicto ponderat Iaſ. in d. l.error. quod confeſsio licet nõ acceptata teneat exſe, niſi probetur error. quod non admittitur ubi ſi acceptata, ſecundũ ſupradicta. Sed uidea 40 mus de ueritate utriuſq; dicti. Et quòd con/ 6 feſſio non acceptata non probet, uidetur te- nuiſſe Cyn.in I.i. in vi. quæſt. C. de confeſſis & ibi Salic.in xv.oppoſ.& in J. generaliter:in vi.quæſt. C. de nõ num. pec. cum concon per Iaſ. in d. l. error.& in l. poſtq; liti. C. depa Feli.in c. ſi cautio. de fide inſtr.& in c. capitu lum. in xv. col. de reſcript.& eſt diffuſum con ſilium Franciſ.de Cur. conſil. lxwiiſincip ſu per articulo. Mouentur omnes: primo, quia so confeſsio requirit ſimultaneũ conſenſumu- triuſqʒ partis:qᷓd oſt enditur arg.illius dictio⸗ nis, Cum: dicitur enim ab illa dictione de 4 uerbo, faris uel fare fatur, ſec fatetur, ſiue confitet᷑ I. ij. ff. de cõfeſl. do, quia in cõfeſſione qua te.5. qui interrogatus. in quaſi c 6o tionũ ſub reſponde, ꝙ reſpectu confite conſenſus:& ita loquitur d tus.nõ reſpectu— triuſq; requirat᷑, debet ſufficere aces üdum eos. * 7.—. ⸗ er⸗ iſta ratio nõ eſt uera, quia imò dechueieden bo Cõfiteor.nec eſt differẽtia, ſiue quis õtractu conſenſus e Secũ ſi cõtrahit᷑ deæta ff. de interrog act. ſe xigit᷑,oblig ſtãtia.õ.i.ff.de act.&oblig. Sedtu ntis requiritur .§. qui interroga- partis. Et dato ꝙcõſenſus 0 ptaui„ etiam eſtprobat,& ſic ſuc pablia luff depot debito fin. Doct. cob Rebuf, C. de iu robatio nõ requir quo dependet äiur indueatur àparte, i aparte probek:&e in ſui utilitatẽ, dicit ſimilidicimus de p etãipſa releuatab ſebio,ut habetur in ettquod allegetur idem Pollioni. ubi! ergo Doct. antiqui confeſsionis, non ta cötinentiimo ſatis leget an ea uti uelit nione adduco doctt probatam, inl. adme 9 voluiffquod confe faciatſemiplenã pr prelens debet plen ceptataalias ſequer uampan näarenn Lnõ lolum inpriin Ebiuerdpan accegdl 0 generaliternöpnche roris, exquodictuma dũßBal inl Galluſm de lid.& poſtnum umt 1 5.ſi quis ſimpleieti conſixc fereomuüi oponderat aſ indlan cet nõ acceptanatenant roor. quodnonadnin ecundũ ſupradica N itate uriuſcgctifli cceptatanonprchals in liinsquxtän in we oppol din gor de nõ num pec eimau ror.&in lpoſißt aurio defcbeinkkn 129u ol de reſciptäclun MKll. 6 ſ 1 louenuromndin, 76⁶¹ etiam ex poſt facto, ſicut in cõtractibus, qui regulariter nõ uitiãtur per interuallũ. J. ſi ſti⸗ puler. in fin. ff. de uerb. oblig. Tertio addu- 7 citur, quòd trenunciatio nò acceptata, nõ iu uat, ſecundũ Bald. in c. cùm ueniſſent, in iiij. col.de cauſ.poſſ.& proprie.& in l.iij.& in iij. not.C.de repud.hæred.& quod not. Bart. in a J.poſtq́; liti. C. de pact.“ Sed reſponde, quòd dato quòd iſtud ſit uerũ, nõ tamẽ facit in pro poſito:quia eo ipſo quòd pars uult uti tali cõ feſsione, ſatis dicit eam acceptare. Nec Bal. requirit quòd acceptetur in cõtinenti, ſicut nec Cyn.in d. l. unic. in vi.quæſt.& j declara- bo. Contrariũ ergo eſt uerius:pro qua opi s nione primò facit, quia tconfeſſio nõ inducit nouũ cõtractum, ſed eum qui iam inductus eſt probat,& ſic ſuccedit loco probationis.l. Publia.5. fi. ff. depoſ. Floria. in d. l. cùm de in- debito.. fin. Doct. in l. inter chartulas. ubi Ia cob. Rebuf. C. de iure fiſci. lib.x. Vnde ſicut probatio nõ requirit acceptationem, imò ex quo dependet à iure publico, ſatis eſt quòd inducatur à parte, ita cõfeſsio ſatis eſt quòd àparte probet᷑:& eo ipſo quòd pars allegat in ſui utilitatẽ, dicitur eam acceptare: ſicut in ſimili dicimus de præſumptione legis, quæ etiã ipſa releuat ab onere probandi, ſicut cõ- feſsio, ut habetur in rub. 6. de probat. Et ſatis eſt quòd allegetur à parte. l. ſi adulterium.§. idem Pollioni. ubi Bar. ff de adul. Quamuis ergo Doct, antiqui requirãt acceptationem confeſsionis, non tamen uolunt quòd fiat in cõtinenti:imò ſatis eſt quandocunqʒ pars al- leget, an ea uti uelit. Secundo pro iſta opi nione adduco doctrina Bart. cõmuniter ap- probatam, in l. admonendi. ff. de iureiur. ubi 9 uoluit fquòd confeſsio facta parte abſente, faciat ſemiplenã probationẽ: ergo ſi pars ſit præſens, debet plenè probare, quãuis nõ ac- ceptata:alias ſequeretur abſurdũ, ꝙ plus ope raretur ſi fieret parte penitus abſente, q́; præ b ſente.b Tertio adduco doctrinã Bart. in l. i. ff.de pact. ubi ſipromitto tibi præſenti& ta- centi, tamẽ eſt pactũ, nõ pollicitatio: quia lex pPræſumit tacitũ cõſenſum, ex quo agitur de utilitate tua. I. qui patitur. ff. mand.& eſt com munis concluſio in rub. ff. de uerb. oblig. Er 10 go idem debemus dicere in cõfeſsione, fquia pars tacens uidetur eam acceptare& conſen tire. Etper iſtam rationẽ hoc tenuit Alex. in d..iij. C. de repud. hære. licet Franc. de Cur. ind.conſil.Ilxxvij. nõ bene aduerterit ad fun- c damentum ipſius.Idem expreſſe tenuit Ab bas in c.fin. in tertio notab. de ſucceſſ. ab in- teſt. Socin.in conſil.ccxxviij. in ij. col. Ioan. Bapt. de S. Seuerino in repet. l. admonendi. col.lIxvij. ff. de iureiur. ubi dicit iſtud eſſe de mente omniũ Canoniſtarũ in d. c. fin.& puto quòd dicat ueritatẽ, ex quo in illo caſu Doct. tenent quòd confeſſio plenè nõ præiudicat, 6 quia incidenter facta, non quia quòd nõ eſ- ſet acceptata.Et ſihuic ſententiæ adderemus autoritatẽ Baldi in d.5. quidã rectè,& aliorũ in d..ſi quis ſimpliciter.iſta ſecunda opinio regula tertia præſi umpt. 7⁶³² quæ eſt uerior, haberet etiã longè plures au- toricates pro ſe. Bene fateor, ꝙ quãdo iudex ex qualitate negocij& perſonarũ deprehen- deret talem conteſsionẽ emanaſſe ioco, uel ſi mulate, tunc nõ probaret. Etiſto caſu proce- dit quædam ratio Sali. in d. xv. oppoſ. Cir ca ſecundum dictum, tan cõfeſsio acceptata poſſit reuocari, licet Iaſ. in d. l. error. alleget Bal. tenentẽ quòd nõ, tamen Bald.& Doct. ¹0 nõ ita ſimpliciter loquunt᷑, ſed uolunt, quod ſiſit acceptata, nõ poſſit reuocari etiã incon- tinẽti,niſi probato errore.& iſtud eſt uerius, & ita etiam tenẽt Aret.& And. Sicul. in d.§. ſi quis ſimpliciter.& ibi dixi.- Reperitur etiam alius caſus, in quo lex præſumit erro- rem abſque alia probatione: uidelicet in eo, qui recognoſcit rem propriam in emphyteo ſim uel cẽſum ab alio, etiã ſi ab eccleſia: nam niſi expreſſe cõſtet ꝙ iſtam recognitionẽ fe- 20 cit, ſciens rem eſſe ſuam,& uolens transferre ius in alium, pręſumet᷑ recognitio per errorẽ facta, ſecundum Specul.tit.de locato. in viij. col. uerſ. an quis ſoluẽs. per Alex. conſ. lxix. in pen.col.in v.& facit qᷓͥd not. Bart.& Doct. in l. ſi rem aliquam. ff. de acquir.poſſ. Raph. Comen. conſil. clxv. Gaſpar. cum ſimilibus. Quod intelligo, quando cõſtaret eſſe reco- gnoſcentis:alias eo nõ conſtito,illa recogni- tio faceret pręſumi quòd dominiũ eſſetillius 30 cui recognoſcitur, niſiprobaret᷑ cõtrarium, ſecundum doctrinã Bart. in l. cùm falſa. uerſ. quid ſiconfiteor. C. de iuris& factiignoran. Bald. inl. ſi certis annis. in v. col. C. de actis. Raph. Comen. conſil. clxxxvij. in fin. Guid. Papæ in deciſione Delph. quæſt. cclxxij. per totum, cum cõcord. per Iaſonẽ in J. ij. in xvi. quæſt. C. de iure emphyt. declarando ut non procedat quo ad tertiũ, ut per Soci, conſil. ce Ixvi.in v. col. Cætera dic ut per Bart. in d. l. nõ 40 fatetur.& Doct. in c. fin. de confeſſ.: PRAESVMPTIO ½TXII. 1 Sententia lata contra abſentè, præſumitur lata potius ob cõ- tumaciam, quàm quòd malam cauſam habeat. Declara- 2 Statutũ uolens patrem teneri ad pœænam pe-(tur num. ↄ. cuniariam pro filio homicida, non habet locum ſi filius ſit damnatus ob contumaciam. 3 Notarius qᷓuis ſiin parte inſtrumenti filſum fecerit, totu in⸗ ſtrumentũ corruat, ſi tamẽ ob contumacia uigore ſttuti de falſo damnatus fuerit, nõ corruit totũ inſtrumentum. 4 Bannitus ſi cõmiſit delictum irrogans in famiam, ubiq;(ctiã extra territorium) infimis eſt, niſi per contumaciam tan tum de delic conſtet. 5 Bona damnatorum ob contumaciam, uigore ſtatuti habentis eos pro conuictis& confeßis, non cenſentur applicata fiſco in conſequentiam condemnationis. 1 s Statutã uolens damnũ emendari,intelligitur ſi prius conſtet de damno illato, nõ autẽ ficte per contumacià accuſati. 7 Sententia lata ſecundum poſitiones conft ſſas ex cõtumacia, poteſt pars probare contrarium: ſecus ſi lata ſit ex con- ftßione uera. S Sententia lata propter contumaciam, non præiudicat in alia cauſa, etiam inter eaſdem partes: nec præiudicat alteri, etiam in caſcbus in quibus ſententia ſolet præiudicare. 10 Bannitus ob contumaciam, ſi deinde fucrit admiſſus ad de- fenſiones, poterit tamen abſque aliquo nouo indicio torqueri. 3 11 d 4 Et Hippoht. Marſil. in rub. de probat.num.ii a. 5 ¶ Accedat qd uoluit Imol. in c. ſi cautio. de fide in- ſtru. quẽ ibi referi & ſequitur Felin. col.ix. uerſ. unde cimo fallit. C Hip pol. in rub. de pro ba. nu. 96. qdllicet confeßio facta ab ſente parte nõ pro 12 bet, tamen ſi abſen E f te parte aliquis cõ fitetur coram all⸗ quo ſe debere cer- tam pecuniam ali cui,& ille coram quo fit cõfeßio ac ceptet pro abſente E nomine abſen⸗- tis illam confeſsio nem, ſi demum ab ſens ille ratificet,il la cõfeßio probat Cobeſt confiten⸗ ti: quod probat& confirmat iuribus ut per eos. Adde etia eundem Hip⸗ pol. in l. ſi quis ne quæſtio. nu. 128. ff de quæſtionib. c ¶ Sentire etiam uidetur Deci. con ſil. 46. col.ij. d IEt quòd cõfeſ ſio acceptata poſ⸗ ſit reuocari proba to de errore, tenet ctiam Alex. conſ. 92. col. fi. lib. 5 ubi allegat Bal. in loco hic allegato. e ¶ Vide præce- ptorem meũ a Ri- pa, in d. ſ.ſi aliqua rem. nu.34. ubi ci tat Corn. conſ.30¹ circa primii. ſib.i. f Tan per reco- gnitionem præſu- matur& probe- tur dominiu in fa- uorem conceden- tis cõtra recogno ſcentẽ, uel eius hæ redes,& an cõtra tertiu poſſeſſorẽ, melius quana alibi uide Dn. meum à Ripa in d.l. ſi ali quam rem. nu.38. 29. 40. G ſe. **— ——— 22 D. And. Acciati 764 1 Igeſimoſecundo. Sententia lata cõtra Bald. in. ſi quando. C. unde ui. Qui 8 abſentem, præſumitur potius lata ratio cit, rquia ubi ſententia eſt lata ſecudauit 1 ne contumaciæ, quàm quòd malam cauſam ſittiones confeſſas ex cõtumacia Pdern o⸗ habeat.l. Papinianus.. meminiſſe. ubi Bart. probare contrarium: ſecus ſi ſitſ bans ſit lata ex c ... cõſeſ⸗ & Doct.ff. de inoffi. teſta.l.& ideo. ff.de eui- ſione uera, ſecundum Antin o.ſin 8 66 28 19. Do⸗ ctio.quod dicit Bart. eſſe notandum ad mul⸗ feſſis. arg. gl. in c. extuarum, de purga,c ta.Et hoc primo facit ad id quod not.Bart.in& idem tenet Imol. in l. creditor. 4 l. cùm filius. in prin. ff. de uerb. oblig. ubiſſta de appell.& latè per Franciſ. de Aret rif 2 tutũ uolens partẽ teneri ad certã pœnã pecu cxlvij. uiſa conſultatione. in primo dubi niariã pro filio homicida, nõ habebit locũ ſi o Sexto facit, fquiatalis ſententia lata 8 filius ſit cõdemnatus de homicidio in contu- pter contumaciam, non parit pPræiudiciũ 1 maciam, dato quòd ex forma ſtatuti cõtuma alia cauſa, etiam inter eaſdem perſonas.1i5 ces habeantur pro confeſſis& conuictis. Et diuus.& l. eius qui delatoremſfdeiurefilé, ita etiam tenuit in diſput.ii.incip. ſtatutobe Quod nõ eſſet, ſi fuiſſet lara propter malam ruſinæ ciuitatis.&cõmuniter approbatur, ut cauſam, ut per Bald. in 1 ij. C. de eden, Corn, ibi per Iaſ.& Corn. conſil. clxxxix. in primo. conſil. ccxi. in fin. in iij. uol. unde etiam talis & conſil.cxliij. in ſecundo. Secundo facit ſententia nunq́ʒ præiudicat alteri,etiamin ca ad id quod not. Bal.in l. fin. C. de fide inſtru. ſibus in quibus alias præiudicaret, J. qui re⸗ 3 fubi quãuis Notarius ſi fecerit fallumin par pudiantis. in fi. ff. de inoff teſta.&d..& ideo te inſtrumenti, totum inſtrumentũ cancelle- 20 ff. de euict. gl. in§. fin. Inſtit. de noxal. Bar. in tur:tamen ſi non conſtat de iſto falſo niſi ui- dll. cùm filius. Bal. in l. in vi. quæſt. C nefil. ore condemnationis latæ in contumaciam pro patre. Declaratur tſupradictapręſum propter dictum ſtatutũ, cætera ſuſtinebunt᷑. ptio, ut licettalis contumax non pręſumatur ſequitur Riminal.in I. ſi ex falſis. C. de tranſ- ſuccubuiſſe propter malam cauſam, ſed pro actio. col. fin. ubi declarat hoc dictũ. Ter⸗ pter cõtumaciam, habeat tamen cõtra ſe etũ tio facit ad id quod not. Alber. de Roſa. in l. aliquã præſumptionẽ malæ cauſæ. arg onul 4 ex ea. ff. de poſtul. ubitfſi aliquis bannitus cõ lus. j. eod. ubi præſumitur contra eum quidi/ miſit delictum irrogans infamiam, etiã quòd lationibus quærit ſubterfugere iudicium Et tendat extra territorium, tamen ſemper eum facit illud quod notabiliter dicit Bal inl.i in infamia ſequitur, ſicut lepra leproſum. Si ue 30 vi. col. C. de hære. inſtit. ubit ſialiquis ſitban io rò non conſtat de illo delicto niſi per contu- nitus in contumaciã pro aliquo crimine, de- maciam, non erit infamis neq; in ipſo territo inde admittatur ad nouas defenſiones, ſube- rio, prout latius firmat Bart.in I. ictus fuſtiũ. rit tamen contra eum aliqua ſuſpicio delicti, ff. de his qui not. infa. Xlex. cõſil. cxiiij. in ij.& propterea, etiam ſine alio indicio, poterit uol. Et ultra prædictam rationem aſſignatur torqueri. arg. l. milites. C. de quæſtio. l.ij.& alia ratio:quia talis cenſetur bannitus potius ijj. ff. de requir. reis. quod notainpractica. uigore ſtatuti, quàm ex lege publici iudicij, pRAESVMNPTIO XXIII. ex quo omnia ſtatuta ſunt leges priuatorũ iu Opus in ſuo ficiens, an& quando præſumatur nocendicni diciorũ, ſecundum Bal. Ang. Salic.& Rom. mo ficere. in I.ij. C. qui teſta.fa. poſſ. cum concord. per 40 2 Opus in ſuo ficere an alicui liceat,ſtex eofict alti quim Corn. conſil.xlij. in i. uol. unde tales non cen ſibi reſultet utilitas,& alterinoceat. ſentur infames, nec continent in l. i. ff, de his 3 Prater unus fi uult uendere partem ſuam caſtri licui atra- qui not.infam. quæ lex loquitur de damnatis neo,ſolim ad æmulationem fratris non poteſpnc udl ex publico iudicio. Et propterea inferũt, uenditio. iunr 5 tquòd bona talium condemnatorũ, in conſe Igeſimotertio. tPræſumitur ſi quis ali- quentiam condemnationis, nõ cenſebuntur quod opus in ſuo agat, non nocendia- applicata fiſco, prout etiã tenuit Ang. in au- nimo facere. I. ffuminũ.§. fin.& l. ſeq. ff. deda then. bona damnatorũ. C. de bonis proſcrip. mno infect. Quod intellige procedere,quan Eſt uerum quòd cõtra hanc rationem tenet dotale opus ſibi facientiprodeſt:aliäs ſi nihil Kret. in. eius qui.§.i. ff. de teſta. quia licet ſta so ſibi prodeſſet,& alteri noceret, præſumeret tutum imponat nouam pœnam pro crimine facere ut noceat,& non permitteretur, 5 publico, nõ tamen tale iudicium ideo deſinit doloſe ageret, ſecundum Ioan. Fab, Inſtit. de eſſe publicũ, ſecundum Bart. in I.i. ff. de pu- leg. Fuſia Cani. tol.& Li.§. deniq; Marcellus. blic.iud. in ult. col.& uidetur ſtatutum ſub⸗ ff. de aq. plu.arc.& ita intelligitur ldom. rogari loco iuris cõmunis,& habere eoſdem de reg. iu.& idem tenet Imol. in lſi— 1 effectus, ut ibi per eum. Vnde melior eſt ra- do. ff.de aq. plu. arcen. Et iſtud etiam vaee tio, quia d. l.i. Ioquens de cõdemnato, debet runt Cyn. Rayn.& Salic. in J altius. Cide 3 4 intelligi de condemnato uerè, non per fictio uit.& Paul. de Caſt. in l.cum eo. lde irue nem ſtatuti..iij.õ.hæc uerba. ff. de neg. geſt. ba. præd. Barthol. Veroneñ. in tract de f 4 6 Quarto facit, quiatſi ſtatutũ uelit damnũ so urb. præd. tit. de ſolo ſeu area. col, J.ve f emendari, debet intelligi, ſi prius conſtet de cundo fallit.& per Alex.conſil.chxiina 4 damno illato, non autem fictè per contuma- uol. Et hoc eſtutile ad multas quæſtione 8 ciam accuſati: ſecundum Rayn. de Forli. inl. quibus ibiper eos. Et puto quod huem ij. ad fin.ff. ad Syllan. quem refert&ſequitur libet leuis utilitas erit cõſideranda,a qudd — ic, quo d 5 edictum pr. ſeruauerat portion nõ utalteri. Et pro nereditatẽ ut noce neride dolo, licetp- men lo. Fab. facit q qugſkC quiteſta f 3 ilunus frater uult vendere partem ſu hoc facitad æmulai poteſt nec ualet ue lorum. C. de fundo quod notant Bar. Lij. C.ne fiſcus uel. ctione. 5. Labeo. ff. quod illud procedi ſui preſtant magn fendere,præſertim utibidicitur: unde generaliter ad qua unt Doct in d.liij minum,.finali. PRAESVM lgeſimoquar V manem, nõ mniuriæ alterius do litem apud Labeo miur. Idem in fr unurid quod le j 1 Xqualitate ue ſll. 4 here inſttrbilunn tumacũpro liquwen acurad noussdefenln atraeumaliqmſifit a, etiam ſinezloindh milits Ccemi uir.reis. quodnotaine ESVMPTIO XIA cer aah njaa emt a errilkat ſerri atuus, O dtencd. aduado erm ſa d emlcunfcninnie rcrio fPſumini .- us in ſuo aeetcn 1 9 — 1 · p 8 765 quòd iſte permittat᷑ facere in ſuo quod uult. arg. l.res bona fide. ubi gl. ff. de cõtrah. empt. & l. quamuis. C. de diſtract. pignor. Et ita in- telligitur regulal. nullus uidetur. ff. de regul. iur. nam iniuriam alteri non facit, qui utitur iure ſuo. Sed ſi aliqua utilitas ſibi non reſul⸗- tet, nõ dicitur uti, ſed abuti ad nocumentum tertij. Quid autẽ ſi extali facto alteri reſul taret aliqua utilitas, licet ſibi nõ reſultet? Pu- tarem licitũ eſſe facere in ſuo, licet alteri inde noceat. l.cũ in fundo.§. i. uerſ. quòd ſi uxor. ff. de iure dot. Nec obſtat text. in l. uirilis.§. ſiadierit. ff.de legatis præſtan. quia reſpõdet Ioan. Fab. quòd ibi ille faciebat principaliter ut noceret huic, ſed non ut prodeſſet alteri. Sed iſtud mihi nõ placet, quia diuinat. Vnde dic, quòd in iſto caſu ille nõ utebat᷑ iure ſuo, ex quo edictum prætoris ſimpliciter illi con ſeruauerat portionẽ ſuam, ut ſibi prodeſſet, nõ ut alteri. Et propterea ſi admonitus adijt hæreditatẽ ut noceat emancipato, debet te- neri de dolo, licet proſit ſeruis. Pro opin. ta men Io. Fab. facit quod not. Bal. in l.i. in pen. quęſt. C. qui teſta.facere poſſ. ubi dicit, quòd Iſi unus frater uult extraneo, puta Veneto, uendere partem ſuam caſtri, ſi principaliter hoc facit ad æmulationẽ alterius fratris, non poteſt, nec ualet uenditio. l. quicunq; caſtel- lorum. C. de fundo limitro. lib. xi.& in ſimili quod notant Bar. Paul. de Caſt.& moder. in J.ij. C. ne fiſcus uel reſpub.& Iaſ.in l. ſerui ele ctione.. Labeo. ff. de lega. i. Sed reſpõde, quòd illud procedit in caſtellis, quæ natura ſui præſtant magnam ſecuritatẽ uolenti of- fendere, præſertim quando ſunt limitropha, utibi dicitur: unde illud non eſt trahendum generaliter ad quaslibet res, prout ſatis ſen- tiunt Doct.in d.l.ij.& in d. l. quicũq;. Cætera dic ut per Io.Fab.in dicto loco,& Bar. in I.ij. in iiij.col.ff.ſolu.matr. Lud, Rom, in d. l. flu- 40 minum.§. finali. PRAESVMPTIO XXIIII. VIlgeſimoquarto. Verberans ſeruũ com munem, nõ præſumitur id facere cauſa iniuriæ alterius domini, ſed potius iure ſuo. l. item apud Labeonem. 5. ſi cõmunem. ff. de iniur. Idem in fructuario uel proprietario tantũ, ut ibi. quod tamen puto intelligendũ, niſi ex qualitate uerberũ aliter eſſet coniectu randum, per ea quæ in ſimili notat Alex. con ſil. cii.in iij.col. in primo.& ſuprà diximus. facit tex.in l. i. C. de emend. propinq.& gl. in l. nullus uidet᷑. ff.de reg. iur. ubi licitũ eſt pro- pinquo, uerberibus corrigere minorẽ, dum tamẽ nõ excedat ex facti atrocitate, quia tũc hoc pertinet ad iudicem:& uidimus ſupraà in prima regula. Et adde etiã tex. in l. aduerſus. C. fam. erciſc.ubi nõ datur actio expilatæ hæ reditatis aduerſus cohæredẽ, quia lex præſu- regula tertia 10 20 50 mit quòd acceperit bona hęreditaria ratione 6o partis ſuæ, non malo animo ſubtrahendi. PRAESVMPTIO XXV. Præſumitur quis militare de pecunia patris uel affinium. Empta res de pecunia mea, non eſt propterca mihi obligata. 766 præſumpt. Vgeſimoquinto. Præſumitur quis mili i tare ex pecunia patris uelaffinium.. fi. C. de pigno. ubi ſi quis habens omnia ſua ob ligata, emit militiam filio uel cognato, poteſt creditor intentare ius hypothecæ cõtra talẽ, quia lex præſumit emptã de pecunia ſua: de quo etiã per Bar.in l. Imperator.§. fin. in fin. ff.de leg.ij. Quod hodie declaratur per auth. ibi poſitam, ut procedat quando creditor ad hoc mutuauerat pecuniam, ut emeretur mi- litia: alioqui regula eſt, fquòd res empta de pecunijs meis, mihi obligata nõ eſt, necin ea ſum potior iure hypothecæ. l. quamuis ex ea. C.de pignor. præterquã in certis caſibus, de quibus in l interdum. ff. qui pot. in pig.hab. per Cepoll.cautel. cxxiiij. uulgata eſt regula. & habetur in tract.clauſularum Vitalis, col. xlvij.in uerb.& ſpecialiter obligauit.b PRAESVMPDTIO XXVI. 1 Vxor quicquid acquiſiuit cõſtunte matrimonio, preſumitur ac quiſiuiſſe de bonis mariti, ratione turpis quæſtus eui- tandi. Declaratur& reſtringitur num. ⁊. 4. 6. 7.8.10. 12.14. 15.16. 2 Concubina an præſumatur acquiftuiſſe de bonis concubina rij, quæ acquiſiuit durante concubinatu. 3 Donatio eſt permiſſa inter concubinam& concubinarium, niſi ſit miles uel Doctor. 4 Viqdua poſt annum luctus aliquid emens, an præſumatur e- miſſe de pecunijs prædefuncti. 6 Vxorem ac quiſiuiſſe conſtante matrimonio uel intra annum luctus, an agenti incumbat onus probandi, ad hoc ut pro cedat præſumptio l. Quintus. ff. de donat. int. uir.& ux. 7 Vxorem ac quiſiuiſſe de bonis mariti ſt extraneus dicat, an audiatur, ſicut audiretur maritus uel eius hæredes. s Vxor quæ ac quiſiuit conſtante matrimonio, licet præſuma- tur de bonis mariti ac quiſiuiſſe, tamen in poſſeſſorio iude cio debet ipſa obtinere, ſcilicet quando ipſa ſola poßide- ret: ſecus fi cum marito. 2 Mariti præſumuntur eſſe quæ in ſua domo reperiutun, quà- uis ſint uxoris. 10 Vxor quæ habet bona, uel eſt negociatriæ, uel apparet quod aliunde habuit, non præſumitur de bonis mariti acquiſt- 11 Vxor ſi fuerit negociatrix, an quæ acquirit, ui-(uiſſe. ro acquirat, quaſi teneatur operari uiro. 12 Vxor ſiaffirmat& probet, quòd bona quæ acquifuuit con- ſtante matrimonio, habuit ab amaſio, illa non acquirun- tur marito. 13 Vxor fi probauerit ſibi fuiſſe aliquid donatu ab aliquo con ſanguineo, ceſſatpræſumptio& diſpoſitio l. Quintus. de donat. inter uir. Et quid ſi ſit illi donatum ab extraneo. 14 Vxor licet empta cõſtante matrimonio, præſumatur de pe cunia mariti emiſſe, rerum tamen dominiũ non tranſit in maritum, ſed ſolum agere poterit ad precium rerum. 15 Vxor non præſumitur conſtante matrimonio quæſita, de bo nis mariti acquiſiuiſſe, ſi habeat fortiorẽ præſumptionẽ pro ſe, quòd aliunde acquiſierit ex quæſtu honeſto. 16 Maritus fi confiteatur, quæſita per uxorem conſtante ma- trimonio, eſſe lucrum ipſſius uxoris, an illi conft pioni ſte tur, maximè in præiudicium tertij.& num. 17. Igeſimoſexto. Præſumitur uxor quic- quid acquiſiuit cõſtante matrimonio, acquiſiuiſſe de bonis mariti, ratione turpis quæſtus æuitandi. l. Quintus. ff. de donat. in- ter uirũ& ux.l. etiam. C. eod. c. ſignificauit. j. eod.tit. Et propterea talia bona erunt mariti, 4 ¶Materiam hu ius præſumptiõis E limitationis e- ius,& quicquid hic traclitur, latius multo et copioſius quam hic tractat Dn.meus a Ripa, inl. quo minus. co lum.5. ¶6. nu. 25. cum pluribus ſeq. ff. de flumin. in il⸗ la quæſt. Bar. an li ceat domino fun⸗ di ſuperioris ædifi care ibi molẽdinii, cum damno molen dini inferioris, cui aufertur uel dimi⸗ nuitur aqua. Vide ibi omnino copio- ſe plures concord. Eautoritates. b¶ Et latißimè p Alex.poſt alios in l ſi cum dotem. õ. fin. ff. ſol. matr. præceptorẽ meũ a Ripa melius qᷓ a⸗ libi uſpiam, in l. ſe natuſconſult. quæ eſt l. j. col.z. Q 4. ff.in quibus cauſ. pig.uel hyp.tacit. contra. ubi tradit hanc regulam,& multas limitatiõ es c ¶ De materia hu ius præſumptionis uide per Deci. cõ ſeu eius heredũ.Ü ¶ Declara primo iſtud nõ e fi.237. ĩcaſu pro procedere in cõcubina, quia lex facilius prę- 2 poſioo. col:pen. KKkk a ¶ Adde Decil conſilio præalleg. 237. G melius ber Dn. meum Franc. A Ripa in l. fœmi- næ. num. 40. fol. 21. C. de ſecun. nu ptijs. quam lectu- ram inter opena de ſecundis nuptijs quæ alids congeſi mus, adpoſui, ubi quic quid in hac li mitatiõe traditur, abide pertractat. b CEtidem Alex. conſil. 101. ſuper primo dubio. lib. 7 c ¶ Vide etiã De- cium hanc ſenten⸗ tiã amplectentẽ in præalleg. conſilio 237. col. penul. ꝗ& finali. d Vide etiã A- lex. cõſil. 209. põ deratis his. col. 2. lib. 6. e ¶ Adde etiã A⸗ lex. melius quàm alibi, in conſil. 133 uerè crudelis. col. 2. lib. A. ubi egre- gie pluribus arg. firmat, qd ea quæ uxor ex negocia- tione, arte uel mer cantia ac quiſiuit eſſe ſua,& nõ ac- quiri marito: nec teneri eam nego- ciari pro marito. Et abundè etiã D. meus à Ripa, re- ſponſorum lib. 3. cap.4. quem om- nino uide. 767 ſumit turpem quæſtum in tali, ́; in uxore: et meritò d.l. Quintus. uidetur præciſe require re, quòd ſit uxor:& iſtud ſuadet eius ratio:& facit, quia dato ꝙtalia bona perueniſſentà cõ cubinario, nõ tamen deberẽt ita ſimpliciter illi reſtitui,tquia inter eos eſt permiſſa dona tio, niſi ſit miles uel Doctor. I.ij. C. de donat. inter uir.& ux. Bar. in l. affectionis. ff. de do- nat.in l. miles ita.. mulier. ff. de teſtam. milit. Moder. in l. miles. in prin. ff. de re iud. Cõtra rium uidet᷑ decidere Bal. in l.i. per illũ tex. C. de natur. lib. ubi notat, quòd concubina præ ſumit᷑ acquiſiuiſſe ex bonis amaſij. Sed Bal. ibi loquitur nõ de præſumptione legis quæ transfert onus probandi, ſed de præſumptio ne hominis ſeu cõiectura, quæ arbitratu iudi cis poſſet eſſe ita efficax, ꝙ faceret ſufficiens indiciũ ad torturã. Et ita loquit᷑ d.l.i.& ſic de bet intelligi d not. Franc. de Crem. in ſing. vi.& Bald.in l.cùm oportet.in quarta col. C. de bon. quæ lib.& And. Sic. in c. i. in ſecũdo not. de pecul. cler. Secundo declara, fut nõ procedat in uidua emente poſt annũ luctus, ſecundum Ang. conſil. cxli. ſuper primo. a- liàs ſequeretur ſecundum eum, ꝙ nulla mu- lier poſſet acquirere tutò, niſioſtenderet un- de pecunia prouenerit. Et ita etiam debet ſal uari quod not.gl.in d.l. Quintus.& Bald. in d. l. cùm oportet.& in l. fi. C. de pignor.& in cõſil.clxiii. à libello.in iiij. uol.& eſt de men te Alber.in d.l. etiã. ubi diſtinguit, an mulier incontinenti poſt mortem uiri emat, an ex interuallo. Intellige ergo incontinenti, intra a annũ luctus. ſequitur Cremen. in d. ſing. vi. 5 Quod procedit, tquando non eſſet aliqua a- lia coniectura, per quã ueriſimile eſſet etiam empta ultra annũ luctus fuiſſe de bonis ma- riti: alias adhuc iſta præſumptio militaret, da to etiam quòd ad ſecunda uota tranſiuiſſet, declarando ut per Angelum in d. cõſil. exli. Tertio intellige, ſiquòd ad hoc ut præſum- ptio procedat, agenti incumbit onus proban di quòd acquiſiuerit conſtante matrimonio, uel intra annum luctus:aliàs præſumptio nõ procederet, ſecundum Salic. in d. l. Quintus. & in d. l. etiam. Quod puto uerum, quia iſto caſu intentio agentis fundat ſein tempore, unde ipſe debet probare, iuxta notata in l. nõ ſoluùm.. ſed ut probari. ff. de noui oper. nun cia. Et quia, ut ſuprà diximus, in definitione ſigna unde oriũtur præſumptiones, ſunt pro banda.& iſtud ſatis uoluit Bald. in l. ſi uxorẽ. C. de cõdit. inſer.& Xlex. conſil. xlij. in quin to. Contrarium conſuluit Aret. conſil. xxi. &eſt de mente Huberti de Bob. quem refert Alber. de Roſa. in d. l. etiam. Sediſta opinio poſſet procedere, quando conſtat ex qualita te perſonæ& facultatũ, talem mulierem ue- riſimiliter non potuiſſe habere ante tempus D. And. Alciati dit.inſer. procedere q eius hęredes, qui poſſunt o dicta bona ſunt quæſita de ti:ſecus quo ad extraneũ. ritorũ. C. ne uxor pro marito, ſ equiturAl in l. qui iure. ff. de acq. poſſ./8 der reſtringit tex. in d. l. Quintu 768⁸ uo ad ipſum maritũ ſe Ppponere uxori tur, ꝙ quilibet cuius interſit poſſit oppon 3 2 re, ex quo iſta præſumptio i0 demũ, ſi maritus uelit, tetur mala ſuſpicio.fac ſf.de excep. reiiud. Confirmat, quia dao maritus conſentiret nõ eſſe quæſita debonis ſuis, tamen talis conſenſus nõ d dicare illi tertio:quia ſint profectitia. Intellige dictũ Baldi, quãdo uxor ſola poſsideret:alias ſi poſſideretcũma rito, præſumeret᷑ potius poſſeſſio mariti,& 30 ipſam poſſidere iure familiaritatis, ſecũdum Alex. poſt alios in d. I. qui iure.& quodnot Bal. in d. l.ob maritorũ. fubi res quæ ſunt in 9 domo uiri, præſumunt ipſius, propterpræe- Conſidera ꝙhæceſt magna ampliatio ad d. I. qui iure, ut ille qui habet titulũ, præſumat᷑ adhuc poſſidere iure minentiã, nõ uxoris. familiaritatis, quãdo titulus ille iuris preſum Q ptione ad aliũ ſpectabat. Sexto non proce/ dit, fquãdo cõſtat ꝙ mulier aliunde habebat 10 40 unde potuit acquirere: puta ꝗa habebatmul ta bona ultra dotalia, uel erat negociatrix ſe- cundũ Bal. in d. l. cùm oportet. Rom. conſil. clix. ſuper eo. in ij. col. Alex. conſil.xliinpen. col.in iij. Nam in iſto caſu ceſſat turpis lucri ſuſpicio, meritò ergo debet ceſſare iſta præ- ſumptio.Et idem etiã uidemus in prelaris de quibus in c.i.de pecul. cler. Addetamẽ'q in n muliere negociatrice iſta declaratio uidetur dubia, ex quo mulier tenet᷑ operari uiro. l. ſi 50 cut. ff de oper. lib.. ſed ſi uir. in prin. ff,dedo nat. int. uir.& ux. unde uideret᷑ ꝙ omne 3 lucrũ tanq́; ex operis debitis marito, eſſetm riti, prout eſt de mẽte Practici Papien. in for 3 n ma libelli, quo uxor agit ad dotẽ, in uerb.ſa quã bona paraphernaſia. Puto opin. Balue⸗ riorẽ:quia licet uxor teneat᷑ operari uiro, tamen tenet᷑ negociari pro eo. Vbiu eſſet mariti, fortè opinio alia procede in hoc eſſet aliqua cõſuetudo, eadeb conſtantis matrimonij unde acquireret: de so tendi, ſecundũ Hoſti quo etiam per Alex. in d. conſil. xlij. faciunt in ſimili not.ꝑer Abb.& Doctt. in d. c.i. de pe cul. cleric. Quartotdeclara ſupradicta ſe- cundum Bal.in ſi uxorẽ, in ult. col. C, de cõ gnificauit.j.de don. in lige ſupradicta per uiã præſumptionis, nõ ero ſors ret:&ll eret at/⸗ eñ.& cæteros in d.c. ſi⸗ . 1 2 t. Uir. Septimointe quæ rdn e ⸗ orit in caſu dubio. Sed ſi ſimus in uag⸗ ta ga mulier aſſerat ſe etiã illa bona u amaſio bonis ipſius mari Per not. inlohma- ed iſta opinio b 8.& uerius uide ptio nõ eſt inducaa ita ſed generaliter ut eui⸗ iũt not. per Bar.inl.ij eberetpræiu talis confeſſio eſt inter perſonas prohibitas, unde nemini præiudi- cat. l. qui teſtamentũ- ff. de proba.& infra etiã aliquid dicã. fa. gl. in l. ſcripturæ. C, deſſidein ſtru. T Quinto declarat idem Bal.in d.ſiu 8 20 XOrem. nõ procedere iſtam pręſumptionem quo ad poſſeſſoriũ: quia in poſſeſſorio iudi/ cio mulier obtinebit, nec in eo inquiremus de hacpræſumptione.. fin. C. quor. bon. fa quod not. idẽ Bal.in d. I. cm oportet. coliii. ubi filiusfamil. habitans ſeorſum Apatre, eſt tutus in poſſeſſorio, ꝙ bona quæ poſſidet nõ deretin extraneo. extraneus eo ipſo induci malampr credeendũ eſt, quo tauiro,eipſe ſi mulieris:in quo ta ¹n bitur. Octauo it mulierpræſumat miniũ tamen non hæredes, ſed ſolui perſonali ad preci ſtrumenta perilli Bal conſil.lxvi. p. ſti in v. Signor. d ctum ſicpræſupp a xii. A.habens. not Huber, de B d.letiã, ubiuolui- promarito agente didit ex quo talis la is qui in ius, de quodnõ teneat ſi liquia illa nõ trar de contrah, em & moder, in d, c.ij tit rei uendicatio, quitur de re, quã liere. Nam licet lidlmultä. C. ctum Alber. debe at rem fuiſſe em umiturremi mipſal 1 nuiſſe ad ma lefiorioqbmam eeeee ereralispalt merei pouus polele dere iurefamüantn alios in d.Lguiined ob maritorũ tibitem Dræſumuntiluwmg 70 uxoris.(onlia pliatio add.Lqwiiuen ãpræſumar actucpui tis, quãco unulbsilems Uiũ ſpectabat. demn öſtat qmuleralmi ttacquirere punati ra dotalia, uel aihi in d. cumopontt in eo in j. col.lexondt Lam in iſtocelucclär zerito ergocbetcli ridem etũ uitemuuin Dociariiceitattcmm 0 muleer teneichel⸗ uo moleerteneicn der b ſedſuiine 2 us ur onde vicet roperidebiüm 1 4 „ nätepactutf 13 15 16 769 amaſio,& probet, tunc ceſſat pręſumptio, ut probatur in d. l. Quintus.& per Ang. in re- et.l. ſciendum. pen. col. ff. de uerb. oblig. Et firmat Pract. Papien. in loco ſupraà alleg.& Guid.Pap.quæſt. ccccxlviij. in fi. Et addũt ra tionẽ, quia datũ mulieri etiã ex turpi cauſa, fit ipſius mulieris.l. deniq;. 5. ſed qd meretri- ci.ff.de cõd.ob turp. cauſ.l.ij.& l. mercalem. C. eod. Sed illa iura loquunt᷑ in muliere cum qua licitus ſit coitus, nec punibilis. l. Iulia. de quo per moder. inl. ſi quailluſtris. C. ad Orfi cia. alias iſta Iucra applicarentur fiſco, utper Ang. in d.J.j.& Iaſ.in d.. ſed quod meretri- ci. Idem eſt, tſi mulier probet ſe aliunde lu- cratã quàm ab amaſio, puta quòd frater ſuus ſibi donauerit, ſecundũ Fulg.conſil. cxcviij. in quæſtione propoſita. Nam nõ pręſumere tur fratrẽ fuiſſe interpoſitam perſonã, ſed po tius uerè ſibi donaſſe, ſecundũ eum. Idem te- net Alber. in d. l. etiã. Quod fortè non proce deret in extraneo. arg. l. fi. C. de pign.& quia extraneus eo ipſo quòd donat uxori alienæ, inducit malam præſumptionẽ: undepotius credendũ eſt, quòd adhuc pecunia peruene- rit à uiro,& ipſe ſit interpoſitus per fraudem mulieris: in quo tamen bonus iudex arbitra- bitur. Octauo intellige ſupradicta, fut ꝗᷓuis mulier præſumatur emiſſe de bonis uiri, do- miniũ tamen non tranſeat in maritũ uel eius hæredes, ſed ſolùm teneatur mulier actione perſonali ad preciũ, ſecundũ Bar. in I.& ſi in ſtrumenta. per illũ tex. C. de fide inſtr. lib. x. Bal, conſil. Ixvi. punctus talis eſt in libro cata ſti. in v. Signor.de Homod. conſil. cxxij. fa- ctum ſic præſupponit᷑, quædam,& in conſil. cxxvi. R. habens.“ Sed in contrariũ facit qᷓ d not. Huber. de Bob. quẽ ſequitur Alber. in d.l.etiã. ubi uoluit ꝙ iſta præſumptio operet᷑ pro marito agente cõtra eum cui mulier uen didit, ex quo talis in eius locũ ſuccedit. regu- la, is qui in ius. de reg. iur. in vi. Ergo ſequit᷑, quòd nõ tencat᷑ ſimpliciter actione perſona- li, quia illa nõ tranſiret in emptorẽ. J. fin.