— 4 “ —y— 18e es we wNene 2—— ne———— anite Daεεᷣα μκ ⅓ m h ODrMa/ ar a‿ D, dA C. heC u 4* ——— —— — — * 6 1 8 1 “ —— 9 D. ANDREAE ALCIAII Mediolancnſis, urcconſulti clariſs. lucubrationum in Ius ciuile Tomus tertius. HVICTOMOINSVNT, DParadoxorum ad Pratum 110. v c0,6 AD RESCRIPrA PRINCIPV H commentarij, De ſummatrinitate Ofide catholica. 178 De edendo. 223 De in ius uocando. 291 De paclig. 305 De tranſaclionibus. 456 De quinq; pedum præ ſcriptione kib. 1 596 De eo quod intereſt lib. 1 524 Tit. ſi certum petatur.*568 L. Bona fides. Fdepoſiti. 812 De ſtipulationum ciuiſionibus. 82²0 Declamatio. 84² De ſingulari certamine. lib. 1 846 —— K 21— L —— 3 BASILEAE, PER MIOff. ISINGRINIVM. —————————-————;—————————— ——————— ꝗͦ——— ꝗͦ— ñ—— 3 And. Alciatus Lectori S. GITVR.niſi fallor, duodecimus annus, lector optime, cùm ciuilis 38 pontificijq́; iuris profeſſorijs inſignibus primùm ornatus, Para- doxa, Diſpunctionesq́; in publicum emiſi:opus à me adhuc candi jdato& tyrone, ſucciſiuis horis elaboratũ. quoties enim ea quæà Ipręceptoribus meis acceperam, ſtudendo ipſe mecum perpendiſ- ſem, ſi qua probabilibus argumẽtis confutatione digna uideban- tur, ne confeſtim memoria exciderent, quibuſdam quaſi aduerſarijs ſcribere con- ſueueram: quæ omnia tum in manus accepta, cum paulò accuratius expolijſſem, in codicem uerasq́; tabulas referenda duxi, ſicq́; cum ſtudioſis communicanda. quod opus non tam ut gloriam, cuius illa ætas ſolet eſſe auidiſsima, captarem, à me editũ fuit, quàm ut aliquo modo Doctorum, qui tum ſtudia hæc noſtra profitebantur, iudicium cõuellerem, qui bonarum literarum cognitionẽ non modò lureconſulto nõ neceſſarfã ubiq; inclamabant, ſed contrariã potius,& ſerijs omnib. ſtudijs blan- da quadam& illici uoluptate repugnantẽ: quapropter non ſecus quàm à nauigan- tibus Homericæ illæ Syrenes euitandam, Vlyſsisq́; exemplum imitandum, qui ſe malo nauis alligauit, ſocijsq́; aures cera illeuit, ne uocum modulatione capti, ccœptũ curſum non tenerent. quæ ab eis ut non prorſus in omnibus falſa, abſq; tamen dele ctu ubiq; prædicari æquo animo ferre non poteram: quoniam fieri hominũ more apparebat, ea libenter damnantium, quæ aſſequi ipſi non potuerũt.nec enim ex eis tunc quiſquam in precio habebatur, qui non egregiè(uno aut altero exceptis) o- mnium aliarum artium rudis eſſet. Satis itaque mihi abundeq́; factum eo tempore arbitrabar, ſi ſuum literis humanioribus honorẽ ſeruaſſem, iungiq́; eas noſtra tem peſtate ſapientiæ ſtudijs poſſe docuiſſem. quę omnis ſpes expectatioq; mea à prin/ cipio planè me fefellit: nam& iuris Doctores tanquam transfugam me inſectaban tur, ſcriptisq́; ſuis laceſſere non deſinebant. apud humanitatis uerò profeſſores, tan quã alieni hominis, nec mihi locus, nec ratio ulla cõſtabat:quorum alij me tanto ęri ſoluendo non eſſe, alij prædijs prædibusq́; non ſatis idoneu, alij alia cõminiſceban- tur:quo factum eſt, ut maximam apud omnes inuidiam loco gloriæ adeptus mihi uiderer: diſtædebatq; eius ſu ſcepti incaſſum, uel potius magno cum malo meo la/ boris:nec ut opus illud reſpicere amplius uellem, in animum inducere poteram, do nec paulatim inſinuauit ſe ad ſtudioſorum gratiam liber, omnibusq́; in prouincia- rum gymnaſijs locum ſuum pedetentim obtinuit. cuius rei mihi argumẽio eſſe cœ pit,& quòd à pleriſq; doctis undiq; ad me datæ ſunt literæ, quæ& eius rei nomi- ne gratias agerẽt,& ad alia edenda inuitarẽt,& quòd pluribus prælis in Italia pro- uincijsq; excuſus, diligenterq; à Cratandro Baſileæ conformatus, nullo non in lo- co reperiebat emptorẽ. Addidit planè hæc celebritas mihi calcar,& quem ferè de- ſponderam animum reſtituit: cœpiq; rurſus in manus accipere,& ſi qua prioribus in editionibus errata erãt, corrigere: adeò enim à quibuſdam deprauatus fuerat, ut ſuſpicari potuiſſem, conſultò atq; dedita opera id factũ:niſi cognouiſſem, in cęteris quoq; aliorũ operibus eandem eos diligentiam adhibere ſolitos. quapropter nõ eſt quòd de eis ulterius conquerar, maius mihi negocium eſt cum detractoribus: e qui bus aliqui ſtylum tanquam non planè Ciceronianũ damnant. quibus reſſ pondeo, iniquè eos mecum agere, qui cum ipſi in ſinu& ſub puluino Ciceronem ſemper ha beant, eiusq; elegantiã, copiam, ſuauitatem non ideo præſtant, hęc à me requirunt, ui cum Bartolo, Baldo, Alexandro, Iaſone ſolum uerſor, eosq; autores in delicijs habeo.Illud tantũ Ciceroniani mihi habere uideor, quòd ſicut Auguſtinus ſcribit, in eius libris aliquos deprænſos eſſe manifeſtos à doctis ſolceciſmos, quales quan- doq; etiam diligentiſsimis excidunt, opinor in noſtris pleraq; eſſe uitioſa: quæ o- mnia ego fortis uir ſtomachi, nihilominus æqui boni facio, ut qui non adeò ueterũ religioſus obſeruator fuerim, quin etiam aliqua de recẽtioribus Doctoribus mihi mutud accipienda ducerem, dum tamen non omnino barbara eſſent, ſed exemplo aliquo uel Theodoſiani ſeculi autorum, defendi poſſent. Alij titulum reprændunt tanquam nimis ſuperbum, qui Paradoxa inſcripſerim, quod admirabilia ipſi inter pretantur: ſed cum Sσέν apud rhetores argumentum& illud ſit, quod in fron/ daa 2 D. Andreæ Alciat „ 11 pectationẽ te(ut Hermogenes ait) malæ eſt opinionis:uel quod, cum rbeſena pe e ene — 71 2 3 Br fecerit, leue aliquid(ut Quintilianus exiſtimat)inducit, cur hahfh Ti in P 2 tionem non aſſumunt,& me ampulloſi lemmatis criminè nõ abſoluunt? quamuis ſi ſci 5 ali ita inſcri ſtenderem, quæ hic diſpu-/ ſi ſciant, me nõ alia ratione ita inſcri ſiſſe, quam ut o lerem, den— 1 Sed hi uidentur nobis hanc tantur concluſiones, præter cõmunem ſententiam eſſe. ni contumeliæ notam à Momi ipſius hiſtoria acce piſſe: quem fama eſt, deß de ris pulchritudinẽ nihil dicere poſſet, in deæ crepidas, uti obſtreperas, ma edicæ lin- guę uirus effudiſſe. Sunt qui nimiam mihi ſermonis breuitatẽ Sehſahni copiamq; requirant. quibus reſpondeo, idà nobis conſultò affectari: quin& 0 e Ai Ken 1 dere, qui aliter ſcribũt:nõ quòd flumina illa eloquentiæ exhauriri uelim, ſe Au rarius id donũ eſt, quàm ut ego ſperauerim mihi poſſe contingere: quapropter nec affectaui quidem, uno excepto Cicerone, in quo non minus laudantur ſententiæ, uam uerba. Mihi uidetur cæteros cõſultius fuiſſe facturos, ſi breuitatem affectaſ- ſent. Vbi tam improbatur Seneca, quaàm cùm copioſus(uod tamen rarò facit) ha beri uult nam nec Quintiliani declamationes, nec Apuleij defenſiones, ſatis eorũ doctrinæ(ut pleriq; tradiderunt)reſpondent. At enim in operibus ſ uis autores lau dare, eorum integra dicta chartis inſcribere, congeriemq; huiuſmodi facere, ego ho minis ocio ſuo abutentis eſſe cenſeo:ſicut& qui omiſſo, in quem intendunt, ſcopo diuagantur, argumentumq́; aliquod declamatorium aſſumunt, non ſatis ſcire arbi tror, quo res quæq; loco ſtatuenda ſit: quapropter& ipſe unam itemch alteram epi ſtolam hinc ſummoui, ne huius a⁊æεiæs cauſam amplius dicerẽ. Sunt iuris ciuilis, ſi- cut alia pleraq; ſtudia, adeò diffuſe tractata, ut publicè interſit, eam in gentem ſyluã potius recidere, quàm magnis cõmentarijs lectorem onerare: quod& Caius ex no ſtratibus ſenſit,& qui ſub porticu philoſophabantur, pro dogmate habent. Sed& in Paradoxis quædã à nobis conciſe dicta, nolui in pręſentia latius attingere, quòod à me alijs in operibus fuſius tractata fuerunt, quæ& ipſa quãdoq; emittentur: nec enim omnia unum in locum congerenda ſunt. C eſſerit hoc feliciter patrum memo ria aliquibus: faciant qui nunc in humanis degunt: non tamen ea in parte aliam lau dem uidentur dignè poſſe con ſequi, quàm quę ſolet Firmiano, uel Brixienſi,uel ſyl labographis(ut grammaticos quoq; attingam) hui uſmodiqʒ repertoriorũ conſar/ cinatoribus tribui. In Diſpunctionibus uerò omnes omnino locos reſtituere po- tuiſſem, quibus uel Pandectæ Florentinæ, uel alij uetu ſti codices à uulgatis diſsi- dent:idqʒ factu mihi facilimum fuiſſet: ſed malui ea tantum recenſere, quæ proba- bilem in iure aliquam dubitationem faciebãt, aut unde errori anſa præſtari potuiſ- ſet, ne uiderer etiam librariorum ipſorum munus mihi præripere,& quod auari ui nitores ſolent, ne racemationem quidem reliquam tenuioribus facere. In utriſque certè ita à me actum eſt, ut Tuccæ, Variq́; exemplo ſubſecanda potius quędam cen ſuerim, quàm locupletanda: tametſi adeò condus diſpenſator hac in re eſſe non po- tuerim, quin& quædam pauldò uberius explicarem, quædam penitus obelo confo derem, aliaq; ſubſtituerem, poſterioribus(ut dici ſolet) melioribus. At hic uideo poſſe calumnijs locum eſſe,& non defuturos, qui me hoc modo errata mea cõfiten tem damnent,& ceu talpam, qui indicio ſuo perierit, irrideant. Sed hi uelim ſciant, id à me& magna ratione,& maximis exemplis factum: cur enim dum famæ meæ conſiilo, in publica ſtudiorum cauſa præuaricer? docuerim ea aliquando, multos annos profitendo probauerim, non tamen mutati iudicij mei defraudare uolui ſtu dioſos. Fecit id Hippocrates, medica arte clariſſimus, qui, ne poſteri errarent, quæ- dam malè à ſe tradita primus correxit. Fecit M. Cicero, qui cũ Rhetorici libri quos iuuenis ediderat, non ſatis placerent, de Oratore ad M. Brutum ſcripſit,& à ſe iam tradita pleraq; prędamnauit. Sic& Fab. Quintilianus cum prius duos de rhetorica libros ſcripſiſſet, hiq; dein ſatis ſibi non probarentur, duodecim illos celeberrimos com poſuit, quibus& priores emendauit,& maximam famam eſt conſecutus. Me- ritò igitur, quod alijs etiam laudi datum hactenus fuit, fraudi nobis eſſe nõ debet. Detur hæc uenia ſcriptoribus, hocq́; præmio ad publicanda ſtudia ſua alliciantur: in quibus erranti ſit cõceſſa emendatio,& noua(quod dicitur)lima. Rectè quidem ſuaſit — b———³-— 8n,————— ———— dnẽ tceta uis pu⸗ lanc ene, lin, mc; S ri- uod nec tiæ, ctaſ⸗ t)ha eorũ Slau loho copo arbi nepi lis,ſi⸗ ſyluã x no ed& Juod nec nemo mlau aelſyl onſar⸗ re po⸗ diſsi roba- otuiſ⸗ 1ari ui riſque uncenl on po⸗ confo uideo Sliten ſciant, 5 T mex nultos t, quæ ri quos ſe iam etorici rrimos 1s.Me/ gebet· jantur: zuidem 3 ſuaſt ad Lectorem cpiſtola. ſuaſit Horatius, ut in annum nonũ premantur, quæ diutius durare uelimus ſed quotuſquiſq; ille eſt, qui eiuſmodi præceptum poſsit obſeruare? Sunt qui ex tem/ pore, quàm à cura, præſtantiores habeantur: ſunt qui adeò ingenio ſuo indulgeãt, ut compeſcere nimiam licentiam nõ poſſint:ſunt qui& à ſe compoſita ſemel appro bent, corrigendi tædium nõ ferant. Dicebat P. Ouidius decentiorẽ eſſe faciem, cui aliquis ineſſet nguus. Omnibus certè tanti tẽporis expectatione à fucis imminet pe riculum, qui alienis laboribus inſidiãtes, quæ ſurripuerũt, pro ſuis uenditant. Tha les Mileſius cum aſtrorum ſcientiam Mandraytum Prienenſem docuiſſet, magnũ præmium offerẽti diſcipulo dixiſſe traditur: Næ egregia repenſa mih merces erit, ſi quæ à nobis didiciſti, tuo nomini nõ adſciueris, ſed eius me inuenti potius, quàm alium autorem prædicaueris. Belliſsima certè merces,& tali uiro digna, ſed quæra riſsimis bona fide præſtetur. Nobis certè nõ ea fuit felicitas, ut(præterquam à pau ciſsimis))eam conſequi potuerimus:atqui potius in contrarium uertit: nam ſi quic- quam à me laude dignum excogitatum eſt, id ſilent o tranſmiſſum: ſi quid ambi- guũ, id in malam partem acceptum à quihuſdam fuit,& in autoris notam deriua- tum. Fuerunt& ex his qui ea me dixiſſe confingerent, quę ne cogitaui quidem un- quam. BExijt nuper libellus, quo falſi reus deferor, quòd Pyllei,& Gulielmi intelle- ctum(ſic enim ille loquit᷑) ſurripuerim: cùm accuſator ipſe nullum habeat,& com- muni careat ſenſu, qui ſubijciat, in Paradoxis me docuiſſe, miſtum imperium cum iuriſdictione idem eſſe: cum nemo, niſi planè delirus, non uideat, contrariũ ſemper ubiq; à me tradi:ſed fortè tãta moroſitate obſcuratus mihi eſt ſtylus, ut intellige re quid ſenſerim, nõ potuerit. Atqui cuim id uitio mihi dari uererer, eius rei pericu- lum hoc modo facere uolui. Brat ſtudioſorum comes amiculus quidam meus, uir Iuris quidem ſciens, atq; in hac profeſsione admodum acutus, ſed aliarũ omnium doctrinarum penitus alienus:huic capita quædam ex Paradoxis tradidi, eaq; potiſ ſimum, quæ obſcuriora arbitrabar, moxq́; congreſſus, deprændi omnia ab eo opti/ mè percepta:& dum adſit legum cognitio, facilè dictata noſtraà quouis poſſe intel/ ligi: ut appareat, qui hæc obijciunt,& legum imperitia,& animi uitio huiuſmodi cõôminiſci.Illis igitur nihil eſt quod aliud precer, quàm ut meliorem dij dent men/ tem, ut tandem deprændere poſsint, quàm iniuſtè ingrateq́; nobiſcum agant, qui commodo pro noſtris opibus conuiuio accepti,& ut ille apud Plautum inquit, nu cibus, fabulis, ficubus, quia acipenſerem non appoſuerim, omnia mali conſulant, & Centauris deteriores non ſolum in conuiuas, ſed in ipſum uocatorẽ arma cõuer tãt. Reijcit huiuſmodi homines à carminis ſui lectione Sedulius: ſcut inuidos et ui tilitigatores à libro de re militari Cato, à naturali hiſtoria Plinius. Nequeo tẽpera-/ re, quin quod compertum mihi ſit, hic referam. Nuper in ⸗πνιον uniuerſitaté re- uerſus eſt àtranſalpinis profeſsionis noſtræ Doctor quidam nouellus: is ut ea pe- regrinatione non ſolum noſtratium uitia(quod aliqui faciunt) ſed uirtutes quoq; addidiciſſe uideretur, cuiuſdam legis, ad præſcriptorum uerborum, ut opinor, tra- ctatum pertinentis, interpretationẽè pro ſuggeſtu aggreſſus eſt: in ea cum pleraq; di xiſſet, quæ dubiæ ſanitatis hominẽ arguebant, in eum deinde ſermonem incidit, ut diceret, aliter à ſe legum nodos intelligi, quàm ab ALCIA ToO, qui nihil aliud apud nos, inquit, facit, quàm quòd floretat iura. uoluit uir facundus hoc quoq; uerbo ci/ uitatem Romanam augere. aderant docti quidam, qui hiſce auditis, ſeu hominis ar rogantiam peroſi, ſeu riſus captandi cauſa, cum ſententiam rogarentur- ita decreue runt, quę ALCIAT vs floretat, iſte oletat. Sed quid ego in id hominum genus cala mi aciem ulterius diſtringam, qui uel noſtra hæc non legunt, uellecta non intelli- gunt:? Quid iuuat ut rectè inquit Naſo)ad ſurdas ſi cantet Phemius aures? Ada- lios tranſeundum, qui eruditionis fama, doctrinęcq; nomine in magno ſunt precio: quibus tamẽ aliquos cernere eſt à noſtris traditionibus diſſidentes: ſed hos tantũ abeſt, ut reprændere, aut læſi candoris inſimulare uelim„ut gratias ultro agendas potius arbitrer:cum enim à me humaniter,& adiecta cauſa diſſentiant, nõ eſt quòd de eis iuſtè conqueri poſsim. Solebant ueteres priuſquàm aliquid ederent, amicis ſuis annotanda opera tradere, eorumq; explorato iudicio,& perpenſis emenda- aaa 3 3 4 ad Lectorem epiſtola. tionibus, tum demum plurimis recitare. Mihi ea ſors non potuit contingere, ſeu quòd ⁵ε⁵εαιεεμακραν¼ itta loquar, neminem in conſilio habere tum licuit, qui luris ſtu- dia calleret,& à muſis alienus non eſſet: ſiue quòd noſtris temporibus apud mul-/ tos ea ferè ſynceritas interierit, faciliusq́; inter carundem doctrinarum profeſſo- res reperias, qui carpant& inuideant, quàm qui candidè erroris admoneãt. quotus enim quiſqʒ eſt, qui noſtra tempe ſtate tantum amicitiæ tribuat, ut alieno in opere, in autoris gratiã uelit ingenioſus eſſe,& aliquas horas ſtudijs ſuis ſubtrahere, quas caſtigandis amici erratis cõcedatr idq́; præſertim in ſerio inamcœnoq; opere, qualia ſunt luris ciuilis pleraq;. Meritò igitur plurimũ me his debere fateor: ſi tamen nõ tam de uictoriæ ſaurehne ruh ſoliciti, quam de præſtando conſilio. Verum utctin- que ſit, quòd publicæ utilitati inſeruiẽtes ea eõſcripſerint, apud me in honore erüt: non enim iudicium meum lapis eſt(ut uocant) Lydius, ut qui Ame diſſentiat, nihil ſentiat:fieri poteſt, ut quibus in locis ego hallucinatus ſum, in his certius ipſi per/ ſpexerint. Nemo mortalium omnibus horis ſapit. Diſſentiunt inuicẽ in republica quandoq; ſummi uiri, illabefacto priuatæ neceſsitudinis uinculo. Diſſentiebãt ue terum ſectarum principes philoſophi, ſalua tamen mutua(ut ueriſimile eſt) gra- tia. Et hæc quidem quod ad alios attinet ſatis& ſuper. Ego, candide lector, ſi maius ocium conſequi potuiſſem, pauloq́; minus ordinario docendi munere diſtraherer, & duplici fœnore locupletatũ opus emiſiſſem,& ea, in quibus Pyrrhonico more, ceu ambiguis, lectori amplius deliberandum cenſui, quoquo modo declara ſſem: quæ tamen ſpero fore, ut quamprimum alijs Ame lucubrationibus dilucidentur. quod enim ad has pertinet, ſatis fuerit nouiſsimã hanc adhibuiſſe limam, ne toties reformatus liber, Proteum nobis quendam, aut Acheloum uideatur repręſentare: non enim hac lege à me editur, ut alibi ſententiã mihi mutare, ſi meliora nactus fuero, non liceat. Seſe eνννταννσρνσυστονοιένο inquit apud Homerüũ lIris. Tu uale,& fauſta interim AL CIA- TI tui laboribus precare. Biturigibus XII. Calend. Septemb. M. D. XXIX. —— Ampliſs.& integerrimo uiro, Antonio a Prato, Franciæ magno Canccllario, And. Alciatus Iuriſconſ. S. D. PTIMA ratione à maioribus inſtitutum eſt, ampliſsime Cancellarie, ur cuiuſcunq; argumenti opera ederentur, ea principis alicuius uiri nomine dicata exirent in publicum:tum quòd ea ſit literarũ dignitas, ut neminem NI non longe honeſtiorẽ faciant:tum quòd qui diuulgantur libri, ob maximã uitilitigatorum(Caronis uerbo utar)inſectationèẽ, caninamq́; facundiam, patrono, defenſoreq́; plerũq; indigeant. Quod cum& ipſe animo meo diu uerſarem, nullum in locũ mihi uiſus ſum quantulaſcunq; noſtras lucubra tiones poſſe tutius reponere, quam ſi ſinui tuo cõmendarentur. De iure enim ciuili diſſertatu ro, quæ nobiliſsima cæterarũ profeſsio eſt, conſultiſsimũ, generoſiſsimumq́; iudicem titulis prætendi æquum fuit. Sed& cum Paradoxa, id eſt, præter cæterorũ opinionem, ſcripturũ me in ipſo limine prodiderim, multum mihi inuidiæ uel titulus ipſe cõcitaturus uidebatur: qua- propter non alio, quàm nominis tui clypeo eam retundendã exiſtimaui, ut te nobis æεεieαεν ferè Herculem inuocare nõ dubitauerim. Et licet nequaquã me lateat, quantę ſint in republi ca occupationes tuę, quamq́; pro regiæ maieſtatis negocijs indefeſſo animo excubes: ea tamẽ ingenij tui eſt acrimonia, ut nihil ſithumeris tuis maius, nihil, quãuis cæteris non ferendum, quod tibi factu facilimũ nõ ſit. Quapropter obrepẽte interdum tibi ocij memoria, ubi grauio res res à te interim ſegregaueris, in amœniora ſtudia ſoles diuertere,& quicquid tẽporis tibi de ſacris autoribus ſupereſt, id omne libenter legibus, legumq; interpretibus impendis. Quæ animi tui clariſsima inſtituta, mirum eſt quantũ me impulerint, utà uirtutis tuæ comtempla- tione oculos deflectere nunquam poſsim:& tametſi ad tantidecoris, ſeu ad ſolis radios inſpi- cienti, illi quandoq; caligent, nõ deſiſto tamen, quin egregia facta, uelper tranſennã inſpecta, uſqʒ& uſq; admirer. Eſt enim hęc tua Cancellarij magni dignitas huiuſmodi, ut ingẽs ſemper aliquid pariat, partumq́; inde ſemper quippiam ſit, unde maxima gloria, uirtutisqʒ admiratio erga autorem in dies magis repullulet. Celebrent Archontas ſuos Athenienſes, laudibus eue hant Ephoros Lacedæmonij, ſint apud alios in precio Dicaſtæ, tu unus in ampliſsima prouin ciarum Gallia, omnia horũ munia magno animo ſuſcepiſti, incõparabili uirtute illis te quoq; maiorẽ oſtendiſti. Apud Romanos ita diuiſa fuit Galliarum(quod Marcellinus ſcribit) iurii- dictio, ut propter prouinciæ magnitudinem, populorumq; frequentiam, quatuor proconſu- les acciperet: qui tamen tantæ adminiſtrationi uix pares erant. At tu ſolus undiq; ingruentia negocia ſic explicas, tanta celeritate perficis, ut etiam aliquas horas poſsis ſubtrahere, quibus bonis literis indulgeas. Meritoò igitur tibi Paradoxa hæc noſtra dicare inſtitueram, quòd tan- tus uir Iuris ciuilis, Pontificijq; ſcientia eruditiſsimus, totius operis optimus iudex,& cenſor eſſe poteras. Non ab re equidẽ fuit, ut qui ſupra omnes Galliæ magiſtratus ob uirtutis unicũ planè ſpecimen aſcendiſti, legum interpretamenta ſuſciperes,& ueluti Ariſtarchus uel aſte- riſco inſignires, uel obelo confoderes. Illud me tantum deterrebat, quòd tyronẽ me,& de gy- mnaſijs uix eductum, uererer netalia moliri, nimis temerarium exiſtimaretur. Non iniuriaq; ingenij tui ſummũ examen formidabam, qui fortaſſe probaturus non eſſes, ut tam citò cõtra receptas ſententias,& præiudicij præſcriptione tutiſsimas, ſcribere auderem, atq; tibi prima- rio in Gallia uiro dicatas edere. V erùm& pari audacia timorẽ hũc tranſmiſi, quòd præſertim ad maiora quoq; tenderem. Etenim ſi feliciter hoc mihi, qualecunq; eſt opus, cederet, animo euoluebam, quinquaginta ipſos Digeſtorum libros, ſumma breuitate, ut nihil tamen dignũ lectu omitteretur, Latino,& quantum in me eſſet, elegãti ſermone interpretari, gloſſemataq́; ſeu ſcholia Accurſij, more Iuriſconſultorum marginibus inſpergere. Quod negocium, quo- niam ſummo in ea re iudicio opus eſſe me nequaquã latet, aggredi adhuc auſus non ſum, uo luiq; prius in leuioribus his operibus uires meas experiri. Quare interim hæc, clariſsime pa- ter, lęta fronte, qualem ſtudioſis omnib. pręſtare ſoles, accipe, quę nos tibi candidiſsimo certè animo nuncupauimus:non quòod nomini tuo his tibicinibus opus eſſet, ſed ut ſub tãti uiri pa- trocinio à mala lingua innoxius liber per docta hominum ora uolitaret. Cæterum ne(quodil le ait)in commoda publica peccem, ſi longo ſermone morer tua tempora Prate, nõ duxi proli xiore epiſtola mihi agendum: tu illud in ſumma habe, quicquid ipſe ingenio, uiri- „ 12. bus, calamo poſsim, id omne tuo nomini addictum, ohnoxiumc; eſſe: ſolumqʒ; hoc uiciſsim à nobis rogari, ut in clientum tuorũ ordinem me cõijcias. Quod ſcio de te humaniſlsi- mo uiro impetratu facilimũ fuerit. Bene uale, ampliſsime domine. D. ANDKREA ALClAITI Paradoxorum iuris ciulis lib. l PR O GE MI V M. — v M aliquid ope ris quiſquam ag- greſſurus eſt, Uel Horatio admonẽ te docemur, debe re eum prius ui- res ſuas diligẽter examinare ne for taſſe in medio(ꝗd aiunt)ſtadio defi- par ſuccumbat. Id cùm mihi ipſi ut uſu ueniret, fore dubitarẽ, decreueram omnino ab hac, quam parturire animus cœperat, prouincia me abſtinere, uel perpetuò, uel ſanè dum meliuſculę uires accederent. Nam in ſtudijs perquàm arduis tyronem huiuſcemodi negocia aggredi, præ modum audax temerariumq; incœptum ui- debatur: ſed tamen ut facilè homines nobis ipſis ignoſcimus, malui ego quoque, exem- plo Diogenis, dolium ſurſum deorſum uol- uere, quàm inter oſcitãtes nihilmemoria di- gnum agens„uti feriata acies ferrugine ob- tegi. Proſpiciebam enim, etiam ſi in multis deticeremus, non omnino tamen inutilem poſteris noſtram hanc curioſitatẽ fore: quo- niam tametſi à nobis non ſatis doctè quæ- dam ederentur, exemplo ſaltem adacti alij, longe felicius idem fortaſſe auderent, mihi- que is honos dein deberetur, quòd in iure ciuili Latinè ſcribi poſſe, poſt mille& eo am plius annos primus docuiſſem, quodq; alios exemplo traxiſſem meo. Fuere noſtra& pa- trum noſtrorum memoria, qui idem in alijs ſtudijs affectauerint, ut in philoſophia, in dia lecticis, in medicina, aſtrorũq; cognitione, quamplurimi: ſed in legũ ſcientia, tanquam impoſſibile id eſſet, nemo, opinor, ante nos attentauit. Et quoniam auguror futuros, qui& maiorem eloquentiam fortaſſe deſide rabunt, ij uelim pauxillum expendant, num materia ipſa ſuadelam hanc, ſtyliq; blanditias admittat. Quod ſi in philoſophicis Lucre- tius, in cœleſtibus Manilius(dij boni quales autores) ornatum hunc ſuis impoſsibilem ſcriptis eſſe duxerunt, quis id à me ſemido- cto homine, etiam duriſsimus cenſor requi rat: Deniqʒ ſi in toto opere aliquid erit, quod ad ſtomachum non faciat, is uelim ſciat, cum qui primus nauigare, colere, ædificare cœ- perit, non omnia eius artis ſciuiſſe, quæ ex uſu demũ reperta ſunt:mihi ſatis ſit,hoc pro- fuiſſe iuris ciuilis ſtudioſis, quòd difficilimas quaſq; quæſtiones Latino ſermone explica- ri potuiſſe cognoſcẽt:tum multa pręter alio- rum ſententiã inducta, quæ quàm uera ſint, ipſi cenſeant. Tot enim opinionibus referta ſunt huius diſciplinæ uolumina, ut ſuperua- caneũ exiſtimẽ& ineptũ, quicquam pro cer 5 — N 5 ò — 4 7 to adſerere. Erramus omnes,& Andabata- rũ more clauſis oculis plerunq; decertamus. Etſi illud meritò profiteri poſsim, quicquid à me dictum, diſputatũ eſt, exiſtimare opti- mo iure defendi poſſe, quòd in primis ea mi- hi cura fuit, ut nõ niſi quod à cauillo abeſſet, affirmarem: cum duro enim hoſte digladian tem, fortiſsimis telis inſtructũ eſſe oportuit: ſiquidẽ ea eſt multitudinis autoritas, ut iam 10 hac in ſcientia non uniuſcuiuſque ſingula- ris uirtus, ſed ſcriptorum numerus obſerue- tur. Cum itaque præter eorum opinionem omnia hæc aſſerta ſint, ſola in lectoris huma- nitate cõfidentia mihi fuerit. quòd ſi eos pro- feſſores quotidie laudibus extollimus, qui ueterum incuriam, cùm facultas adeſt, dete- gunt, noua ipſi excogitant: cur æquali iure mecum agi non debeat, certè non uideo. Le- ge feliciter. 3 Quæ ſint ſtipulationes prætoriæ, quæ iiidi- cidles, quæ communes,& quemadmodum à Doctoribus locus hic male percipiatur. C A P. I. Tipulationum treis ſpecies, prætorias, iu diciales,& cõmunes, alteri noſtri legum doctores declarare uident᷑, quàm& ueteres Iuriſcõſulti acceperint,& ueritas ipſa admit- tat.Prætorias eas eſſe opinantur, quæ ex prę toris edicto ſemel introductæ ſunt: qua 1a- 30 tione& ius prætorium dicimus. Iudiciales, quæ à lege aliqua ciuili deſcẽdunt. Commu- nes, quæ partim ex lege ciuili, partim ex præ toria oriunt᷑. Hanc ſententiam quòod omnes approbarẽt, et ipſe tandiu ſum ſecutus, quan diu nõ animaduerti à ueritate longeè abeſſe. Quocirca in primis id animaduertendũ eſt, Pomponiũ luriſcõſultumꝰ?, ex cuius reſpon- ſis hæc diuiſio colligitur, ſi eius uerba ſubtili ter perſpiciantur, in hiſce ſtipulationibus nõ 40 originẽ, à quo introductę ſunt, ſed exercitiũ, corã quo uidelicet proponãtur, perpendiſſe. & quod ita res ſe habeat, efficacibus quoque argumentis conuinci poteſt. Nam cautio de dolo proculdubio iudicialis eſtb, et tamen ab edicto prætoris deſcendit, non ſolùm gene- raliter, quod oſtendit in Digeſtis titulus de dolo, ſed etiam eo caſu quo interponitur, de perſequendo qui in fuga eſt ſeruo: quem ca- ſum pro exẽplo huius ſtipulationis in Inſti- so ſtitutionib. Tribonianus adducite. Demon- ſtrat hoc Vlpianusain tractatu, q́d metus cau ſa, ubi ex uerbis edicti iſtud fieri autor eſt. In cõmunibus quoq; ſtipulationibus eos erra- re fortiſsimũ argumentum eſt, quod in con- feſſo eſt, cautionẽ duplæ cõmunem eſſe: cu- ius cauſam Bartolus, cęteriq; dixerunt: quo- niam ſi ſuper ſeruo, prętoria: ſi de cæteris pre cioſis rebus, iudicialis eſſet. Sed quænã hæc ratio eſt, quæſo: duæ ſpecies ſimul iunctæ tertiam In l. quinta. f. de uerb. oblig. a d. l. quinta. b In I. j.§. ait prætor. in fi. de do. c Inſtit. de diui. ſtip.§.j. d In I. ſi cii ex- cep.§. quòd ſi homo. ff. quod met. cau. Ainc- llisc⸗ dictor euv ſat Pexei nilic que n chus e duomu ſemq! meroc edicto! ntetrpo elleeexi cotama llis nil! pafetu- Kauln dictio c periſ pupilli umpræ dum ite mat qui nlt⸗quia bedic ettorẽ rc Rionun . deellen 1 noſtra q mam que laberdit ces tradi rlata dit nacta, utpoſsin modum nrargur 1 4§. pe. authẽ. de no eligen. ſec. nub. Ang. Soc. & Mod. inl. jj. in princ. ff. 8. de uerb. ob. 5 a.l. v.& Inſt. de diui.ſtip. eI. lü. 6. du⸗ 4s. ff. de dano infec. qui te⸗ ure Le⸗ di- 105 as, iu Inl quinta fid gum uerb blig. teres mit⸗ pre ala- ales, mu⸗ præ mnes quan beſſe. 7 eſt, ſpon/ à dequinta ubtili us nõ rcitiũ, adiſſe. voque tio de 11.154 nen ab“ amuf gene⸗ de do. lus de tur, de lem Ca- luſti Iſi hemonc ſ cus cal aniſn reſt n p.Le9 4 os erfa⸗ pono te in con⸗ neicu- ſſe: cu⸗ nrquo eris pre enãhæc ivnci tertiam d in d. l. v. e lj. f.de præt. ſtipul. lecui fin e. bona dep. & in. ſtip.. al⸗ teri. de uer.ob. 8 tertiam efficiunt, quando ſingulæ ex ſe cen- ſeri non poſſunt, aliter minimèe“ Cur ergo in noſtra quæſtione id non eſt?& nouũ genus non inducant, ſed alteri ſemper cautio adhæ reat. Quinetiam(ut ad iudiciales tranſeam) ſihæ à lege initium trahunt, cur ſicutà præto re prætoriæ, ita ab lege legitimæ non uocan- tur, uel à iure ciuili ciuiles? Ipſe igitur, utà Ju- reconſultorumb, qui de his loquuntur, uer- bis non diſcedam, prætorias ſtipulationes eas arbitror, quæ ſolius prætoris iuriſdictio- ni relinquuntur, quarum alius iudicis notio non eſt:quo in numero olim erant ſtipulatio nes, quę dationẽ tutelarum reſpiciunt. Idem & in cautione damni infecti, quam ſuę iuriſ- dictioni reſeruare prętores iuribus quoq; te ſtatũ manet. quapropter intellige prætorias ab exercitio prætoriæ iuriſdictionis uenire, miſtiq; imperij eſſe. Iudiciales uerò eas reor, quæ nõ coram prætore, ſed coram alijs iudi- cibus expeditionẽ nanciſcebãtur: ueluti ſub duumuiris, magiſtratibusq; municipalibus, itemq; ſub delegatis,& ſimilibus:quo in nu- mero cautio de dolo eſt, quę licet ex prætoris edicto ſit inuenta, ſub alijs tamen iudicibus interponebatur. At cõmunes ſtipulationes eſſe exiſtimo, quę tam apud prętorem, quàm coram alijs iudicibus cognoſcebantur:quòd illis nil reſeruatum eſſet, ſed promiſcuè diſce ptaretur, ut alterius per prouocationẽ iuriſ- dictio ceſſaret: quod ex Iureconſulti uerbiss apertiſsimè probatur, dum ſtipulationẽ, rem pupilli ſaluã fore, cõmunem eſſe tradit:quod tam prætor quàm iudex, ut id fieret, iuberẽt: dum item duplę ſtipulationẽ cõmunem aſfir mat, quia& à iudice,& ab ædilitio edicto ue- nit:quia uidelicet& per iudicem,& per ædi- lis edictum interponitur. Pellexit fortaſſe in errorẽ recentiores, quòd in prętoriarũ ſtipu lationum ſpeciebus originẽ, à quo introdu- ctę eſſent, conſiderari nouerant:: ſed in illis à noſtra quæſtione ius omnino diuerſum eſt: nam quę hic cõmunis ſtipulatio eſt, rem ratã haberi, in eo prętoriarũ tractatu prętorię ſpe cies tradit. Cæterũ hæc à nobis hic breuiter relata, diffuſius in eius legis interpretatione tractata, quamprimũ in publicum edentur, ut poſsint inde ſtudioſi percipere, quemad- modum quæ noſtrę hiuic traditioni aduerſan tur, argumenta ſubmoueant. Urrum certa quantitas adiecla ſlipulationi cenſeatur mera pœna, an taxatio eius quod intereſt:& Do- ctorum in hac quæſtione incuria. EAp. II. Ractabatur in Ticinenſi gymnaſio hu- wenain quæſtio: Si quis aliquid dare faceréue promiſerit,& ſi factum datum ue non eſſet, centum, hęc ſtipulatio pœnalis ne eſſet, quoniam pœnæ nomine dari ſpeciali- ter non exprimebatur. Et non eſſepœnalem credidiſſe Ioannem Andreamf, Ludouicũc; Pontanums quidam aſſerebant: quorum ſen tentia etſi per eos non ſat probaretur, efficax tamen argumentum illud uideri. Quòd ſi ita ſtipulatio concepta foret cum liberto, ſi x. Paradoxorum lib.]I. 10 20 30 40⁰ 50 60 9 operas non dederis, däbin' uiginti nummos? & libertus operas non det, modò totam obli gationẽ comprobet, ultra uiginti æſtimatio- nem non redigendam:at ſi huiuſmodi ſtipu latio pœnalis eſſet, pręter pœnam id quod ul terius intereſſet, peti uideretur poſſe. Sed ui- dendum eſt, ne non aliter ſit: quoniam pro- miſsio hæc cauſam lucri reſpicit, quo caſu ul tra pœnã quid interſit, nonattenditur: tam- etſi& alio modo induci hoc reſponſum poſ- ſit, nihilo magis tamen efficaci argumento. Rectius itaq; Aretinus, qui quãuis nihil ex- preſſum ſit, pœnalem tamẽ eſſe opinatus eſt: cuius ſententia cCõmmuniter probari merita eſt:reſpondentq́; cõtrarijs rationibus recen- tiores tam apertè, ut ſi eas referam, minimè operęprecium ſim facturus. Aretinum Soci nus Senenſis ſequiturx, ſed inter utrunq; ca- ſum hanc eſſe diſferentiam tradit: quòd ſi in ſtipulatione expreſſum ſit pœenæ nomine da ri,& promiſſor contraà fecerit, quamuis nihil creditoris interſit, cõmittitur tamen ſtipula- tio:ſi uerò nihil ſit expreſſum, quatenus in- tereſt ſolùm ex ſtipulatu ius exigendi eſſe. Quę diſtinctio uera omnino nõ uidetur:quo niam hoc modo pœnam, quæ etiam ſi non in terſit, committatur, ſtipulari aliquem poſſe iura uolunt: niſi dederis, tot aureos dare ſpõ des?& tamẽ exprimi hic pœnę nomine quic quã dari, uix dicendum eſt. Jacobus Puteus & Iaſonn referre plurimum putauerũt inter ſtipulationes facti,& dationis, ut in his quæ factũ reſpiciũt, ſtipulatio acceſſoria ſiue ex- preſſum ſit pœnę nomine, ſiue id minus, pœ nalis tamen ſit:ſed quæ niſi ad id quod inter- eſt(quoniam natura factorum hoc ſuadeat) non cõmittatur:in dationibus uerò quod in terſit, non perſpiciatur. Sed hocà rationibus legitimis abhorret, præſertim cùm in ſtipula tionibus, quę in emptione& uenditione pœ nales interponunt, ultra qᷓ; interſit, quicquid in pœna eſt petaturꝰè, qui tamen contractus factum reſpiciunt. Nec quicquã urgent duę quæ pro eorũ opinione rationes adducunt᷑: quarum prima hæc, ſi pœna non id quod in- tereſt reſpiceret, tam res quàm pœnaà cõtrà faciente poſſet petiv: quod in ſtipulationib. facti uerum non eſſeè nemo dubitat. Quibus ego reſponderim, in dationibus quoq; idem eſſe u, ſed pœnã& rem ſoluùm peti poſſe, cùm nõ principali ſtipulatione deficiente, qui no ſter eſt caſus, ſed in eius pœnam qui iudicẽ cõtemnit, ea apponitur: quod& Benedictus Plumbinus,& Ioannes Faberr ſcriptum reli querunt. Quin& illud, in obligatione dandi pęnam id quod intereſt, reſpicere nõ poſſes, à ueritate alienũ eſt:quia factum contrahen- tis prouiſionem legis aufert: ſenſitq; hoc Ac curſius, dum hac in pœna cõputari acceptũ refert: quod falſum eſſet, ſihuiuſmodi ſtipu latione ſolus cõtemptus reſpiceretur. Vtigi tur quid nobis ſententiæ ſit, exponamus, nõ uident᷑ iure Doct. noſtri hac in re dubitaſſe, quoniã cũ articulus hic clarus ſit, haud opus h I. ſtita ſtipula⸗ tues. ff. de op.li. i I. prædia. de acti. emp. Bar. in d. l. prædia. E inl.ita ſtip. in xiiij. colum. k In§. Cato.& in l. cõtinutis. de uerb. oblig. 1§. alteri. Inſtit. de inut. ſtipul. m In d.§. Cat. in Viij.oppᷣ. Bar. n I. ſtip. nõ diui. uer]. Ceas. o l. prædia. fde aclio. emp. p l. ſi quis re. ubi gl. ff. de arb. q d. l. prædia. r Bened. Plum- bin. in l. ſi quis 4 ſocio. in iij. colum. ff. pro ſocio. Io. Faber in d.. alteri. 5 I. qui ſerui.§. fi. de uerb. obl. t l. v. 6. fi. eo. ti. & in d. J. ſi gs rẽ. Bart. in l. ſi ſic. ff. de uerb. obli. 3 D. Andreæ Alciati 2 fuit nodum in ſcirpo quærere. Scire itaque debemus, duplex eſſe pœnarum conuentio- nalium genus, quæ damni uel lucri ceſſantis æſtimationẽ præſtant,& quæ pro cõtemptu contumaciaue infliguntur. Has propriè pœ nas uocant, illas non æquè: licet etiã frequen ter in iure pœna pro eo quod intereſt, pona- tura.Igitur ſi quando in prædictis caſibus ſti pulationes dicuntur pœnales lege aliqua, pa rum illud nos mouebit, quoniam æquiuoca eſt uox hæc,& utram ſignificationẽ habeat dubitari poteritb.quare ipſe in Aretini ſentẽ- tiam, quæ pluribus probatur, cõceſſerim, ſti pulationẽ præſcriptã pœnalem eſſe: nihilq; referre, quãuis minus expreſſum ſit, pœnæ nomine dari fieri. Sed cùm quæritur, huiuſ- cemodi ſtipulatio inſolidum ne, an quate- nus intereſt, committatur: puto diſtinguen- dum, an directò promiſſor contrà faciat, an uerò per obliquum,&(ut dicitur) quaſi obi- ter: quam opinionẽ ſine controuerſia ciui- lis ſcientiæ interpretum princeps Bartolus probauit:, ſecutiq́; ſunt eum frequẽtiore cal- culo cæteri:tametſi maxima certè incuria nõ animaduerterint, exeius diſtinctione pręſen tis quoq; quæſtionis fines terminari. a nouiſ.ff. iud. ſol.l. ſtipul. nõ diui. h.pen. ff. de uerb. obli. b Lj. H. ſi plures. ff de eo quẽ fac. erit. e Inl.ij.g. item ſe in facto. ff. de uerb. obli. uòd interuallum ſtipulationem uitiet, O nouo ſenſu intellecta lex, Continuus. in prin. de uerb. oblig.& I l. ſiex duobus ff. de duobus reis. CA P. III. NTER cætera, quæ in ſtipulationibus re quiruntur, illud potiſsimum eſt, ut inter- roganti promiſſor quamprimũ reſpondeat, alioquin ex interuallo ſtipulatio cõcepta nõ ualet.cęterum quomodo interuallum hoc ac cipiendum ſit, non ſatis inter ipſos Iuriſcon- ſultorũ interpretes conſtat. Bart. aquemalij crebriori ſententia probant, ſi eodem die re- ſpondeatur, longam intercapedinẽ non eſſe tradit:huicqʒ cõſequens eſt, ut ſi ego te ſum- mo mane cõpellem, an decem ſpondeas: tu uerò ueſperi ſpondere te dicas, ſi interim ad extranea negocia non diuerterimus, ſtipula tio ualeat. Opinati& idem ſunt Raphael Co menſis, laſon, tum cæteri. Quam ſententiam nequaquam ueram eſſe ipſe diſputauerim, quòd unico contextu abſolui ſtipulationem debere, ſicut& teſtamẽtum, iura uelinte: qui terminus non integro die, ſed& hora clau- dit᷑. Hine ſi pro ſe paterfamiliãs teſtatus ſit, & alia rurſus hora pupillarem ſui ſequelam condat, huiuſmodi teſtamentum uno conte- xtu factum negaturf nam etillud ex interual lo factum lex? dicit, quod interpoſito tempo dν e.0. d Inl.j. õ.j. f. de uerb. obli. e Bart. in d.§.ſ. tex.in l. hæ redes.. fi. ff. de teſta.& gl. ubiq;. fl. ſi quis cum. §. fi. ff de uulg. G pup..— 2 Lquotiesff ſo re eſt factũ: ab aurora autẽ ad ueſperas quis d wege. interpoſitum tempus negetehæc igitur ſtipu latio ex interuallo facta dicetur. His accedit, ſi inter duorum reorũ reſponſa fideiuſſor ſit interrogatus, longum id ſpatium nõ eſſe Iu- h lduos. fi ff. lianus ait,& idcirco eorum conſtitutionem 4e duob.rei. non corrumpi. quis ſanus de hocdubitet, ſi nec xXII. horę longitudinẽ interualli habent⸗ i lcontinuus. f. Quin& Venuleij reſponſumi, quod ſuę opi de uerb. obl-. nionis columen Bartolus& eius ſtudioſi ha bent, noſtræ ſententiæ adſtipulatur, ſi tamen abſq; cauillo ex frequentiore ſcriptura eius conſiderentur uerba: Continuus, inquit, a- ctus ſtipulantis& promittentis eſſe debet, ut tamen aliquod momentum naturæ interue- nire poſsit,& cominus reſponderi ſtipulan- ti oportet: cæterum ſi poſt interrogationem aliud acceperit, nihil proderit, quãuis eodem die ſpopõdiſſet. Ecce quemadmodum iuris 10 ciuilis autores momento rem expediri uo- lunt, nec poſſe cõtrahentes præter primum, aliud momentũ accipere(intellige autem hy perbolicòs momentũ dici)quãto rectior hęc interpretatio ea, quam& Accurſius,& cæte ri probant: dum aliud acceperit, quaſi aliud negocium fecerit, intelligunt. Quænam hęc locutionis forma? num accipere idem eſſe uod facere, ſalua Latini ſermonis ratione, profitebimur? Nec multũ nos mouet, quòd 20 ex ultimis uerbis à cõtrario ſenſu argumen- tum elicitur: nam eodem die, pro quacunq; diei parte, quæ extra illud momentũ ſit, acci- piendum eſt. Qua ratione& genus pro ſin- gulis ſuis partibus plerunq; ponimusk:& in iuris pontificij ſcholijs pro tẽpore, id eſt, pro quacunq; temporis parte legiturl: eamq́; in- terpretationem Paulus Eleazarus,& Bal- dus, uti iuſtam adnotarunt. Quare opinionẽ Bartoli clarius probari fortaſſe aliqui exiſti- z0 mabunt, quòd in titulo de duobus reisnſcri- ptum ſit, ſi interrogati eadem die ſint duo, re ſponderitqʒ eueſtigiò alter, in ſequentẽé diem qui reſpõdere alter diſtulerat, cùm actor iam ad alia negocia diuertiſſet, non obligari. Cui argumento obuiam hoc pacto iri poſſe arbi- tror, Iuriſconſultum nõ dubitaſſè de ſtipula- tione, quam dubio proculirritam noſſet, ſed de reorũ cõſtitutione potius. Nam cùm duo rei etiam ex interuallo, ſi hoc agatur, cõſtitui 40 poſsint, nihilôque minus cõſtitutio ualeat, quamuis ciuili& naturali unus, naturali tan tum obligatione alius teneatur:uiſum fuit lu riſconſulto non improbè dubitare, utrum in prædicto caſu idem dicendũ eſſet. Qui enim poſtera die reſponderat, naturaliter teneba- turꝰ, ſed tamen non ualere conſtitutionẽ exi ſtimauit, quoniã ex interuallo tunc poſſunt duo rei conſtitui, cùm id actum eſt: ſed cùm actor ad alia negocia interim ſeceſſerit, non 5o putauit Iureconſultus eam reſpouſionẽ re- ſpectu primæ ſtipulationis factam:& idcir- co tacitè actum, ut duo rei eſſent. Quo certè ſenſu, nihil cõmunis recentiorib. ſentẽtia iu- uabitur: alioquin eam probãtibus, totaduer ſantia argumẽèta oboriunt, ut facilius quiuis ſubtiliſsimus, dum ea iura non percipit, ter Gordij nodũ explicet: nam& Aret. omniũ ſententiam mutare,& nunc hac, nunc illac ſibi cõtrarius trahi, nõ eſt ueritus. Illud quo- 6o que non prætereundum eſt, noſtrates Iuriſ- peritose in eo, quod retulimus, Venuleij re- ſponſo, non aliter ferè momentum naturæ interpretari, quàm occupationem natur ui- ter neceſſariam:ueluti in ægrotis, dum cata- potia k l. ſi quis c to- tui. ff. de exce. rei uudi. I. ſiu- nuas. 9. item pa cts. ff. de pac. I Gl. in c. genera Ii.§. illos. de e- le. li. vj. Pau. in Clement. fi. de uita& hone. cleric. Bald. in rubr. extra. de conſtitu. in iij. colum. ml. ſi duobus. in princip. ff. de duob. reis. n l.iij. de duob. rel. 0 d. l. ſi ex duo- bus. 9. fi. Bart. in l. fi. eod.tit. p Bal. in rub. de cõſti. Alex. in 3d 9. qul præ- ſens. —— 9 Alcj eul mi plo clj Tur, lieuf tllt Aoulu⸗ ſen vgnidele ſat 4h get 5 de⸗ pre ſim sf pio leq lnlem cent najtilj. Ce bh u pu tur.2 ther 2 m, hy ec ete iud hec eſſe ne, 1od nen⸗ uq; cci⸗ ſin⸗ Lin a ſtgsedto Pro ti. f.aeecr BIn⸗ reiudil ſun⸗ Bal- nus.iten e ionẽ(is. depa iſti⸗1Gl inc genen ſeri⸗ li. los dee⸗ lelivjPauin 10, re 1 ſem Clement fide uita E hone. Tlam RhrieMdlu „Cui rubr. exira de arbi⸗ couſtikenij pula⸗ calun. t, ſed nduo nl ſicuchuzi ſtitui grucp f aleat, auob-res li tun n liſ du fuit lu reis. a Inl. fi. C. de fi- dei.& inl.ne⸗ mo pri.de le- gat. j. b In d.l. nemo poteſt. et ĩ l. ij. C. de bon. poſ. ſecundi tab. c Bar. in l.j. g. ſi quis ita. ff. de uerb. oblig. d liij.C. de pac. e l in tempus ff. de uſucap. f. Vranius. ff. de fideiuſ. Bar. inl.fraterã fra tre. de cõd.in- deb. 12 potia medicamẽtùmue huiuſmodi aſſumũt, dum excrementorũ cauſa ſecedunt:& ſi qua ſimilia. Quã interpretationẽ nec uocis ipſius latina ſignificatio admittit,& nemo ſanus ab- ſurdam eſſe non fatebitur, cùm temporis mo mentum ſignificari etiam mediocriter erudi- ti cognoſcant.Horatius: Quid enimt concur ritur horæ momento. Lẽſtatorem legatario ſtipulari non poſſe:& Bartoli ſenſum ad l. ult. C. de fideicommißis. licet ab omnibus approbatum, iure non defendi. CAbvTr IIII. Olet cõmuni ſentẽtia dici, Litem ſerit lis: Noxa item noxam parit. Nam qui falſum aliquod proloquiũ admittat, neceſſarium eſt eum millies hallucinari. Vſu id eueniſſe Bar. mihi uidere ſum uiſus: quod qualecunq; ſit, proponam. Imperatoria quædam eſt conſti- tutio eius tituli, qui de fideicõmiſsis inſcribi- tur, ultima: quam, ut præter alios aliquid ſub- tiliter excogitaſſe Bartolus⸗uideretur, nouo ſenſu ita intellexit, ut in teſtamento poſsit te- ſtator ab hærede ſtipulari fideicõmiſſum, le- gatum' ue Titio dari: quo caſu poterit Titius ex ſtipulatu poſt teſtatoris mortẽ cum hære- de agere, ut legatum, fideiue cõmiſſum illud pręſtetur:eritq; eius cõmoditas maior, quàm ſi more ſolito ſibi relictum eſſet: quoniã ſa- tis fuerit hanc ſtipulationẽ duobus teſtibus probari, cùm alioquin in teſtamento ſeptem requirantur. Addixeruntq; huic ſentẽtiæ re- centiores omnesb. Hinc, uti arbitror, alio lo- cocBartolus idẽ ſimpliciter dubitauit, ſi quis teſtatorem interroget, uis hæreditatem tuam Sempronio relinquere?& ille reſpondeat, quid ni: ualere hanc promiſsionẽ, hęredemq́; Semproniũ fore. Nec ab hac opinione quiſ- quam, cuius ædita ſit ſententia, diſſentit, Sed uideamus probabilis ne ſit. Et puto defendi nõ poſſe: nam pactum de hæreditate,& qua- cunq; eius portiuncula iure improbatur, præ terquaàm ſi inter milites conuentã ſit. Cuius rei ratio eſt, quòd liberã teſtandi facultatem uideatur auferre. Nec quicquã obeſt, quòd potuit teſtator reuocare, ſi uelit: quoniã hoc admiſſo, expectaret lex per teſtatorem reuo- cari, cùm tamen continuò irritum eſſe man- det. Quinetiam ratio Bartoli, eiusq ſectato- rum uidet᷑ perquàm leuis. Teſtator, inquit, ſtipulans legatario fideiuecõmiſſario, eorũ perſonam retert:, perinde ac ſi ipſi ſtipularen tur. Apud quem, quęſo, hoc legerunt⸗ Atqui à legatarijs teſtatores referri, ut nõ dubitem, ita è cõuerſo idem eſſe quis non negeteImpe- ditq; etiam, eorũ ratione admiſſa, noua quæ- dam alia ratio. Nam ſi teſtator legatarium re- præſentat, certè& hæredem: uni igitur& ei- dem homini, creditoris debitorisq́; qualitas per fictionẽ applicaret᷑, quod tamen fieri non poſſe, legibuscautum eſt. Accedit his, quòd regula iuris eſt, alteri ſtipulari neminem per- mitti:nec quicquã eſt, quòd contraria nos ſe- ctari ſuadeat, legatarij præſertim reſpectu(in Paradoxorum lib. J. 33 uniuerſali enim hærede facilius hoc conceſſe rims) cur ergo à regula interim diſcedimus? quòd etiã ſi ſtipulari legatario teſtatorẽ poſſe in expedito foret, intelligendus certè is eſſet, quem legatariũ eſſe non ueniret in dubiumt: non autem eum, de quo dubitaretur, an ſtipu latio ualeret(quod in noſtro eſt caſu)& conſe quenter, eſſet ne legatarius. Ad hæc, ſenten- tiæ Bartoli repugnant conſtitutionis iipſius uerba, quę fideicommiſſum illud, legatmue ex teſtamento, uel codicillis deberi uolunt: at ſecundum ea quæ ipſe tradit, ex cõtractu de- beret, qui ab ultima uoluntate longè differts. Nos certè& illud non parum iuuerit, quòd in donatario cauſa mortis nullum ſibi uendi- care locũ eam conſtitutionem, cõmuni quo- que opinione exiſtimatur'j, quanto igitur mi- nus in pacto, quod ab ultimis uoluntatibus magis diſtat? His addendũ, quod idem Bar- tolusm ſcriptum poſteris reliquit: Si teſtator pluribus inſtitutis hæredibus dari centũ uni ex illis ſtipuletur, talem ſtipulationem non niſi pro his partibus, quibus hæres erit, uale- re:quoniam aliarũ ratione ſit extraneus, cui per ſtipulationem ab altero non potuit acqui ri:nam ſi integram rem hæredi dari nemo ſti- pulari poteſt, multò minus certè legatario, fi- deicommiſſario ue poteſt. 10 20 30 Cur libertas direclè ſeruo alieno data, nõ tra hatur ad fideicommiſſum: tum ſublata crux, quæ lu riſberitis fixa, ut Aſconius aiebat, tandiu Jaterat. CAp. V. Vlgatiſsima eſt Iuriſperitorum ſenten tian, ſubſtitutionẽ uerbis directis, nõ ta- men merẽè ciuilibus conceptã, quęuti directa à principio uires habere non potuit, in fidei- commiſsi uim trahi. Idq́; nõ in uulgari tantũ ſubſtitutione, ſed in cõpendioſa quoq; quam 40 paganus aliquis impuberi filio adiunxerit, uerum eſſe quidamsexiſtimarũt:nam ita poſt pubertatem intelligitur, ut ex ea ſaltem indi- rectè hæreditas deuolui poſsit, Aliud etiã eſt non minus frequens axioma, quod primus ex iure ciuili collegit Bartolus,& iuniores ſemper admiſerũt, quod huiuſmodi eſt: Cùm de particulari diſpoſitione tractat᷑ in his, quæ unius uoluntate perficiuntur, qui actus uta- gitur ualere nõ poteſt, ita tamen ſuſtinendus 5o eſt, ut quem iure poſsit effectũ capiat. Exem- plum(ut dixi) in directa ſubſtitutione addũt, quæ in fideicõmiſſariam tranſit. Cumq; hæc crebriori interpretum teſtimonio approbata ſint, cõtorquent tamen ſeſe, quòd Raphatlis Comenſisa uelitationib. reſpondere neſciãt. credidit is(ut plerunq; ceruicoſus eſt,& alio- rum minimè imitator) ſuperiora pronuncia- ta falſa eſſe, hoc potiſsimũ argumento: quo- niam ſi ſeruo alieno libertas directa teſtamẽ- 6o to detur, non ſolùm ita uti adſcripta ſit, con- ſtet non ualere, ſed neq; ut fideicõmiſſariam ſuſtinerir. quòd ſi nec fauorabilis omnium li bertas ſic relicta defenditur, multò minus cer tè ſuperiores caſus iuris firmitate niti dicen- g Gl. in l. pacta. ffde prob. b Doct. Bart. in l. j.. et parui. ff.quod ui aut clam. Abb. in cap.cx partc. Cle.ij. de offi. deleg. i In all. fin. k l. uerba, geſſe⸗ rit. ff. de uer. ſignif. I Bal.& Corn. in d. jfin. n Inl. cõtinuus. §. fi.ff. de uer- borũ oblig. n Inl. uerb. ff. de uulg.& pup. 0 Vt per Alex. poſt alios, in l. centurio. ff. de uulg. p Bart. in l.j.. ſi quis ita. ff. de uerb. oblig. I In d.l. uerbis. r l ſi ſeeruus leg tus..ſi ſeruus alienus. ff. de legat.j. a In d. l. uerbis. 5 Gl. Bart. Bald. Ang. Raphaeẽl Pau.de Caſt. in d.§. ſi ſeruus. & in l.cogi. 9. ſi pater. ad Trebell.ubi et Alex. cũ ſimil. c Inl. j. de leg.j. d d. ſ. ſi pater. e I. generaliter. 5. ſi quis ſer- uo. ff de fidei- cõm. lib. 14 dum eſſe:uelle hoc in titulo, qui de legatis pri mo ſit, Africanum Iuriſconſultum, ſtudioſi omnes norunt. quam argumentationẽ dum duobus modis Alexander“, tribus Aretinus, totidem laſon euitare conantur, quòd alter al terius dicta confutet, inextricabilem facere nodum uideri poſſunt. Et ut cõcedamus Iaſo nis unam reſponſionem(nam aliæ omnes ab eo exploduntur)aliquo ſaltẽ cauillo poſſe de- fendi, certè negari nõ poterit, aduerſus com- munembaliorã ſententiã eum illud exiſtima- re, dum in fideicõmiſſum tranſire huiuſmodi libertatẽ directè ſeruo alieno datam opinat: uo factũ eſt, utrum affirmes neceſſe ſit, in al tero malè ſenſiſſe Bartolum, eiusq́; ſtudioſos omnes cenſeas. Quamobrem egregiæ artis fuerit, utranq; ſententiã uel idcirco tueri, ut tot proculdubio ſummi uiri utriuſq; aſſerto- res defendant᷑. Sanè ſi mihi quid ſententię ſit, interroges, nõ aliud dixerim, q́; quod Barto- lusenon ſatis animaduerſo poſteris loco ſen- ſit: diuerſa enim ratio inter libertatẽ& hære- ditates differentiã conſtituit: ſiquidem liber- tas directò data non uariat᷑, quoniã diuerſam ſpeciẽ aſſumeret:directa enim uni ſeruo pro- ficit, fideicõmiſſaria propter ius patronatus etiam hæredi. Nec me mouerit, quòd idem in ſubſtitutione dici poſsit, quæ ſi ad fideicom- miſſorũ ius deuoluitur, etiam hæredi, qui ab inteſtato ſuccedit, prodeſt: nam de eis quę hę redi teſtator relinquit, cùm ſua ſint, liberam diſponendi facultatem habet:at ius patrona- tus in bonis teſtatoris necuerè eſt, nec etiam ſolius facultatis ratione eſſe poteſt:& idcirco in hæredes extraneos nequit tranſmittid. au- tor huius differentiæ eſt Bartolus, de legatis primo, in legis primæ interpretatione. Con- cludendum igitur, libertatem directò datam prędicta ratione in fideicõmiſſariam non uer ti:quod quoniã perquam durum erat, mode- rati eo pacto ſunt Iuriſconſulti, æquitate ſua- dente, ut ſeruo ſaltẽ proprio directè inutili- ter data, in cauſam fideicõmiſsi conſiſteret?: idemq; in eo, qui pignori datus foret, ſtatui debere illis eſt uiſum, ut iure nihil ab illo dif- ferret, qui ſuppoſitione omni ſolutus eſſet. Quo quidem ſenſu maximæ recentiorũ alter cationes ceſſabũt, alioquin uel linceis oculis caliginem obiecturę:nam& me audiente ma gni nominis profeſſor Ruinus indiſſolutam quæſtionẽ reliquit, quòd ſibi etſi ſumma cu- ra ueſtiganti, non tamen ſatis dubitationem hanc perſpectam eſſe diceret. Quod ut uolumus, non ualet, guemadmodum ualeat ut poſſumus:& quatuor iura, quæ pugnare ſi- mul uidentur, nuper declarata ſecus quaàm ali faciant. CAP. VI. Omplures ſunt iurisciuilis regulę, quas certa ratione finib. ſuis terminare, meo quidem iudicio non ſat poſsibile eſt:tentaue- runt tamen hoc qui indiſcuſſum nihil reli- quere, iuniores interpretes: ſed uti cenſeo, non multẽ feliciter. Pro exemplo ſit, per ora 10 20 30 40⁰ 50 60 D. Andreæ Alciati— hominũ celeberrima illa regula: Quę res uti agit᷑ non ualet, quẽ de iure poteſt effectũ ſal- tem ſortit᷑. Diſtinxit hic, ſubſecuiiq; in tenuiſ ſimas partes Bartolust, ut Homolottorum, f Inlj.