§. fi. ff‚de contrah. emp. Etidẽ eſt de mente Abb. & moder.in d.c.ij.ubi dicunt, ꝙ marito cõpe tit rei uendicatio. Sed reſponde, ꝙ Bart. lo quitur de re, quã conſtat fuiſſe emptam à mu liere. Nam licet pecunia ſit uiri, nõ tamẽ res. 1.i.& l. multũ. C. ſi quis alteri uel ſibi. Sed di- ctum Alber. debet intelligi, quando nõ con- ſtat rem fuiſſe emptã à muliere: quia tũcpræ ſumitur rem ipſam, quo ad dominium, perti nuiſſe ad maritũ. d.l. Quintus. Nono de- clara ſupradictã præſumptionẽ, ut cedat for tiori præſumptioni, iuxta l. diuus. ff. de in in- teg.reſt.ſecundũ And. Sicul.in d. c.i.in j.no tab. Pro quo facit qͥd ibi dicũt But.& Anch. dum uolũtd.l. Quintus. nõ procedere. quan do mulier eſſet diues, quæ nupſiſſet alicui pauperi:nam tunc præſumeret potius acqui ſiuiſſe de ſuo.& hoc ſatis probat᷑ in d.l. Quin tus.& ex ſupradictis. ¶Decimo declara ſu⸗ pradicta, ut procedant etiã ſi maritus confite retur eſſe lucrum mulieris:quia adhuc ſtaret regula tertia præſi umpt. 10 20 30 77⁰⁴ præſumptio, ex quo talis confeſſio inter per ſonas prohibitasnõ releuat.d.l. qui teſtamen tum. ff.de probat.& propterea cenſeret᷑ ma- ritus donare: unde nõ ſtaretur huic cõfeſsio ni, niſi eſſet cõfirmata per mortẽ, ſecundum Bal.in d. conſil. Ixvi. in quinto. Poteſt du- bitari de iſta deciſione, quia cõtrarium tenet Salic. in l.cùm propria. per illũ tex. C. ſi quis alt. uel ſibi. in fi. Non obſtat l. quiteſtamen tum.quia donatio inter uirum& uxorem eſt prohibita:& conſequenter, ſi maritus donat rem ſuam, nõ tenet donatio. Sed in caſu no- ſtro nõ conſtat ꝙ ſit ſua,& ſic ceſſat prohibi- tio.ßt ſi dicas, cõſtat ſaltẽ per præſumptionẽ d. l. Quintus. reſpondeo, quòd non uidet᷑ mi nus efficax contraria præſumptio oriens ex confeſſione mariti, cuius principaliter inter- eſt, prout uoluitBal. in d. i. ſi uxorẽ. de quo s. Puto conſiderandos tres caſus. Primus eſt, cùm pecunia numeratur per uxorem emen- tem ſuo nomine,& maritus fatetur eſſe uxo- ris, tunc ſtabitur cõfeſſioni in pręiudiciũ ma riti.l.ſi mater. ubi Salic. C, de contrah. empt. Alex.conſil.xxiiij.in i.col. in primo. Socin. conſil.lxv. uerſ. uigeſimo. b Secundus caſus eſt, quãdo ipſe maritus emit nomine uxoris, & fatetur pecuniã uxoris:& tunc nõ ſtabitur illi cõfeſſioni, quia præſumet᷑ maritus dona- re. d.l.cùm propria.l. ſi nõuerũ.J. ſi filij. in uer bo, nõ donandi animo. C. de dona, inter uir, & ux. unde nõ cõualidabitur niſi per mortẽ, prout cęteræ donationes. l. cùm hic ſtatus. ff. eod. tit. Bal. in d. conſil. Ixvi. uelper iuramen tum.ſecundũ not.per moder. in l.pacta quæ cõtra.C. de pact.Et eſt ratio, quia ex quo ma- ritus numerat pecuniã, lex præſumit eam nu merantis. l.ij.ꝑro ſoc. ubi Bart. unde cõfeſſio ſua aduerſus præſumptionẽ legis inter per- ſonas prohibitas nõ tenet. d.l. qui teſtamen- 40 tum. Et propterea idẽ eſſet etiã ſi ipſa uxor 50 60 emeret nomine ſuo, dummodopecunia nu- meraret᷑ à marito, per ſupradictam rationẽ. Tertius caſus eſt, quid iuris reſpectu ter- 7 tij? Et in utroqʒ caſu dicendũ eſt, talem con- feſsionẽ nõ pręiudicare tertio creditori mari ti. arg.5. aliud. uerſ.ſi uerò nõ fuerit. in auth. de æqual. dot. ubi ſi maritus cõfiteretur in in ſtrumẽto augmentũ dotis, licet talis confeſ- ſio ſibi præiudicet, nõ tamẽ præiudicat credi toribus.Sequit᷑ Salic.in d.l.ſi mater.Et iſtud tantò magis procederet ſtante ſtatuto, ꝙ; ad remouendas fraudes quæſita per uxorẽ ac- quirerent̃ marito: nam tale ſtatutũ non fun- daret ſe ſuper rationel. Quintus.ſed propter tollendas fraudes maritorũ, qui, ut circũue- niant creditores, faciũt quòd inſtrumenta ac quiſitionũ cantent in perſonam uxoris:nam tunc quoad creditores ſine dubio eorũ con- feſſiones nihil operarentur, per ſupradicta,¹ PRAESVMNDTIO XXVII. 1 Dolum committere non præſumitur qui fraudem eæxcludit. 2 Fraudibus uti licet habenti bonam cauſam, ad excludendas fraudes alterius partis. 2 Sponſiones quæ fiunt ludendo, ſunt ſtricti 17 in eis li⸗ K 2 a Ita ctiam uult præceptor meus a Ripa, in l. fœmi- næ. num. 40. fol. 21.& reſponſ. lib. 3. cap. A. col.fin. b CIta etiam con ſuluit Dn. meus à Ripa, reſponſ.lib. 3. cap.. ubi uult ceſſare præſum- ptionẽ d.l. Quin- tus. quado mulier emit de proprijs pecuniſs, præſen- te& conſentiente marito, licentia acquirendi dante: uide ibi latißi- me de materia hu- ius præſumptiõis. c ¶ Iſtu omnia e⸗ tiam egregie tradit Dn. meus à Ripa in d. c.A. reſponſ- lib. 3. d ¶ Alias limita- tiones in quib. non procedit diſpoſi- tio d. l. Quintus. ui de per Neuizani in ſuaſylua nuptia li, fol. 28. 4 ¶ Aduerte, qd' licet iudex non de beat ei dare impu- nitatem, non tamẽ ex tali con feßione ita doloſe extorta uenit aliquo pacto cõdemnandus, ut egregie& ꝑ mul ta fundamenta cõ ſaluit lo. de Imol. conſ.i09. uiſa in- quiſitione prædi- cta. refert et ſequi tur& illius funda menta recitat Hip pol. Marſ. in J. j.§. quæſtioni. ante fi. ff de quæſtio.& fingul. 20¹. in con feßum.& in I. ſi quis obrepſerit. co lum. fi. ff. de falſis. & in rub. de pro- bat. num. 115. uerſ. item ſcias quod cõ feßio debet eſſe pu ra G&c. 5 ¶ Contrarii ul- detur tenere Mat- thæus de Afflictis, in cõmentarijs cõ ſtitution Neapo- li. in tit. de ſucceſſ. nobilium. col. 16. nu. 60. rub. 26. di cens, quod in du- bio feudum præſu mitur nouum, niſt ſint indicia quod jit paternum:& quòd indicii erit, ſi probetur anti- quitas tẽporis. Itẽ ſi probetur quòͦd pars feudi eſt anti qua, quia tunc ra- tione partis præſu mitur idem de to- to.& mouetur in his autoritate Bal. Caliorum. Dic ut per eum. 221 cet captare uerba. 4 ludex promittens reo impun itatem ſi confiteatur delictum, an teneatur illi ſeruare fidem,& an ex tali confeßione ue- niat condemnandus. 1 7 Igeſimoſeptimo.i Præſumitur nõ com mittere dolum, qui fraudemexcludit. l. cùm pater.. Titio. in fi. ff.de lega.ij. fa. quod not. Corn. conſil.lij.in ij. col, in ij. uol. ubi nõ uidetur dolo egiſſe, qui claàm renunciauit ali cui iuri, ſub fiducia, ne tale ius ueniret in cõ- 10 promiſſum, quod erat incõtinenti facturus. Quod fit quotidie in his qui dubitãt propter magnos fauores partis, uel ex alia cauſa. Et facit etiam gl.in c.cupiẽtes.de elect. in ſexto. & in c.dominus.xxiij. quæſt. ij. cum ſimil. u- 2 biflicet habẽti bonam cauſam uti fraudibus, ad excludẽdas fraudesalterius partis. de quo etiã per Corn. conſil.vi.pen.col. in iij. And. Sicul.in I.i.õ.ſi ſtiꝑulanti. ff.de uerb. oblig.& talis dolus dicitur bonus,& ſolertia, nõ autẽ 20 dolus malus. 1. i. 6. non fuit. ff, de dolo. Et facit quod not. Archid. xxij. q. ij. utilem.& laſ.in J. ſi mora.in iij.notab.ff. ſol. matr. ubi loquunt᷑ de quodam Papa, qui ſimili dolo extorſit cõ- feſs ionẽ ſimoniæ ab aliquo Epiſcopo. Et ꝗd de Carolo rege notat And. de Iſernia, in c. pu blici latrones.in fin.de pace ten.& eius uiol. Vide And. Sic. in repet. l. cũ acutiſſimi. col. xxiiij. C. de fideicõmiſſ.Iaſ.in. ſi is qui pro D. And. Akiatt 77¹ der. in I. ea eſt natura. ff de regul iuri FRaAESVNPTIO X XvIII 1 Feudum in dubio bræſumitur antiquum. zwan age ligatur, laté traditur. Lalierinc 2 trelatus ſinueſſiat aliquẽ in fudo,& aſerateſeai 1 an ſtetur ſuæ confeßioni in præiudicium eccleſt 3 Contrahentium aſſertioni non ſtatur, ubi aclus duih 1 per talem aſſertionem fieret licitus. auzia. 4 Feudum cõceſſum cum clauſula, iure antiqui Epaterni di an dato quòd feudum ſitnouum, habeat ehrmu fr nes antiqui frudi. u 1 Epiſcopus non poteſt concedere nouum feudum cum clau⸗ ſula, iure anti qui& paterni feudi. ain 6 Feudum eſſe antiquum(quod tamen nouum erat) licetpri ceps cõftſus fueritſi tamen hoc nõ fuit fictů per hu cõceßiua ſeu diſpoſitiua, nõ obeſt ueritati taui cißfi V Wndeteneſr eudũ in dubiopræi V. ſumitur antiquum, nõ autem nouũ. cii §.i. de ſucceſſ. fratrũ, ſeu grad, ſucceſſ, in keu. quem ibi not. Bald.& text. in c.i. ubi Aluar poſt alios, ſi de feud. fue. controuer, inter do mi.& agna. Et dicit ibi Iacob. de Beluiſ.& Ni col. de Neap. ꝙ benignior præſumptio eſt ex quo cõſtat quòd fuit feudum, præſumere potius quòd ſit antiquum, quam quòdſitno uum, ut agnati ſuccedant, quiꝗaliter exclude rentur, ut ibi per eos.b Et exhis infenur, q b „ Tſi prælatus inueſtiat aliquem in feudo,&al 2 ſerat eſſe antiquum, quòd ſtabitur talicon- feſsioni,& ualebit inueſtitura, licet ſi eſſet no emptore. in v. col. ff. de uſucap. Facit etiam 30 uum nõ ualeret. Et eſt ratio, quia ſtatur on- quod not. Bal.in l. addictos. C. de epiſ. audi. ubi dubitat, nunquid baruarij præſumantur uti ſimili dolo, qui aliquẽ reum interficiunt, dum timent ne ſibi per uim eripiatur: ubita- men concludit quòd nõ licet. Et ad ſupradi- cta facit regula, quòd dolus cum dolo cõpen ſatur. l. uiro atqʒuxore. ff. ſol. matr. l. domũ. in fin. ff. de contrah. emp. de qua dicendum eſt ut per moder. inl. fin.§. ſed& ſi ſtipulator. ff. feſſioni prælati in præiudiciũ eccleſiæ, quan do cum illa cõfeſsione cõcurrit præſumptio iuris. c. ſi diligenti. ubi Abb. in tertio notabjj de præſcript. c. ij. j. de capell. monach.& itare ſident aliqui moderni. Sed tu aduerte, quia contrariũ tenuit Bald.in procœm.feud.inter tia diuiſ.quia tnon ſtatur aſſertioni ſimplici 3 contrahentiũ, ubi actus per talem conffſſio- nem fieret licitus, qui alias eſſet illicitus.liſi de eo per quẽ fact. erit. Etiſta præſumptio 40 fortè. ubi Bart. ff. de caſtren. pecul. l. ſidona- 3 Tfacit ad iſtas ſponſiones, quæ fiunt quoti- die ludendo, in quibus ex natura actus uide- tur licita eſſe captatio uerborũ,& ſunt ſtricti iuris.l.ſi rem. S. fin. ff.de præſcript. uerb. Et 4 facit etiam ad quæſt. fan iudex debeat ſerua- re reo fidem, cui promiſit impunitatẽ, ſi con- fiteretur. Et uidetur quòd nõ, ut per Gemin. in c.nos in quemcunqʒ.ij.& Felin. in c. affer te.j.eod.& in c.accedens. ut lite non conteſt. tione. C. de collat. ſequitur Mart, de Laud in c. i. in vij.col. qui feud. dare poſſ. Imol in ci. infra de feud. Alex. conſil. x. põderatis. inter tio uol. Et iſtud procedit, etiã ſi prælatus cũ capitulo iuraſſent, ſecũdum Jaſ. poſt aliosiin d. procœm. feud. in vij. char. Etiſtud tenendo, quod uidetur uerius, potes reſpondereadar gumentũ contrariũ, negando quod cõfeſdio .2 prælati ſit cõformis præſumptioni iuris. Nã facit quod not. Bald. in c. i. õ. fin. col. pen. de so ad hoc ut præſumptio iſta habeat locũ, requi pace iura. firm.& facit etiam gl. in§. neq; au- tem. in uerbo, homicidis. in auth. de mand. princip. Petrus& Cyn. in l. præſenti. in fin. C. de his qui ad eccleſiam confug. Et eſt ra- tio, quia talis promiſsio nõ eſt de dependen- ti à uoluntate iudicis, qui non debet per hoc poſſe alterare ius publicum. I. illicitas.§. ueri- tas.ff. de offic. præſid. Eſt uerũ, quòd ſi cõie- ctaretur illam confeſſionẽ emanaſſe ſub ſpe tas haberet, tunc nõ eſſet ſtandum tali cõfeſ- ſioni: quia cõfeſſiones reorũ nõ ſemper pro exploratis criminibus habentur. l. i. in fin. ff. de quæſtio. Et ita intelligo quod notant mo- de cõteninter me&e uerſ. alioqquin ritur quòd conſtet de poſſeſsione anteriore & ſic ſt inueſtitus probaret, quòd anteilem confeſsionẽ poſsideret, tunc procederetpit ſumptio:& ita propriè loquuntur iuraſupra allegata. Et iſto caſu uera eſt opinio moder- norũ, alias ſi dominus poſſideret tu præſumptio. c. i.de conten. inter me Alex.in d. cõſil.x.& moder. in d. procem. Ei idem credo, quando nõ conſtat an de illius promiſsionis tantũ, nõ quòd ita ſe ueri so an uaſallus poſſederit: quia licet hodi lus habeat, nõ præſumetur retrò, utrorit ex perſona. C. de probat.& diximus mnn- cunda principali regula,& probatur in neceſlat & dom. ominus e Ua Al⸗ d. Cai. iſipro et pa b Alexind conſil. quodpræiudiciu intenderet præiu Lo decrep.æta.& iqxliff de rerur primo uol, ubi ſi anriquum iure fe ſonem nõ preiuc c quo minus ſucce 6 naruretiãtquand lataper uerba diſ princeps ſimplici eſſeantiquũ. Nai catdenouo, ſed i prin.ſt, depoſ. pr ſtaretur probatio nem utper Bar, iur Rfacti ignor nes poteſt etiã inn Cat& Klexin d lwxvii quidamn treſponde ad ranciſ. de Cur,ij PRSAESV 1 Imtire lcetreperi ſaniufrnſto ² Emensren furatam, lie oreſttuere, nullo timode in ſequentib accipiente⸗ rejfan tiquum, quo 4 5„ouod adin Uebitinveſtiana lel ret Eteſtnio qih ati in præiudiciũetti öfeſsionecöommipa genti. ubi Abbinte c.fi decapell monit modemi, dedmaim auit Bald inproœntn mMnonſtatur aſenini- à ubiactusperubna citus, qui wbeletile nf de caſteenpeallt ollat ſequinndl „ 3 qui feud durepoliri A pödenn 1Alex confllxpitem tud procedi tulym ſent ſecñcunläii ud in viſcha Hittle r verius pote tcit atraniã negandbqhil ſ 0 ſormis prrumfün- 773 bet paternũ. Et cùm ſupradicta procedãt per uiã præſumptionis, ſequit᷑ quoòd ſi probaret᷑ contrariũ, probatio præualeret, ut habet᷑ in dictis iuribus. Quod intellige, niſi cõceſsio feudi eſſet facta cum clauſula, ꝙ cõcedit iure antiqui& paterni feudi: nam tũc, dato ꝙ feu dum eſſet nouũ, haberet tamen effectus om- nes antiqui feudi, ſecundũ Bal. in c. i. de alie. feudi pater.cũ multis concord. perFranc. de Cur. cõſil. xlix. uerſ. v.& fortius.& in uerſ. ad quintũ.& eſt cõmunis opinio. Pro qua fa- cit, quia princeps cõcedendo feudũ nouum iure antiqui& paterni, ſatis oſtendit ſe tri- buere illi iura antiqui feudi, licet nõ ſit. arg. l. i. C. de iur. aur. anul. ubi ſi liberto cõcedit ius ingenuitatis, uult eum perinde haberiac in- genuũ licet nõ ſit. Nam aliud eſt eſſe feudũ antiquũ, aliud cõcedi iure antiqui. Limita 5 Ttamen hoc nõ procedere, quãdo cõcedens △& 4 non haberetpoteſtatẽ ita paciſcendi, puta in epiſcopo, ſecundum Bald. in d. tertia diuiſ. Paul.de Caſt, cõſil. clvi. quòd iſtud feudum. Alex. in d. conſil. x. pIdem ſi inde orireturali quod præiudicium tertio, ubidominus non intenderet præiudiciũ. arg. c. primi, de uaſal- lo decrep.æta.& c. i. an agna. uel fil. Bald. in I. i.q.xli.ff. de rerum diuiſ. Alex. conſil. xxx. in primo uol. ubi ſi princeps concedit feudum antiquum iure feudi noui, per talem conceſ- ſionem nõ pręiudicatur tertio,& ſic agnatis, quò minus ſuccedant in tali feudo. Limi- tatur etiã, fquando clauſula illa nõ eſſet pro- lata per uerba diſpoſitiua ſeu conceſſiua, ſed princeps ſimpliciter fuiſſet cõfeſſus feudum eſſe antiquũ. Nam cùm confeſſio nihil indu cat de nouo, ſed inductũ probet, l. Publia. in prin. ff. depoſ. probato ꝙ feudũ eſſet nouũ, ſtaretur probationi ueræ aduerſus confeſſio nem, utper Bar.& Paul. in l. cum falſa. C. de regula tertia præſumpt. 10 20 30 iur.& facti ignor. Et ſecũdum has limitatio- 40 nes poteſt etiã intelligi quod notant Paul. de Caſt.& Alex. in d. conſil.& Oldra. conſil. c- Ixxviij. quidam nobilis. aliaàs malè loqueret᷑.a Et reſponde ad rationes contrarias, ut per Franciſ.de Cur.in conſilio præallegato. PRAESVMPTIO XXIX. Furtiua res licet reperiatur in domo alicuius, nõ tamen ille puæ ſumitur fur, niſt& aliæ concurrant coniecturæ. Emens rem furatam, licet ignoranten tenetur tamen rem domi- no reſtituere, nullo etiã precio ſibi reddito. Limitatur mul- timode in ſequentib. Emens rem furatam, cum proteſtatione, quod caſu quo ſit alie- na, intendit eam emiſſe nomine domini,& quod paratus eſt reddere reſittuto ſibi precio, an recuperet preciũ à do- mino propter talem proteſtationem. Redimens rem alicuius ab hoſhbus uel latrunculis exteræ gen- tis non tenetur rem illam domino reſtituere, niſi reſtitutoſſt bi precio. Furtiuæ rei dominus ſi emptori bonæ fidei precium reſtituerit, non poteſt poſtea illud condicere. Ludo ſi quis lucretur pecuniam filiofamil. uel fimulo, quæ erat domini uel patris, an præſumatur ſciuiſſe pecuniam fuiſſe patris uel domini. Statutum uel conſuetudo dictans, quòd ementes uel in pignus accipientes res furtiuas nõ teneantur eas reſutuere niſipre 50 60 774 cio recuperato d domino, eſt ualidi. Sed quos liget, quos uerò non, late traditur in ſeq. Ibi. Iudæi habent priuilegium communitatibus uel principi- bus, quod non poßint cõueniri rei uendicatione, niſi do- minus offerat pecuniam. 8 Priuilegia conceſſa à communitatibus non ligant clericos in quantum ſunt illis præiudicabilia. 9 Scholares alienigenæ non ligantur ſtatutis uel priuilegijs ci uitatum circa ea quæ reſpiciũt deciſoria litium: ſecus cir ca præparatoria& ordinatoria iudiciorum. 10 Scholares non dicuntur in loco ſtudij contraxiſſe domici- lium, niſt ibi per decennium habitauerint cum animo cõ trahendi domicilium. 11 Statutum quòd ſcholares habeantur pro ciuibus, intelligi- gitur ad ſibi utilia, non ad damnoſa. Igeſimonono. Quamuis res furtiua in domo reperiatur alicuius, nõ tamẽpræ ſumitur ille eſſe fur, niſiconcurrentibus alijs coniecturis. l. inciuilem. ubi gl. Bar. Bald.& Paul. C. de furtis. Bald.& Imol. in l. fin, ff. de hær. inſtit. Salic. in l. fin. C. de quæſtio. Ang. in tract.malef. in uerb.& ueſtem cœleſtẽ ab- ſtulit. Et propterea, tquãuis aliquis emerit rem furatam, nõ tamẽ tenetur furti, niſi ſcien ter hoc fecerit, licet compellat᷑ reſtituere rem domino ſine precio.d.l. inciuilẽ. Quod nota contra Iudæos fœnerantes ſuper ueſtibus a- lienis:nam qᷓ;uis neſciant eſſe alienas, tamen tenebuntur ad reſtitutionẽ, nullo ſibi precio reddito. facit text. in Clem. i.de uſur. Recipit tamẽ iſta opinio aliquas declarationes. Pri ma eſt, fut nõ procedat quando emptor pro- teſtaretur in contractu, ꝙ caſu quo ſit aliena, intendit eam emiſſe nomine domini,& ꝙpa ratus erit reddere ac ſibi reſtituere, reddito ta men precio& intereſſe, ſecundum Hoſtieñ. in ſumma, de pœnit.&remiſſ. õ. fin. uerſ. quid ſi emit rem deprædatam. tenet& ſequit᷑ Bar- thol. Veron. in cautela decima, incip. ſi quis emit.aſ.in l.ſi precium. C. de procu. Sediſta opinio ſic intellecta, nõ habet nec bonam ra tionem, nec legem, unde teneo contrarium: quia cùm domino cõpetat libera rei uendica tio ad rem ſuam, fatuũ eſt dicere quòdper ta lem proteſtationẽ tollatur ius ipſius dñi, con tra regulam l.id quod noſtrũ. ff. de reg. iuris. Imò talis proteſtatio potius debet facere do- lum præſumi, qui colligit᷑ ex cõiecturis, quo caſu etiã emptor teneret furti, ut not. in l. in- ciuilem. Nam iſta proteſtatio emptoris ex ni mia diligentia arguit dolũ. l. ſi quis ſub cõdi- ditio.ubi gl. Bar.& Doct. ff.de cond. inſtit. et quod not. Bal.in c. i.uerſ.quęro dequibuſdã. in tit.de feud.dato in uicem legis cõmiſſ.S&in l. emptione. C. plus ualere quod agitur. alias eſſet aperta uia euadendi euictiones, etiam ſi inutiliter negociũ gereretur pro domino:qꝗᷓ d eſt ualde abſurdũ. Secũdo declarat Barth. Veroneñ.& Iaſ.in dictis Iocis. tut non proce dat, quando emptor redemiſſet rem ab hoſti bus uellatrunculis exterę gentis. l. mulier in opus.ff. de capti. nam tunc dominus nõpo- terit eam habere niſi ſoluto precio. Et iſtud eſt ualde æquum, ex quo omnino dñs nõ po tuiſſet eam cõſequi aliqua actione ab eis, me KKKk z d ¶An feudii no⸗ uum cõceſſum ciã clauſula, iure feu⸗ di paterni& anli qui&c. habeat ef feclus frudi anti- qui, uide poſtalios hic allegatos Fran cij.Curtiũ iuniorẽ in ſuo tract. feud. in 8.q. primæ par. col.². nu. S. ubi me lius ꝗᷓ alibi hæc quæſtio examina⸗ tur,&cõcludit cõ munem eſſe quod ſic.& ultra hic al legata, ctiã allegat Aret. conſ. pen. et Alex. conſ.ʒ. per ſpectis. col.12. ĩ 4. uol.& conſ.i. col. 9. in 5. conſ. 29. col. fi. eod. lib. Vi- de etiã D.meum a Ripa, in l.j. col.2. ff.de lega.:. b IIlta etiã limitat Franc.Cur. iunior in ſuo egregio tra- ctatu feud. in viij. q. primæ par. col. 4. nu. u1. in fin.& nu. iz. cum ſeq. u⸗ bi etiam exemplifi cat in epiſcopo, et ibi etiã ſublimitat hanc limitationẽ. Vide omnino. c Ita etiam tra- dit Franciſ. Curt. iun. in track. feud. in 8.q. primæ par tis. col.3. num. 10. ui. d Et Alb. de Ro ſa. in ſuo dicliona⸗ rio, in uerbo, feu- dum. e Cum alijs plu ribus cõcord.alle⸗ gatis per Hippol. conſ.gõꝛ. miſericor dia. col.S.nu. 33. et nu. 40.& eidem conſil. 72. munda. col.pen.& fin. in l. qui falſam. co- lu. pen. ff. de falſis. & in ſing. 392. ad uertas. in quib. lo- cis multa congerit ad hoc, quòͦd ſt res furtiua fuerit re- perta penes ali- quem uirum bonæ famæ& non ſoli⸗ tum fuxari, nõ præ ſumitur ille fur eſ⸗ ſe. Secus ſi reperia tur penes aliquem malæ faämæ&con ditionis, quia tunc præſumetur fur, quæ præſumptio ſufficiet ad tortu- ram, ſecundi Bar. inl.fi. de quæſtio. et alios in uariſs lo cis ut per Hippol. latiß. ubi ſupra. a ¶ Vide Bart. in l. quæſitu. ff. de le- ga. ij. Alex.&laſ. in l. cum filiusfam. ff ſi cer. pet. Lud. Bolog.in rep et. au thent. habita. col. 26. uerſ. ſed quæ- ritur ex quo quis ſtat Ic. 5 C Adde etiam Lud. Bolog. in d. auth. habita. col. 25. uerſ. quærit. Sa lic.& egregie D. meus Franc. à Ri- pa, ĩ l. j. col. 2. nu. 7. ff. de lega.i. ubi alleg. cõcor. quòd ſtate ſtatuto, quod ſcholares per om- nia tractẽtur ut ci ues, quòd non per hoc perdunt priui legiu dictæ auth. habita. quia illud ſtatutum intelligi- tur quo ad eis uti- lia, nõ quo ad dam noſa. quem uide, quia multa egre- gia tradit. D. An ritè debet teneri redemptori. Tertio decla ratur, ſquando preciũ rei uenditæ eſſet cõuer ſum in utilitatẽ domini:quia tunc nõ poterit rem ab emptore habere, niſi preciũ reſtituat. d. I. ſi precium. ubi gl.& Doct. C. de procur. Quarto declaratur, tut nõ procedat quan do iple dominus reſtituiſſet preciũ emptori bonæ fidei: nam tunc nõ poterit amplius il- lud condicere, ut uidetur probari in l. ſeruus cuiuſdam, ubi Paul.& Iaſ. ff. de cond. indeb. Et licet ille tex.loquatur in eo qui accepit pi- gnori magidem, id eſt, lancem rotundam ar- enteam, tamen idem eſt in emptore, Et po- teſt eſſe ratio, quia ſoluendo preciũ, uidetur dñs tacitè cõfiteri, ꝙ illam rem dederit tertio ut illam pignoraret. Quæ præſumptio capit in fauorẽ eius, qui bona fide mutuauit: ſecus ſi ſciens. Sed poſſet dubitari in caſu d.. ſer- uus.ſi ipſe ſeruus pignoraſſet, nũquid fœne- rator præſumeret᷑ ſciuiſſe? Dubiũ facit, quia debuit fœnerator ſcire conditionem iſtius. I. qui cũ alio.ff. de reg.iur. Bar. in. fi. de adult. nõ debuit ergo credere ſeruo, niſi pignoraſ- ſet nomine dñi, quia tũc ueriſimiliter potuit præſumere de madato. Et hoc facit ad quæ 775 6 ſtionẽ: Sifquis cũ filiofam. uel ſeruo diſpẽſa- tore ludens pecuniã aliquã lucret᷑, quæ erat dñi uel patris:ſi ſcienter, furti tenet:aliàs po- teſt cõueniri tantũmodo ciuiliter, ſecundum Bal.in rub. C. de cõd. ob turp. cauſ.Iaſ.in d. l. ſeruus. per illũ tex. Auguſti. de Arim. in ad- dit. ad tract. malef. Ang. in uerb. metidori. de malidadi. col.i. nunꝗd in dubio pręſumet ſci uiſſe? Crederẽ ꝙ ſic, ex quo debet eſſe certus de cõditione ipiorũ. d. l. qui cũ alio.& debet ſcire ꝙ filijfamil. uel inſtitores ſeu famuli nõ ſolent habere de proprio multas pecunias, quas ludant. fa. qd not. Paris de Put. in tract. de ludo, in iij.& in vij. col. nõ tamẽ poſſet pro cedi aduerſus tales luſores ad pœnã corpo- ralem, ex quo non ſunt in dolo, ſed in culpa, prout in ſimili dicit Paul.cõſil. xxxij.licet iſta ſit quæſtio. in fin. uerſ. uenio ad quartum. de quo per moder.in d.l. qui cũ alio. Quinto declarat᷑, fut nõ procedat quando ſtatutũ uel cõſuetudo aliter dictaret:unde Iudæi habent priuilegiũ à cõmunitatib.uel principibus, ꝙ nõ poſſint cõueniri rei uẽdicatione, niſi dñs offerat pecuniã, ut dicit Abb. in c. quod cleri cis.in viij.col.de for. comp. Io.de Ana. cõſil. IXx. uiſis& põderatis. Eſt uerũ, quòod oritur nõ modica ſuſpicio auaritiæ& fœnoris con- tra ipſos cõcedentes. Tale tamẽ priuilegiũ uel ſtatutum nõ haberet locum, quando mu tuans ſciret rem eſſe alienã, ex quo furtũ cõ- mitteret. d. l. ſeruus. quod non poteſt remitti quando eſt de futuro.l. iuris gentium.§. ſi pa ciſcar. ff. de pactis.& ita tenet Paul. Picus in repet.rub.ff. de rei uend. in vi. charta. Item 8S Tnõ haberet locum aduerſus clericos uel ex- traneos, ſecũdum Abb. in d. c. quod clericis. quia talia priuilegia non ligant eos qui non ſunt ſubditi concedenti. ſequitur Felin.in c. eccleſia ſanctæ Mariæ, de conſtit. col. xlvi. d. Alciati Nelſ eareſdſenemnplum Et eade non ligaret ſcholares alienige 3 in ſtudio, ſecũdum Apbibi eranienee 9 men. in ſing. lxxxi. pone Iudæi.& latep p. cum ind. repet. Statuta enim& confile 45 nes reſpicientes deciſoria litium, non li gun extraneos, ut habetur in d. c. quod es in l.i. C. de ſumma trinit.& fide cathol 3 ſunt ſcholares, tqui nõ dicuntur comriaild 10 domiciliũ in dubio, niſi habitauerintperd 3 cennium.lij. Cdeincolxlib:x. euishuue decennium, ſi non habent animũ Comrälde di domiciliũ, non contrahunt, utperAbb in c. fin. infra de paroch.* Et iſta procederent a fetiam ſi ſtatutũ uellet quòd ſcholares habe⸗ n rentur pro ciuibus: quia tale ſtatutũ nõ intel ligeretur niſi ad ſibi utilia.per Bar. inl.ii. ſi emancipatus. ff. de bon. poſſ. contr. tab. Mlo- der. in l. ſi Ruffinus. C. de teſta. milit, Alex 20 conſil. xxxij. in prima col. inv.b Quo ueroad b præparatoria& ordinatiua, fuerum eſt quod ſcholares ligant᷑ cõſuetudine ciuitatis, utper Gemin.& Card. Alex. in c. qui contra. vii.di ſtin. Idem in his quæ alias eſſent ſcandalo ci- uitatis. C. illa. xij. diſtin.& per Card. in Cle- men. fin. in v. quęſt. de celebrat. miſſ. Abb in c. pen. de obſeruat. ieiun. Chriſtoph. Porcus in§, conſtat. Inſtit. de iure naturali gent.& ci uil. Et ita diſtinguendo, tollunt᷑ quædam ob 30 iecta Pici in dicta repetitione, 776 m ratione — PRAESVMPTIO XXX. 1 Errans in iure nõ preſumitur in dolo. Limitatur utinſeg. a In præſcriptione non ſufficit quem carere dolo,ſed etibo- na fides requiritur, ideo error iuris non excuſat ſcusin acquiſitione fructuum. 2 Errans in iure ubi ius reſiſtit acui, præſumitur in dob. 4 Errans in iure naturali uel quaſi præſumitur in doo, nec ei ſuccurritur. Idem ſi in iure ciuili notorio& indubitat. · Error iuris notorij& indubitati non excuſat. 40 6 Cauſam quamlibet, etiam iniuſtam, excuſare à dolo, quono do debeat intelligi. 7 Error iuris ut probetur,& an probetur iuramẽto pœti 1 Rigeſimo Non pręſumitur quis ind lo, ſicet errauerit in iure. l. ſed ſi lege ſci re autẽ.ff.de petit.hæred. l. ſi quis in graui.5. ſi quis ignorans.ff. ad Sylla.I. ſi quis id quod. ubi Alſex. ff. de iuriſd. om. iud.§. quia tamen. ubi Ang. Inſtit. ui bon, rapt. Et propterea in his caſibus tin quibus ſatis eſt quem dolo ca 5 „o rere, etiã error iuris excuſat: prout eſt inac- quiſitione fructuũ, licet ſecus ſit in præſcri/ ptione:quia in ea nõ eſt ſatis carere dolo,ſe requiritur quòd bona fides adſit, ut per Bar. Imol. Paul. in J. ſi fur.§.i. ff.de uſucap. Abbiin c. ſi diligenti.in v. col. ubi etiam alij.ſ. depræ- ſcript. Limitaturtiſta præſumptio, ublius contraueniret, uel reſiſteret actui: quia tne⸗ præſumeret᷑ in dolo. c. qui contra. de euel in vi.l. quemadmodũ. C. de agric.& en u 60 Xi. Et ſic regula nõ procedit, niſi quã d. nõ adſiſtit nec reſiſtit: ſecus ſi reſiſtat ui G. clarat Bar. in d.. ſcire. ſequitur Abb neer ſultationib.de iure patron.&in SS h ſe penul, de reſtit. ſpol.& in iſer F 22 5 0 Indubitato, ut 1bi dunt quod nona umacss, flallega alegatione non 0 ro contumace. lec detetur prima. co cit quiatalis erro cludit A lex poſt d quod Bald. in 1 fach ignor.& q ges ſacratiſſimæ.( declarationes deb poteſtde lib. ca 6 inli in fin, ff,de al quelibet cauſa eni declara, dummod traius prohibitiui 7 vilenotorium& i temprobeturiſte tetur.ff. de confel col in tertio. Corn j. Etdicit Bald. in minor. quod prol ris. diautem perſc turper ſuum ſacr. cdo conſil Ixxi. co re quando eſſett tisuel aliæ coniec offuſcarentpræſi betprelumat ſcit lera dicutper Ale PRAESV 1 1 errine gulletpreſa uilgrobetir Que clum tertij. num.2 3 uunentitenorem ſi ſimpliciterdicat ſintperii,ut ſcianta cruar ieium(iif Inſtit deimemmi uin Suendo lunimn dicta repetiione, ESVMPTIO II ne nan ſaffci um omuin Qurtn, dco erxruninan 5 dre ritwr indahlinis 15 preſcmiw idlulini bi us reſſdtacdugneſain acxdi ut aaſereſwii . den ſi uuut cuutanydn erri Gndlicimant ba,cicn nuſtm aag r Ber gantaxut mor Nonprelumira ten veritinicelfdle ꝛpecit hæred lqpuin uns fadöſlalicu 777 ræbend. Alex. conſil. lxxiij. in ult. col. in ſe- cundo.& Curtius conſil. Ixxi. princeps de- functus. col. v.& ſeq. Feli. in c. de quarta. col. x. de præſcript. ubi reſpondet quibuſdam ra tionibus Abbatis in d, c. ſi diligẽti. Et quãdo dicatur lex reſiſtere uel non adſiſtere, ponit Bart. in l. cùm lex. ff. de fideiuſſ.& in J. i. col. fin.de nouat.& Bal, in l. non dubiũ. col. pen. ubi alij. C. de legib. Limitatur fetiam ultra Bar. quando quis erraret in iure naturali uel quaſi:nam tunc præſumeretur dolus,&huic erranti nullo pacto ſuccurreretur, ſecũdum Ang. Raph. Comen.& Imol.ibi in ult. char. in prin. in l.ex conſenſu.. fin. ff. de appell.⸗ Et idem ſi erraret in iure ciuili notorio& indubitato, ut ibi per eos: qui inde conclu- dunt, quòd non admitteretur excuſatio con tumacis, ſi allegaret talem errorem: imò ſua allegatione non obſtante, haberetur pro ue- ro contumace. ſequitur Alex.conſil.ciij. ui- deretur prima. col. penul. in primo uol. Et fa cit,quia talis error nunquam excuſat, ut cõ- cludit Alex. poſt Dynũ& alios in d. I. ſi quis id quod. Bald. in l. error. in i. quæſt. C. de iur. & facti ignor.& quod notat idem Bal. in l. le- ges ſacratiſſimæ. C. de legib. Et ſecundũ has declarationes debetintelligi text. in l. igitur. §. poteſt. de lib. cauſ. gl.in l. plagij. C. de plag. in l. i. in fin. ff. de abigeis. dum dicitur, t quòd quælibet cauſa etiam iniuſta excuſat à dolo: declara, dummodo non ſit iniuſta, quia con- tra ius prohibitiuũ uel naturale, uel etiam ci- uile notorium& indubitatũf Quomodo au tem probetur iſte error, ponit Bar. in l. nõ fa- tetur. ff. de confeſsis. Alex. conſil. xlvi. pen. col.in tertio. Corn. conſil. cxxxvi. col. iij. nu. ij. Et dicit Bald.in I.i. C. ſi quis ignorans rem minor. quòd probatur ex indicijs& cõiectu ris. Si autem perſona eſt fide digna, probabi- regula tertla prælumpt. 8 0 30 tur per ſuum ſacramentũ. ſequitur Curt. di⸗ 40 cto conſil. lxxi. col. ix. Quod poſſet procede- re, quando eſſet tanta præſumptio probita- tis, uel aliæ coniecturæ concurrentes, quòd offuſcarent præſumptionẽ legis, quòd quili bet præſumat ſcire iura:de qua j dicam. Cæ- tera dic utper Alex. in d.l. ſi quis id quod. PHRAESVMPTIO X TX. Scire iura qullibet præſumitur: e iuris error non præſumitur niſt probetur. Quæ præſumptio non procedit in præiudi- cium tertij. num. Inſtrumenti tenorem ſi quis uelit probare, non ſat eſt quòd te- ſtes ſimpliciter dicat de cõtentis in eo, ſed requiritur quod ſint periii, ut ſciant deponere de ſolennitatibus. Acdtum nullum& peccantem in forma ficientes, an preſuman tur neſcire eſſe nullum. Extrauagantis notitiam non præſumitur quis in dubio habere, quando illa non eſt publicè nota. Ignorans leges an præſumatur in dolo uel lata culpa. Rigeſimoprimo. Quilibet pręſumitur n iura. l.leges ſacratiſsimæ. C. de legi bus.Et propterea error iuris nõ pręſumit, ni ſi probetur. l.ſi hæres ab eo.§. fin. ff. ad Treb. & per Bar. in d. l. non fatetur. Sedtu aduer te, quia iſta regula prima fronte eſt dubitabi 50 60 778 lis: nam præſumptiones legum accõmodan tur circa ueriſimilia,& cõmuniter acciden- tia, ut per Bal. in l. ſiue poſſidetis. C. de pro- bat.& in rub. C. eod. tit. facit gl.in l. non hoc. C. unde legit.& diximus s in definitiõe. Sed nos uidemus à cõmuniter accidẽtibus, ꝙ ma xima pars hominũ ignorat iura, imò etiã pe- riti falluntur. I.j.§. Seruius autẽ Sulpi. ff. de orig.iuris.& gl.notab.xxiij. diſtin. C. præte- rea.Et ideo non uidet᷑ quòd iſta præſumptio ſecundũ legitimos iuris tramites procedat. Sed reſponde, quòd dato ꝙ multi ſint qui neſciant iura, tamen omnes debent ſcire, d. I. leges. uel per ſe, uel per aliũ, ut per Bart. in. bonorũ.ff. de bon. poſſ.tit. generali.& in l. re gula. ff. de iur.& facti ign.& habet᷑ in l. iuris. C. qui admitt. meritò cùm teneant ſcire, lex præſumit ꝙ ſciãt: quia lex præſumit ꝙ quiſq; ſciat quod debet.arg.d.l. meritò. Et quia pa- ria ſunt, ſcire, uel ſcire debere. l. quod te. ff. ſi cert.pet.l.pen.5. cùm ita. ubi Bar. ff. de aur.& arg.lega. Bal.in auth.ad hæc. in iiij. col. C. de uſur. Et cõſequenter, ſi probatur eos neſciſ- ſe, nõ tamen ſuccurritur illis, niſi in certis ca ſibus, de quibus in J. i.& in l. iuris. C. de iuris & facti ign. f Cuùm ergo lex introduxerit iſtã præſumptionem ex eo, quia omnes ſcire de- bent,& ſic in odium ipſorum, ne eis ſuccur- ratur:ſequitur, quòd talis præſumptio nõ de bet operari in præiudiciũ tertij. Et propte- rea, ſſi aliquis uelit probare tenorem inſtru- menti, non eſt ſatis quòd teſtes ſimpliciter di cant de contentis in eo, ſed requiritur quòd ſint idonei& periti in iure, qui ſciãt bene de- ponere de ſolennitatibus, ſecundum text. in c. cùm olim. primo. infra de priuileg.& in l. ſi cut.C.de fide inſtru.per Bart. in auth. ſi quis in aliquo. C. de edendo.& in I. i. col. pen. ff. ſi ſi cert.pet. nec ſtaretur huic præſumptioni, niſi aliter conſtaret eſſe peritos, utibi habet᷑. Et ratio eſt, quia iſtud reſpicit præiudiciũ ter tij, nõ autem ipſorũ.Et ita intelligendum eſt quod not. Aret.in l. ſciendum, in v. col. ff. de uerb.oblig. ubi hac ratione concludit, quòd debet credi cuilibet teſti aſſerenti ſtipulatio-/ nem, ex quo illa habet formam à iure, quam niſi periti præſumũtur ſcire, de quo per Bar. in l. i. C. de uſuris. Et ex hoc infertur, quòd malè loquutus ſit Comenſis, quem refert& ſequitur Alex. in I. i. 6. ſi quis ita. in iij. col. ff. de uerb.oblig. dum dicit, ſquòd partes facien tes actum nullũ& peccantẽ in forma, præſu munt᷑neſcire eſſe nullum, niſi ſint periti.arg. d.§. Seruius autem.& propterea obligabun- tur ſaltem naturaliter.& ita intelligit l. an in- utilis.ff.de acceptil.& uidetur ſequi Felin. in d. c. de quarta. in vij. col. declarando tamen quòd talis ignorãtia nõ excuſet, ut per eum. Sed iſta declaratio cõfundit opinionẽ Raph. & Alex. quia ubi lex præſumit ueram igno- rantiam, ibi etiam excuſat. J. fin. uerſ. arma. C. de iur.deli. Et ideo legũ ſciẽtia præſumit᷑, quia debent ſciri:aliàs ſibi imputet neſciens, ut ſuprà uiſum eſt. Vnde dicendum eſt, ꝙ ſi KEkk 4 a ¶ Adeò ut nec ruſtico quidem in co iure errati par citur. tex. not. in l. uenia.ubi laſ.poſt alios notat,& De cius ibidem col.z. & notabiliter Cur tius iunior ibidem col. 1. C. de in ius uoc. ubi quantum ad ruſticum, addu cit aliqua iura in cõtrarium, quibus reſpondet ut per eum. a ¶ De materia hu ius regulæ uide a⸗ bunde per Dn. me um d Ripa, in d. l hæredes mei.§. ci ita. ubi multa con⸗ gerit,& multas cõ cord. allegat: ad quem ſufficiat re- mißio. Et ad decla rationem ſeu limi tationem huius re gulæ, ultra quatu- or caſus infrà con ſideratos per Dn. Alciati, uide aliã cõſiderationẽ per Dn.meum a Ripa in l. centurio. col. 36. num. no.· ff. de uulg. 325 D. And. Alciati non excuſat, neq; etiam præſumitur: per ſu- pradicta.Etiſta opinio Raph. eſt apertiſſimè contra mentem Bart.& Doct. in d. l. non fa- tetur.& in d.l. iuris ignorantia. cum ſimil. 5 Non procedit ſupradicta præſumptio in conſtitutione extrauaganti quæ nõ eſt publi cè nota: quia talis nõ præſumitur perueniſſe ad notitiã cuiuslibet, ſecundum Bal. in d. l. le ges.ubi etiã ponit quid de ſtatuto& de con- ſuetudine.& habet in c. i.de conſtit. in vi. Et 6 antignorãs leges præſumatur in dolo uelin lata culpa, cõmunis concluſio eſt quòd in la ta culpa, ut per Iac. Butri. Bar.& Bal.& cæte rosin d. l.leges. Quod intellige procedere ex tra caſus poſitos in præcedenti præſumptio- ne, in quib. pręſumit᷑ dolus:de quo dic ut ibi. PRAFESVMPTIO XXXII. 1 Voluntatem ſuam ſecundum leges accommodare quilibet præ- ſumitur:& ſecundum ſtatuta, quando ſtatuta corrigut ius commune. 2 Verba diſponentis ubi ſecundum proprium ſignificatum con- cordant cum diſpoſitione legis, ſtamus uerbis, licet mens di ſponentis alia fo᷑rſan præſumeretur. 3 Statuto diſponente quòd maſculi excludat fœminas, ſ teſtator fideicõmittat& mandet aliquid dari filijs ſuis, admitten- tur maſculi tantum. 4 Statuto diſponente quoòd maſculi excludant ſœminas, ſi tecta- tor inſtituit duos filios,& ſt aliquis eorum deceſſerit ſine fi lijs ſabſtituit ſuperſttem, filia nata non faciet deficere con ditionem fideicommißi. 5 Verborum proprietas ſi repugnet,& uoluntas non poteſt de- clarari ſecundum legis diſpoſitionem, niſi per improprie- tatem, potius uerbis ſtandum eſt. Ibi. Teſtator ſi inſtituat quendam extraneum& eius filios, non in⸗ telligutur ordine ſucceßiuo uocati filij ſed ſimul cũ patre. 6 Voluntatem ſuam iuris diſpoſitioni confirmaſſe quis uidetur, etiam contra uerborum proprietatem, quando talis impro priatio fieret circauerba non præiudicantia illi cum quo contrahitur,& de quorum natura eſt ut referantur ad ter- minos iuris. 7 Emphytteuſim ſi quis fuerit ſipulatus pro ſe e& liberis, uel pro ſe& filijs maſculis& fœminis, ſtante ſtatuto quòd extan- tibus maſculis fœminæ non ſuccedant, maſculi cenſentur prius uocati qudàm fœæminæ. 8 Statuto diſponente quòd maſculi excludant fœminas, ſi teſta- tor inſtituit filios&filias hæredes, an primo cenſeantur uo cati filij, quam filiæ. 9 Verba quæ in ſui generalitate repugnant, an reſtringi debeant ut intentio accommodetur ſecundum leges. 10 Statuto excludente fœminas extantibus maſculis,ji teſtator ca- ueat per fideicommiſſum proximiores deſcendentes admit ti, donec ſtabunt maſculi non admittentur fœminæ. 11 Statuto diſponente, quòd prædecedente uxore ſine liberis, ma- ritus lucretur dimidiam dotis, ſi pater ab eo ſtipulatus ſit impliciter dotem reddi,intelligitur ſecundum formam ſta tuti. De ueritate tamen habes num. 12. Caſus omiſſus recipit interpretationemd iuxis diſpoſitione. lbi. Cõtractus clerici regulatur à diſpoſitione legis reſpicientis mo dum contrahendi, quando nec uerba nec mens ipſius agen tis repugnat, ſed caſus eſt omißus. 14 Aeclũ faciens, an uideatur ſe aſtringere legi de illo actu o quẽti *s Feudum ſimpliciter accipiens, cenſetur reſpectu fœminarum ſe retuliſſe ad morem patriæ. 1 Ilinioscunalar Qmillgrtprelumi tur accõmodare uoluntatẽ ſuam ſecun- dum leges. l. quæro.§. inter locatorẽ. ff. ocat. l. quidã cum filiũ. ff. de uerb. obl. Et ubi ſtatu 7⁸0 ta corrigũt ius cõmune, preſumi— dare ſeeanin ſuumau Per Bani 8 dmo mei,.cũ ita. ff. ad Trebell. ubi 4len, dFeden cord.& per Reli.in c. ius generale. vrlad. ſtin.& in c. cùm M. Ferrarieñ, ultimo u 3 de cõſtit. Sed tu pro reſolutione materi d- ſtingue quatuor caſus. Primus eſtrfubi di 3 ſitioni legis cõcordant uerba diſponentid cundũ propriũ ſignificatũ, licet mens diſ 3 0 nentis alia præſumat᷑,& tũc talis preſumptio tollitur per iſtam præſumptionèẽ k nmn & ſtatur uerbis, ſecundũ Bar. in d. Lhæredes mei.. cùm ita. ff. ad Trebel. Namin caſuſuo neptis contra uim uerborũteſtatoris admit⸗ tebatur in præiudiciũ conſanguinei adfidei- cõmiſſum: ſed hoc ex præſumpta uoluntate teſtatoris, de qua in illo textu: undeſi ſtatutũ ſit quòd maſculi excludãt fœminas, ceſſabit dicta pręſumptio,&excludet᷑ neptis: quiaue 20 riſimilius eſt ꝙ teſtator habuerit reſpectũad ſucceſſionẽ legalem,& in cõtrarietate ſtabi- tur proprietati uerboꝶr. Et Bar. preciſeloqui tur in tali caſu, licet Doct. aliqui nõbene ad- uertentes eum generaliter intelligant, Et ſecundũ iſtam declarationẽ procedit etũ de/ ciſio Bal.& Petri de Anch. in l tres fratres,ff de pact. ubi fſi teſtator fideicõmittat,&man/3 det aliquid dari filijs ſuis, ſtante tali ſtatuio, admittentur maſculi tantũ. ſequitur Alex in 0 d. l. Gallus.§. i. in fin.& in conſil. cxxvij in pri mo. Corn. cõſil. cxx. in ſecũdo. Iaſ.in lſiquis filiabus.in quinto notab. ff. de lega.i. Decius conſil.cclx. in ij. col. cum cõcor. Etratioeſt, quia appellatione filij non ueniuntfiliæ, niſi per extenſionem:quia maſculinum concipit fœmininũ, non ex proprietate ſermonis, ſed per extenſionem ex mente præſumpta liiu- bi gl.de uerb.ſignif.& per Bart.in l.liberorũ. eod. tit.& eſt text. in l.penult. C. de præpoſ. 40 ſac.cubic.lib.xij.quæ mens præſumpta tolli tur per contrariam præſumptionem orientẽ A ₰ ex tali ſtatuto. Et propterea infert, quod 4 ſi teſtator inſtituit duos filios,& ſi aliquis eo- rum deceſſerit ſine filijs ſubſtituat ſuperſti- tem, filia nata non faciet deficere conditionẽ fideicõmiſsi ſtante tali ſtatuto, per ſupradi- cta.& ita conſuluit Dyn. quem ſequitur Feli nus in d. c. ius generale. Præſupponit tamen Paulus Caſtren. in conſil. ccccx. caſus iſtefte 0 quenter. in nouiſſ. in ſecundo. idem eſſe etã non ſtante tali ſtatuto, quando aliapræſum- ptio militaret, puta quia teſtator proprias ſi lias excluſiſſet: nam non eſt ueriſimile quo plus dilexerit neptem. I. ſi uiua matre. C. de bon. mater.& illã tenet Fulg. in li. C. decon di. inſer.& latè per Socinũ in l. cùm auusin xiiij.col.uerſ.iij.ff.de cond.& dem. Scdego nõ ſequor hanc opin. niſi ſtante tali ſtatu Secundus caſus eſt,tquãdo Propricle 1 6o borũ repugnat,& uoluntas nõ poteſt d 3 rari ſecundum diſpoſitionẽ legis, niſipet f proprietatẽ:& iſto caſu uidet conevuen d quòd potius debeamus ltareverbie 4 u⸗ batur in c.Raynutius.& in c. Raynaldu 5 — ordo naturæ& vôd uerbaimp dte perillũ tex. ſe 6 cdum. Item fall retcirca uerba n trahit,& de quor iuris referant, Ue 7 iurandi ſ.iliber: ſtipulaturſibi em ruto, quod maſcu prius uocati maſc ſet concepta pro cundum Bart. co &ẽ, Alex. in d,§.i illauerbareferũti dum quod& qua Nam pater in dui utheredibus, uth Bariinl quod dic ciſio Bart. in d.§. probata utper Fe inſin deconſtit. pulatus.5.fin, ff dd rearemanet dubi 8 in d.itres fratres. (ttante ali ſtatuto rcdes quodprim refert Klex, in d. confundiperd,c, tlicet Socinus il Luendo inter ius 1 adiſtinctio nõ noliti iuris cõmt COrden, Wehe näl ddred 6 48 Sulticz 1. kluma Lölkadd ntt erri Leändülne lteſtetorgteränin er filis ſuisneal maſculi tntüſeglin i in fin&mconllcm. dil cxinſecüth ll uintonord fcbkgl aij. col. cumcõcox in one fifjnonueuimi nemquiamaſcolume on exproprietselcm nemexmenteptalmmn ſignif&perhamul ttert in lpenultn i quæmensprim arampræſunpunns 3. Etpropteaisi tiwit duosflio Altf ritne fiiß lilm anonfacietcettetil ſtante tal Hnet I—II. ¹ um d, Aid gel s debem d- 791 15 cgula ter tia fra deteſta.& not.per Doct. in d. I. Gallus.§. i. ubi ceſſante ordine neceſsitatis& charita- tis, ſi quis inſtituit Titium patrem& eius fi- lios, nõ cenſent᷑ uocati ordine ſucceſſiuo,& ſic ſecundum diſpoſitionẽ legis, ſed ueniunt ſimul propter naturã copulæ, quę omnes eo dem tempore uocat. l. ſi duobus. de lega. i. l.i. S. his ita. C. de cadu. toll. alias dicta copula im propriaretur.& ita etiã firmãt Paul, de Caſt. & Soci.in l. in his. per illũ text. ff. de cond.& dem.& tandem reſidet Alex. in d.§. cùm ita. Fallit iſta concluſio, quando eſſet alia con iectura quæ corroboraretiſtam præſumptio nem: quia tunc ambæ tanquam fortiores tol lerent præſumptionè orientem ex proprie- tate ſermonis: ueluti eſt, quando neceſſarius ordo naturæ& ſanguinis ſuaderet aliud, q́; quòd uerba impropriarentur. d.. quidam re cte.per illũ tex. ſecundum cõmunemi intelle G ctum. Item fallit qquando impronriatio fie ret circa uerba nõ præiudicãtia illi cũ quo cõ trahit᷑,& de quorũ natura eſt ut ad terminos iuris referant, ueluti in caſu Bar. inl. ut iuriſ- 7 iurandi. S. ſi liberi. ff. de oper. lib.fquãdo quis ſtipulatur ſibi emphyteuſim: nam ſtante ſta- tuto, quòd maſculi fœminas excludant, erũt prius uocati maſculi. Et idem ſi ſtipulatio eſ- ſet concepta pro filijs maſculis&ſœminis, ſe cundum Bart. conſil. Ilx, incip. quæſtio iſta &cẽ, Alex. in d.§. i. in ult. col. Et eſt ratio, quia illa uerba referũtur ad terminos iuris, ſecun dum quod& quatenus deiure ſunthęredes. Nam pater in dubio cenſetur ſtipulari filijs ut heredibus, ut habetur per Bar. in d.§.i. per Bar. inl. quod dicitur. ff. de uerb. oblig.& de- ciſio Bart. in d.§. ut liberi. eſt cõmuniter ap- probata, ut per Feli. in d. c. quæ in eccleſiarũ. in fin. de conſtit.& quod not. Aret.in I. ita ſti pPulatus.§. fin. ff. de uerb. oblig. Et propte- præſumpt. 2 cauerat, ut deſcendentes proximiores admit terentur:quæ uerba ex qualitate ſui(propriè intelligẽdo)cõprehendunt etiã fœminas:& tamen ſtantetali ſtatuto, cõcludit per prædi- ctam rationẽ, quòd donec ſtabunt maſculi, nõ admittent᷑ fœminę. Et iſtud etiã uidetur ſenſiſſe Aret. conſil.clvi. in iij. col. Secũdo facit quod notabiliter decidit Rayn. de Forli uio, in l.poſt dotẽ. in quarta lect. ff. ſol. matr. 0 quem ſequitur Alex. ibi in ult. colfubi ſtan- te ſtatuto, ꝙ prædecedente uxore ſine libe- ris, marituslucretur partem dimidiam dotis: ſi pater ab eo ſtipulatus ſit ſimpliciter dotem reddi, intelligitur ſecundum formã ſtatuti, ſcilicet de dimidia, ſecundum Alex. conſil. cxxxiij.in ij.col.in quinto uol.& conſil. v. in ult. col. in tertio. Et in ſimili quæſt. idem de- cidit Ang. in l.damni infecti quidam.§. cùm parietem. per illum text. ff. de dam. infecto. Tertio facit tex.inl.fin. ubi Cyn. Bal.& cæ teri, ad leg. falcid. ubi ſi hæres promittat ſol- uere legatum,& ita caueat, intelligitur pro- miſiſſe deducta falcidia, quia talis promiſsio regulat᷑ ſecundũ diſpoſitionẽ legis: niſi pro- miſiſſet integraliter ſoluere, ut ibi habetur. Quarto facit text.in d.l. inter locatorẽ, ubi promiſſio de nõ expellendo durante locatio ne, reſtringit᷑, ſi penſio fuerit ſoluta. Cõtra- ria opinio uidetur uerior:quia, uts uidimus, 30 iſta præſumptio nõ operatur cõtra proprie- tatem uerborũ:uidetur autẽ fieri impropria- tio, quando uerba ſignificantia totũ, reſtrin- gunt᷑ ad partẽ.l.ſi quis cùm totũ. ubi moder. ff.de except. rei iudic, not. in l. ſi rem. ff. de rei uend. Sper Imol.inl.ſi patronus. ff. de dona. in fin. Non obſtat quod not. But.in d. con- ſil. quia in caſu ſuo erat relictũ poſteris& ſuc ceſſoribus, quæ qualitas natura ſui refert᷑ ad ius,& ſic illis poſteris qui aliàs de iure eſſent rea remanet dubia deciſio Petride Anchar. 40 ab inteſtato ſucceſſuri. Nõ obſtant not. per 8 in d. l. tres fratres. dum dicit,tquòd ſiteſtator (ſtante tali ſtatuto)inſtituat filios& filias hæ- redes, quòd primò cenſebuntur uocati filij. refert Alex. in d.§. cùm ita. Nam iſtud uidet confundi per d. c. Raynutius.& not. in d.§. i. Etlicet Socinus ibi in iij.col.ſuſtineat, diſtin guendo inter ius cõmune& ſtatuta, tamen iſta diſtinctio nõ placet, quia ita præſumitur notitia iuris cõmunis in uiuentibus iure cõ- Ray.& moder. in d. l.poſt dotẽ. Ang.& Imol. in d. 5. cùm parietẽ. quia illaſdeci ſio ita ſimpli citer intellecta nõ eſt uera,& cõtra gl. cõmu- niter approbatã in l. ſi prior. ff. ſol. mat. Et ꝗa uerba repugnãt tali interpretationi, promit- to dotem, id eſt, dimidium dotis, ſecundum Imol. in d. I. ſi patronus.& uoluit Bald. in. quod nomine. in penult. col. ff. de cond. in- deb. Vnde intellige illam, quãdo uerba pro- muni, ſicut iuris ſtatutarij in cæteris. l.leges. s0 miſsionis expreſſe referrentur ad ius, puta C. de legibus. Et ſicut leges generales ſunta principe, ita& ſtatuta ab ipſo fieri poſſunt, uel ab eius Officialibus etiã nõ participanti- bus de negocio cum ciuibus, declarando ut per Bar. in l.omnes populi. in i. quæſt. princi pali.ff. de iuſtit.&iur. Vnde idem Soci. iſtam Anch. diſtin. reprobat in d. l. in his.& melius niſi ſaluetur, in caſu prædictarũ fallentiarũ. Tertius caſus eſt.fquãdo uerba in generali quia eſſet promiſſa reſtitutio dotis debitæ: nã illa dictio, debita, qualificat promiſſionẽ, ut nõ intelligatur promiſſa, niſi quatenus de betur ex forma legis. Nõ obſtat d. l. fi.cum ibi not.& in d.. cùm parietẽ. quia cùm pro- miſſio illa ſeu cautio fiat ex neceſſitate legis, meritò recipit declarationẽ a lege, ne uidea- tur promiſſor renunciare beneficio ſibi per legem dato.l. in prætorijs. ubi not. ff.de præ- tate ſui repugnãt, nunquid ut intentio accõ- 6o tor. ſtip. Secus eſt in contractib. deſcendenti modetur ſecundũ leges, debent reſtringi:? Et uidet᷑ dicẽdum ꝙ ſic: pro qua opin. primo fa- cit qͥd not. But.in cõſil.ij.ſub rub. de conſtit. 10 in primo dub fubi teſtator per fideicõmiſsũ bus exlibera uolũtate agentis, in quib. idem præſumitur uoluiſſe, quod uerba indicant. l. nõ aliter. ff. de leg.iij.l. quicquid. ff. de uerb. oblig. Nec obſtat d,§. ſi inter locatorem. 11 a ¶ Accedant no- tata per Bart. poſt eum D. meus a Ripa inl. ſtuen- tri. õ.fin. ff. de pri uil. cred. 2 D. And. Alciat quia illa uerba licet generalia, habẽt tacitam interpretationẽ ex natura contractus, ſi pen ſio ſolueret: quæ natura contractus eſt atten denda, etiã ſi uerba impropriarent᷑. l. ſi uno. ff. loca.l.ſi ſtipulatus.l. ſi infulã. de præſcript. 13 uerb. Quartus caſus eſt, fquãdo nec uerba nec mens agentisrepugnant, ſed caſus eſt o- miſſus:& tunc clarum eſt, quòd caſus omiſ- ſus recipiet interpretationẽ à diſpoſitione le gis. l. ſi extraneus. ff. de cond. ob cauſ. Et in iſto caſu contractusclerici regulabitur etiam à diſpoſitione legis, reſpicientis modum cõ- trahendi:licet aliàs clericus non pręſumatur accõmodare uoluntatem ſuam ſecundum di ſpoſitionem legis laicorũ, ex quo illi nõ ſub- eſt. c. eccleſia ſanctæ Mariæ. 5. de conſtit. Et infert Salic. in auth, caſſa. in fin. C. de ſacro- ſanct.eccleſ.quòd licet quis beneficio cleri- cali gaudens, domũ locauerit ſcholari, loca- tio illa intelligit᷑ facta cum priuilegio inquili natus, ſcholari per ſtatutum conceſſo. Et eo- dem modo clericus cõtrahens tenebitur ſol- uere ſecundum formã monetæ à ſtatuto ex- preſſæ, quia uidetur ſecundum eum ita cõue niſſe:quæ cõuentio tanq́; ſuppletiua contra- ctus eſt attẽdenda.arg.gl.in l.ædem. C. loca. Et hoc, niſi clerici aliam contrariã conſtitu- tionem haberẽt.c.cùm ueniſſent. j.de eo qui mittitur in poſſeſ. Et ad iſtum caſum facit qd notat Imol.in l. fin. ff, de cond.& demon. ubi ſi teſtator legat alicui, cùm res ſuas admini- ſtrabit, intelligitur ad tempus, de quo per ſta tutum permiſſum eſt quòd poſſit aliquis ad- miniſtrare, etiã ſi ſit intra terminũ X Xv. an- 14 norum. Et ad hoc etiã facit quod not. Bal. inl.ſiduo. per illum tex.ff. de acquir. hæred. ubi notat, quòd ille qui facit aliquem actum, uidet᷑ ſe aſtringere legi loquenti de illo actu. Et dicit ibi gl.quoòd iſta eſt fictio, quæ non ui detur recipere probationẽ in cõtrariũ:qᷓd eſt menti tenendum, ſecundum Bal. ibi. Sed di- ctum gloſſæ poteſt procedere, quãdo lex ad quã cenſetur facta relatio, eſt talis, ut illi non Pohnn renũciari, prout erat in caſu d. l. ſi duo. on enim poteſt quis hæres pro parte eſſe, ut ibi dicitur. Secus ſi illi legi poſſet renũcia- ri: quia tunc erit præſumptio, non autem fi- ctio, ut per Aret.in d.l.ſi duo. Et adde q́ͥd no- tat And. de Iſernia in c. i. quib. modis feud.a- 15 mitt.ſquòd accipiẽs feudum ſimpliciter, cen ſetur reſpectu fœminarũ ſe retuliſſe ad morẽ patriæ. Et ad ſupradicta facit quod not. Rimi nal. in l. ſi quis maior. in i. col. C. detranſact. & aliqua ponit Sicul,in repet. c. Raynutius. in xxvij. charta. PRAESVMPTIO XXXIII. 2 Delinquens nõ præſumitur delinquere ſub ſpe immunitatis ec- a Immunitate an frui debeat is, quem apparet ſub(cleſiæ. ſpe immunitatis deliquiſſe. 3 Delinquens in cœæmiterio uel prope eccleſtam, non gaudet im- munitate. 4 Occldens aliquem ex propoſito,& confugiens ſtattim ad eccle iam, an gaudere debeat immunitate. 1 7 In materia immunitatis, quando ius ciuile diſtat à Canonico, 10 20 30 4⁰ 50 60 quid debeat attendi in foro ciuili. é Delinquens debet puniri ſecundum! fit remißio, non iudicis remittent, 1 Rigeſimotertio.tPręſumitur quens nõ delinquere ſub ſpe tis eccleſiæ,& propterea admittit ſiam, e. fin. ubi Hoſtieñ.& Card. j eccleſ. Sed dubiũ eſt: tpone, con ſub hac ſpe deliquiſſe, munitate: Et uidetur ſolùm loquitur quan cleſia:unde ille text.tanq́; odioſus& reſtrin⸗ gens immunitatẽ, non debet extendi ultrae- ius uerba. arg. c. odia, de reg. iur. giſtuduide tur uoluiſſe Abbas in c. innotuit. inv, tit. Teneo ꝙ iſte talis delinquens pr immunitatis& extra eccleſiam uel c rium, non fruatur immunitate ratio poſita in d.c.fin.habet lo caſu. Prima eſt, quòd iſte debet puniriin eo, in quo delinquit. Secunda eſt, quia fruſttale is auxiliũ& ẽ, Sed ille qui delinquit ſubhu- iuſmodi fiducia, delinquit contra eccleſiam, imò ſecundum aliquos peccat in ſpiritũſan/ ctum, ſecundum Abb. in d, c. fin. Item cõmit tit in legem eccleſiæ, quia facit quodillalex quę fuit ad bonũ finem introducta proreue rentia eccleſiarum, tribuat incentiuam delin quendi,& ſic operetur malũ. xxiiij. q. iiij. C. eſt iniuſta. Nec obſtat quoòd in caſu dictic. fin.delictũ eſſet factum in eccleſia:quiaillud ibi acciderat ex cõtingentia facti, à quanon eſt licitũ arguere, ſed attenditur ratioffinalis, ut eſt gl. quam ibi Doctt. exornant, in l.i, C. quando nõ peten. part.& Io. And. inc.dile- cto. de præben.& quod not. gl.j. q.iiij. C. mo nomachia. Et iſta opinio fuit etiam Anchin d. c.fi.dum uult, quòdſ ſialiquis propeeccle ſiam uel cœmiteriũ delinquat, nõ fruaturim munitate, tanq́; ex uicinitate loci arguaturin tentio delinquentis ſub ſpe immunitatis: ꝗd nota. Etpropterea ex hoc infero, quodfſi aliquis ex propoſito aliquẽ interficiat&pro tinus currat ad eccleſiam, ſatis uidetur con- cedi, quòdiſte deliquit ſub ſpe immunitatſ: nam ſioccidit animo deliberato, ueriſimile eſt ꝙ etiam cogitauerit quomodo euaderet. arg.l. i. ff. de recept. unde ex ſubſequenii ſalis oſtenditur prior uoluntas. arg. lſihi qui. C. de adult.præſertim cùm incõtinen currit. facit l.i. in prin, ibi, ſpe immu tatis.& in 6. Igeneraliter.& in.fin. ſt teſta.liber eſſe iuſſ.·Et probat᷑ aperte iſtaco⸗ cluſio in c.i.j.de homici. quæ fuit lex Exodi, approbata per Romanũ pontificem, reperit᷑ inter alias decret tenet pen.gl.& Anch. ibi- trij in d.c.inter alia.& firmat loanne ſui uel alie.iur..i.& orum approbauitbſ decil. Delph:quæſt a Italia ſecun um ſtit.de his qui ſunt ſuetudo plurimorũ loc cundum Guid. Papæ in xXi.& ita obſeruatur in tota Italla Pract. Papi.in libel.inquiſitionis.in a ubi dicit quòd talis conſuetudo eſt gem iudicis au Luem nũquid debeat fruiim quoòd ſic, quia text, o fi. do quis delinquit in ec- „quia utraque cũ etiã in iſto · ales appoſita. gita R eſtde mente Bu IoannesFab.n uoapud Corn. cim ipſe reus con fugidet in templi diem fuerat inuic obſtructaianua, c · bitatut infcaſibus aCanonico, circa attendiin foro cit Cdeadult, tenet ſeruetur ius Cano ſecus.& idẽ not. A n iafi Pro quao- quis delinquat in ſecundum leges ſ hocgenus. C. de e ſn ft de accuſ.& Confirmatur, turnaturaliter ex- conſentiteponæ uilem utper Bar. ceeiuſtit& iur.&p tenditanquampe liratione utitur 0 lite talis de 1 ed deünxn n — ne dcdlumde Rkimmunitate i arum tribunincerün Dperetur mä nii Necobſtatquotindch ecodltatqpodinch let tactuminecallag ex cõtingen kcim vere, ſedatendinnmt m ibi Doct exomanil deten pant&lo.Antil en.&quodnotgijgi- tiſta opmniofutecmt ult, quodtſtaliquig nitenã delinqutſirm aq; ex uicinitae beu entisſubſpeimmun roptereaexbveuiinf poſto iiqueinett deccleſum ſcbuitm te deliquitlid peime lit znimo delberadi- Uinp clen Ir 1 m iheim Sgenenlinde — 5 vps regula tertia optima ratione, ne domus Dei ffiat ſpelunca latronum.& iſta opinio de iure ciuili non ha bet difficultatem, per tex. in§. neq; autem. in auth. de mandatis prin. Petrus, Cyn.& alij in 1.ij. C. de his qui ad eccleſ. confug. Angel. de Aretio in tract.malef. in uerb. fama publica. col.xvi. uerſ. quarto quæro. Vnde eſttenen- da in foro canonico, ut iura iuribus concor- dentur. c. i.de noui oper. nunc. Nec obſtat tex. in d. c. inter alia, quia limitatur per tex. in d. c.fin. unde probatur iſta opinio, intelligen do ut ſuprà dixi, quicquid dicat Abbas. Nõ obſt. quòd tex. in d. c. i.de homicid. nõ poteſt recipere illũ intellectũ, quòd loquitur de pri uatione immunitatis eccleſiaſticæ, ex quo ſe cundũ Io. And.ibi, talis immunitas fuit con- ceſſa per iura longè poſteriora: quia reſpon- deo, ꝙ imò etiã ante hæc iura erat iſta immu- nitas, quam antiqui appellabant ius aſyli, de quo apud Corn. Tacitum ſcribitur lib. III. ꝙ cùm ipſe reus cõmunione proditionis con- fugiſſet in templum Palladis, quod ad eam diem fuerat inuiolabile, fuit à matre muro obſtructa ianua, coactus mori fame. Seddu bitatur in fcaſibus in quibus ius ciuile diſtat à Canonico, circa immunitatẽ, quid debeat attendi in foro ciuili. Sali. in auth. ſi qui.in fi. C. de adult. tenet quòd in foro eccleſiaſtico ſeruetur ius Canonicũ, ſed in terris Imperij ſecus.& idẽ not. Ang.in d. uerſ.quarto quæ- ro.in fi. Pro qua opin, etiam facit, quòd ſi ali- quis delinquat in eccleſia, iudex tamẽ ciuilis ſecundum leges ſuas eum puniet. l. ſi quis in hoc genus.C.de epiſ.& cler. Bar.inl.ſi cui.. fin.ff.de accuſ.& probat᷑ in d.c. fin. ubi Abb. Confirmatur, quia iſte delinquensobliga tur naturaliter ex conſenſu, per quem uidet᷑ conſentire pœnæ ſibi infligendæ per legẽ ci uilem, ut per Bar.& Doct. in l. ex hociure. ff. de iuſtit.& iur.& propterea talis lex debet at/ 40 tendi, tanquam perſona ſit illi affecta. Et ſimi li ratione utitur Oldra. conſil.liiij. Contra rium tenet Imol.in Clem.i.in fi. de pœnit.& remiſſ.& etiam eſt de mẽte Abb. in d. c. inter alia. col. xvi. dum reſpondet ad d.. neq́; autẽ. quia non potuit Imperator perillum textum reuocare priuilegiũ quod prius competebat eccleſiæ, per tit. de ijs qui ad eccleſ. cõfug. ex quo priuilegiũ nõ poteſt amplius reuocari, ut eſt gl. in c. nouit. ubi Abb..de iudi. Et iſta ratio Abb.nõ uidetur cõcludens, quia nõ eſt uerum quòd Imperator nõ potuerit reuoca- re talem legẽ, ex quo ibi nõcontinet᷑ aliquod priuilegiũ reſpiciẽs clericos: ſed ſimpliciter propter reuerentiã legislator prohibuit ſuis ſubditis, ne trahant aliquẽ extra eccleſiã: quã prohibitionẽ poteſt quandocunq; uelit reuo care.I.priuilegia. C. de ſacroſan. eccl. per mo der. in l. non amplius,§. i. de lega. i. Vnde pro iſta opinione tu argue fortius: quia cùm iſte delinquens ſit in eccleſia, eſt extra territoriũ iudicis ciuilis:ſi ergo petat remiſſionem ſibi fieri per prælatum, iſte non faciet niſi ſerua- ta lege ſua:nec prælatus habet curare de lege præſumpt. es ciuili, unde compellet ſecularem promittere ſecundum formam d. c. inter alia. Sed ad hæc reſpõdetur, quòd ſecularis nõ tenebitur ſer- uare dictam promiſſionẽ, ſecundum gl. ind. 5. ſed neq;.quã ibi ſequitur Iac. de Rauen.& Iac. de Beluiſ. Et talis dicet᷑ bonus dolus, de quo s dixi.Et facit ratio:quiafquis debet pu-/ niri ſecundũ legem iudicis ad quẽ fit remiſ- ſio:nec debet iudex remittens quo ad deciſo 10 ria diminuere de iure alterius, cùm ſit merus executor, ut per Cyn. in auth. qua in prouin- cia.in iiij.q. C.ubi de crim.agi opor.& qᷓd ha betur inl.ſi cui..fin. C. de accuſ. PRAEBSVMPTIO XXXIIII. 1 In dubio illa præſumptio capienda eſt, per quà potius actus ualeat quam pereat. ⁊ Princeps licet non præſumatur uti plenitudine abſolutæ po teſtatis, fallit tamen ubi alias aclus non ualeret. 3 Prioritas licet præſumatur ex ordine literæ, non tamen hot procedit quando actus annullaretur. 4 Relatio non fit ad præcedentia, quando ex tali relatione a- clus uitiaretur. 5 Præſumptio ualiditatis aclus, an ſit fortior cæteris præſum- ptionibus, ſi aliæ reperiantur præſumptiones fortiores 6õ Præſumptio oriens ex natura actus, eſt efficacior(iſta. præſumptione ualiditatis aclus. 7 Teſtator præſumitur legare ius quod habet in re, etiam ſile- gatum redderetur eluſorium. 8 Præſumptio ualiditatis actus non eſt in conſideratione, quan do alias uerba nimis impropriarentur. 0 Verba modicum impropriari licet, ut actus ualeat. 10 Verba ut aliquid operentur, etiam impropriiſiimè inter- pretantur. uu Præſumptio ualiditatis actus non procedit, quando actus qui fieret, in forma ſua non teneret. 12 Præſumptio quod potius actus ualeat quam pereat, nõ pro- cedit quando non eſt ueriſimile partes talem caſum con- ſideraſſe, uel illum actum uoluiſſe facere, eo modo quo ualere poteſt. 13 Præſumptio ut potius actus ualeat quam pereat, non proce dit in odioſis. 2eilie aeſenwcoän dubio capitur ſem per illa prælumptio, per quam potius a- ctus ualeat quàm pereat. I. quoties. ff. de reb. dub. l. quoties. ff. de uerb. oblig. c. Abbate ſa- nè. ubi gl. de uerb. ſignif.& talis præſumptio uidetur fortior& efficacior cæteris. Vnde tprinceps licet non præſumatur utiabſoluta poteſtate, tamen præſumitur ubiactus aliter non ualeret, ſecundum Alex, cum concord. so in l. quanquam. C. de teſta. milit. Item flicet præſumatur prioritas ſecundũ ordinẽ literę, tamen nõ procedit quãdo actus annullaret, ſecundũ Bal. Ang.& Imol. in l. cùm in teſta- mento,. hæc uerba. de hær. inſtit. Alex. con ſil. Ixxxi. col.iiij. in iij.& cõſil. cxij. col. ij. in v. fltem ubi relatio fit ad præcedentia, nõ ta- men fit quãdo actus uitiaretur. Bar.in l.cùm uulgari. ff. de dot. præleg.& habetur in l. talis ſcriptura.de lega. i. Item ubi actus nõ ſub- 60 ſiſteret, nõ attenditur differentia an nomen propriũ uel appellatiuũ præceſſerit: de quo in l.ſi ſeruus cõmunis ita. ff. de ſtipul. ſeru.& per moder, in c. cùm Abbas. deoffic. deleg. ubi firmant prædictam concluſionem.& in 2 3 a ¶ Vide Decium con.399. conclu⸗ ſio. col.3. num. 7. & conſ.24 8. nu. 5. melius conſ.278 nõ leuis. col. pen. 7 lam. Tertio obſtat, fquia teſtator in dubio 2 D. And. Acciati 798 lin teſtamento. in ult. not. C. de teſtam. mili. propriationem dictionis, olim. Et pond Sed tu aduerte, quia iſtud ita ſimpliciter quòd talis impropriatio erat contra nlnnant intellectum nõ eſt uerum:ſquia reperiuntur munẽ loquenqdi, ut dicit And. Sicu, inc din multæ præſumptiones quę ſunt efficaciores iſta. Et primo cõtra hanc opinionẽ eſt tex. in J. ſi quis ante. ff. de acquir. poſſeſſ. nam de na- tura precarij eſt, quòd poſſeſsio trãsferatur. tamen actusdebeat ſuſtineri, dummodo 4 l. certè.§. i. ff. de precar. Pone ergo quòd quis eius ualiditate concurrat uoluntas ipaien precariò locauerit,& poſtea eandem rem cõ tis. per tex. in l. cùm filio.& ibi Comen. ff u duxerit, nũquid ad finem quòd uterq; actus 0 lega. iij. ubi probatur, quòdfut uerba lliqui teneat pręſumemus actũ, ne ex precario träſ operent᷑, interpretant᷑ etiã improprijſſimè: feratur poſſeſſio, prout aliquando cõtingite? certè multò magis uidetur dicendũ iſtud 8 certè nõ, ut ibi habetur. fEcce ꝙ pręſumptio 7 actus ſuſtineatur. per not. in c. quia circa jde oriens ex natura actus, eſt efficacior iſta.& priuileg. Eſt uerùm, quòdalio nõ cõcurren hæc eſt uerior declaratio ad iſtum tex. quàam te, magna improprietas non arguit ita fuiſſe illa quã ponit Iaſ.in d..ſi quis ante. Et ſicha- mentẽ diſponentis, ut habetur in l. in ambi⸗ bes primã limitationẽ ad hanc regula. Se- guo. per moder. ff. de reb. dub.& per lac. Bu cundo contra eandem opin. adduco doctri- tri. in l. cùm antiquitas. C, de uſufr. ubi ponit nam Bart. inl. non ſolùm.§. morte. in antepe tres modos, propter quos recedimus à pro- nul. col. ff.de oper. no. nunc. ubi concludit ꝙ 20 prietate uerborũ.(DQuarto cõtra iſtã opin. proteſtans in aliquo loco, pręſumit̃ in dubio eſt text. in J. nõ codicil. C. de teſta. ubi Corn. proteſtari ut in eo loco ſoluat᷑. l. ſi cùm dies. in tertio not. dixit, quòd fortior eſtpræſum- §. ſi arbiter. ff. de arbit. Pone ergo ꝙ ita præ- ptio quæ ſumit᷑ ex qualitate diſpoſitionis, q ſumendo actus redderet᷑ nullusnunquid ad illa qua quis præſumitur uelle ſuum actum olim Abbas. in i.& ij. col. 3. de offic. deleg& per laſ. in d.5. hoc autem. Poſſet tamen tene ri, quòd etiã ſi fieret magna impropriatio 2 2 1 0 huc procedet iſta præſumptio: Et cõcludit ꝙ ualere. Et ex hoc colligitur quarta limitatio, ſic. allegat Cyn. in l. in minorũ. in iiij. q.in qui fut regula nõ procedat, quando actus qui fie bus cauſ.in integ.reſtit. nõ eſt neceſſ. Et po⸗- ret in forma ſua nõ teneret, quia tuncnõſi- teſt eſſe ratio, quia in tali caſu proteſtatio nõ ſtinetur aliquo modo: de quo etiã per Bant uidetur habere omnia requiſita, unde actus& Doct. in d. li. 9. ſi quis ita. ubi plenèattigi. corruit..ij.. circa. ff. de doli except. declarat o Quinto obſtat tex. in. uerbis ciuilibus f Imol.in l. à Titio. penult. col. ff. de uerb. obli. de uulg. ubi Paul. de Caſt, Alex.& laſnott, Et hec eſt ſecunda limitatio ad prędictã regu quòd ne ueniatur contra præſumptammen tem teſtatoris, potiuspermittitur quodactus nõ præſumitur legare niſi ius quod habet in ſit nullus. Eſt uerũ quòd ille tex. habetaliam re.l. ſi domus. õ. fin. ff.de lega.i. l. ſerui electio rationẽ, unde melius facitl. ſi quis à filio in ne. 5. cùm fundus. eo. tit. nunquidiſta preſum prin. de leg. i.& l.nemo rem. ff. de uerb.obli. ptio obſeruetur etiam ſi legatũ redderet elu- ubi ſtipulatio rem ſuã ſibi dari, nõ ualet, nec ſoriũ& inutile? certè ſic, per tex. in l. quod in ſuſtinetur ut importet reſtitui caſu quoamit rerum.§. i. ff. de leg. i.& in l. uxor patrui. C. de tatur:& eſt ratio, quia nõ eſt ueriſimile par/ lega.& ita intelligitur cõmuniter.& fa. text. 40 tes conſideraſſe talem caſum. Et exhocecoll in l. Meuius.. in fundo. in fi. ff. de leg. ij. Sed gitur quinta limitatio: pro qua etiamfacitq dic quòd ratio eſt, quia aliasin caſu d. l.nimis notat Fulg.in J. ii.5. ſi quis inſulam.& laliin recederetur à proprietate ſermonis. Et pro- lii. in primo notab. ff. de eo quod cer. loc, ubi pterea ne fiat tam magna impropriatio, po- potius ſtipulatio annullatur, quam fiat inter tius legatum redditur ſine effectu. Et hæc ſit pretatio contra promiſſorem, multũ illione- tertia limitatio, fut regula nõ procedat quan roſa.& eſt ratio, quia non eſt ueriſimile iſtud do alias uerba nimis impropriarentur:& ita inter partes fuiſſe actũ. Ad idem fa.textinl- etiam tenet Aret.ind. l.à T'itio.& Iaſ. in d.l. ſeruus. 5. ſi ſeruus alienus. de lega.i.& not in quoties.per tex.not. in l. tutores.§.i. ff. de ad- I. Scæuola. ff. ad Trebell. ubi libertas directa mi. tut. de quo dixi in l. i.. ſi quis ita.in ix.co- so data quæ tenere nõ potuit, nõ debetur exſi- lum.ff. de uerb. oblig. Sed quantũ ſit ad mate deicõmiſſo.& ratio eſt, propter magnam d- riam noſtrã, melius facit l. quod in rerũ. 5.i. uerſitatẽ quæ eſtinter fideicõmiſſariam dd &l. monumenta. ubi Alber. de Roſ. C. de le- rectam, nõ præſumit teſtator uoluiſſe, 4 ga. Etfiſtam limitationem intellige ſanomo4 uno modo nõ ualet, alio modo ſuſtineat/de do, uidelicet cùm maxima impropriatio fie- clarãdo prout dixi in d. 9. ſi quis i Ltedm ret: alias uerba etiã modicũ impropriant᷑, ut dopoteſt intelligi d. l. tutores.§. i. nam di 4 actus teneat. J. ſi tibi. ubi Bart. ff. ſi cert.pet. I. nens nõ præſumit᷑ minus uelle expreſſo: 5 ſtipulatio iſta, habere.§. hi qui.ff.de uerb.ob- propterea ſi expreſſum nõ tenet, actus inen lig. Angel. in l. ſi cùm ante. C. de donat, ante tum perit. fa.l. ſuus hæres. C. de repud hai nupt.