· ſi qu⸗ quod dicit᷑, bouẽ poſsis credere: nihiloq́; mi- ita.fh.de uerb. nus oboriunt eius dictis pugnãtia argumen⸗ oblg. ta, ut quò magis ueſtiges, eò minus ſcire te fa- tearis, quòd uidelicet tot caſus breui canone explicare etiã peritiſsimis haud facilè eſt. De- mõſtrauit hoc nõ Bartolus ſolũ, ſed qui poſt eum longa ſerie apud legũ interpretes fuere in pretiodum neſcire ſe perfectã huiuſcepro poſitionis doctrinã fateri minimè erubeſcũt: quo fit, ut cùm excuſationi mihi ſit aliorũ ex- emplo locus, facilè adducar, paulò ſecurius quid ipſi mihi ſententiæ ſit enarrare. Quoniã igitur cõplures regulas in hac confundũt no ſtri Doctores, uidendũ primò eſt, quẽadmo- dum intelligere hanc debeamus. Et nõ puto generaliter accipiendũ, utrũ actus nullus ali- quem effectũ pariat: quoniã hæc quæſtio in præſentia ad nos nil attinet, qui non de quo- cunq; effectu loquimur, ſed de eo tantũ, qui actui tentato cõfinis eſt,& ut dicere ſolemus, pręcedenti ſubordinatur:ſicuti codicilli teſta mẽto, pactũ ſtipulationi, fideicõmiſſaria ſub- ſtitutio directæ, actus, ſeruitutes, uiæ,& id ge nus alia. S eparandæ ſunt igit᷑, quas alij ſimul inuoluunt, quædam regulæ: quarũ prima eſt, actũ nullũ nullius effectus eſſes. Secunda eſt, Tagit Bart. in ſi diſpoſitioni impoſsibile aliquid per condi- l cõtinuus. 9. tionẽ addatur, omnia uitiari: ſi per modum, cum quis: ſ. de diſpoſitionẽ remanere, modũ reijci“. Tertia, uerb. oblig. actum qui propria ſignificatione intellectis 1 e de her uerbis non ualereti, ex improprietate ſermo- 35 ha. nis defendi. Quarta, quoties actus inualidus naf eſſet, niſi aliqua nõ ueriſimili præſumptione i I. ſed& ſipo. ſuſtineret᷑, non tamen eam capiendamt, Qua a.itẽ ſi iuraue tuor hęc enunciata, quòd ſat dilucidè per po⸗ ro. frde uurciu ſteriores Iuriſperitos exponuntur, minimè rando. opus fuerit nunc attingere: uerùm his exce- k Aret. in.A Ti ptis, quæ ad rem pręſentẽ faciant, in medium tio in ult. col. proferre nõpigebit: quamobrem arbitror ita frde uerb. ob. exiſtimandũ, ut qui actus quemadmodũ agi-! naiee ſ ae reb. dub. tur nõ ualet, eam obtineat uim quam poteſt, dummodo contrahentiũ conſenſus talis prę- ſumatur, quod in dubijs credere humanius„ eſt, ita tamen ut is actus obtineat, quem ſub- ſtantia indicat, nõ nomenr: quoniam quæ ex ea oritur præſumptio, nominũ præſumptio- nibus fortior eſtꝰ. Cùm itaq; in dubijs, ut di- ximus, præſumendus ſit conſenſus, ut actus aliquo modo ualeat, conſequens eſt, ut quo- ties non præſumitur, omnino quod agitur, irritum ſit. creditur autem abeſſe conſenſus, nunceximpotentia cõtrahentium, quoniam ueriſi mile non eſt uelle aliquem ſibi impoſsi⸗- oI ſi ſeruus. 5 ſa bilia tentare: nũc ex magna diuerſitate actus ſeruus alien. qui agitur,& eius in quem tranſire poſſet, ut frdelleg.j in libertate directa, fideicõmiſſarię reſpectuo: p I non coaicil. m l. inſulam. de præſcrip. uer. l. in uendit. de cõtrah.empt. quãdoq; ex facto cõtrario, puta ex inſtitutio- C.de teſt. ne, qua ſcripta nõ creditur quiſquã uelle codi 7“tores§. cillos facerer:aliquando ne agẽs uideaf᷑ uelle fde aamint ut. quicq́; maius expreſſou: aliquando alia cauſa, ut cùm ſ duana. Iylcriutü. Jlcai 1 u fe 1 15 uti fal nuiſ um, fulj gmi⸗ iaßi nen⸗ ohlg. tefa⸗ none De⸗ lpoſt fuere epro eſcũt. rũ ex- duriug uoniã üt no dmo⸗ 5puto lus ali⸗ ſtioin le quo- tũ, qui lemus, lli teſta ria ſub⸗ Iid ge j ſimul imaeſt, nda eſt, 2 Tiei Bgti condi, Leõtnus nodum, cungiefa Tertia, uerb,ohl. 2 h De quo pe tellecis ſihiüll ſermo⸗ poßbü ſ. walidus deuerb ohlg. nptione i lſalc ſie m. Qua ſit ſtiras eper po⸗ n f deigal minime nnid. his exce/ H Aretiulan. 3 tioin ul cd medium de uerhh büſ 11 laiaf nod agi, rads, n potelt,„inſim talisprę pefahi⸗ umanius glin gendikd vem ſub⸗ cönchem mquæ ex ſumptio⸗ ſiqau e gerb. jam cuon 3 olſſrun impo 1 rnuus dn ſitate a lt epo cb, Lvoncauli reſpeciu: Cder. 8 Atutio⸗ utwna inſtitutn,,„lu 4 di deadnd le coal f uel geak gelle ne a l. ſuus hæres. C. de rep.hær. bl.j. g. eũ ꝗ. ff. de cõſt. pec. in l. j.. ſi quis ita. de uerb. obl. l. an inutilis. de accept. c l. ſi unus. 9. ſi acccp. de pac. d Ita declarat Bart. alij in l. ubi pactum. C. de tranſ.li- cet Doctores nõ aduertant. e Inl. an inutilis. 9. ſi accepti. et. ſi quis ita. f l mulier. C. ſi quis alij. gl. in ca. p.& g. de off. deleg. g Inl. pe.§. ſi qs ſimpliciter. ff. de uerb. obli. h Ita Bal. in c.j. in prĩ.de ſum. tri.& fide ca- tho. Bart. in l. de ætate.§. qui tacuit.ff. de in⸗ ter. act. i Gloſ.in c. pen. xxxix. diſi.& xvj.q j. ſi ca. k l ſi quidem. C. de except. 16 ut cum per tranſactionem aliquis renunciat fundo, tranſactio irrita non tranſit in dona- tionem: quia credibile non eſt, actorem uo- luiſſe reo, qui cum litigat“, quicquam dona- re:ueluti nec eum, qui ſe per ſtipulationem, alium ue contractum obligatb, ueriſimile eſt id ſponte facere:quin ſi ſciuiſſet inutilem ſti- pulationem, taciturum lex credit: quæ tamẽ præſumptio fauore liberationis quandoq; ceſſat, ſicuti in acceptilatione inutili, quæ li- cet uerum pactum in ſe nõ habeat, parit tamẽ exceptionem ex tacita pactione: quæ etiam abſq; conſenſu,& obligatione uera naturali inducitur, oriturq; exceptio non quidem ex acceptilatione uigore pacti, ſed ex æquitate propter acceptilationem. Vt hoc modopu- tem diſſolui poſſe quatuor inuicem aduerſan tia iura, quæ, dum concordiæ ſtudent Barto- lus& cæteri, ita peruertunt, ut eadem uerba alibi formam reſpiceres, alibi effectum mate riamq; fateantur, aliquandoq́; expreſſum cõ ſenſum ſubintelligẽdo mera ſomnia fingen- tes, ſe torqueant. Sed ad rem. cum ſuperiori- bus idem iuris eſt, quoties contractus forma non ſeruaturf: nam quod diligẽter cuſtodien dum omnes ſciunt, qui id non curant, eluſo- rium actum facere uidentur uelle, non aliter quam ſialiquis aduerſus legẽ expreſſe face- ret:quo caſu idem quoq; iuris eſſet. Simpliciter fieri quid dicatur, et nouæ quæ- dam rationes adductæ contra communem ſententiam in quæ- ſtione illa ueteri municipalis ſtatuti, requirentis ut ſimpliciter interrogationibus reſpondeatur. C A P., VII. Requens quæſtio eſt, ſimunicipali lege, ut interrogationibus iudicialibus ſimpli citer reſpondeatur, ſub pœna cautũ ſit:& ali- quis interrogatus an cẽtum receperit, neget Paradoxorum lib.I. 17 omnino ualidius me impellit, quòd ſi Ponti- ficis Maximi reſcriptol edicat᷑, ut purè& ſim pliciter Iudices cognoſcant, pronuncientq;, fraudulentas ſoluùm exceptiones, uel quæ im modicum iuris rigorem reſpiciunt, exclude- re tenebuntur:tantũ abeſt, ut huiuſmodi eu- logio iudicialis ordo ſoluatur, aut, alioquin permiſſus, cõditionibus locus tollat᷑. quòd ſi geminata uerba in reſcripto hanc uim nõ ha- 10 bent, quanto minus ſimplicia, in lege muni- — g cipali? quod argumentum iure ciuili fortiſsi mũ eſt:nam& Baldus,& Nicolaus Abbas, Ioannesq; Forocornelienſis, ac cęteri utriuſ que profeſsionis interpretes id aduerbij, ſim pliciter, eam poſſe uim habere negant, ut cor rectioni alicuius legis ſufficiat: qᷓd alioquin in noſtra quæſtione eſſet. Nec obſtant huic ſententiæ quædam pro communi argumen- tationes adductæ:quoniam nequaquam dif 20 fitebor, quod ſine cõditione fiat, id poſſe ſim pliciter factum dicim, quando ita res de qua agitur, fert. Sed illud quæſtionis noſtræ eſt, quid iuris ſit in dubio, cùm ſubiecta materia nihil explicat: nam quod ab uocabuli etymo argumẽtabantur, quod ſine plica ſit, aut rela tu uix dignum eſt, utpote barbarum, aut no- ſtram adiuuat opinionem: quoniã ſine plica idem eſſe qd abſqʒ dolo, intelliget qui in Ca- nonicis decretis Archidiaconũn legerit. Qudòd communis intelleclus ad é. ſi tamen hominem. in l. ij. de uerborum oblig. ſine cauillo de- fendi non poßit: nouum datum uerbis lu- riſconſulti longè᷑ aptiorem. CA P. VIII. K7 Erba Pauli Iuriſconſultio hæc, annota- tione digna in titulo de uerborum ob li gationibus leguntur:Si hominem ſtipulatus cum uno ex hæredibus promiſſoris egero, recepiſſe:& ſi id conſtiterit, dicat ſe in nego- 40 pars duntaxat cæterorũ obligationi ſupere- cijs eius expendiſſe:utrum hoc modo reſpõ- dens dicatur non ſimpliciter facere? Paulus Caſtrenſis, Nouocomenſisq; Raphaẽélé ſim- pliciter eum reſpondiſſe crediderunt, cæteri omnes contraà. Videamus num minus rece- pta ſententia uerior ſit:& mouentur eius aſ- ſertores, quoniam legis illius ratio eſt, ut re- ſponſiones ſint clarær: in propoſito autem ca ſu nihilo minus certa eſt reſponſio, quàm ſi ſimpliciter negaſſet:quoniam reliqua uti ſu- peruacanea iuris interpretatione reijciũtur: nec abundans(quod dicitur) cautela nocere ſolet, quinimò nullius effectus regulariter eſt. At ut hanc ipſe opinionẽ probem, nouis quibuſdam rationibus agor. Nam ſimplici- ter illud fieri dicit᷑, quod ſine fraude, doloq́; malo fit: quamobrem magis ueriſimile eſt, ta lem dolum lege prohiberi, quàm eam dupli- cium uerborum formã, præſertim cùm hoc ſenſu de iure Romano nihil municipalis lex diminuat, quæ aliter intellecta illud corrige- ret:quæ quidem præſumptio capienda non eſt, huiuſmodi decretis ita potius aſtringen dis, ut communi legi nõ repugnent. Verùm rit, ut exolui poſsit. Huius reſponſi interpre tes, non ſatis eſſe, quòd ſtipulator agat cum uno ex hæredibus promiſſoris exiſtimãt, ſed illud ulterius requiri, quòd ſuccumbat: quæ interpretatio ab ipſo uerborum contextua-/ liena eſt. Quamobrem ut abſq; cauillo Iuriſ- conſulti Pauli uerba defendam, cenſeo ipſe, hominis in genere ſtipulatorem, qui ſibi ob- ligatos omnes promiſſoris hæredes habeat, so ſi ab eorum aliquo hominẽ petat, per ſolam litis conteſtationem ita ſibi obeſſe, ut cohære des cęteri nõ in ſolidum amplius, ſed proreli qua tantum parte obligẽtur. In quam ſenten tiã trahor, quoniã ſtipulator, qui illum cum quo litigat, in ſolidũ non teneri, conſiderata I c. dilec. de iud. m l. unius. ubi Bal. C. de ſent. n Gl. in Clem. ſe pe. de uer. ſig. xvj.q. pe. ſi cu pis.& viij.di. conſuetudo. 0 I. ij.§.j. ubi no. ff. de uer. obli. exactioner, noſcit, uidet᷑ à reo portionem eo p De quo inl. in modo petere, quo etiam ab inuito exigi poſ- execut.. pro ſit: at reus non aliter cõpellitur ad ſolutionẽ niſi ut liberetur, cum alioquin condictio in 60 debiti illi competeret, cum ergo actor ita pe- tat, ut ſoluentẽ liberari uelit, cenſetur fauori ſuo renunciaſſe. Et ad argumẽta, quibus pro babiliter cõtraria ſentẽtia potuiſſet defendi, nõ admodum difficulter reſponſio ſuppetit, bbb parte. eo. tit. 4 Lreos. C. de fi- dciuſ. 5 d.lij. et l.ſinõ ſortem.§. ſix. de cõd. indeb. c d. 9. ſi decem. 18 quale eſt illud, plures reos debẽdi, etſi credi- tor ab unopetat, nõ tamen liberari, ut pro ꝓͤ- tione eius minus teneantura. Nam argumen tum hoc nõ eſſe efficax, oſtenditur ex diffe rentia obligationum: quoniam rei debendi omnino inſolidum obligant᷑: at hæredes pro miſſoris diuidua obligatione, petitioneq́ te- nentur, non inſolidum: nil igitur mirũ ſi ua- lidior obligatio difficilius tollitur. Quare o- mnino fortius ſententiã meam urget, quòd ¹0 ſi hic cohæres ſolueret, nõ liberaretur: atqui in pendenti ſolutio eſſet, donec in eodem ho mine alij cohæredes partes ſuas penderent. Si ergo ſolutio ipſa præiudiciũ creditori nõ parit, quanto minus petitiob⸗niſi& hic dica- mus, in petitione hoc introductum: quoniã ea efficax aliter eſſe nõ poteſt, quàm ſi inten dat actor ſoluentem liberari, interimq; fauo- rem ſuum, qd ſuperius dixi, remittat. quæ ra D. Andreæ Alciatl 19 pta ſit conſtructio, etiam pueris notum arbi⸗ tror, ut minimè quiſquam dubitare poſsit, quin ſententia hæc omnino ſit falſa. quamob rem quamprimum aperienda eſt ueritas, for mandusq; hoc modo caſus: Poſſidebas tu in⸗ iuſtè domum meam, interimc dum poſside- res, uicino, qui te dominum exiſtimabat, ius ſeruitutis conceſsiſti, ut uidelicet poſſet ædi- ficare, quod& fecit: nũc ipſe uendico domũ meam, quæritur, nunquid pendente lite poſ ſim eodem tempore agere contra uicinũtan quam non potueris illi concedere utædifica ret. Iuriſconſultus reſpondit, poſſe:& ſi uici- nus nõ defenderit, poſſeſsionem ad metranſ ferendam:& ea quæ ſequuntur. Hoc igitur ſenſu cum neuocula quidem impropriè acci piatur, quid eſt cur dubitemus à ueterum in- terpretum opinionibus diſe cedere: Nec ratio præiudicijà quicquam obſtat, quæ cum ad- tio in ipſa ſolutione ceſſat:nam quæ luriſcon 20 uerſus diuerſos agitur, locũ non habet. Illud ſultorum reſponſacſoluentem nõ liberari in prędicto caſu atteſtantur, ea in eo qui non iu re actionis coactus, ſed ſpontè ſoluit, locum habent, cùm niſi ſpe liberationis ducti debi- tores ad ſolutionẽ cogi nõ poſsint. Cautius itaq;ſtipulator feceritſi proteſtetur, nihil ob petitionẽ de iure ſuo ſe remittere. quòd ſi te- ſtationẽ non curat, non cum uno, ſed cum o- mnibus eum agere oportere exiſtimauerim: etſi in his, cum cęterorũ ſententiæ repugnẽt, 30 uix hiſcere audeã, præſertim cum alibi à me locus hic diffuſius ſit explicatus. Intelleclum communem inl. à quo fundus. de damno infecto, uerbis luriſconſulti repugnare, quare aliter gqudm cæteri credant intelligendam: conffutataq; ex eo textu cõmunis quædam alia opinio,& poßeßionis præſum ptionẽ libertati præualere. CAP. IX. Faron simum Scæuolæ reſponſum in titulo de damno infecto, tam peruerſe ab omnibus, quorum in hanc diem edita ſit ſentẽtia, intelligit᷑, ut operępreciũ me exiſti- mauerim facturũ, ſi Iuriſcõ ſulti uerba prius apponerem. A& quo fundus petitur, ſi ab illo ædificatum habes, ago tibi ius non eſſe ædifi catum habere: ſi non defenderis, ad me poſ- ſeſsio transferenda eſt, non quidem ut proti nus deſtruatur opus, iniquũ enim eſt demo- litionem protinus fieri: ſed ut id fiat, niſi in- quoq; lectorem admonendum duxerim, ex hoc textu, cõmuni intellectu admiſſo, confu tari Bartolie, cæterorumq́; ſententiam, dum propter libertatis præſumptionèẽ exiſtimant etiam ei, qui in quaſi poſſeſsione ſeruitutis ſit, probandi onus incumbere:eum uerò qui liberam rem dicat, etſi non poſsideat, proba- tionibus nõ affici. Nam dum in reſpo nſi fine contumax, qui liberas ædes dicebat, agere in tra certum tempus iubetur, ergo& probare: quoniã qui accuſareſuolunt, probationes ha bere debent. Sed& hanc Bart. ſententiã ali- quando efficacioribus rationibus cõfutaui. Legem, lta ſlipulatus. non recl a Doclori bus interpretari ſolitam:& ratio, cur incerta ſtipulatio non ua leat:& quando ea eſt ex certis, cur à legato iure diffe- rat: confutataq́; cõmunis ſententia etiam in uerſic. quod ſi ab initio. CAP. X. 3(en aliquando celebratam multorum commentarijs Papiniani legem, Ita ſti- pulatus, de uerborũ obligationibus, perlege re mihi cõtigiſſet, quamplurima animaduer ti in ea tractari, quæ non admodum diligen- ter excuſſa ‚meris nodis ius ciuile inuoluũt. Igit ea in primis annotatiõe digna uiſa ſunt, quæ ad eius primũ reſponſum attinent. Si, inquit Iuriſcõſultus, in ſtipulatione certo lo- co ſiſti, dies per errorem omiſſus ſit, cum a- tra certum tempu is, ius tibi ifi. 1 21, pus egeris, ius tibi eſſe ædifi-, geretur, ut certo die ſiſteres, imperfecta ſtipu catum habere. Igitur Accurſius Bartolusq; Latini ſermonis nõ ſat periti, ita reſponſum id declarauerunt, ut non aliud ſignificare Iu riſconſultus uoluerit, quàm quando confeſ⸗ ſoria agitur, ſi pro conſtituenda ſeruitute ali quid fieri debuiſſet, aduerſus contumacem ex primo decreto in poſſeſsionem loci, in quo ſeruitus conſtituenda fuerat, iri: ex ſe- cundo, certum terminum ſtatui, intra quem ſatio erit. Idemq; eſt in ſtipulatione ponde- ris, num eri, uel menſurę, incerta. Videamus primò quidnã in cauſa ſit, ut incertitudo ſti⸗ pulationẽ uitiet. Et Bartoluss noſtræ huius diſciplinæ ſignifer& primipilus, id eſſe ſcri bit, quoniam ob incertitudinem ſtipulantes non uidentur conſentire:quamobrẽ contra- ctui forma deeſt.Sed hæc ratio nõ ſanè mihi probabilis uidetur: quia cum in propoſito dum:componuntq; hac ratione uerba legis, à quo fundus petitur, ſi ab illo, hoc eſt, àme xdificatum habes, ago tibi ius non eſſe,& cę tera. Qui ſenſus quàm abſurdus, quam ine- 74 hil adduci poteſt, quod repugnet conſenſui: Præſertim cum alibi idem ſcriptor fateatur, tunc demum deficere cõſenſum, cum error conuincitur: utputa, ſi dies, de qua in proœ- mio d Vt per Bar. in l. fund. ff. de except. e Inl. ſi prius. ff. de op.noui. fl. qui accuſare. C. de eden. in ea. l.in x. opp. g In primact ſe cunda opp. dlinhe Iſ d nukrgu, t ſ dllußtſle ag wrotyyi ſe femm ai ca loleudiſ. m useh, d Lutædifica e:& ſiuici⸗ ad metranſ ocigitur ropriè acci leterum in⸗ Necralio ux cum ad, dTthab, habet lllud lfuife uxerim, ex uun¹ iſſo, confu tiam, dum eul ixi exiſtimant ayemn e ſeruitutis muerò qui leat, proba- eſponſifine at agerein Rprobare: bationes ha flaiemſ ententiãali⸗ C.Katn s cõfutaui, eulinnt 1 Doclbri tipulatio non ut o iure dife⸗ etiam in X. multorum gem, Jta ſti bus, perlege animaduer um diligen/ le inuoluũt. na uiſa ſunt attinent. db one certo 0/ US ſit, cuma- erfectaſtipu huilis gnn 5 deſſeſcii 4 ruff a Etin l. inſalã. & hic in vii. oppo. b In I. tritick. J. idem. de ſtatu homi. cl. ſemper in ſti pu. de reg.iu. d kſe itz ſtip. fue ro, x. aut xv. ĩ fi. de uer. obli. e l. E hæredi.§. fin. de paclis. f 1. ſi plxes.§. locator hor. ff. locati. g I. quoties.. tã tundem. ubi bar. ff. de hær. inſtit. 20 ParadoXxorum Iib. J. 2 mio actum eſt, ſtipulationi non inſeratur. Quamobrẽ alio loco Bar.cum Doctorũ ſe/ quiore turba rationẽ eam eſſe tradunt, quòd tam minimũ poſſet ſolui, ut nihil omnino ae cipientis intereſſet. Sed& hoc ex eo potiſsi- mum cõfundit᷑, quoniã ſi ob huiuſmodi cau- ſam ſtipulatio reijceretur, pœnalis ualeret, le gatum hominis generale nõ ualeret:quę qui dem aueritate abſunt. Quare me autore ue- menti ſubſtantiam reſpiciat, dies formamſti pulationis minimè. Nam etiã ſi cõcedamus ſtipulationẽ eam non ualere, potius id ratio- ne ſimul pugnantium qualitatũ, quàm erro- ris, quod in textu ipſo exprimitur, dicẽdum eſſet: ſiquidem tractatus qui incõtinenti fit, cum ſequenti contractu iuris fictione unus & idem eſt:tractatus igitur diem adderet, cõ- tractus repelleret, quæ contraria ſunt. Ad rius eſt, ratione deficientis probationis ſtipu i0 hæc non mediocris eſt cauillatio, ſi in his an- lationem incertã uitiari:& hoc eſt quod dici tur, incertã ſtipulationẽ facti, non iuris quæ- ſtionem continereb: quæ uerba nil ulterius quàm probationẽ, eius quodactum ſit, oſten dunt. Iuris igitur interpretatione poteſt dici aliqua:ſed quia probari non poteſt, quid par tes egerint, imperfecta erit,& etiam ſi magis placet, nulla. Itaq; in noſtra quæſtione, ſi par tes de certa die apponenda agunt, in ſtipula- uſtijs Iuriſconſulti indeterminata uerba re ſtringamus,& contra iuris pręſumptiones in actu incontinenti facto obliuionem indu- camus:& hæc quidem omnia aduerſus regu lam, qua admonemur, omiſsionem eorũ quę ſubſtantiam nõ reſpiciunt, nihil obeſſex, Sed quanto peius ſeſe extricat Aret. dum fatet᷑, ſi clarum ſit ex obliuiõe omiſſum, aut ex cer- ta ſcientia diem, ualere ſtipulationẽ: ſed in du tione certo loco ſiſti, cõſtetq; appoſitam, ſed 20 bijs ſecus eſſe: quaſi dubitatio actũ aliquem non qualem, ſtipulatio nõ ualet: quoniã po- terit promiſſor dicere ſemper, agi ante diem. Nam quamuis in ſtipulationibus, in quibus dies non ſit, præſenti die agature, ſtipulator tamẽ ſi impræſentiarum egerit, negabit reus idem dicendum hoc caſu, in quo de certa die actum ſit, probatũq; fuiſſe diem expreſſam, tametſi qualis eſſet, in ſpecie probari non po tuerit: quamobrẽ contra uoluntatẽ partium ad nihilum reducat, qui quocunq; modo ea reſoluatur, ualeatI, præſertim cum talis opi- nio nulla iuris autoritate defendatur,& ple- runq; dicamus in dubio pro ualore contra- ctus iudicandum. Quin& communis ſen- tentia in interpretatione uerſiculi, quòd ſiab initio, nõ ſat probabilis eſt, dum fingitur ſti- pulationẽ ita conceptã, promittis ſiſtere qua cunqʒ; die uolueris:& ſi non ſteteris, pœenæ ageretur, ſi ſtatim hoc liceret. Quod etiam, ſi 30 nomine totr exiſtimant enim, quamuis pri- poſt aliquod tẽpus actor intendet, cum in ge nere tãtum conſtet diem appoſitam, ſemper in fauorem rei lex interpretabitur ante diem agi“:nec ad hęredes obligationem trãſire poſ ſe dicendum eſt, quæ perſonalis ſite, Qua de cauſa ſi ſtipulatio hoc modo cõcipiatur, pro- mittis quacunq; die ſiſterer ualet ſtipulatio, cum prædicta ratio ceſſet,& tũc agetur, cum declaratum fuerit reum promittendi ſiſti nõ ma ſtipulatio tanquam in uoluntatẽ promiſ- ſoris collata, iure roboranda non uideat, ta mẽ ne incaſſum adiecta pœnalis ſit, uolunta tipromiſſoris relictum uideri, quando ſiſtat, non idipſum utrũ ſiſtat: ſed probandum ab illis fuerit primam conuentionẽ inutilem, ui res ab acceſſoria ſumere:nam cõtraria his au tores tradere alibi manifeſtum eſt, cùm pa- ctionem nudam pœnali ſtipulationi non in- poſſe:quem intellectum Chriſtophorus Ca 40 eſſe opinantur:: ſi enim hæc pactum nudum ſtellioneus uerſiculo, quòd ſi ab initio, cõue nire poſſe arbitratus eſt: licet Alexander le- uiſsimis ratiunculis in contrariam ſententiã iuerit. Enarrato igitur quem ueriſsimum pu tauimus intellectu, communes aliorum poſi tiones confutandæ ſunt:& in primis declara ratio, quæ frequentiuſculè approbatur mul- tis ſalebris penè obruta, uix fubſiſtit. Intelli- gunt dociores noſtri, uerba Juriſconſulti ac- alioquin iure gentiũ efficax nõ fouet, quan- tò minus omni iure nullam ſtipulationem? Tenẽda itaq; noſtra poſitio plurimis rationi bus firma:ex quibus et hoc nõ omittendum, quod Bartolus& alij ſcribunt, in ſtipulatio- nibus quando clarũ eſt, de una ſpecie incer- ta ex certis quibuſdam actum, nõ ualere ſti- pulationẽ, ſed legatum ualereo. Rationem di cunt eſſe, quoniam hæres teſtatoris uolunta cipienda eſſe, quando in tractatu, qui præceſ„o tem declarabit, quam etiam ſcire præſumit᷑. ſerat contractum, conuenerant partes, ut ſti pulatio contraheretur die in ea certius expli canda. Quam ſentẽtiam Comenſis damnat: quoniam aut tractatus ex interuallo præceſ- ſerat,& præſumitur ab eo diſceſſumf: aut in- continenti,& tunc tametſi non recordaren- tur de his, quæ in tractatu dixerant, tamen ſti pulatio eſſe efficax debet, cum eius ſubſtan- tiam dies omiſſa nõ reſpiciat. Alexander Co menſi refragatur:quia errorẽ in inſtitutione præſumi uidemus, quæ ſi à teſtatore ſimplici ter proferatur, cum proteſtatus fuerit ſe con ditionẽ impoſiturum, non ualets. Sed hac ra- tione nemo me mouerit, cum inſtitutio teſta Quod profectò faterer, niſi teſtator& abſen tem,& quem nunquã uiderit, cognoueritc;, hæredem inſtituere poſſeir: quonã pacto di- cemus huiuſmodi uirũ quicquã plus quàm alios ſcire de teſtãtis uoluntate? Quare ex ſu pradictis fatendum, in contractibus fauore promiſſoris legẽ diſſenſum interpretari,. tan- quam de uno ſtipulator, de alio reus deben- di cogitaueritd:qͥd in teſtamentis dici nõ po- 6o teſt, cum ab unius uoluntate ſumant roburr. Daœnam generaliter commiti, cum res in prin cipali ſtipulatione deducta, cum primum dari potuit, data non eſt: nec in ultimis uoluntatibus, in libertate, in penu quic quam 2. h Bart. in I.. in pen col. C. de lit. cõt. Mod. in c. ſolicitudi- nem. de app. i lenon ad. ff. de cond.& dem. k l. pacla. ff. de cõtrahẽ. emp. abi not. I I. lulia. uerum. ff. de cõd. ind. m l. cẽteſimis.§. fi. de uerb. obl. n Inlpetens.C. de pactis. 0 Inl. legato ge neraliter. de le 24. j. p§. unum.&§. fi. Inſtit. de hæ red.inſtit. ꝗ I ſtipul.iſta.. in ſtipul. etl. inter ſtip.. j. r I. c noſtrorii. C. de fideicõ. 22 ppeciale eſſe: tum nouo ſenſu percepta l.itaſtipul. de uerborum obligationibus. P. J. Vccedit in eadem lege diffuſior tracta- tus, quando ſtipulatio pœnalis cõmittat: & Sabinus Iuriſcõſultus, poſtquam promiſ- ſum in principali ſtipulatione dari fieri po- tuiſſet,& datum factum non eſſet, indiſtin- ctè cõmitti credidit:& id ex contrahentiũ ſen tẽtia,& exemplo p enus legatæ. Papinianus ſententiam Sabini uidetur ſequi, cum a con uentione, non ab conditione ſtipulatio inci- pit:tũc enim id expectatur tempus, quo am- plius dari fieri nõ poſsit. Et hoc modo quot- quot ſunt, aut fuerunt Doctores, uerba luriſ conſulti intelligunt. At ipſe longè aliter exi- ſtimaui,& omnino Sabini opinionẽ ueram eſſe, Papinianoq́; probari, alias diſputando defendi. Pro hac itaq; ſentẽtia primò illud ad ducendum, rationẽ diſtinctionis, quam Ac- a Ingloj. curſius& alij tradunt, non ſatis firmã eſſe: quamuis enim in ſtipulatione, ſi Stichum nõ dederis, dabis X. Stichus in obligatione nõ ſit:ſicuti eſt in illa, promittis Stichum, et ſi nõ dederis, X. ſpondese ſaltem tamen, ut Barto- b In I. non ſol. lusb aliquando dicit, in conſequentiã admit- õ. morte.in pe tendum eſt, in obligatione eſſe:ob minimam nul. col. de op. igitur differentiã non debet probabiliter di- noui nunc. uerſum ius induci. Sed fortius certè nos im- pellit, quòd ſi quis ita libertatẽ accipiat, Sti- chus, ſi hæres eum non manumiſerit, liber e- ſto:niſi hæres cumprimum poteſt manumit c l. ſipeculiũ. in tat, fit libere,& tamen diſpoſitio hæc à condi fi ſ. de ſtatul. tione incipit. Nec huic argumẽto reſponſio- nes per doctores ſcriptæ quicquã obſunt,& in primis crebrior Bartoli opinio ſpeciale id eſſe in ultimis uoluntatibus fatẽtis. Sed qua ratione iſtud introductum eſte Cyrillus, Ho- modeus,& Jacobus Puteus id factum exiſti- mant, quoniam noſtra intereſt teſtamenta ci tius exitum habere, quàm contractusò: item quem. teſt. ap. quia ultimæ uoluntates non ſuſpenduntur 8 hie e ſicut cæteri actuse. Quæ rationes noſtrum nna Piaa. caſum minimè attingũt:tum quia anteq́ʒ dies cedat(quibus terminis nos loquimur) teſta- mentorum diſpoſitiones magis in pendenti f Bart. in d. l.fi. ſtare permittuntur, quàm contractusf: tum gl. quæ de lega⸗ etiam quia tam citò adimplenda eſt contra- to. f de leg. j ctuũ diſpoſitio, quàm teſtamentorũs, ſi ita de contrahentiũ uoluntate eſſe præſumat᷑: quæ quidem præſumptio Sabini argumentũ eſt. Iaſon aliter opinatur, et rationem eſſe ſcribit: quoniam in contractibus uerba dubia inter- pretantur contra ſtipulatorẽ: in teſtamentis uerò latiſsimè accipienda ſunt, eius fauore cui aliquid relinquitur. Sed& hic falilitur Ia ſon, cum uerba generaliter pro hærede inter h l. unum..j. de pretentur in legatarij damnumt, ueluti in cõ- lcga.ijRom. in tractibus pro debitore cõtra ſtipulantẽ. Cum t.ſi plures: de ergo ratione hęc dicta careant, quid eſt quòd d amno infeft. in Bart. ſentẽtiam accedamus? Xretinus ſpe- ciale id eſſe non in ultimis uoluntatibus, ſed in libertate tradit, eo potiſsimum argumen- to, quòd in ſerui uenditione, cum libertate ſub modo facta, inodum intra duos menſes d I. uel negare. —— D. Andreæ Acciat 10 20 30 40⁰ 50 60 23 implendum lex ſtatuit,& id fauore liberta- tisi. Verùm quid cõmune habet modus„in quo nihil deciſum erat, cum cõditione? quid item cõtractus oneroſus cum lucratiuot præ ſertim cum in præſenti articulo Stichum ſta- tim liberum eſſe lex ex uoluntate teſtatoris diſponat, nõ ex fauore aliquo. Et fortiſsimũ eſt argumentũ ab ea ad contrahentes, ut Sa- binus aiebat. Probatur et noſtra opinio tertia ratione:nam ſeu ita legem, hæres Penũ dato: ſi nõ dederis, X. dato: ſeu ita, ſi penum nõ de deris, X. dato: ſtatim cum dari hotuit penus, & data nõ eſt, cõmittitur pœnas, transfundi- turq; prior obligatio in pœnalem. Nec hoc in ultimis tätum uoluntatibus procedere ex Bartolo quiſquam credat, cũ ratione id care re ſuprà demonſtrauerimus,& in hac tranſ⸗ fuſione idem eſſe in contractib. Paulus atte- ſteturi: alij in penu ſpeciale eſſe prodiderũt, propter rei naturã: nam cum penus alimenta reſpiciat, in eis longa dilatio nõ fuit danda: cõmuniterqʒ ſic dici ſolet. Sed hanc rationẽ haud ſane faciliter ipſe admiſerim, cũ ſi iſtud propter alimentorũ fauorẽè induceretur, cõ- ſultius fuiſſet, in eis, non in penore exẽplum referre. Videmus enim quædam in alimẽètis, quæ non in penu, cõtineri, ut ueſtes:& ècon trario plerunqʒ idem: quinetiam ut hæc uera ſint, neceſſariũ eſt Iuriſcõſultũ intelligere, ut de magna penoris quãtitate loquat᷑, cum ex perpauca ali nemo poſsit. Nec conſentiendũ eſt, ideo alimenta legatũ reſpicere, q́d in ue- ſcendo conſiſtat:alioqui dicendum eſſet, in- certam tritici ſtipulationẽ ualere, tanquã ad alimẽta pertineret: quod iuris autoritate re- probaturn, adde quòd& in penu potius con trariũ ſtatuendum fuerat. Nam cum frumen tum ũitietur,& uinum aceat, muceatq́;, expe ctandum fuiſſet tẽpus, quo amplius pręſtari nõ potuiſſent, cum id trienniũ non excedat. Fateamur itac;, quod de libertate penuq; di- ctum eſt, ex cõmuni regula deſcẽdere, quam probari ſupraſcripta lege, ita ſtipulatus, iam- iam demonſtrabo. nam& cum fideiuſſor ita acceptus eſt, Sireus X I. quæ ei credidi, non ſoluerit, fide tua eſſe iubes? ſtatim deberi Iu- lianus ſcripſit, tametſi à cõditione ſtipulatio incipiat. Nec Bartoli& cęterorũ reſponſio, dum præceſsiſſe conuentionẽ ſaltem in reo tradunt, probabilis eſt: cõuentio enim à reo facta, in perſonã fideiuſſoris hoc caſu quicꝗ́; operari non debet, cum ideo operetur, quia ex illa ſtatim dies cedit: at hic ex cõuentione nõ cedit, ſed ex cõditionis euẽtu, quæ in pœ- nali ſtipulatione deducta eſt. Aduertendum igitur eſt, Sabinum indiſtinctè exiſtimaſſe, quoquo modo incipiat ſtipulatio, pœnalem cõmitti, ſi principale, cum commodè potuit, datum factum nõ ſit: eiusq; ſententiã colligi ex contrahentium uoluntate. Sicut in penu idem eſt, propter defuncti uoluntatẽ, et rei i- pſius legatæ naturam: de cuius legati natura eſt, ut à teſtatoris ſentẽtia pendeat, ſicut etiã contractus a partibus legẽ capiũt.& hoc ſen ſu i If ff. qui ſine man. Alex. cõ- ſicxviij in uj. col. in iij. uol. K I. j.§. itẽ ſtita. fadl. falc. cũ ſumil. II.obl. fere.. f. de act. ob. m l.tritictum. ſu- pra eod. n No. in l.j. C. ſa aduer. tran. —-—;———— —+... —— re alifk b üſeuſe me (aehs,Ke Et ha. elt KIign eeleſlll ſalſt ſuul. ctranſ- us atte⸗ liderũt, llollſmg limenta leat Go. danda: rationẽ ſiiſtud tur, cõ⸗ ẽplum limẽtis, Xecon ec uera gere, Ut cumex atiendũ din ue- ſſet, in quã ad tate re/ ius con frumen c, expe ręſtari cedat'. uq; di⸗ , quam 1s, 1amm ſſor ita di, non eri lu- pulatio vonſio, in reo m àreo 1 quicq; II, quia ntione in pœx⸗ endum imaſſe, enalem otuit, colligi npenu et reii⸗ naturã cutetã oc ſen ſu nl biiam ⸗ pracod. u NaiinliC adua.fdſ a Not. in l. ea ta men. de leg. iij b Inl. fi. f de cõ di. ſine cauſa. l. duobus. de lib. cau. c In uerb. defen dendum. d l. acceptis. ff. decõd.& de- monſtr. laſ. in rubr. ff. ſolut. mat. e Bald. in l. oẽs populi. ff. de iuſtit. I iur. Alex.ĩ l. filius à patre. x. col. de lib. ct poſt. 24 ſu hęc dicta accipienda ſunt:alioqui ſi quicq́ʒ ſpeciale inducerent, quid aliud feciſſet Sa- binus, optimus(ut credere par eſt)luriſconſ. quaàm aduerſus ſeipſum argumentari,& ſuo ſe gladio iugulare: quod profectò qui credi- derit, temerarius eſt. Neq; uerò quiſq́; ob- ijciat, nõ Sabini, ſed Papiniani ea uerba eſſe: quoniã ex uocula, idq;, continuationẽ reſpi- cit:, nõ aduerſatiuã: quod faciundum fuerat, ſi hæc reſponſio recipiatur. Poſtquam igitur argumentũ retulit Papinianus, diſtinguit, an ſtipulatio incipiat à conditione, uel à pactio- ne: deinde quoniam ex ea diſtinctione argu- mentũ Sabini non elidebatur, eius opinionẽ tanquã indubitatò probat, eo caſu quo actũ ſit, ut ſi alterũ non detur, utrũq; debeatur:& hoc declarandũ, ut poſt Oldradum alij tradi- derũt. Sed quoniã adhuc argumentũ urget, Papinianus à præcedenti diſtinctione rece- dit,& illi aduerſante claufula: ſed etiam ſi(in- quit)cautũ ſit, ut ſola pecunia non ſoluto ho- mine debeatur, idem defendendũ erit, quo- niam uoluntas fuiſſe probat:hoc eſt, probari a Iuriſconſultis,& ex argumento Sabini uo- Iuntatẽ contrahentiũ ita eſſe, ut homo ſtatim ſoluat᷑, aut pecunia petat᷑. Nec nouum uideri debet, ſi ab opinione, quã ſemel probauerit, recedit incõtinenti Iuriſconſ. nam& id alijs locis factum plerunq; uidimusb, quos enu- merare nũc nõ uacat, nec operæprecium eſt. Ethęc noſtra declaratio nõ probabilis ſoluùm Paradoxorum lib.I. 10 20 30 eſt, ſed etiã neceſſaria, cum aliter finis legis re ctè interpretari nõ poſsit:& cũ ueteres inter- pretationes firmiſsimis argumẽtis Aret. re- probet,& iuniores ſecuti ſint, acquieſcã in- terim hac in parte eorũ laborib. Videndũ eſt, num ſat rectè ipſe Aret.& eo prior Iacobus Puteus, atq; id genus alij declarent:& eòrum ſententia eſt, uerſiculum hunc ultimũ in ea ſtipulatione loqui, quæ à pactione procedat. Quam ſententiã Accurſij gloſſematidione quoddam attigit, licet non probet,& meritò: cõtextis enim ibi uerbis repugnat, in quibus per ablatiuũ abſolutum loquendo, conditio denotatur:nõ enim aliud eſt, pecuniam nõ ſo luto homine“ promittere, quam ſi ita interro ges, Si hominem nõ ſolueris, promittis pecu niã: ſed& cum aduerſatiuè uerba in illo uerſi culo proferant᷑, ſicut in pręcedẽti, agere cum à conditione cœptum eſt, poteſt. Ita& in ſe- quenti dicendum opinor:quoniam aduerſa- tiuæ uocis, ſed& ſi, natura hoc requirite: prę- terea ſi àconuentione inciperet ſtipulatio, ſo la pœna in obligatione non eſſet, quod Ju- riſconſultus ipſe affirmat. Dœnalem ſtipulationem præcedentem non nouare,& quo tempore ex ea agi popit. CAP. XII. Ractatur& in eadem iuris ciuilis lege profuſiſsimus articulus:quibus nam ca ſibus pœnalis ſtipulatio præcedentẽ nouet, & quibus non nouet. Qua quidem in quæ- ſtione etiam tredecim uarias Doctorum opi niones enarrare poſſem: ſed quoniã id inu- 40 50 60 25 tile ſemper duxi, quid ipſe ſentiam, breuiſsi- mè effari operęprecium fore arbitratus ſum. Tenendum itaq;, priorẽ ſtipulationẽ per pœ nam nunquã nouari,& hoc efficaci ratione: nam cum pœnalis ſtipulatio fauore ſtipula- toris apponatur, ne quod ſua intereſt, quę in principali ſtipulatione tractata ſunt, minus eſſe facta, ꝑrobare(quod difficilimum eſtjilli neceſſe ſiti, quonam pacto dicemus fieri no- uationẽ: In ſtipulatione tamẽ facti, quia fauo re debitoris lex ſolùm id quod intereſt, uult præſtaris, quod quidem per adiectionẽ certę pecuniæ ad liquidum perduci cenſet᷑, fit no- uatioꝰ:quia hoc caſu de ſolo ſtipulatoris fauo re actum uideri nõ poteſt. Idem cum quis pe num legat,& ſihæres penum nõ dederit, cen tum: uidetur enim teſtator hæredi quoq; uo luiſſe conſulerei. quòdſi dixerit pœnæ nomi- ne centũ, expreſſa pœnæ mentio arguit, ſo- lum legatarij fauorẽ in teſtatoris animaduer ſione fuiſſe, meritò tũc nouationi locus non erit: quod& Baldus probatt. Sed dubitaue- rit quiſpiam, quo potiſsimũ tempore fiat hęc transfuſio, ita ut agi ad pœnã poſsit. Ipſe cre- diderim poſt interpellationẽ ex modica inter capedine ad pœnam actionem cõpetere: ſed promiſſorem uſque ad litis conteſtationeml, quod in principali debebat, facultatẽ ſoluen- di habere, purgabitq; illuc uſq; moram: tam- etſi Bartolus transfuſionem fieri neget, do- nec lis conteſtetur: ſed intelligendum de ea puto, quæ ineluibilem moræ notam patitur. Et hæc ſatis. In ſtipulatione, per te neq; per hæredem tuũ fieri, ſi plurium hæredum unus contra faciat, inſolidum con- tra omnes pœnam cõmitti: Gaßignata ratio, cur in ſtipulatio- nibus dandi teſtator uni hæredum quærere non poßit, in factis contra. CA p. XIII. Idu perquam difficilis quęſtio:Si quiſ- quam promiſſerit neq; per ſe, neq; perhę redem ſuũ fieri, quò minus ire agere liceat: ſi unus ex pluribus hæredibus cõtrà quàm cau tum ſit fecerit, obligentur' ne pro hæredita- ria portione omnes, an inſolidum?& Barto- lus, cæteriq; omnes, ex celebratiſsimo Cato nis reſponſo pro hæreditarijs portionibus te neri tradunt. Verùm contrariam ſententiam probabiliorẽ eſſe, quandoq; in ſcholaſticorũ corona defendi:inter cætera hoc quoq; argu mento, dum in vi. quæſtione Bartolus, com muniterqʒ alij eam regulam probant, in obli gatione, quæ ad hæredes nõ tranſit, ſi ſtipula tor hæredis mentionẽ faciat, illis ſolidum ac- quiri: quamobrẽ ſi mihi& hæredibus meis uſum ſtipuler, ſinguli in ſolidum hæredes u- ſum habent, nõ quidem tranſmiſſum, ſed in- cipiẽte in eis nouo iure.Item ſi ſub pœna ſti⸗ pulati utrinq; ſimus, neq; nos, neq; hæredes noſtros offendi:& unus ex tuis hæredibus, ex meis unum offenderit, inſolidum ſtipula tio cõmitteturr:cum aliquem non offendere perſonã reſpiciat, nec ad hæredes tranſmitta tur. Neq;ʒ dixerit quiſquã, prædictam ſtipula tionem per te non fieri, ad hæredes tranſireꝰ: bbb 3 f l. fin. de præt. ſtip. g l. ſtip. nõ diu. uerſic. Celſus. h l. oblig.. fin. de act. i l ſi penu. quã do dies leg.ce. k Bald. in J.j. C. de his quæ pœn. no. II. inſula. de uer bo. oblig. ml.iij. f⸗deuer bor. oblig. n In 7. quæſt. oIn.ij. uerſ. cõ tra. de uerbo. oblig. 26 a In l.hæredes. §. in illi. fam. erciſcund. b In d.lij. h.itẽ ſi in facto. c In§.Cato. a l. in executio- ne. 9. quod ſi ſtip. e§. Cato. f ltutor.§. Lu- cius. de uſur. g Iaſon in 6. no. h Bart. in. ſtip. iſta.§. ſi quis ita. i Imol. in l. cõti nuus. h. fin. k Iul. cõtinuus. . fin. quia licet hoc aſfirmandum ſit, cum pro iam cõſtituta ſeruitute conſeruanda agitur, tame alijs caſibus minimè, quos illa ſtipulationis uerba cõprændunt.& ne rationibus tantum recentiorũ ſentẽtiam hanc cõprobemus, ex huiuſmodi ſtipulatione inſolidũ omnes hæ- redes teneri, Paulus iuris autor ſcripſit“: qua propter familiæ erciſcundæ iudicio præſtan dam cautionẽ, ne factum unius damnoſum cæteris ſit. At huic argumẽto reſpondet Are tinusb, inſolidum hæredes teneri omnes ſi⸗ mul, non ſingulos: quod ſanè perquam durũ eſt,& cauillo nõ caret, ut Socinus“ nequaq́ id probans, ſoli rationi, quam Juriſconſultus adfert, adhæſerit. Sed& ipſe nõ intellecto te- xtu, ſat infeliciter. Nam etiam ſi finẽ attende rimus, unius facto omnes tenentur: quoniã licet unus tantũ prohibeat, ſtipulator tamen in totũ prohibitus eſtꝰ: ergo inſolidũ omnes obligari debent. Ipſe igit᷑ ut nodos hoſce ex- tricem, plurimũ referre exiſtimo, an ſimplici ter per me nõ fieri quò minus tibiire agere li ceat, ſtipulemur, an uerò adiecto ſucceſſoris nomine, per me nec hæredẽ meum fieri,& ẽ. nam priore caſu pro portione hæreditaria? pœnam cõmitti fatendum eſt, poſteriore nõ æque: rationemq; illam eſſe, quòd XII. tabu- larũ lex obligationes diuidat, quæ à teſtatore in hæredẽ tranſmittantur, nõ quæ ab hæredi bus ipſis incipiant:nam hæredes ipſi in obli- gatiõe hoc caſu principales ſunt:& in confeſ ſo eſt, in principalium perſonis eam legẽ ceſ ſaref:quoniã plus delinquit, qui in principa- li contrà facit, q́ʒ ſi illi quæ transfundatur, ob uiam quis eats. Quoties igitur aliquis hære- dis nomen exprimit, illi ſtipulari intelligit᷑, mortuoq; teſtatore, quæ eius erat, obligatio extinguitur,& noua in hęredibus incipit: q́d nec Bartolusipſe, puto, negauerit. Hoc ita- que caſu nihil lege XII. tabularũ nouatũ eſt. Nec mirũ fuerit, mitius in obligatione tranſ miſſa agi, q́; in noua agat᷑. Nec quicquam ob ſtabit, fi fatebimur huiuſmodi obligationem hęreditariã eſſe:quoniã licet aliquo modo ue rum id ſit, lex tamẽ XII. tabul. eam hæredita riã ſolùm diuidit, quæ trans funditi, non quæ noua incipit, cum ſtrictè loquendo uix ſit, ut eam hæreditariã concedamus. Et hoc prolo- quiũ ſi(ut certè eſt)uti uerũ defendatur, Bar. quoqʒ ſentẽtia, ut hæredem hæres offendens caſu, quem ſuprà retulimus, inſolidũ omnes obliget, fuſtinebitur: quamuis non parũ mul ti in ea ſeptima quęſtione aduerſi eant. Tum & efficax ratio, cur in ſtipulationib. dandite ſtator uni hęredum acquirere nõ poſsit, in fa ctis contrà reddi poterit. Nam cùm obliga- tiones dandi ad hæredes tranſeant, tametſi te ſtator uni ſtipuletur, legis diſpoſitione etiam ad alios transferuntur: ſed in factis, cùm ea ad hæredes non ſpectent, ſi uni eorum quiſ- quam ſtipuletur, non tranſmittitur obliga- tio, ſed uti nouum ius in eo cui ſtipulatũ eſt, incipit,& idcirco alijs nõ cõmunicatur. Sen ſitqʒ ita eſſe Petrus Aureliæ Gallicuss inter- D. Andrcæ Alciati 30 4⁰ 50 60 27 pres: quamuis Bartolus fortiſsima, ut ſibi ui- ſum eſt, ratione in contrarià abeat. Nam de- mus, inquit, hoc, neceſſariò etiam concede- mus, poſſe aliquem extraneo ſtipulari, cum hic hæres pro parte tantum hæres, in cætero extraneus totam obligationẽ acquirat, eò e- tiã reſpectu quo eſt extraneus. Veruùm Bar⸗ toli rationẽ alij probent, nequaquã ipſe eam probauerim, cum potuerit hæc ſtipulatio in portione ipſius hæredis cõputari, quo facto in eanon erit extraneus. Poterit et uti legatũ præceptiòue cenſeri:nam ſi hac ratione nihi- lominus quiſquam legatario, fidei ue cõmiſ ſario ſtipulari in totum permittitur, quanto minus hæredi:- In promiſione facli, quamuis litis ordinatio nem reſpiciat,ſi in una contra fiat, inſolidum pœnam cõmitti, nec obſtare exceptionem. C4 P. XIIII. Ffinis præcedenti tractatui eſt alia hęc dubitatio: ſi Stichum, Erotẽ, Damam ſiſtere promiſero,& ſi nõ fecero, pœnæ no- mine cẽtum: duobus ſtatis, num in ſolidum pœna cõmittatur. Et committi proculdubio eſt. Sed ſi pro rata portione pœna offerat᷑, agẽti obſtat exceptio. Bartolusꝰ id fatetur in omnibus factis procedere, quæ litis princi- pium, nõ terminos reſpiciunt: quod uix eſt, ut concedam, cum in ſtipulatione rati lex id nõ ſinato, quæ tamen poteſt præparatoria eſ- ſer:alioquin maximè coarctaret᷑ legis diſpo- ſitio: quin& in prædicta ſtipulatiõe de ſiſten do, pœnam etiam cum effectu cõmitti iure probaturd. Nec Bart. ſine cauillo reſpondet, cùm eadem uerba in una lege iudiciũ reſpice re, in alia uerò minime:, tradit. Sed et fortaſſe imperitius Baldus iunior,& Jaſon, dum ali- bi ſub conditione promiſſum, alibi ſub pœ- na teſtantur, quaſi pœ na ſub conditione ad- di non ſoleat. Quamobrem Petri Aurelia- nenſis ſententiam ipſe defendendam credo. Is arbitratus eſt, ſiunum factum indiuiduũ in obligatione ſit, ſi pars nõ pręſtetur, omni- no pœnam cõmitti, nec exceptionẽ obſtare ſi duo ueltria ſint, ſecus eſt, cum licet conce- ptione uerborũ ſtipulatio una ſit, uerè tamẽ plures ſunt:& hoc uerum, niſi ſtipulatio co- pulatiuè concipiatur, quia eius natura cuili- bet inſolidum actus tribui ſolitũ eſtt. Et hac breuiſsima interpretatione ingens chartarũ aceruus hallucinantium hoc ſenſu Iuriſperi- torum ex albo tollendus eſt. Cur ſtipulatio annua ſit una: legatu annunm tot contineat legata, quot præſtationes ſunt. CAP. XV. 8 in annos ſingulos centum dari ſtipuler, una eſt hæc ſtipulatio: ſi eandem quanti- tatẽ quotãnis legauero, tot legata ſunt, quot pPræſtationes: primumq; ſimplex erit, quę ſe- quentur, conditionalia“. Huius differentiæ ratio quæ ſit, iuris interpretes noſtri uarijs modis diſſerunt:& quidam cum legata pro- pter legatarij beneficia fiant& ab mente te ſtatoris accipiant uires, neceſſariò conditio- nalia II. fin. C. de fi⸗ deicom. m l ſi ſcruus. ff ſi quis caut. n Bar. in. Ca- to. in x. oppo. 0§. Cato. p lij. C.de proc. ql. ſtis ꝗcen. ũ. cũ ita. ff. dere bus dub. r Inl. ſiſeruus. in. cum ita. s I. ſeire debe- M5. t Socin. in d. 5. ca ita. in ſecũ⸗ do notab. u l. ſi Stichu. ũ. fi. ff. de ucrb. oblig. x l. nec adiecit. pro ſocio. ⸗ K eag Egarlo qu „ Qaue alleres pubtoneenl as leb inlegans A icom upr3 3 Niacöccpuali mmncompten gueronon. durme ſunt A woolchnauit Lgunatv g erxcos en un (Vipoteſt ncettos,; neumpoßit e dkmolus ſitE ſm charus 7 eoin meci utmuambrer nenpræterieri- mimmmle „ 27 bi ui⸗ mde- Lede, , cum Ttero eoe⸗ ar⸗ eam atio in facto legatũ enihi⸗ cõmiſ Luanto! lßn. K ſdeien. inatio cömitti, uI. lia hec amam æno- lidum dubio ſferat, m ſiſcnunſ etur in ſigubca. rICl-„ Brring C⸗ xeſt, to inx pha lex id dria eſ- o H Cdt. diſpo/ pli C depra ſiſten di iure ondet, ꝗl ſiirgern eſpice ci ilifcen ortaſſe busdb. um ali⸗ r Il ſiſmus b pœ⸗ ins aumil- dnead- urelia- credo. iuiduũ omni- bſtare wnce⸗ du⸗ l fürlů⸗ 4 cuili/ Ethac t artarũ iſperi⸗ gccin i 4 6 iu iiſi⸗ holcb. anunm p. XV. ipuler, quanti- aue ſe⸗ 1 J. 1 e ⸗ſfen er 19, f.. ſelcl 5 riuari’s Jhiig. 10⸗ di dal 412 P nec di nente! ppſdii al quicquid de uerb. oblig. 28 nalia eſſe tradiderunt: cum is defuncti ani- mus fuiſſe præſumatur, ut legatarius donec uiuat, legato fruatur: conditio itaq;, ſi uiuat, omni anno ſuberit, ſuſpendet interim da- tionẽ: at in ſtipulationibus aliter, cum in eis uerbaꝰ, nõ legatarij merita attendantur. Sed hæc ratio parum quenquã mouere debuit, cum etiam ſi ſtipulatus ſim x. quotannis ſi uixero, una tamen ſit ſtipulatio. Nec ſolent conditiones ex una plures ſtipulationes fa- cere: neq;ʒ ratio ipſa affectionis præſentẽ ca- ſum ſatis reſpicit. Ergo alij introductũ exiſti mant, quoniam in ſtipulatione ſtipulator i- pſe ſibi prouidet:in legato nõ legatarius, ſed b l. ſemper. de regul. iur. cI. in cõditioni bus. ffde cõd. & demonſt. teſtator agit: factum igitur propriũ plus alie no iuuat. Verùm nec hoc ſatis probabile eſt, tum quia nec hinc neceſſariò ſequitur, ut di- uerſitas hæc debuerit iure approbari: tum e- tiam quia in interpretationibus dubijs ma- gis legatario quamſtipulatori ſolet conſulib. Quare aliter ego reſpondendum cenſeo: in ſtipulatione enim quammaxime operantur uerba, in legatis uoluntas& pręſtatio: quo- circa cum in propoſito caſu ſtipulatiõis uer ba ita cõcepta ſint, ut unũ dictum, unã ue for mam comprændant, una eſt ſtipulatio: in le- gatis uerò non uerba, ſed præſtationes quæ plurime ſunt,& uoluntas, quę multas datio- nes ordinauit, conſiderantur. Legitimatio quemadmodum fauorabilis o- dioſdue ſit,& uulgata quædam quæſtio aduerſus neo tericos defenſa:et noua alia præterquà quiſ- quam opinaretur enucleata. EAP. XVI. Vipoteſtatem legitimãdi ſpurios, uel inceſtos, à principe habeat, quæritur, an eum poſsit legitimũ facere, qui utraq; no ta famoſus ſit. Et quoniã quæſtio hæc pleniſ ſimis chartis per recentiores explicatur, ea cenſeo in medium afferri debere, quæ ueri- tatem quambreuiſsimè oſtendant,& alios ta men præterierint. Igitur in primis hoc attin- gendum, an legitimatio hæc(ita enim noſtra d Inl. j. deuer. obli. in c. at ſi clerici. de iud. e lij. ſol mat. 4 1. 6. Ogene⸗ raliter. de uẽt. in poß. mit. g Arg. l. ſiargẽ bo. ſ de aur. et arg. Bart. l. cõ ſtitutionib. ff. ad municip. h cap. quod ad tranſ.de o ffic. leg. i Bald. in c. gra⸗ J lib. tes loquuntur)fauorabilis ſit, an tanquam o- dio nõ careat reſtringenda. Et Nicolaus Tu diſcus, quem Pontanus& Alexander pro- bantꝭ, poteſtatẽ quidem ipſam fauorabilem eſſe, exercitiũ odioſum tradũt. Idemq;& So- cino& Decio uidet᷑. Sed hæc nos quamlon- iſsimè à uero abeſſe opinamur:tum quiaex effectueuidetur iudicandum, an res fauorabi lis uel odioſa ſit:ſicut dos eſt fauorabilis pro- pter filios, uenter parturiens reſpectu infan- tis!:tum etiã quòd cum poteſtas propter ex- ercitiũ cõceſſa ſit, exercitij naturã habere de- bets:nam& hæc facultas ſolo Cęſari in ſupre mæ maieſtatis ſignum congruit: ergo ſi cui- quã demandetur, odioſam eſſe fatebimur' ſi cut delegata à principe iuriſdictio,& poteſta tis& exercitij ratione reſtringiti. Reijcien- da igitur, explodendaq; eſt huiuſmodi opi- nio, adhærendumq; ipſarum cõſtitutionum uerbis: legitimationemq; ratione patris odio ſam eſſe credendũ eſtt, quoniã quoddã qua- Paradoxorum lib.J. 29 ſi alliciũ ſtupri adulterijq; eſt: in filijs uerò fa uorabilis dicit, cum miſericordia digniſint, qui alieno laborãt uitio. quamobrẽ ſecundũ ea quę proponuntur, crediderim filiũ huiuſ- modi utrinq; turpẽ legitimũ fieri poſſe: quã ſententiã Bartolus, cõmuniterq́; ciuilis legis periti ſequũtur, tametſi rationes minimè effi caces allegent. Igitur ſi quiſquam plures fi- lios ſpurios,& plures inceſtos habeat, pote- rit Palatinus Comes dubio procul omnes ex duplomate legitimos facere: quanto magis igitur unũ duobus cõtactum næuism? quãuis ergo reſpectu patris cõceſsio odioſa ſit, tamẽ cũ in propoſito caſu is minus deliquerit, hoc admittendum eſt: reſpectu uerò filij quãuis minor ſit ratio(etſi enim quoſcunq; ſimplici culpa lęſos reſtituere poterit, nõ ideo eum re ſtituere debet, qui dupliciter deturpetur) ta- men cum legitimatio fauorabilis ſit, his caſi- bus extendeturr. Nec abſurdum eſt, eandem diſpoſitionẽ diuerſis modis fauorabilem& odioſam eſſed: ſiquidem fatemur omnes, le- gem qua libertus patrono honorẽ exhibet, ra tione patroni fauorabilem,& ideo etiam ad hæredem eius extraneum produci:ratione li berti odioſam, ut eius exteri hæredes non cõ prændantur:& hec quidem uera eſſe ipſe ere diderim. Cæterũ cùm frequentiore calculo probetur, legitimationes generaliter fauora biles eſſer, diſpenſationes uerò quoniã omni no ad legitimã natalia nõ reſtituant, odioſas: de facto interrogatus, cum Palatinus legiti- mandi conceſſa ſibi poteſtate quendam diſ- penſaſſet, reſpondi, diſpenſationem non ua- lere:quoniã conceſſo fauore legitimandi, nõ ſequitur, potuiſſe eum diſpẽſare, quod odio- ſum eſt,& difficilius pręſtari ſolet: auideban turq; ea uerba, quæ diſpenſationem induce- pant, reijci debere, remanereq́ʒ talem merè legitimatum,& id ex regula, quamcunque diſpoſitionem ſub modo impoſsibili factam ualere, modum abijcir. Huiuſcemodi enim concepta uerba proponebantur: Legitimo te ita, ut in eis tantum ſuccedas bonis, quæ tuus uolet pater. Sed hoc licet ſummo iure defendatur, perquàm durum eſt,& diffuſio- re indigeret tractatu. Quid in cauſa ſit, ut uſusfruclus diuiſionem admittat, uſus uerò ſit indiuiduus: improbatæ aliorum rationes,& noua aßignatur. CAP. XVII. Vr utifrui pro parte poſſumus, uti non poſſumusꝰ? an quòd uſus ex uſuarij ne ceſsitate penditur,& ideo incertus eſt: ſed in uſufructu ſecus? qᷓͥd quãuis repugnante Bar tolot minimè conceſſerim, cùm alimenta per ſonæ neceſsitatem reſpiciant,& tamen diui- ſionẽ admittantu, nec maior eſt incertitudo hoc caſu, quòd uſuarius et familiã& hoſpitẽ alat, cùm etiã alimenta& T'itio,& eius fami- l 56. diſtin. un- decun que. m c. per uenera bilẽ. ubi Abb. g flij ſint leg. n c. fi. de ſimo. 0 Gl.& ſcrib. in .ij. C. de in ius uoc. p Bar.& alij in a. l. ij. de uerb. obl. Dec. in d. c. at ſi clerici. q In conſ.Frãc. de curt. cõſ.ꝛ8 in uj. col. r Bart.& Kret. in l. impoßibi lis, de uer. ob. s l. uſus pars. ff. de uſuf. t l. Kipulatides nõ diuiditur. 14 ij.§. f. l.pe⸗ cu. ff.de ali.ſe. Bar. in l. Quin lię legari poſsint.Quid enim ſi uſus fundi le tus. de aur. gatus ſit, ut ſolus paterfamiliâs utat nec in- certitudo ſat firmũ argumentũ pro Bartolo eſt, cum& facta omnia incerta ſint, quędã ta bbb 4 arg. leg. x l. cii alimenta. co. tit. a l.iiij. de uerb. oblig.. Cato. 5 Bart. ĩd.. ſti⸗ pul. non diui. cl. quod Nerua. depoſiti. 30 men diuiſionẽ admittant:. An ergo quo da- libi traditur, uſum indiuiduũcquia cum reali bus ſeruitutibus indiuiduis maxima ſimilitu dine cenſeturb: ſed certè maiorẽ cum uſufru ctu cõmunionem habet, qui tamen ſepara- tiones recipit:etſi nec iure quiſquam proba- uerit, indiuiduã dici rem, quia indiuiduæ in quibuſdam ſimilima ſite. An igitur uerius, quod cõmuni ſentẽtia Baldus, Ioannes Imo lenſis, Pontanus,& alij tradunt, uſum neceſ- ſitatem perſonæ reſpicere? quamobrem por tiunculam nõ id pro rata operari, quod totũ, 4 Argu. ij. de uſu.j. reſpon. el. plenli. eo. tit. Valla in elegã tijs. 304 f lij. de uerbo. oblig. t l. item quauis. §. ſi uſus. ff. cõm,. diuid. g In§. duo fra. cum ex ſolius partis pręſtatiõe nullus uiuat, ideoq́; uſum non diuidi: quod in uſufructu eſt cõtra. Verùm hęc ratio ex eodem alimen torum legato cõuincitur. Item quid ſi diuiti uſus relictus ſit? uiuet enim& ex eo,& ex proprijs bonis. Item ſi pars uſus tam præpol leat, ut uſuarium alat, quid iuris:nam etſi mo dici emolumenti ſit, nec familiam, nec hoſpi tes admittetꝰ, ſolusq; inde uictitabit. an igitur probabiliter noua ratione dicendum eſt, dif ferentiã ex proprietate uerborũ colligi:ſiqui dem plus eſt frui, quàm ſit uti: quoniam qui fruitur, pleniſsimã facultatem habet, nõ qui utitur:hic in itinere, ille in meta eſte. Itaqueil lud diuiduum eſſe nõ poteſt, quod ad ęſtima tionẽ, utpote rem diuiduãt, deduci nõ poſsit: quod in uſu eſt: cuius æſtimationẽ ſi conſi- deraueris, non uſum, ſed uſumfructum fece ris: quia pecunia in fructu eſtf. Si ſententiæ arbitri paritum non ſit,pœnam ſtatim committi, nec expectari quid bonus uir, ad quem procla matum eſt, iudicet:& longißima quæſtio aliter quàm cæteri, breuißime explicata. CAP. XVIII. Vmtecum litigarem, pacti ſumus arbi- tri iudicio negociũ omne ſummittere: & utrinq; ſub certa pœna alter ab altero ſti- pulatus eſt, boni uiri arbitratu rem amplius non cõmitti: dein cum arbiter aduerſus me pronunciaſſet, petijſſemq; arbitriũ boni uiri, qui priorẽ arbitri ſententiam probauit, quæ- ritur, an adpœnam agere poſsis?& ſiagas, num cõtraà excipere, probareq́; poſsim pro- latum iudicium iniquũ eſſe?& Bartolus poſ ſe exiſtimauit, ſi primã ſententiam arbitrator confirmauit, quia non probauerim: ſecus ſi quia nõ iuſtè egerim: cõmuniterq; ita iudica ri ſolet. At Angelus cum quibuſdam alijs, o- mni caſu exceptionẽ admittendam exiſtima runt: alij uerò alijs modis: tamqʒ hęc quęſtio frequens ſcripta eſt,& ut uel x v. pagellas o- pinionũ relatione Alexans. hinc aatlorit⸗ Sed nos ea omnia ſingulari rationetolli quã- doq; exiſtimauimus, peccaſſeq; in eo Doct. quòd huiuſce quæſtionis principalem cardi nem falſum eſſe nõ perſpexerint: ut nõ mi- rum ſit, ſi diruto, quod aiunt, hypogæo, cœ- nacula quoq;& pinnas ruereneceffariũ ſit. Siquidem in præſentem diem quotquot fue rũt recẽtiore diſciplina Iuriſperiti, in promiſ ſione ſupaſcripta pœnali exiſtimaueruntta- citam conditionem eſſe, ſi arbiter iuſtè arbi- tratus ſit: quoniã ea ferè mens eſt, perſonã ar bitri ſubſtituentiũ, ut quia iuſtè eum iudica- turũ ſperent, id faciãt:nõ quòd uelint uelim modicè grauaris. Igit expectandã boni uiri ſentẽtiã crediderũt, ut hinc cognoſcat᷑, num arbiter ipſe iuſte iudicauerit. Seduereor, ne probata hæc paſsim opinio uera nõ ſit, eo ui- delicet caſu, quo pœnã ſtipulati ſumus: cum uulgò ſoleat dici, metu pœnę quoquo modo arbiter ius dixerit, parendum eſſe. Nam et ſi quis ſub pœna, cõtrà quàm cautũ ſit, non fa- cere promittat,& fecerit, quãuis de iure, ta- mẽ pœna ſtatim cõmittitur,& quidẽ certius, quam ſi de facto tantũ cõtrafecerit. d igit dictum eſt, pręcedentẽ ſtipulationẽ intelligi ſi arbiter iuſtè pronũciauerit, nõ procedere fatendũ eſt, cum huiuſmodi ſtipulationi adie cta eſt pœna. Nec obſtãt duo argumẽta, quo rum prius ex autoritate Scæuolæ uulgatiſsi- mũl, ſi duo fratres de patris hęreditate tranſi gant,& ſub pœna promittãt tranſactioni nõ cõtrauenire,& dein alter ſuperſtes tanq́; ſibi per fideicõmiſſum debita fratris bona defun cti petat, non cõmitti pœnã, niſi lata contra eum ſentẽtia. Sed hoc ideo concedendũ eſt, quia dubiũ fuerat, an petens fideicõmiſſum tranſactioni obuiam iret: quapropter expe- ctanda fuit, quæ id declaret, ſententia. uerùm in propoſito caſu mox certũ eſt, eum qui ad arbitrium boni uiri proclamat, contra ſtipu- lationẽ facere, qua id expreſsim prohibetur: ergo& confeſtim puniendus. Poſterior ar- gumentatio minus quẽcunq; mouerit, cum dicit᷑, in eõpromiſsis niſi pars in dolo uerſet᷑, pœnam non cõmittin: nam in noſtra dubita tione dixeris, protinus eũ doloſe agere, qui abſtinere à boni uiri iudicio, licet iuſtam cau ſam haberet, promiſit,& cõtrà quàm ſpopõ- derit, petit tamen: igitur fraude nõ caretr. Et hæc quidem ſine dubio uera eſſe profiteor, cum pœna contemptũ ſententiæ arbitri ulci- D. Andreæ Acat„ h l ſilibertus. de oper.lib i l. diem. H. ſtari. de arbit. k Bar. inl. cõti- nuus.õ.cũ ꝗs. de uerb.oblig. l§. duo fratres. m l. de rebus. ff. de arbit. n l. ſi procurato rem.§. dolo. mandati. ſcitur:alioqui ſi prius corã arbitratore litiga⸗ uerim, poterimus boni uiri arbitriũ etiam re quirere, quamuis pœna appoſita proponaf᷑: & hoc caſu Doctorũ uarias altercationes poſ ſe ſibi locum probabiliter uendicare, nõ dif- fiteor, etſi maxima eorũ pars hanc differen- tiam nõ perſpexerit:& hoc ideo, quoniã me- tu pœnæ arbitratoris ſententiæ non ſtaturo. Cæterum quod diximus, ſi duo fratres in di- uiſione pœnam promiſerint, petenti fidei- commiſſum non ſolum obſtare tranſactio- nis exceptionem, ſed etiam cõmitti pœnam: idqʒ; ex Scæuolæ ſententia, Accurſius,& cre briore calculo cæteri, ita accipiendũ hoc exi- ſtimauerunt, ſi actum ſit utrunq; deberi, alio- quin ad pœnam agenti obſtaturam doli ma- li exceptionẽ:quoniã Vlpianie reſponſo tra ditum eſt, ſi pacto ſubiecta ſit pœnæ ſtipula- tio, uerius eſſe, utraq; uia uti poſſe eum, qui ſtipulatus ſit: ſi tamen exceptione pacti uta- tur, æquum erit accepto eum ſtipulationem ferre. Sed ego arbitror hoc in reſponſo ideo diſiunctim hęc iura competere, quoniam pa ctum 0 Bar. Bal. Alb. de Roſa. ind. 5. ſuri p Lreſcriptum. . pe. de pac. 82= A A2 umaldeſent ripolſ quor reiudicio ſa liclle Paul 1 Üidte Adupl bemptore pe gerlusagen dinbtenet,e Ummouet. qr dorobtinuer iciclã ecce q chaliudiciot iun, quincc iat quiſquĩ cterſari quo leruntec uom. enrafauo lem uerã non lagut il n erünos aliter iciacenſeng ltedirecd iiloeconde copræiudi 8 d qu dex— ⸗ di dualide; 31 Kar lica⸗ lim uiri hl num lbonae 0 ne drih dui⸗ cum nodo netſi ilaien. hui enfa- ieati e, ta⸗ rtius, digi älat elligi nau lg. edere ae unnh lg ladie dquo atiſsi- tranſi l ofn. ni nõ qᷣ ſibi defun ontra lũ eſt, iſſum expe⸗ erum qui ad ſtipu betur: or ar- t, cum eerſek, dubita m laerinn ſ je, qui deaxbit m cau popõ⸗- d hree fiteor, Ten.ſdn ri ulci litiga⸗ riam Ie ponat: nes poſ nõ dif/ fferen⸗ niã me/ ſtaturꝰ es in ci⸗ ti fidei⸗ nſactio/ œnam: ,& cre hoc exi eri alio- doli ma⸗ onſo tla b ſtipu eum, qut acti uta⸗ ationem nſo ideo ni am pa ctum Olbn. 0 Ba-. Elh. d 3 R(. ind. lnſaim l⸗ Jhedt a I. ſi unus. F.j. co. lit. b Iſed& ſiexc. de euict. c Bart. l. lul. ue- ru. de cõ. ind. d Areſcripta. 32 ctum pręcedentẽ obligationem ipſo iure nõ extinguitꝰ:at in 8cęuolę reſponſo tranſactio ſtipulationis acceſsione confirmata, præce- dentẽ omnem obligationẽ extinguere uide- tur:quo fit ut diſiunctim accipi hæc iura ne- queant:quia cùm omnino fideicõmiſsi peti- tio ſublata eſſet, ſequitur id actum, ut pœna debeatur, etiam ſià perſecutione actor ſum- motus ſit:alioquin pœnę ſtipulatio renũcia- tione abolitum fideicommiſſum ſuſcitaret, eiusqʒ; contrariũ effectum operaretur, cuius cauſa ſolet induci.Dixerit aliquis, quomodo extinctũ fideicõmiſſum arbitrabimur, cum male pronunciatũ fuerit? Cui reſpondendũ erit:cùm pronunciatũ ſit, quaſi de hoc quocq; trãſactum fuiſſet, talis ſententia pro ueritate habetur, nec amplius quærendum eſt, cum dici ſoleat, Rem actã ne agas. Hincq; conſe- quẽs eſt, ut alius quoq; obex ſubmoueatur. Tradidit Scæuola ex ea ſententia, qua à peti- tione fideicõmiſsi actor reijcitur, cõmitti pœ nam,& de ſentẽtiæ ueritate inquiri amplius nõ poſſe, quoniam præiudiciũ in acceſſorio pœnæ iudicio faciat. Sed huic ſentẽtiæ aduer ſari uidet Pauli reſponſumb, quo tradidit, re uẽdita,& duplæ pœna promiſſa, ſi uenditor ab emptore petat, poſſe emptorẽ exceptione aduerſus agentem uti: quia quem actio eui- ctionis tenet, eũ agentẽ exceptio abſq; dubio Paradoxorumlib.I. 10 20 ſummouet. quòd ſi ea appoſita nihilominus 30 actor obtinuerit, ſaluum erit emptori duplæ iudiciũ.ecce quemadmodũ ſententia inprin cipali iudicio fauore actoris lata, eum nòõ ad- iuuat, quin conueniri ad pœnã poſsit. Nec dicat quiſquã, ſequens iudicium priori non aduerſari, quod Alexander, Iaſonq́; exiſtima uerunt:quomodo enim nõ aduerſatur, cùm ſententia fauore actoris lata arguat exceptio nem uerã non eſſe? Bartolus aore à reo di- ſtinguit, idq; nulla diſtinctionis ratione. Cę- 40 terũ nos aliter finiendam rem exiſtimamus, atqʒ ita cenſendum:ſi ſentẽtia exceptioni pro poſitæ directò aduerſetur, tunc ſiue abſoluto ria, ſiue condemnatoria ſit, in acceſſorio iu- dicio præiudiciũ facere:ut in Scęuolę reſpõ- ſo, in quo expreſsim tradit̃᷑ pronunciaſſe iu- dicẽ quaſi de fideicõmiſſo tranſactum eſſet: quapropter in propoſito Pauli caſu, ſi em- ptor ſuccubuiſſet expreſſa cauſa, quia ab a- ctore nõ emiſſet, præiudicaret ſententia etiã 5 duplæ reſpectu. Sed cum ea cauſa expreſſa nõ fuerit, interpretatio illa aſſumitur, ut pro bationũ defectu ſuccubuerit: unde in pœna li iudicio poterit probare ab actore ſe emiſſe, quod in principali factum nõ fuerit. Non igi turin reſponſo ſuo ocioſe Scæuola adiecit cauſam, quaſi de fideicõmiſſo tranſactum, ap poſitam fuiſſe, cum alioquin pœna cõmiſſa non fuiſſet, cum item ex ea agenti obſtatura alioquin fuiſſet doli exceptiod. Qua ſit ratio, quòd ſi interrogatio in ctra clu qui fit uerbis, præcedat, oritur actio, aliter non:& Bartoli- cõmunisq; opinio reprobata. CAP. XIN. Vr ſi interrogationẽ incõtinenti ſequat᷑ 60 33 reſponſio, ex ſtipulatu actio datur: ſi è cõuer ſo, ſecus eſt:& quoniã pactum eſt nudum, a- ctionẽ non parit: Bart. Raphael, Paul. Alex. Iaſon, Socinus in cauſa id eſſe tradunt, quia ſi quis nõ interrogatus, promittit, ſi eum, cui promittit, accepturũ opinaretur, fortaſſe nõ promitteret:quamobrẽè æquũ non fuit, ex ta li promiſsione petitionẽ dari: ſed ſi prius in- terroget᷑ quiſquam, utrũ daturus ſit, reſpon- deatq; ſe daturũ, iam exploratiſsimũ habere poteſt, fore, ut ſi annuat, ſtipulator acceptet: & idcirco efficaciter eũ obligari, iuſtum du- xerũt. Verũ hæc ratio nõ ſatis, me quidẽ iudi ce, uera eſt: nã cum tibi aliquid promiſero, Id tuã utilitatẽ reſpiciat, ſi adſis,& taceas tamẽ, te conſentire legib.præſumi expreſſum eſti: quãtò magis ipſi qui promittũt, conſiderare hoc debẽt? quid enim ſi quis exinteruallo re ſpõdeat? quid itẽ ſi diligẽs quiſpiã& cautus quid ꝓmiſerit? certè abſq; cõſilio quicq́; ab eo promiſſum fuiſſe dicendũ nõ eſt, et tamẽ hoc quoqʒ caſu ex pacto nõ agitur. Accedit huic, q́d etſi cõuentione nuda, quotãnis xeniũ tibi ſpondeã, primamq́; præſtationẽ exoluerim, nõ tamen ratione ſequentium annorũ agere poteris: tametſi hoc caſu dici nõ poſsit quicqᷓ; incautè factum, aut exiſtimaſſe xenia te repu diaturũ, cũ primo anno, uel ſequentib. quoq́; quibuſdam acceperis? pręſertim cùm hoc ca ſu quæq; traditio nouũ conſenſum inducat': nam& ex geminato pacto generaliter actio oriretur:quod tamen iure concedendum nõ eſt niſi animo conſtituendi ſecunda pactio expreſsim concipiatur. Sed& omnino uali- dius ex Pontificijs decretist conuincitur hęc ratio, quæ dubio procul iniuſtè actionem ex pacto dari cõceſsiſſent, ſi ab eo præſumeret᷑ factum, qui collegã crediderat non acceptu- rũ. Quid igit᷑ in præſenti articulo cenſendũ niſi fortaſſe cum de iure gentiũ ſiue interro- gatio præcederet, ſiue nò, pactio naturalem obligationẽ pareret:ius ciuile quod aliã uer- bis efficaciſsimã introduci uolebat, eam ap- probauit, in qua interrogatio reſponſionem præcederet:& hoc prædictę rationis impul- ſu, quę licet, ut oſtendimus, neceſſariò non cõcludat, ita tamen fieri debuiſſe, aliquo mo do ſuadet. Quapropter quamuis ea quãdo- que ceſſet, ſtipulationem tamen cõtrahi poſ- ſe, ſicut etiã ſi adſit, quandoq; nõ ualere, di- cendum eſti: ut nõ parũ dubitẽ, an uera Bar. ſcripſerit, qui ſtipulationem quãtitatis alio- quin inualidam, ſecuto incõtinenti nouo cõ ſenſu ualere dixitm: quoniã interrogatio in ſti pulationib. requiritur, ut eum, qui reſpõdit, id animo ſe obligandi facere, certiores redda mur: quæ quidem mens ex nouo conſenſu ſatis colligitur, quaſi ubicunq; ſuaſoria ratio procedat, ibi& procedere diſpoſitionem di- camus, quod omnino falſum eſt. Diſvpoſitiones legis à diſpoſitionibus homi num quemadmodum dignaſcantur. CAP. XX. Ominum actus a legum diſpoſitionib. multum differunt, cum ex generali re- e In rub. de uer. f l. qui patitur. in adqdit. g l. ſi certæ. C. de paclis. h l. Labeo. ff. de pact. i Iaſon in l. ſi pa do. C. cod. k c. j. de pact. 1 1..§. ſexum. de poſt. m In. j. uerſ. ſed cũ adijcitur. de uerb. oblig. a I. Celſus. de ar bitriz. b l. in depoſiti. fTdepoſ. c In l.iiij.⸗. Ca⸗ to. in v. oppo. Bart. ff.de uer. oblig. d In d..Cato. e l. unica.. acce dit. C. de rei ux. act. f in l. conditio- nes quæ extrin ſecus. fde cõ⸗ di.& demon. g Inl. ſtipulatio nes nõ diuidi tur. in viij. q. ff de uerbori oblig. b Inl.ita ſlip. in prima quæſt. de uerb.oblig. i Alexan. inl. ſ aclionib. 34 gula, quòd legislator mitiores interpretatio- nes accipiatꝰ, tum pluribus caſibus ſpeciali- ter per uarios iuris profeſſores uarijs relatos locis, è quibus unũ exempli cauſa proponã. Si aliquis depoſita apud ſe ab amico re pluri bus inſtitutis hæredibus deceſſerit, quorum alicuius dolo malo res interuertatur, ſolùm qui dolo fecerit hæredem, inſolidum teneri iure conſtatb. Huiuſce caſus rationẽ eſſe Pau lus Caſtrenſis,& Aretin. recentioresq́; qui dam dixeruntꝭ, quòd huiuſmodi hæres diſpo ſitioni legis contrafacit, quòd doli mali clau- ſula nõ ex contrahentiũ conuentione in de- oſito deducat᷑, ſed abſoluto contractu: quã- uis ab illis nihil ſit cautum, eam lex inducat, cõtractuiqʒ ineſſe uelit. Nam ſihęres iſte ex aciſcentium facto teneretur, non ſe ſolum, ſed ex ſuo delicto etiam cohæredes obliga- ret: quod omniũ conſenſu in cõtractu ſtricti iuris expeditũ eſt.Sed illud declaratiõe eget, quemadmodum diſpoſitiones hominum à diſpoſitionibus legum ſecernamus:& quæ de contractuũ natura ueniunt, ut in uini mu tuo, quòdæque bonum reddatur, ex diſpoſi tione legis uenire per fictionẽ Aretinus cre didit, quòd uidelicet fingatur id à mutuante actum, hoc ipſe nequaquã probauerim, cum non ex fictione, ſed ex præſumptionibus il- lud ſit introductum: alioqui contra hanc fi- ctionem probatio nõ admitteretur, qd dictu abſurdum eſt. Nec admodum ad rem facit, quòd præſumptio legis diſpoſitio appellet᷑: quoniam id ſolum in firmiſsima illa præſum ptione, quã iuris& de iure uulgò uocant, ue rũ eſt: cæteræ legis interpretatione hominũ diſpoſitiones ſunt. Oſtendit hoc, dum cõdi tiones tacitas explicat Barf. quarum ex lege quaſdam deſcẽdere teſtatus eſt, quaſdam ex natura rei, ex præſumpta agentiũ uoluntate alias, ut apertiſsimè oſtendat duas ſequentes à prima differre. Scripſit idems, legis obliga- tiones eſſe, quæ præter paciſcentium uolun- tatem obligant: quæ uerò ex uoluntate præ- ſumpta à lege introducuntur, non legis, ſed hominis actus eſſe. Neq; his contraria ſunt, quæ ex eodem alij in medium afferunt, dum diem, qui actioni, tutelæ,& percipiendorum fructuum promiſsioni ſit appoſitus, non ho minis, ſed legis diſpoſitioni attribuit. Nam cum is dies ex partiũ uoluntate nil capiat, nõ potuit illarum diſpoſitioni deputari. Proba- tu id facilimum eſt: quoniam, ut idem opina tur, ex aliqua conuentione fieri nõ potuit, ut ante eam diem, quam lex ſtatuit, tutelæ actio oriatur:nos itaq; in his cõuentionibus loqui mur, quas hominum uoluntati liberas, lex re liquit. Illud tamen adnotatione dignũ, huic ſententiæ uidetur aduerſari, qd quidam ſcri- bunt, et communiter affirmatur: Si legis mu Vi,haane in nicipalis iuſſu cogãtur aliqui cõpromittere, bri. C.detraſ& mentione huius legis nõ facta cõpromiſ- ſum ſit, id nõ ex lege, ſed ſpontè& cõpromit tentium uoluntate cenſeri factum: utinde non inſubtiliter aliquis colligat, quæ diſpoſi D. Andreæ Alciati — 35 tio& adlegem, et ad hominem referri poſsit, in dubijs ad hominem referendam. uæ dicantur Jhacli, quæ iuris, O intel⸗ leckal. ſi unus, õ. paclus ne peteret. aliter quam cæteri ficiant. CAP. XXI. Acta non pręſumuntur, nõ tranſeunt ad hæredes, nõ quęrunt᷑ dominoper ſeruũ: ignorantibus ea, probabilem, etauxilio legis dignã cauſam præſtant: multosq́; alios effe- ctus pariũt, longè et latè ab his quę iuris ſunt differentes. Diſcerni ea hoc modo quidã pu- tãt, ut corporalia facti quæ in corpus nòͦ co- gunt, ſint iuris. Sed cum crebrior luriſcõſul torũ ſententia ſit, animum quæ ue in eo con ſiſtunt, facti, non iuris eſſev, ſequitur ut ea de claratio falſa ſit. Baldus fortaſſe rectius, qui in Pace conſtantię:Ea, inquit, de quibus ſine probationib. nõ conſtat, in facto conſiſtunt: qui probationibus nõ egent, articuli iuris di cunturi. Quamobrẽ interrogationibus quæ eos reſpiciunt, reſpondendum nõ eſſe, l bus cautũ eſt. Ex his et illud clariſsimè proba tur, omnes contractus eſſe facti, ſtipulatio- nemq; in primis, de qua admodum dubita- uere recentiores, ſicut& de poſſeſsioneꝰ: quod ut conſiderato ipſo tempore contra- ctus, uerũ eſt, ita poſtquam hi abſoluti ſunt, quòd ex tali facto oriaturius, quandoq; iuris eſſe dicuntur. Nec his obeſſe poteſt, quòd in ſtipulationibus ius contineri, in pactis uerſa ri factum, lex dicitꝰ: nam alium intellectum uidentur ea uerba admittere, quàm Docto- res noſtri pleriqʒ ſcriptis prodiderunt: nil e- nim aliud luriſconſultum uoluiſſe ipſe credi derim, quaàm in ſtipulationibus uerſari ius, id eſt, actionem: in pactis factum, id eſt, exce ptionẽ:nam actionem iuris eſſe oſtendit eius definitio, nemini non cognita: exceptionem autem pacti, ne petatur, eſſe facti, Baldusp at teſtatur, et idem recentiores tradunt: quod et nos ea ratione ſentimus, quoniam à iure na- turali prouenit:& lex ea quæ ſolum iure na turali inducta ſunt, facti eſſe interpretat᷑: qᷓd à nobis latius eo libro declaratum eſt, quem De quinq; pedum præſcriptione edidimus. LIBRI PRIMI FINIS. DræANDXALCIATI PA- RADOXNXORVM IVRIS CIVIL- lis liber ſecundus. PROOEMIV M. c1o quãplurimos fore, qui no- E ſtris hiſce inuẽtionib. nõ ſolum laduerſent, ſed etiã cõuicijs inſe- ctari totũ opusnõ erubeſcãt. Ve rum cũ palma in medio ſit, illi ut lubet agãt, probentq; uel Chryſippæis acer- 60 uis, quicquid uelint, dum eos ſolũ ſortiri iu- dices nobis cõtingat, qui nõ multiloquio ma gis, q́; rationib. moueant᷑: nec tantũ quid nõ parũ multi ſenſerint, quãtũ quid rectè, quid procul à cauillo dictum ſit, curent. Nam ſe- cundus k Bar.& Scrib. in l.pro hære⸗ de. ff. de acqui ren. hæred. l I. ornamento- rum.ff. de aur. E arg.leg. m Inl. v.§. j. ff. de uerb. oblig. n In.j. ff. de ac quiren. poſſeſ. o inl. ſi unus. 6. pact. ne pete⸗ ret. ff. de pac. p Bald. in rubr extra de pac. laſ. in l. auus. in fi. fl eod. —— cpun nſdic tus co terpre liter nric meris pobii ſunt mande menne hoc e⸗ accpi dubio i c ntion felpon peciil lolum tume qlælo Wentio gouen duriſdic ttösker mitun 33 Kit, rtel. ntad rruũ. legis effe⸗ ſunt äpu⸗ Oco- cöſul dcon eade „qui sline tunt: lris di qux TIornanent- legi⸗ num.fftear. droba O aglg latio- ubita mnlvg one': de uerh obl ontra⸗ u hlj. ffeac ſunt, auren gaſf Biuris uodin uerſa ectum o inl ſuma. Docto⸗ bakt.ye pe⸗ nile⸗ ret ceha⸗ ecreci ariius, t, exce dit eius ionem ldus at b luodet 4 Da.O gnd i lpro herne⸗ de ſfae acqui ren herea. Bdl. inir extre le du a l. j. de off. cius cui. b in fi. eo.tit. c Bar. inl. impe rium, 36 cundus hic quem auſpicamur liber, dij boni quantum à frequentiſsimis illis Iuriſperito- rum opinionibus recedit, et bonam anni par tem fruſtra uulgò conſumi, luce, ut arbitror, clarius demonſtrat. Quamobrem nõ imme- rito futuros arbitratus ſum, etiam doctiores aliquos, qui me, tanquã à ſuorũ turma tranſ- fugam, æquo animo uix ferant. Sed hos per cœlites teſtor, ut non tam inuentum, quod certè cõtrouerſia aduerſarijsq; non carebit, quaàm cauſam ipſam cognoſcant:& reuulſis de pulmone, quod in adagio eſt, ueteribus a- uijs, tanquam ſi Bartoli, Alexandri, cætero- rumq; ſententiæ præiudicium nullum face- rent, legum ipſarũ uerba conſpiciant, tunc- que id probent, quodaà cauillatione aberit,& quod magis quadrare uiderint. Nam ſiid fa- ctum ſit, non dubito, quin ſi omne punctum non feram, inuentionem tamen, uti laude di- gnam, bona pars probatura ſit. Mistum imperium mandata iuriſciclione transferri,& quædam iure magiſtratus concedi, quæ decurio⸗ nibus non competunt: probataq; Fulgoſij ſententia,& quidem generalius quaàm ipſe prodiderit. C AP. I. Vriſconſulti Papiniani uerba ſunt:: Quę- cunq; lege, uel s. c. uel conſtitutione prin cipum ſpecialiter conceduntur, delegata iu- riſdictione, nõ transferri: quæ iure magiſtra tus competunt, transferri. Quæ uerba ita in- terpretantur legum Doctores, ut quæ ſpecia liter, hoc eſt, in ſignum magnitudinis, digni- tatisq́; cauſarum cõceduntur(ea autem ſunt meri ð& miſti imperij cauſæ) demandari non poſsint:aliæ uerò quę minimę iuriſdictionis ſunt, quaſi iure magiſtratus competant, de- mandentur. Primumq; recentiorum argu- mentum, miſti imperij cauſas non delegari, hoc ex textu deducitur, qui quàm peruerſè accipiat᷑, inferius oſtendam. Exiſtimo enim dubio procul, miſtum imperiũ iure magiſtra tus cõpetere: quæ ſententia non ſolùm alijs rationibus, ſed prædicto quoq; Iuriſconſulti reſponſo confirmat᷑, qui earũ cauſarum, quę ſpecialiter cõpetunt, duo exempla referens, ſolùm meri imperij mentionẽ facit, ut ſi mi- ſtum eiuſdem naturæ fuiſſet, certè eam rem, quæ longè dubitabilior erat, nõ ſine nota ſi- lentio præteriſſet. Nam& ſi Pauli in fine le- gis uerba cõſiderauerimus, dum imperiũ, q̃ d iuriſdictioni cohæret, mandata iuriſdictione trãsferri ſcribit, quid eſt quod aliud ibi quàm miſtum imperiũ intelligi dicamus? nõnne id magis ea uerba notant, q́; modicã, quæ Ac- curſij interpretatio eſt, coẽrctionem? Nam & idem legis autor Paulusb, mãdata, inquit, iuriſdictione etiam imperium, quod nõ me- rum eſt, uidetur mandari: quia iuriſdictio ſi- ne modica coẽrctione nulla eſt. Contorquẽt hæc uerba neoterici,& inuoluuntꝰ, ut de ſo- la coẽrctione intelligãtur, quę uerbalis eſt, et adiuriſdictionẽ minimã ſpectat, nõ de eaquę qualemqualem pœnã infert,& miſti ſit im- perij. quod, quæſo, quid aliud eſt, q́; non in- . Paradoxorum lib. Il. 20 4⁰ 50 60 37 terpretamentum quidem legi adferre, ſed il- li penitus aduerſa prodere: cum duplex tan- tum ſit imperiũ, merum& miſtum. ſi manda ta iuriſdictione trãsfertur imperiũ quod nõ eſt merũ, certè miſtum transfertur. Quid hic iuriſdictionẽ minimam inculcamus? Proba- tur item quod diximus ex Antonini Impera toris reſcripto“, qui ad proconſulis Africæ ſuggeſtũ: Cum, inquit, propriã iuriſdictionẽ legatis tuis dederis, conſequens eſt, ut etiã de ſuſpectis tutoribus poſsis cognoſcere. Nam ſi mandata iuriſdictione miſtum imperiũ nõ transferretur, quonã modo, quæſo, eſſet con ſequens, quod Imperator ſcribit? præſertim cum ante illud reſcriptũ, cognitionẽ ſuſpecti tutoris ſpecialiter delegari permiſſum, nõ cõ ſtet, ſed potius tum ex lege, tum ex cõmuni Doctorũ regula contrariũ prius fuiſſe dicen dum rdirep dixerit aliquis, in legato pro conſulis illud tantũ procedere, cùm inde ad alios delegatos Iuriſconſultus ipſe ibidemar gumentet?. Sed& certè rationib. repugnat, quod communiter proditur, ut cauſa quæ in tra ccc. aureos cõſiſtit, delegari poſsit: miſ- ſio in poſſeſsionẽ, etiam ſi longè leuiorem pecuniæ quantitatẽ cõprændat, non poſsit. Accedit his, quòd etut bonorũ poſſeſio det, mandari poſſe, expreſſum eſtf:& Bartoli cæ- terorumqʒ reſponſio, non ſine euidenti ca- lumnia defendi poteſt, dum uerbum, detur, intelligunt, id eſt, danda pronuncietur. Nec quod Jaſon mauult, magis probabile eſt, ut in bonorũ poſſeſsione tantũ, quę ſummatim cognoſcitur, generalia illa Iuriſconſulti uer- ba intelligãtur. Cùm igitur his argumẽtis no ſtra opinio ſat ſubſiſtat, uideamus nũc quẽ- admodum alijs iuribus congrua ſit,& princi paliter declarandum eſt Papiniani, quod re- tulimus, reſponſum. Dum ergo is tradit, quę cunq; legibus, uel ſenatuſconfulto, uel cõſti- tutione principũ ſpecialiter cõceduntur, nõ dele gari: ſpecialiter accipiẽdum puto, nõ in ſignũ magnitudinis, priuilegijq; cauſarũ, ut perperã contra uocis naturam paſsim intelli git:ſed nominatim, et in ſpecie. quæ autẽ hoc modo concedantur, non difficile fuerit edo- cere:& in primis merũ imperium, qd aliqua lege, puta Iulia, Pompeia, Cornelia: ſenatuſ- conſulto, ut Syllaniano, Turpiliano cõpetit, nõ tam hoc qᷓ; alijs reſponſis delegari prohi- beturs.In miſto quoq; imperio quædam ſpe- cialiter tribuũtur:ut alienatio ruſticorũ præ- diorũ, quæ diuorũ Seueri& Antonini pa- tris& filij oratione minorib.prohibetur ni ſi cauſa cognita fiat: quæ cognitio ſpecialiter ipſi prætori dat᷑, quapropter demandari nõ poteſt: Eſt& ſuper teſtamẽto relictis alimen tis tranſactio uetitat, pręterq́; ſi ex cauſa fiat: cuius rei notio nominatim& prętori,& prę- ſidi cõceditur:quamobrẽ delegatio in ea ſibi locũ non uendicat. Idem& in datione tuto- risI, quę quibuſdam magiſtratibus ſpeciatim tributa eſt, idcirco pedanei arbitrio cõmitti nequit. Et hæc quidẽ introducta ſunt ꝓpter d I. cognilione. eo. fit. e J.j.§.j. de ſuſp. tut. f dil. cog..j. g I. nemo. de re⸗ gul. iur. h lj. f de rebus eorum. i lij. de off. eius cui. k l. cũ hi.§. nec demadare. de tranſac.⁸ 1I. j. de tut.& cur.l. muto.§. tutoris. de tu- te. l. nec mada ti. de tut. et cu. a I. iijj.§. duas. de dam.infec. h I fi. C. ꝗ adm. l. cognitio. g.ut bonorum. c I. ea quæ. ad municip. d l. fin. C. ubi& apud. e l. non diſtin- guemus.. Iu- lianus. de arb. f Bar. in l. magi ſtra ib. de iur. om. iud. 2 lij.de off. eius. h l. apud. de ma nu. uind. 38 ſpecialem quendam fauorẽ, qui in illis caſi- bus conſideratur, ut eſt propter utilitatẽ pu- pillorum,& ex fauore alimẽtorum, ſicut me rum imperium non demandatur propter pe riculum, quod in ea cognitione uerſatur. Et hæc uera, cum ſpecialiter à lege, uelà ſena- tuſconſulto, conſtitutioneq;, ut Papinianus ait, quicquam conceditur. Cæterum ſi ex edi cto prætoris proueniant, tametſi ſpecialiter, tamen mandari poſſunt, ut miſsio in poſſeſ- ſionem ex damni infecti cauſa:, et in bonorũ poſſeſsione decretum b, quod licet duumui- ris,& magiſtratibus municipalibus nõ com petat, delegari poteſt. Nec enim eam declara tionem admittendam puto, ut quæ Jurecon ſultus ait iure magiſtratus competere, iure magiſtratus municipalis, quod uulgò dici- tur, intelligamus, cum nihil hic de munici- pio dicatur: ſed potius eam interpretationẽ probauerim, ut quæ conceduntur iure ma- iſtratus, id eſt, quæ ſtatim ubi quis in ma- giſtratum delectus eſt, puta quòd prætor, quòd præſes, quod proconſul factus, ex na- tura officij habet, delegari poſſunt: ſicut ea quę ſpecialiter nõ ex natura officij habet, nõ poſfunt. Nam præterquàm quod cõmunis declaratio municipales hic ab re inculcat, o- ſtendere quoq; poſſumus quædam munici- palibus non tribui, quæ tamen iure magiſtra tus competunt: quod in bonorum poſſeſsio ne de iure ueteri eſt, quę, ut dixi, quamuis de legari poſſet, ad duumuiros non ſpectabat:: ſicut& reſtitutio in integrum, quæ decurio- nibus non competit,& tamen demandari e- tiã antiquo iure poterat“. Nec, quod quidam putant, ſpeciale id dici poteſt fauore reſtitu- tionis:nam cur ex eodem fauore municipali bus non eſt conceſſarnonne etiam magis fa- ueretur, ſi lapſi permaioris induſtriæ, autori tatisq; iudicem reſtituerentur, quàm per pe- daneume? Nam& quædam ad municipiorũ magiſtratus ſpectant, quæ tamen delegatis abnegant᷑: utputa ius fuſtium ictibus noxios ſubijciendi. Et ſi in hanc ſententiam ire uo- luerimus, argumenta quę Alexander, Rimi naldus, alijq; aduerſum mouent, facilè elidi poterũt:quale eſt illud, Mandata iuriſdictio- ne conſilium non poſſe exerceri à delegatos: nam conſilium intelligi poterit pro aſſeſſo- rum conuocatione, qui adeſſe proconſuli ſo lebãt, cùm decreto aliquid expediendũ erat, ut in alienatione rei minoris, q́d ſuprà oſten- dimus ſpecialiter præſidi, uelprætori cõmiſ- ſum: hocqʒ ſenſu integra lex eiuſdem argu- menti erit. Quòd ſi cum Accurſio& cæteris autoritatem manumittendi intelligamus, il- lud ratione ineuitabilis damni uetitũ cenſen dum eſt, cum libertas ſemel data, reuocari non poſsiti. Poteſt& intelligi hoc tum demũ procedere, cum generaliter iuriſdictio man- datur: quoniam ob prædictam cauſam non cenſetur in manumittendo translata cogni- tio. Quòd ſi in ſpecie de ea actum ſit, tranſ- ferri iure conſtat, In reſtitutione enim in in- D. Andrcæ Alciat 10 20 30 4⁰ 50 60 395 tegrumidem fuiſſe ueteri iure, legibu si tradi tum eſt. Eſt& aliud nobis contrarium enthy mema. Nam ex ſupradictis conſequẽs eſſet, ut cum coẽrctio in corpus ſpecialiter defen- ſoribus concedatur, demandari eius cogni- tio non poſsit: quod fortaſſe uerũ eſt,& ita Fulgoſio, Socinoq́; uidetur Quòd& ſi hoc non admittamus, prædicta uel in maioribus tantum magiſtratibus intelligenda erũt: uel negandum ita ſpecialiter defenſoribus com petere, ut alijs nõ competat. Quoòd ſi propo- natur, uel principem nominatim cauſam ali quam concedere, ueliuris interpretem no- minatim eam alicui magiſtratui tribueren, nontamen prohiberi eam demandari, dicen dum eſt, cũ nos in generali lege loquamur, non principis ſimplici delegatione, uel Iuriſ cõſulti alicuius interpretamẽto: quod quã- uis uti lex obſeruet᷑, lex tamen non eſt. Nam & prætor ex Jureconſultorum lectione, bo- norum poſſeſsionem decernit: cuius cogni- tio non idcirco minus delegari poteſt, neq; huic ſententiæ ſecunda conſtitutio de peda- neis iudicibusn, aut Vlpiani in titulo de offi- cio proconſulis& legati reſponſumꝰ aduer- ſantur, quoniã ea paſsim non percipi ſequen tibus iamiam capitibus oſtendam. Et hæc ue ra opinor, miſtum quoq; imperium transfer ri, cum quiſquam iuriſdictionem ſuam man dat.Sed ſi cognitio reſpectu unius cauſę, uel articuli tantum mandata ſit, is præter eam ni hil ulterius habet,& propriè iudex datus di- citur. Quamobrem in eo mandato maiora expreſsis nõ ueniunt,& huiuſmodi datus iu dex ius exequendi non habete,& nihil cõtra contumacem moliri poteſta, quæ inferius in tegro capite explicaturus ſum, ut non imme 7 ritò Lernæam hydram tractatum hunc dele- gationis uocauerim, quòd et tot exurgat cer uicibus, ut una auulſa, altera non deficiat. Lex, Dlacet. Codice, de pedaneis iudicibus quem ſenſum accipiat, communisq́; intellectus conſutatur, & adſcribitur alius longę probabilior. C A P. II. Leanum Diocletiani, Maximianiq; LAuguſtorum conſtitutio, in titulo de pe- daneis iudicibus compręnditur, quam æquè difficilem arbitratus eſt Bartolus, atq; alia in toto Iuſtiniani codice ſitu. Placet(inquiũt Au guſti)nobis præſides de his cauſis, in quibus eò quòd ipſi non poſſent cognoſcere, ante- hac pedaneos iudices dabant, notionis ſuæ examen adhibere, niſi uel ex publica utilita- te, uel ex cauſarum multitudine impedian- tur.Quod non ita accipi conuenit, ut etiam in his cauſis, in quibus ſolebãt ex officio ſuo cognoſcere, dandi iudices licentia permiſſa credatur. Quæ uerba communi declaratio- ne ita accipiuntur, ut in cauſis quę trecentos aureos excedunt, quamuis olim licẽtia dan- di iudicem permiſſa foret, amplius nõ conce datur, niſi ratione publicæ utilitatis,& ẽ. In cauſis uerò, in quibus iudex ex officio ſuo i d. fi. k§. audi. in au- then. de man. prin. I In Lj ff. quis et 4 quo. m Arg. Rimin. n l. placet. 0 l. nequic quã. §. ubi direct. p l à diuo. de re iudic. §. ſi uerò. in auth. de exhib. r I. placet. C. de ped. iud. cognoſcit, quæ ſunt meri& miſti imperij cauſæ, ſciuim. c letntc 8 3 rato dici anfl ous don dem tion Wtaui alc Tlülnpe Gol ihr. tißl dliterce adm rulrlli des dT1 Jec unan in zann Ibi hanti duacl ſent, busta llltato tradi 1 enrhy 4 ellet, eten⸗ den. R ita Fauäiha lihoc en de man. aamur, el luriſ dd quã- t Nam ne, bo⸗ Cogni⸗ ſt, neq le peda- de offi nlpllet. oaduer, oLnequras ſe equen Hubidird. thæcue transfer am man auſe, uel r eam ni datus di- dmaiora datus iu hil cõtra plidinqtm feriusin üt. onimme unc dele⸗ urgat Cel eficiat. tudicibus on ſutatur, 4 P. II. vimianich ulo de pe- mam æqut at alia 10l quiũtu Ilhlat in quibus laus ere, ante/ tionis ſuxæ ica utilita/ impecian/ t. ut etiam officio ſuo 2 ermilſ 15 der.n auth decrtl 4. Ciudicare. in authent. de defen. ciui. b Pet. Bald. Jaſ. Nod. il. impe rii. Bar. Alex. in l. iudex. de re iudic. Mlbi Imol.& Ang. Bart. in extra uag. ad repri- mẽdil. in uer. per accuſ. c§. audient. de iudicib. d Argu.l j. ff. de off eius. e Bar. in l. iube- mus. C. de ero. mil. an. Bal. in oõſi ccciiij.no bilis. in quinto uolum. „ Paradoxorum lib. II.„ cauſa, nihilo magis ius delegandi concedit̃. Sed hæc expoſitio textui ipſi repugnat: nam ſi in principio de cauſis loqueretur, quæ ul- tra trecẽtos aureos conſtarent, cur opus fuiſ ſet dicere eas delegari ſolitas, quòd iudices i- pſi cognoſcere non poſſunt: cum hę non ſo- lum, ſinõ poſſent, ſed etiam ſi nõ uellent, po terant delegari? Quid item in hoc textu quic bus negocijs implicitus, iudicẽ alium conſti quam de cauſis Cc. aureorum intelligi- tuere debet, ne interim ille forteè in carcerib. mus, cum diſtinctio illa ex Iuſtiniani Cęſaris i0 de ſalute ſua ſolicitus diu expectet, quod in lege reperta ſit?, qui longiſsimo poſt Diocle- cauſis illis ſpecialiter per legem conc eſsis, tianum interuallo rempublicam adminiſtra non eſt conſiderandum. uit: quaſi ariolos, mathematicosq; illos mpe Communes declarationes in S. ubi decretum. ratores credamus, ut legem ſecundum eam a οmuni erudilorum ingenio abeſſe: quamobrem hic inter- diuiſionẽ ediderint, quę penè ducentos poſt pretatus, ut debuit. CA p. III. annos introducẽda erat, quo cõmento quid Lpianus in tractatu de proconſulis& quęſo eſt abſurdius? Nam& cur ex conſtitu 1 legati officiot, Vbi inquit, decretum ne tionis uerbis, quæ officium iudicis reſpiciũt, ceſſariũ eſt, per libellum id expedire procon de mero imperio intelligamus? cum accuſa- ſul nõ debet: omnia enim quęcunq; cauſę co tiones ab officio iudicis ſeparari frequẽtiore 20 gnitionẽ deſiderant, per libellũ non poſſunt calculo probeturb: tametſi Bartolus ipſe in- expediri. Hanc clauſuſã ita uarijs modis Ac conſtans, cothurni more, utriq; ſententiæ ua curſ.interpretat᷑, ut merito Manlij Seuerini rijs locis adhæſerit. Sed& illud nequaquam ſententiæ locũ fecerit, dum eius q̊d multipli- admiſerim, cauſas c cc. aureorũ per præſi- citer intelligitur, ignorari ueritatem teſtatus des cognoſci poſſe, cum id Iuſtinianus ex- eſt. Siquidem Accurſius definitiuam ſenten preſsim uetuerit, niſi in appellationis cauſa, tiam abſente parte ferri nõ poſſe, hinc quan- ut in auth. de defenſ. ciuit. habetur. Et quòd doque credidit: quod quidem nil cõmune alibi hanc cognitionem pedaneis compete- cum illis uerbis habet. aliquando libelli da- re, exorciinarij iudicis mandato affirmat?, in tionem per actorem nõ requiri: quod uti fal urbe tantum Conſtantinopolitana locum ſi⸗ 30 bi uendicat. Nam ea conſtitutio de eius lo- ci iudicibus ſolum loquitur, quod eius præfa tio indicat, nec Bartolum fefellit. Quamob- rem Guido Suzarius nõ immeritò à cõmu- ni interpretatione diſceſsit, etſi illi(quod o- mnibus accidere ſolet) facilius fuerit falſa co gnoſcere, quaàm uera reperire. Ipſe igitur ali ces cognoſcere(ſunt autem hæ miſti impe- rij cauſæ, quas ſpecialiter magiſtratib. datas ſuprà retulimus) neq; in prædictis caſibus li- cet iudicem dare:& differentiæ hæc uidetur eſſe ratio, quia in cauſis meri imperij debet reus quamprimum uel abſolui, uel condem- nari:& ideo ſi præſes ſit abſens, uel grauiori cognitionẽ requirunt, non poſſe delegari ex illis uerbis Aitimam hut per libellum iudi- cem delegatum intelligamus: qui ſenſus cõ- muniter approbatur, tametſi& Fulgoſius, & Iaſon uerba legis impropriè accipi fatean- tur. Et ſanè ridiculum eſt, libellum pro dele- gato intelligi, præſertim cum in huiuſmodi ter eum textũ ſic expoſuerim: ut quoniã ſole delegatione nec quiſquam libellus requira- bant iudices merũ imperium delegare, tanq; tur. At alij aliter intelligunt, miſerabiliterq; quacunq; re occupati, cognoſcere non pof- 40 ſe torquẽt: nec tamen iniuria, cum nodum i- ſent, uetãt Imperatores id licere, niſi ex dua- pſi in ſcirpo fecerint. Quare ut ipſe quamcla bus tantum cauſis nõ poſsint, uelpropteru- rilſsimè explicem, ſcire nos oportet, decretũ tilitatẽ publicã, uel ex negociorũ multitudi- in hoc aſententia differre, quòd ex ea regula ne. Cęterũ, quia qui unum negat, aliud cõce riter aut abſolutio ſequitur, aut condemna- dere dicitur, uidebaturd in cauſis miſti impe⸗ tio:in decreto ſolùm iudices autoritatẽ ſuam rij, quæ quòd ſpecialiter tributæ eſſent, de- interponunt,& quod agitur, ſibi iuſtum ui- mandari nõ poterant, indiſtinctè delegatio- deri pronunciant. In his igitur cauſis, in qui- —..—„ S nẽ permiſſam, quod legislator negat. Illa igi- bus decretũ neceſſarium erat, ſolebant par- tur uerba, ex officio ſuo, duplicẽ emphaſim tes per ſupplices libellos petere, ut iudex il- habent,& nõ ſolum miſtum imperiũ ſignifi /o lud interponeret. Sed quoniã quidã decreto cant, ſed tale quod demandari nõ poterat, cũ nõ interpoſito ſoluùm libellis ſubſcribebant, Pronomen illud, ſuume, perſonam reſpiciat, dubitatũ fuit, num id ſatis eſſet, eiusqʒ effica- creberrimeq; ei addatur, quod per alium ex ciæ ſubſcriptio eſſet, cuius decretum. Negat pPediri nõ poteſt. Quo certè ſenſu nihil com⸗ uriſconſultus ſubſcriptionẽ eam ſufficere: munis ſententia iuuabitur, qua miſtum im-⸗ cuius ratio eſſe potuit, quòd decretum inter periũ iure magiſtratus non cõpetere, traditũ poni pro forma quodãmodo inductum ſit, eſt. Poteſt etiam probabiliter dici, cùm iure requiraturq; ſolenniter illud interſeris:et hoc antiquo propter abſentiã, ſeu grauiores oc- quidem in his quæ cauſæ cognitionẽ deſide- cupationes cauſarũ meri imperij delegatio rant. Nam ſide plano& ſummatim cogno- cõcederetur, reſtrictũ id ablmperatorib. fuiſ ſci opus ſit, tũc ipſi pręſides ſubſcribere libel ſe, cùm huiuſmodi abſentia ſeu occupatio- lis poterũt,& illud officiũ aſſeſſorib. ſuis per nes ex cauſa publica, uel cauſarum multitu- mittere, ſeueriſsima pœna prohibentur: q́ᷓd dine procedunt. In his uerò quæ ex ſuo offi- ſecunda cõſtitutione de aſſeſſoribus nomi- cio, id eſt, propria ſolicitudine, ſolebant iudi natim cautum eſt, ut imperatorũ Cari, Cari- cec f l. nequicqu. §. ubi dec. ſfum mox improbat. quandoq; ea, quæ cauſæ g l. minorum. C. de præd. min. 4² ni, Numeriani, lege de prædijs minorũ non ſolũ noſtra ſentẽtia optimè corroboret᷑ ſed & hac quã inter aſſeſſorũ ordines inſertã di- ximus:tum& illo reſcripto, quo ſubſcriptio- nes ad libellos datas, autoritatẽ rei iudicatæ nõ habere traditurb. Et hoc ſenſu nihil omni- no ea ſentẽtia probabit᷑, qua teſtatũ eſt miſtũ imperiũ demandari nõ poſſe. Nam etiam ſi a d. l. minorum. b Liudex. C. cõ. uel epiſt. alijs legib. conſtet, ſubſcriptiones huiuſmo⸗ di aſſeſſorib.non permitti, non tamen conſe quens eſt, ut tota cauſa delegari non poſsit. Cauſam miſbionis in po ſeſconem ex primo decreto mandari poſſe. CAP. IIII. X ſupradictis in alia quoq; quæſtiõe du J'tAaco nunn cauſa miſsionis in poſſeſsio- nem ex primo decreto demandari ualeat:& nõ poſſe frequentiori autoritate approbatũ eſt,& id quidem plurib. rationib. ueluti cùm in hac miſsione neceſſaria ſit citatio per edi- e lij. Culiin ctas, quæ tamen delegatis abnegaturs: quòd rem atio. ſipræcedens prohibitũ illis eſt, certè& in eo d Authẽ. quiſe quod ſequitur, idem dicendum eſt. Verùm mel. C. quo& haud ipſe conceſſerim, in omni miſsione e- quando. iuſmodi citationẽ requiri, ſed in ea tantum, quæ in reali actione fit, quòd plenũ præiudi- cium pariat: nam& negari ueriſimiliter po- terit, eam citandi facultatẽ iudicibus, quibus mandata eſt iuriſdictio, nõ competere, cum e õ. ſiuero etiã. Prohibentes id conſtitutionese, in iudicibus in auth. de ex datis, uel ab ordinario, uel ex ſacra forma, lo hib. reis. quantur:qui quidem dati iudices, diuerſo iu re ab illis cenſentur, quod ſequẽti capite de- claraturus ſum. Nam& iudices dati ſenten- f ladiuo. dere tiã ſuam nõ exequuntur,& tamen illi quib. iudic. iuriſdictio mandata eſt, exequuntur, cum, ut diximus, miſtum in hos transferri imperium poſsit:ſicut& huiuſmodi iudices nihil aduer ſus cõtumaces poſſe nõ diffitemur, cum ta- men alios mandata iuriſdictione poſſe cre- dam. nam etiã quòod magiſtratus municipa- les hanc facultatẽ, niſi in ſpeciali caſu damni gl. iiij.õ. ſitm. infecti, nõ habeants, non propterea cenſetur de dam. infec. idem delegatis uetitum, cum& in hoc argu mẽto demonſtrauerimus, A uero cõmunem ſcriptorũ ſentẽtiam recedere. Nec me etiam mouerit, quòd ſi reus cõtumaciter latitet, ſi iudex poteſt, in poſſeſsionem illi mittere le- ge luſtiniani iubeatur, tanquã illa potentiæ conditio delegatum reſpiciat: nam illud eo caſu dictum eſt, quo cõtumax in quo litigat territorio facultates non habeat:qui enim illi i l extra. ff.de poterit quiſquã in poſſeſsionẽ mitterer? Poſ- iurij. om. iud. ſunt& ea uerba in iudice dato intelligi. Sed h l. properandis §. ſin ait res. C. de iud. quid in hoc amplius dubitem, cum id expreſ k d. l. ut cogni- ſo iure conſtet, tio.§. ut poſ ſeßio. & legis uerba alij captent, alij manifeſto errore coẽrceant, cum etiã ex ſecundo decreto miſsionẽ mandari poſſe o- pinerr ita tamen ſià iudice mandetur, non ſi ex edicto iam defuncti prætoris, quiſquã ſibi Ia.lij. id iuris arrogeti. quam ſententiam, utpaulò audacius ſequar, illud quoq; hortatur, quòd ſi qughuic pronunciato obſtabant rationes, exſuperioribus omnes ſublatæ,& quidem ſi D.Andreæ Acaati 43 ne cauillo uidentur. Iudices dati,& ex ſacra forma delegati,& arbitri iuris, aliaq́; nomina, quantum ſomul diſ crepen, quam ma ximosq; errores ex huius rei imperitia, noſtri Docto- res admiſerint. Sab. V. Omplura ſunt iudicũ nomina, diuerſæ quidem dignitatis notæ, quę tamen à re centiorib. ita implicãtur, ut facilius quilibet Gordij nodũ explicare poſsit:& cum huius erroris ſectatores, non exiſtimatione ſolùm defendant᷑, ſed& numero, uix tutò quiſquã, & ſine temeritatis argumẽto, qd eis aduerſe- tur, dixerit. Sed quoniam perfricanda non impudenter, ut arbitror, à principio mihi fa- cies fuit,& hoc quoq; aſſerere non pigebit. Septem itaq; ius dicentium uocabula nobis explananda ſunt:inter quos primas ſibi hi iu dices tenent, quibus mandata eſt iuriſdictio, qui& ad plures cauſas delegati ut plurimũ dicuntur“: his multò plura cõpetunt, quam iudicib.alijs pedaneis cõpetãt. Nam quam- uis iuriſdictionẽ ſuam omnem mandare nõ poſsint, iudices tamen dandi facultatem ha- bent: ſiquidem ut Vlpianus ait, is cui man- data eſt iuriſdictio, iudicẽ dare poteſt, ut ſunt legati proconſulũ. nec ſpeciale id in legato el ſe, qd quidã opinati ſunt, probauerim, cũ di- ci ſoleat, ab exẽplo regulã nõ reſtringi: tum etiam quod& frequentiſsimè Iuriſconſulti ipſi illos æquiparãt:quod argumentũ omni- no ineptũ eſſet, ſi ſpeciale quicquã in illis fo- re proponeretur. Iudices autem dati, dicun- tur etiam pedanei, quibus litis cognitio tan- tum, uelpronunciatio, uel etiã utrũq; in una cauſa conceſſum eſt:& hi eam tantũ iuriſdi- ctionẽ habent, ſine qua mandatum cõmode explicari nequit. Nam& qui eum dat, nihil hoc caſu ab ſe abdicare crediture: quamobrẽ quandoq; dati iudices ſolum munere iudicia rio fungie, quandoq; nihil habere præter iu- dicandi facultatẽadicuntur: hinc nulla dandi alium iudicem licentia illis conceditur,& ab eorũ ſententia is qui dedit prouocat᷑. Quod ſi duo dati ſint, qui diuerſi iudicauerũt, eorũ ſententias in pendenti eſſe, Modeſtinuss re- ſpondit, donec qui eos dedit cõpetens iudex alterã earum cõfirmauerit: nam& in poſſeſ- ſionẽ mittere, niſi ſpecialiter dati ob id ſint, nõ poſſunt,& ſententiam ſuam exequi ipſi prohibentur“: q́d, ſicut& alia in eis, quibus mandata eſt iuriſdictio, nõ procedit:& hanc iudicis dati interpretationem gloſſematum ſcriptor Albertus, tum Raphaèl Comenſis, Io. ab Imola, Io. Ananiæ, Angelus, Areti- nus, Socinusq; in appellationum memoria probauerũt, idemq; Hulgoſio, Pippo,& An dreæ Siculo uiſum eſt: ut nõ parũ de noſtro- rum Doctorũ diligentia plerũq; deſiderem, qui tot autoribus enarratam rem in ordina- rijs locis nõ attingũt, ut id ſolùm eos uidiſſe Putes, quod quatuor annorũ curriculo, in li- terarijs ſcholis legũt. quis enim dubitet, ſi ea quandoqʒ aſpicere illis cõtigiſſet, uel huius rei mentionem facturos? Ex idicibus hiſce quidam 20 30 4⁰ 50 60 m Gl. in lj.§. qui mandatũ. de of fi. eius. in gl.j n l. ci præt.ſ.is quoq; ff.de iu. 0 I. à iudice. C. de iud. p l. fi C. ubio apud. d. L.d iudice. r li.§ j. f. quis & à quo. 5 Lduo. de re iu- t d. S. ſiuero etiam.. u d. l.]Ä diuo Pio. x In d. Ij.§.j.gs & à quo. Ful⸗ goſ. inl. ſolẽt. de iur. om. iud. Pip. in d. h. his quoq;· Ancr. dic. in ca. ſup· §. porro. de of fi. deleg. — 5 aunit cin atune Joii iſt fabe nul. Apegt ih a e ſilo matitäu iitat sgo ccder alig dies igfteg um⸗ ckud qodl launi Habẽ uuneſece enum möor Nanb hollet üum guend u aael icir tid lieme dltore ihe. berdle rime dicka ai eoräti bele vlsc biror. t ex tilen biriim biuſlu 1 ſelnc 8 K 44 ti,. quidam ſunt, qui ex ſacra iuſsione, uel for- Auamma a§. ſiuer. ĩaut. ma dati dicunturꝰ: nimirũ quia accedente iuſ Kdo- devxh. reis. ſu principis, ab ordinarijs dati ſunt. Huius rei potiſsimũ is modus erat: nam ſi unà duo luerſæ litigaremus,& alter noſtrũm mallet ſumma- den Are tim, uel alio modo cognoſci per ſupplices li- wilidet bellos, Imperatorẽ rogabat ut per reſcriptũ ahuius iuberet iudicem ab ordinario nobis dari, qui eſolum ſummatim, uel quoquo modo petitum fue- uiſqua, nat, cognoſceret, iudicaretq;. reſcriptũ illud duerſe⸗ 5 Tex i5 o?m. ſacræ formæ iuſsionisq; nomen habetb. eas da non 75 1 3 implorari aprincipe ante litis cõteſtationẽ, mihifa, laehis 35 paſsim conceditur: poſt litem conteſtatam ſe igebit 1 3 27, d. cus eſt.& niſia quæſtore principis ſubſcri- 4 nobtd 7 9 Ale Ptæ ſint, contineantq;& litigantium& iudi- iir aat aeg. Cls nomina, nullum effectum habent.18 er⸗ 4orli in I. jj. de iur. go iudex, qui ea forma datus eſt, nil ulterius lcictio, mHo. habet, quàm cęteri iudices pedaneihabeant: lurimũ c In authent. in& ab eius ſententia nõ quidem Imperator, duam mluligi mecdl.itis. ſed ordinarius ipſe appellature: ſoluùm in eo duam⸗ madtiänf dn aut. ut di iu. diſtat, quòd alia forma quàm ordinaria pro- dare nõ fcusud el. fiff. s cedere ex reſcripto illi contingit. Sunt& iu- aem ha⸗ ui man⸗ n cprai t ut ſunt auogfin quo.l.j. 6. ſi gs in ap. ff.de ap. f 1. f. C. de iudi. g No. l. gliberis. dices ab imperiali fortuna dati, qui in eo tan tum à cæteris principũ delegatis differunt, quòd poſt eorũ mortem iuriſdictionẽ adhuc legato eſ 3-S.ſ ds h abẽt, cum alioquin iuriſdictio nomine pro m, cũ di⸗ auig. G pup. Prio delegãtis cõceſſa eo mortuo euaneſcats: ngi um quòd ſi dignitatis uel alia perpetua appella- ſconfului tione tributa ſit, permanet: Imperialis enim tüomni⸗ fortuna nec unquã perit, peritura ue eſt. Le- n illis fo⸗ guntur& executores, quam uocem æquiuo ti. Gleun h Ab. indc. pa Cam etiã Nicolaus Tudiſcus oſtendit. Sed Mdara, ſtoral 5. quia quod ad præſentem materiã attinet, quatuor niotan uero. enumerari ſignificationes poſſunt:& in pri- cgin vn mis ordinarius quilibet iudex executor dici iuridi- i 1f. S. executo Poſſeti, quoniã is propriam ſententiam exe- eitidur res. C. ut nemo quendi ius habet, qua ratione& is cui man- dat, nih uamobtẽ ol.4iulee ere iudicia deu rætet iu, lfics ulladandi au. litur,&ab q4li uür 27. Qod rüuifs 1 priuat. k c. ſi quis cõtr. de fo. compet. 1 1I. fi. C. de ſpor. l. ancimus. C. de iudi. data eſt iuriſdictio, executor pariter dici po- Paradoxorum lib. II. 49 miſſario iudice terminari, quo caſu ab eorũ ſententijs prouocatio eſt, huiuſcemodiq; iu- riſdictio magis delegatæ quàm ordinariæ ac cediti. Reperitur et quorundam iudicũ men ꝗ Iul. fin. C. de tio, quos chartularios paſsim uocant: cuius iud. ubi laſon. nominis ratio ex Hetruſcorũ conſuetudine ⁊ No. in. rẽ nõ manauit:nam cum eis in regionibus ex mu- nouam. C. de nicipali decreto iuriſdictionẽ tabelliones ha iud. beant, quotieſcunq; alicuius cõtractus teſta- 10 tionẽ ſcribunt, debitori mandant, ut intra tot dies æs illud alienum ſoluat: tanquam enim in confeſſum promiſsio illa ſemper paratam executionẽ habet. Horum iudicũ mentionẽ in iure Romano eſſe, non falſò abnuerim: nam etſi Accurſ. Bald.& Salicetus hoc ſen- ſu accipiendas eas leges' arbitrentur, quæ de d. fi. C. ubi et his iudicib. meminere, qui iudicandi ſolam apud. in l.j ff. facultatẽ habent: rectius tamen ibi fuerit eos de iud. intelligere, qui inter priuatos iuriſdictio- z0 nem ſpontaneam habent, qualis eſt procura tor Cæſaris: mecumq́; ſentire,demum Tho- t Ii. c. de peda. mam Dotium Senenſem“oſfendi in rei iu- u Inl. ait præ- dicatę commentarijs. tor.õ. ſi iudex. Meri imperij ius ipſum ſoli principi cãpete- re: eius exercitium etiam cæteris ordinarijs commu- nicari:& cur illud delegari nequeat, noua ratio. CAP. VI. Vm trecentis ferè abhinc annis Henri- cum Germanorũ regem Bononiam ue 30 nire contigiſſet, uigebant tum duo, maximi in noſtra hac diſciplina nominis, Lotarius & Azo, diſcrepabãtq́; inter ſe uarijs modis: & in eo præſertim, quòd merum imperium apud ſolum principem eſſe Lotarius crede- bat, Azo etiam cæteris magiſtratib. propriũ eſſe profitebatur. Quamobrem depoſito u- terq; ex ſponſione apud ſequeſtrum equo, regem ipſum adierunt, qui pro Lotario pro- „ K—— 727..—...— 711 ⸗—.. terit.Sed& apparitores, nũciſq; iudicũ exe 40 nunciauit, uictoriq; illi ex cõuentionis lege cut ores ſuntl quorũ duos quilibet iudex ha- bet, deſidiamq́; eorũ ſimul& perfidiã mulcta indicta, coẽrcendi illi ius eſt. Quarta ſpecies eorũ iudicũ eſt, qui ex municipali lege in cau ſis exequutionũ ius dicunt, quorũ in iuris ci Azonis equus ceſsit. Verùm poſteriores ita rem iudicatam damnauere, ut maximo ſilen tio quæſtionẽ omnem texerint, ſolaq; Azo- nis opinio ſic probatur, ut neminem unquã extitiſſe credibile uideat᷑, qui in contrariã ire auſus ſit. Verùm ipſe uereor, num fortaſſe probabilior ſit cauſa, quæ rei iudicatæ autori tate defenditur, quòd uidelicet magiſtratus ſolùm meri imperij exercitiũ habent, at ius ipſum in principe reſideat:quę ſentẽtia Papi lo iuſſu ordinarij cognoſcunt:ut ſi tecum liti 5o nianiv uerbis ad amuſsim quadrat, qui in uul x inlj. de offt. cti iudicis pronunciauerint:ſedtunciudex 6 perij, in quo ſolam adminiſtrationẽ habent: erut, eorũ hbas uilis corpore, mentionèẽ aliquam fieri nõ ar⸗ ſtinus re/⸗ la- bitror: licet Raphaèl& Iaſonnaliter opinen- tensiudex iaal. tur, ex quibuſdã ſcilicet cõſtitutionib. quæ nvoſſe nihil eam opinionẽ adiuuant. Tradunt᷑& ar Linpoſ bitri iuris, qui electi à partib. de aliquo articu ob id ſint,— —„dui Jpſi t d9 ſum · 9. xe bus ein gem, petamq; ut ſatiſdes: ́d cum facias, ne- eis, qun c udlaus go fideiuſſores idoneos eſſe: ordinarius ali- dit:& han cui, quem nos optauerimus, mãdat, ut eo in oſt— negociolo diſceptator ſit, is arbiter iuris dici Comenii 6 n arbit. I. ſeq. turi:& huiuſce ſententiam non ſolùm ex ap- elus, Afel Aust Luiſaiiſ. cog. pellatione ordinarius reſcindere poteſt, ſed m memor 1n, 1 etiam non prouocatus corrigere:nam et ſiui olf aſul ol fin. ff. a qui. ſum illi fuerit, ſentẽtias ipſe exequiture, cum ã de noſtio Lma⸗ app. non licct.