& inl. ſi tam anguſti. ꝑer illum text. ff. so ubi ſi tranſactio eſt nulla, nõ ſuſt ineen 4 ſs de ſeruit. facit quod not. Bar. in l.i. 6. hoc aũt. donationis: quia nõ eſt ueriſimile quõ de⸗ ff.de no. ope. nunc. ubi dicit ſe ſuſtinuiſſe in- uelit donare illi cum quo litigat. Et inſäu ſtrumentũ N otarij, in quo dicebat᷑, filius o- raliter poteſt dici ubicũqʒ actus annt le 5 lim talis,& tamẽ pater uiuebat:& hoc perim uel quia peccat in forma, uel quia cotta han 1 12 uam odia extin in vi Etquiaann ribilis1j fk;de! cittext in lſi res dot, ubiad finen donationem intẽ tur lexpræſumi rrimoniũ, eſſe co nij&flcitiſta ſi indil quanquan cautper lal in contrahenda, ſf, aduerſatiuam ui traprædictam o eliam dicam inſ PRAESV 1 Feſlmnitur nemo elige 2 Rectus in arbitrum& ordine ſeruato, par nunciaſe tenquam 3 KHhicrlicet non poßit alleckt ſumma nes aare: electus taner cundemnaret part clerret ualeret lau 4 Arbüramenta boſſunt ſusuel quocun g⸗ 5 lue hhens fcultate nucg delegata ic imeim proceß 6 ludiciordinario ſtalten ſaßcauſt delegat tor Gc. non perhe bretor in tli cauſ ipoſtlone eſt ex re — nan diſpoſttio eſe r eger conden⸗ lapregnano ſt, deinae boſt aliquo ue lenſttuncp 1atur contmaraima s Potiuspeminiunt t uerũ quodiletea le melius factlliquid .& Lnemorem ficec orem ſuãſtbican ſul imponetreſtnialin ratio, quianãetpeii aiſe talem caſum Rrat limitatioxpequxeim n liñ..ſiquisinlimd notab fdecoqucim latio mndlkan Et tra promiſormmii io qwianoncfiein — ſum 7 1 prend 8(derc Lſwus hfc ſn 19 1 . r. 5G +— 00 1 eili cm ao, it Ci ud gut ccatino 33 799 nam arguitur mens partiũ uolentiũ actũ elu ſorium facere.l. an inutilis. ff. de acceptilat. J. multum. C. ſi quis alteri uel ſibi. gl. in c. P.& G. de offic. deleg. Et iſta eſt breuis reſolutio in illo articulo, Quod nõ ualet ut ago, an ua- leat ut ualere poterit:de quo dixi in d.§. ſi ꝗs ita.poſt Bart.& Doct. Sexto limitatur in odioſis, quia in dubio nõ fit interpretatio ut ſimiles actus ſuſtineant᷑, ſecũdum Aret. in l. cõtinuus.§. cùm quis. in iij. col. per illũ text. ff. de uerb. oblig. declarãdo ut per eum. Et fa cit ratio: quia cùm præſumptio debeat fieri in meliorẽ partẽ, uidetur melior parseſſeper quam odia extinguantur. c, odia. de reg. iur. in vi. Et quia annullatio actus odioſi eſt fauo rabilis.I. ij. ff. de lib.& poſthu. ubi moder. fa- cit text. in l. ſi res æſtimata. in prin, ff. de iure dot. ubi ad finem quòd contractus cõtinens donationem inter uirum& uxorem annulle tur, lex præſumit æſtimationẽ factã ante ma- trimoniũ, eſſe collatam in tempus matrimo- nij.& facit iſta ſimulatio cõtra not. per Alex. in d.l. quanquam. de teſtam. milit. Cætera di cas utper Iaſ.in d. I. quoties.& moder.. in l. in contrahenda. ff. de reg. iur. qui text. propter aduerſatiuam uidetur non parum urgere cõ tra prædictam opinionẽ moder. Et uide quę etiam dicam in ſequentiuerſiculo. PRAESVMDTIO XXXV. Præſumitur nemo eligere uiã per quà iudicia ſua ſubuertutur. 2 Electus in arbitrum& arbitratorem, ſi partim procedat iuris 10 11 1² 1 ordine ſeruato, partim non,& pronunciet, cenſetur pro- nunciaſſe tanquam arbitrator. Arbiter licet non poßit ferre condemnatoriam ſententiam niſi adiecta ſumma, nec ex poſt fucto poßit ſententiam emen⸗ dare: electus tamen in arbitrum& arbitratorem, ſi hodie condemnaret partem in ſumma, quam in ſequenti die de- clararet, ualeret laudum. Arbitramenta poſſunt fieri ſub cõditione reſolutiua uel ſuſpen- Hiua, uel quocunq; alio modo, quo poſſunt fieri contractus. Iudex habens ficultatem procedendi ex iuriſdictione ordina- ria& delegata, ſi procedat ſimpliciter, præſumitur ſecun dum eam proceßiſſe per quam actus tenet. Iudici ordinario ſi alterata ſit iuriſdiclio, ita quòd in aliqua cau ſafactus ſit elegatus, ipſe in ſentẽtia dicat, ego talis præ tor&c. non per hoc ſententia erit nulla. Secus ſi dixiſſet prætor in tali cauſa. In diſpoſitione ſt expreſſæ fuerut auæ qualitates,& ſecundum unam diſpoſitio eſſet inefficax, debet intelligi ſecund aliã. Teſtator æger condens teſtumentum, ſt inſtiuit partum ſi uxor ſua prægnans ſit, dato quòd tunc non eſſet prægnans, ſed deinde poſt aliquot annospepererit, cenſebitur iſte inſhtu tus. Idem ſt tunc pepererit,& deinde plures. Iudex ſi in ſententia exprimat unam cauſam falſam,& aliã ue- ram, ſententia ſuſtinetur ex cauſa uena. Maritus ſi in inſtrumento dotali confeſſus eſt, ſe habuiſſe& re cepiſſe mille nomine dotis, quæ promiſit patri reſtituere, an preſumatur tunc tempore confeᷣßionis recepiſſe, nõ au tem ante ex interuallo. Cõfeſio dubia ſeu obſcura poteſt ab ipſo cõfitẽte interpretari. Compromiſſum ſi fuerit in aliquem tan quam in arbitrum Car bitratorem,& talis iudicet, dicendo, Nos arbiter& arbi- trator&c. an preſumatur pronunciaſſe tanquam arbiter, an tan quam arbitrator. Rigeſimoquinto Nemo præſumit eli- gere uiã per quã iudicia ſua ſubuertun- regula tertia præſumpt. 10 20 30 40 50 60 800 tur.l.iij.ff. de teſta. milit. Confirma iſtud per id q́d notabiliter dicit Hoſtieñ. Butr.& Imo- la in c. quintauallis. in quarta differentia. j. de iureiur. ubi t ſi aliquis ſit electus in arbitrũ& arbitratorem, quo caſu poteſt eligere quam uiã uelit: ſi partim procedat iuris ordine ſer- uato, partim non,& pronunciet, cenſebitur pronunciaſſe tan quã arbitrator, ne aliàs ſen tentia ſit nulla, prout eſt de mente Baldi in d. l.iij. Sequitur Felin. in l. cùm ordinem. in ſe- cunda col. de reſcript.& in c. præſentata, de teſti.& in c.cùm ex officij. in quarta chart. de præſcript. Etiſtud procedit, etiam ſi in pro- cedendo ſemper ſeruaſſet ordinem iudicia- rium: nam licet ex illo arguatur, quòd po- tius fuerit arbiter quam arbitrator, ſi tamen pronunciauit fortè ordine nõ ſeruato, ut ſen tentia teneat, præſumemus uſq; à principio cognouiſſe tanquam arbitratorẽ, per ſupra- dictam regulam:& quia iſtud procedere iu- ris ordine ſeruato, non repugnat dicto arbi- tratoris, ſecundum Butr.&lmol. in dicto lo- co. Et propterea, tlicet iudex uel arbiter non poſſent ferre ſententiam condemnatori ni- ſi addita ſumma:nec ex poſt facto poſſent e- mendare ſententiã, ſecundũ Butr. conſil. 50. per iudicẽ. per not.in. qui tamen. 6. Pompo- nius. ff. de arbit.& in l.iudex poſtea. de re iu- dic. ſi tamen talis arbiter hodie condemnaret partẽ in ſumma, quam in ſequenti die decla- raret, ualeret tale laudum,& cenſeretur pro- nunciaſſe tanquã arbitrator, ex quo farbitra menta poſſunt fieri ſub conditione ſeu reſo- lutiua, uel ſuſpenſiua, uel quocunq; alio mo do quo poſſunt fieri contractus, ſecundum Anch.conſil.ccviij.iudex de iure& ẽ. col.iiij. Card. conſil. xxxi. Titius debitor. Socin, con ſil. cxxiiij. præſens conſultatio. ſecunda col. Feli.in c.qualiter.primo.in xvi. col. de accuſ. Et hæc præſumptio debuit capi, ne aliàs ui- deatur elegiſſe uiã per quã actus corrueret. per ſupradicta. Secũdo adde qᷓd tenet Ab- bas in d.c.cũ ex officij.in ix. col.& ibi moder. infra de præſcript, ubitſi iudex habens facul tatẽ procedendi ex iuriſdictione delegata& ex iuriſdictione ordinaria, procedat ſimpli- citer, præſumit᷑ ſecundũ eam proceſſiſſe per quã actus tenet.d.l.iij.& ita etiã tenuit Ant. de But.ibi, reprobata quadam opinione Fe- der. de Senis, ut per eum. Et propterea, iſi iu 6 dici ordinario alterata ſit iuriſdictio, ita ꝙin aliquã cauſam factus ſit delegatus, de quo ha betur in c.licet in corrigẽdis.. de offi. ord.& ipſe in tali ſentẽtia dicat, Ego talisprętor&&. nõ tamen per hoc ſententia erit nulla, quaſi pronunciauerit tanquã ordinarius:imò præ ſumetur appoſuiſſe nomen officij cauſa de- monſtrationis perſonæ. arg. l. iuris gentiũ.§. pactorũ.ff.de pact.& habetur in c. cæterum. ſupraà de iudi.& ita eſt de mente Abb. in d. c. cùm ex officij.Secus ſi dixiſſet, Prætor in ta- li cauſa& ẽ. quia tunc eſſemus in caſu claro: quod eſt notandũ.Et facit qᷣd not.Specul.in tit.de lega.õ.ſequitur, uerſ. quid 1 Pilepus a ¶ De hac altera tione iuriſdictiõis ordinariæ in dele- gatam, quando& quomodo dicatur facta,& quid re- ferat an ut ordina rius, an uerò ut de legatus quiscogno ſcat, uide melius ́ᷓ alibi laſ.in l. ius ci⸗ uile. ff de iuſtit.& iure.ubi etiam ali- qua pulchra addu cit in hac materia, quæ facerẽt ad or natũ huius regulæ ¶ Adde eundem Alex. conſ.1¹3. in- cip. perſpectis his. col. pen.lib.6. ubi ctiã ſubiungit no- tabile dictũ Ant. de Butri. in c. per tuas. qui filij ſint leg. per illum tex. quod ſi iudex mo uetur ex duab. cau fis ad ferendã ſen tentiaã, quarũ una ficit ad cauſam, a- lia non, ſugtinetur ſentẽtia ex ea quæ ficit ad cauſam, u- bi alias redderetur nulla, ſt una tantii non faciẽs ad cau⸗ ſam expreſſſa fuiſ⸗ ſet. c. ex parte. ꝗ& c. dilectus. de con- ceß. præb. ibila tius allegat cõcor. Vide omnino& Hippol. Marſ. ſin gul. 617. memor cxiſto. ubi magni facit dictũ Innoc. in d.c. in præſen- tia. Qallegat plu- res concord. 65 D. And. Alciati iudex apponat ſolummodo cauſ. adiecta ampliticatiua, in c. uenerabilib.§. fin Quinto adde notanter Bar,&c Doct.in l. poſt dotem, ini. ubi tſi maritus in inſtrum ſus eſt ſe habuiſſe& recepiſſe mi dotis, quæ promiſit patri reſtituere tur recepiſſe tunc, 3 10 autem antè, ex interuallo: ba, habuiſſe&recepiſſe, tamen fiet interpretatio teneat:quia alias nõ po & Bal. in c. ex parte. ij. de offic. deleg. ubi ſi e- piſcopus ſit etiã Comes,& cauſam ſpectan- tem ad ſe iure Comitatus committat per iſta uerba, Ego talis, Dei& Apoſtolicæ ſedis gra tia epiſcopus& ẽ. ualebit cõmiſsio:& nõ ob- ſtante illa qualitate, cenſebitur cõmiliſſe tan quamComes. d..iij. ſequitur Fel. in d. c. cùm ex officij. Ad idem qd not. Abb. cõſil. xciij. in ij.uolu. ubi ſi ſit facta cõmiſsio alicui, ex- preſſo eius nomine proprio,& officij nõ ha- bentis aliquam dignitatẽ, tamen ualeret talis cõmiſsio& ſententia, ſi alias ille haberet di- gnitatẽ. allegat notata per Bart. in l. ſi ſeruus 7 cõmunis ita. de ſtipul. ſer.ſubi ſi in diſpoſitio ne fuerint expreſſæ duæ qualitates,& ſecun- dum alteram diſpoſitio eſſet inefficax, debet regulari ſecũdum aliam.d..iij.c.niſi eſſent. & ibi Abb. in i. col. ĩde præbend.& per mo- der.in c. cùm Abbas. de offic. deleg. Tertio adde quod not. Paul. de Caſt. conſil. Ixxix. ca ſus iſte frequenter. in ult. dub. in antiquis. u- s8 bifſiteſtator æger condens teſtamen ũ inſti tuit partum, ſi uxor ſua prægnans eſſet, dato quòd tunc nõ eſſet prægnãs, ſed deinde poſt aliquot annos pepererit, cenſebit iſte inſti- tutus.Idem ſi tunc pepererit,& deinde etiam alios, quia cenſebuntur omnes inſtituti:& il la uerba, ſi uxor prægnans eſſet, non cenſen tur ſimpliciter poſita in uim conditionis, ſed quia credebat ſe teſtator moriturũ de illa in- firmitate,& conſequenter non poſſe in futu rum amplius generare. arg. l. placet.& l. Ti- tius.. i. ff. de lib.& poſthu.& I. fin. C. eod. tit. Et iſta interpretatio ſecundũ eum eſt capien da, quia aliàs ſequeretur quòd teſtator appo nendo talem conditionẽ elegiſſet uiam per quam iudiciũ ſuũ ſubuerteret᷑, contra d. I. iij. Et per eandem rationẽ idem tenet Bal. cõſil. cxxviij.ad intelligentiam, in primo uol. licet Iaſ.in d.l. placet. non referat fideliter'ictam deciſ.Paul.de Caſt. Quarto adde quod no tat Innoc.in c. in præſentia. 5. de renunc. ubi 9 uoluit, fquòd ſi in ſententia exprimatur una cauſa falſa in iure,& alia uera, ſuſtinebit᷑ ſen tentia ex cauſa uera.d.l.iij.ut actus potius te- neat.d. l. quoties. ſequitur Imol. in. ſi plagij. ff. de uerb.oblig. Alex. in l. qui Romę.§. duo fratres. eod. tit.& eſt cõmunis concluſio, ut per Iaſ.inl.ſi is ad quem. in penult. col. ff. de a acquir. hæred.“ Nec obſtat ratio Alex. in I. ſi donatione. in iij. col. C. de colla. ubi allegat in contrarium: quia quando eſt aliqua cauſa quæ prodeſt,& alia quæ nocet, debet atten- di illa quæ nocet. I. iij. 9.fin. ubi Bart. ff. ad Syl lan. l. fin. qui ad libertatẽ perue. non poſſunt. J. Fulcinius.§. quid ergo. ff. ex quibus cauſ. in poſſeſſ. Sed reſponde quòd illa regula non procedit, quando cauſa quæ prodeſt, eſt po- tentior l. aufertur.§. ſi quis palàm. ff. de iure fiſci. Alex. conſil. ciij. ex inſpectione. in ult. col.in tertio. per laſ.in l.ſi is ad quem.& dixi in l.ij.in prin.de uerb.oblig.In caſu autẽ no- ſtro cauſa uera eſt potentior, quia per eam a- ctus ſuſtinet᷑, iuxta ſupradicta. Quid autẽ ſi tempore confels 801½ am kallam Maximèx uide Cem de ſent, excõ Smuniter quæſt. ff.ſol mat ento dotali confel⸗ brelume 1Onis, nõ quia licet iſta uer/ ſonent in Preteritũ, per quam promiſsio ſſet fieri reſtitutio a⸗ tri, ex quo fuiſſet ius acquiſitum filiæ. quo- ties. ff lol. matr. Etiſta deciſio magis mih la cet, per rationẽ d. J.iij. ut actus teneat. Vbiue rò ceſſaret prędicta ratio, eſſet ſecus: nam nõ poteſt negari ‚quin illa uerba ſint incenaaeer. go qui dicit, debet liquidò probare, quia in- z0 Certa probatio nõ releuat, c. in præſentia, de probat.& cùm præſumptiones oriantur ex ſignis, prout ſuprà uidimus, nõ uideo alidd rationabile ſignũ unde iſta propoſitio poſsit oriri. Non obſtatl.ſi ita ſtipulatus.ã.Chr ſogonus. de uerb. oblig. inducẽdoutibi per modernos,& in d. l. poſt dotẽ. quia luriſcon ſultus ibi non dubitat principaliter ſupereo dem, ſed pręſupponit habilitatem. l. quiteſta mento. ff. deteſta. c. i. de ætate& qual. Non 30 obſtat gl.in l. i. C. de fide inſtr. lib. x. quialo- quitur in Notario atteſtante aliquid eſſe fa- ctum:nam niſi potuit fieri corã eo, nõ crede- retur: ſed nos loquimur in Notario nõ atte ſtante de ipſo facto, ſed de cõfeſsione paruũ aſſerentiũ factum:& ueriſimile eſt, ꝙſirece- ptio fuiſſet tũc facta, quòd feciſſent eam corã Notario, ut poſſet atteſtari nedum de confeſ ſione, ſed etiam de ueritate ipſius negocij. Præterea nõ debet talis cõfeſsio plus ope- 40 rari in inſtrumento, ꝗᷓ ſi aliter probaret: quia de natura inſtrumenti eſt ut probet, nõutin ducat.l.i.ff. de fid. inſtr. Sed ſi eſſet aliter pro bata talis confeſſio, puta per teſtes, tanq́; pro batio incerta non releuaret. d. c. in pręſentia. ergo idem in inſtrumento. Poſſet tamenre- cipere tinterpretationẽ ab ipſo confitente. ſi quis intentione ambigua. ubi Bal. ſf de iu- di. Bart. in l. is qui reus. penul. col. depubiu- di. Butr. c. ex literis. i. in fin. de ſponſal. Alex. so cõſil.xix. in cauſa inquiſitionis. in tertio. conſil. clxxxiij. uiſo puncto. col.ij. in quinto. And. Sicul. conſil.iij.in penul. char.in ſecun do. ubi dicit, quòd debet fieritalis interpreta tio quæ declaret, non quæ cõfeſsionempen mat, Decius conſil. clxxxix. in ix. col.& ſil. cclxxviij. in ult. col.& aliquid ſuprateuis mus. Eſt uerũ quòd iſta qualitas tempors nunquid ants, ex interuallo, meratio facta, non uidetur re 6õo tatem confeſsionis:& propterea titudo eſt aliter explicanda quam p rationem confitentis. Cætera dic ut cuùm ex officij. in ſexta conelui., mꝛan ſiin Nt num in d. c. Ettex hiis infertur ad quæſtione uel ſtatim ſitnu ſpicere obſcuri talis incer⸗ per Felt 2 * mu. invi. — opinio ſeruaturi poreltdeleg i. Feli ind..cume in fin.& inſexta, trarias, de quo pe exquopoteſt qu re utarbiter& ar in d c. niſi eſſent. nõ debeamus rec exquo uerba po utragh poteſtate Etiſtud uerius u cordando opinic clamataſſerit ſel- cedetur reductic talis fuerit arbitr. procedere de iur quid auferre deii Lſide meis. ffde: fuiſſe grauatũ, c & ſicex poſt fac ſit uſus,& quo a procedet cõmun turcauſaapetẽte glin uerb. ratior Etiſtud eſt æqui lielſent Addeq res. in j col. del Promittit in adu Promiſiſſe tanq teneatguialiter tum quia n6 pra heamedn ureun edpotius tanq §pen ffman e Audn A dubitatprichain lupponithabilal teltzcicerncän i C. deficeink R duario ateſtneiiqu iſipowuitherichrichi. s loquimorinNonni ofacto, ſed cecöelin ctum& uerſmiech Jc facta,quodfecſlme poſſetaneſtanigecmnt am de veriateipliums a debettalis coſebin mento q ſtallerc ſtrumentieſtutpndal le fih inſt declcle⸗ feſlio punpertttt anon releureetdcin inſtrumensSoftr Dreutionẽ:biybcht ,4 bib?- — d⸗* 8⁰³3 aliquem ſit cõpromiſſum tanq́; in arbitrum &arbitratorem,&talis iudicet dicendo, Nos arbiter& arbitrator&ẽ. præſumat᷑ pronun- ciaſſe tanquam arbiter, an tanquam arbitra- tor? Effectus eſt magnus:quia ſi iudicauit ut arbiter, non poteſt reclamari. l. diem profer- re.§. ſtari. ff. de arbit. ſecus ſiut arbitrator, ut er Bar. in l. ſocietatem.§. arbitrorum. ff. pro ſocio. Et Bal.in d..iij. uidetur uelle quòdcen ſeatur iudicaſſe ut arbiter. ſequitur Alex. in l. ſi ſeruus piurium.§. fin. ff de lega. i. quia ſen tentia arbitri eſt efficacior, ergo debet illa præſumptio capi. d. I. iij. Item citius ſortitur exitum. l. cùm antea. C. de arbitris. Contra rium, quod imò cenſcatur lata tanq́ ab arbi- tratore, tenet Bal.& Ang. in d. l. ſi ſeruus plu rium. Bal.in l.nõ codicillũ. C. de teſta. Ang. in diſput.duo ad inuicem. ubi dicit quòd iſta opinio ſeruatur in practica. Aret. in l. nemo poteſt. de leg. i. Alex. cõſil. xiij. in iij. col. in i. Feli.in d. c.cùm ex officij. in ſecunda cõcluſ. in fin.& in ſexta, ubi reſpõdit ad rationes cõ trarias, de quo pereum. Tuaduerte, quia ex quo poteſt quis in eodem actu cognoſce- re ut arbiter& arbitrator, prout dicit Abbas in d.c.niſi eſſent.per illũ textũ ſequereſ quòd nõ debeamus recurrere ad iſtam quæſtionẽ, ex quo uerba poſſunt proprie intelligi, ꝙ ex utraq; poteſtate cognouerit& iudicauerit. Etiſtud uerius uidetur. Diſtingue ergo con cordando opiniones: quia aut pars quæ re- clamat aſſerit ſe læſam& grauatã,& tũc con- cedetur reductio ad arbitriũ boni uiri, tanꝗ́; talis fuerit arbitrator, ex quo arbiter tenetur procedere de iure, arbitrator uerò poteſt ali- quid auferre de iure alterius, ſecundũ text. in l. ſi de meis. ff. de arbit. Si uerò apparebit non fuiſſe grauatũ, cenſebit᷑ iudicaſſe ut arbiter: & ſic ex poſt facto cognoſcet᷑ qua poteſtate ſit uſus,& quo ad concedendam reductionẽ procedet cõmunis opinio,&interim attende tur cauſa à petẽte adducta. c. ut debitus.& ibi gl. in uerb. rationabiliter. ubi Doct. de appel. Etiſtud eſt æquius,& bene probat᷑ in d. c. ni- ſi eſſent. Adde quod not. Bal. in c.i.§. inter pa res.in ij.col. de l. Corra. ubi dicit, ꝙ ſi quis cõ promittit in aduerſariũ, cenſetur in eum cõ- promiſiſſe tanqᷓʒ in arbitratorẽ, tum ut actus teneat, qui aliter nõ ualeret. l. pen. ff. de arbit. tum quia nõ præſumit᷑ uelle litigare ille qui ſe ponit in manibhus aduerſarij,& ideo non præſumitur eum eligere tanq́; diſceptatorẽ, ſedpotius tanquam amicum. arg. l. creditor. §. pen. ff. mandati. PRAESVMPLTIO XXXVI. Priuilegiatus in dubio præſumitur potius uti iure communi qudm ſpeciali:& quare. Limitatur multimodè num. 4. 6. 7. 8.12.14. 15. Priuilegio an ſit potentius its commune. Remedium extraordinarium quando cõcurrit cum ordinario, utrunq; eſt in conſideratione. lus ſpeciale fiuorabile, an fit potentius iure cõmuni, ita quòd in dubio illo iure ſpeciali uideatur quis uclle uti potius quam iure communi, regula tertla præſi umpt. 10 30 4⁰ 50 60 804 5 Præſumitur in dubio quis elegiſſe illam uiam quæ ſibi utilior cſt,& fauorabilior. 8 Priuilegiatus cen ſetur uelle uti priuilegio potius quam iure communi, quando alids actus non teneret niſi ex priuile gio. Intellige num. 10. 11. 12. 9 Princeps licet in dubio præſumatur uti poteſtate ordinaria, ut actus tamen teneat cenſetur uti ſuprema. 13 Renunciare priuilegio facilius quis præſumitur quam iuri communi. 1I e ndſoediierlendnn priuilegia tus in dubio potius uti iure cõmuni, q́; ſpeciali.l. quanquam. C. de teſta. milit. l. cen- turio.ubi Paul.& moder. ff. de uulg.&pupil. & aſſignant᷑ aliquæ rationes. Prima eſt, quia ius cõmune eſt potentius.l. eius militis.§. mi litia miſſus. ff. de teſta. milit. quæ ratio eſt du- bia. Contrariumfuideretur dicendum, ex quo priuilegiũã eſt ius ſpeciale:& iura ſpecia- lia ſunt potiora, ex quo derogant iuri cõmu- ni. l. in toto. ff. de reg. iuris. l. ſeruis urbanis.§. fin.ff.de leg.iij.ſicut in ſimili uidemus, ꝙ ſta- tutum quãto magis eſt ſpeciale, tantò eſt for tius:de quo per Alexan. in l. Gallus.. ille ca- ſus. ff. de lib.& poſthu. Aret. cõſil. Ixxxiij. in ij.col. cum ſeq. Corn. conſil. Ixvi. in primo.& facit tex. in c. ij. S. de offic. deleg.& quod no- tant moder.in rub. de offic. deleg. Non ob ſtat d..ſi militia miſſus.quia ibi difficilius an nullatur teſtamentũ non ſimpliciter quiaiu- re cõmuni factum, ſed quia maiori ſolennita te factum:& æquum eſt, ut quæ difficilius in eſſe producũtur, etiam difficilius tollantur. I. nolumus. C. de teſta. l. ab emptione. ff. de pa ctis. Secunda ratio aſſignatur, quia priuile gium uidetur eſſe quoddam ius extraordina rium, quod nõ debet haberi in conſideratio- ne.l.iiij.in ij.reſponſ.ff. de fideicõmiſſ. liber. & quod not.Specul.in tit. de inquiſitionib. g. i. Abb. in c. examinata. de iudi. ubi præſumit potius datus iudex qui procedat ſecundum ius cõmune, q́ᷓ; inquiſitor, qui iure extraordi nario utitur. ſequitur Deci. in l. in teſtamen- to. in ult.notab. de teſta.milit. Sed etiam iſta ratio in propoſito eſt dubia: quia ubicunq; aliquod eſt remedium ſpeciale, ſeu extraor- dinarium concurrens cum generali ordina- rio, utrunq; habetur in cõſideratione. I.i.§. i. de noui oper. nunc. ubi Bart. I. ij. C. de dolo. per Bart. in l. in prouinciali. ff. de noui oper. nunc. Et text.in d. l.iiij. procedit quo ad hoc, ne diſpoſitio ex ſui natura certa, ſtet in pen- denti, alids uidetur quòd etiã extraordinaria debeant conſiderari. l. nõ quocunch. 6. i. ff. de lega. i.l.intercidit. ff. de cond.& demonſt per And. Sicul.poſt Raph. quẽ allegat in c. Ray- nutius. in xxx. col.j. de teſta. in primo effectu uulgaris ſubſtitutionis. Vnde dic quòd ue- rior ratio eſt, quia ius ſpeciale ſeu priuilegiũ tanꝗᷓ deuians a iure cõmuni, debet reſtringi. l. ſi quando. C. de inoffic. teſta. Bart. in I.ij. ff. de conſtit.princ. Et proptereat ſi eſſemus in iure ſpeciali fauorabili, uideretur quòd po tius capienda eſſet contraria pręſumptio tan quam benignior. arg. l. priuilegia. ff. de pri- LLil 2 à a ¶ Accedant no- 3 tata per Bar. Co- mnes ſcribentes in l.j. ff de uulg.& pupill. in primo ef fectu uulgaris ſub ſtitutionis, in quæ ſuone illa, an ſi ſit ſbes quòd ingtitu- tus admittatur iu- re ſpeciali ſeu ex priuilegio, ut quia erat minor,& po terat petere ſe in integrũ reſttui ad uerſus repudiatio- nẽ, an interim ſub ſtitutus poßit ad- mitti:& concludi tur quoòd ſic,& iſtud ius ſpeciale ſeu extraordinariu nõ habeatur in cõ ſideratione. 805 uil. cred.& quod notat Alex. in d. I. Gallus. §. fin. inv. col. uerſ. item ſtatutum pupillorũ. Et facit, quia gratia,& ſic conceſsio fauorabi lis, uidetur potentior iure cõmuni, per text. ubi loan. And. in c. ſi ſuper gratia. infra de of 5 fic. deleg. in ſexto. Confirmatur, fquia de- bet præſumi quemlibet intẽtaſſe illam uiam quæ eſt ſibi utilior& fauorabilior. d.I. iij.& per Innoc.in c. auditis. 5. de in integ. reſtit.& quod notatur in l. cùm de indebito, ff. de pro bat.& per Bald. in I. ij. C. de prædijs minor. Et ſic habetis primam limitationem ad præ- 6 dictam regulam. Secũdo limitatur, tquan do proprietas uerborum magis infert ad ius ſpeciale, quàm ad ius cõmune. J. i.& ij. C. de teſta. milit.l. miles unum ex fundo.& l. miles ita. in prin. ff. de teſta. milit. ubi ſi miles inſti- tuat hæredem niſi in certa parte bonorum, præſumitur uſus iure militari, ex quo de iu- re cõmunitalis inſtitutio non teneret, prout fit, ſed traheretur per ius accreſcendi ad totã hæreditatem. Nec obſtat quòd ius accre- ſcendi habeat locum ex uoluntate defuncti, J. ſiin teſtamento. ubi Bart. ff. de uulg.& pu- pill. quæ uolũtas deberet maximè attendi in teſtamento militis:quia reſpõdeo, quòd iſta ratio procedit in paganis, qut cùm nõpoſſint decedere pro parte teſtati,& pro parte nõ, ſi condunt teſtamentũ pro parte, per ius accre ſcendi ſuccedunt in totũ, ita diſponente iure cõmuni, ſecundũ quod præſumunt᷑ accõmo dare uoluntatẽ ſuam.l.ſi duo. ff.de acquir. hę red. quæ ratio ceſſat in milite, unde attendit ſola uis uerborũ, nec lex aliquid de eius uo- luntate iſto caſu præſumit.& ita intelligunt᷑ notata per Alex.& Doct. in d. l. i.& facit qᷓd notat Cyn. in l. precibus. C. de impub. quem refert Alex.in d. l. centurio. in quarta chart. ubi dicit, quòd miles uidetur uti priuilegio, quando utitur uerbis directis, quæ ſecũdum proprietatem uerborũ denotant priuilegiũ. ſequuntur moder.in d.l. in teſtamento. T'er tio limitatur, fut non procedat in actu, qui quaſi priuilegiato cõmittitur: quia qualitas ſecundum quam agit eſt attendenda. l. nõ id circo. C. de iur.& facti ign. l. cùm proponas. 6.i. ubi Ang. ff. de inoffi. teſta.& ita procedit text.in l. ex militari. ff. de teſta. milit,& in l. ſi quis filio..irritum. ff. de iniuſt. rupt. teſta. Et iſtud maximèprocedit, quia in caſu d. J. ex mi litari. non præiudicat᷑ in aliquo iuri cõmuni, ex quo quihabet facultatẽ teſtandi iure mili- tari, multò fortius poterit teſtari iure cõmu- ni,& renũciare priuilegio, ſi uelit. I. ſi quis in cõſcribendo. C. de pact. fa. l. nõ eo minus. C. 8 de teſta. Quarto limitat᷑ quãdo aliàs actus nõ teneret, niſi ex priuilegio: quia tũc debet potius præſumi uſus priuilegio, ut actus ſu- ſtineat.I.ij.ff. de teſta. milit. ut suidimus. Et iſtud procedit, etiã ſi cõſtaret ꝙ deſtinauiſſet uti iure cõmuni, ut ibi probatur. Et propte- rea etiam ſprinceps, licet in dubio præſuma- tur uti poteſtate ordinaria, tamen ut actus te- neat intelligetur etiam uſus ſuprema, ut per D. And. Acciati Alex in l. quanquam, cum ſuprà uiſum eſt,& attingunt teſtamento.& in repet. ttamen concluſio nõ uidet p do ex tali cõceſſione poſſetr 806 concord, de u0 moder, in d.li d.lcenturio.(yun rocedere, uan eſultare aliquo præiudicium parti:nam tunc potius debere mus interpretari quòd actu ſupra uidimus, præſumptio ctus tunc ceſſat, quando ind 10 ſpoſitio oneroſa parti, ſecũdum Ful 5. ſi inſulam. ff. de eo quod certo loco s Periret: quia, ut Pro ualidttate a- eſuſtineretur di g. in iij . Item fceſſat in odioſis, per tex. in d. l. continuus 6 cùm quis.& ſupra diximus:quæ om̃ia uiden tur procedere in noſtro caſi „ Cõfirmo iſtã opinionẽ per tex.in l. poſt morté. 9. fin, in! neq; abſens. ff. de adopt. ubi ſiabſens arroge tur, arrogatio erit nulla:& cùm talis actus cõ petat ſoli principi,l.ij. ff(de adop. nõ cenſebi tur princeps uſus poteſtate abſoluta per quã 20 arrogatio teneret, ſed potius ordinaria, quam actus corruit. Et ꝙ talis arrogatio non per teneat de poteſtate ordinaria, probat᷑ ex ne- gatiua antepoſita uerbo, Poteſt, quęabnegat omnẽ poteſtatẽ ordinariam. c. i. ubi Abb.& Doct.ʒ.de cauſ.poſſ.& propriet.& quod no tatur per moder. in l. Gallus. in prin. delib et poſthu. Quinto limitatur, quando aliisa, u ctus nihil operaretur, intelligendo ſecũdum ius cõmune: quia tunc 30 quis uti priuilegio.arg. debet potius cenſeri l ſi quando. ff. dele- ga. i. Et pro hac limitatione facit gl. inl.i.ſf. ſi quis in ius uoca. non ierit.& quod peream notat Decius in c. i.de iudicijs. ubi renunciãs priuilegio ſui fori, intelligitur etiam renun- ciaſſe iuri cõmuni, ut uerba aliquid operen/ tur. Et propterea ſi aliquis promiſiiſſet certo loco ſoluere,& feciſſet ſimilem renunciatio- nem, poterit ibi conueniri, q́;uis ibi non re- periatur. ita eſt communis concluſio, de qua 40 in l. Titium.§. tutores. ff. de admin. tut.& per Doct. in l. ſiconuenerit. ff. de iuriſdict. om. iu dic. Et iſta deciſio probatur à fortiori: quia tfacilius quis præſumitur renunciare priui- legio, quàm iure cõmuni. l. milles. 5. ſexagin- ta. ff. de adul. Butr.& Imol.in c. i. de tran ack. & eſt gl. in l.ij. in uerbo, conſenſu. ff. de iuci- cijs. Sexto limitatur, fquando uia iuris ſpe 14 cialis eſſet æquior, quia tunc caperemus il⸗ lam præſumptionem, tanquam quæ tende- so ret in humaniorem partem. d. c eſtote.& uo- luit Bald. in l.precibus. in ix. oppoſ. C. de im puber. ubi ſecundum eum ideo præſumitur miles in compendioſa ſubſtitutione uti iure cõmuni intra tempora pubertatis, quia talis præſumptio eſt humanior, mater pupilli, eademq́; ne excludatur uxor ipſius teſtato/ ris: nam præſumitur uoluiſſe fxciclsfeai re materno.l.fin. C. de inſtit.& fubtin 3 bus. Ergo dato quòd priuilegium ellet 6o quius, uideretur potius iſta uia intenta 1 tVltimo poteſt generaliter limitarpꝗqu ta. — e. m oræ do aliæ cõiecturæ inducerent contrarip i in integ. re- ſumptionem, iuxta l. diuus. de in integ ſtitut. ueluti ſi actus geſtus haberet fon— 1m — — 33 90 1 PRAESVM Flluunaus ex uxore,py ſimater oleat aljßc Limitatur num.9.O , Flum naum exuxoep reſmplio iuris C Hatio in contrarlum. 3 cnneubine retente ina ex eo qui eam retine 4 kilus natus ex ea cum qi domum, non preſun quid nemo alius cun „ Ancllareperta prægnal s klumm eſe ilegitimum) oritur tamen magna notabilem quæſtone 7 Rlus ſi non aßimiletur/ preſumatur illegitim s Filius natus ex muliere ꝗ ſera ſtrili an preſ o Fllus nonpreſumiture tu hoc confttentisc u Füus non preſumitur e riu E partus fuita fllus ſt natu in don u Fllusſtinſttuatur heres noneſt leuig coniect alulteri. u klüsnon preſumiturm oduertt amaxito 4 kilus natus ex meretric lehan preſumatur; ¹ Nuler quc mortuo ma es pariat cuius pra 1 Kigelimoſe pbræſumit᷑ co terinterim etiam les delundo. f 1 aeeorcimaramcinnt he smnen ler. in Galuagn into liminnur qund- rareuun, ireligetnn quiatunc ded poiue egan llquntit ac limitauonetacigti noca. nonieri& prtne in cii deiudicjsqbin fon, imtellignreimn nuni, Vtuerba älgœlne ereaſtaliquispromiln X feciſſerſimlemramm bdi conueniti quitir ſtcommunssconclldt, dnueneritffdeimnkit ciſdo probamratrün- præſuminrrenminn grecõmunilmisiſc Bun. Slmolinciten in verboconfele mitarur fqundi n 1 10 11 12 807 ſibi competentẽ de iure ſpeciali, non autẽ de iure cõmuni:nam ad cognoſcendum actum, potiſſimũ iudiciũ reſultat ex forma cõtrahen di, ſecundũ Aret. in l. i. 5. ſi quis ita. ff. de uerb. oblig.fa.l. inſulam. ff. de præſcript.& l. ſi cum uno.ff. locati. Idem ſi ex præcedenti tractatu hoc deprehenderetur, per not. in I.ita ſtipula tus magna. in prin. ff. de uerb. oblig. Idem ſi aliquis haberet aliquod priuilegiũ odioſum: quia renunciando generaliter iuri ſuo, intel- ligetur etiam de eo actum, ut notat᷑ in l. ſed & ſi quis.. quæſitum. ubi Bald. ff. ſi quis cau tio.& in d. l.i. ff. ſi quis in ius uoc.& facit.ij. in fin. C. depriuil.ſcholaſt. PRABSVMPTIO XXXVII. Filius natus ex uxore, præſumitur conceptus de marito, etiam ſi mater ſoleat alijs cõmiſceri. Ampliatur num. ². 3. 6. 7. 8. Limitatur num. o.& ſeq. Filium natum ex uxore præſumi conceptum ex marito, an ſit præſumptio iuris& de iure, ita quoòd non admittatur pro batio in contrarium. Concubinæ retentæ in domo filius, an præſumatur conceptus ex eo qui eam retinet in concubinam. Filius natus ex ea cum qua quis habebat conſuetudinem extra domum, non præſumitur conceptus ex illo, niſi probetur quod nemo alius cum ea habuerit conſuetudinem. Ancilla reperta prægnante, an præſumatur contra dominum. Filium eſſe illegitimum, non ſtatur aſſertioni matris, nec mariti: oritur tamen magna ſuſpicio pro dicto matris. Infertur ad notabilem quæſtonem. Filius ſi non aßimiletur marito, ſed cuidam adultero, an ex hoc præſumatur illegitimus. Filius natus ex muliere quæ longo tempore cum marito reman ſerai ſterilis, an præſumatur mariti. Filius non præſumitur eſſe mariti, quando cum confeſione ma tris hoc confitentis concurreret fama. Filius non præſumitur eſſe mariti, ſi uxor fuit concubina alte- rius,& partus fuit agnitus per concubinarium, maxime ſt filius ſit natus in domo concubinarij uicinis ſcientibus. Filius ſt inſhtuatur hæres ab eo qui dicitur fuiſſe adulter matris, non eſt leuis coniectura quòd ille filius non ſit mariti, ſed adulteri. Filius non præſumitur mariti, ſi mulier fuit ſterilis,& aliquan- do diuertit à marito. Filius natus ex meretrice uxorata quæ multorum libidini pa- tet, an præſumatur mariti. Mulier quæ mortuo marito ſtatim nupſit ſt intra nouem men- ſes pariat, cuius præſumatur partus. Seeſahhäne † Natus ex uxore, præſumit᷑ conceptus de marito, licet ma ter interim etiam cum alijs conſueuerit.l. mi les..defuncto. ff. ad legẽ lul. de adult. quem text. dicit ſingularem Bal.in rub. C. de pro- bat.in ult.col.& in I. ſi matre. C. de ſuis& le- git.& in l. fin. C. de cõmuni ſer. manu. Ang. in l. ſeptimo.ff.de ſtatu hom. Paul. de Caſt. in J. iij. ff. de lib.& poſthu.&per moder. in c. per tuas.&. de probat.& in l. i.§. ad quæſtionem. in ult.col. ff.de quæſtio.& Franciſ. Cremen. ſing. cxxvi. mortuo marito. Sed tu aduer- te, quia tex. in d.§. defuncto. nõ probat iſtam opinionem: quia licet dicat quòd poſſet illa eſſe adultera,&impubes defunctum patrem habuiſſe, nõ tamen ſequit᷑, ergo lex hoc præ- ſumit:quia multa ſunt poſſibilia, quæ tamen non præſumuntur, I. neq; natales. ubigl. C. regula tertla præli umpt. 30 808 de probat. Imò facta ꝗᷓʒuis poſſibilia, regulari ter nõ præſumuntur.l. in bello.§. factæ, ff. de capti.& in illo textu tale indiciũ nõ debebat nocere filio, ex quo erat res inter alios acta,. iij..cauſæ cognitio. ff. de Carb. edict. Melius ergo probatur iſta opinio per rationẽ huius regulæ principalis: quia talis eſt benignior præſumptio,& fauorabilior partui, ergo de- bet potius capi.d. c.eſtote.de reg.iur. Et facit quod not. Salicet.in d. l. neq; natales. in i. col. ubi filius in dubio præſumitur natus poſt ma trimoniũ contractum inter patrem& matrẽ, non antẽ:licet quandoq; occurrat ut antè na- ſcatur. l. cùm quis. de nat. lib.