& ex eis agi poſsit, pręſertim ſi in cauſa ſuſpe deſi derem, kp na blapertißimi.l. o nin on dire up, f.C. èeiu. ipſe, de cuius recuſatione eſt actum, exeque neos vſci na tur. Vulgò etiam arbitri iuris appellantur, iculo in 1 ggni, qui legis municipalis iuſſu eliguntur: ueluti obitet,ſica falg ſiſtatutum ſit, lites inter agnatos ſub cõpro- „vel huius geibus hilce dicl quidam gatiſsimo illo reſponſo, Vident᷑, inquit, erra eius cui. re magiſtratus, qui cum publici iudicij ex- ercitationẽ lege Iulia delatã habeant, iuriſdi- ctionẽ ſuam mãdant.hic enim exercitatio de lata(ſi impropria interpretatio abſit) quid a- liud ſignificare poteſt, quaàm ius ipſum prin cipi, exercitiũ alijs cõpeterernam& maiores illi magiſtratus nõ alia de cauſa ubiq; admini ſtratores dicuntury, quàm ratione meri im-„ Cuut om. iu in rubr. g. nigro. quę uox eum cõpręndit, qui alieno nomine, non proprio agit:quod et Accurſ.in rubrica de adminiſtratione rerum publicarum, li- bro Codicis XI. teſtatus eſt: quamobrem& cec 2 4I. fin. C. ut ne priua. 5 In authen. iuſ iur. qd præſt. c l. et ſi prætor. de offi. eius. d l.iiij. de offic. præſ. e l. j. de offic. præt. aug. fl.inter tutores. de admi. tuto. Barto. 2 Bar. inl. Qimpe rium in fi. b d. l. imperiu. i I. ſtipul. iſta ha bere. de uerb. obligat. 46 frequentiſsimè executores dicunturs, habe- req; miſti imperij executionem, quod ſi pro/ priè loquamur, merũ factum demonſtrat.In iuramenti quoq; formula, in qua ratio locu- tionis ſumma habetur, iurãt magiſtratus, Oc caſione traditę adminiſtrationis, fidem ſe Cę ſari ſeruaturosb: at traditionẽ, iuris transla- tionem nõ reſpicere uulgò ſcitur. Azonem tamen cõmunemqʒ; opinionẽ adiuuat, quòd prætorem pro imperio ſuo ageres, præſidem maximũ imperium poſt principem habereè, præfectum Aegypti imperium, quod illi da- tum eſt, deponere? legitur: quæ uerba ius i- pſum ſigniticare uidentur: niſi dixeris impe riũ, iuriſdictionemq́; dupliciter accipi, quan doq; pro ipſo iure, aliquãdo pro iuris ipſius uſu tantum& exercitationet:& hoc caſu prę dictę dictiones illæ interpretandę ſunt. Nam & iuriſdictionẽ delegatam dicimus, quæ ta- men alieno iure pendet,& merũ uſum com- plectiturs. Validius igitur cõmuniora iuue- rit:quoniam ſi merũ imperium nil aliud eſt, quàm poteſtatẽ animaduertendi in facinoro ſos homines habere certè hæc poteſtas ma- giſtratibus tribuitur, quocirca& merum im erium habere dicendum eſt. Sed& hic for- taſſe dixerit Lotarius: uerbum, habere, latiſsi mum eſſé, et reſpectu principis ius ipſum, in perſona uerò magiſtratuũ exercitationẽ ſo/ D. Andreæ Alciati rio uti diceretur? quod perquàm abſurdum eſt. Accedit his, quòd& multa exmero prin cipis officio proueniunt, quæ tamen huius imperij eſſe, legibus non conſtat, ut, legum ferendarum poteſtas,& tabelliones crean- 47 di autoritas, huiuſmodiq; duplomatũ con- ceſsiones: nuſquam enim, opinor, lectum eſt, ea quicquam ad illud imperiũ ſpectare. uamobrẽ ſatis impudenter Bartol.& id ge- 10 nus ſcriptores faciunt, qui ipſi nouas finitio- nes excogitant, tanquã ea quę luriſconſulto Vlpiano traditur, ueris rationibus nõ ſubſi- ſtat. Longe igitur melior noſtra cauſa fuerit, cum multò minori nota recẽtiores accuſare poſsim, quàm ipſi Iureconfſultum tacita ſal- tem reprænſione coarguãt, in eo præſertim, quod optimo iure defendi poteſt. Fateamur itaq;, merum imperiũ nil aliud eſſe, q́; pote- ſtatẽ gladio animaduertendi in facinoroſos 20 hiomines:& hæc definitio cum re definita cõ uertitur:quamobrẽ iure ciuili ualere eam, ne gandũ nõ eſtꝰ. Nec dicat quiſq́;, ius indicen- di mulctam nõ cõpręndi, cùm ea appellatio- ne animaduerſionis ueniat: nam& gladius hic nõ pro telo ſimpliciter accipi debet, ſed pro quacunq; pœna, qua ex delicto plecten- dus ſit reus: quamuis& non improbabiliter aliquis negauerit, mulctandi illud ius me- ri imperij eſſe. Sed exiſtimabunt fortaſſe alij lam comprændere: ſic utroque modo defini 30 magis obeſſe, quòd etiam priuati in militem tionem illam intelligẽdam. quòd ſi hanc ſen- tentiã ſequamur, in eo utilis fuerit hęc quæ- ſtio, quòd defuncto principe, magiſtratuum iuriſdictionem, iudicio nondum cœpto, ra- tione meri imperij ceſſare fatendum fuerit:li cet in eis quę iure magiſtratus cõpetunt, ali- deſertorem, nocturnumq́; graſſatorem ius animaduertendi propria autoritate habent, & tamen uix dixeris cuilibet merũ imperiũ competere. V erùm ſcire nos oportet, pote- ſtatis, quod in definitione eſt, uerbum, iuriſ- dictionem ſpectared: quam uocem priuatis ter dici debeat, cum& in illo nõ parua diſce- comuenire, palàm negatur. k Mod. ferr. inl. ptatio eſte. Erit& inde conſequens noua ra- 3 more. in ij.no. tio, cur merum imperiũ in delegatũ nõ tranſ de iur. om. iu. eat: nam cum magiſtratus meram eius exer⸗ 40 citationem habeant, alij demandare non poſ ſunt, cum is, cui uſus relictus eſt, alium uſua I Lij de uſu cu. rium conſtituere nequeat.. Dald. Quid ſit merum imperium, V piani defini- tio uera defenditur,& temeritate alij notantur, qui ueriora quam luriſconſulti ſe tradere opinati ſunt. CAP. VII. Mistum imperium quid ſit,& nouo atque eodem uero ſenſu perceptum reſponſum luriſconſulti ultimum, in lege, imperium. de iuriſclict. omniu iudic. CAP. VIII. Iſtum imperium iuriſdictio eſt, inquit Bartolus:, quæ officio iudicis nobili tractatur,& ad priuatam utilitatem ſpectat. Longe breuius Vlpianus, qui, miſtum impe b rium, ait, eſt quod iuriſdictioni cohęret. Quę Nnotatione digna nobis ea quęſtio ui uerba cum ob breuitatẽ obſcura ſint, eo mo- ſa eſt, qua de meri imperij definitione do ferè accipi debent ut à cæterorũ opinio- m i ll. impe- dubitat᷑:& Bartr. quem uti legalis reipublicę 50 nibus nihil nouſinducant niſi ne alids rium. principẽ alij ſequũtur, hoc potiſsimũ modo docui, diſtinctionem eam nobilts A merce- finiuit, utid iuriſdictio ſit, quę iudicis officio narij officij apud ueteres non obſeruatam nobili expedit᷑,& utilitatẽ publicã principa- fiſſe, ſed prætoris officium dici, quod in mi liter reſpicit:qᷣd tamen nõ ſatis uerum quan-⸗ ſto imperio uerſatur, id eſt(rlcdem nẽ doqʒ mihi uiſum eſt: nam accuſatio ius eſtab ſeu executionem ner eiſam in b fſ. officio iudicis nobili diuerſum, ut Bartolus, danda neceſſaria a ut Hε libefl t Petrus, Baldus, Angelus, Io. ab Imola exiſti di. Illud uerò quod eee Sechu zreſpi a0 1 Pet. Bal. et laſ. marunti, quod& recentiorib. uiſum eſt,& quia qualicun iudici en d 4 e Wiat in l.imperiũ. tamen illud imperiũ reſpicit. Nam& in abſo nicipali com 3 b Lummpltc Per ane eu lmol. Ang. il. lutione rei utilitas principaliter agitur, qu iũ à P Hedeats impliciter iudicis offi- vVde uer. obli. tamẽ ex mero imperio ocecht Suid 5 m. SDn Lndee Dr dllared Aondta Ine p quid enim apud eum à nobis annotata ſunt, obſcuraq́; Aret. in tract...—.. malefi. dixi HPeblten aliqua ex occaſiõe princeps in poſ Ylpiani uerba ex eis declarandas, Sed ea qu ſapräey. eſsionẽ mitteret, uel bonorũ poſſeſsionem ſequunt, etiam obſcuriora ſunt rdanrole decerner 3. cerneret, num ex hac ratione mero impe- operæpreciũ fuerit integrũlegis reſponſum 0 I. j.§. dolum. de dol. p l. E.ut lic. unicuiq. ꝗ poteſtatis.de uerb. ſig. r Ind. l. inpe rium. · Inl. v. de ucr- bo. oblig. 5 hon as tr poll lag derin laum dum 4 niüite ſone elten poca- nobil 1b, lellex elle, intetp ſultig elleg bitor demil loddde bonor lneaq quoci lcẽtia cetpre Cltcote cumpl tudine degit dipls böler laDo 9 ſurdum ero prin huius blegum Screan, atũ con, 1 lectum pectare. id ge⸗ 8 finitio⸗ conſulto noſubſi lla fuert accuſare tacitaſal⸗ reſertm, Sateamur , c pote⸗ cinoroſos lefinita cõ re eam, ne sindicen- ppellatio- & gladius debet, ſed o plecten- robabiliter ad ius me- fortaſſe alij in militem atorem ius te habent, lſcal rũ imperiũ inuus ortet, pote⸗ bum, iuriſ- em priuatis Iltonſä 11/ a ca. paſtoralis. de offt. deleg. I. j. de iur. om. iud. oli gan dech c at que luxiſc on uli 4 ale I. io eſt inquit 1 dicis nobili rnalt tem pectat 5 niſtum impe oheret. Qur zſint, 60 mo. rorũ opinio- 1, quoc alias ilis& mercè⸗ obſeruatamm ci quodinne rca coẽrtionẽ bon pollel c l. forma. C. de offi. præfecti vlt G prat. 48 referre. Imperium aut merũ, aut miſtum eſt: merũ eſt poteſtas animaduertendi in facino roſos homines: miſtũ eſt, cui etiã iuriſdictio ineſt, d in danda bonorũ poſſeſsione conſi ſtit. Iuriſdictio eſt etiam iudicis dandi licẽtia. Et hoc reſponſum ita exponũt inte rpretes, ut nõ de utroq; imperio tantũ locutus ſit Iu- riſconſ.ſed& de minima iuriſdictione. Atq; eo modo ultima uerba, ex cõmuni aliorũ ſen tẽtia Alex.declarat, ut nõ aliud notent, qᷓ́; cau ſas delegare iuriſdictionis eſſe: cui ſenſui nõ implicatiua coniunctio, etiam, ſolum aduer ſatur, ſed& illud quoque, quòd ius delegan- di cauſas, iuriſdictionis ſit, falſum eſt: nam & mero iudicis officio id expeditur: quod& inde patet, cum nulla prodita afferatur actio, qua quiſquã à iudice petat, ut cauſam deman det.quinimò& inuitis& ignorantibus parti bus, mandare iuriſdictionem ſuam ordinarij poſſuntꝰ: expreſſumq; id eo reſponſo credi- derim, cum uulgò dicimus, ius dicentis offi- cium latiſsimũ eſſeb. quoniã in poſſeſsionem mittere, tutores conſtituere, bonorũ poſſeſ- ſionem decernere, iudices litigantib. dare po teſt: nam cùm cætera miſti imperij exempla hoc arguunt, tum etiã q́d officiũ in dubijs ad nobile referri ſolet. Aliter itaq; Petrus, Cy- nus,& Baptiſta Seuerin. eam ſtructuram in tellexerũt, ut de natura cauſarũ iuriſdictiõis eſſe, demonſtret, ut demandari poſsint: quæ interpretatio nuſquã minus, quàm luriſcon ſulti ipſius uerbis quadrat. quamobrẽ uerius eſſe, quod alias quoq́; diſputando ſuſtinui, ar bitror, Iuriſconſultũ uidelicet ea in lege ſolũ de miſto meroqʒ imperio loqui, miſtumq; il- lud definire, cui etiam iuriſdictio ineſt, ut in bonorũ poſſ.& in iudicis dandi licẽtia: nam in ea quoq;, ſicut in bon. poſſ. iuriſdictio eſt: Paradoxorum lib. II. 49 dũ ſit, tractatũ à maiorib. uideo:& Bart. alijq; numero plures, facultatẽ habere præfectum pręt. uniuerſalẽ legẽ cõdendi, ex ea cõſtitut. putant. At alibi idem Bart.& quidã alij, O- thofredo autore, id illi minimè licere, niſi in his quibus pręeſt prouincijs, arbitrati ſunt: uerbũq; illud generale, extra eius territorij fi nes non accipiũt.In quam ſententiã ſi acceda mus, nihil magis pręfecto pręt. cõpetet, q́; cę 10 teris magiſtratib. qui in ſua adminiſtratione & ipſi iura ſtatuere, edicereq; poſſunt: quod omnino ueriſimile nõ eſt:tametſi alium ipſe huiuſce legis ſenſum exiſtimẽ, nẽpe hunc, ut ſi pręfectus præt. legẽ in ſua prouincia pro- mulgauerit,& quidẽ generaliter: exẽpli cau- ſa, Quicũq;, uel omnis qui taledelictũ cõmi- ſerit, plectat᷑: ſilmperatorijs cõſtitutionib. nõ aduerſef᷑, etiã cæteros, alioquin eius iudicio nõ ſubiectos, tamen lege illa teneri: cuius ex- ꝛ0 emplum inter iudiciorũ ſanctiones hoc re- perire eſt. Generali præfecti prætorio forma expreſſum fuerat, iudicem delegatũ, ſi ſuſpe ctus eſſe cœpiſſet, recuſari poſſe: dubitatum deinde eſt, num& idem in delegato princi- pis eſſet:& idem eſſe Iuſtinianus Cæſar re- ſpondit: quod nõ tam ex eius lege locum ha- bet, quam quòd generalis hęc prefecti for- ma, etiam ad hos delegatos produci poteſt: & hanc interpretationẽ, quamuis reclaman- 30 te Jaſone, textui ipſis magis conuenire, qui eum uiderit, pronunciaturus eſt, ſcio. Oſſicij iudicis petitionem idem cum extraor dimaria aclione eſſe,& quod ea ab aclione in factum,& ab datiua difftrat. CA p. X. Væſtionis eſt, utrum officij iudicis im ploratio ab actione differat:& ſolet di- cie, actionis appellatione huiuſmodi petitio- nem nõ cõtineri, niſi impropria ſignificatio- quocirca miſti imperij exiſtimat᷑. dictio itaq; 40 ne actionẽ capiamus. Sed ab hac declaratiõe licẽtia, in eo cõtextu ſextũ caſum reſpicit: li- cet prępoſitio, in, adiecta nõ proponat᷑, nõ id circo tamen ab hac ſententia diſcedendũ eſt, cum plerunqʒ eas fubtrahi, non ueterũ cõſue tudine ſolum doceamur, ſed& elocutionis elegãtia admoniti ſimus.Eſt autem figura e- clipſis. Tranq. in Dom. natus eſt regione ur- bis ſexta, pro in regione. Cic. orat. pro domo ſua:Domo me cõtineo, pro in domo. Et quò libentius noſtrã hanc interpretationẽ hiſce quiſquilijs inſererẽ, illud in primis ſuaſit, qᷓ d perq́ʒ; eruditos complures uiros inuẽtum no ſtrũ probare cognouerã, ut etiã pręceptores noſtri ſibi eã arrogare interpretationẽ nõ du bitauerint, ex gręco uti opinor adagio, quo, amicorũ omnia cõmunia eſſe, admonemur. Dræfeclum prætorio legem uniuerſalem condendi autoritatem habere:& diuerſa ab laſone ſententia, neſcio quid in conſtitutione, Apertißimi. C. de iudicijs. enucleatum. SAp. IX. Mperatoris Alexãdri reſcriptũ hoc legit᷑: Tuhae apręfecto pręt.datã, etſi generalis, minimè legib. uel cõſtitutionib. contrariã, ſi nihilpoſtea ex autoritate mea innouatũ eſt, æquũ eſt ſeruari. Quẽadmodũ id intelligen- tam ego diſſentio, q́; qui maximè, nam cum actio ius ſit perſequendi in iudicio, qd ſibi de beturt, cõueniatq; hæc deſinitio etiã huic ex- traordinariæ perſecutioni, cur non, q́d ex ta li argumẽto deducitur, proprieè deduci dica- mus? qd ſi officiũ iudicis aliquã obligationẽ nõ reſpicere, reſponderis: non tamen minus debitũ peti idcirco fatebimur, cum in ea defi nitione uerbum, debere, lato ſignificatu ca- pi, Accurſ. fateat᷑,& ad huiuſmodi debitum 5o cõpetere officium iudicis in cõfeſſo ſits:alio- qui ſi aduerſus nullo modo obligatũ, perſe- cutio illa concederet᷑, nonne officiũ iudicis, quod præmodum æquitatẽ amplectitur, ini- quiſſimũ eſſet, cum eum ſoluere cogeret, qui nulla obligatione tenerete quamobrem eam obligationẽ hoc officio efficacẽ crediderim, quę non ex cõmunib. iuris regulis, ut puta conſenſu, manat, ſed quæ ex æquitate quadã extra ordinẽ conſiderat᷑. Nam et eum, qui ex 6o re iudicata dare facere damnatus ſit, uerũ de bitorem eſſe, dubio procul manifeſtum eſt: et tamen in eum nõactione ſolũ experimur ſed& iudicis officiũ imploramus: nimirum, quoniã qui ex re iudicata debet, uerè quidẽ cce 3 d In d.l. apertiſ. e in. j. de iuriſ⸗ om. iud. f Inſtit. de act. in prin. g Gl. e ſcrib.in l. ſi ſeruum.§. fi. ff. deuerbo. oblig. h Bax. in. intra. de re iud. 4 a Not. in I. lulia. de cond. ind. bI. pecuniæ. 9. per ſecutionis. de uerb.ſig. c l. fi. de uar. cxtraor. cog. d d. 5. perſecu- tionis. e In l. cui eori. de poſtul. f per no. perla ſon. inl. emaci pata. C. qadm. gl. j. C. de libert. h No. in l. ci fi- lius. ſi cer. pet. i Inl. libertis. C. de libertis. k l. in cauſc. ij. de min. l. Cdſi minor. §. fi. in l.hære⸗ ditas. in fi. de petit. hæred.l. quintus. de au ro& arg.leg. ml.ij. C. de dol. n l. naturalis.. quod ſi faciã. de præſc. uer. 0 l. ita nobis. C. de adult. p In I.ackiõis. ff. de act.& ob. ꝗ lij. ffde iure- lur. r l. non quic ꝗd. de iud. 50 ex cõſenſu nõ tenet̃ ſed ſolo iure ciuili reus eſt. Sed& noſtram ſententiã non parũ tuet᷑, d petitio hæc frequẽtiſsimè aà Iureconſſ.per ſecutio dicit᷑: quoniã extraordinaria petitio eſto, quam etiã propriè actiõis uerbo cõpręn di, iure teſtatũ manet: hęcq; ſunt quas infactũ actiones appellare ſoliti ſumusc. quin& per- ſecutionis uerbo extraordinarias perſecutio nes cõtineri, VIp. putat: ut ſi quis impropriè id eſſe arbitret᷑,nõ ſolùm Jureconſulto, tanq́; 10 propriæ ſignificationis ignaro, iniuriã fece-/ rit, ſed aduerſus Bart. ſententiã reſponſurus eſte, qui uerbũ, contineri, de proprio ſignifi- catu dici ſolere exiſtimauit:tametſi et ipſe nõ ſemper id admittendũ opinerſ. Argumẽto& noſtræ ſentẽtię fuerit, ́d ſi libertus à me ma- numiſſus, ingratitudinis nota reus agatur, in ſeruitutẽ reuocari per extraordinariũ reme- dium, q́d idem cum officio iudicis eſſe, Imp. Antoninus tradits. Honorius actionẽ cõpe- 20 tere teſtat᷑:ut omnino idem utrũq; dixiſſe cre dendum ſit: qͥd& Accurſio uiſum eſt. nam & in cauſæ cognitione illud uerſari, ut quęra tur, numè citra in integrũ reſtitutionẽ alia a- ctio cõpetat, cum VlpianusTſcripſit, quid a- liud oſtendit, præterq́; in integrũ reſtitutio- nẽ, quæ ex officio iudicis deſcẽdit, per actio- nẽ expediri:? cum dictio, alia, implicare(ut uul gò dicimus) idem ſoleat. Nec cõmunem opi nionẽ ſatis probant, quæ in eius tutelã àA Dd. 30 adducuntur,& illud maximè, quibuſdam lo cis Aiuris autorib. dictum, actionẽ nullam da ri, cum tamen ex officio iudicis conſultũ ſiti. Verùm ipſe arbitror, quãuis actio ſpecialiter accepta, ordinarias tantũ reſpiciat, generali- ter tamen etiã perſecutiones comprændere. quocirca cum Iuriſconſ. actiones cõpetere neget, de ordinarijs intelligendũ eſtm, ut quę extra ordinẽ dantur, illæ competant. Nec im probãda hęc eſt reſponſio, cum& cõſtitutio 40 nib.cautũ ſit, actionẽ de dolo dari, quãdo nul la alia cõpetit:et tamẽ ſi generalis cõpetat, da tur: ſicut& in innominato cõtractu, ſi faciã, ut des, nullam actionẽ dari ſcriptũ eſtu, cum Fulg.& alij quidã, nullam dari ordinariã pu- tent, ſed extra ordinẽ generalemq́; ſecus. Suc currunt& huius rei q́ᷓplurima exẽplao, quæ ſilentio præterire cõſultius fuerit. adducit᷑& quod ſtipulationes damni infecti,& legato- rum nomine cautiones inſtar actionũ habe- 5o re traditum eſte, quę tamen ex officio iudicis pendent. Sed uti diximus, ſi actionẽ ſpeciali terut in rem uel in perſonã eſt, conſideraue- rimus, tunc earũ inſtar perſecutiones obtine re crediderim:ſed cum generaliter de actiõe loquimur, nõ ſimiles, ſed eius ſpeciem eſſe, magis uerum eſt:etſi uerbum, inſtar, generis ſpeciem, nõ ſimilitudinẽ ſignificare hoc caſu quiſquã nõ indoctè dixeritu. Ergo generali- ter affirmandũ,perſecutionẽ hanc, actionẽq;&o idem eſſerminimè uerò, ſed id tunc certũ opi nor, cum quicq́; petimus, quod nobis aliquo modo debeatur. nam cum ea, quæ meræ fa- cultati iudicis cõceduntur, petimus, tũc lon D. Andreæ Alciati 51 gè˙& latè ab actione perſecutionẽ hanc dif- terre neceſſariò profitemur. Etex his conſe- uens eſt, ut ſi exofficio iudicis actio aduer- ſus me intentata elidatur, exceptionem pro- prie mihi competere fateamur. Monid es ſo la ęquitate uera exceptio daturꝰ. Quoòd autẽ inter utraſq; uoces, multas differẽtias& Bar. . tolus,& Iafon, recentioresq; aggregant, mi- nimũ noſtræ ſententiæ aduerſatur, cum nec ipſe reales perſonalesq; actiones à perſecu- tionib. diſtare, inficias eam: ſed tamen inde nõ ſequitur, quin actionis app ellatione per⸗ ſecutio propriè cõtineatur. Cæterũ cum offi cij iudicis petitionem extraordinariã actio- nem eſſe dixerim, quid ergo ab actione in fa- ctum differt? quid ab ea quam datiuam recen tiores nuncupant:& in hoc differentiam eſ- ſe cenſeo, quòd datiua actio ſpeciale nomen habet,, ut in aliquo caſu mutui peculij ue, a- ctio in factum, uel ex interdictis', uel exinno minato contractu, ſimilibusq; negocijs pro- uenit: perſecutiones uerò ut plurimũ in mi- ſti imperij cauſis intenduntur:nam et illas ex nobili, mercenario ue officio diſtingui non putauerim, cum has uoces nõ à lIureconſul- tis acceperint, ſed ex proprio ære recentio/ res ipſi effigiauerint: cum& merum officiũ appellari in iure uiderimus, quod mercena- rium iſti credunt. Sit igitur cauſa iuriſdictio- nis, quæ pecuniã reſpicit. Miſti uerò imperij cauſę nõ actione in rem, nec in perſonã expe diuntur, cum ad huiuſmodi debitũ non perti neant:ſed cum principale earũ robur ex iudi ce deſcendat, perſecutionib. terminantur. Si cbtumaci qefenſio omnis ex lege uetita ſit, quemadmodum hoc accipi debeat: multisq́ caſibtss de⸗ clarari illud ſtatiutum, quos alij minime tam ac⸗ curatè perſpexerint. CAP. XI. Ræcedenti articulo conſequens eſt quę IL ſtio, num quę lex municipalis actionem alicui negat, perſecutiones etiam, quæ ofli⸗ cio iudicis expediuntur, prohibeat:& in fa- uorabilibus tantum uetari cõmuni ſententia enũciatur.Sed ſi noſtra illa opinio probetur, promiſcuè indiſtincteq; prohiberi dicẽdum eſt. Verùm& hic quæri ſolet, quid ſi lex non actionem ſimpliciter auferat, ſed quancunq́; defenſionẽ: Finge ſtatutũ eſſe, ut contumax accuſatus, niſi ſeſe in carceribus conſtituat, omni defenſione priuetur:& tunc extraordi narias quoq; has petitiones illi nõ compete- re,nemo nõ probauerity':tametſi hæc qualiſ- cunq; cõſtitutio multas interpretationes ad/ mittat, quæ uulgò minimè agnoſcuntur,& eam in primis, ut licet ipſe propriam cauſam tueri nequeatextraneus tamen quilibet ra- tione publici fauoris officium iudicis implo rare poterit, ſi tamen probaturus eſt, contu- macem eum falſo crimine deferri: ſolumq;ʒ in hoc à reo diſpar erit, quòd reus, ſi contumax nõ eſſet, niſi crimen probaretur, abſoluẽdus foret:at hoc caſu, niſi extraneus innocẽtiam probet, condẽnabitur:& ita in quæſtione fa- cti s. qui æquitate. de dol. ex. t Bar. inl. certi cond. in prin. ſicer. pet. uu Gloſ.Inſtit. de interd.. fi x l. v. deuerbo. oblig. „ Bar. in lij H.ct parui. quod 41 aut clam. ——— niüla ente lytlen 4 lo aäl pb ſl jedea Gaguſi dusn 11 Füͤßat d wiug, daale njabo quga Unahr s cda ab fac Iam 6 inwini zcuſ uim auſis —‿ Asßi fad⸗ NMe0. pobit obtinl huncp ſecpſe hariſt duser wpülſi exptel Wcoſeches 85 N. ky dino R lſft eller d meif dex.& a fntẽti⸗ ſf 1 hilexle plorim Välend officio lopre8 ltarid, tii 00! cognoſ betur. 1 men in nnder 1 3 dli llo, quc dubitab plieat. Acauſa d ordin 1 doti eghen⸗ ten Gh dlin 4 kanedu len kes anreſe eeſei 51 ne dif. conſe⸗ aduer- m pro- exſo Odauté Ada eee Ant, m.* umnec derſecu- nen inde dneper- cum offi d actio, ne in fa⸗ mrecen aiam eſ- enomen lij ue, a⸗ t der il em lexinno cont inpmu Cs pro- ſico ge. u in mi⸗ nhſifin etillas eX inaf gui non econſul⸗ recentio- mofficiũ mercena- riſdictio- ol. d imper] ſonã expe non pertl uur exiudi nantur. uetita ſ A2⸗ bs de⸗ ens eſt quę actionem Cudx ofli⸗ at:& in fa⸗ iiſententia probetur, idicẽdum d ſi lex non quancunc; tcontumas conſtituat; Wexrraordi xXLV denelh a D. Ant. de Ca naro. in tract. de excu. b I. qui in carce rẽ. de his quæ met. cau. e Aret. in l. accu ſat. C. eod. d Bal. in l. planè. de pet. hær. et ibi Alex. e Alb. de Roſ.in q. xxxiij. in q. xxxij. co loco. f Balq. in extra- nag.de pac.cõ ſtã. in uerb. nõ admittemus. g Albe. in q. xlj. co loco. h De pace cõſtã tie.& inl. ſci re..cõ ſequẽs de excuſ. tut. i In rub. de off. ordin. k In. duo. de re iudic. 52 cti interrogati Marianus Socinus,& Tho- mas Dotius reſponderũt:. ſed et ipſe credide rim, poſſe eum qui contumax ſit, reſciſsionẽ ſentẽtiæ petere ex edicto prætoris, quaſime tus cauſa abfuerit, cum carcer iuſtam timo- ris excuſationem afferatb: quod ita uerum eſt, ſi iudex ipſe uir toruus fuerit,& qui e- tiam abſq; indicio plectere reos ſoleat nam etſi manifeſtum ſit, contumacem illum per calumniam delatum eſſe, non alijs tantum defendere, ſed etiam ipſi iudici, nemine pe- tente, abſoluendi ius eſtò. Idem etſi ex leui de licto accuſatus proponatur, uel accuſatio i- pſo iure nulla dicatur. Sed quid ſi contumax redeat,& abſentiæ cauſas alleget, audien- dus ne eſt:& puto audiri æquum eſſes: quod & Alberico Roſato uidet᷑. Cæterũ ex prędi- cta lege ſolùm ea defenſio prohibita cẽſetur, quęadiuuare contumacẽ poſsitſ:quoniã in e- ius damnũ procedi poſſe, dubio procul eſt: nam& hoc ſtatuto nõ ſolũ defenſio reſpectu accuſationis tollit᷑, ſed et quęlibetalia in alijs cauſiss:ut nõ abſurdè tractatũ ſit, ſi quiſq́; de facto aliquid ab huiuſmodi cõtumace petat, poſsit ne cõtumax defendi:& poſſe tandem obtinuit. quòd ſi proponat᷑, iudices accuſatũ hunc pariter& cõtumacẽ admiſiſſe, abſoluiſ ſeq;, ſententiã hanc ipſo iure inualidam Bal- dus exiſtimauit: quod& cæteris perplacet: expreſſo enim iuris errore uidetur lata. Vter in iudicando dignior haberi debet, or- dinarius, an delegatus principis. CAP. XII. † Ractatũ diligentiſsimè apud Alex. po- 4 ſterioresq́; eſt, uter in iudicãdo dignior eſſet, delegatus principis, an ordinarius iu- dex:& digniorẽ eſſe delegatũ obtinuit: quã ſentẽtiã rationib.multifariã probãt, q́;uis ni- hil ex legib. adducãt, q́d quęſtiõis terminos plurimũ reſpiciat. Nos id definiri ex Impp. Valentiniani, Valentis, Gratiani conſtit. de officio uicarij arbitramur, qua in ciuilib. cau ſis præfecti prætorio uicariũ iudicare, in mi- litarib. comites, expreſſum eſt. q́d ſi cauſa u- triqʒ cõmunis acciderit, priore loco uicarius cognoſcere, comes illi adiunctus accedere iu betur. Viden igitur, uicariũ præferri, qui ta men iure ciuili ordinariã iuriſdictionẽ non habete licet Pontificum decretis aliter ſit:& eò diligentius annotanda hæc eſt conſtitu- tio, quò etiam minus ab cæteris perſpecta, dubitabilem alioquin aliam quęſtionem ex- plicat. Fingamus ordinario iudici adiunctũ ex cauſa à principe collegã, qui in diuerſam ab ordinario ſententiã iuerit:quæſitũ eſt, cu- ius potiſsimũ pronũciatio ſit obſeruanda:& negociũ omne ad principem deferendũ Bar tolusk cenſet, qui in dubijs delegati iudicio potius acquieſcat, tanꝗᷓ is dignior ſit. uidetur ſanè huius legis argumento idem eſſe etiam, ſi ea res ad principis cognitionem non refe- ratur: ſed tamen amplius quærendum reor. In bonorum poſſeſßione adipiſcenda hodie ne ceſſarium decretum eſſe. CAP. XIII. Paradoxorum lib. II. 53 T uerborũ inanium captiones exclude ret, ſtatuit Conſtantinus Impl. in adipi ſcenda bonorũ poſſeſsione, ſi qualiſcunq; te ſtatio etiã apud duumuiros oſtendat᷑, ſuſtice re. Interpretati id ſunt poſteriores, ut ex illis uerbis exponatur, in bon. poſſeſ. neceſſariũ nõ eſſe decretũ interponi:ſed illud ſufficere, ſi quiſq́; apud magiſtratũ municipalẽ bono- rum poſſeſsionẽ accipiendi uoluntatẽ ſuam 10 declaret. Verumenimuero perq́; uereor, ne hæc uera non ſint: cum teſtatio nihil aliud ſit, q; proteſtatioquædam, quæ loco petitionis libelli ue ſucceſsit:& cum libellus ſcripturã requirat, ea ſolis uerbis efficax eſt. Prius igi- tur quam decretum interponeretur, iure an- tiquo requirebatur is libellus. Verùm Con- ſtantini ea cõſtitutio, loco libell qualemqua- lem teſtationem ſufficere demonſtrauit: ſed nõ propterea conſequẽs eſt, ut et idcirco ſub z0 latum decretũ credamus. Cum enim de cor- rectorijs agatur, quod expreſsim nõ mutat᷑, cur prohibetur ſtare? nam etiã ratio legis, ut inanes captiones excludantur, hoc caſu locũ nõ habet. Quis em̃ ſani iudicij nõ erubeſcat fateri, decreta prętorũ, quę mira quadã ſolen nitate ferebantur, uerborũ uanas captiones eſſe, præſertim cum etiã Iuſtiniani lex atteſte tur, per Conſtantinũ ſublatã bon. poſſeſ. pe- titionẽ fuiſſen? quod ergo de petitione dicit᷑, 30 quid cum decreto cõmune habet: Idemq; Cę ſar eam poſſeſsionẽ bonorũ illi, quæ furioſo decerni ſolet, æquiparat, ut cum in hac decre tum requiri pluſq́ᷓ; manifeſtum ſit, idem iuris in alijs quoq; eſſe meritò aſſerendũ uideatur. eius uerba hæc ſunt: Curatori furioſi licentiã damus, eam bonorũ poſſeſsionem agnoſce- re, quæ antea ex decreto dabatur,& ad ſimi- litudinẽ bonorũ poſſeſsiõis habere, cum pe- titio bo.poſſeſ.lege Conſtantiniana ſublata 40 eſt,& ab ea introducta obſeruatio pro anti- qua ſufficit portione. Neq; uero opinetur ali quis, contraria ex eo iuuari, quòd bonorum poſſeſſ. antea ex decreto dari dicatur, quaſi nunc nõ detur: nam ab legislatore id enarra tum ueriſimile eſt: quoniam cum ipſe hanc agnoſcendi licentiã curatori præſtiterit, non ex iure prætorio uidebatur amplius bono- rum illam poſſeſsionem eſſe, ſed ex iure ci- uilio: quamobrem ut ambiguitatem hanc de so medio tolleret, eandem eſſe dixit, quæ antea ex decreto dabatur,& idcirco prætoriam.& quod ſubſequitur, petitionem Conſtantini lege ſublatam, ad uerbum illud, habere, per- tinet, quod latiſsimæ ſignificationis eſt,& id quoq; cõtinet, quod ſine petitione habea- tur. Quiòd autem duumuiros eoſdem& ma- iſtratus municipales, noſtri Doctores cre- dunt, fortaſſe& hoc non ita uerũ eſt: nam ex omni ordine duos eſſe electos magis puto, 6o qui carceribus pręerãt, afaſcibus utebantur:, apud quos emãcipari nõ poterat, licet apud totum ordinẽ poſſet. Omnino digniſsimus, & maximus inter decuriones honor, duum- uiralis habebatur: ſed de hoc alibi. ccc 4 I fin. C. qui ad- mit. m Bart. in l. non ſolũ.§. morte. in iij. coli. de oper. no. nun. n I. fi.. nos ita- que. C. de cu⸗ rat. fur. 0 Arg. t15. fd cü adducitur. cum ibi no. de uerb. oblig. pl. ſtip. iſta hab. de uerb. ꝗ I. ſi ꝗs uxori. §. ſi fugit. de furt. r l. duumuirum. C. de decurio. lib. x. s I.j. C. de emã. lib. t Lj. de alb. ſcri. 54 Titulum, Jui ſit Codice, ſu Fagio, aliter intel ligendum, quam ad noſtra hæc tempora intelleclus:& quem⸗ admodum aduocatis honorarium dari debeat. CAPVT XIIII. Væſitum eſt, quemadmodum aduoca to ſalariũ dandum ſit:et in hac quęſtio- ne, cùm ſimul aduerſari quamplurimę leges uideantur, ſic exiſtimo diſtinguendum, ut ſi a I.j.. proinde. in profeſſoribus iuris ciuilis Ioquamur, qui de uariſs etex de publico ſtipendia habent, eos non poſſe tra. cog. quicquã petere, dicendum ſit: oblatum tamẽ accipere ualeant. Et introductum uidetur, quoniã iuris ciuilis ſcientia cum res ſanctiſ- ſima ſit, precio nũmario æſtimanda, dehone- ſtandaq́; non eſt. Quoòd ſi de alijs aduocatis quæramus, qui cauſarũ patroni ſunt, hisex- ⁵§. illo procul. tra ordinẽ officio iudicis conſuli conſtat: ut in lproperan. tamen quod honorarij illis dari iudicat᷑, cen- c de iddic. tum aureos nõ excedat:: alioqui ſi ſibi præſta c d. l.§. liis. et ri quicquam paciſcantur, pactum turpe eſt, Lquamuis. C.& ex eo agi non poteſt, niſi finita lite conce- de poſtu. ptum proponatur. quãuis autem petereno d L. archiatri.C. poſsint, oblatũ tamen licitè recipiunt:& ſi de profeſ. per eos non fiat, quò minus patrociniũ non e d. Ij. diuus. Præſtetur, reſtituere nõ compellunturs. Sed aduerſus hanc ſententiã non parum mouere nos poterit, quòd ex quacunq; pactione etiã F c. aeſuffrag. nuda actionem aduocato dari eſt proditumt, probariq; ex titulo, qui De ſuffragio inſcribi tur, teſtatum manet. Sed uideamus, quæſo, quàm peruerſe; quàm indoctè tractatus ille accipiatur. Et in primis ab Accurſio, cæte- risq; ſcire uelim, apud quem idoneũ autorẽ legerint, ſuffragium pro patrocinio aduoca- torũ accipi: nemo certè in literaria palæſtra nomen dabit, qui hoc affirmare ſit potis:& quãuis ſuffragio copulari patrocinium, in Iu g vt iudicesſi- ſtiniani authẽtico legerimè, nõ tamen utran- nequoquo ſuf. que uocẽ eiuſdem ſignificationis eſſe quiſ- . ſic igitur a quam aſſeret. Quamobrẽ ſuffragia propriè nobis. ex doctiſsimorũ uirorũ lectione ea eſſe dixe- rim, quibus in campo Martio populus Ro. honores magiſtratusq; cãdidatis mandabat: quæ quidem ſolebant etiam magno compa- rari:unde lex Iulia de ambitu lata eſt, quę hãc emptionem, ſi clam contraheretur, fieri pro- hibebat:palàm nullo iure uetari, nec Accur- h Inl. unica. ff. ſium latuit. Poſſunt& recte ſuffragia appel- de ambit. lari, cum ex aulicis purpuratisq; principis, ſeuà ſcrinio quiſq́ʒ;, uel quilibet alius princi- pẽ exorat, ut aliquẽ diplomate iuuet, uelſum ma poteſtate ſontem liberet, uel quicq́; aliud etiam iuſtum concedat.Igitur ſi ob hanc cau ſam aliquid promiſero, puta ut principẽ exo res, ut illud mihi beneficium tribui facias, ex ſuffragio tibi obligabor: uidebatur enim hu iuſmodi pactionẽ illicitã eſſe:quod utiq; non eſt, tametſi ex hiſce ſuffragatoribus quidam reperti ſunt infames, qui uulgò fumum uen dere dicebantur, ut apud Lampridiũ in R- lexandri Imp. uita, legere eſt. Neq; uerò etiã illud admiſerim, ex pactione nuda hoc caſu actionè dari. cum uerba legis eum qui ſpo- Ponderit, obligent: cur enim ſpoſionẽè potius D. Andreæ Aciati 55 obre efficacem promiſsionẽ nõ interpretamur, q́; ſio aduerſus iuris regulas inducamus, ex pacto pli actionẽ dari, cum ſponſio iure ciuili ualidam exl promiſsionẽ plerũqʒ ſignificet: Sed& de ſuf i No. inl. lecta. norn fragio hæc Tranquill. in Veſpaſiano: quen- ſicert.pet. lup llo dam ex charis miniſtris diſpenſationẽ cuidã NVnj rum, quaſi fratri petẽtẽ, cum diſtuliſſet, ipſum can b qpoc didatũ ad ſe uocauit, exactaq; pecunia, quan„un. ſedd tam is cum ſuffragatore ſuo pepigerat, ſine 1 Extr 10 mora ordinauit,&ẽ. Nam Accur. expoſitio, NaL ſi patrocinium denotari admittamus,& le/ Rom gem in anguſtum reponit,& ante litem(quo cdos dantũ caſu titulum hunc intelligit) poſſe pa- 1 lnen ctum hoc cõcipi fatetur: quod omnino fal⸗- khd. ltis cauſa. uoe ſum eſt, cùm eo caſu ſolum ualere didiceri- tont mus, quo ſopita lite ſit cõtractum. quamob- dds rem nihil eſt quòd dubitẽ noſtram opinionèẽ ader ueram eſſe, quam& ex Ammiani Marcelli- iſdi ni autoritate cõprobamus:is libro X XII. tra dni z0 dit, cum Aegyptij,genus hominũ litigioſum, n quotidie Iulianum Imperatorẽ tædio affice- t n rent, dum eius pręfectos acceptarũ pecunia- me rum accuſant, eum conſtituiſſe lege promul remo gata, nullum interp ellari ſu ffragatorẽ ſuper in hiis, quæ eum rectè conſtiterit accepiſſe. füir Nouuss intelleclus fimigerato uerſiculo, E du uidetur. datus in lege ſingulari, Si quis ius dicenti non 1 obtemperauerit. CAP. XV. Gione Pud Iuriſconſ. VlIpianũ, in tit. Si quis ape wruel 30 ◻△ ius dic. nõ obtemp. hæc ſententialegit: udtr Gltad Is uidetur ius dicenti nõ obtẽperaſſe, qui qᷓd inan minar extremũ in iuriſdictione eſt, nõ fecit: ueluti nim cös qu ſi quis rem mobilem uendicari à ſe paſſus nõ iũ ex eſt, ſed duci eam uel auferri paſſus eſt. cæte- litecõ rum ſi& ſequẽtia recuſauit, nõ obtẽperaſſe niama uidetur, In hoc uerborũ ſenſu tanta eſt inter beor, interpretes altercatio, ut etiam nouã uarijs tmul modis in diſceptationem res deducta ſit: ex mat. de quibus quoniã maxima pars à recẽtiorib. cõ ſundut 40 futatur, eas ſolùm interpretationes in mediũ enbr⸗ miin li afferã, quæ frequẽtius approbant᷑, multosq; una interelt aſſeclas habent. Et in primis ita quidã inter- aulxii pretantur, ut extremũ idem ſignificet, quod buſt minimũ, leuiſsimũq;: quaſi VIpianus uelit, aiß ur ni nõ eum tantũ, qui in magno negocio contu- aad luico max eſt, ſed& qui in re leui nõ paret, mulcta bt ri poſſe:ueluti ſi tecũ rei uẽdicatiõe egero, tu 1 he citatus uenire cõtemnis,& cõtumax es:qua- G propter am plius uẽdicare nõ poſſum, ſed ex nad so primo decreto in poſſeſ.mittendũ erit, uel e- uelü tiam ex ſecundo fiet abalienatio. Sed hęc ex- n ci poſitio multis rationib.tametſi ab alijs appro iſäi bet᷑; expugnari poteſt:tum qd extremũ non callact ſanè cõmodè pro minimo leuiqʒ accipitur: Wiur quod etiamſi demus, in eo decipiemur, quòd lusnon eum qui cõtumax nõ cõpareat, leuiter delin dtnon quere exiſtimauerimus: cum maius ſit eius lumm erratũ, qui uocatus nõ compareat, quàm qui am fac dare facere iuſſus non pareatl. Nam& eum, I Alb. inc. j is ab 60 ob cuius negligẽtiam primo uel ſecundo de x. not. de iud. ne uſ creto prætor in poſſeſsionem miſerit, nõ eſ- cadrrec ſe mulctandum, Paulo Caſtrenſi,& cæteris inin d l. unict lendum placer: quoniã ſatis ille punit᷑, qui huiuſce⸗ in ulti. col. in dufern modi decretis àprætore affectus eſt. Quam- gʒ.i uidetur. hos cfe obrem dinofal⸗ K4gli lidiceri- uamob⸗ pinionẽ larcelli⸗ XII tra gioſum, o aftice- pecunia- promul drẽ ſuper diſſe. ſiculo, F cend non it. di quis ntialegſt: ſſe, quiqd cit: ueluti paſſus nõ eſt. cæte/ btẽperaſſe aa eſt inter ouã uarißʒ ucta ſit: ex ctiorib. cõ 5 1 mediũ multosc uidã inter- licet, quod anus uelit, ocio contl⸗ ret, mulcta ze egero, nax es: qua- ſum, ſedex ã erit, uele/ 4 4 Bar. inl. ſi is ꝗ pro empt. l.ij. C. de.ſec. nup. cap. Raynal- dus. de teſt. b I. udex. ff. de re iudi. Alex. in h imperii. vñj. colum. c l. qui reſtitue⸗ re, de rei uẽd. dl item ſ.§. fi. de reiuend. 56 obrem alia adduci ſolent Ioannis interpreta tio, qui extremũ interpretatuseſt, quicquid principium, uel finem cauſę reſpicit: ſed hoc ex Latini ſermonis uſu defendi uix poſſe opi nor:nam quãuis noſtri temporis dialectici in ſyllogiſmis ſic extrema accipiãt ex uſu uete- rum, tamen id frequentius dicitur extremũ, quod fine terminatur:q́d non legibus tantũ, ſed& Vergilij autoritate manifeſtum eſt: Extremũ hũc Arethuſa mihi cõcede laborẽ. Nec ex rara peregrinaq́; recentiũ elocutiõe, Romana atq; eadem elegans VlIpiani diale- ctos exponẽda eſt. Habet& Baldi quædam interpretatio ſuos aſſertores, dum uidelicet duo extrema in iuriſdictione eſſe tradit, cita- tionẽ,& executionẽ: qui igitur in eorum alte ro cõtumax ſit, mulctandus eſt. Verùm& id eodem argumento cõuincitur: quoniã in iu- riſdictione extremũ eſſe citationè, nequaq́; Paradoxorum lib. Il que in cauſa mulctari poſſe, ut& hinc quæ- dam Bartoli argumentationes explodantur. Explicata ratio, cur in furto It unum fa- ctum, in iniuria damnõue plura:& male ſenſiſſe ſeriptores in l. ſi familia. de iur. om. iud. CAP: XWI. I familia alicuius furtum fecerit, unum factum eſt: ſi iniuriam, uel damnum fa- ciat, plura facta ſunte. qua ratione hoce Bar- io tolus,& ſequiores alij, furtum nomen iuris eſſe tradunt, delictumq́; nomine proprio ap pellatũ: Iniuriam facere, album corrũpere, damnum dare, facti eſſe: delictaq; hæc cum innominata ſint, tot eſſe facta, quot delin- quentes ſunt. Sed illud mihi probari uelim, idcirco quòd uerba factum reſpiciant, plura facta dici: furtum enim quid aliud eſt, quam rei alienæ contractatio, inuito dominotequæ diffinitio factum ſpectat,& tamen in furto à admittendum eſt. Sed& illud, treis haſce de- a0 pluribus commiſſo, factum unum eſt, Si e- clarationes à ueritate abeſſe, fortiſsimũ argu mentũ eſt, quod Iuriſconſulti exemplum de re mobili, ſanè quàm incõcinnũ eſſet: cur nõ de immobili dixit potius, quo caſu rei uendi catio frequẽtius intenditur, Quamobrẽ ue- rius eſſe quod quãdoq; nos excogitauimus, duxerim. Sciendum itaq; illud, finita iuriſdi- ctione, ius mulctandi amplius nõ compete- re: ueluti ſi lata ſit diffinitiua ſententiab. Po- nim eos contractus, tam qui proprium no- men habent, quàm qui innominati uocãtur, facti eſſe dicimuss, quamobrem& in delictis idem non opinemur? Nam plura facta non conſiderari, ex uerbis legis factum denotan- tibus, ſed ex pluribus conſilijs, Pauli reſpon ſo oſtenditurn: quamobrem quicquid uno conſilio à familia fit, unum factum eſſe: quic quid pluribus, plura crediderim: ſed ſi, quid tuit autem probabiliter dubitari, quid ſi ter-⸗ 30 actum ſit, nõ conſtet, in furtis unum, in dam minaretur iuriſdictio, non quidẽ facto iudi- cis, qui pronũciauerit, ſed occaſione litigan- tiũ? exẽpli cauſa, uendico à te rem mobilè, tu lite cõteſtata dicis rem apudte nõ eſſe, quo- niam ab alio ablata ſit, quo caſu agere prohi- beor, quæritur, an quia permiſiſti rem aufer ri, mulctari poſsis?& VlIpianus poſſe exiſti- mat. Sed quid ſi ſequẽtia recuſaueristea autẽ ſunt, ut ſi dolo tuo res ablata ſit, quanti maxi no iniuria ueplura facta præſumi, magis ar- bitror: huiusq; differentiæ ea fortaſſe ratio eſt, quòd in furto res ipſa perpenditur, quæ unum tantum furtum ſpectat, unde& eius reſpectu duplum quadruplum ue in cõdem nationem deducitur: ſed in iniuria non tam cõuicium ipſum attenditur, quam eorũper- ſonæ, quæ iniuriam faciunt:& quò plures ſunt, eò atrocior eſt contumelia. quapropter mi in litem iurauero“: ſi ſine dolo, quãti mea 40 ſi municipum decreto puniatur, qui cum ar- intereſt, condemneris:& hoc in executionis cauſa:in principali uerò, ut ſi dolo tuo res ab lata ſit, nihilominus agatur: alioqui non aga tur, niſi interſit te prius dediſſesꝰ: reſpondet Iuriſconſultus, idem eſſe,& dum dicitur, nõ obtẽperaſſe uideri, qui quod extremũ in iu- riſdictione eſt, nõfecit: idcirco quid extremũ ſit, non exprimit᷑: quoniam ſi poſt citationẽ, uel litis conteſtationẽ, rem auferri permiſe- rim, citatio uel litis cõteſtatio extremũ in iu- 50 riſdictione erit:idemqʒ in alio quocunq; iudi ciali actu, qui abductionẽ hanc pręcedat. Ille igitur qui rem mobilemà ſe uendicari paſ- ſus non eſt, ſed ab alijs duci auferriq; paſſus eſt, non obtemperaſſe uidetur.& hoc exem- plum maximeè in re mobili procedit, quoniã cum facilè abſcondi potuerit, præſumitur dolo ablata:& onus probandi ad reum perti net, ut ſi interim contumax ſit, ſequentia di- matis hominibus alicuius domũ inceſſerit, nõ is pœnam merebit᷑, qui uno cum ſocio ed profectus eſte cum grauior ſit iniuria à pluri bus qᷓ; ab uno facta. Idemq;ʒ eſt in damno da- to, tum quòd non ſine iniuria dari ſolet, tum etiam quòd nõ ratione rei duplum triplum ue rependitur, ſed quanto pluris res, quæ damnum paſſa eſt, eo anno uenundata fuiſſe probeturl. Daclum prorogatioms, etiam priuſquam cœpta iuriſdictio ſit, efficax eſſe, ueterum ſententia approbata, recentiores interpretes reiecli. CAP. XVII. Iconuenerit, ut alius prætor, quàm cu- Ols iuriſdictio eſſet, ius diceret,& prius quàm adiretur mutata uoluntas fuerit, pro- culdubio neminem compelli ei conuentio- ni ſtare Africanus iuris autor ſcripſit: quod 57 e In à.l. ſi fon. f l.j. de furtis g l. conſilio. de cur. fur. h d. I. ſi familia. in fin. i i ſghes, d⸗ iniuxijs. k Alex. et laſon in l. gal. g. ſi is. in iij. coli. de lib.& poſth. I Iiſtit. ad leg. aquil.in prin. reſponſum ſic intellexerunt Bartolus u& ml.ſi cãuenerit. „. 77...... catur recuſaſſe,& idcirco mulcta affligatur: 6s alij, ut à prorogatione iuriſdictionis alter, e- uerbum enim, duci, ad mouentia: uerbum, auferri, ad mobilia refertur. Et quamuis hos hos caſus Iuriſconſultus, tanquam magis du Pios, expreſſerit, nõ tamen negat aliter quo- tiam inuito altero recedere poſsit. Et quam- uis iuris regula admoneamur, nihil ſanctius eſſe, quàm ſeruare promiſſam fidem: hoc ta- men caſu a promiſsis recedere licere, rece- de iur. om. iud. 58 ptum eſt:& ſi quæras, qua ratione hoc admiſ 59 D. Andreæ Alciat 1 ⸗ pſa muliebris ſexus tantum â matris ſucceſ- fum ſit, ex Angeli ſcriptis reſpondebitur, in his quæ publici iuris ſunt, priuatorũ pactio-/ nes nõ con ſiderari: ſed cum licitum cuilibet ſione repellet᷑, nihilominus à paterna quoq́; hæreditate reijciendas fœminas reſpondit, quoniam rubrica generaliter ſcripta propo- ſit iuriſdictionẽ prorogare, cur in eo pactum attenditur: ſi pœniteat, nõ attenditur? Areti- nus, Iaſon, atq; alij aliter reſpondent:& tan- dem uel inuiti cõcedere cogunt᷑ nulla effica ci ratione id introductũ eſſe: quid igit᷑ quod ratione caret, admittimus? Quamobrem ali- a Alb. de Roſ.ib. ter intelligi poſſe Africani uerba ex ueterũ cõmentarijs reor: ut itademum recedere li- ceat, ſi cõmuni conſenſu uterq; àpactione re ceſſerit: nam cum ſicõuenerit, inquit Iuriſ- confultus, inter utrunq; intelligitur, addarq; mutatã uoluntatẽ proponi, certè& abutro- que mutatam accipere pronius eſt: tum ex cõmuniproloquio eiuſdem formæ uerba pa b l ia hoc iure. riter accipib, tum etiam quòd præcedentis de uule clauſulæ modus in ſequenti repetitus cenſe- c Ldol. ubi Bar. tur, Sed huic declarationi fortiſsimè reſiſtit, de ſer. corru. quòd accepto ex contrario ſenſu argumẽto, concluditur, ubi aditus ſit prætor etiam utro . que retrocedente, licitam remiſsionem non eſſe: quod iure defendi nõ poſſe,nemo non crediderit, cum renũciare liti paſsim permiſ dI. poſtquã C. ſum uideaturò. Verùm& hoc argumentum qe pac. elidi poſſe quãdoq; arbitratus ſum, in eamc; iui ſententiam, ut poſtquam lis cœpta ſit, in- uito iudice ius renunciandi partibus cõpe- tere negarem: nam nec actor, ſi reus neget, quoniã ſua interſit cauſam expediri, renun- e Glo. Bald. in l. ciare liti poteſte: quod& hoc caſu producen- utique. de rei dum, cum iudicis contemnatur autoritas, ſi uend. eius iudicio omiſſo, alium adeamtf. Minimè f. ſed ſiſerui. tamen diffiteor, ſi nõ inſtantiam tantum, ſed §. R. dearbit.& litem remittamus, id licere: quoniam cum cuml.ſeg. alius iudex non adeatur, uix quiſquam dixe- rit prioris autoritatẽ ſperni: nam& nos iuue rit, poſt litis conteſtationẽ, etiam actore reõ- que conſentientibus, libellum alioquin inep tum emendari, recentiorum Baldiq; autori- 2 I. edita. C. de tate prohiberis, quòd uidelicet negocium id cd. Bar. ĩ auth. iudicium ſpectet. Poteſt etiam id argumen- hodie. C. de iu tum aliter diſſolui, quòd uidelicet quamuis ra. calum. jex dicat, priuſquam iudex ſit aditus mutatã uoluntatè, non tamen conſequens eſt, ubi ſit aditus, nõ licere eam mutari. Nam& Hier. inquit, quod dicitur, antequam cõuenirent, non ſequitur, ut poſtea conuenerint. Capite quarto, de uerb. ſignif. Si rubrica generalior ſit lege, quemadmodu accipi debeat:& in diuerſam ſententiam itum, ab eo quod poſt Pauli Caſtrenſis conſultationem communiter exiſtimatum eſt. CAP. TVIII. Lyn ſolet, ſi legis municipalis ru- brica lege ipſa generalior ſit, ſequenti- b Vt per Mod. bus capitibus utrum coërceri debear:& Pau in rubrſicert. lus Caſtrenſis nõ debere integra cõſultatio- Pet. ne exiſtimauit: quamobrem cum propone- rentur ita concepta rubricęuerba, Stantibus maſculis fœmina non ſuccedat:& in lege i- nebatur. Videamus uerum ne ſit:& cum ex Iuſtiniani codicis rubrica generaliter milita i C.neg. nemi. re negociatores prohibeantur, intelligaturch i.xj. tamen ex ſequenti conſtitutione id tantum procedere, cùm ſacramento militari adigun- 10 tur, clariſsimum planè argumentũ eſt, quan tumuis generales rubricas ſequẽtib.reſſ pon- ſis aſtringi:nam& ex eiuſdem codicis rubri/ ca ruſticani generatim ad obſequia deuocari prohibenturv, quod tamen pluribus caſibus k C. ne ruſli. ad coarctari certũ eſt. Fortius nos Pontificis epi ullum. lib. xj. ſtola inter decretales adiuuati: nam ſi lege ſa- l c. ad audienti- cerdotum, in collegio facta, generaliter, qui an. de cleric. in templis nõ reſident, fructus ſuos facere ue non reſid. tentur, dicemus ne eos cõpręndi, qui in Ar- 20 chiepiſcopi, uel Pontificis officio perma- nent:& nõ comprændi expreſſum eſt. Si er go ſtatutum potius intelligitur, ut nihilnoui inducat, quàm generaliter cõtra ius accipia- tur, quantò magis in rubrica id eſſe fatendũ eſt?quin& Bartolus, ſi lex inmunicipio ge in Inl. quæſta. neralis promulgetur, deinde alia ſpecialis, à. frin ii. col. prima diſceſſumuideri ſcripſit. de fund. inſtr. „ lega. Commodatum dicitur etiam translato domi- 3 nio, dum tamen actum ſit eandem ſpeciem reſtitui& declara- 30.. ta lex ultima de præſcriptis uerbis. CAPA. XIX. Iſpeciem aliquam tibi dedero, dominiũ S tranſtulero, ita ut eandem reſtituere mi- hi intra aliquod tẽpus tenearis, quæſitũ fuit, quiſnam is contractus eſſet:& Accur.& cæ- teri omnes cõtractus innominati, cum do ut des, genus eſſe tradunt. Mihi, licet non ab re admirari quiſquam poſsit, cõmodatum eſſe uidetur: quoniam mutuũ damus, recepturi 40 nõ eandem ſpeciem, quã dedimus: alioquin utPaulus Iuriſconfſultus ait, erit depoſitum: I.ij ſicer. pet. quod ſi(ut æquũ eſt) fateri cogamur, nonne Iuriſconſ.malè prolocutus foret, qui cõmo- dato depoſitoq; ſolum tribuit, q́d contractui innominato adſcribendum fuerate ſed& in ultima lege de pręſcriptis uerbiso, expreſſum o I. fi de praſcr. hoc, dicere non dubitauerim: Si tibi, inquit, uerb. ſcyphos dedi, ut eoſdẽ mihi redderes, cõmo- dati actio eſt: ſi ut pondus argenti redderes, so quantũ in illis eſſet, tantũ põderis, petitio eſt per actionẽ pręſcriptis uerbis. Nam quid re- ctius dari interpretabimur, q́; dominiũ tranſ ferri: Quòd ſi in eo uerborũ cõtextu, impro priè traditionẽ ſignificari dixeris, aduerſus autoris ſententiã dixeris, qui ſolam differen- tiam inter utrũqʒ caſum hanc conſtituit, utin primo, quia in ſpecie res data ſit, dicat᷑ cõmo datum: in ſecundo, cum in genere rem re/ ſtitui actum ſit, innominatus contractus ap- 60 pelletur. nec obeſſe quicquã poteſt, ꝗduul- gd dici ſolet, in commodato dominium non transferrir: quia hoc puto admittendum: ſed p l.rei. clſeq. ſi actum ſit, ut transferatur, non ideo minus cõmod. l. de commodatum erit:nam hanc pactionem ad⸗ Precar einff - glol dis Käcki Nele 1 1 Gcni 4 elden featu eſol alde, fdon ülixo ſdere unus haade gume vtdic ſitie nentu frein naspi clnia huiuſr eren cem. hecie tundti wadder febust becie brmc ceocu borelt uisine mntur pecun tuto generi⸗ cduadt 59 ueceſ. Auo vondit, dropo- um ex milita; Gaturch tantum digun, t, quan reſpon- s rubri- euocari Caſibus crer licis epi 1lm. legela⸗ ledatnn. nter, qui on. Ceclor, acereue nonniu niin Ar⸗ perma- eſt. Sier ihil noui accipia- fatendũ LciptO ge g lul qui ecialis, à L finiſal de ſcnnh lega. Che 1 abal a l.ij. ð. mutui. ſi cert. pet. afia b Gloſ.& ſcrib. Inſtit. de act. in prin. c In I. à diuo. Pio. d.ſi pigno ra. de re iud. ato domi- ⅓ declaa- XIX. dominiũ tuere mi⸗ eſitũ fuit, ur.& cæ- cum do ut nonabre atum eſſe recepturi alioquin epoſitum. 1 lier ur, nonnèe ui cõmo/ contractui te ſed& in expreſſum ibi, inqlult, res, cõmo- j redderes, petitio e de pn Uell. / l niniumno lma tendum. ſe 1 Jnall, eo minus raalf ideo! 44 3 60 uerſus eius ſubſtantiam eſſe, ullo unquam iure(niſi fallor)lectum non eſt. Daragraphus, mutui datio. in l ij ſi cert. pe tatur, aliter declaratus, qudm ab alijs in præſentem diem fuerit. CApP. XX. Vtui datio conſiſtit in his rebus, quæ Monae ‚numero, menſuraue con- ſiſtunt: quoniam earum datione poſſumus in creditum ire, quia in genere ſuo fictio-/ nem recipiũt, per ſolutionem magis, quàm per ſpeciem: nam& in cæteris rebus ideo in creditum ire nõ poſſumus, quia aliud pro alio, inuito creditore, ſolui non poteſt. Du bitaui plerunque, quid his uerbis Paulus Iuriſconſultns ſibi uelit:& ut rem omnem accipiamus, ſcire nos oportet, credere eum proprieè dici, qui ita rem alienat, ut dominiũ transferaturb:quod ſi non ſit translatum, ibi nec debitor, nec creditor ex propria ſtrictaq; ſignificatione eſt.& hoc caſu tradita ſpecies eadem reſtitui debet, cum ſi dominium tranſ feratur, is ſatisfaciat, qui tantundem in gene re ſoluit. Item ire in creditum uidetur dici ea ratione, qua alibiꝰ dicimus in creditum poſ⸗ ſidere,& alibi in poſſeſsionem ire, quæ uer- ba ad executionem referuntur. lgitur ſic ar- gumentari Paulum Iuriſconſultum opinor, ut dicat mutuum eſſe quod in his rebus con- ſiſtit quæ pondere, numero, menſura conti- nentur, quoniam ex earum datione dicimur ire in creditum:nam ſi debitor nõ ſoluat, ca- ptis pignoribus fit eorum uenditio, ut ea pe- cunia emantur creditori res mutuatæ, cum huiuſmodi res recipiant functionẽ in ſuo ge nere magis per ſolutionem, quàm per ſpe- ciem: hoc eſt, quia in eis non cenſet᷑ obligata ſpecies, ſeu ea res quæ data eſt, ſed recipiunt functionem ſuam per ſolutionẽ, quia ſi tan- tundem ſoluas, liberaberis. Nam in cæteris rebus ideo nõ dicimur in creditum ire, quia ſpecies ipſa eſt noſtra, puta ſi domum, uel li- brum cõmodauerim, pignori dederim:& i- deo cum ſpecies ſit in noſtro dominio, non poteſt pręter eam aliud nobis ſolui: unde q́;- uis in executionem iudicati pignora& aufe- rantur,& uendantur, tamen per receptionẽ pecuniæ non eſt liberatus debitor, qui ad re- ſtitutionẽ rei tenet᷑, ita quòd aliam eiuſdem generis dando, nõ liberaret᷑. Nec hoc intelle ctu admiſſo, dixeris ex ultimo uerſiculo per argumentum à cõtrario ſenſu colligi, in com modato depoſito ue, ſi interueniſſent res, quępondere, numero, menſura conſtarent, inuito creditore poſſe aliud pro alio ſolui:q̊d iure perquàm reprobum eſt: nam reſpon- dendum exiſtimauerim, Iuriſcõſultũ loqui, cum res illæ nõ ut ſpecies, ſed uti genus dan tur, quod demonſtratio hęc indicat, per ſolu tionẽ magis, quàm per ſpeciem: et hoc modo explicanda arbitror Juriſconſulti uerba, quę ſi rectè percipiantur, nihil in ea quæſtione extricant, utrum qui dandi obligatione tene tur, poſsit aliud pro alio ſoluere: quod Bart. & cæteri putauerũt. nec etiam iure dicemus 1 Paradoxorum lib. II. 10 20 40⁰ 60 Iuriſconſultorum rationes aut leues eſſe, aut nihil ab ipſo pronunciato differre, quæ quo- rundam opinio fuit. Cæterum quoniam hæc à me alibi diffuſius tractata ſunt, nõ eſt quòd eadem lectoribus etiamnum reponam. Bella utrinp licita eſſe,& explicata quæ- ſtio Doctorum antehac pene irreſolubilis: Fulgoſijq; opi nio quædam approbata.( AP. XXI. VWüegh licita ne bella eſſent, etſi me non lateat quandoq; diſputatum fuiſſe, nemo tamen fuit, qui nõ dubitationem hanc tanquam abſurdam auerſaretur: ſiquidem probabilius dicere is uideri poterit, qui u- trinque abominanda profitebitur: ſed cum & hociure defendi non poſſe uideretur, in eam communi calculo itum eſt ſententiamè, ut Romanos iuſta bella mouere, eorum ho- ſtes illicitè agere crederentur. Verùm nos aliter exiſtimandum cenſemus,& utraque parte optimo iure belligerari arbitramur: nec tamen eouſque contra omnium ſenten- tiam diſputamus, ut rixas, turbas, id que ge- nus contentiones, hoc numero admittendas putemus: ſed de his tantum bellis loquimur, quæ cum exteris fiunt,& euidentiſsimè in- iuſtam cauſam non fouent: nam illa dubita- tio, qua hinc atque hinc, uter iuſtiora arma moueat, mens impellitur, facit ut ea utrinq; licere profitear. Nec iure quiſquam dixerit, me pugnantia loqui: quòd ſi iuſta arma quiſ- quam induat, neceſſe ſit eum, qui contrariæ ſit factionis, iniuſtum eſſe. non ſequitur hoc, nec abſurdum eſt, propter ancipites ſenten- tias, utroſq; nõ iniuſtè belligerare. Et ut rem exẽplis ex ipſis legibus ſumptis adiuuemus, noõnne quilibet in liberali cauſa conuentus de ſtatu ſuo tranſigere poteſt, paciſci nõ po- teſte: cur hocęniſi quoniã ſi euidens ſit& ma nifeſtum, aliquẽ eſſe liberũ, is paciſcendo ne quaquã conditionẽ ſuam mutare poteſt:ſi du bium ſit, iura permittendum exiſtimauere. uider igitur, quędam in dubijs concedi, quę ſialio caſu tribuerentur, neq́; lex, neque ra- tio ſineret? Duo coram iudice litigaturi an/ te latam ſententiam iuſtè aguntf, iuſtè exci- piunt, præſertim ſi per calumniã ea nõ fieri iuratũ ſit:idẽ& in bellis eſſe quis meritò am- bigate Illud admittimus, ſi cõſtet abſq; ulla pe nitus ratione aliquã partiũ reluctari, eam nõ bella gerere, ſed potius latrocinia exiſtiman dumn Plüns Longobardorũ lex, quę eum qui gladio hominẽ uulnerauiſſet, ſingulari cer- tamine fortunã experiri iubebat:ſi cõſtaret, quis iure fecerat, nullum habebat locũs. Nec illud multũ abſimile, eum qui fidei cauſa em phyteuticũ agrum poſsideat,& tunc demum pro domino arma capere tenetur, cùm iuſtè cõtendit, exiſtimaſſe recentiores, ita obliga- ri, ne cum palàm& in confeſſo eſt dominũ iniqueè decertare, ferat ei ſuppetiast: niſi for- te, inquiunt, uelit ſe defendere: nam quãuis hoc iniuſtè agat, tolerandum eſt. Sed quid ad hæc paulò remotiora digredior? nonne 61 d Inl. ex hoc iu⸗ re. de iuſtit. E iur. e l. fi. C. detraſ. l. nec ſiuolẽs, C. de libe. cau. f Argu. not per Bart. in auth. offeratur. C. de lit. conteſt. g Bald. in e.j. de pace te. in feu h Abb. ĩc. ſicut. ult. de iureiur. Bart. in l. j. ſs certum pet. 6² hoſtes ipſiab eo dicti ſunt, quòd utraq; pars æquo iure pugnet: Hoſtimentũ, inquit No- nius Marcellus, æquamentũ eſt: unde& ho- ſtes dicti, qui ex iuſta cauſa pugnam adeunt: hinc& hoſtire dicimus, Plauto in Aſinaria: & hoſtimentũ beneficij penſatio, Feſto au- tore: quibus concors eſt Lucius Apuleius, nec ignobilis, nec faſtidiẽdus literator. Cum itaqʒ ex ipſorũ Iuriſperitorum ſentẽtia, illud fortiſsimũ ſit argumentum quod ex uocabu 4 Eur. in ij. 5. buli etymo deduciturs, præſertim quando e- j· ſi cert. pet, ius nõ repugnat definitio, ueriſimile eſt no- ſtrum hoc pronunciatum iure defendi: nam qui cõtraria tuentur Doctores, cum bella u- trinq; licita eſſe ſimul pugnare exiſtiment, cauſam ignorant, cur iure Romano ſtatuat, ut qui capti à ſuis hoſtibus eſſent, ſeruitutis iure attinerẽtur. Nam cum Romani ſemper iuſta bella moueant, cõcertatores cõſequen- ter, ut opinantur, iniuſtè prælia agitant: cur igitur quos capiunt homines, ſeruos ſuos fa- ciunt, eorumq; dominiũ nanciſcuntur? non- ne ex ſua nequitia lucrum acquirunt: quod tamen pluribus ciuilium legum ſanctionib. b quod gerui nõ permitti, plus quam certum eſtb: nonne us. quod ui omani proprijs ſe telis iugulauerũt? Dum aut clim. hac ſe ex naſſa eximere legũ interpretes uo- lunt, uarij uarias aſsignant᷑ rationes: quin po tius, ut ita dixerim, miſerabiliter ſe torquent. loan. Fab. C.]. quidam idcirco factum dicunt, ne ſi liberta- Inſtit. quibus tis iura captiui retinerent, factio quoq; teſta- mod. ius patrx. menti eis ſalua eſſet: quod ſidatum propone poteſt. retur, facile uictoribus fuiſſet, ſe eorũ bonis inſinuare: fatua ratio, quaſi prætoris nõ ex- tet edictum, quod ui uel metus cauſa factum ſit, id reſcindi debere: at metum apud uicto- rem ipſo iure præſumi dicendum eſt, cum& minori plerunq; cauſa idem lex opinetur: ue luti ſi filia coram patre, etiam tacente, hæredi dI. j.§. quæ one tati renunciauerit, præſumit legislator me- randæ. ſſ.qua- tu factum. Alij nouã ſe adducere rationẽ di- rũ rerũ. paul. cunt:, id ſcilicet inſtituiſſe Romanos, ut qui de Caſt. conſi. captiui eſſent ſeruarẽtur: nam uictores ſi ob 177. eorum uitam nihil ſe lucrari uidiſſent, facilè e Iaſ. in d. l.ex in eam adducti forent immanitatem, ut exi- hoc iure. arg. ſtimarent trucidandos, utpote ſibi inutilia §. j. Inſtit de mancipia. uerùm qui hanc rationẽ receperit, iure perſon. idem dicat de eo qui à latronibus capitur, ne ceſſe eſt, cùm nõ minori ſint in periculo, qui ab huiuſmodi nefarijs uiris capiuntur, quàm hi quos milites ſua uirtute,& iuſto bello ac- quirunt: cur ergo negauere iura ciuilia, à la- f lin beloo de trone captum, ſeruorum iure cenſeriein hoc capt. igitur eos falſos eſſe non dubitem, quòd quę ſeruorum etymologia ſit, eandem& rationẽ eſſe cur ſeruiant, opinati ſunt. Si igitur cõtra omniũ, quorũ edita ſit ſententia, præter Ful- 2 Ind. l. ex hoc goſiums, noſtram hanc propoſitionem uerã iurc. dixerimus, cum utrinq; bella licita ſint, non eſt nouum, nec abſq; ratione, ſi tam Roma- ni, quàm hoſtes inde lucrentur,& ex alteru- tra parte capti nõ iniuria ſeruiant: nam cum bella ſint ex iure gentiũ orta, æqua lance eo uti Romanos cumalijs æquum fuit:tametſi D Andreæ Alcati 0 40⁰ 50 60 63 i nobiliores redditi ſint Quiri tes, maioremq; autoritatẽ inde comparaue- rint, quoties tamen de gentium iure agimus, nulla inter eos& alienigenas differentia eſt, tunc quippe id ius in uſu eſt, quod omnibus cõmune, nulli proprium exiſtimatur Libet obiter referre barbari hominis Brenni, qui Senonum regulus fuit, dicterium:is, interro antib. Romanorũ Sans quanam ratione SEluſium Hetruriæ urbem obſidione preme ret:Iu re, inquit, naturali hoc facio, quo is, qui minus fortis ſit, potentiori cedere iubetur: nam eo etiam pecudes,& bruta animalia uti deprændimus, cumtauros, leones, aquilas, cæteraq; animantia idcirco dominari uide- mus, quoniã alios uiribus præcellant: quod & uos Romani ſecuti eſtis, cum Fidenates, Ardeatas, Veios, Volſcos nõ alia ſubegiſtis ratione, quàm quod illis præſtantiores uiriũ uirtute habebamini. quin& Ariſtides in ora tione, quam ad Rhodios miſit: Lex, inquit, naturæ eſt à potentiorib. planè clarior facta, ut maioribus minores pareãt:& qui propte- rea libertatẽ tolli opinatur, hic à uero longè abeſt, nec aliud inde ſequitur, q́; ſihomun- ciones nos, conſpiratione facta, dijs gigantũ more congrederemur, uel æmuli eos nullos eſſe crederemus. Et hęc quidem illi depriſti- no, uti arbitror, naturali iure dixerunt, quæ tamen legibus noſtris conſentanea eſſe, fate ri nõ auſim, cùm eo iure, quo nil ulterius q́; mera æquitas ſpectabat᷑ illicita fuiſſe omnia bella, magis ueriſimile eſt, idq́; ex Paulũ uer- bis, in tractatu de captiuis, probabile admo- dum uidetur. Sanè hoc caput àme, cùm lu- ſtinianus nouus eſſem, compoſitum, tem- poris ordine omnium antiquiſsimũ, hoc lo- co referendum duxi, earum matronarũ imi- tatione, quæ quamuis matresfamiliãs factæ ſint, tamen crepundia ſua obſeruant,& dili- gunt, neq́; ſinunt interire. enim iure ciuil LIBRISECVNDI FINIS. D A NPy AI. GIA TLI PARADONORVM IVRIS CI- uilis liber tertius. PROOEMIVM. vccEDIT& quædam noſtra- =G rum uigiliarum portiuncula, quæ ad aliud Digeſtorum uolu mẽ tota pertinet,& pręter quod l dam Papiniani reſponſum, Gal li Aquilij celeberrimum apud omnes conſi lium interpretatur: cuius uiri nomen uel id- circo celebrandum fuerit, quòd is omnium Iuriſconſultorũ optimus apud ueteres habi- tus eſt: quòd illius(ut Cicero autor eſt) pru- dentiam populus Romanus in cauendo, nõ in decipiẽdo perſpexit, ut qui iuris ciuilis ra/ tionem nunq́ʒ ab ęquitate ſeiunxerit: quiqʒ ita iuſtus& uir bonus extitiſſe traditur, ut na tura, non diſciplina conſultus fuiſſe iudica- tus ſit. — h§. ius gentir. Inſtit. de iure naturali. tlinit D t lendi indo vemt prem lonẽ busm mie Hanti . il ſun Lerbie omnil prelib Mapin quam mtedh cdush elletle tur& tahec dmm ſ nlo fr mühi t Inl. poſtlimi- nium. in prin. in uerſ. per in⸗ iuriã. de cap. 63 et Quit Paraue, agimus, ntiaeſt, ömnibus arLidet b;i enni, qui ſ m Szinterro na e deural n ratione nepreme lois, qui nubetur. imalia uti . aquilas, nari uide- ant: quod idenates, ſubegiſtis ores uiriũ ldes in ora x. inquit, rior facta, ui propte/ lero longè ſihomun- is gigantũ eos nullos li depriſti- erunt, quæ ea eſſe, fate ulterius q́; iſſe omnia Paulu uer- bile admo- ne, cum lu⸗ itum, tem⸗ mũ, hoclo- ronarũ imi/ miliäs factæ Lant,& dili inue 115. IAII RIL5 CL 1 Ilſ num un 5 - 10 uria deg a l. diuo. ſolut. matr. b uerſic. itaque. 64 tus ſit. Quæ huic homini tributæ laudes, fa- ciunt ut minima illis acceſsio ſit, quòd Tribu nus fuiſſet plebis: quòd ſibi familiarẽ eum in Topicis idem appellat,& ſe orãte inter iudi- ces ſediſſe alibi atteſtatur. Cæterũ& eius re- ſponſum interpretatus, unà cum affinis ma- terię Velleia lege, Seruilius Scæuola eſt, M. Antonini Imp.& philoſophi præceptor,& demũ a conſilio, qui in iure libros duos& ſe Paradoxorum lib. III. 65 ſint: ex quibus tertia mihi portio, hoc eſt, quinq;, pręſtabuntur. Quam computationẽ iniquã eſſe Alexander fatetur,& ex ea quæ- dam abſurda ſequi Iaſon non negat. Nam cum reditus fundi is ſit, ut nõ niſi duodecim quolibet anno reddat, cur ex quatuor men- ſibus quinque marito dantur? an ſanus quiſ- quam rationẽ Doctorũ probauerit, qui pro- pter diligentiam, qua in locando uſus ſit ma ptuaginta multifarię eruditiõis ſcripſit, quo- 10 ritus, plus rata conſequi eum tradunte quæ- rum racemationib. Iuſtiniani Digeſta paſſim decorantur:uerum ex eis perq́; difficilis exi- ſtimatus eſt cõmentariolus, quem ab Gallo Aquilio, uti diximus, auſpicat᷑ quo factum, ut noſtræ huius diſciplinæ interpretes, Ac- curſius, Bartolus, Alexander,& id genus a- lij, quamuis multam in eo explicando operã nauauerint, quamplurima tamen perperàm eos accepiſſe demonſtraturus ſim, ſi modò præſente animo modeſtus, facilisq; lector, qualiacunq; hæc non aſpernabitur. Dapiniami legem, diuortio. ſolut. matrim. ſil ſo intellectu ita uulgoò accipi, ut iniuſtißima ſit: quam- obrem non aliter declarata, quàm uti autorem ipſum intellexiſſe ueriſimile eſt. CGADVT. Iuortio facto fructus diuidi Papinia- nus ait, non ex die locationis, ſed habi ta ratione præcedentis tẽporis. Quare ſi Ca- lendis Octobris uindemiæ tempore fundus in dotẽ datus ſit, eumq; uir ex Calendis No- uembris primis locauerit, menſis Ianuarij ſu prema die facto diuortio, ſic fieri debere diui ſionẽ, idem autor eſt, ut cùm quatuor menſi- bus matrimoniũ ſtetiſſe proponatur, uinde- miæ fructus,& quarta portio mercedis in- ſtantis anni confundi debeant, ut ex ea pe- cunia tertia portio uiro relinquatur. Quæ ex uerbis Iuriſconſulti delibata clauſulab, ita ab omnibus, quorũ uulgata ſit ſententia, inter- pretib.percipitur, ut expreſſo errore lapſum Papinianũ fateri neceſſe ſit. Cum enim plus quàm conſtet, maritũ pro rata tẽporis, quod ante diuortium interceſsit, dotalis fundi fru- ctus habere debere, quæſitũ fuit, quid iuris eſſet ſecundũ ea, quæ prædicto caſu referun tur:& recentior omnis Iuriſperitorũ ſenten- tia hæc eſt, ut rem geſtam ſic eueniſſe fingen nam obſecro hæc diligentia eſt? nnne maio rem re ipſa adhibemus, cùm noſtro ſtudio fundus colitur? ſiquidem locatio uel tribus uerbis abſolui poteſt: at colendi cura in dies maius negocium faceſsit. Nam& ab æquita te abhorret, ut in manu mariti conſtitutũ ſit, uel plus, uel minus de tradito fundo lucrari: præſertim cum nõ probetur, ciuiles acceſsio nes hoc caſu ab naturalib. differre:imò æqua 20 li cenſura tractari, ex regula traditum ſit. Sed quid ſi uindemiæ fructus non Xl. ſed Vi. tan tum ualere proponat᷑, cur ex quatuor menſi bus tres ſolos aureos maritus Iucrifacit, cùm tamen utroq; caſu, ſi ratam temporis rationẽ duxerimus, non quinq; aut tres. ſed quatuor habere maritus debeate Atqui ſi ex horũ in- terpretum ſententia Papiniani uerba accepe rimus, illud neceſſariò admittere cogemur, ut ſi tantidem uindemiæ fructus uenum dari 30 potuiſſe fingamus, quãti locatus eſt fundus, ſemper plus rata portione maritus habeat: ſi aliquãto minori precio ęſtimatã uindemiam aſſeramus, minus rata maritus conſequatur: quod nemo certè nõ uidet quàm abſurdum ſit,& præſertim in Juriſconſulto Papiniano, quem iuris ciuilis apicem,& doctrinæ lega- lis theſaurum Aelius Lampridius appellat. Quamobrem ut nemini adhuc ſatis perce- 40 Pptum, præſtantiſsimi autoris reſponſum ex- plicem, facilè ipſe in eam adducor ſententiã, ut ſenſiſſe Iuriſconſultũ opiner, non totius uindemiæ fructus cum quarta portione mer cedis inſtantis anni confundendos: ſed dan- dam marito quartam partem eius mercedis, deinde ita fructus ex uindemia cum ea mer- cede confundendos, ut tertia portio reditus annuis, id eſt, mercedis inſtantis anni penes c ld eſt, ut utra⸗ maritum reſideat: ueluti ſi fundus duodenis Iocatus ſit, ternos maritus acquirat,& demũ que portio pa⸗ riformiter de- dum ſit:Facto Calendis Octobris matrimo- so ex uindemiæ fructibus tantum illi ſuppleat᷑, terminetur. nio, fructibus plenum fundum in dotẽ uxor mihi tradidit: quibus collectis, ſicq́; coacta eo menſe uindemia, quæ XII. aureis æſtima ta eſt, fundum illum ex Calendis Nouem- bris, in eaſdem ſequentis anni Calendas lo- caui, precio aureorũ pariter X I1I. dubitatur miſſo in fine Ianuarij repudio, quemadmo- dum fructus quatuor illorũ menſium mihi debeantur:& ex recentiorũ omnium ſenten tia ita deberi Papinianus reſpõdit, ut quarta pars mercedis, quam pro toto anno condu- ctor debet, mihi adſcribat᷑, quę trium aureo- rum nummuũm erit, et cum fructibus uinde- miæ confundat᷑, ut ſimul coacta quindecim 8 quantum ſatis ſit ad tertiam portionẽ conſti- tuendam: qᷓᷣd ex prædicto caſu unum erit:& quãuis uindemia uel ſenis, uel denis, uel quo quo precio æſtimata proponatur, ex ea id ſo Ium marito relinqui debeat, ́d mercedi ad- ditum, tertiã reditus partem faciat. Nec huic intellectui uerbum, confundiò, quod genera d§- nõ ſolum in liter fructus reſpicit, aduerſatur, cum nõ ſim uerbo, idem di pliciter fructus confundi Papinianus ſcri⸗ cemus. j. ea.. 6o bat, ſed ita confundi, ut tertia portio merce- dis inſtantis anni uiro relinquat᷑: ſubſiſtetq; hocreſponſum æquiſsimo iure, ut quoniam tertia anni parte maritus onera matrimonij ſuſtinuit, tertiã quoq; annui reditus portio- d a fruclus. eo. ti. b In penult. col. c uerſ. ẽ contra rio. d uerſic. item ſi meſſes. 66 nem habeat:& cum, ſi matrimoniũ integro anno permanſiſſet, expectaturus erat mari- tus terminum, quo ab cõductore preciũ ſol⸗ ui debuerat. Idem quoq; ratione partis anni faciat, quo matrimonium ſtetit: nõ autem ex uindemiæ fructibus omne deducat, cum hi ſolum unius menſis ratione ad eum perti- neant:: alioqui ſi uſq;ʒ ad locationis terminũ matrimoniũ duraſſet, tredecim menſib. duo- rum annorum fructus uir lucraretur: quod quamuis abſurdum eſſe Iaſon agnoſcatb, ta- men ex hoc Papiniani falſa interpretatione declarato reſponſo, concedit. Nam et ſi colle cta uindemia nubat mulier, maritusq; Calen dis Martijs fundum locauerit, ſoluto ſequen tibus Calend. matrimonio, quinq; menſium fructus omnes nõ à muliere, ſed à conducto re repetete: cum collecti ab uxore fructus, nõ eius temporis, quo nupta ſtetit, menſes reſpiciant, ſed præcedentẽ, quo nubilis erat, annum:quocirca ex eis nihil marito debebit ſolui.quòd ſi meſſes ex cõuentione ſolumad colonum ſpectent, ſoluto dein ante uinde- miam matrimonio, nihiladhuc ab uxore ex præcedentis anni fructib. uir petetꝰ, ſed æſti matione meſsium facta(ſi nummis locatio contracta nõ proponat)cum ſpe futurę uin/ demiæ computatio fiet. Nam licet matrimo- nium ante uindemiã ſolutum ſit, cum tamen uindemia, ut diximus, non unum, quo colli- gitur, menſem reſpiciat, ſed totũ annum, ea quoq; pro rata computabitur: fructus enim ad ſuperioris temporis computationẽ perti- nent, non ad id quod eis coactis ſecutũ eſt: quamobrem quos mulier, antequàm nube- ret, percepit, in hanc rationẽ non uenirent. Et hoc modo exponenda eſt Papiniani illa Iex, quæ tot falſis interpretationibus intrica- ta eſt, ut longiſsima gloſſemata, uarioscqʒ ſen D. Andreæ Alciatl mus, nepos in utero adhuc exiſtens, ſi naſce⸗ 67 retur in poteſtatem aui futurus, neminemch prę ſe habiturus ſit, cur eum poſthumum ſu⸗ um nõ appellemus? nam quid neceſſe eſt te/ ſtamenti facti tempus reſpici, cum ex Vel⸗ leia lege doceamur, ſatis eſſe id tempus ob- ſeruari, quo nepos naſciturs? Nam& Aqui- lium Gallum de poſthumo ſuo locutũ fuiſ- ſe, Iuſtiniani quoque lex declarat, dum alie- 10 num poſthumũ hæredem inſtitutum, iure ci uili ab hæreditate repelli oſtendit: cum tamẽ in nepote, quem inſtitui poſſe Gallus indu- xit, id nõ procedere, nemo ambigat: ſiquidẽ ciuilis iuris autor ipſe eſt Gallus, et qui eo au tore inſtitui poterat, beneficio legis nouę nõ, potuit indiguiſſe: quam tamen alienis poſt- humis neceſſariam fuiſſe Cæſar ipſe teſtatus eſt. quin& in Inſtitutionibus, titulo de lega- tiss poſthumus alienus is definitur, qui na- 20 tus, hæres teſtatoris inter ſuos futurus non eſt. qualis ex emancipato filio cõceptus ne- pos. Quę uerba quidaliud ſignificant, quàm qui inter ſuos natus hæres teſtatoris futurus ſit, ſuum poſthumũ appellari: Neq; uerò hic ego Socini reſponſionem admiſerim, qui fa- cto teſtamento, ut poſthumus ſit ſuus, il- lud requiri tradit, ut cum auus teſtatur, pri- mum ipſe locum in poteſtate teneat: in ſuc- ceſsione autem inteſtati, ſolius mortis tem- 30 pus obſeruari:quę diſtinctio ex prædictis cõ uincitur, cum in legatis poſthumus ex eman cipato filio ſolum alienus dicatur':& tamen legata regulariter ad teſtati cauſam pertinẽt. nam& licet condito teſtamento tria tẽpora ſpectari proditũ ſit, in ſuorũ tamen hęredum ſfucceſsione, qui eſt noſter caſus, tẽpus mor- tis tantum conſiderari,& ex legibus teſtatũ eſt,& Accurſius cæteriq; cenſuerũt:. Et du- bio procul noſtra hæc opinio omnibus ap- ſus dum Accurſius in eam deſcripſit, nõ alia 40 plauderet, niſi Iuriſconſulti Pauli reſponſo de cauſa id egiſſe uideri poſsit, quàm ut mul tiloquium tanquã ſplenium quoddam, ſuis gerris obijceret. Doſt humus ſaus ab alieno quemadmodum diſcernatur,& Gallum poſthumo ſuo conſuluiſſe, non, quæ omnium ſententia eſt, alieno. CAPVT II. Oſthumũ, qui tempore teſtamẽti ſimul arceremur: is, hæredi, inquit, poſthumo fi- deicõmiſſum dari poteſt:& obtinuit ſenten- tia Galli, alienos quoq; poſthumos, legiti- mos nobis hæredes fieri: quæ tamẽ uerba ita declarari poſſunt, ut id nõ ex Galli oratione inductum ſit, quę in poſthumo ſuo loquitur, ſed à Iureconſulto Paulo ex Galli ſententia per interpretationẽ:quoniam par ratio utro- que in caſu penè eſſet.Illud enim quod ex ra I etmortis defuncti in poteſtate ita eſſepo 5 tionis ſimilitudine deducit, ex ſententia, nõ tuit, ut nemo eum præcederet, poſthumum ſuum dici:qui uerò, ſi natus eſſet ſolum mor tis tẽpore, ſuus fuiſſet, alienũ auo eſſe, nemo nõ affirmat, quapropter omnium penè dixe rim ſcriptis proditũ eſt,& ex Galli ſententia introductum, ut is alienus poſthumus inſti- tui poſſet:huiusq; differentiæ ratio illa tradi- tur, quòd hic nepos cùm tempore teſtamen- tià patre pręcedat᷑, auo ſuus hęres eſſe tunc ex uerbis deduci, palàm eſt: quod& uocula quoqʒ demonſtrat, quæ ut plurimum ad pro ductiones, extenſiones ue pertinet. Cur ex lege xij. tabularum poſthumus alie- nus inſtitui non poterat, cum ſuus poſfet:& uariæ ra tiones confutatæ. CA4 b. III. [1 Ractatum quoq;ʒ à Doctoribus eſt, qua- nam ratione poſthumus, quem alienũ nõ poteſt:quamobrẽ nil mirum, ſi alienus di so uocari uulgò diximus, ante Gallum iure an- citur. Verumenimuero licet omnibus, quos legere mihi cõtigerit, probet᷑ hæc opinio, nõ tamen uera ratione inniti crediderim. Cum ecnim ſitempus, quo auus moritur, ſpecte- tiquo inſtitui nõ poſſet:& Bartolus, cuius di cta alij nõ annotauerunt, idcirco uetitũ tra- dit, quoniã XII. tabularũ lege ad ſucceſsionẽ pPręter ſuos nemo admittebatur: is autẽ poſt- l1wmus e§. nunc de le- ge. infra co. f inſtit. de bon. poſ. in prin. g Inſtit. de leg. §. poſthumo quoque. h§. poſthumo. les. Ce fi i Gloſ.in. hæ- redib. inſtit. dc hær. qual. k I pe. de leg j. tum. gl. Bar. u l. ii. de paftis gmnentor. motus ind fupropro azt lilentea aiin ſitoipoter aiut mb uagitb qiadhuci Thuas qliuilſeop a eterialien len Herquäduh unſttpoſt ut tdulbnſte R ſimi argu dceluorũ in Iqullio Ga fulo iter dlcuispols bi. ded Ue menlisſente miſtum trac alm negle erio ntquamo 3 Trdonimi ¹ baxur nan lupraleri lidetur nec lrargum dleanne 3 d 1 decehn lus indu- brſfumm qui eoau snouenô enis poſt⸗ ſeteſtatus lo de lega⸗ . qui na- vſttatg turusnon 4. prſtan ceptus ne, qoma ant, quam 1s futurus q uero hic rim, quifa- it ſuus, il- ſtarur, pri- eat: in ſuc- nortis tem⸗ rædictis cõ us exeman d. I tamen⁰ in im pertinẽt. laäcah tria tẽpora en heredum tẽpus mor- ibus teſtatũ erũt. Etdu- Kcnlt mnibus ap⸗ nahis uli reſponſo hen oſthumo fi⸗ blgeabth nuit ſenten⸗ mos, legiti⸗ mẽ uerbaita alli oratione ſuo loquitur, alli ſententia ar ratio uflo- m quodex n ſententia, no 399 dodeuoen u nmumadfi lius iinet. ſthumus alie⸗ gier — ct. G* aIn§. ille caſus. b§. emancipati. Inſtit. de hær. quæ ab inteſt. c I. ſ inſans. C. de iur. delib. d Aret. hic. el. placet. de lib. Epoſth. f§. incertis.& §. poſth. Inſti. de lega. g lin tempus. de hær. inſt. h. ſui. Inſtit. de hær. qual. i liſi quis filium. C. de inof.teſt. 68 humus animaduerſo teſtamenti tempore, ſuus nõ erat, imò alienus. Sed næ non uidit Bart.tametſi ea xll. tabularũ lege ab inteſta- to ſui hæredes uocarentur: ſi tamen conditũ eſſet teſtamentũ, ſupremam defunctiuolun tatem eo quoq; iure obſeruari debuiſſe.Si e/ nim extraneos, quos libuiſſet, inſtituendi fa- cultas teſtatori præſtita fuit, cur nõ id multò magis in nepote conceſſum eſt? Quamobrẽ Ioannes ab Imola in cauſa id eſſe aſſerit, quo niã cum in nepotẽ nondum natũ affectionis amor nullus præſumat, facilè exiſtimatũ fo- ret cum matre poſthumi teſtatorẽ cõcubuiſ- ſe: quare ne mala hæc dealiena uxore ſuſpi- cio cõciperetur, uetitã poſthumi inſtitutio- nem. Quæ ratio tam mihi abſurda ſemper ui ſa eſt, ut penè indignã duxerim, quam refer- rem.quis enim inceſtos hoſce partus præſu- mat? quis nepotes etiamſi nondum natos, a- uis gratiſsimos ſpe propagandi generis po- tius nõ exiſtimet:, qᷓ; fœdiſsimi facinoris ar- gumento? atqui& hac ratione extraneus& ignotus inſtitui prohiberet᷑, quaſi materno ſtupro procurata inſtitutio ea foret, quid itẽ, ſi uiuente auo natus infans eſſete nônne in- ſtitui poterit, cum tamen minimũ gratiæ pri mis uagitib. indipiſci queat? Sunt& qui eũ, qui adhuc in rerũ natura nõ eſſet, inſtitui ne- quiuiſſe opinent᷑hacq; potiſſimũ cauſa iure ueteri alienum poſthumũ repellidò, ſed& hoc ParadoXxorum lib. III. 10 20 30 perquã dubium eſt, cum nõ magis in rerũ na tura ſit poſthumus ſuus, quẽ potuiſſe ex xlII. tabulis inſtitui, uulgò ſciture, tametſi non ſat firmis argumẽtis probari ualeat: quoniã qui de ſuorũ inſtitutione locutus eſt Vlpianus, Aquilio Gallo poſterior fuit:ut fortaſſe non falſò interpretatũ Catonem Saccum opinari aliquis poſsit, qui& hoc Galli inuẽto adſcri- bit. Sed uerior omnino eſt Raphaélis Co- menſis ſententia, qua id minimè ex xii. per- miſſum traditur, quoniam incertis perſonis olim neq; legari, neq; relinqui quicq́; pote- rati: quamobrẽ poſthumo quoqʒ alieno(ut Triboniani uerba referã) inutiliter antea le- gabatur:nam et cõiunctiua particula, quoc;, ex ſupraſcripta regula eum caſum deducere uidetur.nec his ſanè Pauli Caſtrenſis aduer- ſatur argumentatio, dum incertã perſonam eſſe eam negat, quæ ſequenti tẽpore demon- ſtrari poſsit: quoniã ex beneuolentia huma- nitateq; id receptũ a Modeſtinos deinde eſt, qui Seueri Alexandri Imp. in conſilio, lon- gè poſt Gallum floruit. Fortius itaq; illud ob eſt, quòd et poſthumus ſuus incerta perſona eſt, nec magis illi delata hæreditas(quod So- cinus credidit)dici poteſt, quàm nepoti, ſi fi- lium mortem obijſſe proponaturt: quapro- pter huiuſmodi nepotem inſtituere, uel ex- hæredem facere, ſicut filios, auus debet. Sed utiq; ut Socino hæream, adducor, quòd ne- potes in filiorum locum ſuos hæredes auis fieri, ex lege XII. tabularum nõ arbitror, ſed id potius ex lege Velleia inductumi quod in eius tractatu explicaturus ſum. 4⁰ 60 69 Negatiuam uerbo, poſſe, antepoſitam non excludere omnem potentiam, quod in noſtra hæc tempora opi nati ſunt luriſperiti. CA p. I11I. Reberrima recentiorũ ſententia eſt, in hlege, quæ aliquid fieri non poſſe dicat, quamcunqʒh potentiã abnegari: quoniã ea ſit negatiuæ particulæ, ſi huiuſmodi uerbo ad- iungatur, natura, ut præciſam neceſsitatẽ in- ducat. Primusq́; id inter canonicas Pont. ſan ctiones Ioan. Andreæ prodiditt, quem dèein Bartolus,& poſt alios alij ſequuti ſunt. Qua- propter ſi principes Ahi citatione aliquem condemnauerint, eorũ ſententiam etiam ſu- premæ poteſtatis robore latam, nullo iure ua lidam eſſe Nicolaus Tudiſcuslexiſtimauit: quoniã ſe Pontifex aduerſus inauditã partẽ cauſas definire nõ poſſe teſtatus eſt:quæ uer ba nõ ordinariam tantũ poteſtatẽ, ſed& ple- niſsimam præter ius facultatem adimere ui- dentur. Verùm uideamus id'ne iuris autori tate reprobabile ſit:& quandoq; animaduer ti ex quibuſdam argumentis facilè conuinci poſſe: ſiquidem Hieron. ad Euſtochium, Audacter, inquit, dicam, cum omnia poſsit deus, ſuſcitare uirginem nõ poteſt poſt rui- nam. ualet quidem liberare de pœna, ſed nõ poteſt coronare corruptam. quis enim ex his uerbis non poſſe deum arbitrabitur, laureo- la uitiatã uirginem donare, cum& longè ma iora poſsit? Sed& Innocentius Pont. Max. nuptias, quęab quarto conſanguinitatis gra du cõiunctis celebrant᷑, ut ualeant, ſe diſpen ſare nõ poſſe tradidit', cum tamen etiam or- dinaria poteſtate facultas ea ſibi conceſſa ſit. nam& Gordianus Imperator abſenti Reip. cauſa, non poſſe obeſſe tempora, quæ in a- ctione de dolo computantur, reſcripſito, cum nihilominus mero iure abſens excludatur, ſitq; illi neceſſaria reſtitutio. Ex Toletano quoq; concilio: Non poteſt, inquit Gratia- nus, erga homines eſſe fidelis, qui deo nõ ſer uauit fidem,cum tamẽ Turcas, Saracenos, & Scythas ſuis fidos eſſe, erga deum infidos, poſsibile ſit. Succurrunt ex iure ciuili, quæ adduci poſſent, alia argumenta: ſed commu- nem opinionem ſatis& ſuper, ea quæ dixi- mus, confutare mihi uiſa ſunt: alioqui ſi aue teribus nõ recedamus, conſequens erit, ut cum ſimpliciter proponatur, aliquem à prin cipe ex reſcripto abſentem arrogatũ fuiſſe, præſumatur potius reſcriptũ nullum, quàm arrogationẽ ualere: quoniam cum ſoli prin- cipi ius arrogandi reſeruatum ſit,& VIpia- nus tradat, abſentem arrogari non poſſed, ſe quitur ut de ordinaria ſaltem poteſtate non poſsit: reſcriptum autem potius nullum in- terpretandum eſt, quàm inducenda ſit huiuſ modi præſumptio, ut credamus ab legitima poteſtate principem receſsiſſer: quod certe perquam dubium apud me eſt, cum& hac ra tione idem in adoptato dicẽdum fo- ret, quod omnibus ſuffragijs reprobatur. ddd 2 k Gloſ. in c. j. de reg.iur. lib. vj. Bar.& laſ. in l. Gallus. i pri. I In c. j. de cau⸗ ſapoſſeſ. m xxij. quæſt. vj ſi Paulus. gl. ibidem. n c. litera. de re ſtit. ſpol. 36ʃ g10ſ. 8 0 Inl. ij. C. de dol. p ĩj.q.vij. c.non poteſt. ꝗ I. neq; abſent. l. ſeq.§. fin. ac adop. 2 r c. ſi motu. iun- clo c. non po⸗ teſt. ců ibi no. de præbẽ. lib. vj. Alex. in l. quanquam. de teſta.§. forſi- tan. j. ea. l. 795 Tẽſtamenta ex priuato heuore fli ob prete ritionem num inualida fiant. CAP. V. Væſitum eſt, qua ratione inductũ fuit, ut teſtamentum, quo filius præterire- tur,mllum ipſo iure eſſet:& triplici ex cauſa id eſſe Ludouicus Pontanus exiſtimauitꝰ, fa uore filij,odio paternæ imprudentię, tum ex ſolennitatis defectu. alij ex eo tantum nõ ua- lere opinati ſunt, quoniam ſolennis ea uer- borũ, quibus filius inſtituatur, forma deſit. Sed& hoc animaduerſione indiget, num ea forma propter publicam utilitatẽ, an ex pri- uato fauore requiratur:& ſolùm filij præteri ti utilitatẽ conſiderari,& idcirco poſſe eum ſuo huiuſmodi fauori renunciare, Bartolus frequenter arbitratus eſtb. at Iaſon contrariã ubiqʒ ſententiã tueture: quoniã ubicunqʒ ali⸗ quid ex ſolennitate neceſſarium eſt, in eo uo luntas priuatorum nihil operatur, cùm for- ma, ut dici ſolet, remitti nequeat. Sed& hoc facilè explodi poteſt, cum, quamuis ex publi co uſu introducta, ſolennitas nõ poſsit omit ti:ſi tamen priuatorũ gratia inducta propo- natur, poſsitꝰ: tradiditq́; hoc Bartolus, Ale- xander, cæteri, ita ut cõmuni omnium opi- nione firma hæc concluſio ſit. nam& iura- mentum in teſtibus, ſi litigãtes uelint, remit- titur, nõ alia ratione, quàm quòd priuato fa- uore requiri exiſtimatum eſt. Quæſtionis i- gitur huius cardo in hoc tantũ uertitur, an ſo ſius filij cauſa teſtamentũ pręteritio uitiet:& animaduertiſſe me id aliquando memini in eo Iuſtiniani authentico, cui tit. eſt, Vtcum de appel. cognoſſ. cum enim teſtamentum paternum exfilij præteritione corrumpi do- cuiſſet, cum& exhæredationẽ non niſi qua- tuordecim cauſis confirmari ſtatuiſſet, ſub- iunguntur hæc in conſtitutione uerba: Sola enim noſtrę ſerenitatis intentio eſt, Aparenti bus& liberis iniuriã præteritionis,& exhæ- redationis auferre, cum et paulò ſuperius Im perator dixiſſet, ea ſe ſtatuiſſe, ut parentes& liberos à teſtatorũ iniuria liberaret: quæ uer- borũ formula id mihi expreſsim oſtẽdere ui det, ut ſolus liberorũ fauor in cauſa ſit, quò minus eis præteritis uel exhæredatis teſta- mentũ ualeat:quoniam id maximè procura- tum eſt, ut iniuria ab eis arceatur. Si igitur ca ſum aliquẽ fingamus, in quo ceſſet iniuria, ualere teſtamentũ huiuſmodi dicendum eſt. quamobrẽ ſiproponatur, filium proprio cõ- ſenſu à patre pręteritũ, uel quamuis initio re luctantem, condito tamen teſtamento aſſen- ſiſſe, iuris firmitate talem uoluntatẽ niti, re- ſpondendum fuerii:tametſi Iuriſconſultorũ interpretes noſtri, hac in re uarij uaria opi- nati fint, quòd uidelicet extrinſecus quam- plurima adducentes, quæſtionis ipſius fun- damentum nõ conſiderauerint. neq; hęc tan tum ex his definiri dubitatio poteſt, ſed& quam ſequenti Capite relaturus ſum. In Galli conſilio nõ requiri ullam filij inſtitu tionẽ, neq; neceſſcrioò accipiendu, cohæredem filio datum eſſe. a Inl. fin. C. de contra tab.bo. poſſeß. b Inl. nõ dubi. C. de teſt. in l. j. de leg.iij. c Iaſ. in l. inter. de lib. poſt. d In d.l.non du⸗ bium. Alex. in cõſil. xcvj. in iiij. uol. uiſis. c c. tuis. de teſt. f§. hæc autẽ di ſboſuimus. Z Iaſ. in d. l. in ter cætera. in d.¶ fin. D. Andrcæ Acati 10 50 60 71 eAPVT VI. Iuerſis opinionib.inter iuniores inter- pretes certatũ eſt, num ſiex Galli&qui In conſilio nepos hoc modo inſtitutus ſit, Si filius meus me uiuo moriet᷑, tũc qui ex eo na tus erit, hęres eſto: cenſeatur filius ipſe hęres inſtitutus:& crebriori ſententia teſtatũ eſt, fi lium præteritũ cenſeri, quamobrẽ teſtamen tum illud inualidũ eſſe: cum enim filius ſub conditione referatur, quis eum inſtitutũ cre dauꝶ Cæterũ Bartolus ſaltem ab inteſtato ex illis uerbis tacitè uocari exiſtimauit: cuius ſententiã, parum abeſt, quin in uniuerſum i- pſe probem. qʒuis enim in teſtamẽto filij in- ſtitutio neceſſaria ſit, ut ſi etiã uiuo patre mo riatur, ſemel inualida diſpoſitio amplius non conualeſcati id tamen ſolummodo admitten dum putauerim, cum alioquin iniuria filio fieret:quod ſuprà à nobis diſputatũ eſt. quo- circa cum filium eo caſupręteritũ uideamus, quo uiuente teſtatore moriatur, nõ poteſt iu re dici factam illi iniuriã. Si igitur fingamus eueniſſe conditionẽ, nepos protinus ſucce- det, tanq́; ſub paternæ mortis cõditione inſti tutus:etenim neminẽ, uti arbitror, latet, nepo tem ſub cõditione inſtitui plerunq; poſſe. ſi uerò, in humanis filium agere,& patri ſuper ſtitẽ eſſe proponamus, tunc huiuſmodi con ditionalis inſtitutio nulla erit, quoniam in te ſtamento adſcripta conditio nõ euenit, ſed ſi lius ex tacita uoluntate inteſtato ſuccedet,& filio nepos, eruntq́; hoc caſu tanq́; ſiduo hæ- redum gradus facti eſſenu, d VIpiano uide tur, cenſebiturq; filius, ſi patri ſuperuiuat, ta citè inſtitutus, quod Scæuolam requirit:& hac interpretatione, quod in cõſilio Galli di citur nepotẽ inſtitutũ, rectius& ſignifican- tius accipietur, q́ᷓ; ſi ex cõmuni ſententia ſub- ſtitutũ exponamus: nec inſtitutio filij aliqua ſubaudiri debebit, quod cæteri admiſerunt, etiam quod minimè uero ſimile eſſet, ut uer ba Galli, quæ, uti Bartolus exiſtimauit, for- mam reſpiciunt, eius claufulæ additamento ſuppleantur, cum dici ſoleat, formæ nihil ad- di, uel diminui poſſe: cum etiã, ſi quicquam huic ſententiæ aduerſetur,& Alexandri,& Iaſonis cõmentarijs facilè refelli poſsit. quin & ſi noſtram hanc opinionẽ approbaueris, aliud quod contra omnem Galli legem argu mentũ adducebatur, nihil oberit: ſiquidem Baldusoet Angelus, ſi filius inſtitutus dicat᷑, teſtamentũ non ualere hoc caſu, tanq́ʒ in cau ſam caduci incideret, exiſtimarunt: cum ex lege Papia, ſi primo gradu hæres inſtitutus uiuẽte teſtatore obierit, hęreditas nõ ad ſub- ſtitutũ, ſed fiſcoꝰ deferebatur. Quamobrem ubiqʒ intelligendum crediderunt, datũ fuiſſe filio cohæredem: qd non ex uerbis legis ſo- lum cõfutatur, ſed& ex eo, quod fortaſſe fal ſum eſt, in præmortui filij locum, iure accre- ſcendi extraneũ cohęredẽ fiſco præferri. qua de cauſa aliter Iaſoni uiſum eſta: is tradit etiã ueteri iure, ſi uniuerſalis hæres uiuo teſtato- re deceſsiſſet, teſtamentũ ex ſecundo gradu ſubſiſtere b l. ex facdo. de hær.inſtit i Inſtit. de exhi. libe..j. k l. ſed& ſi. O d.. j. de hære. inſtit. I Lcl in teſtam. de hære. inſti. mn h. in omnibus. n Inl. et uno. de acceptilat. 0 In d.l. Gallus in prin. pl. 5. proſe⸗ cundo. C. de cadu.tol. . in omnibut. & Iaſonin ſ· nunc delege iijalue ferreradf onnidelat cauit quon pobbdile re quumot emporepa are eteria dusnupliſ am,ſed ſu um e im cumta uou Irſtoteles a hus,quam ügeltariti Gellius lib noribus,& decimo mer ducumſeri Hadrianc woquoch lettawere! lopnorä uqpimrec lsazalio tianus Ce lid lixintu numne An quoddamec düt lplur eöqpetel uanäſe Vhis 71 tes inter⸗ alliAqui dus lit, di Xeona pleheres atũ eſt, ſi teſtamen tilius ſub titutũ cre — Alt: Culus hxiſſi merſumi- t0 fiijin⸗ dpPatremo pplius non d admitten i nſttetz nuria filio lbesſi üeſt. quo- uideamus, 6 poteſt iu rfingamus nus tucce- litione inſti latet nepo q poſſe. ſi Klſaof patriſuper asjtie uſmodicon utt noniam inte euenit ſed ſi ſuccedet,& ꝗq́ ſiduo hæ/- piano vide llcluiiſ peruiuat, ta deieni 1 requirit:& nz inona⸗ ſilio Gallici ſi gnifican/ ententia ſub/ ri filij aliqua admiſerunt, e eſſet, ut uet ſtimauit for⸗ additamento rmæ nihilad/ . ſi quicquan, Alexandri Aulein aaplu 4..pro ſecun do. J. ſipater fi lium. de uulg. tex. et gl. in d. 6. pro ſecdo. 5 d. l. unica. ing. j.& Gloſ. in uerſ. erubuit. c Inauthen. de reſtitut. V ea quæ parit.§. fin. d Incip.ſcripti eſt. e Arg. no. in lj. ſicert. pet. ſ Decius inc. j. in xv. col. ex- tra de iudiciſs. 72 ſubſiſtere potuiſſe, fiſcumq́; nihil hoc caſulu crifacere:quæ ſententia& luſtiniani uerbis & Accurſij probatiſsimæ interpretationi re pugnat, ſolumq́; tunc locum habet, cum is ſubſtitutus proponitur, qui etiam inteſtato ſucceſſurus fuerat: lex enim Papia nihil ſibi uendicat, cum filius, aut ex recta linea deſcen dentes inſtituti ſuntb. quamuis itaq; præſen- ti caſu Iaſonis reſponſio defendi poſsit, lon- ge tamen clarius argumentũ remouebitur, ſi filium hæredem ſcriptum non eſſe affirma uerimus, ſed ſolùm in conditione poſitum. quare nihil eſt quod dici poſsit, Papiam le- em hoc caſu quicquã ſibi iuris uendicare, ut Baldus credidit. uot menſibus mulier uterum gerat, diſpu tatumq; aduerſus luſtiniani conſtitutionem,& Andreæ siculi noua quædam opinio con futataꝗ. CAP. VII. Vm mulier quædam poſt uiri mortem undecimo menſe peperiſſet, et defuncti uiri hæreditatem filio, tanquã legitimo dari peteret, ad principis Iuſtiniani auditoriũ res omnis delata eſt, qui aduerſus partũ pronun ciauit:quoniã indubitatũ exiſtimaret,& im- poſsibile, Xl. menſes uterum mulierẽ gere- re: quamobrem lata lege ſanxit, ut quæ hoc tempore pareret, eas ſubiret pœnas, quibus iure ueteri afficiebatur, ſi qua intra annũ lu- ctus nupſiſſet.quod profectò iniuſtè non di- Paradoxorum lIib. III. 10 20 30 cam, ſed ſummo rigore ſtatutũ exiſtimaue- rime, cum tam grauiſsimus ex Græcis autor Ariſtoteles,& Diocles Chariſtus philoſo- phus, quàm apud nos M. Varro, hoc tempo ris geſtari filios poſſe prodiderint. quin et A. Gellius libro tertio refert, fœminã honeſtis moribus,& non ambigua pudicitia, cum un decimo menſe poſt mariti mortẽ peperiſſet, diu cum ſcriptis hęredibus litigaſſe, diuumq́; Hadrianũ cauſa cognita decreuiſſe, undeci- mo quoq; menſe iuſtum partũ edi poſſe: q̊d ſe ſtatuere Hadrianus, requiſitis ueterũ phi- loſophorũ& medicorũ ſentẽtijs, teſtatus eſt: ut quàm rectèluſtinianus aduerſus Ariſtote lis, atq; aliorũ opinionẽ,& contrà quàm Ha- drianus Cęſar decreuerat, ipſe pronunciaue rit, uix intueri poſsis. quod cum factum ſit, nönne Andreæ Siculi ex his enunciatum quoddamsconfutatureis in conſilio ſexto tra didit, ſi plures proponant᷑ Doctorũ opinio- nes, quæ teſtamentũ inualidũ reddant,& u- nius tantũ ſentẽtia pro teſtamẽto ſit, eam cæ- teris præualidam obſeruaridebere, propter fauorẽ qui in ultimis uoluntatibus uerſetur. Nam ſi trium philoſophorũ in ſua quoq; ar- te autoritase, uniusq́; Imperatoris cõſtitutio præiudiciũ nullum fecit, quò minus mulier ea condemnaretur, cur nõ idem eſſe prædi- cto caſu aſſerendum eſt?nam& hic legitimæ 40 50 prolis fauor,& probitatis præſumptio non 6 minus iudicẽ mouere potuit, quaàm ſuſtinen di teſtamenti utilitas moueat. Sed& me non latet, ex recentioribus quoſdamt alia ratione Siculi ſententiam reprobaſſe. 73 Taſtamentum in quo filius præteritus, uiuo teſtatore mortuus ſit, tametſi nepos uel pronepos inſtituti pro ponantur, nullo iure conualeſcere:& expugnatus for tißimus obex, qui Gallo ubiq; aduerſabatur. CApVT. VIII. Vm teſtator ita ſcripſerit, Si filius& ne pos me uiuo morientur, tunc qui poſt mortem nepotis intra X. menſes pronepos naſcetur, hæres eſto: ualere inſtitutionẽ Scæ uola autor eſt, ita tamen, ſi prius nepos, dein- de filius decedat, ne ſucceſsione teſtamentũ rumpatur. V erùm cum alibi ex Vlpiano tra datur, poſthumo præterito, qui uiuente teſta tore natus diem ſtatim obierit, teſtamentum conualeſceres, idemq; circa iniuſtum irritũq; teſtamentum eſſe, ſi is inſtitutus ſit, qui rem ab inteſtato auferre poſsit:dubitauere inter- pretes, cur in Scæuolæ caſu, etiam ſi nepos poſt filium moriatur, teſtamentũ ualidũ non ſit:& perquaàm plures ſententię exortę ſunt, quibus aduerſantia hæc ſimul reſponſa con- ciliarent᷑. Ioannes ab Imola,& quidam alij, Scæuolam de ciuili iure Ioqui, de prætorio Vlpianũ crediderunt, quo iure totam Galli legem nõ procedere teſtantur: qᷓd certèueri- ſimile non eſt, cum ius honorariũ à Scæuola conſiderari in fine legis cõſtet. Nec illud pro bauero, quod ex eis proditũ eſt, quæ ab VI⸗ piano traduntur poſt Scæuolam introducta fuiſſe:quoniã quæ is prodidit, diui Hadriani autoritate confirmantur, quem ante Scæuo lam imperaſſe, ex chronicis manifeſtum eſt. quamobrẽ Aretinusi Scæuolæ reſponſum tunc demũ uerum eſſe exiſtimat, cùm ſpecia li iure teſtamentũ nitit᷑:nam ultimas uolunta tes, quæ iure cõmuni adiuuantur, facilius ſu ſtineri, nemo non dixerit, q́; quæ ſpecialiter permittebant, ſicuti inſtitutio nepotis, quæ per Gallum ſpeciali iure introducta eſt. Sed cum ex lege Iuſtiniani generaliter huiuſmo- di inſtitutio nunc admittat᷑, conſequẽs eſſet, ut correctam Scæuolæ ſententiã diceremus, quod certè uitandum eſt. Igitur idem Aret. ſibijpſi parum conſtans, alibit diſtinguendũ putat, ut cum inſtitutio ſub eadem qualitate ſaluari poteſt, ſub qua concepta eſt, conuale ſcat teſtamentũ:ſi nõ poteſt, nõ conualeſcat. ſiquidem in exemplo Scęuolæ, pronepos eo tempore inſtituitur, quo ſuus hæres non eſt. quòd ſi teſtamentũ confirmari dixerimus, ſuccedit ut ſuus,& idcirco diuerſa qualitate. Veruùm dubio procul diſtinctio hęc quãma- ximè inepta eſt, cum potius uti ſuus hæres pronepos hic, de quo diximus, ſemper inſti- tuatur.Nam etſi filij& nepotis mentio facta nõ ſit, uti ſuum hæredem inſtitutũ fuiſſe, fa- tendũ tamen eſſet, ne elegiſſe uiam teſtator uideret᷑, qua iudiciũ ſuum impugnet. Qua- propter tertio idem Aretinus aliter diſſoluit, ut in caſu Scæuolæ, teſtamentum minimèſu ſtineatur: quoniam etiam poſt nepotis, qui filio ſuperſtes fuit, mortem, adhuc tamen du bium erat de teſtamenti firmitate, cumacci- dere potuiſſet, poſthumum pronepotem nõ ddd 3 g l. poſthumus. ff. de iniuſto rup. h In§. in omni⸗ bus. i In d.§. ĩomni- bus. in ult.not. k In d.§. etiam. a In princip.l.in pe. col. 5§. idem cred. c In h. etiam. A In 1. ſi 4 pri⸗ mo. ſupra eod. e 6. etiam. f Ind. idem cre- den. g In d.l. poſthu⸗ mals. b I. j. de iniuſt. rup. i Inl. ſt ita ſcri- ptum. O. fi.per ill tex. ſupra cod. k Vtinl. j. de in iuſt.xup. 74 naſci.confirmantur itaq; teſtatorum uolun- tates, cum eam confirmationẽ amplius rum pi nõ poſſe creditur:quod in propoſito caſu non eſt:& hanc ſententiam Iaſon quocq;h, taci to eius autore, probar: Socinus reprobatb, cum dubitatio de natiuitate poſthumi in cor ruptelam teſtamentorũ nihil operari ſoleat: nam& ex huiuſmodi incertitudine remedia prætorum interim non auferri, exploratiſsi- mum eſt:alioqui nec poſſeſsio uentris nomi ne matri decerneretur. Angelus& ipſe ma- ni nominis interpres, primũ gradum con- FäMuar. ſolùm putauit, atq; ita Vlpiani uerba accipi debere:lecundum uerò, qui Scæuolæ eſt caſus, non confirmari. Sed tamen etiam ſecundum ſuſtineri, ex Vlpiani lege, Accur ſius, Alexander, Aretinus, Iaſon tradide- runt, utiq; cùm nulla ratio diuerſitatis ido- nea afferatur. nam etſi ex V elleia lege primo gradu pronepos inſtituatur, hoc modo: Fi- Hio& nepote mortuis, pronepos hæres eſto: non reualeſcere inſtitutionem, ex contextu Scæuolæ traditur, ſi eam interpretationẽ ſe- quamur, quam Raphael Comenſis, Paulus A Caſtro, Petrus Beſutius, Aretinus, Soci- nus, Iaſon approbauerunt?. At Socinus no- ua ratione hic ſe explicat: nam ſi in hæredita te quiſq́; inſtitutus ſit, uiuo teſtatore, eo qui pręteritus ſit mortuo, ſuſtineri teſtamentum iure prætorio exiſtimat: in Scæuolæ autẽ re- ſponſo, nepotẽ in ſuitate(ſic enim ille loqui- tur)non inhæreditate inſtitutũ, in ſuo autem hærede nullum ius prætor habet. Verùm ab Socino doceri uelim, quemadmodũ ut ſuus hæres quiſquã inſtituatur, qui in hæreditate inſtitutus nõ ſit: nam& cõmentitiũ hoc eſſe, ſequenti capite explicaturus ſum. quonam igitur pacto intricatiſsimũ hunc nodum re- ſoluemus?& ut ſententiam ipſe meam reci- tem, aliter accipiẽda Vlpianis uerba arbitror, quam hactenus uulgò interpretata ſunt. cen ſeo igitur teſtamentũ, quo ſuus hæres præte ritus ſit, tametſi inſtituti ſint qui etiã ab inte- ſtato ſucceſſuri fuerãt, nõ conualeſcere, idq; ex Scęuolæ, quæ ſuprà retulimus, uerbis, ſa- tis perſpicuè conſtat. Nam& nullius mo- menti tale teſtamentũ eſſe, iuribus teſtatum eſt':quæ uerba quamcunq; firmitatẽ, etiam quę ex iuris prętorij æquitate proueniat, ex- cludunt, ut Paulus Caſtrenſis& Iaſon& alij autumanti. Nec quicquam obſtant Vlpiani uerba, dum iniuſtum& irritum teſtamẽtum confirmari autor eſt: nam huiuſmodi uoces propriè accipiendas crediderim, ut irritum ſit, quod aditione hæredis nõ defenditur: in- iuſtum, in quo ſolennia teſtamentorũ iure ci uili requiſita deſiderantur: id enim eſt quod alibi, nõô iure factum teſtamentum, Juriſcon- ſultus appellatt. cum enim is inter teſtamen- tum, quod irritum, quod non iure factum, quod nullius momenti ſit, differentiam ex- preſsim cõſtituat, cur id interpreta- mur iniuſtum irritumue, qd nullius momtti eſt: D. Andreæ Alcaat 10 20 40 50 60 75 Falſo dici nepotem in ſuitate inſtitutum,& idcirco per emancipationẽ ab hæreditate excludi: et nono ſenſu perceptus 5.ũ quid ſi tantum. CAPVT. 1 X. Vriſconſulti Scæuolæ uerba hæc ſunt: Et quid ſitantum in mortis filij caſum conci⸗ peret: quid enim ſi aquę Signis interdictio- nem pateretur? quid erit ſi nepos, ex quo pro nepos inſtitueretur, ut oſtendimus, emanci- patus eſſet? Quam uerborum formulam ita inerpretes exponunt, ut id Scæuola, quod Gallus de morte filij& nepotis ſenſerat, nõ ſolum procedere teſtet᷑,cum uerè filius mo- ritur, fed etiam ſi ciuili iure pro mortuo ha- beatur:ueluti ſiaqua& igne interdictum illi fuerit, uel emancipatus ſit. quamobrem ſifi- lius uel nepos inſtituti ſint,& ſub cõditione, ſi uiuo patre moriantur, inſtitutus ſit prone- pos:eueniſſe conditionem aiunt, ſi de patria poteſtate per emancipationèẽ liberentur:& quoniam in iure nuſquam legitur,& abſur- dum eſt emancipationem ſubſtituto locum facere, Bart.& cæteri omnes reſponderũt, id tunc uerũ, cum in hęreditate quiſquã inſtitu tus proponit᷑:ſed in Scæuolæ caſu huiuſmo- di filium& nepotẽ non in hæreditate, ſed in ſuitate(ut aſunt)inſtitutos. Videamus quan- tum id falſum ſit,& in primis ex ultimo legis huius reſponſo' interpretatio hæc conuinci- tur, ubi, An ſi naſcatur(inquit Scæuola) ne- pos uiuo patre, dein emancipetur, ſpõte ad- ire hæreditatem poterit: quod magis proban dum eſt:nam ſi ſententiã hanc admiſerimus, nepos hic, utpote hoc caſu non inſtitutus, ex plodi deberet, quod Iuriſcõſultus negat. Ne que quicquam me mouerint tres Alexandri reſolutiones, quoniam hæ ſatis doctè ab Ja- ſone confutantur, ſicut alla quæ Socini eſt ab Ruinon, ut indubitatum apud me ſit, for tiſsimum hoc argumentum eſſe. Nam d& ſi nepoti ex Galli forma uulgariter ſubſtitua- tur, nepos ad hæreditatem admittitur, qui, ſi cæteros Doctores ſequeremur, admitten- dus non eſſet, cum uulgaris ſubſtitutio ne- ceſsitatem tollat, ille autem uti ſuus& neceſ- ſarius inſtitutus fuitꝰ. Cuiargumento& il- Iud accedit, quòd datione cohæredis eadem fuorum hæredum iura auferuntur:& tamen nepos hic etiã ſi cohæredẽ habeat, nihilomi- nus ſuccedit.& licet nõ admodũ efficaciter ex hoc cõmunem ſententiam refelli dixeris, illud tamen fortius urgere fatendum fuerit, quòd in ſuitate quenquam inſtitui poſsibile non eſt, quin& in hæreditate idem inſtitu- tus non ſit. Cum enim inſtitutionis hæc uer- ba, ſi ſecundum Galli formulam proferan- tur, ſolã in hęreditate ſucceſsionẽ reſpiciãt, cur ſui hæredis qualitatẽ hic intelligemus, ex qua teſtamentũ præteritione rũpitur? nn- ne hic elegiſſe eam uian teſtator diceret᷑, qua propriũ iudicium ſubrueretꝰ? quinetiam ex 0 hac doctorum interpretatione, alia quoque abſurda conſequuntur, cum, tametſi nepos hic propter emancipationem ciuili iure ab hæreditate l§.fin. m d.§. fin. Oſ. et ga ſitanu. n Vtno inlſiſ lius qui pani de uulg. iij. le teſ milit. 1* lrott qpali,cl fjmmgu ocpacd Prcdiut uunnc lelbis ex laaß, ititunum duspatri ino etiam ſoiuſmocd Net mniusfu tgdlf iateltato düt neflljexc eman nontamer Thata tenõpote cal dd exprel neinducti cömentis. haaccipie lupræced lub luperi licsinſtitu ſtictus fil ſamenton ſgülſilupen rumpi cum teseſſet l uitinterro onuſtit lrQuct ten lec cin e quodic unccumir 76 tutum, G nehs t hæreditate excludatur, cõtra tabulas tamen aa. bonorũ poſſeſsionem accipere poſsit: quo caſu omni modo pronepos excluditurt fri- ve ſunt Et uolum igitur Scæuolæ conſiliũ erit.& quã- lum conci⸗ uis huic argumẽto Raphaẽl Comenſis, Pau interdictio 44.§.& quid ſi lus à Caſtro, Socinus filius⸗, uarijs modis re Xquopro tantum. ſpondere conentur, à ueritate tamen eorum us emanci, dicta abeſſe Ruinus oſtendit: quare ipſe ali- ermulamiita ter nodum ſic extricandum putat, ut cum fi- uola, quod lius& nepos hoc caſu inſtituti ſint ſub cõdi- enſerat, nõ tione, ſi ſui permanſerint,& cum cogi non efilius mo⸗ poſſent, emancipari ſe permittant, icdirco e- mortuo ha- b I ſi mulier. ad tiam prætorio iure excludanturb. ſibij pſis e⸗ erdictumill Treb. nim imputanda eſt noxia, qui emãcipationi obremſiſi aſſentire uoluerint. Sed& his argumentum 5 XAgnell non tolli crediderim, cum ſub huiuſmodi cõ b cõditione, G 1 ditione, utpote difficili, filiũ inſtitui non poſ US it prone-— r— dlit t⸗ ſe exiſtimẽ. Quid enim ſi filij intereſſet emã- 5 epatria c§. hoc quoq. cipari, cum& emãcipatio honor ſit“? nam& erentur.& Inſli. per quas hoc pacto inuitus patria poteſtate exigi poſ- ur,& abſur- perſo. ſet, qᷓd iure Romano uetitũ eſtdò, Item cum ex tituto locum d I. iubemus. C. Uerbis expreſſe nõ conſtet, filium in ſuitate ponderũt, id de emancip. inſtitutum, cur per ſubauditos hoſce intelle iiſquã inſtitu aſu huiuſmo- editate, ſed in amus quan- ultimo legis aæc conuinci-1 iſn ctus patris teſtamẽto cenſet᷑ parteritus? quin imò etiamſi hęc patris intentio fuiſſe aſſerat᷑, huiuſmodi conditionẽ remiſiſſe credere hu- el. j.§. largius. manius fuit, tum cum eum manumiſite, cum de ſuc. eci.fi ita teſtatorũ uoluntates interpretandæ ſint, lio quẽ. infa. ne filij excludant᷑: nam etſi filius eo tempore Scæuola)ne⸗ 69. quo emancipatus eſt, hęreditati renũciaſſet, etur, ſpõtead- non tamen ideo reijceretur: quoniã qui adi- *„—— magis proban f l ſi poteſt. e re nõ poteſt, nec renũciare poteſtt: cur ergo agis admiſerimus, inſtitutus, ex ltus negat. Ne res Alexandni is docteab a- uæ Socini eſt pud me ſit, for näſe le. Nam&ſt ag riter ſubſtitua- mitritur, qui, ſi wr, admitten/ ſubſtitutio ne i ſuus& nece 4 7 Ai 8„ h xredis eadem NImi acquir. her. qd expreſſe fieri nõ potuit, ex emancipatio ne inductũ tacitè credamus? Igitur à ueterũ cõmentis ipſe diſsidens, ita Iureconſulti uer ba accipienda opinor, ut hoc potiſsimũ ſen- ſu præcedentibus adiungantur, Nam cum ſub ſuperioris.finem dixiſſet Scæuola, ſi fi- lius inſtitutus ſit,& nepos pręteritus,& ſub- ſtitutus filio pronepos, ita demum ualere te ſtamentum, ſi nepos filio præmoriatur: alio- Paradoxorum lib. III. 4⁸ qui ſi ſuperſtes illi ſit, teſtamentũ ſucceſſione rumpi, cum in eo præteritus ſit, qui ſuus hæ- res eſſet, ſi tunc decederet teſtator: ſubſequi tur interrogando, Quid ſi nepos non ſolum non inſtitutus, ſed nec in conditione poſitus ſit? Quid ſi filius prædicto caſu nõ naturali- ter, ſed ciuiliter moriat᷑? Quid item ſi nepos, ncur:& tumen de quo dictum eſt, emancipatus eſſet? nam + nihilomi tunc cum in ſuitate nõ ſuccedat, quãuis filio beat efficaciter ſuperſtes ſit, teſtamentũ non rumpitur:& occe direrio hos caſus expreſsim IJuriſ conſ.: nonexplicat: refel fueri, quoniã quod ius in eis obſeruandum ſit, ex atendu ſibile prædicto§. ſatis declaratur,& inferius oſten aſtitui PO titu⸗ dit, dum omnes caſus ad ſimilitudinem mor ie idem in ver⸗ tis admittendos putat. Sicuti enim ne ſucceſ utionis 8 run ſione teſtamẽtum rumperetur, neceſſe erat lam Pr teia, nepotem ante filium mori: ita ſatis eſt ſiante ſionẽ reſpi 2 filium emancipetur.