& iſtud eſt fauo rabilius pro ipſo filio. Cogita tamen, quia ſi iſta pręſumptio oriretur ex prædicta ratione tantũ, ſequeretur quòd nõ procederet in caſi bus in quibus limitaui regulam d. I. meritò. & d.c.eſtote. quod eſſet ſummè notãdum in actu practico. IAmpliat᷑ prædicta præſum 2 ptio, ut procedat nedum per uiam ſimplicis præſumptionis, ſed etiam per pręſumptionẽ iuris& de iure, unde nõ poterit probari con trarium, ut eſt de mente Pauli deCaſt, in con ſil. clxxv. ſuper primo uidetur. in iiij. col.& And. Sicul. cõſil.ʒo. in primo dub. in ij. uol. & referunt ſe ita conſuluiſſe moder. in d.. ad quæſtionẽ. Sed iſtud dictum nõ eſt ſimpli- citer uerum, ut apparebitex infrà dicendis li mitationibus:& licet in aliquo caſu nõ admit tatur probatio in contrariũ, iſtud nõ eſt quia lex diſponit ſuper præſumpto, ſed quia per rerum naturam talis probatio eſt impoſſibi- lis, non admittetur. l. actor. C. de proba.& ita eſt de mente Abb. in d. c. per tuas.& firmat Bal. in d. rub. C. de proba. in ult. col. Secun do ampliatur, fut procedat etiam in concubi na retenta in domo: quia præſumetur filius eius qui eam concubinã retinet, nõ autem al o terius, ſecundũ gl. in c. Michasl. de filijs preſ 50 60 byt.& Abb.& cæteros in d. c. pertuas. And. Sicul.cõſil.xxvij.in ij.col.in primo uol. Et iſtud procederet, etiam ſi talis non retineret in ſchemate cõcubinæ, ſecũdum Anch. con ſil. ccxxv. uidet᷑ prima facie. col. pen. Quod tamen intelligitur, quando talis eam pro ar- bitrio ſuo haberet, ut tradit Alexan. conſil. clvij.inv. Item quando eam retineret intra domũ, ex quo ueriſimile eſt quòd nõ ita pro ſtituerit alijs, ſicut potuiſſet facere ſi nõ habi taſſet in domo. Et propterea dicit Alberi. de Roſinl.filium diffinimus.ad fin. ff. de ijs qui ſunt ſui uelalie.iur. fquòd ſi quis habuit con ſuetudinem cum aliqua extra domũ,& naſca tur filius, nõ tamen præſumitur ex eo natus, niſi probaretur quòd ea cum nemine alio cõ ſueuiſſet.& ita dicit ſe obtinuiſſe,& mihi pla cet, licet moder. dubitent in d. c. per tuas. Item intellige, quando conſtat quòd reti- nens eam in domo conſueſceret cum ipſafa- 5, lioquin ſi ancilla reperiatur prægnans, nõ ta men ſimpliciter eſt præſumptio cõtra domi- num, ſecundum Bal.in d. l. filium. Item in- tellige, dũmodo talis mulier nõ fuerit abſens LLII 3 8⁰09 eo tempore quo debuit à cõmuniter acciden tibus eſſe facta grauida, ſecũdum Abb, in d. c. per tuas. de quo dic ut ibi per moder. Ter 6 tio amplia, fut ſupradicta præſumptio proce dat, etiã ſi tam mater q́; maritus negarẽt,& di cerent natũ ex adulterio. per gl.in J. ſi poſthu mus.§. fin. ff. de lib.& poſthu.& ibi Doct. A- lex. in l. neq; profeſſio. C. de teſta. Bar. Raph. Fulgoſ.& alij ind. l. filiam. ubi reprehendunt quendam filium regis, qui credens matri re- nunciauit regno.& optimẽè facitl.fi. ff. de pro bat. Dicit tamen Hoſtieñ.in c.officij. de pœ- niten.& remiſſ. quòd oritur magna ſuſpicio pro dicto matris.Et propterea infertibi Ab- bas, quòd ſi filius haberet ex hac ratione con ſcientiam læſam, quia in conſcientia crede- ret matrem dicere ueritatẽ, deberet abſtine- reaà bonis mariti, alis ædificaret ad gehen- nam. c. per tuas. de ſimon. cum ſimilib. Sed uidi in facto: Vidua ueniẽs ad mortẽ, accerſi tis tribus filijs dixit, unus ueſtrũ eſt natus ex adulterio,& propterea indebitè detinet bo- na paterna: ego(ne moriar in iſto peccato)in tendo eum manitfeſtare, niſi uos inuicem re- mittatis omne ius q́d habet alter uerſus alte- rum. propter hoc ipſi, cùm quilibet dubita- ret de ſeip ſo, fuerũt cõtenti. Nunquid mater ſit iſto caſu tuta: Et credo quòd ſic, per nota- ta in d. c. officij. Et ad ſupradicta facit, quia nõ poteſt mulier etiã expreſſe per pactũ præ iudicare ſtatui liberorũ ſuorũ.l.tranſactione matris. C. de tranſact. niſi in poſſeſſorio per contumaciã. l.i.5. ſi cui uentrẽ. ff. de uent. in- ſpic.de quo dicendum eſt utibi. Et uide pul- chram quæſt. poſitam per Jac. But.& Floria. in l. quidã.& Fulg. in l. i. ff(deproba. Quar 7 to amplia, fetiã ſi filius natus non aſſimilare- tur marito, ſed alicui adultero. arg. I. fi.. pen. ff. ad municip. facitl. quod ſi nolit.§. ſi manci Pia.ff. de ædil. edict.& quia iſtud potuit con- tingere propter cogitationem mulieris tem- pore conceptionis, ut per gl. in l. quæreret a- liquis. ff. de uerb. ſignif.& conſuluit Paul. de Caſt. in d. conſil. clxxv.& quod not. Iaſ. alle- gando Hieron.& Quintil. in l. Gallus. in fi- ne prin. ff. de lib.& poſth. ubi adde q́d ſcribit Pius põtifex in Europa de Duce Plumbini, qui cùm inuitaſſet cõpatres, eius concubina peperit filiũ maurũ& ſimilem coquo,& re- manſit deluſus. VItimo ampliat᷑, fetiã ſi mu lier perlongũ tempus fuiſſet ſterilis cum tali marito, de quo per Abb. in d. c. per tuas. Et in iſto caſu eſſet non leuis præſumptio con- tra uiduam quæ pareret poſt mortẽ mariti: quia ueriſimile eſt quòd ualde hoc curauerit pro conſequenda hęreditate mariti, ſaltẽ per indirectũ, ubi ceſſat ſupradicta præſumptio, concurrente ſterilitate cum abſentia per ali- quod tempus. Limitat᷑ ſupradicta pręſum- ptio, fut cõtrariæ præſumptioni cedat, iuxta I diuus. ff. de integ. reſtit. Vnde licet in caſin ſupradictarũ ampliationũ illæ cõiecturæ ex ſeipſis nõ eſſent fufficientes, tamen poſſent ita adiuuari uel ſimul omnes, uel ex cõcurſu D And. Alciati 60 810 aliarũ, quod eſſet ſufficiẽs mandum animũ iudicis in contrariã, E ficiens præſumptio eſſet, quando c feſsione matris cõcurreret fama Bal. in d. l. filiam.&eſt fama ſecun teſtimoniũ uulgi, dicti ſui rationẽ tis, ſed opinantis:&illa cõmuniterſead rebus ueris, uel uero proximis, tItem do iſta uxor fuiſſet cõcubina alte 10 tus fuiſſet agnitus per cõcubina nõ præſumeret᷑ mariti,& præſe eſſet uicinis ſcientibus in domo binarij, ut latius deducit Bened, ſil.ij. in i.& ij. col. Et confirmoi nem per tex. in d. l. filium diffin ſecundum dum eum quan Probatio ad infor⸗ ttluf 10 um con- —) nO redden aptat rius, Rpar⸗ riã: nam tũc rtim ſi natus ipſius cõcu. Capra in cõ ſtam opinio/ Imus. in uerſ. nõ tamen ferendum, ubi tex. cõſiderat, ꝙma ritus ſit aſſiduè moratus cum uxore:& ſicin⸗ nuit, quòd ſi rarò eam adibat, præſumiturpo tius filius cõcubinarij, qui frequentius cũ ea 20 cõuerſabatur. Idem ſi iſte filius ſolebatſe ap⸗ pellare filiũ alterius qᷓ; mariti, ſecundũ Paul. d. cõſil. clxxv. Et licet cõfeſſio abſenteparte facta non præiudicet, tamen ſecundum eum quando eſt frequens& pluries repetita, uide tur tranſire in quandam publicã famã,& tũc nocet. Idem ſi in ſuo libro iſte filius ita ſeri- pſiſſet, ut per eũ. Et generaliter, cuùm ſumus in materia pręſumptionũ, multũ reſidetinar bitrio iudicis, quid iudicet ex indicijs& cõie 30 cturis. Etfeſt nõ leuis cõiectura etiã, quan do talis inſtitueret᷑ hęres ab iſto qui fuitadul ter matris:nam niſi eſſet filius eius, ueriſimi- — 2 liter eum nõ inſtituiſſet, arg. l. quidam cùm ſi lium. ff. de uerb. oblig.& per Bart. in li. lu- lianus. ff. de lib. agn.& ita dicit Paul. ind, con ſil.& iſta ſunt etiã de mente Anch.in d.cõſil. ccxxv. in ult. col. Et facit etiã quod uult Ab- bas, Aret.& Feli, in d. c. per tuas. fubidicunt iſtam præſumptionẽ ceſſare cõcurrentibus 40 duobus,& ꝙ mulier diu fuerit ſterilis,& ꝙa- liquando diuertit à marito: nam potiuspræ- ſumetur quòd interim cũ abſentaſſet ſeama rito, ſit facta prægnans. ĩSed nunquicdiſta præſumptio procedat etiã in meretrice,& ſic in muliere nupta, quæ tamen multorũ libidi ni pateteiuxta tex. xxxv. diſtinct. C. uidua,Et moder. in d.5. ad quæſtionẽ. uident præſup- ponere quòd ſic. Sed ego non puto iſtudue- rum: quia dato ꝙ talis ſit meretrix, ſequitur so quod filij inde nati propter incertitudinem ſunt ſpurij. l. uulgd. ff de ſtat. hom. 5. ſiaduer ſus. Inſtit. de nupt. Facit ratio: nam iſtæ piæ- ſumptiones accõmodant᷑ ſuper ueriſimiliut uidimus ſupra in diffinitione: ſed nõ eſt ali qua ratio ueriſimilitudinis, cur magis lüa tus ex marito, q́; ex aliquo adultero, ex qu plures cum ea cõcubuerint:& ideo lähi⸗ ſumptio nõ debet procedere in iſto caſuupr ut etiã fuit de mente Ang.cõſil. cxci. in i.col. Ext ſupradictis etiã infert᷑ ad Auelib quã ponit Bart. in l. Gallus. inprin. Pdeie & poſthu. de muliere quæ poſt mortẽm de incõtinenti alteri nupſit,& peperit intra 3—1 tus. Se ius præſumat᷑ iſte par uem menſes, cuiusp cundum — — — 3 eſſet ueriimile ꝙ G primo recordarer agnoſceret:& inh poleſt arbitriũ& o tamen latius habet PRABSVNMI 1 MNarimoi preſumituri Cqpulepre umitur ſecuta lu& tranſduclio ada Vurinoniuman rreſum natustantum, queffec 4 Vran preſſumatur aliq chaliquo. ko ſatzeſtbrobare ſeut/ ctunnſiprobetur co 6 An gucſipoſeßio que reſ flux ſt uflciens ina Doninũ nõ preſumiture inanporalihus, quand 3 fliscgenKaiicceßione reſefllikan uffci V ſgſonz urbreſultant 9 kllo detentialimenta, ſu truautflli guidiein „aSeege d, merg⸗ ci fllo probare ſe trac 1 TSimvoch matrimoniũ in onderſantes.oin li duodicut dixiin r hal ere Etiltud de inreC Ke anonico,ſc rumurimonium, anſcucdionezadd Ldeiur equente — Klumpuonömulüni- Juic wdicnenäii eſt nõ leuisciieiunaei, verei dererddibdgit am niſſeſſcrfliweiun inſtiwiſſet agl quire erb. odlig Aperhaul lb. agn Aiadtipua t etiã dementeanchnti col. Etfaci eriquctmi Felt in dcperwasti mptionẽ ceſſrecqcunat muliercufventkelih gertitamartto nampyllé dinterimcübfenltl- præxnans.(Sednmg drocedatetännmeril lpa ꝗr unenmai 2 cer dfnc ad queftont ultriſ Ledeoonmyupi- c.dedeg 21 2e do Fdeftimnſ8 ut Factmioun, 2 en regula tertia præſumpt. e cundum ſupradicta uideretur quòd capien- da eſſet pręſumptio fauorabilior pro filio:& ſic ſi primus maritus erat ditior, præſumetur ſuus, arg. d. c. eſtote. de reg. iur. J'amen Bart. ibi& Doct, cõcludunt ſtandum eſſe alijs cõ- iecturis, quæ uidebant᷑ magis ueriſimiles pe ritis in arte arg. J. i§, i.ff. de uentr. inſpi.& pu to quòd nõ modica eſſet præſumptio iſto ca ſu pro dicto matris. l. etiã. ff. de probat.& per Hoſti.in d.c.officij.& Signor.cõſil.lv. ſiquæ ratur. Et licet mater poſſit decipi, l. i.§. ſi mu- lier. ff. de lib. agnoſ.tamẽ iſtud eſt de rarò cõ- tingentibus ꝙ mater affirmet, niſi ſciat ueri- tatẽ:& iura cõtraria loquunt᷑ quando mater ipſa eſt ſuſpecta uel propter inimicitias, uel propter ſpem ſucceſſiõis, uel alio modo: un- de ceſſante ſuſpicione, uid eret᷑ ei ſtandum. Eſſet etiã aliqualis præſumptio, quãdo iſte filius eſſet ſimilis ſecũdo marito: quandò nõ eſſet ueriſimile ꝙ tempore concubitus cum primo, recordaret᷑ ſecũdi, puta quia eum nõ agnoſceret:& in his, ut ſuprà dixi, plurimũ poteſt arbitriũ& coniectura iudicis: de quo tamen latius habetur in d. l. Gallus. PRAESVMDPTIO XXXVIII. Matrimoniã præſumitur inter duos ingenuos ſimul cõuerſan- Copula præſumitur ſecutaſi præceſſerunt ſponſa-(tes. lia& tranſduclio ad domum. Matrimonium an præſumatur ji copula non ſit ſequuta, ſed co natus tantum, qui effectum non habuit. Vxor an præ ſumatur aliqua eſſe, ex eo quòd ut uxor tractatur ab aliquo. Filio ſatis eſt probare ſe ut filium tractatum, quia ſtabitur tra- ctatui, niſi probetur contrarium. An quaſi poſſeßio quæ reſultat ex eo quòd quis tractatus eſt ut filius, ſit ſufficiens in deciſoriſs petitorij iudicij. Dominiũ nõ præſumitur ex quaſi poſſeßione, etiam in iuribus incorporalibus, quando agitur de dominio principaliter. Filius agens ad ſucceßionem paternam, qualiter debeat proba- re ſe filiũ:& an ſufficiat probatio tractatus, ſiue quaſi poſ- 2 11 effectũ? Videtur idem: quia ex quo iſte non potuiſſet facere illũ conatũ ſine peccato, ad euitandam ſuſpicionẽ peccati debemus præ ſumere ꝙ fecerit animo cõtrahendi matrimo nium de præſenti, in quo ſolus cõſenſus ſutf- ficit ad nuptias.l. nuptias.ff. de reg. iur.& ita dicit Cald.in d. c. fin. quem uidetur ibi ſequi Card. Alex. Nec obſt. ille text. quia ſecundũ eum debet intelligi quãdo ſpõſus nõ potuit 10 perficere ſecũdum naturalem curſum, quia erat impubes: nõ autẽ quando nõ potuit ſe- cundum accidẽtalem, puta quia mulier erat nimis arcta.& ſic ille text.intelligit᷑ in impu- beribus, in quo ceſſat ratio præſumpti cõſen ſus ad matrimoniũ. Sed iſte intellectus com muniter nõ tenet᷑;, quia nimis reſtringit text. & etiã impropriat, ex quo tex. lIoquit᷑ in ado- leſcente,& ſic de puberibus: quia talis pro- priè dicit᷑ adoleſcens, ut eſt tex. inl. Aurelio. 20§. i. Ubi Bar. de lib. leg. Nec obſtat ratio ſua, ꝙ debeat capi præſumptio ad euitationẽ pecca ti: quia iſta ratio nõ procedit hoc caſu ubi e- tiam agitur de periculo animæ. c. iuuenis. de ſponſ. Nec tex. in d. c. is qui fidem. ſe fundat ſimpliciter in hac ratiõe: quod apparet, quia iſta ratio procedit ſecundũ ſimplicẽ præſum ptionẽ, diſpoſitio autẽ d. c.procedit per præ- ſumptionẽ iuris& de iure, ut ibi habet᷑:& po tuit illud eſſe introductũ, quia lex pręſumit ꝙ 30 uirginitas ſpõſæ nõ ſit perdita cum ſpõſo ni- ſi per uiã matrimonij,& de tali uoluntate u- triuſq; præſumit ex actu ſubſecuto,& ſuper præſumpto diſponit. Nunquid fautem ex tractatu tanqᷓ; uxor, præſumat mulier eſſeu- xor? Videt᷑ quòd ſic, per tex. in c. illud. j. eod. & latè per Salic.in l. quidã. ff.de probat. Et di cit Bal.in l.nõ ignorat. col.i. C. qui accuſ.nõ poſſ. quòd præſumptio oriẽs ex tractatu, eſt ſongè efficacior illa quæ orit᷑ ex ſimplici no- ſeßionis iuris reſultantis ex eo, quòd ut filius fuit tractatus. 40 minatione: quia per actus magis declarat᷑ ue Filio petenti alimenta, ſufficit probatio quaſi poſſeßionis tra- ctatus ut filij: qui dicitur turbari in quaſi poſſeßione filia- tionis, ex eo quòd alimenta ei denegantur. Filiationis quæſtio ſt emergat in præparatorijs iudiciorũ, ſuffi cit filio probare ſe tractatum ut filium. eetn deieratldet in dubio matrimoniũ inter duos ingenuos ſimul conuerſantes. l. in liberi. ff. de ritu nuptia. de quo dic ut dixi in præcedenti regula princi- ritas q́ᷓ; per uerba, ut ibi per eum:&iſte tracta tus uidetur facere ſufficientem præſumptio nem, ita quòd onusprobandi transferatur in partẽ aduerſam. Et propterea t ſatis eſt quòd filius probet ſe tractatum ut filium, quia ſta- bitur tractatui, niſiprobetur contrarium, ut dicit Butrig.in c. tranſmiſſæ. col. iij.& ibi mo der. quifilij ſint legit. Iac. Butr. in l. quidam. ff.de probat. Alex. in conſil. li. in primo. De- pali, uerſ. v. Et iſtud uidetur procedere etiam 0 cius conſil. liiij.& latius per Felin. in d. c. per de iure Canonico, fquãdo ſpõſalia præceſſiſ- ſent matrimonium, tunc ex cõuerſatione,& tranſductione ad domũ, præſumit᷑ certa co- pula,& cõſequenter oritur pręſumptio iuris & de iure pro matrimonio.c.is qui fidem. de ſponſa.& ita tenet Hoſti.& Io. And. in c. fin. eo. tit. Et licet Abb.& moder. ibi uideant᷑ te- nere contra eos, tamen talis opinio procedit quando conſtat nõ interueniſſe copulã. Sed tuas.uerſ.ij.cõcluſio. Dicit tamen Bal.cõſil. cxxx. mortuo filio. in iij. uolu.& in d. c. per tuas.quòd quaſi poſſeſſio iſtius iuris quæ re ſultat ex iſto tractatu, nõ eſt ſufficiẽs ad obti- nendum in deciſorijs petitorij iudicij. Et mo uetur ratione:quia nos uidemus in ſimili idẽ in rebus corporalibus, ad quarũ detentionẽ nõ eſt ſatis probare de poſſeſsione, ſed requi ritur probatio tituli. I. circa. ff. de probat.& ubi fuerit translata in domũ,& ſint puberes, 6o ibi notatur. Hanc opinionẽ etiam tenuit Pe- ueriſimile eſt eam interueniſſe. I. ſi uerò.§. ſi adoleſcens. ubi gl.ff. mand.& ita poſſunt cõ- 3 cordari. Sed quidt ſi nõ ſit ſequuta copula, ſed nixus tantũ ſeu conatus qui nõ habuiſſet trus, Cyn. Bal. Alber.& Salic. in d. l. nõ igno rat. Petrus& Cyn. in I. i. C. ubi cauſa ſta. Cyn. et Bal.in l. nõ nudis. C. de probat. et ibi idem tenuit Bart, in lectura noua, quem refert et LLlIl 4 10 1 93 D. An ſequitur Jaſon in l. neq; profeſſio. C. deteſta. Et pro iſta parte etiam facit doctrina Bart. in l. quidam in ſuo. ff. de cond. inſtit. fubi ſi prin cipaliter agitur de dominio ex quaſi poſſeſ- ſione, non præſumitur dominiũ etiam in iu- ribus:de quo per Doct, in c. cùm ad ſedẽ. de reſtit.ſpol. Ergo in caſu noſtro ſi principali- ter agatur de iure ipſius filiationis, nõ debet ſufficere ſi probetur poſſeſſio:& ſic debet di ſtingui quod notatur in l. i. 5. ad quæſtionẽ. ff.de quæſtio.& in I. ij. ff. de lib.& poſthum. cum ſimilib. Ang. tamen in d. l. non ignorat. & Floria.in l. quidam. ff. deprobat. uident᷑ di ſtinguere: Aut agitur principaliter de ipſo iure filiationis, puta quia pater uendicat fi- lium, uel non uult eumagnoſcere,& non eſt ſatis iſta quaſipoſſeſſio. aut incidenter,& tũc ſecus. quæ opinio bene concordat cum do- ctrina Bart. in d. l. quidã. in fin. Sed ipſi non explicant, ſquid iuris quando filius petit ſuc ceſsionem. Et certètunc iſta qualitas filiatio nis eſt fundamentum principale intentionis ſuæ, unde in tali iudicio ſola probatio poſſeſ- ſionis nõ uidetur ſufficiens. Et propterea te- neo ſupradictam opinionẽ, quæ uidetur ue- rior& magis cõmunis, ſi dicta Doctorũ be- ne conſiderentur. Conſidera ergo aliquot caſus. Primus caſus eſt, quando filius agit principaliter contra patrem,& petit declara ri eum patrem ſuum,& tunc nõ ſufficit ſolus tractatus, ſecundum Ang.& Floria, ſuprà al legatos:& iſte caſus nõ habet difficultatem. Secundus eſt, quando filius petit hæredita tem paternam:& etiam tunc nõ eſt ſatis pro- bare ſimplicem quaſi poſſeſsionẽ ſeu tracta- tum, per ſupradicta, niſi concurrant aliæ cõ- iecturæ, puta fama uel confeſsio parentum, quia tunc uideretur fieri ſatis ualida præſum ptio,& in probanda filiatione admittuntur probationes præſumptiuæ. l. Lucius. ff. de cond.& demon.& in d. l. filium. ff. de ijs qui ſunt ſui.& faciunt not.in d. c. illud. Tertius caſus eſt, fcùm filius petit alimenta tanq́; fi- lius:& tũc crederetur ſatis eſſe ſi probaretur iſta quaſi poſſeſsio, quia iſta alimenta reſpi- ciunt quaſi poſſeſsionẽ,& ſi ſubtrahantur, di citur filius quaſi turbari in quaſi poſſeſsiõe. J. ſi neget. ubi Bar. ff. de lib. agnoſ. Alex. in d. conſil.li. Quartus caſus eſt, tcùm quæſtio filiationis incidenter emergit in præparato- rijs iudiciorũ,& tunc probatio tractatus ſuf- ficit, ut eſt gl. quæ ita ibi cõmuniter intelligi- tur, in d. l. non ignorat. Et in iſtis ultimis duo bus caſibus poſſunt procedere autoritates al legatæ per Felin. in d. c. per tuas. Eſt uerum quod malè loquitur dum dicit, quòdtracta- tus probat filiationẽ:nam iſtud nunqᷓʒ eſt ue- rum, ſed bene probat quaſi poſſeſſionẽ filia- tionis, quæ poſſeſſio aliquãdo trãsfert onus probandi, aliquãdo nõ, ſecundũ ſupradicta. PRAESVMDPTIO XX XI.X. Aggreſſor fuiſſe bræſumitur is, qui ex duobus ſimul digladian tibus mortuus eſt, ideo unus eſt abſoluendus. De ueritate uide num. õ. ſeg. d. Alciati 2 Aggreſſorem ſi quis occidat, abſoluendus uenit 1 eti probato moderamine tutelæ inculpatæ: quia 7 keuun ſumitur moderamen. enſepre 3 Dans operam rei licitæ, præſumitur ſer uaſſem culpatæ tutelæ. keuſ airamai 4 Accuſator ſi probet quod Titius occidit Seium, Titius uy brobet quòd Seius fecerat inſulta vuns ] us fecerat inſultũ aduerſus eum, uel nes ſuas, obtinebit reus: quia præſumitur quod inæpnn od i ſe defendit. a ranum 5 Aggreſſor quis fuerit ex duobus ſe inuicem uulnerantih 10 ignoretur, an uterq́; ſit abſoluendus. 3ſ 7 Occcidiſſe ad ſui defen ſionẽ dicẽti, incumbii onus probandi 9 Rixoſus præſumitur ad rixam brouocaſſe:& ſicſt ſam tuus, præſumitur aggreſſus occiſorem. a 10 Fortior& robuſtior præſumitur ad rixam brouocaſſ 11 Fortior dicitur is, qui eſt peritior in ſcrimia. 12 Exclamans petendo auxilium, ueriſimile ct Luòd fueritin- ſultatus. 13 Mediator ſi interponat ſe inter duos qui ſe uerberan gl⸗ dio, ut eos diuidat,& occidatur, impuns occidetur: quia præſumitur ad defenſionem oceiſus 20 1 Rigeſimonono. t Præſumit᷑ ex duobus 1 ſimuldigladiantibus, eum qui mortuus eſt fuiſſe aggreſſorem:& propterea unuseſt abſoluendus. l.i.§. cùm arietes. ff. ſi quadru. paup. fe.dic. Ioan. Fab. in§. ius autẽ gentiũ. in ult. col. Inſtit. de iure natur. Et iſtapreſum ptio eſt capienda fauore uiuentis, ex quoetiã eſt humanior, per ſupradicta. Et ex hac deci- ſione primo habes notare, fquod ſi aliquisoc: 30 cidat aggreſſorẽ, uenit abſoluendus, nec te- netur probare ſe ſeruaſſe moderamen incul- patæ tutelæ: imò pręſumetur ſeruaſſe, niſiſi- ſcus probet contrarium, uel ex qualitateag- greſſuræ aliter ſit coniecturandum.& ita de- bet intelligi text. in I. i. C. unde ui. quodeſt ſummè notandum. Et cõfirmatur ratione, quia aggreſſor dedit operã reiiillicitæ, iſteue rò defenſor licitè agit: unde potius in iudicio debet capi coniectura cõtra aggreſſorem,& 40 ſic quòd licitè fuerit interfectus. Non autem debet defenſor grauari iſto onere probandi ſeruatũ eſſe moderamen:quia fquilibetdans 3 operam reilicitæ, præſumitur illud ſeruaſſe, arg. d.L. meritò. pro ſocio.& iſtud etiã eſt de mente Bal. in l. is qui aggreſſorem. C. ad leg. Cornel. de ſicar.& in l.multis. C. delib. cauſ. & Anch. in Clemen. i. de homici.&ita etiam intelligitur Bar. inl. ſed ſi quacunch. ffaad le gem Aquil.& quod not. Aug. de Arim inad 5o dit. Angel. in uerb.& dictus 1itius ſe defen- dendo.in iiij.col. Alex. conſil.xiiij. in iijuol Barthol. V eroneñ. conſil. xxviij.& Kuhg in iij.col. Felin.in c.iij.in fin. de homicid. laſ. in d. l. ut uim. in prima col. de iuſt.& iur dum reprobat opinionem Bart.in l cienäamc4, quicùm aliter.ff. ad leg. Aquil. Quæ Ldn opinio poteſt ſaluari in caſu in quo nonede ſtaretde modo aggreſſuræ. Fortius fde Alex. in l. non ſolum.. ſciendum. in fin. ber⸗ 6o nouioper. nunc. quòd t ſi accuſator Praer⸗ qualiter Titius Seium interfecit,&ec vultũ ſo Titius probet quod Seius fecerat int aduerſus eum uel res ſuas, quamuis nona- .„ t . 4 incontinenti rit ſpecificè probatum quodi lac 814 a um, —2 — & ſequitur Augul crinã Bartein 1.fi it det Ang ad 3 5,cu ged quicquid dic derem ab opinione ubiſumus in dubio nes necper cõiect fuiſetaggreſſor: u ambo abioluendi poſſetaccidere ꝙal pliciter ſe defendiſ duobus fin. in gl. Rom./ conſil cccci. ctrina Bart. in d.. ſi incalu ſuo omnes & iſtud conſtabat: deuulnere letali, qu nusletale reperiatu non conſtat quodu licte quia potuitu clte tantlim egiſſe. tamen declara ut ir 6 aduertendumff ui kerintelleca, none 7 tes, Bt 3. 4 Lcda ien fl dan D.i ilsang ſtit deimenm Eid enda Ruoreuiuengn r Perſupndi Rra hedesnotzeetqytluh loré venitadſolent reſeſenalſemoderme imo preſumenrſeui- contranum ueleaquh ter ſit coniecturdundi ſor dedit perã-eilini licitt agitundepoiuii oniecuracõmaaggtin ite fent nrertedusden ſorgranai itd unni moderamerrqutig licitæ præſomiuri di ico. proſocio gliti ls qui greſim 11.D 1, 185 1 ſ.h ſicar. Rin lmuis(it 0 lemen icedomii, Bar in(ſedſiqumi- Dal. col Alexenliu c eniwili Con Hacehr 11683 ſos· 0 „. vodnot aägäi Ueau A dieusu 6 815 8 factum, tamen reus obtin ebit, quia præſume tur defenſionem incontinenti factam,& ex- ceptio ſuſtinebitur, iuxta 1. iij.§. cùm igitur. ff.de ui& ui arm. allegat in argumentùm do ctrinã Barc.ibi, de quo per eum& moder. in c. in præſentia. 3. de probat. Secũdo ex hac deciſione aduerte, quia iſta opin. poteſt pro- cedere ſtante uera opinione gloſſæ, quã ibi Bar. ſequitur in d. l. i. 5. cùm arietes. quæ uult, tquoòd ſi ignoratur quis ex duobus ſe inuicẽ uulnerantibus fuerit aggreſſor, quòd uterq; ſit abſoluẽdus, propter incertitudinẽ, J. ſcien tiam. 5. cùm ſtramenta, ff. ad leg. Aquil. Sed contra illam gl. tenuit Bald. ibi,& in repet. d. 1.i. C. unde ui.& Ang. de Aret. in dicto loco, in ult. col.& dicit quòd ita ſeruauit in facto: & ſequitur Auguſtinus de Arim. ibi, per do ctrinã Bart. in l. ſi in rixa, ff. de ſicar,&reſpon det Ang. ad d., cùm ſtramenta. ut ibi per eũ. Sed quicquid dicant iſti Doct. ego nõ rece derem ab opinione gloſſæ, Bart.& Io. Fabri, ubi ſumus in dubio, quia nec per probatio- nes nec per cõiecturas poſſet apparere quis fuiſſet aggreſſor: unde in dubio erũt potius ambo abfoluendi q́; condemnandi, ex quo poſſet accidere ꝙ alter eſſet innocens,& ſim- pliciter ſe defendiſſet. l. abſentẽ. ff.de pœn. I. duobus.§. fin. in gl. de iureiur.& quod notat Rom.conſil.cccci. ex præſuppoſito. Nec do ctrina Bart. in d.l. ſi in rixa. quicq́; facit: quia in caſu ſuo omnes dabãt operam rei illicitæ, & iſtud conſtabat: meritò omnes tenentur de uulnere letali, quamuis ſolum unicũ uul- nus letale reperiatur. Sed hic in caſu noſtro non conſtat quòd uterq; daret operam rei il- licitæ, quia potuit unus ſe defendiſſe,& ſic li citè tantùm egiſſe. d.§. cùm ſtramenta. Iſtud tamen declara ut infrà dicam. Tertio eſt aduertendum, fquia iſta deciſio ita ſimplici- regula tertia præſumpt. 8¹6 Tertio tolleretur, tquando ille qui eſt mor tuus, eſſet robuſtior uel potentior: quod po- teſt eſſe ex qualitate perſonæ, uel loci, uel e- tiam armorũ: nam in dubio præſumendum eſt quòd fortior prouocauerit, ſecũdum Ri- chardum Malum.& PFloria. in d.§. cùm arie- tes. Nec obſtat quòd ab effectu apparet ꝙ uiuus eſt fortior, ex quo ille fuit ſuperſtes: quia iſtud potuit eſſe propter diuinum iudi- 10 cium, qui noluit innocentem perire: ſicut di citur de Dauid qui interfecit Goliam, utper gl. in c. i. de purg. uulg.& c. ſępe contingit. et ita reſpõdet Barthol. Veroneñ. conſil. xxix. uerſ.vij. in quinta col. Ettdicitur fortior ille, qui eſt magis peritus in ſcrimia, ſecundũ Ce poll.in d. conſil. xxviij in tertia col. uerſ.viij. Quarto colligitur ex probatione aliqua- rum coniecturarum: puta ſi probatum eſſet, Iquod iſte uiuus exclamaſſet petendo auxi- o lium: nam ſignũ eſt quòd ipſe inſultabatur, ut per Bald. in l. i. C. unde ui. Idem ſi in ipſo congreſſu ſe retrahebat: nam hoc eſt argu⸗ mentum ſe defendentis, non autem inſultan tis, ut ibi habetur,& per V eroneñ. in d. con- ſil.xxviij. ubi latè cõſuluit in iſta materia, Et cùm hic ſimus in materia præſumptionum, multùm conſiſtet in arbitrio iudicis, qui ha- bet circa illas arbitrari, ut habetur in c, affer- te. per Abb. infrà.& in dubio uidetur quòd z0 debeat inclinare in partem humaniorem,& ſic in fauorẽ uiuentis.per ſupradicta. In con- trarium tamen facit quod notat Bald, in c. i. in prin. quibus mod. feud. amitt. Felin. in c. presbyterum. de homicid. ubi ſi medici inter ſe ſunt diſcordes, quia aliqui dicunt uulnus fuiſſe letale, aliqui non, in dubio præſume- tur letale:& ſic capietur præſumptio contra ſuperſtitem. Facit quod idem Bald. notat de equo bulſo, in authen. omnes peregrini. C. ter intellecta, non eſt uera: quia in dubio prę 40 cõm. de ſucceſſ. Sed reſpondetur, quòd Bal. ſumitur, quòd occiſor fuerit etiã aggreſſor, ſecundum loan. And.in c. ſignificaſti. de pœ nit.& remiſſ. Bald. in c. i. in ii. col. de pace te- nen.& in d. l. ut uim. in penult. col.& per Ri- chardum Malumb.& Floria. in d.§. cùm arie tes. Et proptereafdicẽti ſe interfeciſſe ad ſui defenſionem, incumbit onus probandi, ut per Bart. in l. Aurelius.§. item quæſijt. de li- ber. legat. Sed cùm hoc dictum procedat per uiã præſumptionis, contraria quoq; præ ſumptione poſſet tolli.d.l.diuus. dein integ. reſtit. Et primo tolleret᷑,tquando meritapræ cedentisuitę eſſent pro eo qui eſt uiuus. l. nõ omnes.§. à barbaris. ff. de re milit.& in iſto ca ſu præciſe loquit᷑ Io. Fab.& Floria. in d.. cũ arietes. Alex. in d. cõſil. xiiij. in tertio uol. Fe lin. in c. dilecti. in penult. col. infra de except. Secundo tolleretur,f quando eſſet proba- tum, quòd ille qui reperitur mortuus, eſſet ri xoſus: quia præſumeretur talis prouocaſſe ad rixam, ut dicit Card. in Clemen. prima, in xxxiij. quæſt. de homicidio. ubi ſiduo repe- riuntur mutilati, nec apparet quis fuerit in- ſultor,ꝑræſumitur contra magis rixoſum. loquitur quando uulnus erat in loco ualde periculoſo, uel erat ualde magnum: nam iſta coniectura oriens ex ipſa re, præualebit alte ri, ne attendatur humanior.& ita etiam decla rat Veroneñ. in d. conſil. xxviij. in ult. col. ntellige ſupradictam præſumptionẽ ut procedat nedum reſpectu cõgredientis, ſed etiam reſpectu tertij mediatoris, ſecundum Ang. in J.ij.per illum tex. C. de ſicar. ubi duo so ſunt ad manus,& aliquis fortèbono zeloac- cepto baculo uult eos diuidere: ſi talis occi- datur, præſumitur occiſus ad defenſionem, &ſibi imputet, quia non debuit ſe interpone re per modum per quẽ defenſio redderet᷑ de- bilior. gl. in l.culpa caret. ff. de regulis iur.& idem uidetur ſentire Bald. in c. i. 6. iniuria. de pace iura. firm. in fin. Angel. de Xret. in loco ſupraà alleg. moder. in d. I. ut uim.& facit deci ſio Ioan. de Ana. in c. ad liberandũ. in ſecun- so da col.de Iudæis. PRAESVMPTIO XL. 1 Seruus delinquens non præſumitur deliquiſſe de domini cò ſenſu, ideo non tenetur dominus, niſt ut ſeruum pro no- xa dedat. Limitatur num.3. 4.5. 10 11 12 13 — a Adde quod uo luit Lud. Bolog. in repet. auth. habi- ta. col. 7. C. ne fi-= lius pro patre. qd ſcholaris non tene tur pro delicto fa⸗ muli. et allegat Bar tol. in locis pluri⸗ bus ut per eum. 8 D. And. Acciati 2 Famulus non præſumitur deliquiſſe de conſenſu patroni ſeu do mini. Limitatur num.z. A. 5.6. 7. 4 Famulos improbos ſi quis accipiat in domi, præſumitur inſor- matus de eorum cõditione: ideo tenetur dominus, qui ope ra improborum famulorũ utitur, ſi ipſi famuli aliquod de- lictum faciant. Intellige ut ibi. 5 Caupo uel nauta tenetur de delicto fimulorum. 6 Caupo an teneatur ad damna ſaltẽ& intereſſe, ſ famulus ſuus uulneret uiatorem hoſpitantem. 1 Vadrageſimo. tSeruus delinquens nõ præſumitur deliquiſſe de cõſenſu do- mini,& ideo dominus nõ tenebitur niſi dare ſeruum pro noxa, cùm alias teneretur inſoli- 2 dum..ij. ff.de noxal. Et idemf eſt in famulis, & ſic in libero homine: quia nõ præſumetur neq; ipſe deliquiſſe de conſenſu patroni.i.q. iiij.C.quia præſulatus.& ideo dominus in ni hilo tenebit᷑, ſecundũ Bal.& Iaſ. in J. i. in ij. no tab. ff. ne quis eum qui in ius.& in l. i. in pri- a mo not. ff. ſi ex noxali cau. agatur. Limita 3 primo fgeneraliter in caſibus in quibus con ſenſus præſumeret᷑, puta quia dñs conſultus de delicto, uel uidẽs illud fieri, tacuiſſet. c. Pe trus.de homici.c. Matthæus. de ſimo. Velde lictũ habuiſſet cauſam continuã& ſucceſsi- uam, cui ueriſimiliter dñs potuiſſet occurre- re. c. cõſtitutis.i. ubi Abb. 5. de teſti.& qᷓd no tat Bal.in c. ueritatis.in iij. col. de dolo& con tum. uel aliter appareret de ſcientia dñi, de quo per Bart.& Doct. in l. ſi quis mihi bona. §. iuſſum. de acqui. hær.& inl. ſi uentri.§. fin. de priuil. cred. cum concord. Secũdo limi- 4 ta,quãdo famuli eſſent alias homines impro bi, quia ueriſimile eſt quòd perſeuerabũt in delictis ſuis. c. ſemel malus. de reg. iur. in vi. & dominus eos accipiens in domo, præſumi tur informatus de eorũ conditione. i. fi.6. ſer- uorũ.ff. naut. caup. quod nota cõtra iſtos no biles qui habent in domo pro famulis leno- nes& homicidas: nam ipſitenent᷑ ex delicto ipſorũ, ſecundũ Card. in Clem. ne in agro. 9. porrò. in iiij. not. per illum tex. de ſtat. mona. Feli.in d. c. Petrus.in iij. fallentia. Moder. in 1. ij. C. de pact. facit l. fin. C. de abigeis. Nõ ui detur tamẽ ꝙ puniendi ſint eadem pœna, ſed mitius arbitrio iudicis, ex quo puniunt᷑ per præſumptiones, ſecũdum doctrinã Abb. in d. c. afferte. j. eo. cum ſimil. præſertim quia in tali caſu uidetur potius argui culpa domini quam dolus. l. culpa caret. ff. de regul. iur.& 5 per Bald. in d. c. ueritatis. † Tertio limita in famulo cauponis uel nautæ, ſecundum l.i. ff. 6 naut. caup. ſtab. 18ed nunquid ſi talis uul- nerat uiatorem hoſpitantem apud dominũ, teneatur dominus ſaltem ad damna& inter- eſſer Ioan. de Ana. conſil.ij. dicit quòd nõ: ſe quitur Jaſ.in.i. in iij. col. C. de ſeruis fug. ꝗd mihi placet quãdo eum uulneraſſet extra ho ſpitium:alioquin ſi eum uulneraſſetin hoſpi tio,dum cõfidit in cuſtodia hoſpitis, uideret ſecus: quia ſi dñs tenetur de damno dato in rebus, ut habetur per totũ illum tit. multò ma gis de dato in perſonã.l.iuſtiſſimè. ff. de ædil. edict.& facit gl. xxx ij. quæſt. iij. C. offerebat. 20 30 4⁰ 50 60 8¹8 3 tQuarto limita, ut factum fa omino quo ad præſtandam tionis alicui coe Aomnn ammn enuf⸗ habuiſſet, ſecundum Bar. in. fin. fin nn ui aut clam.& in l. de pupillo. 9. ſi quisi fu x. quæſt. de op. no. nunc. Abb.& But Muin iuſſus. de appell. Quinto R ultimofällti— familia delinquente in officio ſuo procuiun facto ipſe prætor tenetur. Et idem dekam publicanorũ. l. i.§. familiæ. ff. de publ& lan ſimè habetur per Felin. in d. c. Petrus. PRAESVMPTIO XLI. 1 Præſumptio contra fiſcum in dubio capitur,& contra eum iudicandum eſt. 2 Inſtrumenta duo ſi eadem die reperiantur confecti, alera fiſci, alterum priuati, præſumemus in dubio inſtrumen tum priuati præceßiſſe. 3 Intellectus l. non puto. ff. qe iure fiſci. 4 Inſtrumentum dotis& fiſci ſi reperiantur eodem ie conf cta, quod præſumatur in dubio prius fichm. Vadrageſimoprimo. † In dubio capi- 1 tur præſumptio contra fiſcum,& cõtra eum iudicandũ eſt.l. non puto. ff. de iur fiſci. Et per illum tex.ibi infert Dyn.& Bar-quod: ſi eadem die reperiuntur cõfecta duo inſtru- menta, alterum fiſci,& alterumpriuati, præ- ſumemus in dubio inſtrumentũ priuaiſ eſſe anterius.& idem tenet Alex. inl. i. in i. col. ff. ſolu. matr. Matheſ. in notab. ſuo Ixxij. Etdl. non puto. cõcordat cum eo quod dicit plin. in Panegyrico ad Traianum: Quæ præcipua tua gloria eſt, ſæpius uincitur fiſcus, cuius mala cauſa nunquam eſt niſi ſub bonoprin- cipe. Et idem eſſet quando concurreretin ſtrumentum fiſci& dotis, quia inſtrumentũ dotale cenſebitur prius, ſecundum Bald inl. dotis. C. de iure dot. Dicit tamen lac. de Bel- uiſ.in l. unica. C. de cadu. tollen, quòd d. 1nõ puto.fdebet intelligi quando fiſcus uenit ex z cauſa lucratiua.& ita etiam ſentit Raph. Cu- ma. Socin. Iaſ.& Bulgarus in d. l i. Et contir- mant hunc intellectũ, quia ille titulus loqui- tur de bonis peruenientibus adfiſcumex ſi mili cauſa, ergo de tali debetilla lexintelligi. arg. l. Imperatores. ff. de in diem addic.&ita etiam tenet Feli.in c.paſtoralis. uerſ. ad iden titatem. de reſcrip. Jaſ.in l. de die. in fineprin. ff.qui ſatiſd.cog.Deci.in c. ex literis. depro- bat.& in l. in ambiguis. ff. de reg. iur. ubi etlã refert alios intellectus ſatis abhorrentesa li⸗ tera. Sed iſta declaratio nimis reſtringit tex. in d.l. non puto. prout dicit Alex. in dlli ubi per hancrationẽ recedit ab opinione iſtorũ⸗ & ſequitur Bart. indiſtinctè. Nec eſtuerum quod ille titulus loquatur ſolm in cauſa d cratiua. Nec obſtatl. ſi is qui mihi. ff de iu re fiſci,cum multis ſimilibus referentibus 8 ria priuilegia fiſci:quia loquuntur inexui claris,& in talibus lex eum priuilegiat: d 3 dubio eſt ſecus. Præterea nõ ſequitur filcu habet multa priuilegia, ergo etiam iſtu 5 in l. filium quem habentẽ. C. famil.erc— iſta tamen opinione facit quod ſeripſit uln .. j 1„Antonij philo op Capitolinus in uita M Inpetatorbo optimèprobat Aoß ræd tiſcal. lil opinione, caſus n tamen in contrari pꝛiipriuilegio am priul lſci& per! lu matr. Vnde ſiſt beret uterq; ſimul vllgia ſf. de priuil quas actiones. C. videtur fiſcum ſol gisfauorabilem. I. ta contrah.& ſicm gio contrafiſcum. in tractatu dotis, i peraliquas ratione mihiplacet prima flcum pronunciet pinio uidetur mag potentius ſit in ho Adtex in.ij bi noelt implicit mixil in quo eſtſi urorisſint obligal redes patris, tenea 1 Xſj. Etratio ſpe Dr ldũ eſtln 1 Aäctt lnonpungt tex idiinken n d . nnrrcäücathn mfl d Ralenmgin dudio mütnmentüpi. dem tener Alexillin laiheſinnonbſunbui corctc meoqucdtt cadl rümnumnn ſt lxpius unncn u. unquꝛmettrülltte em eſſet qundocrnmm fiſcig& doti, qxui biturprius ſecmämni ure dot Dicitumenl&i 2Cdecaducleng intelligiqunncoiſnn ua iacumſenüidt (A Bulgxunälle 11245 1 ſnagy atellect quiailerwan ntell palah pen enientbbosactlc o detilcederlblne dores. Edeindenuli e 41 dnis Fderegil zeclantio inüiin 1dee ctehlonl T. in cpaftorlél, 1 a ilcechent o Deciincalmi9 12 3 regula tertia præli umpt. 899 Imperatoris, ubi dicit, quòd in cauſis cõpen dij,& ſic ubi lucrũ reſultabat, nunq́; ipſe Im- perator fauit fiſco. Alium intellectum ad d. l. nõ puto. poſuit Socinus& Bulg. in d. l. i. ſed quia mihi non placet, nõ refero. Sed tu cir ca illam deciſionẽ Dyni& Bar. aduerte, quia non uidetur uera:nam dato quòd fiſcus non ſit fauorabilis in dubijs quæſtionibus, nõ ta- men debet eſſe deterioris conditionis quaàm priuati:imò ubi lex præciſe nõ priuilegiat fi- ſcum, tunc æquiparatur priuato, ut eſt gl. in l. item ueniunt. S. Imperatoꝶ. ff. de petit. hær. & optimè probat᷑ in.i. C. de conduct.& pro cur.præd. fiſcal. lib. xi. Sed ſi eſſent duo pri- uati, uideretur quòd propter incertitudinẽ alterum inſtrumentũ alteri non præualeret. J. i. 6.i.& ibi Bart. de bono. poſſeſſ. ſecundum tab.& propterea non uideretur ita ſimplici- ter pręferendum priuatum. Tamen mihipla cet opinio Bart. propter generalitatem d.. & autoritatem Plinij in dicto Panegyrico. Sedtnũquid idem ſit in dote? Admiſſa iſta opinione, caſus non habet difficultatẽ. Sed tamen in contrarium facit, quia dos& fiſcus pari priuilegio ambulant.l.ij. ubi not. C. de priuil.fiſci.& per Bart.in l.i.penul. col. ff. ſo- lu.matr. Vnde ſi ſint priuilegiati pariter, de- beret uterq; ſimul admitti, per regulam l. pri uilegia. ff. de priuil. cred. per Bart. in authen. quas actiones.C. de ſacroſan. eccleſ. Fortius uidetur fiſcum ſolum admittendũ tanq́; ma- is fauorabilem. I. ſatis. C. in quib. cauſis pig. ta.contrah.& ſic mulier nonm uteretur priuiſe gio contra fiſcum.& ita uoluit Bald. Nouell. in tractatu dotis, in ix. part. in primo priuil. per aliquas rationes, de quibusper eum. Sed mihi placet prima opinio, quòd tunc contra fiſcum pronuncietur, per ſupradicta: quæ o- pinio uidetur magis cõmunis in d. l. i. tanq́; potentius ſit in hoc caſu priuilegium dotis. Ad tex.in d.l.iij.& in d.l. ſatis. reſpõdeo, ꝙ; ibi nõ eſt ſimpliciter cauſa fiſcalis, ſed eſt pri mipili, in quo eſt ſpeciale quòd etiam bona uxoris ſint obligata,& filij quamuis nõ hæ- redes patris, teneantur. I. iij. C. de primipil. lib.xij. Et ratio ſpecialitatis eſt ſecundũ Ab- batem poſt alios quos refert in c. ex parte. in ij.col. de conſuet. propter magnum pericu- lum quod in primipilarijs uertebatur: quia primi in hoſtẽ prodibant. Sediſtud nihil eſt: unde dic, ꝙ penes primipilares collocaban- tur ſtipendia,& annona militum, quam inde ipſi illis diuidebant:unde niſi in tempore ſa- tisfeciſſent, uertebatur magnumpericulum famis& penuriæ in exercitu. Et propterea fuit inductũ, ut etiam uxor& filij pro tali de- bito tenerent᷑:&iſtud eſt clariſſimũ apud Ve getium lib.I.rei militaris,& aliàs declaraui in d.l.iij.C.de primipil.& probatur in l. ordina riorum.& in. ſpeciebus. C. de cohortal. lib. xij. Cętera dic ut per moder.in d. l.i.&etiã in frà aliquid dicturus ſum. PRAESVMPTIO XLII. 1 Actus ille e duobus eodẽ die factis præceßiſſe præſumitur, qui 20 30 4⁰ 60 de iure præcedere debuit, etiã ſt ordo ſeriptunæ eſſet in- 2 Prælato ſi fuerit data licẽtia dandi fundum in em-(uerſus. phyteoſim,& eadem die fuerit datus, præſumitur licen- tiam præccßiſſe. 3 Actus ille e duobus eodem die faclis qui de iure præcedere debet, an præſumatur præceßiſſe, etiam ſt non appareat quod actus ille eodem die ſit geſtus. Vadrageſimoſecũdo. Præſumitur ex duob. actibus eodem die factis ille præ ceisitſe, qui de iure præcedere debuit. l. cùm in teſtamento.6. i.ubi Bal. Ang.& Imol. ff. de teſta. Quod procedit ſecundũ eos ibi, etiã ſi ordo ſcripturæ eſſet inuerſus:& quod notat Rota in deciſ.antiq tit.de præſum. i.& Alex. in l.diuortio.in iij.col.ff. ſol. matr.& idem in cõſil.lxxxi. in iiij. col. in tertio. ubi fſi à ſupe- 1iore ſit data prælato licentia dandi fundũ in emphyteoſim,& eadem die fuerit datus, præ ſumitur licentiam præceſſiſſe. ſequitur Feli. in c.paſtoralis. uerſ. ad identitatẽ. de reſcript. ubi allegat quaſdam alias deciſ. Rotæ, de qui bus pereum,& per Iaſ. inI. fin. col. pen. C. de edict. diui Adria. Sed difficultas eſt, fnun- quid iſta præſumptio habeat locũ, etiã ſinon cõſtet actus eodẽ die eſſe geſtus Et uideret᷑ dicendum iſtam pręſumptionẽ adhuc proce dere, per tex. iuncta gl. in J. ij. C. de petit. hær. ubi ſi nõ conſtet nunquid uenditio facta fue rit poſt litẽ conteſtatã, uel antè, præſumet᷑ in dubio facta ante litis conteſtationẽ: quia tũc bene ualuit,& excuſat emptorẽ,& eſt beni- gnior interpretatio. Sequitur illam gl. Bart. & cõmuniter Doct.in I. nõ ſolũ. 5. ſed ut pro- bari.ff.de noui oper. nunc. Secũdo per no tata per Bal. Ang.& Sali. in l. cũ proponatis. C.de codicill. ubi ſi duo proferant᷑ codicilli, in quorũ altero dicatur, illum fundum Titio lego:in altero uerò, illum eundem fundũ Ti tio nõ lego:&ignoretur quid ſit prius uel po ſterius actũ, præſumemus illud fuiſſe prius quod de iure debuit,& ſic illud in quo fuit le gatum:quia de iure non erat opus non lega- re,& ſic in effectu adimere, niſi prius fuiſſet legatũ. Tertio, quia capi debet ſemper illa præſumptio, per quam actus ſecundum iura ſuſtinetur. d. I. quoties. de rebus dubijs. ut ergo actus illi teneant, licet præſumi debitũ ordinem præceſsiſſe. Cõtrarium uidetur eſſe de mente Alex.& aliorum quos allegat Fel. in d. c. paſtoralis. Et facit ratio, quia cùm prioritas actus ſit fundamentũ intentionis partis, quia ſine ea actus nõ ſuſtineret᷑, uidet᷑ uòd ei qui dicit, incũbat probatio, iuxta gl. in Clem. fin. in uerb. creatum. de reſcript. in c. uenerabilibus.§. fin.& ibi Gemin. infra de ſenten.excõmu.in ſexto. Poteſt diſtingui: Aut ſumus in materia dependente uolun- tate contrahentiũ,& procedat regula, quòd actus ille præceſſerit qui præcedere debuit, etiã ſi non conſtet de eadem die. d.l. quoties. Aut actus non dependet à pura facultate di- ſponentis, et tunc attendatur iſta breuitas temporis, ut ſi in eodem die actus geſti repe- riantur, præſumat᷑ præceſſiſſe qui debuit:& ——— /—ꝗ— 3 8 D. And. Acciati ita loquuntur Doct.in d.. i. Alex. in d, cõſil. & Felin. in d. c. paſtoralis. alias non. PRAESVMPTIO XILIII. 1 Si de prioritate duorum actuum dubitetur, ne ex incertitudine uterq; uitietur præſumimus pro benigniore. 2 Teſtamenta duo ſi producantur,& ignoretur quod prius& quod poſterius, præſumitur pro eo in quo inſtituti ſunt ue nientes ab inteſtato, uel pia cauſa. 3 Quia ſt in uno ſit inſtituta pia cauſa, in alio uenientes ab inteſta to,& dubitetur de proprietate aut poſterioritate, pro quo præſumatur in dubio. 4 Teſtamenta duo ſt reperiantur& dubitatur quod ſit poſterius, an ſi inſtitutus in uno poßideat, præſumatur posterius te- ſtamentum illud in quo eſt inſhtutus. s Inſtrumẽta duoſt reperiatur, quoru alterũ ſit dotis,& dubite- tur de prioritate, præſumitur instrumentu dotiseſſe prius. 6 Inſtrumentũ ſalarij Docloris præſumitur in dubio præceßiſſe. 7 Inueſtturæ duæ eodem tempore factæ ſt reperiantur, præualet illa quæ eſt plenior. Intellige ut ibi. s Inſtrumentum in quo apponitur dtes& hora, an in dubio preæ ualeat illi ubi non eſt hora. 1 Vadrageſimotertio. Vbi dubitatur de prioritate duorũ actuum, ne ex incer titudine uterq; uitiet᷑ præſumimus pro beni gniore. ita probatur ex doctrina Bart. cõmu- niter approbata in I. i.§. i. ff(de bono. poſſ. ſe- cundum tab.& in l. edicto.in fin. C. de edict. 2 diui Adri. toll. ubi ſſiproducantur duo teſta- mẽta,& ignoretur utrũ prius uel poſterius, ex incertitudine uitiãtur. l.duo ſunt. ff. de te- ſta. tutel.l. eum qui duobus. ff. de acqui. hær. niſi in altero ſint inſtituti ab inteſtato ueniẽ- tes, uelalter inſtitutus poſsideat. Addũt Do- ctores, idem ſi in altero ſit inſtituta pia cauſa, arg. c. fin. j. de ſent.& re iud. Circa primam 3 declarationẽ, ſquando inſtituti ſunt uenien- tes ab inteſtato, dubitatur, quid ſi in altero ſit inſtituta pia cauſa? Et uideturuenientem ab inteſtato potius admittendum, per rationem Bart.dum dicit, quòd dato quòd ambo teſta menta propter incertitudinẽ nõ ualerent, ad 40 mitterentur ipſi ab inteſtato: unde ſi uolunt admitti ex teſtamento, tutius eſt ut etiam ad- mittantur ad conſeruandam uoluntatem de functi.Iſta ratio uidetur procedere, etiam da to quòd pia cauſa in altero eſſetinſtitura: ꝗa iſti ueniẽtes ab inteſtato, habent tantã iuris, quantũ pia cauſa reſpectu teſtamenti,& ul- tra habẽt fundatã intentionẽ ab inteſtato:er- go in tali cauſa ipſi debent præferri tanq́; ha- bentes ius fortius. l. utrum.§. fin. ff. de mino- ribus.Et iſta opinio non haberet difficultatẽ quando eſſent inſtituti filij,& haberent pin- guius ius in illo teſtamento in quo non eſſet inſtituta pia cauſa. C. fin. xvij. q.iiij. l. ſi quis ad declinandum. C. de epiſ.& cler. Circa ſe 4 cundam limitationẽ, quando alter poſsidet, ratio eſt, quia actor debet fundare intentio- nem ut obtineat. l. actor qᷓd aſſeuerat. C. de probat.& fundamentũ eius intentionis eſt, bet hoc probare:& niſi probet, nõ poteſt ob tinere.& iſta eſt ratio Doct. Ex qua uidetur inferri, quod talis præferetur etiam piæ cau- ſæ: quia nõ reperitur in hoc priuilegiata pia cauſa, ut releuetur à probãdo illud fundamentũ intẽtionis ſuæ:& iſtud cet. Non obſtat quòd moder. in neant contrariũ:quia ſecundũ eo cauſæ præponderat fauori rei. d. lud procedit in ſententia in quae ferentiæ àproceſſu: nam ex quo pariter fauetur actori ſicut reo, not. ff. qui ſatiſd. cog. in fine uer 10 tur reo, l. Arrianus. ff. deactio, cauſa pia facilius facit ceſſare in dubio ſententiã obtinebit lere ea quæ alicui competu fauore, ſed etiam ſtricto iur ius militis..militia miſſus.ff. de teſta. Præterea in iſto caſu iſte non eſt ſi reus, ſed etiã poſſeſſor: ſa pia præualeat reo, non debet etia lere quando idem reus eſſet poſſe 20 cõmodum. Inſtit. de interd. regula, partiũ.de reg.iur.in vi. Confirmaturiſta opi⸗ nio per tex. in c. ſià ſede, de præben. in vi. ubi quando de prioritate beneficij pluribus col- lati non conſtat, potior eſt conditio poſſiden tis. Nec obſtat ſi dixeris quòd utrinqueeſt cauſa pia:quia reſpondeo, quòd ſi iſta ratio conſideraretur, non debebat diſtingui inter poſſidentẽ uel non, ſed inter egentiorẽ& mi nus egenũ,& ſic ut pauperior præferretur, 30 ut eſt tex.§. ſi quis in nomine. uerſ. ſiquisau- tem.in auth. de eccleſ.tit.& ibi Ang. dequo per Salic.& moder. in I. i. C. de ſacroſan. eccl. cogita tamen, quia tex. in d. c. fin. nõ parũur- Circa tertiam limitationẽ de cauſapia quòd ipſapræferat᷑, facit in argumentũ text. in d.c.fin.& firmauit Lud. Rom. in repet, au then. ſimiliter. C. ad leg.falcid.in xij.ſpeciali: S&ita dicit ſe conſuluiſſe Iaſ.in quodam hoſpi tali quod fuerat inſtitutũ in ſimili teſtamẽto. Sed tu aduerte ultra ſupradicta, quia text. in d. c.fin. loquitur, quando conſtabat deuo- luntate utriuſq;, unde in repugnantia fitin- terpretatio pro pia cauſa: ſed in caſu iſtiusli- mitationis non conſtat de uoluntate, ex quo ſolum ultimũ teſtamentũ habet pro ſe uolun tatẽ defuncti, l.nolumus. C. de teſta.& igno- ratur quid ſit illud ultimũ, unde in punctoiu ris iſta limitatio eſt dubia,& plenius probat per ſupradictam regulam generalé. Etex ſu 5o pradicta regula etiã infert᷑ fad duo Hiitruue ta, quorum alterũ ſit dotis, ut in dubio illu præſumat prius, uth de quos dixi.& facit. ſecundum cõmunem intellectum, ubi ſiap- pareat duplex hypot ſumetur prior quæe 9 cant Doct. ille intellectus non congruit xtui, qui uoluit facere aliquam ſpecia in fiſco, quod probat quòd ſuum teſtamentũ ſit poſterius, ergo de so citra fraudem cred.&ë. creditores intelligit etia ſupponit quantũ adillum ſam omniũ creditorũ, alia grlico ſet bona. Et quod dicitur deder dit Scblig unde fauorem, gſie »qua poterittol- nt) non ſolum e unde dato quòd cau- abetur in d.l.i. ſol matr. 1.i. C. de iure fiſci. lib.x. heca eodẽ die facta, prr ſt fiſci. Sed quicquidd ur in fine text. ibi, quo ubi tex. inter ceteros m de fiſco:d& ſicpx text. eſſe parẽ cau s illatio illa nonel- lenior. quod do nõ eſſet on Bal in lfalſu roducuntur- concedit minc ſopradictaſim que:alids ſi in debetpræuale Cyn& Bal. in Ioan. de Plate 8 Etproptereaf nedum dies. præferendum li ff ſolut, mat d.cpaſtoralis, cuius opinioe clarius procec ris nõ ſolereta inſolita redde not in c. quèn procœm. feud, lal dicunt in d liciter allega PRES Preſunitur in dubi tur num. 7. cun Acbrlict ſucceſ excuſatur abe⸗ 3 ludicis officium ma ſolui okeſt ſi condemnarire Vulteratus ſ quis ſouendiſunto cendum eſt ad 5 Norientis exculpa men admittitun 6 uſbenſuſifrach. miraculoſe hoc . broteſtatus qeꝛ ciinen ſifuerit pre rit contrarii laicorum Et ccuſato quando dl non ſech neregeri Xlicut panperor pe quis innomidexeri de ecclel itAbzn mocder.inli cefant n, quiatexindci atertam lmittontte rrferii, ctmaxmn firmauitL.udRomyn her. C.adleg faccäin confuluiſelalinqpt heratinſtitcũilmiſt venee ulnmaſipati Wuitur,qonndoernkn juſc, undeinrepuguni oro oi cauſcſecipcbt An 1. non conſtatdeocien, 290e Pocher, A KX 4 ſc dedge „ lecson c ntel Ile miele-, NJl 2 823 1 egula tertia Pr. fſt unmpt. 824 6 ſprocedit etiã in ſalario Doctoris, ſecundum Bal.in d. l. i. quia cauſa ſtudij& dotis æquipa- rantur, ut colligit ibi Bar. ex gl. fin. Nec ob- ſtat quod dicunt aliqui moder.quòd aliud ſit loqui de ipſo ſtudio,& ſic de diſciplina, quæ bene eſt fauorabilis: aliud de mercede, quæ non uidetur habere tot fauores. l. i. 6. diuus. ff. de extraord.cogn. Vnde pro ſalario nõ eſt in troducta à lege hypotheca, necalia priuilegia quæ cõpetunt dotib. Quia reſpondeo, quòd cauſa ſtudij dependet à ſalario: quia præſumi tur melius& libentius docere profeſſor cui ſalaria exhibentur. l. medicos. in fi. C. de pro- feſ.& medi.lib.x Ad ſupradicta etiam facit quod not. Bald. in c. i. in prin. in v. col. quid ſit 7 inueſt. quòd fquando apparent duę inueſtitu ræ eodem factętempore, pręualet illa quę eſt plenior. quod intellige, quando talis plenitu- do nõ eſſet oneroſa, per illud quod notat idẽ Bald. in I. falſus. penult. col. C. de furtis. ubi ſi producuntur duo manqata, ſtabitur illi quod concedit minorem facultatem. Intelliguntur ſupradicta ſimpliciter, data æqualitate utrin- que:alias ſi in altero ſit certius tempus, illud debet præualere, arg. not. per Marti. Sillima. Cyn.& Bal. in l. de rebus. C. de do. ante nupt. Ioan. de Platea in d. l. i. C. de iure fiſci. lib. x. 8 Et proptereatſi in uno inſtrumẽto ſit expreſ- a nedum dies, ſed etiam hora, uideretur illud Præferendum, prout tenet Iaſ.& moder. in d. 1. i. ff, ſolut. matr. Contrarium tenet Felin. in d. c. paſtoralis, in uerſ. unius horę. de reſcript. cuius opinio eſt uerior, per rationẽ ſuam.& clarius procederet, quando in talibus ſcriptu ris nõ ſoleret apponi hora:nam iſta appoſitio inſolita redderet ſcripturã ſuſpectam, iuxta not. in c. quàm graui.j de crim. falſi. Bald. in proœm. feud. cum ſimil. Nec Dd. allegati per Iaſ. dicunt in d. l. de rebus, illud ad quod ſim- pliciter allegantur. PRESVMPTIO XLIIII. Præſumitur in dubio pro reo. Rationem habes ibidem. Amplia- tur num. J. cum ſeq. Limitatur num. u3. cum ſeqᷓ. 2 Actor licet ſucceſſerit in ius alterius, ſi tamen ſuccumbat, non excuſatur ab expenſis. 2 Iudicis officium magis exuberat in abſoluendo: ideo abſens ab- ſolui poteſt ſi appareat de eius innocentia, licet non poßit condemnari regulariter. 4 Vulneratus ſi quis fuerit ab uno plurium,& neſcitur à quo, ab- ſoluendi ſunt omnes, nec contra aliquem ipſorum proce- dendum eſt ad torturam. · Norientis exculpatio licet admittatur ad abſoluendum, non ta⸗ men admittitur morientis accuſatio ad condemnandum. 6 Suſpenſus ſi fracto laqueo cecidit in terram, præſumitur quod miraculoſe hoc fictum fuerit, ſiantequã ſuſpenderetur fuit proteſtatus de innocentia:ideo uenit abſoluendus. 8 Crimen ſi fuerit probatum per duos clericos,& reus probaue- rit contrariũ per duos laicos, fauore rei præualet probatio laicorum. Et quid in ciuilibus. num. 9.10. 11 Accuſator quando dicatur habere iuſtam cauſam litigandi, ita ut excuſetur à præſumpta calumnia. 12 Reus abſolutus à crimine, an poßit agere contra accuſatorem ackione iniuriarũ, ad damna, uel intereſſe, uel de falſo, ma- xime ſi contrareum erant indicia ſufficientia ad torturam. 14 Actvri magis quàm reo fauetur in præparatorijs iudiciorum. 1s Reus poteſt ſuam ambiguam exceptionem interpretari, ſicut 20 40⁰ 50 60 actor ſuum libellum. 16 Actor& reus an in medio cauſæ ſint æqualiter tractandi, ita quòd plus non faueatur uni qudm alteri. 17 Clerici litigantes in foro ſeculari, licet ligẽtur in onlinatiuis & præparatorijs iudic iorum ſtatuto laicorum, non ta- men ligantur ſtatuto reiſciente probationes. 18 Præſumptio eſt contra reum, in his quæ reſpiciunt fauorem animæ. Vadrageſimoquarto.IIn dubio fit prę- 1 ſumptio pro reo. l. fauorabiliores. ff. de reg.iur. Et rationes iſtius præſumptionis po- nit eleganter Ariſtot. in problem. part. xxix. cap.xiij. Prima ratio eſt, quia actor ſemper poteſt& debet uenire paratus. In reo uerò nõ ita eſt,&ideo potuit fortè omittere aliqua ſpe ctantia ad eius defenſionẽ: unde fuit æequum ut in dubio pro eo præſumeret᷑, Probatur iſta ratio in d.l. qui accuſare. C. de eden.& ſecun- da quęſt.viij.C.ſciant.& Specul.in tit.de prę- par. iudi.§. i. Et facit quod notat Bart. in l. qui in alterius.per illum text. ff. de reg. iur. fubi li- cet actor ſucceſſerit in ius alterius, tamen iſta non eſt iuſta cauſa excuſandi eum ab expen- ſis, quia debuit ſe præparare antequam ueni- ret ad iudicium.facit quod notatur in c.ij. de dilat.ubi longiores dant᷑ dilationes reo quàm actori. Et ſic habes, quòd allegatio rei qua di- cit ſe non omnia dixiſſe quæ ad cauſam ſuam ſpectant, ſed aliqua per errorem uel obliuio- nem omiſiſſe, eſt probabilis: pro quo facit text.in l. minor autẽ magiſtratus.§.i. ff.de mi- norib. Secunda ratio ponitur per eum, quia talis pręſumptio ſuadet liberationẽ, ergo iſta debet capi tanquã humanior.& hęc ratio opti mè probatur in l. Arrianus, ff. de actio.& ob- lig. Quòd aũt ſit humanior, ipſe probat: quia in conflictu rationũ melius eſt nocentẽ abſol uere, q́; innocentẽ condemnare, l. abſentẽ. ff. de pœnis. l. inter pares. de re iudi. Adde pro iſta ratione primò quod not. Butr.in c. ueni- ens.col.i.poſt Io. And. de accuſ.& Barth. Ve ron.conſil.xli.licet inuitus.col.fi. ubi dicit ſꝙ officiũ iudicis magis exuberat in abſoluẽdo: &propterea licet abſens nõ poſsit cõdemna- ri, d,l. abſentẽ, tamen ſi apparet de innocẽtia, poteſt abſolui. Secundo adde, quòdtſi inter plures perſonas aliquis fuit uulneratus,& fortè appareat unũ uulnus illatũ,& neſcitur quis fecerit, ſint omnes abſoluendi. d. l. abſen tem.& ita tenet Petrus Iac.in libello de actio. 1. Aquiliæ. in uerſ.ex prædictis. Dic ut habet᷑ per Alb. de Roſ. in l. fin. ff. de ſicarijs.& quod not. Imol. in c. i. de offi. deleg. Imò cõtra tales nõ erit neq; procedendum ad torturã, ſecun- dum Alex.conſ.xiiij.in iij. ubitampliat᷑ etiam ſi mortuus inculpaſſet aliquem: quia licet at- teſtatio morientis admittat᷑ ad abſoluendum, ſecundum Bal.in l. i. C. cõmunia de leg.per I. Paulus.§. i. ff. de bon. liber. nõ tamen admittit ad condemnandũ, prædicta ratione,& etiam alibi diximus.& ita limitat᷑ quod notat Ang. de Aret. in tract. malefi. in uerb. fama publi- ca.in xvij.col. uerſ.quid aũt ſi ſint quinq;.de quo etiã per Dd, in d.l. ſi quis in rixa. ff. de ſi- Mmmm ——— 3 /—ꝗꝙ— & carijs. Alex. conſ. xv. in i. Tertio fadde quod notat Lucas de Pen. in l. i. C. de deſert. lib. xij. col.ix. ubi ſi dum damnatus ad mortẽ ſuſpen deretur, fracto laqueo cecidit in terrã, præſu- mendum eſt factum miraculoſe, unde eſt ab- ſoluendus, ſi ipſe erat proteſtatus de innocẽ- tia: refert& ſequitur Decius in d. l. fauorabi- liores. Et ſic iſtæ rationes Ariſtotelis ſunt bo- nę. Sed tu adde tertiam rationẽ. Nam actor lictũ uel culpã ſeu noxam, ex quo aliàs reus non cõpelleretur ſuſcipere iudiciũ.l. ſi reus paratus. ff.de procur.§. fi. Inſtit. de perpet.& temp. actio.S ed iſta culpa ſeu mora nõ præſu mit, niſi clarè probata, d. l. meritò. ergo in du- bio pro reo præſumendãũ eſt, qui habet præ- 7 ſumptionẽ illam pro ſe. fAmpliatur iſta prę- ſumptio, ut procedat etiam in reo qui per ac- cidens eſt actor: ueluti quando reus intenta- gen. manu. puta ſi peteret imponi ſilentium alicui qui prætendit ſe creditorẽ, uel peteret cancellari inſtrumentũ, ſecundum Butr. inc. in pręſentia.in vi. col.de proba.& per moder. in c.ex literis. eo tit. Ampliatur& ſecundo, ut talis præſumptio procedat, dato quòd pro s actore eſſent clariores teſtes. Et proptereatſi Pro parte accuſatoris probatũ ſit crimen per duos clericos,& pro parte rei ſit probatũ con probatio laicorũ, ſecundum gl. in C. clerici. viij.diſtin. Bald.in l.data opera. C. qui accuſ. nõ poſſ. Rom. in I.i.§. fi.& in l. illa. ff.de uerb. oblig. Moderni in l. qui accuſare. C. de eden. 9 Etilläfgl. intelligũt Moder. in d. c. ex literis. procedere in cauſis criminalibus, ſecus in ci- uilibus. Et ratio eſt, quia in criminalib. ultra præſumptionẽ quæ generaliter eſt pro reo, concurrit etiã præſumptio quòd quis nõ deli querit. d. l. meritò. quę pręualet. Sed certè iſta 40 ratio procedit etiã in ciuilibus, quia reus de- linqueret retinendo rem alienam, regula, pec catũ. de reg. iur. in vi. Nec obſtat gl. in C. mo nachus. in uerb. quorũ. in vi. diſtin. quæ uult, quòd tantũ ualet teſtimoniũ quatuor clerico rum, quantũ ſex laicorũ: quia illa gl. nõ pro- batur iure. Et dato quòd ſit uera, erit tamen arbitrariũ iudici quihoc ponderet perſcruta ta qualitate perſonarũ.J. iij.ff. de teſta.& in du 5 D. And. Alciati quæſt. C. de bonis uacan.. lib. x. Eti uidet᷑ confundere illud quod nota ſil.xi. incip. circa primũ dubium dub. in i. uol. ubi dicit, fquòd 826 ſta deciſio t Alex con ein ſecun reus qui fni ſolutus, poteſt agere actione i qui fuitab, n damna& intereſſe, uel de falſo torem.& loquitur Alex.in caſu rit poſitus ad torturã,&p otuiſſet torqueri lites. C. de quæſt.&ita reprobat Cen Picu d. l. qui accuſare. Sed ego intelligo deciſi Ang. in d. l. ſi uacantia. procedere reſpect dicis, ne teneatur in ſyndicatu, non aũt 1 ctu accuſatoris. Et ratio differentiæ eſt accuſator nõ debet deferre niſi niuriarũ&a contra accuſa quo reus fue⸗ 4 urgauerit indici ſic loquitur in caſu quo prius extabant un qui agit cõtra reum, in effectu arguit eius de- i0 cia, ex quo aliter non pP ndi- mi sin onẽ uiu eſpe 7 uia delictũ 4 od pPoteſt probare, C. adl. Iul. maie&d, C. ſiau tem.ij.quęſt. vi.Sed iudex eo ſufficiẽtia indicia, debet procede ret remedium de quo in l.diffamari. C. de in⸗ 20 reum:unde plus ſuccurritur exn ipſo quòd habet re aduerſus eceſsitate a- genti. l. fin.. iudicangdi. ff.de mun,& hon. lſi fideiuſſor. 5. i. ff. qui ſatiſdare hęc concluſio primò, ut non cog. fLimitatur 3 procedat quan- do actor ageret pro cauſa fauorabili ſeu pia c. fin. de re iud. quia earum fauor pręualet fauo ri rei, ut ibi probatur,& in inter pares, ffde re iud.& d.l. Iulia. ff. de manu ff. de inoffi.teſt.& per moder. miſſ. in l. ſi pars. in d. c. exliteris, de quo dic ut s tetigi. Secundot limitatur, ut 14 trariũ per duos laicos, fauore rei præualebit 30 non procedat iſta regulain præparatorij iu- diciorum, quia in illis magis fauemus actori q; reo. l.ſi quis intentione, ff. de iudi,j,de die, ubi Doct.ff. qui ſatiſd. cog.&l. inter ſtipulan- tem.§. if ff.de uerb. oblig. Sed cõtra iſtam de- clarationẽ adducunt᷑ aliqua fundamenta per Moder. in d. l. de die.& in I. exigendi in iij. col. C. de procur. Et mihi non placet iſtalimi- tatio, quia rationes iſtius regulæ generaliter procedunt:& tex. in d. l. fauorabiliores. nõ ui detur cõmodẽè pati iſtam reſtrictionem, quic- quid etiam dicãt Doct. in c. cùm ſint iura par- tium. de reg.iur.in vi. Non obſtat d.lde die. ubi ſtipulatio recipit diem ex poteſtate acto/ ris:quia iſtud nõ eſt quòd actor in præparato rijs ſit fauorabilior reo, ſed quia natura ſtipu lationis hoc importat:cum enim alijs promit tit iudicio ſiſti, cenſetur promijliſſe ſiſtere uſ- que ad finem litis.l. græcè,§.& poſt litem. ff. de fideiuſſorib. Sed quia interim poſſet eſſe bio præualebit præſumptio oriens pro reo, ·0 graue promiſſori ſi finis litis diutius protela- præſumptioni orienti ex pręſumpta probita- te clericorũ, ſecundũ gl. in d. c. clerici. Am- 10 pliatur& tertio, fut ita præſumatur pro reo, quòd talis præſumptio operet᷑ contra ipſum actorẽ, ut præſumatur temerè& per calum- niam litigaſſe,& conſequenter cõdemnetur in expenſis, iuxta l.eum quem temerè, de iu- di.& notat᷑ in l.properandũ.5. ſin autẽ alteru- tra. C. de iudi. Quod intellige, niſi actor ha- cuſator habere iuſtã cauſam, quando ſaltem habet indicia ſufficientia ad torturam contra reum: unde tunc excuſaretur à pręſumpta ca lumnia, ſecundum Angel. in l. uacantia. in vi. retur, uel peteretur quòd ſiſteret aliquo tem- pore importuno, iudex ipſe moderabitur ſpa cium:& actor ſtipulans non propter hoc cen ſebitur ſibi præiudicaſſe, quin tamen in pote ſtate ſua ſit agere. l.i. C. ut nemo inuit. Non obſtat d..ſi quis intẽtione, quia quauis actor ibideclaret libellum ſuum ambiguũ, non ta- men propter hoc uidet᷑ fauorabilior Teres fquo etiã ipſe reus declarat exceptione 6 5 11 buerit cauſam iuſtam litigandi. Etfdicitur ac- so ambiguam, ut ibi habetur, EeDerlart ne is qui reus.in penult. col. ff. de Pulind 1 d. l. inter ſtipulantẽ.§. i.in ij. col. dum alleg l. certum. ff.de confeſſ. Non obſtatd.ſinter ſtipulantẽ.5.i. quia ille text procedit ſpeciali ratio/ ſ ſed etiamd bãte reus ab G Confirma iſt in præparato- tislaicorum q ſecundũ gl. ro comp. tam teprobatione nem, ſecundẽ relert dalic. i croſan, eccleſ. Mariæ. decot tis bona, tame reſtringit reg uerbapoſſun ſponſionẽ:un quod in dubii Siuerò ſumu ſumptio:nam tione reperiti inter actorẽ 8 Sedilli caſus 18 lam quæ ind tur in foro an contra reum: te utper glir prin regulæ. in ii.col. Eti tertiam ratiol cedit nedum etiamin foro ſionis ab alta cad audier men conſil, 15 v col. Quir quando eſt d exante eam in c. cum col Klex& Moc 1 2 RA Præ umitur in il. Id 9A uld cog almah rBOhIig Sr.t „oblg. dedcödt 4 de cie.& i lengi F. Ocur. LEImühlnonphc ac ün 3 4 RArerene! „ ltam rettncpocde inc amum LInC.AC 1 1. 1. Nonchttle 827 ratione ibi aſsignata per luriſconſ. nõ autem quia in ordinatiuis plus faueamus actori. 16 Tertioflimitatur in medio cauſeæ, quia tunc æqualiter tractamus& actorẽ& reum, non autem plus præſumimus pro reo, ſecundum Doct.in d. l.de die.& d. c. cùm ad ſedem. de re ſtit. ſpol. Sed contra hanc opin. obſtat, quia reus nõ tenetur edere actori ad probandum eius intentionẽ,&tamen actortenetur edere reo ad probandũ eius exceptionẽ. l. nõ eſt no uum.C.de eden.& ibi ita inquit Iaſ.& etiã in d. l. de die. Sed ad iſtud argumentũ reſpõdent Moder.quòd iſtud eſt in probationibus quæ nõ uidentur ſimpliciter reſpicere media cau ſę, ſed etiam deciſionẽ, ex quo actore nõ pro- bãte reus abſoluit᷑.l. qui accuſare.C.de eden. 17 Confirma iſtam ſolutionẽ, tquia licet clerici in præparatorijs& ordinatiuis ligentur ſtatu tis laicorum quando litigant in foro ſeculari, ſecundũ gl.& Doct.in c.quod clericis.de fo- ro comp.tamen non ligarent᷑ ſtatuto reijcien te probationes, quia tales reſpiciunt deciſio- nem, ſecundũ Cald. qui ita diſputauit, quem refert Salic.in authen. caſſa. in iij. col. C. de ſa croſan.eccleſ.per Doct.in c. eccleſia ſanctæ Mariæ. de conſtit. quia qᷓuis iſta ſolutio ſit ſa- tis bona, tamen iſta limitatio etiam ipſa nimis reſtringit regulam d. l. fauorabiliores. cuius uerba poſſunt cõprehendere etiam iſtam re- ſponſionẽ:unde teneas regulam generaliter, quòd in dubio præſumimus potius pro reo. Si uerò ſumus in caſu claro, tunc ceſſat præ- ſumptio:nam aliquando exaliqua ſpeciali ra tione reperitur in iure conſtituta differentia inter actorẽ& reum, ut per Iaſ. in d. l. de die. Sed illi caſus non propter hoc tollunt regu- 18 lam, quæ in dubio procedit. Quarto tlimita tur in foro animæ, quia tunc fit præſumptio contra reum:quia talis uia eſt tutior pro ſalu regula tertia præſi umpt. 10 20 30 te, ut per gl. in c. de ſcrut. de quo ſuprãà dixi in 40 prin. regulæ.& per Modern. in d. c. ex literis. in iij.col. Et iſta limitatio optimè quadrat ad tertiam rationẽ ſuprà per me relatam,& pro- cedit nedum ſimpliciter in foro animæ, ſed etiam in foro canonico quo ad pœnã ſuſpen- ſionis ab altari. c.presbyterũ. e.ſignificaſti.ij. & c. ad audientiam.j.de homi. de quo per Co men. conſil.cxxxiiij. uiſis denunciationib. in 19 v. col. Quinto Tlimitatur, ut non procedat quando eſt dubietas ſuper iuriſdictione,&iu dex ante eam fundatam cognoſcit, ut eſt gl. in c.cùm contingat.in iij.gl. de reſcript. per Alex.& Moder. in d. I. de die. in fi. PRAEFESVMPTIO XLV. 1Præſumitur in illam partem per quam pœna euitatur. Decla- ratur num. 7.& ſeq̃. 2Pœna ſi fuerit appoſtta in contractu ex parte unius, an præſu- matler actum ut etiam alter teneatur. s Venaitor ſi ſtatim rem uenditã accepit in emphyteoſim, et dein- de actor fecit pactum de luendo intra certuũ tempus,& em phteota ceſſauit à ſolutione canonis, ita quòd cecidit a con tractu emphyteotico, an etiam ceciderit à pacto luendi. 50 60 8²⁸ 8 TLegis illa interpretatio quæ eſt benignior licet præualeat, tamen in primis debet inſpici Gattendi uerborum pro prietas. 9 Condemnatus ſimpliciter ad pœnã capitalem, intelligitur de exilio& de excõmunicatione, ſi condemnatus ſit cle ricus.& num. 10. nu Infamiæ pœna an dicatur capitalis.& num. 14. 12 Vaſallus ſicut amittit feudum ſi non defendit uitam domi⸗ ni, ita ſ non defendat eius fmam. 13 Vitæ& famæ periculum æquiparantur. 1s Maniis ſt cui amputanda ſit, intelligitur de debiliori uel arida. Vadrageſimoquinto. Pręſumitur ſem per in illam partẽ, per quam pœna eui- tatur.l. ſemper in obſcuris. ff. de reg. iur. l. pro ximè.ff. de his quę in teſta. delent᷑. Raph, Cu- ma.conſ.cxxxiiij.in ult.col. Et ideotſi in con- tractu pœna ſit pro parte unius appoſita, nõ præſumit᷑ actum ut etiam alter teneat᷑, ſecun- dum Bald. in c. i. qualiter dñs propriet. feu- di priuetur. Et eodem modo ſubſtitutio quæ de uno caſu ad alium extenditur, non habet lIocũ ſi pœna apponitur. l. pater Seuerinam. ubi Bar. ff. de cond.&demõ. gl. in Clem. ij. in uerb. ſanctioni.de uita& honeſt. cler. de quo per Moder. in c. ſecundo requiris. de appell. Et hæc faciũt ad quæſtionẽ: fAliquis uenun- dedit domũ,& incõtinenti recepit in emphy- teoſim,& deinde emptor fecit pactũ de luen- do intra certũ tempus:iſte emphyteota ceſſa- uit à ſolutione canonis, ita quòd cecidit à con tractu emphyteotico, an etiam cenſeatur ce- cidiſſe à pacto luendi? Et And. Sicul, conſ.li. ſcripſit ſapienter.in prima part. concludit ꝙ non:quia iſtud cadere à contractu emphyteo tico, eſt quid pœnale, ergo nõ debet pręſumi actum ut talis pœna procedat etiam reſpectu pacti de luendo, præſertim quia pœnæ non habent locũ niſià iure expreſſę.. cùm igit᷑. in auth. de non elig. ſecundo nub. l. at ſi quis.§6. diuus.ff. de relig.& per eandem rationẽ idem ſecuti ſunt aliqui Moder.in l. in bonęfidei. C. de pactis.& eſt de mente Iaſ.in I.ij.in ij. col. C. de iur. emphyt. Contrarium tenet Barth. Vero.in tract. de ſimulat.contractuum, in ij. præſumpt. in ult. col. in caſu quo tale pactum eſſet appoſitũ cõtractui emphyteotico: ergo ſi cadat ab emphyteoſi, cadet etiam à pacto.