& hunc ſenſum ſi utiue meelligema 7⸗ rum retineamus, minimũ oberit, q́d ex alio- he rupicor na. rum ſententia ſuprà diximus, pronepotẽ in tor dic erei,c lij effectu excludi, cum nepoti bonorũ poſſeſ- 2f qui gerue ſio contra tabulas decernatur. nam Scæuo- 4 alia quoce, la eo caſu loquitur, quo prius filius, deinde ametſi mep, 4 ciili iure 6 m K edila 60 77 nepos emancipatus ante patrem moriatur: nam tunc teſtamentũ ſucceſsione nequaq́; rumpi poteſt,& pronepos inſolidum admit tetur, cum bonorum poſſeſsio contra tabu- las defuncto nepoti decerni nequeat. Inter ſuos& emancipatos hodie eandem dif Herentiam eſſe, quæ olim erat:& quæſtio quædam Bartoli ad- uerſus omnium ſententiam finita. CAE X 1 Ractatum frequentiſsimè apud legum interpretes reperitur, quibus in caſibus eodem iure cum ſuis ad ſucceſsionẽ paren- tum emancipati uocentur.Et Accurſius, re- centis huius doctrinæ columẽ, Bartolusq;s, & demum alij omnes, in ſucceſsione ab in- teſtato nullam differentiam inter ſuos& e- mancipatos eſſe, ſed æqualiter iure ciuili o- mnes admitti exiſtimarũt: condito autẽ teſta mento tunc iure prætorio emãcipatos, ciuili ſuos hęredes ſuccedere:quo fit, ut omnes bo norũ poſſeſsiones, quę in ſucceſsiõe inteſta torũ emancipatis dantur, ſublatæ ſint. qua- propter prętor titulum, qui ſit, unde liberi, ſi præſentẽ uſum reſpiciamus, fruſtra introdu xit:multæq́; pręterea aliæ cõſtitutiones, quę diuerſum ius in emancipatis ſtatuebant, cor riguntur. Idq; prodiderunt interpretes ex Iuſtiniani principis authenticorũ conſtitu- tione': Vbi nulla, inquit, eſt introducẽda dif ferẽtia ſiue maſculi, ſiue ſœminæ ſint,& ſeu ex maſculorũ prole ſeu fœminarũ deſcẽden tes, ſiue ſuæ poteſtatis, ſiue ſub poteſtate ſint conſtituti. Cæterũ nunquã nobis ſen entia hæc probabilis uiſa eſt, cum haud ueriſimi- le ſit, tot leges, tot iuris prudentum reſpon- ſa, breuibus hiſce uerbis antiquari: quam- obrem ſciendum eſt, eam ſanctionẽ Iuſtinia num nõ alia de cauſa promulgaſſe, quaàm ut inter agnationẽ& cognationẽ diſferentiam tolleret, nõ autẽ ut emãcipatos ad ſucceſsio- nem iure ciuili uocaret:qᷓd ex conſtitutionis ipſius præfatione deprændit᷑,& ex titulorita enim inſcriptũ eſt, De hæredib. ab inteſtato uenientib.& de agnatorũ iure ſublato. An ſi idẽ de emãcipatis ſtatuiſſet, uerboſiſsimus etiã in rubricis princeps iuſtinianus, nõ ali- quid dixiſſet? dum igit᷑ nullam differentiã in ter eos qui ſunt in poteſtate,& qui ſui ſint iu ris, eſſe tradit, intelligendũ arbitror reſpectu effectus, quoniã æquali portione, utriq; ad- mittunt᷑: licet in ſuccedendi modo multũ in- terſit:quoniã alter iure ciuili, alter iure præ- torio adiuuabitur, Itaq; eo caſu ſolũ ius anti- quũ referri, nõ autem nouũ induci, creden- dum eſt. Nam& in Inſtitutionibus, de ſerui- li cognatione, Tribonianus iprimã cauſam ſucceſionis deſcendentiũ eſſe affirmat:et nõ intereſſe tradit, an in poteſtate, uel ſui iuris ſint,& an ex maſculis nati, uel fœminis:& tamen omniũ ſentẽtia receptũ eſt, nõ nouo iure eos uocari, ſed uti iure ciuili uel præto- rio prius admittebãtur, referri. Nec huic ab- ſimile eſt quod alibi uidimus, nimirũ alia Iu ſtiniani conſtitutione beneficiũ abſtinendi ddd 4 2 d. g.& quid ſi tantum⸗ h§. nulla. in au thent. de hær. ab inteſt. neni. 1§. repetitis. In⸗ ſtitu. de ſerui- li cogna. kl.ci antiquio⸗ ribus. C. de in- re delib. a Alex. in l. ne- ceſſarijs. de ac quir.hæred. b In l. memini- mus. C. de ſuis leg. c Ind.§.& ꝗd ſitantum. d d. l. memini- mus. e In d.§.& ꝗd ſitantum. 78 ſuis hæredibus per annum conceſſum:quod non ideo tamen minus iuris prętorij eſſe cre ditur, non autem ciuilis. ſed cum conſtitutio ea principaliter propter tranſmiſsionem edi ta ſit, quæ iuris prætorij ſunt, ea referre, non noua ſibi arrogare dicimus?. Siquidẽ& cum ex lege Anaſtaſiana emancipati, reſeruato a- nationis iure, filij diminuta parte ſuccede- rent,& ad ſimilitudinem ſuorũ admitteren- tur, Iuſtinianus, qui integram portionẽ illis dari ſanxitb, nõ tamen quicq́; noui eo caſu in duxiſſe credẽdus eſt, quo parentũ ſucceſsio nem amplectuntur, cum tunc illis per præ- torẽ prouiſum ſit:nec enim in ea lege ſequit᷑, inſtar ſuorũ admitti, ergo& ſuos eſſe. Si igi- tur remanere adhuc differentiam inter ſuos & emancipatos conceſſerimus, indubitabi- lis ea fuerit quæſtio, qua Bart.& alij tracta/ uerunta, an ſi teſtator filium emancipatũ in- ſtituat,& ex eo nepotem in poteſtate reten⸗ ²0 tum prætereat, teſtamentũ pręteritione rum patur?& nõ rumpi, nemo eſt quinon dicat. nam cum nepoti ab inteſtato nihil debeatur, nulla fit illi iniuria, ſi condito teſtamẽto præ- teritus ſit.xecepta enim noſtra hac opinione, aduerſus omnium ſententiã teſtamentum il lud nullius momenti fore, adſerendum fue- rit:tametſi etiã, ſi à cõmuni non diſcedamus, in propoſito tamen caſu, Bartoli& aliorum D. Andr G Alciati 79 enim fauore conſeruandę in agnatis opulen tiæ editũ ſit,& hic fauor locum nõ habeat, di ſpoſitionẽ quocʒ ceſſare dicimus. Sed& hoc dubiũ apud meeſt:quoniã ſi ratio ſtatuti defi ciat, tamen adhuc ſtatutũ uiget, niſi per legẽ contrariã uel conſuetudinẽ reuocet᷑: idq; Ar chidiacono& Aretino uideturf. Nam& fal⸗- ſ In l moribus ſum putauerim, ex ſola agnatorum utilitate de uul.ct pup. ſtarutum illud promulgatum eſſe, cum& a- 10 lia ratio reddi poſsit, nimirum ut diſcordia- rum ſuſpicio remoueatur, quæ inter conſan guineos pernicioſiſsimæ oriunturs. quam- g I. cEpatc.. obrem ex primæ illius rationis defectu argu qulcißimis. de mentum minimè concludens eſt, cum& ue- lega.ij. l. cum riſimile ſit, legislatores pluribus rationibus obmter C. de motost. quod etiam, ſi unicam illam rationèẽ bonis quꝛ. admittamus, dubiũ tamen adhuc fuerit, cur h viehe ſe l. C. de nox. fœmina ſuccedat, cum ut nullum teſtamen- tum dicat, uel bonorum poſſeſsionem petat, fauor ipſe agnationis ſuadeat: ſed expugna- to teſtamẽto, ut re ipſa ſucceſsionẽ capiat, fa uor nõ dictet: atqui agnati ipſi potius uocari debuerunt, ut ſolùm mulieris beneficiũ ue- nale ſiu. Verum cum à cõmuni omnium ſen/ i l flium..i. tentia non diſcedamus, poterit mulier, cui frde bon. pelf. in eo teſtamento dos relicta eſt, repudiare contratab- eam, cum iuri ſuo renunciare paſsim conce- datur, quo caſu tanquam indotata dicet teſta mentũ nullum:tunc enim ſtatuti uerbis non ſententiam ipſe minimè probauerim: nam 3⁰ compręnditur, quòd in ea filia loquitur quę dum ipſe exiſtimat, ab inteſtato huic nepoti nil deberi, uereor ne falſò exiſtimet. Cum e- nim ſuus hæres auo ſit hic nepos,& emanci- pati ad ſimilitudinẽ ſuorũ uocentur, cur non æquis partibus utrunque admittimusd? cum licet iure ciuili ex eorum ſententia emanci- pati inſtar ſuorum ſuccedant, non tamen ita fublatam differentiam probaturi ſunt, utid- circo generaliter emancipatio nihil opere- tur, neposq;, qui in poteſtate permanſit, ideo 40 ſuus hęres eſſe nõ poſsit:qua tamen in re am plius cogitandum reor. uemadmodum filia præterita ex ſlatuto, ſtan tibus maſculis,&c. teſtamentum nullum di- cere poſit. CAP. XI. Iſtatuto municipali cautum eſſe his uer- bis proponatur:Exiſtentibus agnatis ma 40nE ſculis, tilia dotata ab inteſtato non ſuccedat: dotata eſt: igitur ab inteſtato ſuccedet.& ita ſingulari certè, ſed perquàm dubio apud me conſilio reſpondit interrogatus in facti quę- ſtione Baldus, cuius autoritas maxima hoc k mnconſ. clyſ. caſu eſſe debet, cum qui contradicat ex ſcri- Gitius. quinto bentibus habeat neminem: tametſi qui& uolum. hoc apud eum ante nos animaduerterit, non reperies. Num legitimatio(ut nogtratibus Doclori- bus uſitata noce interim utar) ad natiuitatis tempus per fictio- nem legis trahatur. CAP. XII. Wuu⸗ admodum eſt quæſtio, num legi- timatio ad ea quæ retrò facta ſunt, per fictionẽ trahatur:& trahi legum interpretes exiſtimant:quoniã ex prudentum reſponſis traditum eſt, quoties aliquis per principem natalibus reſtituitur, reſtitutionẽ eam etiã ad pręcedẽtia produci. Verùm diuerſum ius in quæſitũ eſt, ſi in teſtamento à patre præterita so reſtitutiõe eſſe, potius ipſe crediderim, cum ſit, bonorum poſſeſsionẽ cõtra tabulas pete- re num ualeat:ſed& utrũ dicere nullum poſ ſit? Et nõ poſſe, frequentiori calculo traditũ eſt:quoniã generali et antiqua regula, qui ab inteſtato nõ ſuccedunt, præteriti teſtamentũ rumpereprohibent.et licet in contrariũ iue- rit Petrus Beſutius?, quod& nos quandocq; opinati ſumus, tamen dubio procul iudican do cõmunis cæterorum illa opinio obtine- qui à principe natalib. reſtituit᷑ is propriè eſt qui cum liber natus eſſet, poſtea ſeruus fa- ctus eſti quamobrẽ ea reſtitutio in eum ſta- lffidenariſ. tum reponit, in quo erat cũ natus eſt, ut ſem⸗ per fuiſſe liber cenſeat᷑:tametſi interdũ quo-/ que aliter ſitn, ſed irregulares caſus nõ conſi- mliijde narcſ. derantur. Itaq; cum principis hæc uerba, re- ſtituo te natalib. ex proprietate locutionis be neficium illud retrò trahi denotent, fictionẽ ret:quam ita ueram eſſe intelligunt, ſi agnati 6o eam tunc procedere mirũ nõ eſt. Sed in legi⸗ eo teſtamento inſtituti proponantur: ſed ſi extraneos teſtator hęredes ſcripſerit, tunc ea remedia filiæ cõpetere exiſtimarunt, quoniã hoc caſu ſtatuti ratio non extenditur. Cum timatione aliter obſeruatur: nõ enim legiti- matio natalium reſtitutio eſt:ſpurius quippe remaneret qui legitimatur, ſi ita eſſet, cum e- ius natalia hac labe notata ſint:ſed eius inge- nuitatis neageſt nerpretal culjack gui ero erllti lcdius dan nitat cum trquoleg Quorfume run Yander II ajſas monij utq ctum matri naelt etgo imiante co Ttellclus ſbctcomapt mimfrt: i ratup ut Vidſ. dud h nöitaxit rcdierit qus tune deind poltmonen peretenam! dertnet,&⸗ mampotibi pobit Bt b Itgue Ga ſij chiit 80 Uteo caſun ruiuote um ethice ſle atlonibus opatt, m rationè bniige fuerit cur höüülſ teſtamen⸗ ucum nem petat, expugna- Scapiatha tius uocari neficiũ ue/ nnium ſen, ilfünga mulier, cui faehmg, repudiare conda sim conce/ adicet teſta uerbis non quitur quę cedet.& ita io apudme in facti quę/ naxima hoc bnanſd licat exſcri⸗ Gie netſi qui& uuln gerterit, non us Doclori- tenpus per felo⸗ xuI lo, num legi- cta ſunt, pet m interpretes um reſponſis er principem a g. liceat. in au⸗ thent. quibus mod. nat. effi. legit. b d. H. liceat. c d.§.& quid ſi tantum. d c. tanta. extra, qui filij ſint le⸗ gitimi. Paradoxorum lib. III. nuitatis reſtitutio eſt, quæ olim iure naturali uigebat, cum paſsim omnes legitimi naſce- rentur:& hæc reſtitutio minimè trahitur re- tro,cum manumiſsioni ſimilembhoc caſu le- gislator affirmet, quæ quidem dubio procul præterita nõ reſpicit. Quamuis igitur reſti- tutio à principe conceſſa retrò ſoleat aſpice-/ re, non tamen in ea id iuris obſeruandũ eſt, gitur ſenſus per interpretes traditur, ut ne- quæ ſolius naturalis iuris ratione reſtituit:a- pos, qui mortuo apud hoſtes filio, uel etiam lioquin, ut diximus, etiam ſeruorũ manumiſ i0 illo uiuo, poſt mortẽ aui naſcitur, ſuccedat: ſio retro reſpiceret. Nam& hanc opinionẽ& cõmuni plurimorum autoritate hæc ex- nõ Baldus ſolùm, Antoniusq; Butrius pro- poſitio firma eſt:cæterũ q́; ſit abſurda, nemi- bant, ſed ex conſtitutionũ ipſarũ uerbis con nem Latinæ linguæ peritum(ut opinor) præ firmat᷑.Iuſtinianus in authentico, quibusmo terit: quomodo enim illis uiuis, pro illo uiuo dis naturales efficiantur legitimi, Liceat, in- accipiamus:? quis hallucinatũ in grammatico quit, patri filios naturæ& antiquæ ingenui- numero luriſconſultum credate nam tametſi tati reſtituere,& de cætero ſub poteſtate ha- quandoq; pluralis pro ſingulari ponat᷑, cum bere.& paulò inferius: Poſt legitimationem ad plura in genere dictio referri poteſt, cum exinde filios frui ſolatio.quid enim magis o- tamen rem ſolam reſpicit, ſalua ratione recti ſtendunt uoces illæ, de cætero,& exinde, q́; z0 ſermonis fieri nequit. Quamobrem Baldus, antea geſta legitimationẽ nõ reſpicere Nec Ioannes ab Imola, Pontanus, Iaſon aliter in- interpretatio Alexandri& Iaſonis recipien- tellexerunt, ut ea uerba, illis uiuis, de filio& da eſt?, qui ideo in ea conſtitutione non trahi nepote accipiantur: eaq́; Scæuolæ ſententia retrò exiſtimarunt, quoniam ſiid fieret, in a- ſit, ſi pronepos poſt mortem proaui, cum licuius damnum fieret. Quis enim hoc ad- pater et auus captiui uiuerent, natus ſit, proa mittat, cùm palàm eo caſu conſtitutio loqua uo agnaſci,& idcirco inſtitui poſſe. Verum tur, quo legitimã ſobolem non habeat pater? hic uerbis legis cõtrarius eſt, cum non poſt Quorſum ergo iſtud præiudiciũ oritur- Ale mortem aui, ſed proaui ſcribere Scæuola de- xander I1 1. Pontifexò: Tanta eſt uis matri- DPuiſſet. Sunt& alię Doctorũ in his uerbis tri monij, ut qui antea ſunt geniti, poſt contra- 30 cæ, quas, quoniã ex aliorum dictis confutan ctum matrimonium legitimihabeantur. Si tur, referre operæpreciũ nobis uiſum nõ eſt. ita eſt, ergo ſecutis nuptijs nõ habentur legi Itaq; ut ipſe quę noſtra ſit opinio tandem elo quar, ab imperitis corruptũ eſſe textum cum timi ante contractum. 8 3 ſuſpicarer, ueteres libros adeundos cenſui Intellectus Docllori in 5. quid ſi is. ueros nõ& I exemplo antiqu orũ. Siquidem o⸗ eſſe, et corruptum à librario codicem,& quantum id in re lite nem, cum ab eo Aratus poẽta quæſiuiſſet, raria reſtrat: quamobrem ex unius elementi inuerſione decla quonam pacto emendata Homeri opera cõ- ratus, uti debuit. CA b. XIII. pararet, reſpondiſſe ferunt, id futurum ſi in Vid ſi is(inquit Scæuola) qui filium a- antiqua exemplaria incidiſſet, nõ quæ ab re- pud hoſtes habebat, teſtaretur, quare 40 centiorum aliquo inuerſa eſſent. Quamob- nõ induxit, ut ſi antequam filius ab hoſtibus rem& Valerius Probus, cum quandoq; ani redierit, quãuis poſt mortẽ patris decederet, maduertiſſet, ſcriptorũ negligentia optimos tunc deinde nepos, uel etiã adhuc illis uiuis quoſq; codices uitiari, ex antiquorum lectio poſt mortem ſcilicet aui naſceretur, nõ rum- ne eos annotare, diſtinguere, emendare ad- peretenam hic caſus ad legem Velleiam non ortus, æternã laudem indeptus eſt: quod ex pertinet,& ẽ. Perſcrutandũ à nobis eſt, qui- Græcis Appionẽ quoq; feciſſe memorię tra nam potiſsimum ſenſus his uerbis quadrare ditũ fuit, apud quos et Nicanor tam diligens poſsit. Et primo à quibuſdam ita intelligif, extitit, ut syμiæe inde appellatus ſit. Nam ut quæ Gallus Aquilius de naturali morte A. Gellium nemo, opinor, non legit, quan- filij dixit, Scęuola ad captiuitatem extendat, so tumq; ei negociũ ex librariorũ incuria factũ ut eo caſu nepos auo ſuccedat: ſed etſi naſca- ſit, omnes animaduertunt. Quapropter& tur uiuo teſtatore, nihilo minus Galli conſi- Iuſtinianus Cęſar, nõ alia de cauſa, falſi crimi lium et hic efficax ſit. atq; ita ordinant᷑ uerba, ne eos librorũ notarios teneri mãdat, qui per quæ alioquin aduerſari uident᷑, uel etiam ad- ſigna& notas Iuriſconſultorum reſponſa& huc illis uiuis, ſcilicet teſtatore& filio naſce- leges ſcribere audent: callebat enim quàm fa retur, poſt mortem aui nõ rumperet: qui in- cilis inde eſſet in mendam lapſus. Igitur cum tellectus omnem textũ interpolat,& ſubuer corruptum codicem uitiatumq́; Scæuolæ re tit:tum etiam iure nõ defenditur. nam ſi ne- ſponſum ſuſpicarer, in Marciana Mediola- pos uiuo auo natus proponit᷑, certè caſus hic nenſi bibliotheca Digeſtorũ opus, non in adlegem Velleiam, nõ, ut Iuriſconſultus ait,« tria, utpræſentis moris eſt, ſed in duo uolu- ad Gallum pertineret. Et minimũ negantis miina diuiſum perlegi: quod quidẽ maximè hoc docini reſpõſio nos mouerit, qui legem fidei apud me erat: tum quòd ſine gloſſema- Velleiam ſolùm loqui exiſtimat, cum uiuo tis ante Accurſiũ ſcriptus eſt liber, tum etiã teſtatore, filio uerè mortuo nepos naſcitur. quòd ante cuiuſq́; reſponſi principiũ autoris 8⁰ 81 Nam cum filius captiuus fictè mortuus dica tur, cur huiuſcemodi legis diſpoſitio(ſicut cõ ſilium Galli) ad fictum caſum non trahitur- nam etiam ſi nõ traheretur, certè negari non poteſt, eum caſum Velleij magis quàm Galli prouiſionis ſimilẽ eſſe:& tamen plus Gallo tribui ex hoc contextu colligeretur. Alius i- 9.& quid ſi tan tum. 9. inſtituens. 4§. fi. inſtit. qui teſt. dar. b I. iuſta. l. filij. de uerb. ſig. c l. filius. ad Ma ced.l. ſenatus. de rit. nup.l.ij. §. ſi mater. ad erti.e. 8² nomen adſcriptũ habet, additurq; numerus, ua in libri ſectione Iuriſconſultus illud ſcri pſerit. In eo itaq; Scęuolæ uerba adſcripta of tendi, ut quod in uulgatis legitur, uel adhuc illis uiuis, poſt mortẽ ſcilicet aui naſceretur, legendũ ſit, poſt mortẽ ſcilicet qui naſceret᷑. Lubricus enim admodũ error eſt, unum ꝗ, in a, uertere, cum nõ niſi paulò productiore linea diſſeparentur:et ſcriptor qui in ſuperio re. iuſta ſcriptura ſimiles uoces ſcripſerat, credidit in hoc quoq; idem eſſe, ſed falſò. Sic itaq; Scęuolæ uerba declaranda duxerim. In pręcedentib. claufulis dictum fuit, ſi filius& pronepos nepote præterito inſtituti ſint, niſi nepos filio prædecederet, teſtamentũ ſucceſ ſione rumpi:quod uerum eſſe ſubiũxit, præ- terquã ſi emancipatus ſit nepos. Subſequi- tur nunc pręſenti reſponſo Scęuola,& ſicut prius Galli conſiliũ de morte filij loquẽs, ad ignis& aquæ interdictionem produxerat, nunc ad captiuitatem quoq; producit: dein-/ de quod de emancipatione nepotis dixerat, ad eum caſum trahit, quo nepos nõ emanci- patus, ſed captus ab hoſtib. fuerit: nam filio nepoteq; apud hoſtes detentis, licet uiui ad- huc ſint, tamen poſt mortem teſtatoris, qui naſcit᷑, pronepos inſtitui poteſt. Diſtinguen da ergo ſic uerba ſunt,& ubi textus dicit, tunc deinde nepos, punctum faciendum eſt, & repetendum infrà uerbum, nõ rumperet. Sequitur alius caſus ad pronepotẽ pertinẽs: Vel adhuc illis uiuis, poſt mortem ſcilicet qui naſceretur, nõ rumperet. Poſt mortem, intellige teſtatoris, ſicut in præcedenti 5. O- mnes caſus, ex quibus ſuus hæres poſt mor- tem ſuam,& ẽ.& quod ait, qui naſceretur, non rumperet, neceſſariò pronepotem in- tellige. Et hoc ſenſu omnia de plano& abſ- que ſalebra procedunt: tametſi, ſcio, recla- mabunt ceruicoſiores quidam, nec mendoſi codicis confeſsionẽ admittent, quam tamen Baldo concertans& riualis Bartolus admit- tere quandoq; non erubuit, ſi uera eſt fama. Filij appellatione an nepos, item auiæ an proauia ueniat. CAP. XIIII. Vbitatum eſt in ea quæſtione, an filij LD ilanon nepos comprændatur:& interpretes noſtri tam prolixè id explicaue- runt, ut uel integros libros conſarcire quili- bet ex eorum ſcriptis poſsit:& quoniam àue ritate longè& late(ut dici ſolet) abfuerunt, dum argumentis aduerſantibus reſpondere per diſtinctiones, ſubdiſtinctionesq́; conan- tur, res in infinitum protracta eſt. Cæterum ut quid in propoſito caſu ſit, paucis ipſe de- monſtrein, ſcire debemus appellationem fi- lij ad nepotes ex proprietate ſermonis non pertinere?, ſed plerunque ex ſimilitudine iu- ris per extenſionem trahib. Si igitur de legis diſpoſitione loquamur, productionem hanc regulariter locum habere dicendum erit, nõ in fauorabilibus tantum, ſed& in odioſis, niſi diuerſa ratio inter utrunque caſum diſsi- D. Andreæ Alciat 10 30 4⁰ 50 60 83 mile ius inducat:tunc enim nepos proculdu bio filius non exiſtimaturꝰ. Quòd ſi in ho- minum diſpoſitionibus dubitemus, tunc fi- lij appellatione non continetur nepos: quo- niam in huiuſmodi actibus regulariter nul⸗ la extenſio fit. Siuerò contrahentem etiam de nepote ſenſiſſe præſumatur, tũc ſecus eſt: præſumitur autem eius uoluntas, cum alio- qui dura ſeparatio indicereturf, uel extranei ſuis præponerenturs: ſed& plerunque ex conſuetudine loquendi patris familias conij cimus“:& differẽtiæ ratio ea eſt, quia facilius legis uerba producuntur, quàm hominumi: cum hæc nõ extendatur, niſi ex mentis con- iectura:at lex legis uoluntatẽ ſemper explo- ratam habet. Nec ea ratio obſtat, quòd in te- ſtamentis lata interpretatio fiat: nam id ue- rum eſt, ſi ita eſſe præſumpta teſtatoris mens perſuadeat: nam& indefinitam uniuerſali æqualiter pollere in uerbis legis, certum eſt: quod in hominum actibus non eſtx. Sed& huic quæſtioni affinis eſt, num auiæ appella tione proauia quoqʒ ſignificetur:& ex uoca- buli proprietate ſuperiori ratione negaue- rim. quamobrem ſi quæratur, an Iuſtiniani conſtitutio, quæ matri& auiæ tutelam de- ferti, in proauia obſeruanda ſit, nõ obſeruan dam reſpondebo: quod Angelo, Fulgoſio, Paulo Caſtrenſi, et Pontanovuiſum eſt, licet frequentius contrarium affirmetur. Nam& matrem auiamq; ſolas admitti, cõſtitutionis uerba indicant. nec Imolæ, Alexandri, Iaſo- nisq; reſponſio ſolicitum me habet, dum per dictionem, ſolas, nõ excludi ſimiles caſus te- ſtantur:nam id utiq; concedi poſſet, niſi ſic intellecta uox hæc, nihil operareturꝰ. quòd ſi lex municipalis, ut aliquid inducat, cõtra ius cõmune extenditur, quantò magis pro iure cõmuni, ut proauiã excludat, uox hæc inter- pretatione adiuuanda eſt? Sed& in fauorabi libus ſolùm, caſus ſimiles ea uocula non exi- mi, Barte. certiſsimus autor eſt: at nos hoc ſenſu, odia quæ reſtringenda ſunt, qualis eſt legum correctio, extenderemus: quid enim ſi minor ratio in proauia ſit? quæ, ut ueriſimi le eſt, non tam impenſe pupillum amabit, ut gradu proximioresa, mater uel auia facturæ ſunt, licet in proauo ſit contra, ſpe propa- gandi generist. quid item ſi Aretiniꝰ opinio- nem ſequamur qui ea dictione caſus quidẽ non excludi, perſonas uerò ſimiles excludi exiſtimauit, in cõmentarijs tituli, de acqui- renda hæreditatte: quamuis Aretinum ipſe non ſatis hoc caſu probem. 5.ſi eius. non reclè aduſc; noſtra tempora in- tellectum,& quomodo dubium ſit, ad Gallum, an ad Velleium uterq; caſus pertineat. CAPVT XV. Dratſatee eadem lege hæc ad literã uerba: Si eius, qui filium habebat, nepo- tem ex eo inſtituerat, nurus prægnans ab hoſtibus capta ſit, ibiq; uiuo auo& cius fi- lio pariat, mox ille nepos poſt mortẽ patris atq; d I ſed& mili- tes. ubi Nico. de Neapol. de excuſ tut. e d.§. fi... quod ſi nep. de teſt. tut. f l. liberori. de uerb. ſignif. g l. lucius. de hæ red. inſtit. h l. alimenta. de dli. leg. i l. cõmodiſ.ꝗ §.& quid ſitã tum. k Bar. inl. ſiplu ri. de leg.j. I In auith. ut ma tri& auiæ. m d. 9. inſtituẽs. n Gl.in. cn no⸗ tiſ. C. de præ ſcrip.xxx. o l. ſi quando. de leg.j. p Inl ſicõſtan te. ſolut. mat. q Gl.in uerb.ap pellabãtur In ſti. g dari tut. r d. l. liberoru. 5 I. uẽtre. in pe. col. perl ſine ceſſaxijs.§. de uendi. f.de pi gno. act. orcu lluc. neptiuitat Musi guredinsc a aillud V teposeſt n capta pr dlmfiatme ſilam quo peum nonl o mtus ea esad Gallur Nrrurſjſen immus, etiam duns lminjobler ſtoinprom hntio eſt tentanus, i une ſolumc düonem obl ttal Velei eilſtwautuerit Fan liem reſp ſcie t dirwadumn Välej leges wwlttntz, podllio edd lunCum 1 lmnaalusiu lin gen — 1 5 lni ſzi ullas conſ Llluin ula facilius mtiſ 1 nominum bla dentis con⸗ ül 4 per explo, i läna, quodinte, 8Wa nam id ue, um. toris meng uniuerſali certumeſt. eſt. Sed& e al nig appella nicelg⸗ R ex uoca- ne negaue⸗ n luſtiniani tutelam de/ nö obſeruan! Natan Fulgoſio, tiba ſum eſt) licet maziſt etur. Nam& õſtitutionis candri, laſo- bet, dumper iles caſus te- Iaſ. inl. ſiis qui pro empt. 84 atqʒ aui redeat& ẽ. Idem quærendũ eſt, ſi iam mortuo filio pronepotẽ inſtituat hæredem, redeatq; mortuo eo. Sed cum teſtamentũ ab eo nõ rumpat, nihil refert, utrum ex iure an tiquo, an ex lege V elleia excludat᷑. Veſtigan dum pręcipuè eſt, ad quem primus ille calus pertineat: ſiquidem perq́; dubium hoc ex in- terpretum opinionibus factum eſt, cum ad Gallum Accurſius,& cum eo plurimorũ au toritas, ad legem Velleiam Aretinus, Paulus Caſtrenſis ad neutrum, Raphaéẽl Comenſis ad Iuliani indifficilem caſum pertinere pro- diderint. Sed quoniam eorũ rationes confu tare nõ admodum difficile fuerit, præſertim cum quæ ab Accurſio diſsideant, uerbis le- gis repugnent, ſolùm hoc agendum erit, ut quæ noſtra ſit ſententia exprimamus. Opi- nor itaq; prædictum caſum& ad Gallum,& ad Velleium ſpectare poſſe:& id tribus ra- tionib.Prima eſt propter capita poſtliminij, quorũ alterũ tempus captiuitatis reſpicit,& omnia illuc uſq;, tanquam ſi nunquã nepos in captiuitate natus eſſet, reſtituit: alterũ tem pus reditus cõſiderat:& hoc rem Gallo ſub- ijcit, illud Welleio, quoniã uiuo teſtatore na- tus nepos eſt.Secũda ratio eſt: nam cum nu⸗ rus capta proponatur,& de reditu nepotis ſolùm fiat mentio, ſequitur ipſam obijſſe ca- ptiuam:quo caſu ſummo iure poſtliminium locum non habet, ſed ſolùm cenſebitur ne- pos natus ea hora, qua reuerſus eſt:& ideo res ad Gallum ſpectabit. Sed ſi ex Ioannis et Accurſij ſententia, æquitatem conſideraue- rimus, etiam quòd mater nõ redeat, ius poſt oſſet, niſi ſic ndiläia li. C. de cap. liminij obſeruabiturꝰ, quo iure Velleij diſpo 1 Can * quodſi erur.quodli ſapm cat, cõtraius e nra 1 0 Söenan 3 OX næcintet. Kin fauorabi cula non exi- t:at nos hoc unt, qualis e s: quid enim x. ut ueriſimi m amabit, Ul auia facturæ Lliga teuün ſitio in promptu erit. Pertia efficacius indu- cta ratio eſt: quia ſi ciuili iure ciuitatem at- tendamus, is caſus Gallo deberetur, cum tunc ſolum credatur natus cum redijt: ſi fi- ctionem obſeruemus, quia uiuo auo natus eſt, ad Velleium ſpectabit. Nec fictioni ueri- vlſci Iaſon inl. ſiis tas, aut ueritati fictiob præualere debet, cum qui pro empt. ſi idem reſpicerent, ueritas obſeruaretur: ſi diuerſa, fictio: ſed hoc caſu diuerſis reſpe- ctibus ad utrunque tendunt, quum Galli& Velleij leges diuerſæ ſint:& cum utriuſq; u- nus ſit finis, nimirum teſtamenti ſuſtinendi prouiſio, eòdem quoq; contendere dici poſ- ſunt. Cum igitur propter rationũ repugnan- tiam, caſus hic perquaàm dubitabilis eſſet, cõ- ſultius Scæuolæ uiſum eſt, nil cenſere, uſ- queadeò re non utili, ut determinatione peri clitaretur. Quamobrem& Cato Saccus ni- hil hac in re diſputat, quòd uidelicet teſtetur aduerſus Iuriſconſulti exẽplum nolle ſe no- dum in ſcirpo quærere. Videamus nũc quid in ſecundo caſu, quem Scęuola refert, dicen dum ſit:& primo quem ſenſum luriſconſul- ti uerba accipiant, amplius quærendũ reor, cum interpretationes recentiorũ minimèmi hi ſatis faciant:et cõmuniter dici ſolet, uariari in eo à ſuperiore caſum, qᷓd quę in nepote di- cta erant, procedere in pronepote etiã tradit: intelligenturq́; uoces illæ, mortuo eo, id eſt, Paradoxorum lib. II. 10 30 40⁰ 50 60 85 proauo& nepote: q̊ͥd cõmentum planè ab- ſurdum eſt, cum ſcribendũ in textu, mortuis eis, Latini ſermonis ratio poſtularet. Quis e- nim mediocriter eruditus, de duobus ſingu- lariter loquatur? Quamobrem Pylleus Mo- guntiacus,& Ioannes, nõ pronepotẽ, ſed ne potẽ legunt: lancinantq; hoc potiſsimũ mo- do legis uerba, ut ex hac& alijs rationib. nõ immeritò plurimorũ calculis damnent᷑, Igi- tur ut uerum ipſe intellectũ aperiam, tale in- terpretamentũ adhibendum opinor, ut dubi tet Iuriſconſultus, ſi capto, ut in ſuperiore ca ſu ſupra, nepote, mortuo filio pater teſtet᷑, ſo loq; pronepote uiuo inſtituto decedat, dein- de redeat nepos, quid iuris?pręteritus ne ne- pos rũpate an excludat᷑ à pronepote?& num pronepos ex Gallo, uel lege Velleia inſtitu- tus ſit:& cõcludit à nepote teſtamentũ non rũpi, ſed eum ab hęreditate excludi: quapro- pter quo iure pronepos reſtitutus ſit, non ex plicat: quoniãâ nullius utilitatis quæſtio hæc eſt, cum omnino teſtamentũ ualeat, neposq́; præteritus à pronepote excludatur. Ergo in textu dum dicitur, redeatq́; mortuo eo, intel lige nepotem mortuo teſtatore reuerti: nam hoc modo uerba ipſa præmodum clara, ex- plicitaqʒ erũt, nec quicq́; impropriè accipie- tur:& ex his illud neceſſariò defendendum eſt, nepotẽ hunc pręteritũ nõ rumpere teſta mentũ:ſed tamẽ nouũ hoc, aut æquitati repu gnans uideri nõ debet. nam cum non ſolùm teſtamẽti,& aditæ hæreditatis, ſed& medio tempore nunq́; nepos in poteſtate fuerit, iu- re potuit in teſtamento præteriri, cum ſucceſ ſione illud rũpi hoc caſu nequeat. Nec obeſt poſtliminij fictio, tum quia in præiudicium pronepotis obſeruanda nõ eſt, quoniam ini- quum ſit eum, qui iuſto titulo dominus hęre ditatis factus ſemel eſt, confuſis bonis priua ri,& teſtamentũ aditione confirmatum ſub- uerti:tum etiam quòd, cum mater apud ho- ſtes obijſſe proponatur, ius poſtliminij ex primo capite nepos nõ habet, quod poſt Pla centinũ, et ueteres quoſdam, Raphaẽli et Be ſutio& Iacobo Puteo uidet᷑,& rationi con- ſentaneũ eſt: ſiquidẽ mater quæ apud hoſtes obijt, hora captiuitatẽ pręcedente obijſſe, ex lege Cornelia fingit᷑, ergo filium parere non potuit. quamobrem ſi primum poſtliminij caput ſpectaret᷑, nonne lex aduerſus legem fingeretꝰ? quod omnium calculis reprobatũ eſtẽ.Supereſt, ut oſtendamus, ad quem caſus hic pertineat:& cum Velleius utroq; capite locutus ſit, quando nemine præterito filio, ſubſtituit᷑ nepos, uel nepoti pronepos, quod in noſtro caſu non eſt, ad Velleium non ſpe ctare dixerim. Sed& cum Gallus de ꝓpoſt- humo, ut aiunt, alieno ſenſerit, pronepos autem uiuente teſtatore natus proponatur, (quãuis etiam ſi eo mortuo natus eſſet, idem iuris, quo ad ſucceſsionem, ſeruaretur) ad eum uix eſt, ut pertineat: uerumenimuero ad utrunqʒ referri poſſe tandem placuit: ad Gallum, quoniã nepos uiuo teſtatore ciui- c In l. j. C. de ca⸗ ptiuis. d In d. S. ſi eius. e l.iij.§. è cõtra rio.de acquir. poſſeſ. a l. talis. de leg.j. b l. qui in utero. de ſta. hom. c Inl. ſi is qui pro empt. co- lum.5ʒ. d l. Pap.. fi. de inofhi. teſt. e l. ita uulnera- tus. ad l. Agl. f in d.l ſi is qui. col. 58. g I. ſt infanti. C. de iur. delib. P I. pupillus. de ac qul. hæred. 86 liter mortuus eſt:ad Velleium, quoniam ui- uo teſtatore natus eſt pronepos.& id quidẽ ex primo capite legis. Legem impoſeibilia fingere,& extrema idonea non requiri,& meras affanias eſſe quæ inl. ſi i qui pro emptore, Bartolus ex ſeipſo deprom pſerit. CAP. XVI. Raditur in eadem legis particula, alia frequens regula, fictionẽ uidelicet legis nunquam impotsibilia ex rerũ natura indu- cere:idemq;ʒ eſſe in his, quæ ciuili iure impoſ ſibilia reputãturꝰ. Nos hæc temerè dici quan doqʒ putauimus:& in primis rerum natura impoſsibile eſt, eum qui in utero ſit, ante ſe- ptimũ menſem uiuum eſſe, tamen pro nato fictione legis, tum quoq; habeturb:& quam- uis multũ 5 interpretes contorqueant, dum huic argumento reſpondere nituntur, fru⸗ ſtra tamen eos ſeſe angere, in fictionũ tracta tu Jaſon oſtendit. Et cõmuniter dicitur, di- ſpenſationẽ eam, nõ fictionem eſſe: quoniã quicquid exiſtimauerit Iaſon, uerba in lege poſita(nimirũ quodammodo& perinde) nõ tictioni tantum, ſed& diſpenſationi cõueni- re poſſunt. Validius itaq; noſtrum argumen tum obſtiterit: nam Baldo autoreꝰ, ex Papi- niani reſponſo notatũ eſt, quęper fictionem fieri nõ poſſunt, nec per diſpenſationem poſ ſe. Igitur ſi ante ſeptem menſes fingi nõ po- tuit natum infantẽ, certè nec ex diſpenſatiõe induci potuiſſe affirmabimus. quòd ſi res a- lioqui impoſsibiles, diſp enſari concedamus, cur nõ& fingi? par etenim utroqʒ caſu ratio eſt, tametſi differentiam hanc ipſe minimèa- gnoſcam, cum nihilaliud diſpenſatio hęc mi hi uideatur, quàm fictio quædã. Confutatur etiam cõmunis opinio alia ratione:nam ſiali quẽ letali uulnere affeceris, aliusq; alio uul- nere æquè graui eundem percuſſerit,& cun ctantem animã accelerare coẽgerit, uterque hominem illum interfeciſſe fingiturꝭ, cum ta men non niſi ſemel mori, permiſſum natura ſit. et nõ alias, quàm imbecilles reſponſiones huic argumento per iuniores adduci, cum locupletiſsimus teſtis eſt Iaſont, tum& nos quãdoqʒ diffuſius oſtendimus. Sed& aduer ſus iure ciuili poſſibilia, fictiones inductaseſ ſe, animaduertiſſe me in Iuſtiniani lege ali- quando memini. Is in titulo, de iure delibe- randi, ſi infanti hæreditas delata ſit,& ante aditam moriatur, licerèe parenti ſuo eam adi- piſci tradit,& iure patrio poſſidere, tanquam ſi infanti prius delata,& quæſita eſſets: fingit itaq; lex delatam& quæſitã infanti hæredita- tem, quod tamen iure ciuiliv fieri nõ potuit, cum infanti delata hæreditas dici propriè nõ poſsit,& cum is adire nõ poſsit qui nec ani- mum habet. Admittamus ergo, generaliter fingi impoſsibilia per leges, ſi tamen ęquitas ſubſit: quòd ſi ea nõ dictet, fictio nullum lo- cum nanciſcit᷑:qua ratione intelligenda ſunt iura, quæ in idipſum à Doctorib. afferuntur. tum aliter explicanda quæſtio, Si mortuo fi- D. Andreæ Alciati 87 lio concubina mihi nubat, num ex eo geniti nepotes legitiment᷑:& n5 legitimari creditũ eſt, tanquam extremũ fictionis caput aptum nõ eſſet, quia mortuus filius: nam id nõ obeſ ſe ex Iuriſconfſulti uerbis docemur, qui, ſi mortuo, inquit, filio aliquem adoptauero, 18 filij frater fuiſſe uidetur: ut iure meritoq; de albo tollendas Bartoli longiſsimas illas habi lium extremitates cenſeam, quæ nec Roma- 10 no iure probant᷑,& nihil ulterius ſunt, quàm in parietibus pictæ nebulæ. Omnes ſenſus, qui ins. forſitan. per Doclo res referuntur, uerbis repugnare, abſurdos ineptosq; uideri, quamobrem aliter explicatu. CAP XVII. Orſitan adhuc dubitat quis, an iſtis caſi- bus, ſi nepos poſt teſtamentũ naſcat᷑, ui- uo patre ſuo, deinde ex eo concipiatur: isq; mortuo patre, deinde auo naſcatur, an non 20 potuerit hæres inſtitui: quia pater ipſius non rectè inſtitutus eſſet, quod minimè eſſet ex- paueſcendum:hic enim ſuus hęres naſcit᷑;,& poſt mortem naſcitur: ergo& ſic pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote poſtea uiuo filio, atq; ſi ex eo natus eſſet adoptatus. Scæuolæ hæc uerba, quoniam ab alijs falſò accipi cõtenderim, prius ex cæterorũ ſenten tia declaranda ſunt, ut eis propoſitis, quantò proximius noſtra interpretatio ueritati acce 30 dat, cuilibet noſcere promptum ſit. Et primò Accurſius ita exponit, ut tali caſu controuer ſiam eſſe proponamus: Pater filio inſtituto, nepote præterito, pronepotẽ ſubſtituit: uide batur teſtamentũ nullius momenti eſſe, quia præteritus eſt nepos: quod expaueſcendum nõ eſt, cum ante filium mortuus dicatur,& idcirco ſucceſsione nõ potuerit rũpere: ſed & ſi pronepos uiuo filio naſcatur, idem iuris eſt, quod in adoptiuo quoq; pronepote pro- 40 cedit. Verùm hic ſenſus& cõmuniter confu tatur,& rationib. quoq; minimè probabilis eſt:nam cum Scęuola caſum ſe dubiũ propo nere affirmet, quis hunc intelligi meritò di- cat, qui antea per illum explicatus fuerat:& quis in ſuperiorib.nepos tempore teſtamen ti natus eſſet, hic nõ eſſet, minima tamen hæc uariatio rem nihil magis dubiã facit. Præte- reà cum in uerbis Iuriſconſ. nulla de morte teſtatoris mẽtio fiat, cur nos eam præter uer so ba inducamus? expreſſus enim cauillus eſt, ſi illis uerbis, mortuo patre, deinde auo, etiã proaui mortẽ addiderimus:nam& quis cre-/ dat iſtos caſus, quos Scæuola tacitè notat, ad uerſiculum, nam& ſi filius, ex interuallo prę cedentem referri,& nõ potius ad proximio- ra? Itaq; aliter ex Accurſij lectione fingen- dus caſus eſt, ad hunc modum: Pater filio in- ſtituto,& nepote præterito ſubſtituit prone- potem, qui apud hoſtes illis uiuis naſcitur,& 6o ꝑpoſt mortẽ eorum redijt: quo caſu tanquam ſuus hæres teſtatori ſuccedit: ſed& ſi nonte- ſtatore aut nepote, ſed uiuo tantũ filio naſca tur, deinde poſt eius mortẽ redeat, ſuccedet, & nõ aliter admittetur, quàm alius qui apud hoſtes i Inl. ſ filum de grad. hlentis I nnucipẽ hocc alu echmunn pil⸗quu porũ coni 1 quibul fectuus voſtrahac terpretaui In luriſe llio Galli vremizin loſtibus c repote de lodlteſta iupoltlim Kbworpr plleſucc ouapropte neposſuus ſione p umetſi tlli in nepoten Kethec percjalien⸗ liementio bos lat.N denti. 18. wmſt, qu qulin Datr Usnam& mmentiu eum Lin d dlonã e an. per Doch d0s neptoiqj riten, XVII. lis, an iſtis cali entũ naſcat, ui⸗ oncipiatur: is aſcatur, an non dater ipſius non ainimè eſlet ex- heres naſcit,& X ſic pronepos nepote poſtea eſſet adoptats. am ab allß fallo cxterorũſenten dpoſitis, quanto atio ueritati acce dum ſit. Etprimò i caſu controuer er filio inſtituto, ẽ ſubſtituit: uide omenti eſſe quia expaueſcendum rtuus dicatur,& verit rũpere: ſei ſcatur, idemiur pronepotepu- cõömuniter conf inime probabils m ſe dubiũ propo telligi merito d⸗ licatus fuerato a Glo. in c. ſuſce ptum. de reſc. lib. 6. b I. diuus. de capt. es Paradoxorum lib. III. hoſtes exiſtens àprincipe adoptaretur. Ve-/ rùm in primis uelim paulò diligèẽtius doctio res conſiderẽt, quid cõmune hic intellectus habeat cum uerbis textus:nam præterquàm quòd ubi dicitur, mortuo patre, exploditur antiqua lectio,& legitur, uiuo. dictio quoq;, Deinde, nõ conuenit: cur enim, mortuo pa- tre, deinde auo, potius dixit, q́; patre mor- tuo,& auo?cum etiam ſi auus patri præmo- riatur, nihil referat. Vbi item in textu de prę teritione nepotis, de hoſtibus, de reditu pro- nepotis mentio eſt, nonne hæc ſunt mera ſo mnias quis ſanus uerbum, naſcatur, intelli- gat ciuiliter, cum redit,& non potius natura liter, ex uentre matris“? quis etiã adoptionẽ aprincipe factam hic ex uerbis accipiat: ubi de abſentia uerbum ullum?& cum adoptio abſentis nõ niſi ſumma poteſtate per ſolum principẽ fieri poſsit, quis ueriſimile credat, hunc caſum à Scæuola conſideratumeut cer tè cõmuni hoc intellectu nihil ſit prorſus in- eptius, qui& diuinaci coniectura,& ex uer- borũ conduplicationib. ſolùm procedat,& in quibuſdã quoqʒ; ex præcedentis§. fine ſu- perfluus ſit. Quamobrẽ Socinus, ut erat in noſtra hac diſciplina perq́; acutus, ueterũ in- terpretationib. exploſis, in hunc fermè mo- dum Iuriſconſulti uerba explicat, ut ex con- ſilio Galli ponamus filium, nepotem, prone potemq; inſtitutum: accidiſſeq́; ut nepos ab hoſtibus caperetur, apud quos genito pro- nepote decederet, qui pronepos mortuo fi- lio& teſtatore redijt. Et quoniam in nepote ius poſtliminij locum habere non potuit, ui debatur pronepotẽ tanquã filium ſerui, non poſſe ſuccedere: q́d tamen nimis durũ erat: quapropter fauore ſuſtinendi teſtamẽti, pro nepos ſfuus hæres teſtatori fiet: nam& iuris fictione poteſt aliquis ſuus hæres auo eſſe, 89 te proauo, pronepos naſceretur, quęſitũ eſt, an ex prædicto teſtamẽto pronepos his ſuc- cedere poſsit?et repellendũ uidebatur, quaſi inefficax teſtamentũ eſſet, quoniã eius pater non rectè inſtitutus erat. Nam inſtitutio ex conſilio Galli facta, eum admittit, qui ſuus naſcitur: nepos autẽ cum natiuitatis tẽpore ab alio præcederetur, ut ſuus ſuccedere non poterat:,& ideo pręteritus uidebatur. Sed ta c L.commodißi- o men hoc parũ obſtat: quoniã præteritio hæc nullius effectus eſſe potuit, cum ante patrẽ ipſe mortuus fuerit: igitur pronepos ſucce/ det, qui ſuus hæres ipſe naſcitur,& poſt mor tem patris naſcitur, quo caſu nemo eum in poteſtate pręcedit, quod in patre ſuo erat cõ trà. Sed ſi pronepos uiuo teſtatore nõ naſca- tur, ut in ſuperiore caſu eſt, ſed uiuo ſolùm filio, nunquid illi ſuus hæres erite& eſſe Scæ uola ait, perinde ac ſi nõ eius nepos eſſet, ſed ꝛ0 adoptatus in locũ filij:ſiquidẽ ita illi ſuus hę- res erit pronepos, quando à nemine in gra- du præceditur, ſicut ſi ab auo in locũ filij ad- optatus eſſet: admittetur ergo ut ſuus hæres filio, nõ tamen ex teſtamẽto proaui, nam id impoſsibile eſt, ſed ſuccedet in primo ſuita- tis gradu: niſi fortaſſe teſtamẽti uerba ita cõ- cepta proponamus, ut nõ inſtituant ſolùm fi lium, ſed et eum filio ſubſtituant, qui illi ſuus hæres alioquin eſſet: quamobrẽ ſi uiuo teſta 30 tore& filio natum hunc pronepotẽ in caſu huius ultimi uerſiculi admittamus, nihilomi nus ſuccedet, q́; ſi ex eo, hoc eſt, filio, natus eſſet adoptatus. Sed huic noſtro intellectui aduerſari illud uidetur, q́d ſi inſtitutionẽ ex Galli conſilio factã dicamus, cũ in eo cõditio ſit, ſi poſt mortẽ teſtatoris naſcat᷑, pronepos hic nõ debuit ſuccedere, quoniã cõditio nõ euenit: nam uiuo teſtatore natus eſt. ſed ipſe arbitror cõcepta nõ fuiſſe uerba, ut ad literã tametſi filium nunquã habuerit: ut ſi aliquẽ 40 in conſilio Galli referunt᷑, ſed potius paulò in nepotem ſibi eum adoptaſſe affirmemus. Sed et hęc interpretatio à Iurecõſulti uerbis perq́; aliena eſt, cum, ut ſuprà diximus, nulla hic mentio de teſtatoris morte, nec de hoſti- bus fiat. Neqʒ id quiſquã deducendũ ex prę- cedenti.opinetur, cum ibi de nepote tracta tum ſit, qui apud hoſtes naſcitur, non de eo qui in patria natus capiatur, ut eſt Socini ca- ſus:nam& falſum eſt, ex utilitate, quæ in te- ſtamentis uerſetur, deciſionẽ hanc ſuſtineri, cum& in textu de hoc fauore nihil dicatur: & abſonũ eſt, poſſe teſtamẽti fauorẽ aliquid aduerſus legem Corneliam inducere, cum nec fauor libertatis id poſsitb: quin& in te- xtu uerba illa, uiuo filio, ſuperflua, nulliusq; effectus eſſent. Ex his igitur nõ dubito, quin omnes hæ interpretationes cõmentitiæ& inconcinnę paulò doctioribus uideantur,& in poſterũ reijciantur: qua de cauſa ſic uerũ ipſe intellectum de tot ambagibus extrican- dum cenſeo. Fingamus ex forma à Gallo& Velleio introducta, filium, nepotẽ, pronepo tem inſtitutos, ſubſtitutosq;: dein eueniſſe, ut mortuo prius nepote, deinde filio, uiuen- generalius: Si filius me uiuo morietur, tunc nepos:& ſi nepos, tunc pronepos ſuus hæ- res eſto.nam cum in ſuperiorib. caſibus eas quæſtiones recitauerit, quæ& ad Velleium, & ad Gallum referri poterant, ſubſequitur forſitan iſtis caſibus,&ëẽ. ut neceſſe ſit uerba ita concepta fateri, ut ad Gallum& Velleiũ caſus hic pertineat. Et hęc quidem interpre- tatio mirum in modum conuenire uerbis le 5o gis uidetur, nec efficacia argumẽta poſſunt in aduerſum deduci:qua de re cenſeo illi ad- hærẽdum, donec aliquid melius aptiusq́ʒ in- ueniatur.& quoniam hi caſus non magis ad Velleium ſpectarent, quàm ad Gallum, ali- quibus fortaſſe non diſplicuerit in primo. caſu intelligere pronepotem etiam poſt te- ſtatoris mortem natum, ut hoc ex ſubiecta materia accipiat᷑, quòd uidelicet Galli con- ſilium ita requirat. nec obſtiterint ea uerba, 6o isq́; mortuo patre, deinde auo naſcatur: quo niam ſolùm ea referuntur, ut inde conſtaret, tametſi nepos uti ſuus hęres inſtitutus eſſet, & in alio caſu præteritus, teſtamen- tum tamen non uitiari. eee me. ſupra eo. a J. fi.in fi. de cõ di. inſtit. 5 I. qui duos. de man. teſt. c l. ij. ſupra eo. d In prin.. Bar. e§. etlam. 90 Exbæredationem post mortem filij ualere, ſiinſtituti ſint uenientes ab inteſtato:& aliter intel⸗ lectus. in omnibus, quam ab aliſs fuerit. CAPVT XVIII. Nomnibus ſupraſcriptis caſibus illud ob ſeruari Scæuola iubet, ut filius qui in po- teſtate eſt, hæres aliqua ex parte inſtituatur: quoniam fruſtra poſt mortem exhæredare- tur. Videamus num uerum id ſit,& quem- admodum intelligendum. nam ſi nepotes in ſtituantur, cum filius moreretur, exhæreda- to eo poſſunt ſuccedere?,& tamen exhęreda tio hæc uiuente filio confirmari non poteſt. Nec obeſt Bartoli, Iaſonis, cęterorũq; reſpõ ſio, dum in uita filij adiuuari poſſe eam exhæ redationem tradunt, quaſi cõditio illa, cum moreretur, uitæ tempus amplectatur: quod in odioſis conceſſerim, in fauorabilibus cer- tè ſolam mortem cõprænditb: at ut exhęreda tio nõ ualeat, ſummus fauor eſtẽ. Quamob- rem ipſe crediderim, ſi nepos, uel pronepos, uel ſimiles ab inteſtato ſucceſſuri, inſtituti proponantur, huiuſmodi filij exhæredatio- nem ualere: nam ſi filius uerèpręteritus, etiã contra naturam conditionalium uerborum, eo caſu in conſilio Galli pro inſtituto habe- tur, quanto magis exhæredatio hęc, quæ ex preſſa teſtatoris uoluntate defenditur, pro- pter utilitatem nepotum ſuſtineri debet? Igi tur ſi filius exhæredatus morietur, locum in- ſtitutis nepotibus faciet: ſiautem ſuperſtes erit, tunc regulam admittemus, ne talis ine- pta exhæredatio filio obſit. nam Scæuolam præſenti S. eo caſu loqui arbitror, quo filius ſuperuiuat:alioquin& ipſe inepte loqueret᷑, dum nõ requiri nepotis& pronepotis inſti- tutionem ait, ſi liberi hæredes inſtituantur. nam ſi filium mori uiuente patre ex Gal- li Aquilij formula ponamus, nonne mani- feſtè falſa Iuriſconſultus traderet? nam& eum qui Gallum ſuperius repręnderat, quo niam de nepotis& pronepotis inſtitutione nullam curam adhibuerat, utiq; non decuit in eo ipſo peccare, quo alios damnauerat: quare neceſſariò eius uerba accipiẽda ſunt, cum filius patri ſuperſtes eſt:nam& à ſupe- riore 6. continenter in hunc ſubſequitur: in illo autem is caſus fingitur, quo filius patri ſuperſtes ſit: quod argumentum aliquem quoq; colorem noſtræ ſententiæ affert: ſed multò fortius nos adiuuat, quòd paulò infe- rius in legis Velleiæ tractatu pronepotem ſuccedere Scęuola ait, ita demum ſi pater e- ius inſtitutus uel exhæredatus fuerit:admiſ- ſa enim hac opinione cõmuni, exhæredari non potuit, niſi poſt mortem, quæ inutilis exhæredatio eſſet. Quare dicendum eſt uale re, cum nepos iſte ante filium mortuus dica- tur. nam reſponſio, quam in eo loco tradit Bartolus, datũ ſcilicet cohæredem, oppido- quaàm ariolatur,& textũ coartat: ſicuti quæ à Iaſone ibidem referuntur, quoniam de pręcedentibus caſum uariant, ad- mittenda non ſunt. 10 20 30 40 50 60 D. Andreæ Alciatl 2 Legis Velleiæ uerba alia eſſe, item aliter mtelligenda, quam uulgò dici ſoleat:& ſicommunes interpretationes admiſerimus, nihil noui ab ea inductum. CAP. XIX. Xplicito Galli Aquilij tractatu, uidea- Lmus quemadmodum Velleiæ legis uer ba concepta erant:& duo capita habuiſſe in confeſſo eſt, quorũ primũ ita ad ſenſum for- taſſe erat: Qui teſtamentum faciet, is omnis uirilis ſexus, qui ei ſuus hæres futurus erit, cum naſcetur, inſtituendi neceſſariò pote- ſtatẽ habeat. quæ uerba quãuis propriè eum hæredem reſpicere uideantur, qui ſi naſce- retur tempore teſtamenti, ſuus futurus erat: tamen Iluriſconſultus ad eum quoq; ex inter pretatione producit, qui ſolo mortis tempo re inſpecto, erat ſuus, tametſi ita uerba ſunt, qui teſtamentũ faciet,& cætera. Et ideo in te xtu nõ nam etſi, ſed tametſi, pro quamuis, le gendum puto:alioquin Iuriſconſulto Lati- ni ſermonis uſus repugnabit,& crux inter- pretibus fixa permanebit, dum in mendoſæ illius uocis declaratione ęternùm ſe torque- bunt.Secũdi autẽ capitis uerba hęc referun- tur:Si quis ex ſuis hæredibus ſuus eſſe deſie rit, liberi eius,& cæteri in locũ ſuorũ, ſui hæ- redes ſuccedant. Quibus uerbis ex Bartoli & Dyni, cæterorumq; ſententia addendum eſt, ſi in teſtamẽto hęredes inſtituti ſunt. Sed quærendũ eſt quo in caſu utilis hæc legis di- ſpoſitio ſit:nam nullum caput neceſſariũ eſ- ſe faxo oſtendam. Et cum ex primo inſtitui is debeat, qui ſi naſceretur, tẽpore teſtamen- ti ſuus hæres eſſet, nonne id longè antea ex XII. tabularũ lege fieri poterat, cum omnes admittant, poſthumum ſuum antiquiſsimo iure inſtitui potuiſſeſcnec in hoc octores i- pſi diſſentiunt, neq; aliud exemplum quiſq; obijciat, de nepote uidelicet, qui uiuente fi- lio inſtitutus, poſt eius mortẽ natus eſt: nam id ſpeciatim ex Velleia inductum nõ eſt, ſed ex Scæuolæ interpretamẽto, quod uerbis le gis repugnare ipſe concedit. quod etſi à Vel leio introductum demus, nnne id prius ex conſilio Galli producendũ eratrtum quia ni hil differt, an tempore idoneo aliquid facia- mus, an ab inepto incipiẽtes in idoneum cõ- feramuss: quam regulam Galli tempore ob- ſeruari cœptã, Doctores ipſi fatentur': nam & Gallum ueteres leges nõ correxiſſe, ſed potius propter eas conſilium ſuum dediſſe, uerior opinio eſt. cum ergo correctorium nõ eſſet, cur nõ extendimus, præſertim cum minor incertitudo hoc quoque caſu eſſet, quam in illius formula: Nec Iaſonis reſpon- ſio recipiẽda eſt, qui prius nõ potuiſſe nepo- tem uiuo auo oriturũ inſtitui tradit: quia po terat teſtator expectare tẽpus, quo naſcere- tur,& dein eum inſtituere: nam hoc nõ con- ſideraſſe Gallum, ex eo probatur, quia idem ſtatuiſſet in eo, qui uiuente auo natus eſſet, ſed poſt eius natiuitatẽ ſtatim uel perijſſet, uel teſtamentum facere negocijs prohibi- tus eſſet nam& inſtitutio, ſe mortuo, ab ali- 4uo 4 fl. placet.5 eo. g lii tẽpus de hæx. inſtit. h Soc. in prin. i I. traclabatur. de teſta. mii or iusabl tiniani meitur: llttemedi mequidi luli ctur. A lrſg keiadici Kazw iiamẽanti nem vilopinio an dere mihi Ang macripte aim, lernt ut renls q lurrepoſl dlimum na hilinterel dihjitanos ſqubexſ lerit ieri bercdes ſu dituiond üucencer ede lucce. diü ſedlol litat.Ne ſwtlius s futurus erat. quoq; exinter mortis tempo ita uerbaſunt, ra. Etideointe o quamuis, e conſulto Lati- t,& cruxinter- fin. C. eo. 5 I.j.§. ij. j. ad leg. falcid. c l poſth. de in 92 quo facta, ad eum trahitur caſum, quo poſt- humus ſe uiuo naſcaturꝰ: quod Iaſonis ratio ne attenta, nõ procederet: ſed& poſterius le gis caput ſuperfluum dicendũ eſſet. nam ſi iure duodecim tabularũ filio extraneus ſub- ſtitui poterat, quanto magis nepos& prone pos nati?& ex his ſi aliorũ interpretationes probemus, manifeſtum, puto, eſt celebratiſ- ſimam hanc Velleij legem nihil noui indu- xiſſe, uerùm potius inutilem, ſuperuacaneã, 10 indubitati iuris eſſe: quod non ſolùm abſur- dum eſt, ſed etiam legum uerbis repugnat: & in primis dum in lege dicitur, in liberorũ locum liberi ſui hæredes ſuccedant:cur uer- bum id nouum potius ius induxiſſe, quàm uetus retuliſſe, non dicamus? cum& lex Fal cidia nihilo magis efficaci uerbo uſa ſit(hoc uidelicet, hęreditatem capiantb)& tamen no uum ius induxiſſe nemo dubitat. Sed& Ca- ius iuris autor: Vt tales, inquit, nepotes ſub- 20 ſtituerent᷑,prouiſum eſt lege Velleiac: nam ſi Paradoxorum lib. III. 93 inductum nõ diffiteor, quia abſtinendi facul tatẽ non habebant, tamen& hanc rationẽ in cauſa extitiſſe crediderim.nam& alias diffe- rentias inter filios& nepotes annotauimus: qualis illa, filium purè ſolũ inſtitui poſſe, ne- potẽ ſub quacunq; conditione potuiſſe: qᷓd Paulus Caſtrenſis tradidits. Non igit᷑ abſur- dum fuerit,& hanc quoq; differentiã eo anti quiſsimo iure inter filios& cæteros deſcen- dentes conſtituere, cum præſertim nuſq́ʒ cõ- trarium in ciuili diſciplina probet᷑.at id indu xiſſe V elleiũ,& eius uerba expreſsim decla- rant,& ex Alexandri Imperatoris cõſtitutio ne confirmatur, qui ad neptẽ præteritã ſcri- bens“: Mortuo, inquit, patre tuo, uiuo auo, ſi ne impedimento legis Velleiæ, ſuccedendo in patris tui locum, rupiſti aui teſtamẽtum. ſed longè clarius Iuſtinianus Cæſar: qui ſu- peruixit, inquit, auo pater, quamobrẽ nõ po tuit nepos ex lege Velleia in locũ patris ſui ſuccedere,& reſcindere teſtamentum. ut ex g In§. nũc de le ge.in fi. appa⸗ ratus. h l.iij.C. eod. i Inl. ſi quis fili am in mendoſæ iuſt. rup ex XII. tabulis id fuiſſet, non debuerat ius il- his uerbis, niſi manifeſta calumnia opprima um. C de inof⸗ num ſe torque⸗ lud ad Velleium referre: quoniam quotieſ- mur, noſtra hæc opinio perq́; dilucidè probe fi teſta. bahec referun- cunque lex noua aliquid refert antiquiore tur,& alię confutentur: ex quibus traditum sſuus eſſe deſie lege prouiſum, ea prouiſio non ideo noue eſt, Velleium caſus ſolùm eos introduxiſſe, ſuorũ, ſuihæ- conſtitutioni tribuitur. exempli cauſa:præ- quibus teſtamenta confirment, nõ qui rum erbis ex Bartoli tor ius abſtinendi ſuis hæredib. dedit, quod pant: nõnne id imperatoriæ illi conſtitutio- entia addendum Iuſtiniani quoque quadam conſtitutione ni aduerſature Nec obſtat corum argumen- ſtituti ſunt. Sed ſancitur: dicimus ne ideo ius abſtinendi ci tum ex Iuliani indifficili caſu: quoniã quàm llis hæc legis d uili remedio competere,& non honorario? 