& iſtam rationẽ fecit etiam Iaſ.in d.l.ij. Sed tu tenendo primã opinionẽ quæ uidet̃ æquior, reſponde, quòd pœna reſpiciens ipſum con- tractũ emphyteoſis, non debet trahi ad iſtud actũ luendi, per notata in d. lin teſtamento. cum ſimilib.Et licet tale pactũ poſsit dicipars cõtractus, iſtud eſt per fictionẽ. l.lecta, in uer bo, ineſſe uident᷑. ff. ſi cert. pet. Nam propriè loquendo eſt cõtractus de per ſe, iuxta gl. in I. i. ff. de act.& oblig. quæ proprietas debet at- tendi, præſertim ubi agitur de euitanda pœ- na, ut per Bald. in l. cùm proponas, col. fin. C. de hæred. inſtit.& in c. i. in fi.de milite uaſal. qui contu.eſt. Cùm ergo propriè loquendo ſunt duo contractus, pœna uni appoſita non debet trahi ad aliũ. facit l.iuriſgentiũ.§. adeò. ff. de pactis. Item, fquia excluſus ab uno capi- 4 Mmmm 2 4 Excluſis ab uno capite cõtractus, nõ cenſetur excluſus ab alio. 5 Dißpoſitio principalis licet extendatur, non tamen fit extenſio quo ad pœnam. Intellige ut num. 6. 829 1. egula tertia Pl æſumpt. 9 830 te cõtractus, nõ cenſetur excluſus ab alio, ſe- tantũ ſignificatũ adaptari poſſet, intelli cundũ Bal.in I.ij.in viij.q. C.de reſcind. uen. de leuiore. Et proptereatſi quis cSaemdeier Imò plus ego crederem, quòd iſte dominus ſimpliciter ad pœnã capitalem, intelli ein non teneret᷑ uigore talis pacti, niſi ad transfe- exilio, ut per Abb.& alios in c. quanto 8 8 rendum directum dominium, reſeruato utili reiur. gl. in l. i. in uerb. capitalis. C. ne 1 ü iu uod fuit conſolidatũ: quia illud pactũ in lu- uel Iudæ. man. Ang. de Aret. in tract malet endo intelligitur ſecundũ tempus cõtractus, in uerb.& caput ab ſpatulis. Aret in c. quali & ſic de directo tantũ ſeparato ab utili: nõ au ter& quãdo..fi. in iij.col. de accui Rindd 3 tem debet extendi ad ius interim quæſitũ.. I. tranſigere. in iiqj. col, de tranſac. un Rutilia Polla, ff. de cõtrah. empt. præſertim 0 ciiij. limitando etiã ut per Imol. in l i. deppub- ex culpa ipſius paciſcẽtis: nam ex quo incon li. iudi. Erf ſi cõdemnatus eſſet clericus, intel- tinenti fuit factus cõtractus emphyteoticus, ligeret᷑ de excõmunicatione, ſecundũ Picum ſatis arguitur mens contrahentiũ, ut emptor in l. imperiũ. ff. de iuriſd.om. iud.pro quo fa- haberet ſolum directũ dominium ſeparatum cit tex.in c. i. ſecundũ unum intellectũ jde ho ab utili. arg.l. ſi uentri. 6. fin. ff, de priuil. cred. mici. Adde quòd uideret᷑, fquòd imò ſatis eſ- Ad ſupradicta etiã facit quod notat Io. And. ſer pœna infamiæ, quia talis dicitur capitalis. & Gemi. in c. diſpendia. de reſcript. in vit ubi Vnde infert And. Sicul. in addit. ad Baliin c. flicet diſpoſitio principalis extendatur, nun-⸗ i.in prin. quibus mod. feud. amit, quod flicut quam tamẽ fit extenſio quo ad pœnam, quia uaſallus amittit feudũ ſi non defendat uitã do non pręſumitur talis fuiſſe intentio diſponen 20 mini, ita etiã ſi nõ defendat eius famã:quiaſpe tis. ſequitur Butr.& Imol. in c. fin. de reſcript. riculũ famę, æquiparat uitæ. l. iuſta, ff. de ma- Abb. in c. i. col. fin. de loca. Gemin. in c. ſifor⸗ numiſſſis uind. Sedſtu tene contrariũ, perſu⸗ tè. col.j.de elect. in vi. Lancel. Decius in l.i. pradicta:& quia cauſa famæ nõ proprie dicit C. de in ius uocand. Quod fintellige, niſi eſſe capitalis, nec propriè æquiparat᷑ uitæ, ut pro⸗ mus in æquiparatis à regula iuris aliqua, iu- bat inl. ſi adulteriũ cum inceſtu.in fi. ff, ad l. xta notata in. ſi quis ſeruo. C. de furtis, cum Iul. de adult, ibi, cuius famæ multò magis q; concord. per Moder. in auth. quas actiones. uitæ parcendũ eſt. Et propterea nõ teneo ii- C.de ſacroſan. eccleſ.& ita intelligo gl.in c.i. lam deciſionẽ And. Siculi, quæ etiã eſt nimis in gl.penul.a de poſtu. pręlat.de qua per Mo inhumana. Comprobat᷑ prędicta declaratio der.in c.nam concupiſcentiã. in ij. lectura. de 30 per gl. in auth. ſed nouo iure. C. de furubiſi conſtit. Declara ſupradictã pręſumptionem quis ſit cõdemnatus in amputatione manus, ut procedat indubio:alias ſi caſuseſſet clarus, intelligit de debiliori:8imò ſi reushaberet unã puta quia proprietas uerborũ importaret pœ aridã, illa eſſet amputanda, ſecundũ Iac. But. nam, tunc ſtaremus proprietati. l.cùm lege. Alb. de Roſ. Salic,& Paul. Caſt. in d. auth. ſed ubi Aret.ff. de teſtam.& quod not. Cal. conſ. nouo iure. Alber. de Roſiin tertia parte ſtatu i.de conſang.& affin.& per Moder. in l.ſem⸗ torũ. q. lx. Et dicit Ioã. And. in addit. Specul, ꝑer in obſcuris. in ult. col. ff.de reg. iur. Con inrub. de pœnis. quòd hæc eſt cõmunis do- firmat᷑ ex doctrina Abb. in c.i.de conſtit. ubi ctrina, quicquid teneant Bart. Cyn.& Bal.in dicit, quòd tlicet in dubio præualeat illainter d. auth. de quo etiã per Ang. in d. tractatu, in pretatio legis quæ eſt benignior, tamẽ in pri- 40 uerb. quis nõ ſoluerit. in i. col. Idem etiãtenet mis debet attendi proprietas uerborũ, ſecun- Angel. in J. ii3. 5. Labeo. per illum text fl arbo dum gl.in l.nõ poſſunt.ff de legi.& per Dec. rum fur. cæſ.& Maria. Socin. in c. ſicut ludęi. in d. c. i.pen. col. uerſ. tertia concluſio. Intelli in v. col. de Iudæis. ubi allegat text.i. quæſt. ge hãc declarationẽ, quòd fiat lata interpreta prima. C. ſicut urgeri. tio quatenus uerba importãt, quando omnia rRACTATVS PRAESVMPTIO- poſſunt cõmodeè interuenire:alioquin ſiunũ NVM FINIS. Alex. conſ. D. AND. Al. CIATI IN LIBELLVM EM- BLEMATVM PRAEFATIO, AD D. CHONRADVM PEVTINGERVM AVGVSTANVM. Dum pueros iuglans, iuuenes dum teſſera fillit, Detinet& · ſegnes chartula piclauiros, Nac nos feſtiuis Emblemata cudimus horis, Artificum illuſtri ſignaq; ficla manu. Leſtibus uttorulos, petaſis ut figere parmas, Etualeat tacitis ſcribere quiſq; notis. Artibi ſupremus precioſa numiſmata Cæſar, Etueterum eximias donet habere manus, Ioſe dabo uati chartacea munera uates. Quæ Chonrade mei pignus amoris habe. — — — — 0 2 3 4 5 Lanige Ac Hancem Ve Accipe Di hicl Vi Rupta II. dic ltal lelatmerünn Prexquparlie, 1u dm mretuntit 4 1 1 duds kema mtte it. Eipropxrend md diculiqactich mprodaipredicntein ddnouo ime(ienr atus inampuriimen liortimoſtreuödcben mpuranda ſecundäln) ic. Pꝛul Ctindart deRoſintenupnt dit loã. And inzdätiht Suoc hccftcänn lteneant Ban Cmäl nãper Angin iwein werit ini col denäie Laenprimnir lurn Socidinclu ri. vbi alegn tuiſe rgeni. 3 utpKt- „VX FIXI3, LLVN 1 —„ 25 Emblematum libellus. D. AND. ALOIATI Emblematum hbellus. Ad illuſtriſsimum Maximilianum Ducem Mediolanenſem. Xiliens infans ſinuoſtè faucibus anguis, fſt gentilitijs nobile ſtemma tuis. 8 Talia Pellæũ geßiſſe nomiſmata regem, Vidimus, hisq́; ſuũ cõcelebraſſe genus, Dum ſe Ammone ſatu, matrem anguis imagine luſam, Diuini& ſobolem ſeminis eſſe docet. Ore exit, tradunt ſic quoſdam enitier angues, An quia ſic Pallas de capite orta louis? Mediolanum. Bituricis ueruex Heduis dat ſucula ſignum, His populis patriæ debita origo meæ eſt, Quam Mediolanum Sacram dixere puellæ Terram:nam uetus hoc Gallica lingua ſonat. Culta Minerua fuit, nunc eſt ubi numine Thecla AMutato matris uirginis ante domum. Laniger huic ſignum ſus eſt, animalq́; biforme Acribus hinc ſetis, lanitio inde leui. Fœdera. Hanc citharam a lembi quæ forma halieutica fertur, Vendicat& propriam Muſa latina ſibi. Accipe Dux, placeat noſtrum hoc tibi tempore munus, Quo noua cum ſocijs fœdera inire paras. Difficile eſt, niſi docto homini, tot tendere chordas, Vnaq; ſi fuerit non bene tenta fides Ruptaue(quod facilè eſt) perit omnis gratia conchæ, llleq; præcellens cantus, ineptus erit. Sic Itali coẽunt proceres in fœdera: concors, Nil eſt quod timeas, ſi tibi conſtet amor. At ſi aliquis deſciſcat cuti plerunq; uidemus) In nihilum illa omnis ſoluitur harmonia. In ſilentium. Cum tacet, haud quicquam differt ſapientibus amens, Stultitiæ eſt indeæ linguaq́; uoxq́; ſuæ. Ergo premat labias, digitoq́ ſilentia ſignet, Et ſeſe Pharium uertat in Harpocratem. Etiam ferociſsimos domari. Romanum poſtquam eloquium, Cicerone perempto, Perdiderat patriæ peſtis acerba ſuæ, Inſcendit currus uictor iunxitq́; leones, Compulit& durum colla ſubire iugum, AMagnanimos ceßiſſe ſuis Antonius armis, Ambage hac cupiens ſignificare duces. Gratiæ. Tres Chariteg Veneri aßiſtunt, dominamq́; ſequuntur, Hincq;; uoluptates, atq; alimenta parant. Lætitiam Euphroſyne, ſpecioſum Aglaia nitorem, Suadela eſt Pithus, blandus& ore lepos. Cur nudæ:?mentis quoniam candore uenuſtas Conſtat,& eximia ſimplicitate placet. An quia nil referunt ingrati atq́; arcula inanis Eſt Charitum? qui dat munera, nudus eget. Addita cur nuper pedibus talaria: bis dat Qui cito dat, minimi gratia tarda pretij eſt. Implicitis ulnis cur uertitur altera?gratus Fœnerat, huic remanent una abeunte duæ. Iuppiter ijs genitor, cœli de ſemine diuas Omnibus acceptas edidit Eurynome. Gratiam referendam. Aẽrio inſignis pietate ciconia nido Inueſtes pullos pignora grata fõuet, Taliaq; expectat ſibi munera mutua reddi, Auxilio hoc quoties mater egebit anus. Nec pia ſpem ſoboles fallit, ſed feſſa parentum Corpora fert humeris, præſlat& ore cibor. Potentiſsimus affectus amor. Aſpice ut inuictus uires auxiga leonis Expreſſus gemma puſio uincat Amor, Vtq; manu hac ſcuticam teneat, hac fleckat habenas, Vtqᷓ; ſit in pueri plurimus ore decor. Dira lues procul eſto, feram qui uincere talem Eſt potus, d nobis temperet an ne manus? Non uulganda conſilia. Limine quod cæco obſcura& caligine monſtrum Gnoſiacis clauſit Dædalus in latebris, Depictum Romana phalanxæ in prælia geſtat, gemiuiroq́; nitent ſigna ſuperba boue: Nosq́; monent, debere ducum ſecreta latere Conſilia, autori cognita techna nocet. In uictoriam dolo partam. Aiacis tumulum lachrymis ego perluo uirtus, Heu miſera albentes dilacerata comas. Scilicet hoc reſtabat adhuc, ut iudice græco Vincerer,& cauſa ſtet potiore dolus. Reuerentiam in matrimonio requiri. Cum furit in Venerem, pelagi ſe in littore ſiſtit Vipera,& ab ſtomac ho dira uenena uomit: ANurænamq; ciens, ingentia ſibila tollit, At ſubitò amplexus appetit illa uiri. Maxima debetur thalamo reuerentia, coniunx Alternum debet coniugi& obſequium. Amicitia etiam poſt mortem durans. Arentem ſenio, nudam quoq; frondibus ulmum, Complexa eſt uiridi uitis opaca coma, Agnoſcitq; uices naturæ,& grata parenti Officij reddit mutua iura ſuo. Exemploq́; monet, tales nos quærere amicos, Quos neq diſiungat fœdere ſumma dies. Nec uerbo nec facto quenquam lædendum. Aſſequitur Nemeſisq; uirum ueſtigia ſeruat, Continet& cubitum duraq́; frena manu, Ne male quid facias, ne ue improba uerba loquaris, Et iubet in cunctis rebis adeſſe modum. Paupertatem ſummis ingenijs obeſſe ne prouehantur. Dextra tenet lapidem, manus altera ſuſtinet alas, Vt me pluma leuat, ſic graue mergit onus. ingenio poteram ſuperas uolitare per arces, Ae niſi paupertas inuida deprimeret. In occaſionem. Lꝰſippi hoc opus eſt, Sicon cui patria: tu quist Cuncta domans capti temporis articulus. Cur pinnis ſtas uſq; rotor. talaria plantis Cur retines?paßim me leuis aura rapit. In dextra eſt tenuis dic unde nouaculatacutum Omni acie hoc ſignum me magis eſſe docet. Cur in fronte comaroccurrensut prendar. at heus tu Dic cur pars calua eſt poſterior capitis? Ae ſemel alipedem ſi quis permittat abire, Ne poßim apprenſo poſtmoqdò crine capi. Tali opifex nos arte, tui cauſa, ædidit hoſpes, Vtq; omnes moneam, pergula aperta tenet. Oeni effigies, de his qui meretricibus donant, quod in bonos uſus uerti debeat. Impiger haud ceſſat fanem contexere ſparto, Humidaq;; artificis iungere fila manu. Sed quantum multis uix torquet ſtrenuus horis, Protinus ignaui uentris aſella uorat. Fœmina iners animab facili congeſta marito Lucra rapit, mundum prodigit inq́; ſuum. Virtuti fortuna comes. Anguibus implicitis geminis caduceus alis, Inter Amalthææ cornua rectus adeſt. Pollentes ſic mente uiros fandiq; peritos Mmmm 3 Indicat, ut rerum copia multa beet. In ſacile a uirtute deſciſcentes. Parua uelut limax remora ſpreto impete uenti, Remorumq; ratem ſiſtere ſola poteſt: dic quoſdam ingenio e uirtute ad pdera uects, Detinet in medio tramite cauſa leuis. Anxia lis ueluti eſt, uel qui meretricius ardor Egregijs iuuenes ſeuocat aſtudijs. Fortuna uirtutem ſuperans. Cæſareo poſtquam ſuperatus milite uidit Ciuili undantem ſanguine Pharſaliam: lamiam ſtricturus moribunda in pectora ferrum, Audaci hos Brutus protulit ore ſonos: Infelix uirtus& ſolis prouida uerbis, Fortunam in rebus cur ſequeris dominam? In eos qui ſupra uires quicquam audent. Dum dormit, dulci recreat dum corpora ſomno Sub picea,& clauam cæteraq́; arma tenet, Alcidem pygmæa manus proſternere leto Poſſe putat, uires non bene docta ſuas. Excitus ipſe, uelut pulices, ſic proterit hoſtem, Et ſceui implicitum pelle leonis agit. Princeps ſubditorum incolumitatem procurans. Titanij quoties conturbant æquora fratres, Tum miſeros nautas anchora iacta iuuat. Hanc pius erga homines Delphin complectitur, imis Tutius ut poßit figier illa uadis. Quam decet hæc memores geſtare inſignia Reges, Anchora quod nautis, ſe populo eſſe ſuo. Mutuum auxilium. Loripedem ſublatum humeris fert lumine captus, Et ſocij hæc oculis munera retribuit. Quo caret alteruter, concors ſic præſtat uterq;: Commodat hic oculos, commodat ille pedes. Ex arduis perpetuum nomen. Crediderat platani ramis ſua pignora paſſer, Et bene, ni ſeuo uiſa dracone forent. Glutijt hic pullos omnes, miſeramq́; parentem Saxeus,& tali dignus obire nece. Hæc, niſi mentitur Calchas, monumenta laboris Sunt longi, cuius fma perennis eat. Obdurandum aduerſus urgentia. Nititur in pondus palma,& conſurgit in arcum, Qud magis& premitur, hoc mage tollit onus. Fert& odoratas bellaria dulcia glandes, Queis menſas inter primus habetur honos. I puer,& reptans ramis has collige, mentis Qui conſtantis erit, præmia dignaferet. In paraſitos. Quos tibi donamus fluuiales accipe cancros, AMunera conueniunt moribus iſta tuis. His oculi uigiles,& forfice plurimus ordo Chelarum armatus, max imaq́; aluus adeſt. Sic tibi propenſus ſtat pingui abdomine uenter, Pernicesq; pedes ſpiculaq́; apta pedi, Cum uagus in criuijs menſæq; ſedilibus erras, Inq; alios mordax ſcommata ſalſa iacis. Qux ſupra nos, nihil ad nos. Caucaſia æternum pendens in rupe Prometheus, Diripitur ſacri præpetis ungue iecur, Et nollet feciſſe hominem, figulosq; peroſus Accenſam rapto damnatab igne facem. Roduntur uarijs prudentum peclora curis, Qui cœlli affectant ſcire deumq; uices. In amatores meretricum. Villoſe indutus piſcator tegmina capræ, Addidit ut capiti cornua bina ſuo, Fallit amatorem ſtans ſummo in littore Sargum, In laqueos ſimi quem gregis ardor agit. D. And. Alcaati Capra refert ſcortum. ſimilis fit Sarguu amanti, Qui miſer obſcœno captus amore perit. Albucij ad D. Alciatum, ſuadens ut de tu⸗ multibus Italicis ſe ſubducat,& in Gallia profiteatur. Que dedit hos fructus arbor, cœlo aduena noſtro, Venit ab Eoo Perſidis axe prius. Translatu fact eſt melior, quæ noxia quondam In patria, hĩc nobis ulcia pomagerit. Eert folium linguæ, fert poma ſimillima cordi, Alciate hinc uitam degere diſce tuam. Tu procul d patria in pretio es maiore futurus, Multum corde ſapis, nec minus ore uales. Paruam culinam duobus ganeonibus non ſufficere. In modicis nihil eſt quod quis lucretur,& unum Arbuſtum geminos non alit Epthacos. Aliud. In tenui ſpes nulla lucri eſt, unoq́; reſtdunt Arbuſto geminæ non bene ficedulæ. In Deo lætandum. Aſpice ut egregius puerum louis alite picor Fecerit Iliacum ſumma per aſtra uehi. Quis ne louem tactum puerilicredat amore: Dic hæc Mæonius finxerit unde ſenex: Conſilium mens atq; Dei cui gaudia præſtant, Creditur is ſummo raptus adeſſe loui. Inuiolabiles telo Cupidinis. Ne dirus te uincat amor, neu fœmina mentem Diripiat magicis artibus ulla tuam, Bacchica auis præſtò tibi motacilla paretur, Quam quadriradiam circuli in orbe loces: Ore crucem e cauda,& geminis ut complicet alis, Tale amuletum carminis omnis erit. Dicitur hoc Veneris ſigno Pagaſeus laſon Phaſiacis lædi non potuiſſe dolis. Spes proxima, Innumeris agitur reſpublica noſtra procellis, Et ſpes uenturæ ſola ſalutis adeſt: Non ſecus ac nauis medio circum æquore uenti Quam rapiunt, ſalſis iamq; fitiſcit aquis. Quod ſt Helenæ adueniant lucentia dera fratres, Amiſſos animos ſpes bona reſtituit. 7 Non tibi, ſed religioni. idis effigiem tardus geſtabat aſellus, Pando uerenda dorſo habens myſteria. Obuius ergo deam quiſquis reuerenter adorat, Piasq́; genibus concipit flexis preces. Aſt aſinus tantum præſtari credit honorem dibi,& intumeſcit admodum ſuperbiens, Donec eum flagris compeſcens dixit agaſo, Non es deus tu aſelle, ſed deum uehis. In illaudata laudantes. Ingentes Galatum ſemermi milite turmas, Spem prater trepidus fuderat Antiochus, Lucarum cùm ſæua boum uis, ira, proboſcis, Tum primum hoſtleis corripuiſſet equos. Ergo trophæa locans Elephantis imagine pinxit, Inſuper& ſocijs, occideramus ait, Bellua ſeruaſſet ni nos ſœdißima barrus: At ſuperaſſe iuuat, ſic ſuperaſſe pudet. Iuſta uindicta. Duni reſidet Cclops ſinuoſt in faucibus antri, Hæc ſecum teneras concinit inter oueʒ: Paſcite uos herbas, ſocijs ego paſcar Achiuis Poſtremumq; Vtin uiſceranoſtra ferent. Audijt hæc lthacus, Cclopaq; lumine caſſum Reddidit, en pœnas ut ſuus autor habet. Tandem tandem iuſtitia obtinet. . ſanguine ſcutum, Aeacidæ Hectpreo perfuſum ſang 4 Quod Vuod luſior arrih 1 Nauff Littoreo A Ludibrumi In triuio Queæ laceri Certatu Quid ſerili Infelit Exlitera Neptuni tul Aequor gerpentum Qui cal Fauna uiros- proſeq verahæce Hic dra Cur diuæ co Huic d Innuptas of beruigi Bina pericl Cumpi Incolumem Nauffr Quod mon Et Nolu Hanc ficien Scilicet Lunt quosiy Sant& At quibuse Præcip Nanq; uiri prinac Ludebant Sortib Aſtcuiiact Ricel Cum ſubito Soluit, Rebux in a Fauſtis Me Ingreg Fabre dic ele⸗ Lolum ldillac Hoc qu Maturar Ne nin Hoc tibi de Hecta laxre per 3 In mar Anc te cer kxemp Emblematum libellus. Quod Græcorum Ithaco concio iniqua dedit, luſtor arripuit Neptunus in æquora iactum Naufragio, ut dominum poſſet adire ſuum. Littoreo Aiacis tumulo nanq; intulit unda, Quæ boat,& tali uoce ſepulchra ferit: Viciſt Telamoniade, tu dignior armis. Affectus fas eſt cedere iuſitiæ. In fertilitatem ſibijpſi damnoſam. Ludibrium pueris lapides iacientibus, hoc me In triuio poſuit ruſtica cura nucem, Qucæ laceris ramis perſtrictoqᷓ; ardua libro, Certatim fundis per latus omne petor. Quic ſterili poſſet contingere turpius:eheu, Infelix fructus in mea damna fero. Ex literarum ſtudijs immortalitatẽ acquiri. Neptuni tubicen, cuius pars ultima cetum, Aequoreum facies indicat eſſe deum. Serpentis medio Triton comprenditur orbe, Qui caudam inſerto mordicus ore tenet. Fama uiros animo inſignes præclaraq geſta Proſequitur, toto mandat& orbe legi. Cuſtodiendas uirgines. Vera hæc effigies innuptæ eſt Palladis, eius Hic draco, qui dominæ conſutit ante pedes. Cur diuæ comes hoc animalscuſtodia rerum Huic data, ſic lucos ſacraq́; templa colit. Innuptas opus eſt cura aſſeruare puellas Peruigili, laqueos undiq; tendit amor. Auxilium nunquam deficiens. Bina pericla unis effugi ſedulus armis, cum premererq; ſolo, ciͦm premererq ſalo. Incolumem ex acie chypeus me præſtitit, idem Nauifragum apprenſis littora aduſq; tulit. Submouendam ignorantiam. Quod monſtrũ ideSphinx eſt. cur candida uirginis ora, Et uolucrum pennas, crura leonis habet: Hanc faciem aſſumpſit rerum ignorantia:tanti Scilicet eſt triplex cauſa& origo mali. Sunt quos ingenium leue, ſunt quos blanda uoluptas, Sant& quos faciunt corda ſuperba rudes. At quibus eſt notum quid Delphica litera poßit, Præcipitis monſtri guttura dira ſecant. Nanq; uir ipſe, bipesq́; tripesq́; et quadrupes idem eſt, Primaq́ prudentis laurea, noſſe uirum. Semper præſtò eſſe infortunia. Ludebant parili tres olim ætate puellæ Sortibus, ad Stogias quæ prior iret aquas. Aſt cui iactato malè ceſſerat alea talo, Ridebat ſortis cæca puella ſuæ, Cum ſubito icta caput labente eſt mortua tecto, Soluit& audacis debita fata ioci. Rebꝛs in aduerſis mala ſors non fallitur: aſt in Fauſtis, nec precibus, nec locus eſt manui. Mentem, non formam plus pollere. Ingreſſa uulpes in Choragi pergulam, Fabreè expolitum inuenit humanum caput, Sic eleganter fabricatum, ut ſpiritus Solum deeſſet, cæteris uiuiſceret. Id illa cm ſumpſiſſet in manus, ait: Hoc quale caput eſt, ſed cerebrum non habet. Maturandum. AMaturare iubent properè& cunctarier omnes, Ne nimium præceps, neu mora longa nimis. Hoc tibi declaret connexum echeneide telum: Hæc tarda eſt, uolitant ſpicula miſſa manu. In Aſtrologos. Icare per ſuperos qui raptus& atra, donec In mare præcipitem cera liquata daret. Nunc te cera eadem feruensq; reſuſcitat ignis, Exemplo ut doceas dogmata certa tuo, Aſtrologus caueat quicquam prædicere, præceps Nam cadet impoſtor dum ſuper aſtra uehit. Aminimis quoq;timendum. Bella gerit Scarabeus,& hoſtem prouocat ultrò, Robore& inferior conſilio ſuperat. Nam plumis Aquilæ clàm ſe neq; cognitus abdit, Hoſtilem ut nidum ſumma per aſtra peStat, Ouaq; confodiens prohibet ſpem creſcere prolis, Hocqᷣ; modo illatum dedecus ultus abit. Parem delinquentis& ſuaſoris culpam eſſe. Præconem lituo perflantem claßica uictrix Captiuum in tetro carcere turma tenet. Queis ille excuſat, quòd nec ſit ſtrenuus armis, Vllius aut ſæuo læſerit enſe latus. Huic illi, quin ipſe magis timidißimè peccas, Qui clangore alios æris in arma cies. Firmiſsima conuelli non poſſe. Oceanus quamuis fluctus pater excitet omnes, Danubiumq; omnem barbare Turca bibas, Non tamen irrumpes perfraclv limite, Cæſar Dum Charlus populis bellica ſigna dabit. Sic ſacræ quercus firmis radicibus adſtant, Sicca licet uenti concutiant folia. Cum laruis non luctandum. Aeacidæ moriens percuſſu cuſpidis Hector, Qui totieʒs hoſleis uicerat ante ſuos, Comprimere haud potuit uocem inſultantibus illis, Dum curru& pedibus nectere uincla parant: Diſtrahite ut libitum eſt,ſic caßi luce leonis Conuellunt barbam uel timidi lepores. Aliquid mali propter uicinum malum, Raptabat torrens ollas, quarum una metallo, Altera erat figuli terrea facta manu. Hanc igitur rogat illa uelit ſibi proxima ferri, Iuncta ut præcipites utraq́; ſiſtat aquas. Cui lutea, haud nobis tua ſunt commercia curæ, Ne mihi proximitas hæc mala multa ferat: Nam ſeu te nobis, ſeu nos tibi conferat unda, Ipſa ego te fragilis ſoſpite ſola terar. In ſenatum boni principis. Effigies manibus truncæ ante altaria diuim Hic reſident, quarum lumine capta prior. signa poteſtatis ſummæ ſanctiq; ſenatus, Thebanis fuerant iſta reperta uiris. Cur reſident?quia mente graues decet eſſe quieta Iuridicos, animo nec uariare leui. Cur ſine ſunt manibus: capiant ne xenia, nec ſe pollicitis flecti muneribusue ſinant. Cæcus at eſt princeps, quòd ſolis auribus abſq́; Affctu, conſtans iuſſa ſenatus agit. In deprehenſum. landudum quacunq; fugis te perſequor: at nune Caßibtis in noſtris deniq; captus ades. Amplins haud poteris uires eludere noſtras, Ficulno anguillam ſtrinximus in folio. In fidem uxoriam. Ecce puella uiro quæ dextra iungitur, ecce Vt ſedet, ut catulus luſitat ante pedes? Hæc fidei eſt ſpecies Veneris quam ſt educat ardor, Malorum in læua non maleè ramus erit: Poma etenim Veneris ſunt, ſic Scheneida uicit Hippomenes,petijt ſic Galatea uirum. Quod non capit Chriſtus, rapit fiſcus. Exprimit humentes quas iam madefecerat antè Spongiolas, cupidi Principis arcta manus. Prouehit ad ſummum fures, quos deinde cohercet, Vertat ut in fiſcum quæ malè parta ſuum. Nec quæſtioni quidem cedendum, Cecropia effictam quam cernis in arce leænam, Mmmm 4 / D. And. Alciati Harmodij, an neſeis hoſpes? amica fuit. gic animum placuit monſtrare uiraginis acrem Nore feræ, nomen uel quia tale tulit. Qudd fidibus contorta ſuo non prodidit ullum indicio, elinguem reddidit Iphicrates. De Morte& Amore. Errabat ſocio Mors iunctz Cupidine, ſecum Mors pharetras, paruus tela gerebat Amor. Diuertère ſimul, ſimul und& nocte cubarunt. Cæcus Amor, Mors hoc tempore cæca fuit: Alter enim alterius malè prouida ſpicula ſumpſit, AMors aurata, tenet oſſea tela puer. Debuit inde ſenex qui nunc Acheronticus eſſe, Ecce amat,& capiti florea ſerta parat. Aſt ego mutato quia Amor me perculit arcu, Deficio, inijc iunt& mihi fita manum. Parce puer, Mors ſigna tenens uictricia parce, Fac ego amem, ſubeat ſac Acheronta ſenex. In formoſam fato præreptam. Cur puerũ Mors auſa dolis es carpere Amorem: Tela tuaut iaceret, dum propria eſſe putat. In ſtatuam Bacchi. Bacche pater quis te mortali lumine nouit, Et doct᷑a effinxit hinc tua membra manus Praxiteleʒ, qui me rapientem Gnoſida uidit, Atq; illo pinxit tempore qualis eram. Cur iuuenis, teneraq́; etiam lanugine uernat Barba, queas Pylium cùm ſuperare ſenems AMuneribus quandoq; meis ſi parcere diſces, lunior& fõrti pectore ſemper eris. Tumpana non manibus, capiti non cornua deſunt, Quos niſi dementeis talia ſigna decent, Hoc doceo, noſtro quòd abuſus munere ſumit Cornua,& inſanus mollia ſiſtra quatit. Quid uult ille color membris pene igneus?omen Abſit, an humanis ureris ipſe focis⸗ Cum demeles de uentre parens me fulmine traxit Igniuomoinfe ctum puluere merſit aquis. Hinc ſapit hic liquidis qui nos bene diluit undis: Qu non, ardenti torret ab igne iecur. Sed nunc me doceas qui uis miſcerier? qua Te ſanus tutum prendere lege queat· Quacxrantem addat aquæ, calicem ſumpſiſſe Phalerni Qui cupit, hoc ſumi pocula more iuuat. Stes citra heminas:nam qui procedere tendit Vltra, alacer, ſed mox ebrius, inde furit. Res dura hæc nimium, ſunt pendula guttura, dulce Tu fluis, heu facile commoda nulla cadunt. In momentaneam felicitatem. Aẽriam propter creuiſſe cucurbita pinum Dicitur,& grandi luxuriaſſe coma. Cuùm ramos complexa, ipſumq́; egreſſacacumen, Se præſtare alijs credidit arboribus. Cui pinus nimium breuis eſt hæc gloria: namte Protinus adueniet quæ malè perdat hyems. Pietas filiorum in parentes. Per medios hoſtris patriæ cum ferret ab igne Aeneas humeris dulce parentis onus: Parcite dicebat, uobis ſene adorea rapto Nulla erit, erepto ſed patre ſumma mihi. Alius peccat, alius plectitur. Arripit ut lapidem catulus morſuq; fatigat, Nec percuſſori mutua damna ficit: Sic pleriq; ſinunt ueros elabier hoſteis, Et quos nulla grauat noxia, dente petunt. In ſtudioſum captum amore. Ummer ſus ſtudijs dicundo& iure peritus, Et maximus libellio, Helianiran amat, quantum nec Thracius unquam Princeps ſororis pellicem. Pallada cur alio ſuperaſti iudice Opriꝭ Non ſat ſub lda eſt uincere: Auripus amor uirtutis alium Cupi⸗ dinem ſuperans. Aligerum aligeroqʒ inimicum pinxit Amori, Arcu arcum, at; ignes igne domans Nemeſis, Vt quæ alijs fecit patiatur. at hic puer olim latrepidus geſtans tela, miſer lachymat, Ter ſpuit inqᷓ ſinus imos(res mira)crematur Igne ignis, furias odit Amoris Amor, Vis Amoris. Aligerum fulmen fregit Deus aliger, igne Dum demonſtrat uti eſt fortior ignis Amor. Potentia Amoris. Nudus Amor uiden'ut ridet placidum q tuetur? Nec ficulas, nec quæ cornuaflectat habet: Altera ſed manuum flores gerit, altera piſcem, Scilicet ut terræ iura det atq; mari. Amor filiorum. Ante diem uernam boreali cana palumbes Frigore nidificat, præcoqua& oua fouet. Mollius& pulli ut iaceant ſibi uellicat alas, Queis nuda hyberno deficit ipſa gelu. Ecquid Colchi pudet, uel te Procne improba, mortem Cum uolucris propriæ prolis amore ſubit⸗ Iuſta ultio. Raptabat uolucres captum pede coruus in auras Scorpion, audaci præmia parta gulæ. Aſt ille infuſo ſenſim per membra ueneno, Raptorem in Sbgias compulit ultor aquas. O riſu res digna, alijs qui fita parabat, Ipſe perit, proprijs ſuccubuitq; dolis. In eum qui truculentia ſuorum perierit. Delphinem inuitum me in littora compulit æſtus, Exemplum infido quanta pericla mari. Nam ſi nec proprijs Neptunus parcit alumnis, Quis tutos homines nauibus eſſe putet Qud dij uocant eundum. In triuio mons eſt lapidum, ſupereminet illi Trunca Dei effigies, pectore facta tenus. Aerxcurij eſt igitur tumulus, ſuſbende uiator Serta deo, rectum qui tibi monſtrat iter. Omnes in triuio ſumus, atq; hoc tramite uitæ Fallimux, oſtendat ni deus ipſe uiam. In ſimulachrum Spei. Quæ dea tam læto ſuſpectans ſydera uultus Cuius peniculis reddita imago fuits Elpidij fecere manus, ego nominor illa, Que miſeris promptam Spes bona præſtat opem. Cur uiridis tibi palla?quòd omnia me duce uernent. Quid manibus mortis tela refracta geris? Quod uiuos ſperare decet, præcido ſepultis. Cur in dolioli tegmine pigra ſedes Sola domi manſt uolitantibus undiq; noxis Aſcræi ut docuit muſa uerenda ſenis. Quie tibi adeſt uolucris: Cornix fidißimus oſeen, Eſt bene cum nequeat dicere, dicit erit. Qui comites? bonus Euentus præcepsq́; Cupido. Qui præeuntsuigilum ſomnia uana uocant. Que tibi iuncta adſtats ſcelerum Rhamnuſia uindex, Scilicet ut ſperes nil niſi quodliceat. Illicitum non ſperandum. Spes ſimul& Nemeſis noſtris altaribus adſunt, Scilicet ut ſperes non niſi quod liceat. Pax. 1 Turrigeris humeris, dentis quoq́; barrus eburni, Qui ſuperare ferox Martia bella ſolet, Suppoſuit nunc colla iugo, mulisq; ſubactus, Cæſareos currus ad pia templa uehit. undiq; gentes„ Vel fera cognoſcit concordes undiq g rdiecis z Pro En gal 2 Sæp Parta ha Alut Armapy Quu Grandib Qu⸗ His comj Nidi Letuser Aeq Dic ubiſ Quatuo Qua Quetec VWttu Hocmon Tanl Inſideant Nose Dum tur Et ia Dipſada Ilan dic obit ez Secl- Abluis A Ulſt A Et pedibu Hact Morqic Atg. Huius 4 Et uit Regnator Oſire Queis ten Ilareo Deprenſu Senel Tranat d Et ſla Ecquid ia Conin demper y Recip Etmutat 6 prete Scꝓ adul Hians kiſolim 1 25 Aaraügr gas „.