30 ineptè textus ille declaretur, ſequente capi- utneceſſauted ſanè qui dicat. doctiorum ſ ententijs cõuin- tulo oſtendam. 8 equitur ergo, Velleiũ lege primoinſtini d Imo. Alex. in cetur. Quin etſi quicquam noui antiquæ introduxiſſe, ut ſui hæredes in præcedentiũ Sporetteſtamen l. neceſſariſs. legi adij ciatur, illud quod additum eſt auto/ mortuorũ gradum ſuccederent: non autem dhongeanteaet de ac. her. ri tamẽ antiquiori tribuitur, ſi uera eſt Are- quicq́; de hæreditate locutũ. Sed quoniã ne- 8 e Inl. lex Corne tini opinioë. Vt igitur à cæterorum, quod ui ceſſariũ eſt, ut ſui præteriti rũpant, inſtituti eratſcum onne lia. de uulg.In dere mihi contigit, ſententijs diſcedam, ſu- uel exhæredati nõ rumpant, ſequitur noluiſ Im antiquiſimo ſttdeleg. ag. praſcriptę rationes me quammaximè impu ſe etiam utinſtituerentur, uel exhæredes fie- ahocDoctoresi ſie ſuc. inprin. Ierunt.& utinam tam facilè uera ipſi inueni- rent:quod primo capite notatũ fuit: quæ uer xemplum quiſ remus, quàm aliorum falſas opiniones con- bha generalia ſunt,& omnem cõprændunt, t, qui uiuente f futare poſſumus. Sed tamen(quoniam diffi- 40 qui ſuus hæres futurus erit. Sed Iuriſconſul ẽ natus eſt nam cilimum nodum quoquo modo ſoluamus, tus, qui caput illud interpretabatur, ea intel- uctum nõ eſt led nihil intereſſe, in Gordiano Alexander do- lexit omni caſu procedere, præterquàm in o, quod velbiöle cuit)ita n0s8 opinamur, uerba legis Velleiæ, eo, qui antèà Gallo inductus erat, uidelicet t. quoc etlia Vel ſi quis ex ſuis hæredibus ſuus hæres eſſe de- cum nepos, pronepos,& cæteri, poſt mortẽ onne id prius ex ſierit, liberi eius,& cæteri in locum ſuorũ ſui filij,& dein teſtatoris, naſcerentur:& id, ne erartum quiani hæredes ſuccedant, perfecta eſſe,& nullam quicquã alienũ Velleio tribueret: alioquin dco aliquid faci inſtitutionẽ(qd Bartolus& alij faciũt) ſubin ex Velleij uerbis, quæ generalia ſunt, etiam in idoneum co- ducendã, et idcirco nihil poſteriore hoc capi Galli caſus cõprænderentur.& noſtræ huic li tempore ob 19 te de ſucceſsione in teſtamẽto ſenſiſſe Vel⸗ interpretationt ſolum argumentũ id aduer- 24eatwr.am leiũ, ſed ſolum de ſucceſsiõe(ut ita dixerim) so ſatur, quod ſi ſuſtulero, nihil erit quod ſynce pli fate iſſe, ſed l ſuitatis. Nam cum duodecim tabularũ lege rus iudex auertat᷑, quin in ſententiã noſtram nõ corre* iecdiſe⸗ ſolus filius ſui hęredis locũ teneret, nepotes pedibus ſtatim eat. uidetur enim falſum eſſe, um ſu uaofi& pronepotes eo defuncto in eius locũ non modos in ſuitate ſuccedendi à Velleio intro go corre meim ſuccedebant:qd etymus in primis ipſeoſten ductos, cum etiam tẽpore Galli nepotes& us, reſen eſet dit:dicti enim uidentur nepotes, quia ſucceſ pronepotes ſuccederent, rumperentq́; teſta- uoque calu don ſionis paternæ potes non erant quemadmo- mentũ. uerum ipſe arbitror, Galli conſilium ec laſonis 1e— 9 dum filij: unde& qui nepos poſthumus na- nõ ideo pręſtitũ, ne teſtamentũ rumperetur, nõ potuiſſe 8* ſcebat᷑, alienus dicitur, cum eo iure ſuus hæ- ſed quoniã iniquum illi uidebatur, nepotem itui tradit 8 6 res ex teſtamẽto non eſſet:quapropter arbi- ab aui hæreditate excludi:qua ratione etiam us, Cu0 nal or tror præteritos teſtamentũ eo tẽpore non ru motus quãdoqʒ Iuſtinianust, nepoti nõ ſuo k a.j ſi q filiã. am hoc n hen piſſe. Id& hoc qualiquali colore probabile hæreditatẽ dedit. Igitur ſi quando in conſilio tobatur, qunſ f³ ſe patri. eſt: quòd omniũ ſentẽtia cõſtat, eo iure in ſu Galli cauet Scæuola, ne teſtamentũ rumpa-; nam et ſif⸗ — tead 0 natus le⸗ unde libe. is hæredib. ſucceſſorio edicto, de perſona in turl, id eſt, nõ quòd Galli tẽpore rũpererur, lius. ct. quia atim ve ernü 19 perſonã locum nõ fuiſſe: quod quãuis ex eo ſed quòd exlege Velleia id poſtea inductum ſiu. 2ocij„ J N cee 2 ſemotb Juo 4 6.& quid ſi tantun. bl. Titius. de ſuis & legit. c Inl. j. in prin. glo. ij. de con- tra tab. d§. uidendum. 94 ſit:quamobremcum dixiſſet ſuperius, ubi fi lius& pronepos inſtituti præterito nepote eſſent, teſtamentum rumpi, ſi nepos fllio ſu⸗ perſtes eſſet: ſubiungit'eum caſum ex ſentẽ- tia legis Velleiæ eſſe.Affirmemus itacꝭ hanc concluſionem, nepotẽ pręteritum, lege duo decim tabularum, in caſu Galli nõ rumpere teſtamentũ,& ab auita hæreditate excludi: quamuis ſiteſtamentũ factum non eſſet, ad ſucceſsionẽ uocareturb:ſed non ſequitur, in teſtatò ſuccedit, ergo& contra teſtamentũ: diuerſa enim hæc eſſe,& Accurſius,& Bar- rolus,& cæteri omnes autores ſunt. Ex ſu⸗ pradictis igitur concludendũ eſt, ſecundum legis caput nihil antiqui iuris attigiſſe: pri- mum uerò id cauiſſe, ut inſtituerentur, qui futuri erant ſui hæredes, ne præteriti rumpe rent, cum iure ueteri nõ rumperent. cæterũ quoniam uerba generalia erant,& antiquos Galli caſus comprændi poſſe:tametſi Scęuo la, ne inuẽtione ſua Gallus fraudaretur, eos ſolum Velleio uendicauerit, qui ex uerbis Galli non continerentur.& ex hac declara- tione ſequetur Juriſconſultum Scęuolam in 5. uidendum. addubitaſſe, utrum captiuo fi- lio impediretur nepos ex lege Cornelia, pa- tri in ſui hæredis primum gradum ſuccede- re:& non impediri exiſtimauit: nam ſi de ſucceſsione hæreditatis loquamur, dubium id magis erit:licet hoc in articulo Socinid ra- tiones perquam frigidæ ſint. Tuliani indifficilem caſum non ita à Doclo- rribus interpretari debuiſſe, uti factum eſt:& quem ſenſum habeant illa uerba, nõ permitti in- ſtitui,&c. EAP.. Vbſequitur qui in diſficili eſt caſus: Si fi lium habeas,& nepotẽ nondum natũ in- ſtituas, isq; naſcatur uiuo patre ſuo, acmox pater decedat, quid iuris?& uidebatur huiuſ 40 modi nepotem ex lege V elleia ut inſtituere- tur, prouiſum non eſſe: quamobrẽ non recte inſtitutus, rumperet teſtamentum. Nam aut loquimur ex primo capite legis,& illud eos proprisè reſpicit, qui ſi naſcerentur tẽpore te ſtamenti, ſui hæredes futuri eſſent: quod in- terpretatus eſt Scæuola, procedere etiam in eis, qui nõ teſtamenti, ſed natiuitatis tẽpore, ſui hæredes erunt.at in prædicto caſu hic ne pos nec teſtamenti, nec natiuitatis tempore eſt ſuus. Aut quęrimus in ſecundo capite, et illud in ſuitatis ſucceſsionẽ liberos admittit, qui in rerum natura ſunt:igitur nõ permittit inſtitui nepotẽ, quia nõ loquitur quo ad ſuc ceſsionẽ nepotis in teſtamento, ſed ſolùm de ſuorũ hęredum iure:uerùm uetat rũpi, quan do nepos eſt inſtitutus, uti in caſu noſtro agi tur:poſterius enim caput ſolùm de ſucceſsio ne ſuitatis(ſic facilioris intellectus cauſa lo- quor)tractat, prius uerò de ſucceſsione hære ditatis: ſed neutrũ hoc caſu loquitur, uetat i- gitur rumpi, quia facit, ut in locum filij ſuc- cedat:& cum reperiat ſe inſtitutum, nõô rum Pat.& hoc ſenſu puto accipienda ea uerba eſ D. Andreæ Alciat— 10 20 30 50 60 95 ſe, quę dum quadruplici interpretatione Rc curfius exponit, nonne uidetur fateri ea ſe non intellexiſſerut non immeritò communi ſententia reprobetur:.tametſi& illi ipſi auto res ſuum cõmentum nõ defendent, dum id- circo dicunt à Iuriſconſulto ſcriptum poſte- riori capite, non permittit inſtitui, ſed uetat rumpi:nõ permittit(inquiunt) inſtitui, quia prius ea poteſtas ex Xll.tabularum legein- troducta erat. Nam ſi lex duoddcim tabula- rum induxiſſet, ut inſtituerentur, nonne e- tiam, ne rumperent, cum inſtituti non rum- pant? Sequitur uerſiculus, Porrò. in quo Ra phaẽl exiſtimaui tluriſconſultum ironicè lo qui, at certè Raphaëlem ego ridiculè: alij ue- roôinterrogãtis nota ſ cribendũ, quod contra uocis naturam eſt: quare interpretare Scæ- uolam uelle, nepotem hunc potuiſſe inſtitui utiliter, hoc eſt, ex interpretatione legis, tam etſi ex uerbis nullo iure potuit:& eadem ſi- gnificatione utiliter, hic accipiendũ eſt, qua & actionẽ utilemi dicimus: hoc eſt, quæ ex uerbis legis directa non oritur, ſed ex inter- terpretatione conceditur. et quãuis Scęuola ita concludat, Iuliano tamẽ uiſum eſt, nõ ex interpretatione tantum, ſed ex uerbis quoq; Velleij caſum hunc explicari, nimirũ cõmi- ſtis legis capitibus, cum primum locum ha- beat nepote in defectum filij ſubſtituto,& ſecundum generaliter loquatur, ſi quis ſuus hæres eſſe deſierit, liberi in eius locum ſucce dant:& ſic etiam ſitempore teſtamenti non- dum natiſint,& quamuis ſui nõ naſcantur. LIBRITERTII FINIS. Dy A ND- AL COIAITI PARADOXORVM IVRIS CEL uilis liber quartus. PROOEMIVM. NOLEVIT apud noſtros pro feſſores ea conſuetudo, ut quo- tieſcunq; legem aliquã interpre tentur, ex ea quædam pronun- — ciata eliciant, quæ notabilia di- cuntur:tum ex eis ad Accurſij, mox Bartoli cõmentarios tranſeant, eosq́; referant,& ad uerbum penè explicẽt. quem morem tamet- ſi pinguioris mineruæ ſcholaſticis nõ omni- no inutilem credam, ſtudioſis tamen nihil conducere arbitror, qd uidelicet nimis lon- ga hæc interpretatio in cauſa eſt, ut integro anno ſex, aut rurſus totidem leges,& nò eo amplius exponantur. at non ita nos docuit in Digeſtorũ proœmio Iuſtinianus, aut Vl- pianus ipſe, ſidum prætorum edicta decla- rat, eius exempla ſequamur.quamobrẽ hinc factum eſt, ut cum ex pluribus reſponſis ea- dem notabilia colligant᷑, repetita toties cram be in cauſa ſit, ut ingentia hæc in iure ciuili uolumina conſcribantur: nemoq́; ſit tam ie- iunus& ſterilis, qui non fluentiſona hac(ut Lucretij uerbo urar)ſ caturigine quampluri mis 5 14 — e ln d.. ile c f Bart. in l.cure toris. C. de ne⸗ 3o geſt. Fauvrum rulſtlual üumd Onon retinẽ ihäh cuuſqle 1 Prorum IVvhinoch mentamm. deftnicione gelleuen conuenite ſusdiffere nur nonſi dſequodi nacqi teus repro a cetnitioh reiueritas. anqacci nilocum? iuslucceddẽ letigy u dirſe alor etet ie düitorau nm utina lalunt Ot nslimili. cpum. El EtS’alius 2 etraordin ſttan aüir dul fdan bononum danuiplaa dürbonor letorema Orro. in u ltum dede ridiculéealjue 1ũ, quod contra kerpretare Scx- Potuiſſeinſtitui aiione legis, tm uit:& eadem ſi- piendũ eſt, qua hoceſt, quxæex ,mil dur, ſed ex inter⸗ mn- quauis Scęuola uR uiſum eſt, nõex ex uerbis quoq; ri, nimirũ cõmi- mum locumba- iln ſubſtituto,& natur, ſi quis ſuus eius locum ſucce eteſtamentinon⸗ ſui nõ naſcantur. fiNIs. LCIATI IVRIS CF tus. I 1. apudnoſtrospto onluetudo, ut quo- em aliquã interpfe duædam pronun b uæ notabilia d⸗ ur ſij, mox Bartoli os referant,&a em morem tamel⸗ — olaſticis nõ omul 96 mis uoluminib. exuberet. accedit his, quòd barbaris uocibus maxima quæq; inculcan- tes, eademq; ſæpius referentes, dum cõmen torum triplicationes, quadruplicationesq́;, & expoſitionum nouas expoſitiones indu- cunt, ingentem librorum cumulum confi- ciunt. quòd ſi exemplo ueterũ ſcriberetur, quos interpretes uix capit bibliotheca, enchi ridion comprænderet. De um Opt. Max. te- ſtor, ea quæ relaturi ſumus, cum à me ex hac 10 recentiorũ conſuetudine ſcripta eſſent, ſeſ- quiuolumen occupaſſe,& nunc Latinè di- cta uix breuiſsimum libellum implent. Bonorum poſſeſcionis definitionem, tametſi al.iij. H.j. de bo. poß. b In rubr. C. qui admit. e In rubr. ff. de acqᷓ. hær. d§. ſeptima. In ſti. de bo. poſſ. e l. pecuniæ.§. perſecutionis. de uerb. ſig. nihil ſubinducamus, uerã eſſe, Iuriſconſultumq́; optimè defen di:tum alia quædam reſponſa declarata ſecus, qudm ab alijs traditum ſit. CAP. I. Onorum poſſeſsio eſt ius perſequendi retinẽdiqʒ patrimonij, ſiue eius rei, quæ 20 cuiuſque cum moritur, fuit“. Definitio hæc bonorumpoſſeſsionis, quamuis à Labeone Vlpianoq; Iureconſultis tradita ſit, uulgò ta men tam malè accipitur, ut uelbonam illam definitionem non eſſe, uel aliqua illi adden- da eſſe uerba, fateri neceſſarium ſit:& cum conuenire etiam hęreditati uideatur, Accur ſius differentiæ cauſa adiungi debere exiſti- mat, non ſimpliciter ius, ſed ius prætorium eſſe. quod tametſi Bartolus, Alexãder, Cor 30 næus reprobentb, nihil tamen adferunt, quo definitio hæc ſuſtineatur. Vt igitur huiuſce rei ueritas prodeat, ſcire debemus, quotieſ- cunq; accidit ut aliquis moriatur, in demor- tui locum ante aditam hæreditatẽ quoddam ius ſuccedere, quod defuncti perſonam re- fert:idq; ius hæreditatem dici, cum Bartolus autor eſt, tum alij penè omnes probant. ac- quiritur autem& ex lege duodecim tabula- rum, ut in agnatis,& ex ſenatuſcõſultis, qua 40 lia ſunt, Orficianum, Tertullianum,& id ge nus ſimilia, plerunq; ex conſtitutionib. prin cipum:& hi omnes modi iuris ciuilis ſunt. Eſt& alius, qui iuris prætorij eſt(quamuis extra ordinem ſpecialis caſus, quando con- ceditur, dubitari ſoleatꝰ)& ad poſſeſsionem bonorum petendam inductus eſt:& quãuis bona ipſa aliquis apprænderit, non tamen di citur bonorum poſſeſsionem habere, donec prætorem adierit,& officio iudicis petat bo- 5o norum poſſeſsionem ſibi decerni,& prætor decreuerit. Eſt igitur bonorũ poſſeſsio ius perſequendi: quoniam qui officium iudicis implorat, perſequi diciture.& huiuſmodi pe titio perſecutio eſt,& extraordinaria actio, retinendiq;ʒ:quoniam tametſi bona ipſa reti- neamus, perſequitur tamen, ut prętor decer nat:& ideo copulatiua dictione uſus eſt Iu- riſconſultus: quoniam quamuis retineat ali quis, neceſſarium tamen eſt ut perſequatur. 60 nam ſi cõmunem cæterorum ſententiã pro- baremus, debuiſſet diſiunctiua legislator u- ti, non ea cõiunctione.& cum dici ſoleat, bo nam definitionem ex proprio,& genere,& Paradoxorum lib. IlII. 97 differentijs conſtaref, in hac ius ad genus, perſequendi retinendiq;, ad differentias pro priumq; refertur. Nam per bonorum poſſeſ ſoriam hæreditatis petitionem ſi retinemus, nõ perſequimur:& per hæreditatem neque nobis, quod habemus perſequendi ius eſt. ſed in bonorũ poſſeſsione aliter eſt, cum e- tiamſi res poſsideamus, neceſſarium tamen ſit iure ueteri decretum, quod nec mutatum eſſe defendi poſſet:licet in contrariã ſenten- tiam frequentius itum, ſuperioribus libris oſtenderimuss. Igitur in quacunque bono- rum poſſeſsione, etiam propriè loquendo, hæreditatem adiri fortaſſe non falſò profi- tebimur, cum idem iure prætorio bonorum poſſeſsio nobis acquirat, quod ius adeũdi in ciuili lege. Hinc Imperatores Diocletianus Maximianusq; Auguſti, puberẽ agnoſcen- tem bonorum poſſeſsionem, poſteaquàm ei fuerit hęreditas delata, pro herede gerere nõ ambigi teſtantur. quamobrem ſi quis ciui- li aliqua ſanctione hæreditatem adire probi- bitus, coram prætore decretum interponen- te, adire ſe hæreditatem dixerit, rectè agno- uiſſe eum bonorum poſſeſsionem cum Ful- goſio' crediderim: dicemusq; adiuiſſe hunc hęreditatem propter bonorum poſſeſsionẽ, hoc eſt, ius adeundi, quod prętore autore cõ ceſſum eſt. Sed quid ſi dicat uelle ſe hæredẽ fieri?& licet bonorum poſſeſſores loco hæ- redum ſint, non tamen idem iuris eſſe, quod ſuperiore caſu arbitror: cum tametſi æquipa rentur, bonorum tamen poſſeſſor hæres nõ ſit?:nec enim ſequitur, hęreditatem habet, er go hæres eſt.& hanc definitionem ita intelli- gendam eſſe, etiã Bartolus exiſtimauitl: ſed quoniam obſcuris admòdum uerbis loqui- tur, poſteriores ea non percipientes, aliter at que aliter declarauerũt, uariaq́; aduerſus Iu- riſconſultum argumenta effinxerunt, ut an te nos natatore quopiam Delio(quod in pro uerbio eſt)indigerent. Cur ex agnitione bonori poſſeſcionis filius- familias non obligetur, noua ratio allata, cæteris con⸗ futatis:& quid ſit uotum in iure ciuili. CAPVT I1. (i ex omnib. contractibus, præter mu- tuum& uotum, filiusfamiliâs obliga- tur, ex acquiſitione bonorũ poſſeſsionis nõ obligaturcan quòd huiuſcemodi agnitio uo to, ut Bartolus ait, æquiparatur? cum exr ſola uoluntate pendeat,&, ut diximus, uotũ non obliget:quod Paulo Caſtrenſi, Alexandro, Aretino, Iaſoni non uidetur“, cum ſolo ani- mo ſubſiſtat uotum. at in bonorum poſſeſ- ſione etiam quædam facta requiruntur, ue- Iuti ut uoluntas ipſa exprimatur,& ut decre- tum interponatur. ſed hæc replicatio mepa- rum mouerit, quoniã tametſi ea, quæ Deo uouemus, nulla demõſtratione egeant, cum is cordis ſcrutator ſit,& mentẽ ſolam conſi- deret:uota tamẽ, quorum in iure ciuili men- tio eſt, aliam ſignificationẽ habent. nam in- Lee 3 f inli. frde do- lo. g Lib ij.c. xiij. h l. puberem. C. de iur. delib. i Inl. fin. C. qui adm. k 9. quos autem. ĩ In liij. de bon. poſſeß. in In l. qui alie- na. de ac. hær. n xiij. q. v. ſi ꝗd. A 5 d e 8 b ——— 98 * ter pollicitationẽ& uotũ hoc intereſt, quod illa promiſsio eſt ſimplex Reip. uel ciuitati facta: uotũ uerò dicit᷑, cum principi aliquid I. ſiquisrẽ. 5. promittimus“: nam quamuis princeps ſe ac- uoto. de polli. ceptare nõ profi teatur, ex uoto tamen obli- gamur, præterq́; ſi filijfamiliãs ſimus. Igitur cum uotum ex unius tantũ contractu conci piatur,& in eo factum requirat᷑, hoc eſt, uer⸗ borum promiſsio, poteſt dici aliquam ſimili tudinẽ cum bonorum poſſeſsione hæredita 10 teq; habere, cum huiuſcemodi aditio ſolùm unius factum expetat,& delaratione animi opus ſit. ergo ab argumento recentiorũ hoc pacto Bartolus defendi poteſt: quanquã nõ multum nobis arrideat, ut quoniã in aliquo ſimilis uoto ſit bonorum poſſeſsio, idcirco i- dem ius habeat: nam& contractus uoto ſi- miles ſunt,& tamen diuerſa ſemita gradiun- tur. an igitur uerius, quod Raphaéẽl Comen ſis, Ioannes ab Imola, Paulus,& Alexander 20 In d.l. quiali- ipſi maluntbe id eſſe, quia filius ipſe, cum ni- ena. hil ſibi acquirat, ſed patri omnia lucretur, æ- quum nõ fuit eum obligari, cum ſecundum naturã ſit ad eum pertinere onera, cui emo- lIumenta præſtantur. Sed hoc facili admodũ, & uulgato argumento exploditur: nam cur non idem in contractib. in quibus licet com moditatẽ patri filiusfamilias acquirat, ipſe ta men uinculo ciuili teneatur? an ergo qᷣd De- c Inl. iuris. C. ꝗ cius ſenior& laſon crediderunt:, qui hære- 30 adm. laſ. in l.j. ditatẽ aiunt ius indiuiduum eſſe, nec pro par coq.tit. te acquiri poſſe? quamobrẽ cum patertotum ſibi emolumentũ adipiſcatur, ad eum quoq;, non ad filium obligationes, hæreditariaq́; o- nera pertinere meritò debuerunt:ſed& con lſt quis alium. tractus indiuidui ſuntꝰ, ut meritò à Decio iu de ſol. niore confutentur. nam etſi in oneribus hæ- reditarijs eorũ ſententiam admiſerimus, nõ tamen quicquam oberit, quò minus filius i- pſe ratione quaſi contractus, hoc eſt, aditio- 40 nis per eum factæ, debuerit hæreditarijs cre ditorib. obligari: nõ exære alieno, quod te- ſtator debuit, ſed ex ſuo ipſius contractu. an d.l. qui aliena. uerò quod Aretinus autumatę is tradidit fi- lium non obligari, quoniam nihil ſibi acqui- rat, qui nõ ex ſe, ſed propter patrẽ adeat: nec in illo ius reſideat aliquod, ſed ſolùm quædã adeundi facultas, quę iuris nõ eſt. In iuribus igitur filiusfamiliâs obligatur, in ea faculta- te minimèe:quia iuris non eſt, cum ius ipſum 50 in patre reſideat, ſolumq; quod facti eſt, in fi- lium tranſeat. Sed& hoc falſum ipſe putaue- rim, cum Iuriſconſultorum reſponſis tradi- precia adle- tum ſiti, ius adeundi in ſeruorum filiorumq́; gem falc. perſona ſitum eſſe, quamuis in bonis dici nõ poſsit: quoniam ab aliorum iuſſiu, patris ui m prcch⸗. delicet, uel domini robur omne dependeat: in l. fin. C. ae nam& ita Bartolus s frequenter ſcripſit,& pacl. inl.is po alij eum imitati ſunt. Conuincitur enim ex- teſt. de acqui. Preſſa lege, poteſtatem eam adeundi non fa- 60 here. inl. nec cti, ut Aretinus putauit, ſed iuris eſſe. nam e- emp. de li.leg. tiamſi facultatem eam facti dixerimus, cur l. conſilio. de non idem iuris eſſet in contractibus, qui fa- cur. fur. cti eſſe putantur an itaq; uerior Decij iunio D. Andreæ Alciati 99 ris ratioi qui filiũ adire pro patre ait,& ideo i Idlj. id non agere ut ſe obliget, quamobrem præ- ter uoluntatem ſuam obligatus dicinon de- bet. Verum(te appello Deci) cur non& in contractibus idem præſumimus, cum eorũ commoditas ad patrem deuoluatur?quòd ſi obligarentur in aditione filij, certè pręter eo rum intentionem id factum credibile non eſt, cum& ſcire leges præſumantur,& illa- I I leges,C,4e rum diſpoſitionibus contractibus ſuis obſe- leg. quim. Quid igitur dicendũ eſtripſe aut à Bar- m l. quidan. 3e tolo minimè diſcedam, aut nõ idem iuris cre uerd obli ditoribus hæreditarijs, quorũ opera in adi- tione neceſſaria nõ eſt, acquiri dixero, q́d in contractibus ipſi, qui cum filiofamiliâs con trahit, ex cuius perſona ſubſtantiam cõtra- ctus capit: in his ergo obligat᷑ in illo non ob ligatur. ſolet enim ex Accurſion tradi, factũ, u liiaus in quo quiſquã uerſatur. longè efficacius eſ- ſe, quàm quod nil agenti per alios quęratur. kl. non omnir 4 cert. pet. Materna bona ad filiosfamilias iure Dige ſtorum ratione dominij pertinuiſſe: fermißimisq; id ra tionibus defendi, licet contraria opinentur Doctore. cAP. III. Vris ueteris regula eſt, quicquid filiusfa- miliâs lucretur, patris eius fierio: quod iu- o lplacet. deac re Digeſtorũ etiã in omni aduẽtitio peculio auir. hærca. uerum eſſe exiſtimauerunt. quamobrem bo na materna quamuis ad filios deuolueren- tur, ubi tamen ab eis adita eſſet hęreditas, ſta tim patri quærebantur. quod cum nimis ri- gidum eſſe Imperatori Conſtantino uiſum eſſet, is lege lata ſanxit, ut filiorum quidem dominium eſſet, patri autem uſusfructus in illis bonis relinqueretur:& ita eſſe Accur- ſij, Bartoli, cæterorumq́; communiter calcu lo probatum eſtv, at non Ricardo Malum⸗- p In I. C du bri ita uiſum fuit, qui idem ante Conſtanti- admit. num de iure Digeſtorum fuiſſe ſcribit:cuius ſententiam nemini nõ reprobatam, ipſi nos probamus,& tam ueram eſſe opinamur, q́; quæ maximè eſt,& pluribus legibus proba- ri iamiam demonſtrabimus. Et in primis in tractatu de inofficioſo teſtamento luriſcon-/ ſulti Pauli autoritate ſuſtinerura: qui ſipater ꝗ l fliu deir- inofficioſum uxoris ſuæ teſtamentum dicat, offic:teſta uictoriæ commodum filio parare eum tra- dit. nam quis luriſconſultum intellexiſſe ſo- lùm deiure adeundi meritò interpretetur, ut Bartolus facit? quid enim cõmodi in eo eſt, ſi ſtatim, ubi filius adij t‚ integrũ ius in illis bo nis patri quærit᷑? patris utiq;, nõ filij cõmo- y Inl.ij.iem dum eſt, qui ipſe pleno iure fruit᷑: utilitatẽ e⸗ ſiqur dekij nim, quę nec momẽto apud filiũ reſideat, nõ conſiderari, uulgò notũ eſt: nam& cuùm illis uerbis patrem Iuriſconſultus ratione utilita s l.f.C.deben tis prętereat,& filio cõmodum quæri teſtet᷑, quælib. quãm, quæſo, abſurdum eſt, eum illis uerbis excluſum accipere, qui ſemper fruetur,& eum nominare, qui nec momento dominus futurus ſit? Sed& longe clarius pro nobis eſt Caius iuris autor, qui in tit. ad Tertullia- num:: Sacratiſsimi, inquit, Imperatoris no- t lpen ai Ta ſtri raditũ era cemur, ne dllodefram Tbe vnlilbof Lun vrbuendu aa bitmamd. biltoricus, Imperaton gem rlliſl mellt ack luriconſu ondonibt gktomum anzi danlactio. mla Ett dendume unm mumexlu daruſiqu linbonts nmpoſlet committat cm ſedcn num edita hantor. dimilmp Aodapuc rentumel lipõ lt quo ſütünam üinem dae ſeu dien n procun datrem: 8 Alie hohrocur uerigr dm.. n birdte vlldina duare inn ddi du Acoddan iofamiliäs con tantiam cõtra⸗ din illo nonoh ſio- nadi factũ, rlze geefficaciuse alios queratur, 1. Uias iure Dg rrißdmisghidr⸗ aopmentur III. uicquid filiusſa- duẽutio peculio ais quamobrem bo ios deuolueren- ſſethereditas,ſt od cum nimis i- nſtantino uiſum tiliorum quidem muſustructus in ita eſſe Accur- mmuniter calcu Ricardo Malum, p3- dante Conſtanii n uiſſe ſcribitcuius robatam, ipſinos us legibus ptoba- us. Etin pnmisin amento Juriſcon⸗ 41¹ 9 nerurs: quiſipaletâ — icat, q ſtamentum dic parare eum 3 llexiſſeſo/ a Inl. ſi quis.§. pertinere. ff. de eden. b Inl. fin. C. de pact. c Inl. ij.§. tan- ta. C. de ueter. iur. enucl. d l. cum hi. de tranſ. e l ſi filius meus. f l Paulus. de ac quir.hæred. Argu.l. flius⸗ fam. de proc. 100 ſtri oratione cauetur, ut inteſtatæ matris hæ- reditas ad filiumfamiliâs, tametſi in aliena oteſtate eſt, pertineat. quæ uerba ſi ab his Doctorlbun annotata fuiſſent(primus enim ipſe, ut opinor, reſponſum id animaduerti) certè nemo nõ hanciuiſſet in ſententiã, quæ eo uerborum contextu pluribus modis pro batur:tum quòd uerba cum effectu accipien da ſunt, tum quòd minimè pertinere credit᷑, quod momentopertinet:. adde quòd& Bar tolus, Pertinere, inquit, ad nos ea res dicitur, quæ noſtram utilitatẽ ſpectat: ſi enim aliorũ opinionem ſequeremur, nulla eſſet filio uti- litas, nec aliquod commodum, niſi fortaſſe ſpes quædã ſuccedendi in patris bonis, quã iure ciuili reprobatam, nec conſiderandam, ſæpiſsimè Bartolus ſcripſit,& alij conſenſe- runtb. nam& ſi acquiri filio huiuſmodi bo- na& deinde patri, unà cum alijs ſenſerimus, Iuriſconſultus ineptelocutus eſſet. cur enim dicat ſacratiſsimi principis oratione cautũ, quod ante eum Orficiano ſenatuſconſulto traditũ erat: Quod ſi exemplo Iuſtiniani do-/ cemur, nefas eſſe aliquẽ legum à ſe latarũ ti- tulo defraudari, nonne impudenter à Iuriſ- conſulto factum eſſet? qui quod Orficiano tribuendum fuerat, principis orationi adſcri bit.nam& Iulius Capitolinus, ſummæ fidei hiſtoricus, in Marci Antonini philoſophi, et Imperatoris uita, eum de bonis maternis le- 30 gem tuliſſe autor eſt, ut dubio procul apud me ſit, ſacratiſsimũ hunc principẽ eſſe, cuius Iuriſconſultus mentionẽè fecerit: eius enim orationibus alia quoq; cauta eſſe, alibi ex Di geſtorum uolumine apparet:quale illud, ne tranſactio in alimentis admittaturꝰ,& ſi qua ſimilia.Et ſi hanc opinionẽ ſequamur, reſpõ dendum erit duobus argumentis, quorũ pri mum ex Iuliani reſponſo deducitur:: is in tra ctatu, ſi quis omiſſa cauſa teſtamenti, tradit, ſi in bonis maternis nomine filij pater bono rum poſſeſsionẽ petierit,& aduerſus edictũ committat, in patrem legatorũ actionẽ dan- dam:ſed cum lexilla ante Marcum Antoni- num edita ſit, eo iure bona omnia patri quæ rebantur. Iulianus enim in conſilio fuit Ha- driani Imperatoris, qui diui Marci auus fuit, quod apud Aelium Spartianũ in Hadriano relatum eſt. Sed& dicere poſſumus, ex eo Iu liani reſpõſo nihil in nos probari, cum in eo nil ſit, quo exprimatur, hæreditatem patri ac Titeamn quãuis nomine filij bonorũ poſ- eſsionem adierit, poſſumus interpretari ad ijſſe eius mandato, cum bonorum poſſeſsio per procuratorẽ agnoſci poſsitſ.& quamuis in patrem actio legatorũ detur, ita dari fatea- mur, nõ tanquam in dominũ, ſed uti aduer- ſus procuratorẽ priuſquam rem ratam filius habuerit. nam ſi cõmunes interpretationes ibi traditas ſequamur, neceſſariũ erit ariolan do ſubinducere, rem ratam a filio habitã, de qua re in textu uerbũ nullum. Secundũ qᷣd nobis aduerſari uidet᷑, eſt argumentũ quod ex contrario legis ſenſu conficitur: etenim Paradoxorum lib. III. 101 probari uidetur, in bonis maternis iuſſum patris nepotes, qui in aui poteſtate erant, re- quiſiuiſſeꝰ, uthæreditatẽ adirent, quamobrè nihil actum eſſe:quòd ſi aui iuſsionẽ implo-/ raſſent, auo acquiri: quod ex Ricardi opinio ne ego interpretor, acquiri ratione uſusfru- ctus, nõ tamen quicq́; iure dominij ad eum tranſire: acquiri enim etiã illud dicit᷑, quod ratiõe traditionis tantũ acquirituri: quod& in uerbo accipere, plerunc; annotauimus. I bI.j. C. de bon. mat. filiusſa. de acqᷓ.hær. i inl. naturalis. de præſc. uer. gitur nihil obeſt, quin noſtra hæc opinio pro in princ. babilis ſit, quæ duabus quoq; Cæſarum con ſtitutionibus adiuuatur, quarum priort, Bo norum, inquit, poſſeſsio, etiam emolumen- tum patri allatura: ut implicatiua illa particu la oſtendat aliquam bonorũ poſſeſsionem eſſe, quæ emolumentum patri non adfert. Sed quoniam uarijs reſponſionibus argu- mentum id eliditur, poſterior conſtitutio, quæ Iuſtiniani principis eſti, paulò ualidius impellit, qui, In ueteris, inquit, iuris obſerua tione multas eſſe res animaduertimus, quæ extrinſecus ad filiosfamiliâs ueniunt,& mi- nimè patribus acquirũtur: quemadmodum in maternis bonis. quid enim magis propriè ius uetus interpretabimur, quàm Digeſto- rum, cum huiuſmodi ita ſoleat à Iuſtiniano appellariꝰ: Non me latet pro cõmuni ſentẽ/ tia induci poſſe ſupraſcriptum Pauli, uel, ut alij codices habent, Triphonij libro diſputa- tionum vIl.reſponſum, ſi, dum in eo dicitur, alij commodum uictoriæ parari, non alij, ſed illi legatur: intelligamusq; de filio accu- ſante loqui luriſconſultum, non de patre. ſed contra hanc lectionem omnium antiquo rum codicum, quos equidem uiderim, fides eſt: negari tamen non poteſt, controuerſiiu- ris articulum hunc eſſe. Qui iure ciuili præ ſcriptione xxx. annorum legitima hæreditate excluditur, mim uti cognatus tantundem temporis habeat:& qᷓui iuri ciuili renunciauit, num ex capite, unde legilimi, ſuccedat: et an bono rum poſſeſ. unde cognati, hodie ſub⸗ lataſit. CAP. IIII. (n tres gradus in ſucceſsionib. prętor fecerit, lib erorũ, legitimorũ, et cognato rũ:& qᷓuis ab uno quiſq́; excluſus ſit, nihilo tamẽ minus ex alio capite ſuccedere eũ per- miſerit': dubitatũ eſt, num idẽ iure ciuili ſit, ut ſi filiusfamilids per præſcriptionẽ x x. annorũ ab hæreditate patris repellatur, poſ- ſit dẽin uti agnatus admitti, uel X Xα X. alijs annis tranſactis, tanquam cognatus hæredi- tatem capere: Et in facti quæſtione interro- gatus Bartolus, poſſe reſpondito, quem Bal- dus deinde& Alexander, cæteriq; proba- uerunt:nemoq; in præſentem diem animad- uertit, inter conſilia Bartoli Franciſcum Ti grinum contraria opinatuma: quam ſenten tiam audacter aduerſus aliorũ rationes tue- tur. Siquidem quamuis iure prætorio tria hæc capita conſtituta ſint, ut omiſſo uno, al- terum ſuperſit, non tamen id conſiderari iu- re ciuili credit, quod filio tantũ hęreditatem eee 4 KlI. j. C. qadm. I Inl. ci opor⸗ tet. C. de bon. quæ li. in prin. m d.j. filius. n l. j.§. quibus de ſuc. edict. 0 Cöſil. cxxix. quidã habuit. p Inl.ij. de acq. hæred. ꝗᷓ Conſ. iS8. præ dictæ ratiões. a§. emancipati. Inſtit. de ſucc. ab inteſt. b Ang. in repe. l.ꝗ ſe patris. in ij. colũ. j. unde libe. c In authent. de ſucc. ab inteſt. in princ. d Argu. l. lega- ta. general. de adi. leg. e l. ſt ita. de iniu. rup. Mod. 1§. & quid ſi tan tum. ſ 5.repetit. Inſti tu. de ſer. cog. g Vide Alex. in l. fin. C. unde leg. h Inl.j. C. quan do nõ pe. par. i l. generaliter. unde legit. k l.ij.§. fi. unde legit. I In c. trãslato. de conſtit. m In d. l.j. n In d. g. fin. 0 I. quoties. 102 defert:nõ quidem ut agnato cognato ue, ſed ſolùm uti filio: alioqui iure ciuili emancipa- tus, uti cognatus admitteretur, quod falſum eſt, Sed omnino magis noua quædam in eo conſilio opinatũ Tigrinũ animaduerti: nam cùm nouiſsimo iure differentia agnationis, cognationisq́; ſublata ſit, eum qui à capite, unde legitimi uocantur, excluſus ſit, uti co- gnatũ quoq; repelli exiſtimauit, correctaq; in hoc uetera iura, quibus ſimul differẽtes hi ſucceſsionũ modi credebant̃: quod& in am pliorib. cõmentarijs Angelum ſ enſiſſe quan doque annotauib. Sed hæc poſterior opinio haudquaq́; mihi defendi poſſe exiſtimatur: nam cum lex, qua huiuſmodi agnatorũ co- gnatorumq; Aigferétia ſublata eſt, idcirco ſit promulgata, ut latior uia in ſucceſsionib. eſ- ſeta:cur contrariũ effectũ hoc caſu operari de beatꝰ, nõ uideo, præſertim cum differẽtia ibi tollat᷑, quæ inter unũ qui cognatus,& aliũ g agnatus eſſet, habebatur. q́d ergo in diuerſis perſonis ſtatuit᷑, in eadẽ extendendũ nõ eſte, cum in correctorijs, quæ lexin ſimplicib. lo- quitur, ad caſum miſtum trahi nõ debeat. ſed & cum capita hæc ex iure prætorio inducta ſint, lex ciuilis ſolùm cõformis diſciplinæ re ſpectu correxiſſe exiſtimãda eſt, nõ propter edictũ prætorisi: cum enim diuerſa ſint, al- terũ alteri nihil conferre potius credendum eſt, niſi expreſsim res conſtet. Sed et dubiũ eſt, ſi agnatus aliquis, qui iure ciuili admitte ret᷑, repudiauerit, num ex lege prætoria per caput, unde legitimi uocant, hęreditatẽ que- at adipiſci:?& ex Bartoli uerbis poſſe dicen- dum eſt, dum eum, qui ſenatuſconſulti Orfi ciani beneficio renũciauit, nõ habere bono. poſſ. legitimis conceſſam arbitratus eſt. Sed hæc ſentẽtia omnib. fuffragijs reijciturt, quã tamẽ nos eſſe probabilẽ exiſtimamus. Nam cum preętor his bon. poſ.unde legitimi uocã- tur, cCõcedat, qui ex lege XII. tab. uel cõſtitu- tione, uel ſenatuſconſulto uocãturi& qui ſe mel repudiauerit nõ uocetur:conſequẽs eſt, ut nec bon. poſſ. illi cõpetat: connexæ enim ſunt bon. poſ. unde legitimi uocantur,& iu- re ciuili hæreditas?: quamobrẽ una ſublata, tolli quoq; aliam ueriſimile eſti. nam& Ac- curſiusm licet obſcuris uerbis, tamẽ pro no- bis eſt, dum filiũ qui bo. poſſ. unde liberi uo- D. Andreæ Alciati 10 20 4⁰ cantur, repudiauerit, ita demũ ſibi ipſi ſucce 50 dere tanq́; legitimũ tradit, ſi iure ciuili uiam adhuc habet:et hoc eſt quod dicitur, ceſſante legitima ſucceſsione nõ admittendũ.& quã- uis alibi prætor ſe admittere teſtetur eum qui iure ciuili hęres eſſe potuerit,intelligen dum eſt,& etiam impræſentiarũ poſsit: q́ d ex eius ſequẽtibus uerbis colligi poteſt. nec obſtat regula iuris, quoties ex duplici iure quiſqᷓ; uocatur, uno repudiato aliud ſuper- eſſeo: quoniã eam tunc ueritate niti credide- 6o rim, cum altera uia alterã nõ reſpicit: qᷓd in ca ſu noſtro nõ eſt, cum in huiuſmodi cõnexis utrũqʒ ſimul tollatur.& hæc ſic defendi poſ- ſe opinor, ut tamen in filio qui in poteſtate 103 morientis fuerit, nullum locũ ſibi uendicẽt: quoniam is tametſi iure ciuili remotus ſit, ta men tria capita adhuc ex iure prætorio illi re manebuntꝭ', nimirum quia hoc caſu ſeſe hæc jura ex edicto non reſpectant. uid in cauſa ſit, ut pæreditas non adita nõ tranſmittatur, reiectæ aliorum rationes,& noua aßignatur. CAP V. Vrnondum adita hæreditas non tranſ mittitur? Cum huius rei tres rationes aſ ſicnarentur, clariſsimus legum interpres Ia ſon falſas eſſe eas exiſtimauit: atq; ita confu tauit, ut nemini dubium foret, quin ea quæ dixerat, quamueriſsima eſſent. quamobrem ipſe in huius rei cauſa eſſe arbitratus eſt, quo niam ius adeundi in bonis noſtris non eſt:, & idcirco ad noſtrum hæredem illud tranſ- mitti, iuris regula prohibemurꝰ. Verum ui- deamus, num uera ſit hæc ratio: ſiquidem ne quaquã ueram eſſe, ſemper opinatus ſum,& quãdoq; diſputaui: ius enim adeundi eſſe in pbonis noſtris exiſtimauerim:& huiuſcemo- di hæreditatis capeſſendæ ſpem iure ciuili robabilem eſſe, ex Bar. uerbis annotaui: is tradidit eam ſpem, cuius euẽtus in noſtra uo luntate conſiſtit, ratione noſtri, nõ aliter, q́; ſire frueremur, conſiderari, cum, ſi nos ueli mus, res omnino exitũ habitura ſit: ꝙ ſi ex al terius animo finis depẽdeat, tunc ſecus eſſeu. quapropter ſi ſeruo uel filiofamiliãs hæredi- tas delata ſit, antequàm adeant, dominus uel pater ſpem iuſtam in illis bonis non habent, quoniã ſeruus uel filius, ut adeant, cogi non poſſunts, cum quamuis iubẽte domino poſ- ſe eos, nolle adire, Alexandri conſtitutione clarũ ſit. ſed cum hæreditas ipſis agnatis, uel liberis hominibus ſcriptis in teſtamento de- fertur(qualis eſt noſtræ quæſtionis caſus) tunc ſpes illa approbatur,& ius adeundi in bonis eorũ eſſe conſtaty, cum& de huiuſmo di ſpe idem iuris eſſe, quod de ipſa re, ueterũ autoritate doceamur,& Bartolus ipſe qui- buſdam exẽplis oſtenderit: ueluti dum poſt mortem legitimũ reſcripto fieri ſpuriũ non poſſe, indiſtinctè ſcripſit=, quoniam agnatis præiudiciũ fieret: quãuis enim nondum adi tahæreditas ſit, iuſtè tamen ſperant ſe aditu ros, et idem obſeruatur, atq; ſi adijſſent: quin & idem, iuſtã ſpem habere eum, cui fideicõ- miſſaria hæreditas debeatur, autumat,& nõ aliter iudicari, quaàm ſi ea iam reſtituta eſſet:. nam& ſi domino relicta ſit hæreditas, ſi ſer- uum manumiſſerit, et ſeruus occiſus ſit, ex Iu lianob traditũ eſt, per Aquiliam legem nõæ- ſtimationẽ ſolùm ſerui, ſed& hæreditatis e- ius cauſa amiſſæ domino reſtitui:ut expreſ- ſim cõſtet, ſpem illam probabilẽ fuiſſe,& in bonis domini illud ius ante manumiſsionẽ ſaltem legis diſpoſitione extitiſſe. Igitur mi- nimè admittendum puto Jaſonẽ, dum ius id adeundi in bonis noſtris eſſe abnegat, præ- ſertim cum allegata ab eo lex, non rectè per- cepta ſit, ſed ſententiam noſtram ex Bartoli declaratione tueatur: quamobrẽ huiuſce rei aliam b Ij.§, nunc ui- dendi de ſi. edi. q Inl. emacipa⸗ ta. C. qui adm. r precia. ad le gem falc. s reperitur. eo. tit. t Inl. fin. C. de pact. u d.l. precia. x l. cum propo⸗ nas. C. de her. inſtit. ) Io. And. ic. i ris ign. de reg. iur. Aret. cõſi vij. in ult. col. X In.& u ſi tanlum. a In§. duo fra- tres. facit quod no. in l. qui du os. in pen. col. de reb.dub. 5 l.inde Nerati us.. idem lu- lia. ad legem Aquil. ln, d umeapt ſootisꝗ los quo, uſiuG entũtabe rcltatẽ tr calus! fdaren iijiniper Pnigiture fompta uo bereſuade A ſonchete 7o' terentur,) lntatẽ& Digeſtis telhc ſramus-n ontratab Laas. Nlexande ℳ üicrcoell ſoaduerſa ierũet ttcumtse nüttat iter wodlſtill ſann dullafittr. ſaa vetum tol N rriprelun umeſt iſeie 3 item darai Püüluo e nibionén egolarite lmelfe luuc aa. 1 Duendicdt. notus ſit t Torio illir ſ.. calu leſehac eug 29he., dend 4 non aditanh d 8, G◻ noua 1 anon tranſ 8 rationesaſ ninterpresl Aiqp ita confu Auinea qux quamobrem — eſt quo tris noneſt, Tlgn m üllud tranſ- unſ A erum ui⸗ Unn dliquidemne i. inatus ſum,& deundi eſſe in «huiuſcemo, em iure ciuili S annotaui.is thl es in noſtrauo fa i, nõ aliter, q́ um, ſi nos ueli aſit: ꝙſiexal mcſecus eſſes. ualgn milias hæredi- t,dominus uel s non habent, cant, cogi non edomino pol xlans conſtitutione uad lis agnatis, Uel uſt eſtamentode- eſtionis caſus) ius adeundi in & de huiuſmo ln ipſare, vetefi dini rolus ipſe qui- hlaa aa. urA- eri ſpuriũ non n oniamagnatis u n nondum adi tan derant ſe adiiu adijſſent: quin cui fideico/ imlegem, p xred tatl liu ditui:ut expre ng⸗ 157 fuiſſe,&in lu⸗ numiſsionc 49 6, 104 aliam rationem eſſe arbitror. Scire itaq; debe 4 d.j. precia. b vt no.in l.pe. f. ſicert. pet. c l. Titius. ubi Aret. de lib. et poſth. d I. merito. pro ſocio. e I. ij. de ſer. ex port. f l. unica. C. ſi ante aper. tab. 2 Liij. de leg.j. h a.l. emanci- pata. ĩ l ſi filius gꝗ pa⸗ tri. ff.de uulg. & pup. k l. ſt infanti. C. de iure delib. l I. c antiquio- ribus. C. eo. mlnl. uentre. ff. de acqui. hær. mus, hæreditates in eius perſonam deferri, quem teſtator elegerit: qua de cauſa ſi is ab humanis deceſſeritintegra re, nõ debet hęre ditas eius hæredi concedi, quem teſtator i- pſe nõ nouit. fingamus, me tibi mandare, ut centũ Titio des, poteris ne alceri dare? mini- X N—... mẽ uero, cum mãdati fines ſedulò obſeruari deceatb:nam& diſpoſitio, quęunius mentio nem facit, etiã in fauorabilib. ad aliũ tamẽ tra henda nõ eſte. Item& quod alicui in benefi- cium uelpropter merita concedit᷑, perſonã non egredi teſtatũ manet8. In cõtractib.quo que ius acceptandi in hæredẽ nõ tranſire ea- dem ratione proditũ eſt?. Igitur cum quis in- ſtitutus eſt,& illi delata eſt hæreditas, ſi inte- rim moritur, ad heredem nõ tranſmittit:quo niam ea præ ſumitur inſtituentis uoluntas eſ ſe, ut is quem inſtituit, habeat, nõ quiſpiam alius. quocirca feliciſsimi Imperatores Theo doſius& Valentinianus, ſi ante apertas pa- rentũ tabellas filij deceſsiſſent, ad liberos hę reditatẽ tranſmittere eos poſſe ſanxerũt, ne ob caſus humanos aui hæreditate nepotes fraudarentur,& aduerſum auitum deſideriũ alij inſperato hæreditatis cõmodo fruerent᷑. En igitur quemadmodũ defuncti ipſius prę ſumpta uoluntas tranſmiſsionẽ uel locũ ha- bere ſuadet, uel uetate ſiquidem& Baldus, Ia ſonq; et Socinusscauſam cur legata tranſmit terentur, nõ aliam tradunt, q́; teſtatoris uo- luntatẽ:& id tertiæ legis argumento, quæ in Digeſtis de leg. primo eſt. Si igitur in lega- tis ita eſt, cur non idem in hæreditate eſſe aſ- ſeramus? nam etiam ius bonorũ poſſeſsionẽ contra tabulas implorãdi, Baldus, Cornęus, Alexander nõ tranſmitti exiſtimarũt: quod idcirco eſſe interpretor, quoniam ea perſecu tio aduerſatur teſtatori,& contra auitũ deſi- deriũ eſt. quilibet ergo ſuus hæres tranſmit- tit, cum is credat᷑ patris animus eſſe, ut tranſ- mittat, itemq́; quoniã is ipſo iure eſt hæres. quòd ſi illi ſubſtitutũ eſſe additũ proponat, nulla fit tranſmiſsio', cum ius illud ſuorũ hæ redum tollatur, unde teſtatoris mens aduer- ſari præſumitur, ſed& in infante idem dicen dum eſt, cum nõ modicus amor teſtatoris er ga infantis parentẽ uideatur, qui illi per filiũ acquiri uolebatt. Concludendũ igitur, tranſ miſsionẽ nõ fieri: quoniã inſtituentis mens regulariter ea præſumit᷑, ut illi quẽ inſtituit, ſolum eſſe conſultũ uelit. fiet ergo tranſmiſ- ſio, cum uoluntas hæc ad inſtituètis hæredes Porrigitur, ut in ſuperioribus caſibus. ſed& cum hæres inſtitutus, conſtitutionũ benefi- cio annum habeat ad deliberandũ, ſi interim moriatur, etiam tranſmittet, tum ne legis au toritate fraudatus uideatur, tum quòd ueriſi mile eſt, hæredem inſtitutũ, ſi uixiſſet, aditu- rum fuiſſe. nam& quotieſcũq; hæres uel ex facto alterius, uel pœnæ alicuius timore im- peditus nõ adit, tranſmittere eum delatã hæ- reditatem& ęquum eſt,& Bartolo, cęteris; uidetur: ſicuti& infans nõ ſupraſcripta tan Paradoxorum lIib. IIII. 20 4⁰ 50 60 105 tum ratione tranſmittit, ſed etiã quia ob æta- tem occupatum ueriſimile eſt, cum facultas adfuiſſet, aditurum fuiſſe.& ſi hanc rationẽ admiſerimus, ſolùm illud aduerſabit᷑, quòd ea ratione obſeruata, uniuerſale fideicõmiſ- ſi ius nõ tranſmitteretur, cum tamẽ cõmuni cæteris ſententia Bartolus tranſmitti autor ſitn. uerùm efficacibus argumẽtis opinio hęc non ſuſtinetur, ut Lancellotus Decius,& Iaſon aſſeruerunt:& ideo Accurſius nun- quam tranſmitti ubique cenſuit, quòd etiam ſi frequentiora ſectemur, dicendũ eſt, idcir- co tranſmitti, quoniam hęres qui adijt ſemel ratione ſpei uerè obligatus eſtꝰ: quoniam hę res adeundo uidetur cum fideicommiſſarijs 1 contraxiſſe, eoq; nomine illis obligatus eſt. at in directa hæreditate, ante aditã nemo ob- ligatur: quæſitum enim aliquod ius in cauſa eſt, ut in fideicõmiſſarij hæredem fideicom- miſſum tranſeat, ueluti indiſtinctè uidemus ubi ab hærede adita hæreditas eſt, etiamſi in continenti moriatur, tamen omnia transfer ferri, quoniã eius patrimonium factum eſt, plenumq; ius illi acquiſitum. Inbonorum poſſeſcione cur præ ſentia iudicis neceſſaria ſit, non in hæreditate. CAP. VI. (A in acquirenda bonorũ poſſeſ. neceſ ſariò præſentia iudicis requiritur, in hę reditate non requiritur Jaſon treis huiuſce rei rationes refertu,& ſatis firmis argumen- tationibus reprobat. Ipſe uerò in cauſa eſſe opinatur, quoniam nullo iure quiſquam ſo- la uoluntate obligatur, præterquaàm ciuili iu re. quamobrẽ cum hæreditatis aditio de iure ciuili ſit, ex ſolo hęredis animo oritur obliga tio:at bonorũ poſſeſsio iuris prætorij eſt, d in obligatione aliquid ulterius præter men- tem, mentisq́; expreſsionẽ expetit. Sed hæc ratio multipliciter conuincitur:quo enim ar gumento probabit Iaſon, iure ciuili tantum ex ſola uoluntate aliquem obligari? nam iu- re pontificio ex uoto quilibet obligat, quod ſolius mentis opere conſiſtit. Idem quoq; iu re prætorio dicendum eſt, ſi prætoris in bo- norum poſſeſsione decretum, ſolam confir- mationè reſpicere, non autem aliquid noui inducere crediderimus: decretũ enim iudi- cis autoritas eſt ab eo interpoſitas: autoritas autem nihil nouat, ſolùm rem geſtam cõfir- mat: quamobrẽ etiam re tranſacta interponi poteſtꝰ. nam& confirmationẽ ius denuò in- ductũ nõ facere, ex Baldis aliorũq; reſpõſis pluſquàm manifeſtum eſt. Siigitur bonorũ poſſ. animo acquiri, decretoq́; confirmari di xerimus, quæ Bulgarini& Decij ſententia eſſe uidetur, totum Jaſonis fundamentũ cor ruit:nam& hæc ratio quæſtionis ipſius car- dinẽ nõ attingit. admittamus Iaſonis pronũ- ciata uera eſſe, cur à iuris autorib. inductum non eſt, ut in bonorũ poſſ. quis obligaretur, ſi aliquid aliud extrinſecus ab eo factum eſ- ſet, puta ſi conuentũ cum creditoribus hære ditarijs proponeretur? nam& ſi eius dicta n Inl. cum filio de leg j. 0 I.j. ad Trebck p l. ſed ey ſipla res.§. filio. de uulga. q Inl. fin. C. qui ddm. r Extra, de uot. 51. j. C. de præd. mi. cum rub. t C. quado dec. opuus. u l. ſi gs mihi ob. §. iu ſum. de ac q. hær. X Inl. qui indig. de ſen. doct. in l. more. de iu- riſd. omn. iud. ſtit. eod. Inſtit. de act. cundo uol. fl lege. ff. de uerb. ſign. g In a.l.lege. 4§. ſeptima. in⸗ b In. de conſti. c l. V. de uer.ob. d Conſil. vj. ſe⸗ e l. ii.pro ſocio. 106 probauerimus, in bonorũ poſſeſsione, quæ ture ciuili iure conceduntur, qualis eſt ſepti mailla extraordinaria“, præſentia iudicis o-/ pus non eſſet: quod falſum puto, cum gene- raliter dicatur, in bonorum poſſeſsione qua lemqualem teſtationem ſu fficere.quid ergo dicendum eſt?& uix poſſe ueram rationem excogitari crediderim:attamẽ ſi ſuaſorijs lo- cus eſt, dixerim in bonorum poſſeſsionibus decretum neceſſarium fuiſſe: quoniam præ- tor eas introduxit, uoluitq; in eis paulò ma- iore diligentia uti: quodius ciuile non fecit, cum decretũ non in ſuo, ſed in prætoris ære propriè eſſet. Nam& Baldus, Iacobusq́; Bu trigarius,& Nicolaus à Neapolib, cum quæ reretur, cur ius ciuile cum ſtipulationẽ adiu- uaſſet, ut actionem pareret, prætor pactum nullo auxilio proſequi uoluit: quia(reſpon- derunt)ſtipulatio à ciuili, pactum àgentium iure inuentum eſt:plus autẽ pullos noſtros uàm alienos fouemus. His accedit, quòd ius dandę bonorũ poſſeſsionis miſti imperij eſt, quapropter omne ab arbitrio prætoris deſcendit: quod alibi à nobis tractatum eſt“. Quanta diſferentia ſit inter iustam hæredi atem& leęilimam: pugnantia ſumul iuraà duello ex- empta, tum error recentiorum ex Latinæ lin guæ ignoratione. CAP. VII. Iquiſquam emphyteuticarium fidei cau- S ſa agrum ſtipulatus ſibi ſit,& ſuis hæredi bus legitimis, tractatum eſt, an de hæredib. ex teſtamento, an uerò de his qui inteſtatò ſuccedant, actum uideatur. Et dubio procul eminentiſsimus in hac ſcientia Alexander interrogatus, eos ſolùm intelligẽdos reſpon dit, qui inteſtatò ſuccedunt: quoniam hi pro priè legitimi hæredes dicuntur: opinionisq; fuæ illud argumentum adfert, quòd in titulo pro ſocioe, hæc Iuriſconſulti uerba legantur: qua iuſta hæreditas alterutri obuenerit, com munis ſit: quæritur quid ſit iuſta hæreditas, utrum quæ iure legitimo obuenit, an etiam quæ ex teſtamento:& probabilius eſt, ad le- gitimam hęreditatem tantum hocpertinere. Exhis igitur probari Alexander putauit, le- itimam hæreditatem propriè dici, quæ ab inteſtato debetur: non enim differentia eſt, an iuſtum ſiue legitimũ dicamus, cum hocà lege, illud àiure, quod idem eſt, proueniat. Sed huic ſententiæ De uerborum ſignifica- tione Iuriſconſultus Paulus aduerſaturt, qui lege obuenire hæreditatem, inquit, non im⸗ propriè quis dixerit, quæ ex teſtamento de- fertur.& quomodo hæc diſſoluant᷑, ſimulcq; non repugnent, maiores noſtri ut explora- rent, diu& multum ſe fatigauerunt. Fulgo- ſius non impropriè in prædicta lege inter- pretatur, id eſt, minus propriè:quæ interpre tatio cõmendatione nõ indiget, ſeſe enim o-/ ſtendit, maximamq; præ ſe fert calumniam. Bartolus,& Albericus Roſatuss, cum ex- ploratum haberent, ex diſtinctionibus ſub- diſtinctiunculisq; nullum non argumentũ D. Andreæ Alcat 10 20 30 De illo quæritur, ſi ita ſocietas coita ſit, ut ſi 40 50 60 107 euitari: aut, inquiunt, hæreditas legitima à lege profertur,& propriè utranque ſignifi- carionem habet:aut ab homine, et eius appel latione ea ſolùm uenit, quæ ab inteſtato de- petur. Huius rei rationem eam eſſe, quoniã quæ ab inteſtato capitur, continenter ex le- e capitur:ſed alio caſu non confeſtim ex le- ge, ſed ex teſtamento debetur, quod tamen ope legis ualet. uerùm meræ nuigæ hęc ſunt: nam ſiappellatione hæreditatis legitimæ, in legum uerbis ea uenit, quæ ex teſtamento conceditur, cur non& in uerbis contrahen tium idem eſſe dicamus?num ualet argumẽ- tum de lege ad contractus: num licet eiſdem nos uti uocabulis, in eodem ſignificatu quo & Iuriſconſulti accipiunti num contrahen- tes uerba accommodare, ſicut& ſenſum di- ſpoſitionibus legum uidentur: nönne legiti mum dicitur, quod quoquo modo àlege ui- res capit? quid ni? cum legitima conuentio ſit,& quidem proprièi, quæ ex partium con tractu concepta eſt,& non continenter à le- ge uenit. quis enim credat, ex his argutio- lis proprietatẽ uerbo abalienari? ut quoniã Ateſtamento deſcendit, legitima non ſit. Sed & præceptores noſtri corruptum codicem arbitrabantur,& apud Iuriſconſultum legi debere credebant, hæreditatem quæ ex teſta mento defertur, non propriè legitimã eſſe: quod& ridiculum eſt,& alijs legibus ratio- neq́; uincitur: cur enim proprieè legitima di- ci non debet, cum legitimam tutelamE legiti- mam conuentionem dicamus? deniq; omne legitimũ, quod autoritate legis factum eſt: Sedut rem ipſe finiam, ex Latinę linguæ im peritia hanc quæſtionẽ non deciſam adhuc eſſe proculdubio exiſtimo, ut tametſi rudio- res, planeq; barbari quidam iuris ſectatores neceſſarias bonas literas Iuriſperito nõ eſſe prędicent, minimètamẽ ille prędicaturus ſit, qui ex Alexandri imperitia propter eius cõ- ſultationẽ iniquũ iudiciũ ſuſceperit. Igitur ſciendũ eſt, iuſtum nõ ſimpliciter dici, quod à iure prouenit, ſicut q́d à lege legitimũ: ſed eo amplius dictio hæc eam habet emphaſim, ut illud ſignificet, qd omni ex parte perfectũ eſt,& cui ad rem, de qua agitur, nihil deeſt. Hinc apud T. Liuium, hiſtoriæ grauiſsimũ autorẽ, iuſtum preliũ, nõ quod leue certamẽ ſit, ſed in quo omne pręlij pondus uertatur. exempla ex humanioris literaturæ autorib. in hanc rem adducit GVLIELMVS BV- DAEVS, uir doctus& diligens, dum id i- pſum in noſtra lege interpretatur. Sed& in ApologiaII. Apuleius de patruo, qui fratris filio inſidiabatur, ut hęres ei eſſet: Sciebat, in quit, inteſtati pueri legitimum magis, quàm iuſtum hæredem ſe futurum: iuſtus enim nõ erat hæres„quoniam indignus propter de- merita. cęterum noſtri muneris fuerit oſten dere, idem quoch legibus Rom. probari:& in primis, teſtamentum, inquit Iuriſconſul- tusn eſt uoluntatis noſtrę iuſta ſententia de eo q̊d quis poſt mortẽ ſuã fieri uoluit:intelli gemus ne h Bald. in feud. unbene Amf Huxotlu llde Iof,& pe 3 gelapl mſu guma lite uft Unacuraler inif ilu ctima Keamus‚iu mnüuit qu wnexleg D0Onod xC npelli i venit. quloc mamentod urRplen dmam erge Io tam q nento cqpt pobadili untũpertti ergppellat niat cumte cutus ſitde Ner Altera gneraliter Nloea, oun cf dun mente ſenzde ideberen tn didun wen ngner dolentbu d65 Lur rati ſbon i I. legitima. de pact. k Per nota. per Bar. ĩ l. more. ff de iur. omn. iudic. I Ft ae leg.9 ſucc. m Inlj de tef. bis contrahen Ualetargumè- m licet eiſdem gniticatu quo um contrahen, ha- ſenſumdi⸗ r nonne legii modo Aege ui⸗ ima conuenti X partium coni li ontinenterale, nd ex his argutio⸗ tham mari? ut quoniã Wri- manon ſtt. Sed flu ptum codicem us conſultum legi em quæ exteſta ie legitimã eſſe s legibus ratio- prie legitimadi 9 tutelam legiti⸗ ſan us- deniq; omne ſa. egis factum eſt ating linguæim deciſam adhuc t tametſi rudio- juris ſectatores iſperito nõ eſſe prgdicatunusſt, propter eius co- ſceperit. Igitur liciter dici, quo a I. v. C. de nup. gl. in. liberti- ni. et textus in l. Paulus. ff. de ſiat. hom. b Inl. cũ ꝗs.