* 0 4 Darris ne tueknh, dann. ragrl 4 mui ſcns.. C.O r ſiſmusch rdrtical 4 „—„ AuMr rrecpi(h 1 Auuoldte AASInn, Auuſuu ussug M Emblematum libellus. Proiectisq́; armis munia pacis obit. Ex bello pax. En galea intrepidus quam miles geſſerat,& quæ Sæpius hoſtili ſparſa cruore fuit, Parta pace apibus tenuis conceßit in uſum, Alueoli atq; fauos grataq; mella gerit. Arma procul iaceant, fas ſit tunc ſumere bellum, Quando aliter pacis non potes arte frui. Ex pace ubertas. Grandibus ex ſpicis tenues contexe corollas, Quas circum alterno palmite uitis eat. His comptæ Aloones tranquilli in marmoris unda Nidfĩcant pullos inuolucresqᷓ fpuent. Lætus erit Cereri, Baccho quoq; fertilis annus, Aequorei ſi rex alitis inſtar erit. Ayrius, id eſt, amor uirtutis. Dic ubi ſunt incurui arcus? ubi tela Cupido: Mollia queis iuuenum figere corda ſoles. Fax ubi triſtisubi pennærtres unde corollas Fert manustunde aliam tempora cincta gerunt: Haud mihi uulgare eſt hoſpes cum Cpride quicquam, Vla uoluptatis nos neq f᷑rma tulit: Sed puris hominum ſuccendo mentibus ignes Diſciplinæ, animos aſtraq; ad alta traho. Quatuor eq; ipſa texo uirtute corollas, Quarum quæ Sophiæ eſt, tempora prima tegit. Signa fortium. Quæ te cauſa mouet uolucris daturnia, magni Vt tumulo inſideas ardua Ariſtomenis:? Hoc moneo, quantum inter aues ego robore præſto, Tantum ſemideos inter Ariſtomenes. Inſideant timidæ timidorum buſta columbæ, Nos aquilæ intrepidis ſigna benigna damus. Qui alta contemplantur, cadere. Dum turdos uiſco, pedica dum fallit alaudas, Et iacta altiuolam figit harundo gruem, Dipſada non prudens auceps pede perculit, ultriæ Illa mali, emiſſum uirus ab ore iacit. Sic obit extento qui pdera reſpicit arcu, Securus fati quod iacet ante pedes. Impoſsibile. Abluis Aethiopem quid fruſtraꝛah deſine, noctis Iluſtrare nigræ nemo poteſt tenebras, Aere quandoq; ſalutem redimendam. Et pedibus ſegnis, tumida& propendulus aluo, Hac tamen inſidias effugit arte fiber. Morqdicus ipſe ſibi medicata uirilia uellit Atq; abicit, ſeſe gnarus ob illa peti. Huius ab exemplo diſces non parcere rebus, Et uitam ut redimas, hoſtibus æra dare. Captiuus ob gulam. Regnatorqᷣ; penus, menſæq́ arroſor herilis, Oſtrea mus ſummis uidit hiulca labris. Queis tenerã apponens barbam filſa oſſa momordit, Illa recluſerunt tacta repentè domum, Deprenſum&tetro tenuerunt carcere furem, gemet in obſcurum qui dederat tumulum. Diues indoctus. Tranat aquas reſidens precioſo in uellere Phrixus, Et flauam impauidus per mare ſcandit ouem. Ecquid id eſteuir ſenſu hebeti, ſed diuite gaxa, Coniugis aut ſerui quem regit arbitrium. In adulatores. Semper hiat, ſemper tenuem qua ueſcitur auram, Reciprocat chamelæon, Et mutat faciem, uarios umitq; colores, Præter rubrum uel candidum. Sic& adulator populari ueſcitur aura, Hiansq́; cuncta deuorat, Et ſolum mores imitatur principis atros, Albi& pudici neſciuʒ. In adulari neſcientem. Scire cupis dominos toties cur Theſſalis ora Mutet,& ut uarios quærat habere duces? Neſcit adulari, cuiquam ue obtrudere palpum, Regia quem morem principis omnis habet: Sed ueluti ingenuus ſonipes, dorſo excutit omnem, Qui moderari ipſum neſciat hippocomon. Nec ſcuire tamen domino fis: ultio ſola eſt, Dura ſerum ut iubeat ferre lupata magis. Dulcia quandoq; amara fieri. Matre procul licta paulum ſeceſſerat infans Ldius, hunc diræ ſed rapuiſtis apes. Venerat hic ad uos placidas ratus eſſe uolucres, Cum nec ita immitis uipera ſæua foret. Quæ datis ah dulci ſtmulos pro munere mellis, Proh dolor, heu ſine te gratia nulla datur. Ferè ſimile ex Theocrito. Klueolis dum mella legit, percuſeit Amorem Furacem mala apes,& ſummis ſpicula liquit In digitis tumido gemit at puer anxius ungue, Et quatit errabundus humum, Veneriq; dolorem Indicat,& grauiter queritur quòd apicula paruuns Ipſa inferre animal tam noxia uulnera poßit. In eum qui ſibipſi damnum apparat. Capra lupum non ſponte meo nunc ubere laclo, Quod malè paſtpris prouida cura iubet. Creuerit ille ſimuh meame poſt ubera paſcet. Improbitas nullo flectitur obſequio. Remedia in arduo, mala in prono eſſe. Aetherijs poſtquam deiecit ſedibus Aten luppiter, heu uexat quàm mala noxa uiros. Euolat hæc pedibus celer& pernicibus alis, Intaclumq nihil cafibus eſſe ſinit. Ergo Litæ proles Iouis hanc comitantur euntem, Sarturæ quicquid fecerit illa mali: Sed quia ſegnipedes, luſcæ, laſſæq́ ſenecta, Nil niſi poſt longo tempore reſttuunt. Eloquentia fortitudine præſtantior. Arcum læua tenet, rigidam fert dextera clauam, Contegit& Nemees corpora nuda leo. Herculis hæc igitur ficies? non conuenit illud Qudd uetus,& ſenio tempora canagerit. Quid quoòd lingua illi leuibus traiecta catenis, Queis fiſſa fciles allicit aure uiros? An ne quòd Alciden lingua non robore Galli Præſtantem populis iura dediſſe ferunts Cedunt arma togæ,& quamuis durißima corda Eloquio pollens ad ſua uota trahit. In receptatores ſicariorum. Latronum furumq́; manus tibi Scæua per urbem It comes,& diris cincta cohorsgladijs: Atq; ita te mentis generoſum prodige cenſes, Quod tua complureis allicit ollamalos. Ennouus Actæon, qui poſtquàm cornua ſumpſit, In prædam canibus ſe dedit ipſe ſuis. Fidei ſymbolum. Stet depictus honor Tyrio uelatus amicuu, Eiusq; iungat nuda dextram veritas, Siq́;ʒ Amor in medio caſtus cui tempora circum Roſa it, Diones pulchrior Cupidine. Conſtituunt hæc ſigna fidem, reuerentia honoris Quam fouet, alit Amor, parturitq́; ueritas. In uitam humanam. Plus ſolito humanæ nunc defle incommoda uitæ, Heraclitę, ſcatet pluribus illa malis. Tu rurſus ſi quando alias extolle cachinnum Democrite, illa magis ludicra facta fait. Interea hæc cernens meditor, qua deniq; tecum kine fleam, aut tecum quomodo ſplene iocer. Mmmm 5 In ſtatuam Amoris. Quis ſit Amor plures olim cecinere poetæ, Eius qui uario nomine geſta ferunt. Conuenit hoc, quòd ueſte caret, quòd corpore paruus, Tela alasq; ferens, lumina nulla tenet. æc ora, hic habitusq; dei eſt: ſed dicere tantos gi licet in uates falſa ſubeſſe reor. Eccur nudus agat? diuo quaſi pallia deſint, Qui cunctas domiti poßidet orbis opes. Aut qui quæſo niues boreamq́; euadere nudus Alp inum potuit,ſtrictaq; prata gelu, Si puer eſt? puerum ne uocas qui Neſtvra uincit: An noſt Aſcræi carmina docta ſenis? Inconſtans puer, hic obdurans pectora quæ iam Trans adiſt, nunquam linquere ſpontè poteſt. At pharetras& tela gerit quid inutile pondus: An curuare infans cornua dura ualet? Alas cur ue tenet, quas neſcit in æthera ferre:? Inſcius in uolucrum flectere tela iecur. serpit humi, ſemperq́; uirüm mortalia corda Lædit,& haud alas ſaxeus inde mouet. Si cæcus uitamq́; gerit, quid tænia cæco Vtilis eſtẽideo num minus ille uidet: Quis ne ſagittiferum credat qui lumine captus Hic certa, aſt cæci ſpicula uana mouent. Igneus eſt, aiunt, uerſatq́; in pectore flammas, Cur agè uiuit adhuc:omnia flamma uorat. Quinetiam tumidis cur non extinguitur undis, Naiadum quoties mollia corda ſubit: At tu ne tantis capiare erroribus audi, Verus quid ſit Amor carmina noſtra ferent. Iucundus labor eſt, laſciua per ocia: ſignum Illius eſt, nigro punica glans chpeo. Ei qui ſemel ſua prodegerit, aliena credi non oportere. Colchidos in gremio nidum quid congeris:eheu Neſcia cur pullos tam malè credis auis. Dira parens. Medea ſuos ſæuißima natos Perdidit᷑& ſperas parcat ut illa tuis: Doctos doctis obloqui neſas eſſe. Quid rapis heu Progne uocalem ſæua cicadam, Pignoribusq; tuis fercula dira paras: Stridula ſtridentem, uernam uerna, hoſpita lædis Hoſpitam,& aligeram penniger ales auem: Ergo abice hãc prædã, nam uſica pectora ſummi eſt Alterum ab alterius dente perire nefas. Mulieris famam, non formam uulgatam eſſe oportere. Alma Venus quænam hæc facies, quid denotat illa Teſtudo, molli quam pede diua premis: Ae ſic eſfinxit Phidias, ſexumq́ referri Fœmineum, noſtra iußit ab effigie. Quodqʒ; manere domi,& tacitas decet eſſe puellas, Suppoſuit pedibus talia ſigna meis. Bonis à diuitibus nihil timendum. lunctus contiguo Marius mihi pariete, necnon Subbardus, noſtri nomina nota fori. Aedificant bene nummati‚ ſataguntq; uel ultro Obſtruere heu noſtris undiq; luminibus. AMe miſerum geminæ quem tanquam Phinea raptant Harpyiæ, ut proprijs ſedibus eijciant. integritas noſtra, atq; animus quæſitor honeſt, His niſiſint Zetes, his niſiſint Calais. Conſilio& uirtute Chimæram ſu- perari, id eſt, fortiores& deceptores. Bellerophon ut fortis eques ſuperare Chimæram, Et Dcij potuit ſternere monſtra ſoll. Sic tu Pegaſeis uectus petis æthera pennis, Conſilioq; animi monſtra ſuperba domas. D. And. Alciati Tumulus Ioannis Galeacij Vicecomitis primi Ducis Mediolaneñ. Pro tumulo pone ltaliam, pone arma Ducesq, Et mare, quod geminos mugit aduſq; ſinus. Adde his barbariem conantem irrumpere fruſtra, Et mercede emptas in fera bella manus. Anguiger aſt ſummo ſiſtens in culmine dicat, Quis paruis magnum me ſuperimpoſuit: Optimus ciuis. Dum iuſtis patriam Thraßbulus uindicat armis, Dumq; ſimultates ponere quenq; iubet, Concors ordo omnis magni inſtar muneris,illi Palladiæ ſertum frondis habere dedit. Cinge comam Traſßbule, geras hunc ſolus honorem, In magna nemo eſt æmulus urbe tibi. In ſubitum terrorem. Effuſo cernens fugientes agmine turmas, Quis mea nunc inflat cornua, Faunus ait. Inſignia poëtarum. Gentiles chpeos ſunt qui louis alite geſtant, Sunt quibus aut ſerpens aut leo ſigna ferunt. Dira ſed hæc uatum fugiant animalia ceras, Doctaq; ſuſtineat ſtemmata pulcher olor. Hic Phœbo ſacer,& noſtræ regionis alumnus, Rex olim, ueteres ſeruat adhuc titulos. Muſicam dijs curæ eſſe. Locrenſis poſuit tibi Delphice Phœbe cicadam Eunomus hanc, palmæ ſigna decoraſuæ. Certabat plectro Sparthyn commiſſus in hoſtem, Et percuſſa ſonum pollice fila dabant. Trita fides rauco cœpit cim ſtridere bombo, Legitimum harmonias& uitiare melos, Tum citharæ argutans ſuauis ſeſe intulit ales, Quæ fractam impleret uoce cicada fidem, Qu æq; allecta, ſoni ad legem deſcendit ab altis Saltibus, ut nobis garrula ferret opem. Ergo tuæ ut firmus ſtet honos, ò ſancte, cicadæ, Pro cithara hic fidicen æneus ipſaſedet. In obliuionem patriæ. Iandudum miſſa patria, oblitusq; tuorum, Quos tibi ſeu ſanguis ſiue parauit amor. Romam habitas, nec cura domum ſubit ulla reuerti, Aeternæ tantum te capit urbis honos. sic Ithacum præmiſſa manus dulcedine loti Liquerat& patriam, liquerat atq; ducem. Vnum nihil, duos plurimum poſſe. Latrtæ genitum, genitum quoq; TDdeos unà Hac cera expreßit Zenalis apta manus. Viribus hic præſtat, hic pollet acumine mentis, Nec tamen alterius non eget alter ope. Cum duo coniuncti ueniunt, uictoria certa eſt, Solum mens hominem, dextraue deſutuit. In Aulicos. Vana palatinos quos educat aula clientes, Dicitur auratis nectere compedibus. In mortem præproperam. Qui teneras forma allicuit torſitq;; puellas, Pulchrior& tota nobilis urbe puer, Occidit ante diem, nulli mage flendus Areſti Qudm tibi/ cui caſto iunctus amore fuit. Ergo illi tumulum tanti monumenta doloris Adſtruis,& querulis uocibus aſtra feris. ANe ſine abis dilecte?neqᷓ; amplius ibimus undꝰ Nec mecum in ſtudijs otiagrata teres? Sed te terra teget, ſed fati Gorgonis ora, Delphinesq, tui ſigna dolenda dabunt. Exboau adupa Jupa. In dona hoſtium. Bellorum cœpi ſe ferunt monumenta uicißim Scutiferum Aiacem Hectrai; lliacum. hea Priamides,rigidum Telamonius enſem, Balthea Priamides, rigidum Wuass umnulla qun Flumina,/ ciſſu eriblu 51 cretæ, Diues erit ſ Qui pact I' Natus uterq; Quem L saluete,etern Numine/ Tu uino curas vt lento⸗ I benelope deſh Niſecum lelthacam, Hinc pate Ergo ſedensu n uerec Queis ſibi pra Hocqy bu 81 Abſqq alis uol Roſtroal Quis putet e irenedfi Uicum eſt ma Plurimac Aſeckapuerb Partheno Has Muſee galicet eſ F Regalirefiden Purpureo Omnibus& At circum dic Babolona⸗ kt fickaſſ Antic bellenee ſenez Qui moa Dic age quæ 6 Naulaſita Signa eetuſtat De Luo qu lane bifrons, 7 uicpret ot te cur ocu C lreunſhe „ Emble matum libellus. Inſtrumenta ſuæ cepit uterq; necis. Enſis enim Aiacem confecit, at Hectorafunctum Traxere Aemonijs cingula nexa rotis. Sic titulo obſequij quæ mittunt hoſtbus hoſtes Munera, uenturi præſcia fata ferunt. In diuites publico malo. Anguillas quiſquis captat, ſi limpida uerrat Flumina, ſt illimes auſit adire lacus, Caſſus erit, ludetq́; operam. multum excitet ergo Si cretæ, Guitreas palmula turbet aquas, Diues erit.ſic ijs reſpublica turbida lucro eſt, Qui pace, arctati legibus, eſuriunt. In iuuentam. Natus uuterq́; Iouis tener, atq; imberbis uterq Quem Latona tulit, quem tulit& Semele, Saluete, æterna ſimul& florete iuuenta, Numine ſit ueſtro quæ diuturna mihi. Tu uino curas, tu uictu dilue morbos, Vt lento accedat ſera ſenecta pede. In pudoris ſtatuam. Penelope deſponſa ſequi cupiebat Vhſſſem, Ni ſecum lcarius mallet habere pater. Ille lthacam hic offert Sparten: manet anxia uirgo, Hinc pater, inde uiri mutuus urget amor. Ergo ſedens uelat uultus, obnubit ocellos: Iſta uerecundi ſigna pudoris erant, Queis ſibi prælatum lcarius cognouit Vhſſem, Hocq́; pudori aram ſchemate conſuituit. Sirenes. Abſq; alis uolucres,& cruribus abſq; puellas, Roſtro abſq;& piſces, qui tamen ore canant, Quis putet eſe ullos?iungi hæc natura negauit girenes, fieri ſed potuiſſe docent. Ulicium eſt mulier, quæ in piſcem deſinit atrum, Plurima quod ſecum monſtra libido uehit. Aſpectu, uerbis, animi candore, trahuntur, Parthenope Ligia Leucoſiaq́ uiri. Has Muſæ explumant, has atq́; illudit Vhſſes Scilicet eſt doctis cum meretrice nihil. Ficta religio. Regali reſidens meretrix pulcherrima ſella, Purpureo inſignem geſtat honore peplum, Omnibus& latices pleno e cratere propinat, At circum cubitans ebria turba iacet. Sic Babylona notant, quæ gentes illice förma, Et ficta ſtolidas relligione capit. Antiquiſsima quæq; commentitia. Pellenæe ſenex, cui forma eſt hiſtrica, Proteu, Qui modo membra uiri fers, modo membra feri, Dic agè quæ ſpecies ratio te uertit in omnes, Nulla ſit ut uario certa figura tibi⸗ Signa uetuſtatis, primæui& præfero ſecli: De quo quiſq; ſuo ſomniat arbitrio. Prudentes. Iane bifrons, qui iam tranſacta futurac; calles, Quiq; retro ſannas ſicut& ante uides, Tot te cur oculis,tot fingunt uultibus?an quod Circunſpectum hominem forma fuiſſe docet? Prudens, ſed infacundus. Noctua Cecropijs inſignia præſtat Athenis Inter aues ſani noctua conſilij. Armiferæ meritò obſequijs ſacrata Mineruæ eſt, Garrula quo cornix ceſſerat antè loco. Prudentes uino abſtinent. Quid me uexatis rami: ſum Palladis arbor, Auferte hinc botros, uirgo fugit Bromium. In fraudulentos. Parua lacerta, atris ſtellatus corpora guttis Stellio, qui latebras& caua buſta colit, Inuidiæ prauiq́; doli fert mbola pictus, — Heu nimium nuribus cognita xelotpis. Nam turpi obtegitur faciem lentigine quiſquis, Sit quibus immerſis Stellio, uina bibat. Hinc uindicta frequens decepta pellice uino, Quam formæ amiſſo flore relinquit amans. In deſciſcentes. Quod fine egregios turpi maculaueris orſus, In noxamq́; tuum uerteris officium, Feciſti quod capra, ſui mulctraria lactis Cum ferit,& proprias calce profundit opes. Ex damno alterius utilitas. Dum ſæuis ruerent in mutua uulnera telis, Vngue leæna ferox, dente timendus aper, Accurrit uultur ſpectatum,& prandia captat. Gloria uictoris præda futura ſua eſt. Male parta male dilabuntur. AMiluus edax, nimiæ quem nauſea torſerat eſcæ, Hei mihi mater ait uiſcera ab ore fluunt. Ila autem, quid fles?cur hæc tua uiſcera credas Qui rapto uiuens ſola aliena uomis? Scyphus Neſtoris. Neſtoreum geminis cratera hunc accipe fundis, Quod grauis argenti maſſa profudit opus. Clauiculi ex auro: ſtant circum quatuor anſæ, Vnamquanq; ſuper fulua columba ſedet. Solus eum potuit longæuus tollere Neſtor. Aæonide doceas quid ſibi Muſa uelit. Eſt cœlum ſcyphus ipſe, colos argenteus illi eſt: Aurea ſunt cœli pdera clauiculi. Pleiadas eſſe putant, quas dixerit ille columbas. Vmblici gemini, magna minorq́; fera eſt. Hæc Neſtor longo ſapiens intelligit uſu. Bella gerunt fortes, callidus aſtra tenet. Senex puellam amans. Dum Sophocles, quamuis affẽcta ætate, puellam A quæſtu Archippen ad ſua uota trahit, Allicit& pretio, tulit ægrè inſana iuuentus Ob zelum,& tali carmine utrunq; notat: Noctua ut in tumulis, ſuper utq́; cadauera bubo, Talis apud Sophoclem noſtra puella ſedet. Cauendum â meretricibus. Sole ſatæ Circes tam magna potentia fertur, Verterit ut multos in noua monſtra uiros. Teſtis equum domitor Picus, tum Sclla biformis, Atq; lthaci poſtquam uina bibere ſues. Indicat illuſtri meretricem nomine Circe, Et rationem animi perdere, quiſquis amat. Tumulus meretricis. uis tumulus?cuia urna? Ephyrææ eſt Laidos.& non P Erubuit tantum perdere Parca decus:? Nulla fuit tum forma, illam iam carpſerat ætas, Iam ſpeculum Veneri cauta dicarat anus. Quid ſcalptus fibi uult aries, quem parte leæna Vnguibus apprenſiun poſteriore tenet: Non aliter captos quòd& ipſateneret amantes. Vir gregis eſt aries, clune tenetur amans. Strenuorum immortale nomen. Aeacidæ tumulum Rhoœrtæo in littore cernis, Quem plerunq; pedes uiſitat alba Thetis. Obtegitur ſemper uiridi lapis hic amarantho, Quod nunquam herois ſit moriturus honos. Hic Graiüm murus. magni nex Hectoris haud plus Debet Mæonidæ, quàm ſibi Mæonides. Concordia inſuperabilis. Tergeminos inter faerat concordia fratres, Tanta ſimul pietas mutua,& unus amor, Inuicti humanis ut uiribus ampla tenerent Regna, uno dicti nomine Genonis. Aliud in Concordiam. Cornicum mira inter ſe concordia nitæ eſt. Autua ſtatqp illi intemerata fides. Hinc uolucres has ſceptra gerunt, quod ſcilicet omnes Conſenſu populi ſtantqᷓ; caduntq; duces, Quem ſi de medio tollas, diſcordia præceps Aduolat,& ſecum regia fata trahit. Aliud. In bellum ciuile duces cim Roma pararet, Viribus& caderet Martia terra ſuis, Mos fuit in partes turmis coeuntibus haſdem, Coniunctas dextras mutua dona dari. Fœderis hæc ſpecies, id habet Concordia ſignum, Vt quos iungit amor, iungat& ipſa manus. Cuculi. Ruricolas agreſte genus pleriq; cuculos Cur uocitent, quænam prodita cauſa fuit Vere nouo cantat Coccyx, quo tempore uites Qui non abſoluit iure notatur iners. Fert oua in nidos alienos, qualiter ille Cui thalamum prodit uxor adulterio. Nobiles& generoſi. Aurea Cecropias nectebat fibula ueſtes, Cui coniuncta tenax dente cicada fuit, Calceus Arcadico ſuberat cui lunula ritu, Geſtatur patribus mullea Romulidis. Indigenas quod ſe adſererent hæc ſigna tulerunt, Antiqua illuſtres nobilitate uiri. Ignaui. Ignaui ardeolam ſtellarem effingere ſerui Et ſuidia,& mores, fabula priſca fuit, Quæ famulum Aſteriam uolucris ſumpſiſſe figuram Eſt commenta. fides ſit penes hiſtoricos. Degener hic ueluti qui cæuet in Ere falco eſt, Dictus ab antiquis uatibus ardelio. Facundia difficilis. Antidotum Aeææ medicata in pocula Circes, Mercurium hoc lthaco fama dediſſe fuit. Moly uocant. id uix radice euellitur atra, Purpureus ſed flos, lactis& inſtar habet. Eloquij candor facundiaq; allicit omnes, Sed multi res eſt tanta laboris opus. Inſani gladius. Setigeri medius ſtabat gregis enſifer Aiax, Cæde ſuum credens cædere Tantalidas. Hoſtia ſic tanquam ſus ſuccedanea pœnas Pro Laertiade, pro caueaq́; dabat. Neſcit obeſſe ſuis furor hoſtibus, errat ab icuu, Conſilijq́; impos in ſua damna ruit. Bonis auſpicijs incipiendum. Auſpicijs res cæpta malis, bene cedere neſcit. Felici quæ ſunt omine facta, iuuant. Quicquid agis, muſtella tibi ſi occurrat, omitte, Signa malæ hæc ſortis beſtia praua gerit. . XII certamina Herculis. Roboris inuicti ſuperat facundia laudes, Dict᷑a Sophiſtarum laqueosq; reſoluit inanes. Non furor aut rabies uirtute potentior ulla eſt: Continuum ob curſum ſapienti opulentia cedit: Spernit auaritiam, nec rapto aut fœnore gaudet: Vincit fœmineos ſpoliatq; inſignibus aſtus: Expurgat ſordes,& cultum mentibus adait: Ilicitos odit coitus, abigitq́; nocentes: Barbaries feritasq; dat impia deniq; pœnam: Vnius uirtus collectos dißipat hoſtes: Inuehit in patriam externis bona plurima ab oris: Docta per ora uirum uolat,& non interit unquam. In nothos. Herculeos ſpurij ſemper celebretis honores, Nam ueſtri princeps ordinis ille fuit. Nec prius eſſe deus potuit, quam ſugeret infans Lac ſibi quod fraudis neſcia luno dabat. D. And. Alciati Sapientia humana ſtultitia eſtapud Deum. Quid dicam quonam hoc cõpellem nomine monſtri Biforme: quod non eſt homo nec eſt draco, m ded ſine uir pedibus ſummis ſine partibus anguis: Vir anguipes dici,& homiceps anguis poteſt Anguem pedit homo, hominem eructauit gan Bui, Nec finis homini eſt, initium neceſtferre. dic olim Cecrops doctis regnauit Athenis, Sic& gigantes terra mater protulit. Heæc uafrum ſpecieʒ/ſed relligione carentem, Terrena tantum quiq́; curet, indicat. In detractores. Audent flagriferi matulæ, ſtupidiq; magiſtri Bilem in me impuri pectris euomere. Quid faciamt reddam ne uices: ſed nönne cicadam Ala una obſtreperam corripuiſſe ferar⸗ Quid prodeſt muſcas operoſis pellere flabris⸗ Negligere eſt ſatius, perdere quod nequeas. Imparitas. Vt ſublime uolans tenuem ſecat acra filco, Vt paſcuntur humi graculus anſer, anas: sic ſummum ſcandit ſuper æthera Pindarus ingens, sic ſcit humi tantum ſerpere Bacchylides. Amuletum Veneris. Inguina dente fero ſuffoſſum Cpris Adonim Lactucæ folijs condidit exanimem. Hinc genitali aruo tantum lactuca reſiſtit, Quantum eruca ſalax uix ſimulare poteſt. Cupreſſus. Indicat effigies metæ, nomenq́ cupreßi, Tractandos parili conditione ſuos. Aliud. Funeſta eſt arbor, procerum monumenta cupreſſus. Quale apium plebis, comere fronde ſolet. Aliud. Pulchra coma cſt, pulchro digeſtæq; ordine frondet, sed fructus nullos hæc coma pulchragerit. Quercus. Grata loui eſt quercus, qui nos ſeruatq; fouetq;. Seruanticiuem querna corona datur. Aliud. Glande aluit ueteres/ſola nunc proficit umbra, sic quoq ſic arbos officioſa louis. Laurus. præſcia uenturi laurus fert ſigna ſalutis. Subdita puluillo ſomnia uera ficit. Aliud. Debetur Charolo ſuperatis laurea Pœnis: Victrices ornent talia ſerta comas. Abies. Apta fretis abies in montibus editur altis: Eſte in aduerſis maxima commoditas. Picea. At picea emittat nullos guòd ſrpe ſtlone Mlius eſt index, qui ſine prole perit. Cotonea. poma nouis tribui debere Odonia nuptis, Dicitur antiguus conſtituiſſe Solon, Grata ori,& ſtomacho cum ſint, ut I halitz sit ſuauis, blandus manet& ore lepos. Ilex. Duritie nimia qudd ſeſe rumperctilex HVmbola ciuilis ſeditionis habet. Hedera. Haudquaquam areſcens hederæ eſt xbuſcul acſß Quæ puero Bacchum dona dediſſe fe runt· Errabunda, procax, auratis fulua corymbis, Exterius uiridis, cætera pallr habet. Hinc aptis uates cingunt ſua tempora n palleſcunt ſtadijʒ laus diuturna uinè’-A. 30u, s illis berpett Vn Deliciſs Pal Aurea/ Ind Hercule Ten Quaf Clit Cur pro Odi geriora Ger Vipereo Seui Terrige ij Euaſe ere Abic Primus. Tra Quorun Non Phœbige A Hins Ecce ocul Puleg Quo tur Mula ltalice Sa Ipſe Quo præi Hanc Quod dia Arre Ne ceſſent — p e 1 Ne gſe raldirs drren refn ralctrs deeteturfa Emblematum Uibellus. Buxus. Perpetuò uiridis, criſpoq́; cacumine buxus, Vnqde eſt aiſparibus fiſtula facta modis, Delicijs apta eſt teneris,& amantibus arbor. Pallor ineſt illi, pallet& omnis amans. Malus medica. Aurea ſunt Veneris poma hæc, iucundus amaror Indicat, eſt&ræcis ſic ghœpicros amor. Populus alba. Herculeos crines bicolor quòd populus ornet, Temporis alternat noxqᷓ; diesq́; uices. Salix. Qudd frugiſperdam ſalicem uocitarit Homerus, Clitorijs homines moribus adſimulat. Amygdalus. Cur properans folijs præmittis amꝰgdale flores: Odi pupillos præcocis ingenij. Morus. gerior at morus nunquam niſt frigore lapſo Germinat,& ſapiens nomina falſa gerit. Litera occidit, ſpiritus uiuificar. Vipereos Cadmus dentes ut credidit aruis, Seuit& Aonio ſemina dira ſolo, Terrigenüm chpeata cohors exorta uirorum eſt, Hoſnli inter ſe qui cecidere manu. Euaſere quibus monitu Tritonidos armis Abiectis data pax, dextraq́; iuncta fuit. Primus Agenorides elementa notasq́; magiſtris Tradidit, ijs ſuauem iunxit& harmoniam. Quorum diſcipulos contraria plurima uexant, Non niſi Palladia quæ dirimuntur ope. Salus publica. Phœbigena erectis Epidaurius inſidet aris, AMitis& immani conditur angue deus. Accurrunt ægri, ueniatq́; ſalutifer orant: Annuit, atq; ratas effĩcit ille preces. Conſiliarij principum. Heroum genitos,& magnum fertur Achillem In ſtabulis Chiron erudijſſe ſuis. Semiferum doctorem,& ſemiuirum Centaurum, Aßideat quiſquis regibus, eſſe decet. Eſt fera, dum uiolat ſocios, dum proterit hoſtes: Eſtqᷓ; homo, dum ſimulat ſe populo eſſe pium. Nype, d. Kaννσνν d, apbpa Taν‿ντ 7% ęρρεκννι. Ne credas ne, Epicharmus ait, non ſobrius eſto: Hi nerui, humanæ membraq́; mentis erunt. Ecce oculata manus credens id quod uidet, ecce Pulegium antiquæ ſobrietatis olus, Quo turbam oſtenſo ſedauerit Heraclitus, Mulxerit& tumida ſeditione grauem. n; wa pilar I' Lo*ᷣœs, i 4οε ⁴εοσνννν rεα,α Italicæ Samius ſectæ celeberrimus autor Ipſe ſuum clauſit carmine dogma breui. Quo prætergreſſius? quid agis: quid omittis agendum: Hanc rationem urgens reddere quenq; ſibi. Quod didiciſſe gruum uolitantum ex agmine fertur, Arreptum geſtant quæ pedibus lapidem, Ne ceſſent, neu tranſuerſas mala flamina raptent. Qua ratione hominum uita regenda fuit. Avtx Aœ. AaeX. Et toleranda homini triſhs fortuna ferendo eſt, Et nimium felix ſæpe timendafuit. Suſtne, Epictetus dicebat,& abſtne. oportet Multa pati,illicitis absq tenere manus. Sic ducis imperium uinctus fert poplite taurus In dextro, ſic ſe continet àgrauidis. Reſpub. liberata. Cæſaris exitio ceu libertate recepta, Hæc ducibus Brutis cuſa moneta fait, Enſiculi in primis, queis pileus inſuper aaſtat, Qualem miſſa manu ſeruitia accipiunt. Aduerſus naturam peccantes. Turpe quidem factu, ſed& eſt res improba dictu, Excipiat ſi quis chœnice uentris onus. Menſuram legisq; modum hoc excedere ſanctæ eſt, Quale ſit inceſto pollui adulterio. Furor,& rabies. Ora gerit chpeus rabioſi picta leonis, Et ſcriptum in ſummo margine carmen habet: Hic hominum eſt terror, cuius poſſeſſor Atriaa Talia magnanimus ſigna Agamemno tulit. Nupta contagioſo. Dij meliora piſs, Mexenti. cur age ſic me Compellasenptus quod tibi dote gener, Gallica quem ſcabies dira& mentagra perurit. Hoc eſt quidnam aliud, dic mihi ſæue pater, Corpora corporibus qudm iungere mortua uiuis, Efferaq; Hetruſci facta nouare Ducis? In ſordidos. Quce roſtro chſtere uelut ſibi proluit aluum Ibis, Niliacis cognita littoribus, Tranſijt opprobrij in nomen, quo Publius hoſtem Naſo ſuum appellat, Battiadesq́; ſuum. In colores. Index mœſtitiæ eſt pullus color, utimur omnes Hoc habitu tumulis cum damus inferias. At ſnceri animi,& mentis ſola candida puræ. Hinc ſyndon ſacris linea grata uiris. Nos ſperare docet uiridis, ſpes dicitur eſſe In uiridi, quoties irrita retro cadit. Eſt cupiais flauus color, eſt& amantibus aptus, Et ſcortis,& queis ſf es ſua certa fuit. At ruber armatos equites exornet amictus, Indicet& pueros erubuiſſe pudor. Cæruleus nautas,& qui cœleſtia uates Attoniti nimia relligione petunt. Vilia ſunt giluis natiuaq;; uellera birris, Qualia lignipedes ſtragula habere ſolent. Quem curæ ingentes cruciant, uel elus amoris, Creditur hic fulua non male ueſte tegi. Quiſquis ſorte ſua contentus, ianthina geſtet, Fortunæ æquanimis tædia quiq; ferat. Vt uaria eſt natura coloribus ingignendis, Sic alijs aliudſed ſua cuiq placent. Vigilantia& cuſtodia. Inſtantis quòd ſigna canens det gallus eoi, Et reuocet famulas ad noua penſa manus, Turribus in ſacris effingitur. ærea mentem Ad ſuperos peluis quòd reuocet uigilem, Eſt leo, ſed cuſtos oculis quia dormit apertis, Templorum idcirco ponitur ante fores. Dicta V 1 1. ſapientium. Hæc habeas ſeptem ſapientum effingere dicta, Atq; ea picturis qui celebrare uelis. Optimus in rebus modus eſt, Cleobulus ut inquit, Hoc trutinæ examen, ſiue libella docet. Noſcere ſe Chilon Spartanus quenq; iubebat, Hoc ſpecula in manibus, uitraq́; ſumpta dabunt. Quod Periander ait, fræna adde Corinthius iræ, Pulegium admotum naribus efficiet. Pittacus at ne quid, dixit, nimis. hæc eadem aiunt, Contraclo qui gith ore liquefaciunt. Reſpexiſſe Solon finem iubet ultimus agris, Terminus haud magno ceſſerit ipſe loui. Heu quàm uera Bias, eſt copia magna malorum, ARAMuſimoni inſideat effice Sardus eques. Ne præs eſto Thales dixit, ſic illita uiſco In laqueos ſociam parra, meropsq́; trahit. Abſtinentia. Marmoreæ in tumulis unaſtat parte columnæ Vrceus, ex alia cernere malluuium eſt. lus hæc forma monet dictum ſine ſordibus eſſe, Defuncuum puras atq; habuiſſe manus. Terminus. Quadratum infditur firmißima teſſera ſaxum, Stat cirrata ſuper pectore imago tenus, Et ſeſe nulli profitetur cedere.talis Terminus eſt, homines qui ſcopus unus agit. Eſt immota dies, præfixaq́; tempora fatis, Deq; ferunt primis ultima iudicium. In dies meliora. Roſtra nouo mihi ſetigeri ſuis obtulit anno, Hæcq́; cliens uentri xenia dixit habe. Progreditur ſemper, nec retrò reſpicit unquam, Gramina cùm pando proruit ore uorax. Cura uiris eadem eſt, ne ſpes ſublapſa retrorſum Cedat,& ut melius ſit, quod& ulterius, Luxuria. Eruca capripes redimitus tempora Faunus, Immodicæ Veneris ſmbola certa refert. Eſt eruca ſalax, indexq́; libidinis hircus, Et ſatyri wmphas ſemper amare ſolent. Luxurioſorum opes. Rubpibus acrijs, ſummiq́; crepidine ſaxi Immites fructus ficus acerba parit, Quos corui comedunt, quos deuorat improba cornix, Qui nihil humanæ commoditatis habent. Sic fatuorum opibus paraſiti& ſcorta fruuntur, Et nulla iuſtos utilitate iuuant. Superbia. En ſtatuæ ſtatua,& ductum de marmore marmor, ge conferre deis auſa procax Niobe. Eſt uitium muliebre ſuperbia,& arguit oris Duriciem, ac ſenſus, qualis ineſt lapidi. Deſidia. Deſidet in modio Eſſæus, ſpeculatur& aſtra. Subtus& accenſam contegit igne facem. Segnities ſpecie recti uelata cucullo, Non ſe, non alios utilitate iuuat. Deſidiam abijciendam. Quiſquis iners abeat, in chœnice figere ſedem Nos prohibent Samij dogmata ſancta ſenis. Surge igitur, duroq́; manus ad ſueſce labori, Det tibi dimenſos craſina ut hora cibos. Inuidia. Squallida uipereas manducans fœmina carner, Cuiq;ʒ dolent oculi, quæq́; ſuum cor edit, Quam macies& pallor habent, ſpinoſaq; geſtat Tela manu, talis pingitur inuidia. Auaritia. Heu miſer in medijs ſitiensſtat Tantalus undis, Et poma eſuriens proxima habere nequit. Nomine mutato de te id dicetur auare, Qui, quaſi non habeas, non frueris quod habet. In auaros, uel quibus melior conditio ab extraneis offertur. Delphini inſidens uada cærula ſulcat Arion, Hocq; aures mulcest, frænat& ora ſono. Quam ſit auari hominis, nõ tam mens dira ferarii eſt. Quiq; uiris rapimur, piſcibus eripimur. In auaros. Septitius populos inter ditißimus omnes, Arua ſenex nullus quo magis ampla tenet, Defraudans geniumq; ſuum, menſasq́; paratas, Nil præter betas, duraq́ rapauorat. Cui ſimilem dicam hunc inopem quem copia reddit, An ne aſinorſic eſt, inſtar hic eius habet.— Nanq; aſinus dorſo precioſa obſonia geſtat, D. And. Alciati geq; rubo aut dura carice pauper alit. Gula, Curculione gruis tumida uir pingitur aluo, Qui larum, aut manibus geſtet onocrotaluu. Talis forma fuit Dionſt,& talis Apici, Et gula quos celebres delitioſa facit. Maledicentia. Archilochi tumulo inſculptas de marmore ueſpas Eſſe ferunt, linguæ certa ſigilla malæ. Contrd.’ Veſparum quod nulla unquam rex ſpiculafiget., Quoqq; alijs uplo corpore maior erit, Arguet imperium clemens moderataq́; regna, Sanctaq; iudicibus credita iura bonis. Impudentia. Pube tenus mulier, ſuccincta latrantibus infra Monſtrorum catulis Scolla biformis erat. Monſtra putantur auarities, audacia, raptus: At Solla eſt, nullus cui ſit in ore pudor. Aemulatio impar. Altiuolam miluus comitatur degener harpam, Et prædæ partem ſæpe cadentis habet. AMullum proſequitur qui ſpretas ſargus ab illo, Præteritasq́; auidus deuorat ore dapes. Sic mecum Oenocrates agit: at deſerta ſtudentum Vtitur hoc lippo curia tanquam oculo. Ira. Alceam ueteres caudam dixere leonis, Qua ſtimulante iras concipit ille graues. Lutea cum ſurgit bilis, crudeſcit& atro Felle dolor, furias excitat indomitas. Philautia. Quod nimium tua forma tibi Narciſſe placebat, In florem,& noti eſt uerſa ſtuporis olus. Ingenij eſt marcor, cladesq́ philautia, doctos Quæ peſſum plures datq; deditq́; uiros, Qui ueterũ abiecta methodo, noua dogmata quærit. Nilq; ſuas præter tradere phantaſtas. Laſciuia. Delitias e mollitiem mus creditur albus Arguere, at ratio non ſat aperta mihieſt. An quod ei natura ſalax,& multa libido et Ornat Romanas an quia pelle nurus Sarmaticum murem uocitant pleriq ibellum, Et celebris ſuaui eſt unguine muſcus Arabs. Temeritas. In præceps rapitur, fruſtra quoq; tendit habenas Auriga, effræni quem uehit oris equus. Haud faciſe huic credas, ratio quem nulla gubernar, Et temerè proprio ducitur arbitrio. In temerarios. Aſpicis aurigam currus Phaẽthonta paterni Igniuomos auſum flectere Solis equos, ANaxima qui poſtqudm terris incendia barfit, Eſt temere inſeſſo lapſus ab axe miſer. dic pleriq; rotis fortunæ ad ſdera Reges Euecti, ambitio quos iuuenilis agit. Poſt magnam humani generis clademq; ſuamq;. cunctorum pœnas deniq; dant ſcelerum. Garrulitas. Quid matutinos Progne mihi garrula ſomnoꝛ Rumpis,& obſtrepero Daulias ore caniss Dignus epops Tercus, qui maluit enſe putarc Quim linguam immodicam ſtrpitus erucrt. Vino prudentiam augeri. HMec Bacchus pater, e Pallas communiter ambo Templa tenent, ſoboles utraq; uera louis. Hec caput, ile emur ſoluit: huic uſus oliui Debitus, inuenit primus at ille merum. ito. quòd ſi qui abſtemius odt lunguntur merito. qudſt quiabſt vn vinade⸗ V Danacolunt ge gemicapri gluirpubete corde orie Hinccaper eſt Concubitu Quod commun Luxuriæ, coxdialj ſeph Inferioran f 4 ytortunapil Artibus hic Aduerſusuim Cum Fortu Diſce bonas art Que certa Fat Mirais noſtro git uetus äp Auritaeſtſimil Saltantemo Hinc fituosca Hoctibi co Do Altilis allectato Adſueta ad Congeneres cern Garrit, inil Pretenſaincaut Ohſtrepitan uu Nacjeplen . 5 Rrſcſadernah. L dble in pA Emble matum libellus. Vina, deæ nullum ſentiet auxilium. Vis naturæ. Pana colunt gentes(naturam hoc dicere rerum eſt) Semicaprumq; hominem, ſemiuirumq; deum. Eſt uir pube tenus, quod nobis inſita uirtus Corde oriens cel ſauerticis arce ſedet. Hinc caper eſt, quia nos naturain ſæcla propagat Concubitu, ut uolucres, ſquamea, bruta, feras: Quod commune alijs animantibus. est caper index Luxuxiæ, Veneris ſignaq; apertagerit. Cordi alij ſophien, alij tribuere cerebro. Inferiora modus, nec ratio ulla tenet. Ars naturam adiuuans. Vt Fortuna pilæ, cubo ſic inſidet Hermes: Artibus hic, uaxijs caſibus illa præeſt. Aduerſus uim Fortunæ eſt ars tuta:ſed artis Cum Fortuna malaeſt ſepe requixit opem. Diſce bonas artes igitur ſtudioſa iuuentus, Que certæ ſecum commoda ſortis habent. Fatuitas. Miraris noſtro quòd carmine diceris Otus, dit uetus à proauis cum tibi nomen Otho. Aurita eſt ſimiles& habet ceu nocaua plumas, Saltantemq; auceps mancipat aptus auem. Hinc fatuos, captu& faciles, nos dicimus otos, Hoc tibi conueniens tu quoq; nomen habe. Dolus in ſuos. Altilis allectator anas,& cærula pennis Adſueta ad dominos ire redire ſuos, Congeneres cernens uolitare per aëra turmas, Garrit, in illarum ſe recipitq; gregem, Prætenſa incautas donec ſub retia ducat. Obſtrepitant captæ, conſcia at ipſa ſilet. TOMI QVARTI AND. ALCIATI Perfida cognato ſe ſanguine polluit ales, Officioſa alij, extitioſa/ſuis. Nil reliqui. Scilicet hoc deerat, poſt tot mala deniq; noſtris Locuſtæ ut raperent quicquid ineſſet agris. Vidimus innumeras Euro duce tendere turmas, Qualia non Atilæ caſtrãue Xerxis erant. Hæ fœnum, milium, corda omnia conſumpſerunt, Spes in anguſtd eſt, tant niſt uota ſuper. Inanis impetus. TLunarem noctu, ut ſpeculum, canis inſpicit orbent: Seq; uidens, alium credit ineſſe canem, Et latrat:(ſed fruſtra agitur uox irrita uentis, Et peragit curſus ſurda Diana ſuos. In garrulum& guloſum. Voce boat torua, prælargo eſt gutture, roſtrum Inſtar habet naſt multifrisq́; tubæ. Deformem rabulam, addictum uentriq; gulæd́ signabit, uolucer cum truo pictus crit. Opulenti hæreditas. Patroclum falſis rapiunt hinc Troðs in armis, Hinc ſocij,atq; omnis turba Pelaſga uetat. Obtinet exuuias Hector, Græciq́; cadauer. Hæc fabella agitur, cum uir opimus obit. Maxima rixa oritur, tandem ſed tranſigit hæres, Et coruis aliquid, uulturijsq́ ſinit. Nunquam procraſtinandum. ALCIAxTax gentis inſignia ſuſhnet alce, Vnguibus&ua fert auaſa. Conſtat Alexandrum ſic reſpondiſſe roganti, Qui tot obiuiſſet tempore geſia breui. Nunquam, inquit, differre uolens, quod& indicat alce: Fortior hæc dubites oOor an ne ſiet. OPERVM DN. PINIS,. eeR — ———5 UIſ I N—— — e— E——— e 5 uo —— 9 — e 3 K 2 ⸗ 8 8“ — 7 A. 89 1 1 —— — 2„ —„ X „ n 4 5 7 h DeeArup,]e e, 2, naνν 2. 4₰ν 7 4— 28 7 9 9 17 3 u L ſnn ln rhe 1A nn en adedtaltdtletrthtaaeſl. ntalaſeht lrfrbn 1N a eh Ttuiiè80I!zo³m I 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 14 15 16 17 18 19 20 Farbkarte*13 29o