§.j. C. de nat.lib. c Inl. ſiuxor. ff. ad. leg. Iul. de adult. d l. Stich.§. na tura. ff. de ſol. e l.j. de reb. dub. fl.ſi ſeruus plu- rium. de leg.j. 2 Inl.j. C. quan do non pet. inl. re coniun- 108 gemus ne iuſtam, id eſt, legitimam? minimè uerò:nam& codicilli legitimam ſententiam continẽt, ineptaq; eſſet ipſa definitio. quam- obrem iuſtam interpretare plenam, perfe- ctam,& cui maior diligentia addi nõ poſsit. Fingamus puerũ ex filiafamilias natũ, quæ inſcio patre nupſit: ſi is moriat᷑ priuſquaàm ſententiã de matrimonio ſuo proferat, erit ne legitimus infanse certè erit,& tamen iu- ſtus filius non erit*. In confeſſo eſt, natos ex concubina priuſq́; in uxorẽ ducta ſit, ſecu- to matrimonio legitimos dici, num& iuſtos filios propriè appellabimus:& non appella- ri crediderim, cum luſtinianus, Debentb, in- quit, filij qui poſt cõcubinæ nuptias naſcun tur, fratribus prius natis agere gratias, quo- rum beneficio ipſi ſunt iuſti filij: nam& iu- ſta uxor Iuriſconſultis dicitur?, quæ uerè u- xor,& perquàm ſolenniter ducta eſt, non quæ ſimplici ſponſione uxor eſt, tametſi le- gitima ſit: qua ratione& luriſconfultus tol li naturalem obligationem iuſto pacto dixit, nimirũ illud ſentiens, quod uulgò pactum ueſtitum appellamus. Itaque ut ad rem re- deamus, iuſtam hæreditatem iuris autor de- finiuit, quę ab inteſtato capitur: quoniam ea non ex lege ſolum, ſed& naturali ratione ex bono& æquo debetur. Meritò igitur iuſta appellat᷑, id eſt, quã omni iure præſtari con- uenit:quod in hæreditate non eſt, quę ex te- ſtamento debetur, quæ caſu quodam defer- tur,& plerunq; ad extraneos pertinet. Legi- timam ergo hæreditatem propriè appellabi- mus, tam quæ ab inteſtato, q́; quæ ex teſta- mento capitur:nec obſtant ea legis uerba:& probabilius eſt, ad legitimam hæreditatem tantũ perttinere: quoniam quãuis ſimplici- ter appellatiõe legitimę hęreditatis utraq; ue niat, cum tamen ſuperius Iuriſconſultus lo- cutus ſit de ea, quæ ex teſtamento obuenit, & ex altera ſermonis parte oſtenderit ſe nõ generaliter illud nomen accipere, ſed ſolum pro ea, quam iuſtam diximus, ex Iuriſcon- fulti mente, in una tantum ſignificatione ca- pi debet: nam& ſolemus dicere, unam par- tem diſiunctiuæ ex alia declarari: item alio- qui generalia uerba ex præcedentibus, uel ſequentibus coerceril. Qua ratione ius accreſcendi introductum ſit,& num ex tacita defuncti uoluntate oriatur. GADV T VIII. Vit quæſtionis, qua ratione accreſcendi an fuerit inductum:& communiter dici ſolet, ex iuris regula id eueniſſe, qua prohi- betur aliquem pro parte teſtatum, pro alia inteſtatum eſſe. Igitur ne id accideret, pro- uiſum eſt, ut quę hęreditatis portio uel repu diatione, uel morte hæredis uacaret, ad co- hæredem per ius accreſcendi transferretur: quam rationem quatuor argumentis confu tauit laſons: uideamus an defendi poſsit. Et primo ab eo adducit᷑, ius accreſcendi non in cauſa teſtamenti ſolum, ſed etiã in ſucceden- Paradoxorum lib. IIII. 19 20 0 40⁰ 50 60 109 tibus inteſtatò locum habere:& tamen hoc caſu nemo dixerit, eam iuris regulam quicq́; operari, cum omni modo ſemper mortuus, de cuius hæreditate agitur, inteſtatus rema- neat. S ed huic argumẽto ex iuniorũ quorun dam ſententia dici poſſet, eum qui nullo cõ- dito teſtamento morit᷑, tacita uoluntate id a- gere, ut hęreditas ad proximiores deuoluaf᷑: tacita autẽ hæc uoluntas pro quodã quaſi te/ ſtamẽto eſt: quamobrem ſi iuri accreſcendi Iocus non eſſet, portio repudiata illi accede- ret, quem minimsè teſtator habere uolebat. Verùm haudquaqᷓ́ʒego cõceſſerim, regulam iuris, quæ de teſtamẽto loquitur, ad cauſam inteſtati produci, tanq́; tacita hæc uoluntas pro teſtamento ſit: conſequens enim eſſet, quamlibet diſpoſitionẽ de teſtamento uerba facientẽ, ad inteſtatos trahi: quod nimis no- uum eſt. quam ob cauſam aliter nos opina- mur, ſupraſcriptã uidelicet rationẽ in teſta- mentis ius accreſcendi induxiſſe: at in inteſta torũ ſucceſsione aliam regulam, q́d uideli- licet abſurdum iuribus exiſtimat, ſi quiſquã ſciſſa hæreditate portionẽ unam accipiat, a- liam repudier: qui enim inteſtatò ſuccedũt, legis iuſſu cõiuncti per ius potius nõ decre ſcẽdi ſuccedere uident, tanq́; principio ſoli- dum adeunti quæſitum ſit: quamobrem in- uitis quoq;ʒ creſcit.Secundum quo mouetur Iaſon argumentum eſt:quãuis ab initio non poſsit quiſquam partim teſtatus, partim in- teſtatus decedere, ex intercapedine tẽpo is poſtea tamen poteſt: ueluti ſi adita hæredita- te per querelam pars euincat᷑. Verum quã- uis portionem aliquam de hæreditate aufer- ri fateamur, hæres tamen qui adijt, in ſolidũ hęres eſt,& in omnib. bonis ſucceſsit. Sed& in quæſtionis noſtræ caſu, ſi deficiens ex re- pudiatione portio nõ accreſceret, cenſeret principio quis in totũ teſtatus non eſſe, cum quamuis renunciatũ deinde ſit, repudiatio ta men per fictionẽ trahatur retrol. Tertium Ia ſonis argumentã eſt per locum, quem à con ſequentibus uocamus: ſi enim uera eſſet ſu- praſcripta ratio, ius accreſcendi in contracti bus locum nõ haberet, cum hi nihilad teſta- menta pertineant:& tamen in contractibus id iurisobſeruari manifeſtũ eſtn. quapropter ſi adiuncto ſocio rem aliquã cõparauerim, adiectioq; illa non ualeat, tota emptio ad me eo iure ſpectat. Verũenimuero animaduer- tendũ eſt, ius accreſcendi cõſiderari, cũ por- tio uel morte, uel repudiatione deficit: quod in eo exẽplo nõ eſt, ut nihil ad rem facere il- lud opiner. Cæterũ non negauero, in contra ctibus ius nõ decreſcendi locum habere:cu- ius rei ratio in promptu eſt, ne uidelicet q́d ſuum eſt quiſquam amittat“: quamobrem nihil ſibi in eis uendicare ius accreſcendi. o- pinione quoq; cõmuni teſtatum permanet. Quarta eius argumẽtatio ex lIuriſoõſultio re ſponſo deducit᷑:nam ſi quiſquãpluribus par tibus hęres inſtitutus ſit, habeatq́; ſubſtitutũ, non tamen partẽ accipere ſolam poteſt, ſed h l. cõfrciuntur. de iure cod. lj.&x ij. de ac qui. hær. Bar. in d. lI. re con- iuncti. in ult. quæſt. k I. circa. de in- offic. teſta. I I.iij. g. utra. ff quæ in fraud. pat. l. ſi tibi ho mo.§. cum ſer uus. de leg.j. m l. fundus ille. de cõtr.empt. n Vtno. in l. ſi mihi& Titio. de uerb. oblig. 0 I. ſi ſolus. de ae quir.hær. 4 Bar. in d.. ſiſo lus. laſ. et Mo. b Ind. l. re con- iuncti. c Vt ibi ꝑ Aret. d l. nemini. de le gat. ij. e I. quod ſi uno. de in diem ad. f l. ſiduobius. de teſta. mil. gl. ſi ex duobus. de contra tab. h Inl. re coniun cti. in col.57. i Inl. j. C. quan⸗ do non pe. 110 aut omnes illi capiẽdæ ſunt, aut nulla. En igi tur quemadmodum una recepta cæteræ ac- creſcunt, quamuis potuiſſent ad ſubſtitutũ pertinere. nec quorundã reſponſio ſatis con grua eſt, qui ideo hoc caſu ius accreſcendi conceſſum arbitrant᷑, ne res in pendenti in- terim ſit, cum poſſet euenire, ut ſubſtitutus repudiaret. Nam cur in pendenti ſaltem nõ ſtetit, donec deliberaret ſubſtitutus, an adi- retb?cum quælibet hęreditas in pendenti eſ- ſe dici poſsit, antequam ab hærede adeature. quamobrem ego dixerim, ex tacita teſtato- ris uoluntate inductum, quę huiuſmodi prę ſumitur, ut inſtitutum uoluerit omnes habe re partes: nam in ſubſtitutione hæc uerba, ſi primus hæres eſſe noluerit, intelligunturſi in totũ hæreditatẽ non capeſſet: hæ enim ſe- ctiones odio nõ carent: nam& appellatione rei in dubijs de tota intelligimus?,& pluriũ partium contractibus actum tacitè uidetur, ut omnes accipiantur:ut in hoc quoq; cõmu nis lIuriſperitorum ſententia recipiatur, qui ius illud ex tacita teſtatoris uoluntate proue nire exiſtimarũtt, idqʒ uulgò dicitur: quam- uis mihi ipſi aliter quandoq; uiſum ſit, cum in bon.poſ.cõtra tab.ius accreſcendi detur, & tamen perſecutionem eam animo teſtato- ris aduerfari, nemo nõ dixerits. uemadmod intelligendum ſit, inter diuer ſis modis ſuccedentes iuri accreſcendi locũ non eſſe. CAP. 1 V. VlIgata regula eſt, inter diuerſo iure ſuccedentes iuri accreſcendi locum nõ eſſe: cuius rationem Iaſon arbitratus eſt, ne diuerſa cenſeantur eademt. at Decius, quo- niam in ſimilitudinem aliquam habentes, fa- cilius tranſiri poteſt. quæ rationes perquàm leues ſunt,& nullius momenti, ut exillis a- noſci poſsit, iuris hanc regulam ab eis mi- nimè intellectam eſſe. Sed& tale illi inter- pretamentũ à Saliceto præſtatur' ‚ut diuer- ſo iure ſuccedere dicantur, quorũ aliqui bo- norũ poſſeſs ionem ſecundum tabulas, alij contra tabulas acceperũt:uel ſi qui iure prę- torio ſuccedunt, cum collegæ ciuili iure ad- mittantur. quòd& ſi quoſdam uti teſtati hæ- reditatem uendicare proponatur, alios ab in teſtato uocatos, diuerſo iure ſuccedere, di- cendum ex Saliceti ſententia erit: quamob- rem his caſibus nullum iuri accreſcendi lo- cum eſſe. Verùm nos longè aliter opina- mur:& idcirco inter diuerſo iure ſucceden- tes, ſiue ciuili, ſiue prętorio, aut ſecundum ta bulas, uel contra tabulas, locum eſſe huic iu- ri arbitramur, ita tamen ut eodem titulo ue- niant, puta ex inſtitutione omnes, ueltitulo hęreditario omnes:& hoc ex ratione qua in- ductũ illud ius ſuprà probauimus, ne uideli- cet quiſq́; partim teſtatus, partim inteſtatus credat᷑: ſiquidem huiuſmodi ius nõ tam ſuc cedendi modos, qᷓ; portiones ipſas reſpicere, ſatis& ſuper conſtat. Quamobrẽ ſi patrono pręterito, libertus aliquẽ inſtituerit, qui hæ- D. Andreæ Alciati 111 reditatem nõ adeat, dubitatum eſt, num quo niam triens patrono debetur, cætera quo hæreditas, tanquam trientis acceſsio, illi ex- hibenda ſit:& non deberi Iuriſconſulti re- ſponſo cautum eſtk:cuius rei rationẽ eam di xerim, quoniam hoc caſu nil contra iuris re- gulam cõmittipoteſt, qua diximus ius illud inuentum eſſe, ut idem teſtatus, inteſtatusq; nõ dicatur: patronus enim hæredi nullo mo 10 do coniungitur, nõ ex diſpoſitione teſtato- ris, cum alter inſtitutus, alter ab eo præteri- tus ſit: nec etiam ex cõiunctione legis, cum hæres ex inſtitutiõe uocet᷑, at patrono triens titulo inſtitutionis minimè debitus ſitl. Por- tio itaqʒ patroni, ſicut& portio legatarij, ex ſupraſcripta ratione hęredi accreſcit, nõ quę hæredis eſt patrono legatario ue, cum tunc iuris illa regula nihil attingatur. quamobrẽ & ſi quiſquam iure ſpeciali ſuccederet, quã- 20 uis diuerſo iure, ne tamen contra illam regu lam cõmittatur, ius accreſcendi uiam ſibi fa- cere,& Baldus,& Pontanus,& Alexander exiſtimarũtr: adiuuaturqʒ hęc ſentẽtia Impe ratoris Antonini conſtitutione“, qui ſià mi- lite condito teſtamento aliquis in paganicis hæres inſtitutus ſit, alius uerò in caſtrenſib. caſtrenſium repudio facto, paganicorũ hæ- redi ea non accreſcere tradit, ſi liquidò pro- batur teſtatorẽ caſtrenſia bona ad eum per- zo tinere noluiſſeo, quoniã uoluntas militis in expeditiõe occupati pro iure ſeruatur:alio-/ qui ſi nõ probetur, quãuis diuerſo iure ſuc- ceſsio illa nitatur, ius tamen accreſcendi ori- tur:tametſi enim miles idem teſtatus& inte- ſtatus mori poſsit, in dubijs tamen eius ſen- tentiam ex cõmuni regula interpretamur. Ex his quoq; conſequens eſt, ut Aretini pro nunciatum quoddam paulò diligentius per pendamus:is tradidite, ſi qui diuerſo iure ſuc 40 cedit, in locum eius fubrogatus ſit, qui eo- dem iure ueniebat, ius accreſcẽdi eſſe: quod uereor ne uerum nõ ſit:hac enim in materia locum nõ eſſe ſubrogatis uidebat᷑, alioquin in bonorũ poſſeſsione, quæ in bonis liberto rum defertur, ius accreſcendi nõ eſſet, quod falſum eſt:ſubrogata enim ea bonorũ poſſeſ ſio eſt in locum cõtractus ſocietatisa, in quo nõ ambigitur, quin excludendum ius illud ſit:nam& in emptorem hæreditatis nõ tranſ so ire quidam opinati ſunu, cum tamen ad hæ- redem, cui ſubrogatus eſt emptor, pertine- ret᷑. Ipſe igitur& hoc caſu ex prædicta iuris regula crediderim portionẽ hæredi accreſce re: cæterum teneri eum hæreditatis emptori augmentum illud reſtituere, cum in huiuſ- modi contractu uenditor emptori promiſiſ- ſe cenſeatur, quicquid lucri hæreditatis er- g ſibi acceſſerit:. Dogsthumus num hodie in teſtamento pater no exhæredari poßit,& qua cauſa:& opinio quæ- dam laſonis confutata. CAP. X. Prua quæſtionis, num poſthumus exhæ- redari in paterno teſtamento poſsit:& huiuſmodi k I. ſedck balr no. f. de bon. poß. II etia.ſ. ſide⸗ bita. ff e bon. libert. m d.l. unica. n d.l. unica. 0 l. C. de teſta. milit. p In l. ſi totan. de acqᷓ hær. J Ij. f debon. liber. r l. ſimihi et Ti⸗ tio. ff.de uerb. obligat. 5 Iaſ.inlrecõ- iucti.;27. col. E ind.l j.(. quado nõ pet. t hæredem.ſ manda. nerpreti qumoue artudk ſedalione a Aumen! n& hac Vljcs Eskaterur a ldlpron veum Fu artteriure elſineca dhutlex uncumre leuideb wutindu agi goducin anli umputo, miosreſ locuiſic Holllo, er ber comg veralterd 2 ionem fac ſein ocamr den ianpen biquoni lün Kilmean du Mquandam 6 generalite ludote acc aihrareg atur. quamobrẽ luccederet, qu- contraillam regu endi uiam ſibiſ⸗ u8,& Alexande! Se ſentẽuia Imeilu ione“, quiſiam,,u quis in paganici erò in caſtrenſi. „Paganicorũha- lit, ſiliquido pro- bonaad eum per⸗ oluntas militis in oli- dure ſeruaturaalio, E diuerſo iureſuc- n accreſcendi ori/ mteſtatus& inte- is tamen eiusſen⸗ la interpretamur. eſt, ut Aretinipio 10 diligentiuspe 1 ui diuerſoiureſu 1 ogatus ſit, qui co- reſcẽdi eſſe: quod ac enim in maten uidebat, alioquin x in bonis lberto ndi nõ eſſet, quo neabonorũpolle 4 ſocietalis in qlo a I.ij. C. de con- tra tab. b l. maximum.: fi. C. de libe. præter. c H. aliud quoq;. d Inl. ſi quis in ſuo. C. de inof fic. teſta. e l. cum ratio. de bo. dam. f ind. J. ſi quis in ſuo. g l. ſciendi. qui ſat. cog.gl.ibi. b ff. de teſi. mil. l. in fraudem. §. fin. i In lj in no ff ſol. mat. 112 huiuſmodi exhęredationem ualere, Alexan dri Imperatoris cõſtitutione expreſſum eſt,, quod etiam Iuſtiniani lege approbaturb:& quamuis ita illis ſanctionib. inſtitutũ ſit, in- terpretes tamen legũ, penè dixerim omnes, in aduerſam ſententiã iuerunt, ſuęq; opinio- nis columnã hanc rationẽ habent, ſiquidem nouiſsimo iure prohibentur parentes, non niſi quatuordecim cauſis filios exhęredes fa ceres, ex quibus nulla eſt, quæ in poſthumo locum ſibi arrogare poſsit. quanq́; igitur A- lexandri, aliorumq; edictis olim exhæreda- tio hæc permitteretur, recentiore tamen iu- re conceſſa non eſt:corrigunturq; hac potiſ- ſimũ ratione ueteres leges. At Fulgoſiusda- liter ſenſiſſe,& quidem probabilius, nobis uidetur: exiſtimauit enim teſtamentũ, quo poſthumus exhæredetur, ipſo quidem iure ualere, licet inofficioſi querela expugnari poſsit: diuerſumq; ius in hoc abalijs filijs eſ- ſe, qui ſi cauſa non expreſſa exhæredes eſſe iubeantur, ius dicendi nullum habent, nec interpretũ aliorum argumentatio eum quic quã mouet, cum et iure ueteri cauſa in exhę- redatione filiorũ aliqua iuſta requirereture, & tamen poſthumus tunc exhæredari pote- rat.& hac ratione urgeri ſe Paulus Caſtren- ſis fateturt, quãuis& ipſe extra aliorũ ordinẽ nihil promoueat. Nos nouo quoq; argumẽ- to cum Fulgoſio ſentimus: nam cum ſingu- lariter iure ueteri concederet᷑, ut poſthumus etiã ſine cauſa exhæredari poſſet, conſ equẽs eſt, ut lex noua nihil in eo ſtatuiſſe exiſtime- tur, cum regula ſit uulgò notior, qᷓ; ut hic ex- plicari debeat:poſteriorẽ legem, quę aliquid noui inducat, ad caſus ſpeciales iuris ueteris produci nõ deberes:quam tamen intelligen- dam puto, cum caſus illi ſpeciales eoſdè ter- minos reſpiciũt, in quibus noua lex lata eſt: alioqui ſi contractus aliquis, ſeu quælibet di 40 ſpoſitio, etiã plurima& uaria priuilegia ha- beat, comprændetur tamen in lege, quæ ge- neraliter de contractu, diſpoſitione ue men- tionem faciat:probaturqʒ id ex Iuriſconſulti quodam reſponſo", qui in teſtamento milita ri competere bonoꝶ poſſ.contra tabulas te/ ſtat᷑, quoniam prętor generaliter locutus eſt, & id me annotaſſe memini, aduerſus Iaſonis quandam opinionẽi, qui municipalem legẽ generaliter de contractib. uerba facientem, in dote accipiendamſeſſe negabat, ex ſupra- ſcripta regula:quoniam dotis priuilegia plu rima ſunt.& quæ notauimus diligẽter obſer uanda ſunt, cum qui hæc dicat, regulãq; eam declaret, alium reperies neminem. Sed& in propoſita quæſtione uideamus, an poſsit ali qua cauſa exhæredatione digna hodie poſt- humo impingi:& uidetur poſſe, ſi pater reus ſit læſæ maieſtatis: nam poterit auus nepotẽ Paradoxorum lib. IIII. 10 20 30 50 poſthumũ ea cauſabonis ſuis arcere:quod et 6o rationib. probabile eſt, tum ꝙ conſtitutio ea Iuſtiniani, nõ in XIIII.tantũ cauſis, ſed& in perduellionis crimine procedit, ut frequẽtio re ſentẽtia traditũ eſſe Alexander& Iaſon te 113 ſtantur: tum ꝙ in filiorũ fauorẽ introducta eſtl. at ſi exhæredari hic nepos prohiberet, damnũ illi fieret, cum fiſcus ex paterno deli- cto filij bona hoc caſu ſibi uendicarer. His accedit, quòd ſi filium incapacẽ teſtamento pater prætereat, teſtamentum ſuſtinetur: at- que ita Bartolus ſenſit. nepotẽ autem hunc non falſò incapacem dixeris: nam lex in tali crimine, filij, inquit, etiam proximorum hæ- reditate ac ſucceſsione habeantur indigni. Cur,& quomocd inſtituto competat bonorũ poſſeſ. contra tab. beneficio præteriti,& non querela benefi- cio exhæredati, ratio noua, tum ueteres à iunioribus defenſæ. CAP. X. Iex duobus fratribus, altero præterito, al S ter inſtitutus ſit,& præteritus bonorum poſſeſsionẽ contra tabulas petierit, eius be- neficio idem remedium inſtituro quoq; cõ- petiti: quamobrem quæſitum eſt, ſi filius hic non præteritus, ſed exhæredatus propona- tur, cur eius beneficio inſtitutus ad inofficio ſi querelam non poſsit admittio:& uariæ ra- tiones referuntur, quæ tamen recentiorum autoritate& iudicio reiectę ſunt:uideamus ex illis quænam defendi poſsint. Et Decius ſenior in cauſa eſſe in primis tradidit, quoni- am querela hæc cum odioſa ſit,& longeè mi- nus alio remedio fauorabilis, interpretatio- ne adiuuãda nõ fuit, ut exhęredati beneficio ad inſtitutũ traheretur.odij autem cauſa hæc in promptu eſt:nam rupto per bonorũ poſ- ſeſsionẽ contra tabulas teſtamento, naturali æquitate quibuſdam conſanguineis legata conſeruantur: at eo per querelam reſciſſo, omnes teſtamenti partes corruunt, natura- lisq; illa æquitas nihilo obſeruat᷑: nam etpræ toriæ diſpoſitiones ex æquo& bono magis depẽdent, ᷓ; quę iure ciuili introductæ ſunt: at querelam ad ciuiles, bonorũ poſſeſsionẽ ad prętorias conſtitutiones pertinere, nemo dubitauerit. His accedit, cùm exhæredato querela cõpetat, non æquè fauorabilẽ eſſe. Atqʒ id remedium eſt, quod præteritis filijs conceditur, cum exhæredati præteritis peio res iuris præſumptione exiſtimarentur: uix enim eſt, ut qui iudicio patris damnati ſunt, boni reperiantur: quamobrem iure ueteri fi lius paterno teſtamento exhæres eſſe iuſſus, ingratus præſumebaturs. Alia ratio huiuſce rei etiam affertur, inofficioſi uidelicet quere lam perſonalem iniuriam uindicare, quam- obrem extra perſonam iniuria affectam nõ extendi:& quamuis præteritio quoque pro iniuria habeatur“, non tamen ita perſonæ af- fixa cenſetur, quemadmodum exhæredatio eſt, quæ ſpecialiter fit: nam& paſsim dici- mus, grauiorem eam iniuriam eſſe, quæ no- minatim dicit᷑, quàm ſi generaliter facta ſit: cum& in pręteritione humanius ſit, obliuio nem præſumere, q́; paterni affectus erga fi- lios tam inſignẽ notam. Sed& hanc aliam ra k in auth. non li cet. C. de libe. pbræt. ĩ in§.& quid ſi tantum. m l. quiſquis. C. ad leg. lul. ma⸗ ieſtat. n l. poſt mortẽ. §. fi. f.de con- tra tab. 0 l. mater. ff. de inoffic. p laſon in l. fin. de lib. poſt. ꝗ fr deleg. pra ſtan. r I. ii.de inoffi. teſ.l. maximi. C. de lib.præt. 5 I. liberi. C. de inoffic. teſta. t I. Papi. ff. eod. d. l. maxim. u Gl. in l. his uer bis. ff.de har. inſtit. tionẽ idem interpres refert, querelam niſihę*. filiu. de con- reditate adita non competereꝰ: quamobrem tra tab. a Corn. in d. l. maximum. bl. ſi duo. de leg. præſta.l. illud. §. fi. de contra tab. c l. æquißimum. de ſec. tab. l. ſi duo.. pinde. d Lf. de lib,& poſthu. e l. ſi duobus.§. j. de cõtra tab. f 1.ij. C. de con- tra tab. g L.fin.. ſanci- mus. C. de lib præt. h I. filio. de iniu- ſto rupt.l. non unqᷓ. de leg.j. i l. non putauit. §. fin. k§. aliud quoq; . 114 cum inſtitutus ſemeladierit, teſtamentũ adi/ tione confirmatum, ab eodẽ impugnari non debuit,& idcirco querelæ locum eſſe eius re ſpectu iniquũ erat& quãuis plures hęredes inſtitutiproponerentur, illis qui nondũ ad- ijſſent concedi neq; debuit, ne melioris con- ditionis fieret, qui poſtremus deliberauit, q́; qui primus hęreditatem adijt. Et ex his mani feſtum eſt, omnes has rationes defendi poſ- ſe, ſi ita accipiant᷑, uti à nobis explicatæ ſunt: alioqui recentiorũ argumenta non parũ ſtu dioſum hominem auertent. Sed& omnino ueriorem eſſe noſtrã hanc ſententiã opinor, querelam inſtituto nõ competere: quia is ex inſtitutione hęres eſſe poteſt:querela autem ſubſidiarium remediũ eſt,& nunquã compe tit, niſi ceſſante alio omni legis auxilio: quod ex Iuſtiniani lege Cornæus Philippus anno tauit. Quomodo autem beneficio præteriti liceat inſtituto bonorum poſſeſsionem con- tra tabulas petere, magna eſt inter noſtros in terpretes altercatio, quam nos pauciſsimis finire poſſumus.Sic igitur cenſendũ, ut ſi fi- lio pręterito alius paris gradus inſtitutus ſit, tunc is quoq; bonorum poſſeſsionem con- tra tabulas petere poſsit: cum enim is omni- no ſucceſſurus inteſtatò eſſet, æquum puta- uit prætor, ne omnimodo tabulæ nullæ cen- ſerentur, permiſitq; aduerſus tabulas agib. quòd ſi lapſu anni excluſus ſit præteritus, tum inſtituto conceſſum eſt, ut ſecundũ quo que tabulas poſſeſsionẽ petere poſsit:: inſti- tuto autem extraneo, certiſsimũ eſt tabulas penitus nullas eſſei, nec cõtra tabulas poſſeſ ſionẽ peti poſſe: ceſſat enim tum omnis cau- ſa& ſpes conualidationis“. Quapropter ſi quæ iura ab inſtituto petitã bonorũ poſſ. di- cunt, intelligenda ſunt caſu, quo peti iure po tuitt, ut quia paris gradus hęres pręteritus e- rat.& his cõſequens eſt, ut ſi inſtitutus ex te ſtamento uirilem portionẽ conſequi poteſt, in eorũ præiudicium, quibus integra legata ex teſtamento per edictum reſeruantur, con tra tabulas petere nequeat, filio præterito teſtamentum approbante. quòd ſi uirilem conſequi nõ poteſt, etiam approbante pręte rito, ipſe& contra tabulas poſſeſsionè pete re’,& nullas iure ciuili dicere eas poterit. Lus dicẽdi nullũ filio ſine cauſa matre præ terito quamuis cõpetat, nõ tamen bon. poſſ. contra tabulas cõ petere, ut Angelus, Pontanus,& laſon tradiderunt: et cur nõ decernatur aliã rationẽ eſſe, quam alij crediderint. CAP. XII. Vre ueteri cum matris præteritio pro ex- hæredatione haberetur, Juſtinianus Cæ- ſar lege lata ſanxit, ut tam pater, quàm mater filios nominatim inſtituerent, uel exhæreda rent, addita ex XIIII. aliqua cauſak. Igit᷑ eam legem poſteriores interpretati ſunt, ut ſi fi- 6o lium cum cauſa à matre præteritũ propona- tur, teſtamentum ualeat, pręteritioq; illa pro exhæredatione ſit. quòd ſi ſine cauſa præteri tum dicamus, ius dicendi nullum illi compe 20 30 4⁰ A D. Andreæ Alciati 0 115 tatl. quamobrem dubitatum eſt, num bono⸗ rum poſſeſsio contra tabulas illis hodie con- cedatur, poſsint ue ab inteſtato unde liberi Aprætore uocantur ſuccedere. Et Angelus Pontanusq;, cõtra tabulas matris poſſeſsio nem illis decerni poſſe exiſtimarũt: quoniã iure antiquo id prohibebatur, nõ alia de cau ſa, niſi quia præteritio pro exhæredatione e- rat: exhœredatum autem à bonorũ poſſ. prę- tor repellit. at hodie aliter eſt: quapropter correcta ratiõe legis, cenſ etur correcta lexo. Ethancopinionem ſecutus Iaſon, alio argu- mento confirmat: regulam enimiuris eſſe, ut is cui iure ciuili ius dicendi nullum conce datur, iure prætorio bonorum poſſeſſ. con- tra tabulas petere poſsite: cum igitur in fœ- minarum teſtamentis ius dicendi nullum cõ petat, bonorum quocq; poſſeſsionem decer- ni dicendum eſt. quod eò fortius uerum eſſe arbitratur, quòd luſtiniani eam legem anti- quas non corrigere, ſed hoc caſu tantũ præ- ter eas procedere, opinatur: in limitatis igi- tur admittendam extenſionem, ut quæ lex in iure dicendi nullum loquitur, ad bonorũ poſſeſ.contra tabulas producatur. Sed omni no à ueritate hæc diſsidere crediderim, ui- denturq; argumenta eorum multipliciter fal ſa eſſe:& in primis iuris ueteris rationem ſo- lam eam eſſe, quòd præteritio pro exhereda tione habeatur, minimè conceſſerim: ſed& idcirco præteritis à matre filijs, bonorũ poſ- ſeſsionem illam non decerni, quia ſui hære- des non ſuntu, nec iure prætorio inſtar ſuo- rum ut emancipati admittuntur: fœminæ enim in poteſtate filios non habent, quam- obrem nec ſuos hæredes habent: prætor au- tem bonorum poſſ.his concedit, quiuel ſui ſunt, uel ſublato emancipationis uelo, pro ſuis habentur. Nec laſonis ſentẽtia recipien da eſt?, qui eandem cum præcedenti rationẽ hanc eſſe, multis uerbis oſtendere conatur: quaſi Iuriſconſultus dum poſteriorem hanc refert, uir admodum rudis,& bataua aure, rationem proximam omiſerit, longius ſum- motam attigerit, quod planè ueriſimile non eſt: ut omnino Iaſonis has argutias explo- dendas cenſeam. nam et fortaſſe uerò priorẽ illam Doctorum rationem falſam eſſe opina bimur, nec filios à matre præteritos, idcirco ab ea bonorum poſſeſsione excludi crede- mus, quia pro exhæredatis ſint, quos prætor reijcit: ſi enim ita res ſe haberet, conſequens eſſet, ut filius à patre minore portiõe, quàm legitima ſit inſtitutus, cum in reliqua exhæ- res cenſeatur, beneficio præteriti contra ta- bulas perſequi non poſſet: quia exhæredati nec ex ſe, nec ab alijs cõmiſſo edicto admit- tuntur, quod tamẽ à iuris ratione abhorret: ergo clarum eſt, exhæredationem, quæ ex præteritione inducitur, filium à bonorum poſſeſsione contra tabulas non remouere: ſiquidem ð& in edicto prætoris hi ſolùm re- pelluntur, qui exhæredatione notati ſunt: quia iudicio patris indignos nõ ꝑutauit prę- tor 1 Gl. in§. exhæ redat. in auth. de hær.& fl m Inl.ij. C. de contratab. n l non putaui. fTeod. 0 Gl. inl.j. dele git. tut. p lii.§. uocatur. ff eod. q lillud.§.adte ſta. ff. de con⸗ tra tab. r In dl.if 5 Bar. inl. Papi. . memiviſe. de inoſ teſt. Accini g aor hetut: na Ct quam mucd meſt tan mden guatameél utnt birr. de na nitendu gi ltrati noſtro quetur, d quod wantiqu Uatmu muis R a ääprimu cerim. Al dbicunght peit R bo vrem dec waellep monicipal cdetepre repreteri 1 lebionem anſo ladiiſole Awn. cet. de terueram, daucipotel trelin, lus uerum eſſe mlegemami, autantũpræ- nlimitatis igi n, ut quæ lex ur, ad bonorũ arur. Sedomni ediderim, ui- wltipliciterſal s rationem ſo. pro exbereca eſſerim: ſed& s, bonorũpoſ- quia ſuihære⸗, rio inſtar ſuo- llul ttur: fœmina 5 aabent, quam, 30 ent: prætorau- dit, quiuel ſui onis uelo, pro ntẽtia recipien cedenti rationè ruii adere conatur. ſeeriorem hanc Ibataua aufe, t. longius ſum/ ueriſimile non rgutias expo ſſe uero priole lſam eſſe opima excludi crede- a l. non putauit. §. ſi ex duo- bus. in prin. ff. eod. b laſon in l. fi. 3e lib.& poſthu. in j. col. c d.l. nõ putauit. d d. l. nõ puta- uit.§.j.& l. fi liã. infprin. .c0. e Aret. in. ij. de uulg.& pup. f Mod. in c. ciũ omnes. de con ſti. Aret. in d. J.ij.in 7. col. g d.. exhæreda t0s. h Alex. in.§.& quid ſi tantũ. Raph. Cuma. in l.ij. de leg.j. per l. non poſ⸗ ſunt. de ll. 116 tor dignos, ut admitterenturꝰ. at filius præte ritione exhęredatus, non exiſtimatur aliqua nota affectus eſſeb, cum præteritio non tam iniuriam, quàm obliuionem reſpiciat. quin & ſe exhæredatos prætor non admiſſurum pollicetur, qui ſolenniter& rectè exhæreda ti ſunte: at in pręterito nulla exhæredatio ſo- lennis intelligi poteſt: non enim hic quæri- tur, an purè, an nominatim, an à gradu exhæ redatus ſit:ſola nominis ſuppreſsio exhære- dationem hanc facit, de qua minimè locutũ prętorem, magis probabile eſt, cum in ea ni- hil ſolenne ſit. Igitur potius crediderim, ſo- lam eam rationem eſſe, ut filij bonorum poſ ſeſsionem non petant, quia nec ſui ſunt, nec ſuorũ inſtar habentur:quę ratio hodieq; pro cedit: quamobrem nihilà iure ueteri hoc ca ſu immutatum, uerius eſt. quòd etſi eorum rationem ueram eſſe concedamus, non ideo tamen aà noſtra opinione recedendum erit, cum falſum ſit, correcta ratione legem corri gie, multorumq; calculo contrarium appro- betur: nam& ratio de ſubſtantia legis non eſt: quamobrem lex& irrationabilis& iniu ſta, eſt tamen interim lex, donec abrogeturf: qua tamen de re diffuſius à nobis alibitrcta- bitur. Sed& recepto hoc pronunciato ad- mittendum eſt, correcta ratione legem corri gi, ſi ratio ipſa generaliter corrigatur: quod in noſtro caſu non eſt, cum tunc ſolùm an- tiquetur, quum filius ſine cauſa præteritus eſt: quòd ſi cum cauſa præteritũ aſſeramus, ius antiquum remanet, ut Accurſius exiſti- mauits,& ſequiores alij probauerunt. Et ex his primum eorum argumentum elidi credi derim. Aliud eſt, quod ex regula deducunt, ubicunq; iure ciuili ius dicendi nullum com petit,& bonorum poſſeſ. contra tabulas præ torem decernere. Nam generaliter id uerũ Paradoxorum lib. IIII. 10 non eſſe primò dixerim:ſiquidem ſi fœmina 40 municipali lege, quæ ſtantibus maſculis ſuc cedere prohibetur, inſtitutis extraneis à pa- tre pręterita ſit, competere illi bonorum poſ ſeſsionem contra tabulas, communi ſenten tia dici ſoleu˖& tamen aà iure dicendi nullum arceri. S ed etſi demus, regulã eam generali- ter ueram eſſe, non tamen argumentũ ita de duci poteſt, cum tunc demum uelin limita- tis, uel in correctorijs argumẽtum per eum locum concedatur, ſi regula à iuris aliquo au tore poſita expreſsim inueniatur, non ſi àre centioribus ex pluribus legibus compacta ſitj, ut hæc eſt:nam& concedi poteſt, præto- rem contra tabulas bonorum poſſ. dediſſe, il lis quibus ante ſe ius dicendi nullum compe tebat:ſed in propoſita quæſtione, cum noua diſpoſitione ius ciuile filio in matris teſtamẽ to facultatem eam dederit, ratione iuris ciui lis tantum intelligi debet, non autem ad præ 50 torium extendi: alioqui cùm iure prætorio 6o agnatis unde legitimi, cognatis unde cogna ti uocantur, ſucceſsionũ capita præſtita ſint, dicendum eſſet hodie cognatos, unde legiti mi uocantur, admitti, quoniam ſublata no- 117 uiſsimo iure ea differentia eſt: quod nemo non aſpernabitur. quamobrem fatendũ eſt, hodieq; præteritis filijs in teſtamento matris bonorũ poſſ.contra tabulas abnegari:& id- circo nec bonorum poſſeſsionem unde libe ri uocantur, nec quę ex ſenatuſconſulto Car boniano eſt, decerni. Multitudinem acluum non præſumi, quem- admodum uerum ſit. CAP, XIII. (Waaan omnibus legum interpreti- bus regula eſt, ſemper in dubijs non de pluribus, ſed de uno actu intelligendum eſ- ſex. quapropter ſi tanquam hæres ſcriptus, teſtamentum quo mihi hæreditas delata ſit, exhibeam, ſolum illud factũ à teſtatore fuiſ- ſe præſumetur:& qui plura condidiſſe dixe- rit, onere probationũ grauabitur. ꝙ& ſi in iudicio Stichum aut Erotem petam, tu nec Stichum, nec Erotẽ debere te fatearis, de his intellexiſſe te interpretabimur, de quibus & nos locuti ſumush, ne uidelicet diuerſitas aliqua inducatur. hanc tamen regulam non procedere, Bartolus,& poſt eum alij prodi- derunt, ut ſuſpicio periurij euitetur: quam- obrem ſi ex teſtibus quidam teſtamentũ ritè factũ, alij nõ ſolenniter factũ dixerint, de di- uerſis teſtamentis intellexiſſe eos, credendũ eſſe exiſtimarunt, et hoc potiſsimũ modo di ſcordiã tollendam, ne periuri uideant᷑. Cęte rũ exluſtiniani cõſtitutionerperqᷓʒ dubia res hæc nobis uiſa eſt: nam cum quidam ſibi le- gatum in teſtamẽto relictum fuiſſe iuraſſet, & ex iuriſiurandi religione illud conſecutus fuiſſet, deinde inuento teſtamẽto cognitũ fo ret, nihil illi relictum eſſe, præſumi, Iuſtinia- nus ait, hominem hunc periurum. nam cur potius, ut ſuſpicio hæc remoueatur, nõpræ- ſumuntur condita duo teſtamenta,& illud quod repertũ eſt poſterius teſtamentũ eſſe: nam& cum poſsibile ſit in priori rem illi le- gatã,& hęredi fiet ſatis,& is cui delatum fuit iuſiurandum, periurij nõ erit reus. neq; dixe ris, conſtitutionẽ eam loqui, cum clarum eſt, tabulas, quæ repertæ ſunt, eas ipſas eſſe, in quibus rem ſibi legatam ille iurauerat: quo- modo enim id manifeſtum eſſe poteſt, cum quæ ad negationem ſpectent, manifeſta eſſe nequeantꝰ? nam& non mediocriter ea lex coartaretur, ſi ita accipiendam credamus. Bonorum poſſeſcionem contra tabulas teſta mentum reſcindere, dein ex ea, unde liberi uocantur, ſuccedi, inaudita uulgo ſententia. CAP. XIIII. Vbitaui ſepenumero, num bonorum poſſeſsio contra tabulas diuerſum ſuc ceſsionis genus inducat, ab ea quę exbono- rum poſſeſsione, unde liberi admittuntur, capitur:an uerò reſciſſo per bonorũ poſſeſ. contra tabulas teſtamẽto, ſuccedat᷑ per eam, unde liberiuocantur. Et Philippus Caſſula in altius repetita rubricæ de teſtamẽtis præ- lectione, poſteriorem hanc ſententiam pro- fff 2 k l. omnium. C. de teſt. cap.in præſentia. de proba. 1 Bar. inl. inter ſtipul.§. j. de uerb. oblig. mn In l.ij. C. de bo no. poſſeß. ſe⸗ cund.tab. n I. fi. C. de reb. cred. 0l. iij. de teſtib. l. ij. de proba. a Philip. Caßula in rep. rub.C. de teſta. b l. ut liber. C. de col. c l. fin. fede lib. & poſth. d I.j. 5. pen. ff ſt tab. teſta. nul. ext. e l. ij. C. de con- tra tab. finl.j. unde lib. g L..§. uocatur. feod. h In d. l. ut lib. i Bar. in l. illud. de contra tab. K I.j.§. ita auté. ſi tab. teſt. nul. ext. I I. filiæ dotẽ. C. de collat. m l. penul. C. de pact. — 118 bauit, ſuæq; opinionis argumentum Leo- nis Imperatoris conſtitutionem adduxitb, qui, Liberis, in quit, quocunq; iure inteſtatæ ſucceſsionis, id eſt, aut teſtamento penitus nõ condito, aut ſi factum fuerit, contra tabu las bonorũ poſſeſsione petita, uelinofficioſi querela mota, æqualiter proſpiciendum eſt. quibus uerbis expreſsim oſtenditur, ex bo⸗ norum poſſeſsione contra tabulas inteſtatò ſuccedi, ſicut etiam cum teſtamentum uti in officioſum reſcinditur:in quo clarum, id ſuc ceſsionis genus locum habere: ut dubitan- dum non ſit, quin et idem credamus in ea bo norũ poſſeſsione, quæ illi hoc caſu æquipa- raturꝰ, nam& Martiani VIpianiq; reſpon- ſis conſtat, præterito filio bonorũ poſſ. unde liberi uocantur, concediꝰ, cum tamẽ alibi di- catur, bonorũ poſſ. contra tab. illi cõpeteret: ut ueriſimile ſit ubiq; de eadem ſucceſsione ab inteſtato agi.ſed et Iulianus, cum adita eſt hæreditas, ſi emancipatus præteritus bono. poſſ.contra tabulas nõ petierit, repelli omni no patria hæreditate, autor eſtf: quoniã huic prætor bonorum poſ. unde liberi uocentur, non decernat:ut ex his uerbis colligi poſsit, ubi cõtra tab. actum ſit, unde liberi uocant᷑, bonorũ poſſeſsioni locũ eſſe, confirmaturqʒ id alia ratione: nam ſi idem operat᷑ ex præto- ris edicto bon.poſſ.cõtra tab.quod in iure ci uili ius dicendi nullums,& hoc inteſtati cau- ſam reſpiciat, certè idem& in illo dicendũ eſt.& tametſi Alexander, Paulus Caſtrenſis Bartolusqʒi& alij minimè negent, teſtamen tum ad inteſtati cauſam ex ea bonorumpoſſ. trahi, non tamen admittunt, ex capite, unde liberi uocantur, fucceſsionem eſſe: quæ opi- nio haud probabilis eſt, cùm filijs in inteſta- ti ſucceſsione nullum aliud remediũ compe tat, pręterquã illud, unde liberi admittantur: & ſicut iure ciuili teſtamentũ ubi declaratũ eſt nullum, alicuius momenti non eſt, ita& prætorio edicto eſſe, credibile eſt, ubi quiſq́ʒ aduerſus tabulas uicit. S ed huic ſententię ad uerſatur Vlpiani reſponſum?, qui ita inquit: Ab inteſtato poteſt cõpetere bonorũ poſſeſ ſio, ſi neq; ſecundũ tabulas, neq; contra tabu las agnita ſit. Verum hæc uerba ita interpre- tanda ſunt, ut Iuriſconſulti mentem eam fuiſ ſe nobis ipſis perſuadeamus, de mera illa in- teſtatorũ ſucceſsione loqui, cum nullæ tabu læ teſtamenti extant:& ita eum intellexiſſe & legis ipſius uerba,& natura tituli oſten- dit. Quo ſenſu accipi debet Gordiani quoqʒ Imperatoris reſcriptumi, à quo filiæ dotem conferre iubentur, ſi uel inteſtatò ſuccedũt, uel bonorum poſſ.contra tabulas petant: diſ iunctiua enim non inter omnino diſſidentia poſita eſt, ſed quæ qualitate ſolum quadam diſtent: quamuis enim et propter bonorum poſſeſsionem contra tabulas ab inteſtato ſuc cedatur, ea tamen pura puta inteſtati ſucceſ- ſio non eſt: ut& Triboniani in Inſtitutioni- bus uerba, eadem ratione interpreter, dum differre, unde liberi uocantur,& contra ta- D. Andreæ Alciati 10 20 30 40⁰ 60 119 bulas bonorum poſſeſsiones oſtendiu: di- ſtant enim in eo, quòd ex altera reſcinditur, ex altera ſucceditur. Itemq; dum bonorum poſſeſsionẽ contra tab. remedium eſſe quo fuccedamus, non quidem expreſsim refert, ſed quaſi per tranſennam oſtendit: nam nec hoc negauerim ex occaſione ab ea præſtari cum refciderit teſtamentũ. Et conſequenter ex his dubitari poteſt, cùm lege municipali fœmina inteſtatò ſuccedere prohibetur, an expugnato per bonorum poſſeſsionem con tra tadulas teſtamento, admittendia ſit⸗& nõ puto admittendam, cum ad inteſtati cauſam deuentum ſit. quòd ſiadita hæreditate bono rum poſſeſsionẽ petitam dicamus, cum qui ſemel fuit hæres, iure ciuili deſinere hæres eſſe nequeatꝰ, fortaſſe aliter fuerit dicendũ, cum licet iure prætorio inteſtatus ille dica- tur, cuius adita hæreditate teſtamentũ con- tra tabulas expugnatum ſit, iure tamẽ ciuili ſecus eſt: ut huiuimodi ciuitatũ leges magis ex ciuili, quàm prætorio iure declarenturr. S: agnatus Per in integrũ reſtitutionem a5- ſtinuerit, ſucceßio ad ſequentes in gradu, an ad fiſcum perti- neat, duo pugnatia reſponſa, quæ alij dißoluere nequi uerint, extricata. CAP. XV. Icognatus, qui bonorum poſſeſsionem acceperat, per reſtitutionem in integrũ abſtineat, in eis bonis ſucceſſorio edicto lo- cum non eſſe, ſed ad fiſcum trans ferri, Papi- nianus ſcripſita. at ſi quis ex ſenatuſconſulto Orficiano adita matris hæreditate, deinde abſtineat, agnatos, non fiſcum admitti, VI⸗ pianus ait:. quæ reſponſa cum ſimul pugna- re uideantur, Bartolus, alijq; interpretes ita ſe extricauerunt, utde iure prætorio Papi- nianum uera dicere opinarentur: quæ uerò Vlpianus ſcribat, iure ciuili probabilia eſſe. quæ quidem interpretationes minimè ueri- ſimiles nobis uidentur:& cum ſucceſsio hęc prætoria, ad inſtar ſucceſſionum iuris ciuilis introducta ſit, certè nõ debemus inter utrun que ius differentiã hanc probare. nam cum is qui abſtinet, iure ciuili admittitur,& qui ſuccedit, prætorio:& è cõuerſo cum qui ab- ſtinet, à prætore recipitur,& qui ſuccedit, iu re ciuili ſuccedit:cum, inquã, his caſibus nul n Inſtit. de hon, poß. ſuntas tem. 0Papi. de noſ fic. teſt. p Arg. no. inmn bri. C. quial mit. Il. fi.de ſuc.eli r I.j.. ſed ſiadis ta. ff. ad Tert. 5 In rubr. C. de ſucceſſ.cdi t li§.nepoe ſ. ſi quis àpar. fue. manumi la fiſci ratio habeatur, cur iure prætorio ad- mitti credamusu? nam& mater ad hæredita- tem filij, unde legitimi uocantur, etiam præ- torio iure plerunq; ſuccedit:& tamen gene raliter lex tradit, ſi à bonorum poſſeſsione fi lius ſe abſtineat, teſtatoris matrem uocariv. en ergo quemadmodum ſi tam is qui abſti- net, quàm qui ſuccedit, uterq́; ex edicto ſuc- cedat, fiſcus tamen repellitur. quinetiã ſi cõ- cedamus aliquem ex ſucceſſorio edicto iure ciuili admitti, nonne etiam, unde legitimi uocantur, iure honorario ſuccedet=? Finga- mus in Vlpiani caſu agnatos eam bonorum poſſeſsionem petere, unde legitimi uocan- tur, an eis excluſis hęreditas fiſco applicabi- turtid enim aduerſus eius uerba eſt, qui ge- u l.et ſi modici §. pe. de bo.l x liij 6. bonori ad Tert. I. C. ad Orſ. in d.. bono⸗ run. ⁊ lij. f. unde legit. neraliter loquitur, quòd ſi Bartolum intelli- elbrio e ahſt ioreV à amſenat enodiel gm lre am herec glüsabſti un quon ont, diu nim nõ uu angr uruerbur uiihu wwex ſen Abancra hoonöp benterVl nerquodt drequo tenliuũ nan arame Nach inlt, uter dhcumq pecillter a redtasade ſiis hpetueni Gülbeni haber ol dbrem ſi vobicey⸗ mmrre llo ucce ltut,naw donem 7 ana den deſer eenche dleratio amplinsl gllradhn lalden rarguie Iluerii lieſee 4n Jrie verit dicendã, vlhe ſtatus ille dica, 4 tamentũcon, ure tamè ciuii tũ ſeges magis Cclarentun. ,9,. ſttutionem ab⸗ nle 5* a. 2 aal fſeum gati n e, d.l. j. 9. ſed ciß olucre neui 1. Xv. poſſeſsionem nem in integrũ lorio edicto d- rans ferri, Papi- enatuſconſulto li9- ditate, deine m admitti, V nſimul pugm iii pinterpretesita uſe prætorio Papi- 1uni ntur: quæ uerd ſun probabili eſſe es minimeueri- im ſucceſsio hec aum iuris ciuili mus inter utrun tliſe bare. namcum fü- mittitur,& qui fiu ſo cum quiab/ gui ſucceditiiu his caſibus mu rre rætorio ad . ter ad hæredita- 1ls a In. d. rubr. 5 1. uacantia. C. de bon. uac. llb. x. c l non puto. de iux. fiſ. d a. fi. de ſucc. edic. ſi adita. f l. fdeic.§. hoc autẽ. de leg.iij. Arg.l. ſt ita. h. illi. f. de leg.j. hall.etſi modic. ĩ d.§.bonorum. 120 gas loqui, cùm ſolo iure prætorio quiſquam ſuccedit, cur nõ idem opinabimur, cum etiã ciuili lege ſucceſsio adiuuabitura? Nec diffe-/ rentiæ ratio per Iaſonem aſsignata, ſat firma eſt, dum iure pretorio ad fiſcum hęreditatẽ, qua quis ſe abſtinuit, pertinere ideo putat: quoniã cum admittendo cognatos nõ parũ detrimenti fiſco prætor dederit, uoluit in eo ſaltem illi prodeſſe, et illatum damnum reſar cire. nam quam parũ ueriſimile, quæſo, eſt, qui in detrimentum fiſci contra leges ciuiles edixerit, in eius cõmodum contra eaſdem le ges rurſus edicat? cur potius regulę paritum non eſt, qua, donec aliquis hæres eſſe poſsit, fiſcus repelliturb? cum& in dubijs nõ erret, qui aduerſus fiſcum reſpõdeat'? Quamobrẽ aliter qᷓ; cęteri diſſoluendũ hunc nodum nos arbitramur:& idcirco utroq; iure ſi quiſquã abſtineat, ſucceſsionẽ non eſſe exiſtimaue- rim, præterq́; duobus caſibus: quorum pri- mus eſt, cum legis uerba extenſiua ſunt,& generaliter accepta, ad eum quoq; qui ex ſuc ceſſorio edicto ueniat, referri poſſunt: qua ra tione Vlpianus? ſententiã ſuam tuetur. nam cum ſenatuſconſulti Orficiani uerba huiuſ- cemodi eſſent, ſi nemo filiorũ, uel quibus le- gitima hæreditas ſimul defertur, uolet ad ſe eam hęreditatẽ pertinere, ius antiquũ eſto: ſi filius abſtinuerit, iure antiquo agnati admit- tunt᷑, quoniam ſenatuſconſulti uerba admit- tunt. Si uolet, inquit, ad ſe pertinere: hic e- nim nõ uult, licet aliquando uoluit. cum igi- tur uerbum, ſi uolet, tractum habeati, agna- tos ex ſenatuſconſulto admitti, dicendũ eſt. & hanc rationem mirum eſt interpretes no- ſtros nõ perpendiſſe, cum ea ſe moueri eui- denter Vlpianus fateatur. Nec ad rem perti- net, quòd nemo, niſi uelit, ad hæreditatẽ uo- catur:quoniã expreſſum id uerbum, ſi uolet, extenſiuũ eſt: ſed ſi tacitè intelligatur, con- 40 tras: tametſi in eo Vlpiani reſponſo non ita inſit, ut expreſſum uerbis eſt. Alter caſus eſt, cum qui regulariter ſuccedit, ab aliquo ſpecialiter excluditur:nam ſi abſtineat, hæ- reditas ad eum deuoluitur, ad quem ex regu la peruenire debuerat. exempli cauſa: In bo nis liberti patronus bonorum poſſeſsionem habet, ſolumq; ab eius filio excluditur: quã- obrem ſi ſe filius abſtineat, tanquam remo- to obice patronus admittendus eſt. Idem& in matre, quæ ex Tertulliano ſenatuſcõſulto filio ſuccedit, ſolumq; à nepote ex eo exclu- ditur. nam ſi nepos per in integrum reſtitu- tionem, hęreditatem bonorum ue poſſeſsio nem deſeruerit, matri ſucceſſio, non fiſco de ferenda eſti: huiusq; rei cauſa eſt, tum quòd quę ratio patronum, matremue excludebat, amplius locum non habet: quamobrem re- gulæ adhæremus: tum etiam quod ſpeciali- Paradoxorum lib. IIII. 10 20 30 50 Ii caſu excluſus, nõ tam fortiter reiectus eſt, gœ ſicut qui ex regula remouetur. In querela inofficioſi nec ius accreſcendt, ne que ſucceßionem eſſe: in ultramontanorum ſententiam aduerſus Bartolum itum. CAP. XVI. 121 Requentiſsimè tractata ea quæſtio eſt, an in querela inofficioſi ſucceſſorio edi- cto locus ſit.& hoc infarticulo ita per factio nes diuiſi ſunt interpretes recẽtiores, ut Ita- li, quorũ ſignifer Bartolus, locum eſſe tradi- derint:at Gallici, quorum Petrus Aurelia- nenſis primipilarius eſt, negauerint. Et quo niam utrinq; rationes quamplurimæ addu- cuntur, quæ minimè efficaces ſunt, ea ſolùm argumenta referemus, quorum acumine to ta quæſtio ſuſtinetur. Et Bartolum adiuuat Pauli reſponſum, qui in titulo inofficioſi te- ſtamenti:di is, inquit, qui admittitur ad accu ſationẽ, nolit, aut non poſsit accuſare, an ſe- quens admittatur, uidendum eſt:& placuit poſſe, ut fiat ſucceſsioni locus. Sed huic re- ſpondẽt alij, Paulum eo caſu loqui, quo etiã ſequens in gradu exhęredatus fuerat: quam interpretationẽ uti diuinaci coniectura ario lantem meritoò noſtri reprobant. Videamus num nos promere aliquid ueriſimilius poſſi mus.& dici poſſet, nõ ratione querelę, ſed re ſpectu bonorũ luriſconſultũ Paulum loqui. nam ſi duo admitti ad querelam poſſunt, re- pudiante primo, ſequens omnẽ ſucceſsionẽ habebit:& hoc caſu intellige, ut fiat ſucceſſio ni locus, nõ quidẽ ſucceſſorio edicto in que- rela, ſed ſucceſsioni bonorũ:& uerbum, ſe- quens, ita capiat᷑, ut eum accipias, qui ſimul admitti poterat, ſed in portione repudiata ſe- quens eſt, cũ prius ea ad collegãpertinuiſſet: & hoc intellectu potius ad ius accreſcẽdi, qᷓ; ad ſucceſſoriũ edictum uerba hæc referunt᷑. nam in querela locũ eſſe iuri accreſcẽdi, cõ- munis opinio eſt, ex eiuſdẽ Iuriſconſulti ſen tentia, qui, ſi duo, inquit, ſint filij exhęredati, & ambo de inofficioſo teſtamento egerint, & unus poſtea conſtituit nõ agere, pars eius alteri accreſciti:tametſi neq; ſatis probem, in ipſa querela ius eſſe accreſcẽdi, uerbaq; Pau li magis referenda opiner ad bona, quàm ad querelam, nam cum querela totum teſtamẽ- tum ſubruat, ſi frater nõ agat, ſed repudiet, alij fratri omniabona accreſcunt:quid igitur in propoſito reſponſo accreſcere dicamus, cum nihil id operetur? ſi ſola unius querela totum fubuertit, quid opus eſt aliam addi:& cum ex regula conſtet, portionem ſemel ac- quiſitam, ſi deficiat, nemini accreſcere“, qua ratione concedemus agnitam à fratre quere lam, ſi omittatur, fratri adiungi? utrunq; igi- tur reſponſum nõ in ſucceſſorio edicto, aut iure accreſcendi intelligendum opinor, ſed ad ſucceſsionẽ bonorũ potius referendum. Adducitur etiam pro eadem Bartoli ſenten tia, quòd ſi emancipatus, ducta inuito patre uxore,& genito filio decedat, cum dubitare tur, quid iuris huic in teſtamento aui compe teret, reſpondit Vlpianus, ad bonorũ poſſ. contra tabulas admittio, cum potuerit auus iure ſuo uti, eumq; exhæredare: neq; minus in hoc nepote is, qui de inofficioſo cognitu- rus eſt, merita nepotis, quàm patris eius de- licta perpendet. quæ uerba id indicant, que- f11 3 k In rubr. C. de ſucceſ. I In.. ſt is qui. in prin. de in- offi. teſt. m Inl. ſi propo nas. ff de inoſ fic. teſt. n I.j.§. interdi. de uſuff. accr. 0 I. ij.§. ſiemm cipatus.de bo. poſ.cõtra tab. a Inl.in ſuis. ff. de lib. poſt. b In l. ſi quis po ſthu. 5.j. ff. de lib.& poſth. c In l. fi. C. de le⸗ git. hæred. d l. pater filium. de inof.teſt. e Arg. nota. per Bar. in l. ſi emã cipatus.. fi. de cõtra tab. f l. ſi quis filiũ. C. de inof·teſt. g l. fili. ffde bo no. poſ. contra tab. h I.j. g. ſciẽdum. de ſuc.cdict. 122 relam, quæ filio exhæredato competebat; ad nepotem per ſucceſſoriũ edictũ tranſire. Sed quamuis pluribus Iaſon hic agat, in eo textu aliquis dixerit nõ tam merita tilij, quam ne- potis conſiderari: nõ quòd de inofficioſo ne pos agat, ſed quòd ſub eo iudice, ſub quo fi- lius querelam intentare potuit, nepos bono- rum poſſ.contra tabulas petebat: quamobrẽ cum nepos ipſe nil deliquerit, admittetur“. et ita hanc legem ex Accurſij, Alexandri, Are tiniq; ſententiab interpretandam aiunt:uide- batur enim cum filius propteringratitudinẽ excluſus eſſet, reijciendum quoq́; nepotem tanquã ex regula, qua Baldus tradit“, remo- ta radice palmites omnes remoueri: quæ ra- tio efficax nõ eſt, cum licet filius ingratus ſit, nepotis ipſius merita huiuſmodi nõ ſint. Ad ducitur rurſus aliud argumentũ: nam cum ex filio emancipato haberet quidam nepo- tem in poteſtate,& filius condito teſtamen- to patrè pręterijſſet, nepotẽ exhęredaſſet, ne posq; in querela ſuccubuiſſet, reſpondit Iu- riſconſultus patri querelam competere“: er- go ex ſucceſſorio edicto cõpetit. ſed Alex. alijq; omnes querelam hic pro bonorũ poſſ. contra tabulas accipiunt.quod ſi nec hoc pla cet, intelligere aliquis poterit, patri querelã concedi, non ex perſona ſua, ſed ex perſona nepotis:& licet nepos ipſe ceſsiſſet, non de- buit tamen tolli patri remedium, quod ſemel ſibi quæſitum eſte.& hoc potiſsimum modo Bartoli, partiumq; fundamenta ſubrui poſ- ſunt. Tranſeamus nunc ad ea, quę pro ſua o- pinione Petrus afferebat:& licet per recen- tiores ſanè quamplura dicantur, ſolus huiuſ ce ſententiæ cardo,& quidem firmiſsimus, ex Iuſtinani conſtitutione accipiturf: is tra- didit, ſi pater filiũ, ex quo nepotẽ habebat, in ſtituto extraneo exhęredauerit:mortuopoſt patris mortẽ filio, nondum adita hæredita- te, omni adiutorio nepotem deſtitutum: in- humanecʒ id à Iureconſultis ſtatutũ: nam ſi in querela ſucceſsioni locus fuiſſet, profectò nec auxilio nepos indigeret, nec inhumani- ter acceptus dici poſſet. cui argumento fre- quentiore ſententia reſponderi ſolet:idcirco eo caſu ſucceſſoriũ edictum non fuiſſe, quia querela ab aditione hęreditatis incipit, pater autem ante aditam defunctus fuerat: quam- obrem cum illi querela nunquã cõpetijſſet, nõ potuit nepos in ea ſuccedere. Verùm hęc reſponſio multipliciter deſtruitur: nam ex- hæredatio ab aditione uires capit,& tamen ante eam aliquid operatur, nimirum ut ex- hæredato hæreditas delata non dicaturs: cur non idem in querela? Negari quoq; non po- teſt, licet actu ipſo querela filio non compe- teret, ſpe tamen competijſſe: at in ſucceſſo- rio edicto ſpem ſatis eſſe, ex eo probatur, quòd decretalis bonorum poſſeſsio ſi acce- pta non ſit, ad ſequentem tranſit,& tamen prius non competit, quàm decreta ſit, ſolaqʒ ſpes illa transfertur: nam etiam quod re ipſa adhuc non competit tranſmittitur: quamob D. Andreæ Aciati 10 20 30 4⁰ 50 60 123 rem infans hæreditatem, quæ ſibi delata nõ erat, ad patrem transferti.& ſi hoc in tranſ- miſsione eſt, cur non multo magis in ſucceſ ſorio edicto, quod longe fauorabilius eſt, cùm iure cõmuni introductum ſit, tranſmiſ- ſio ſpecialibus tantum caſibus obſerueturx nam& natã querelam prius eſſe, conſidera- ri non debuit, cum nepos ex ea nõ ſuccedat, quæ filio data eſt, ſed ex perſona ſua ſucce- dat. atqui Paulus Caſtrenſis exiſtimauit, ſi filio delata ſit, ne fruſtra delatam,& ad irritũ deductã diceremus, debuiſſe potius ſucceſ- ſionem reijci.Sed aliter quoq; argumentum huius legis tollitur, interpretanturq; quidã, intelligi eam debere, quando nepos ex pa- tris, nò ex ſua perſona ſuccedere uolebat: ue tita itaq; erat tranſmiſsio, non ſucceſsio. ue- rùm cum omni remedio caruiſſe nepotẽ Iu- ſtinianus autor ſit, duoq́; ea tantũ compræn dantur, quàm abſurdũ id ſit, nemo certè non uidet. adde quòd nulla fuiſſet inhumanitas, ſi nepos ſucceſſorio edicto admiſſus foret, et tamen inhumanè eo caſu factum lex ait. quã ſententiam poſſe& alijs rationibus confir- mari arbitror: nam& querela inofficioſi re- medium perſonale eſti, at in iuribus perſona libus ſucceſsio non eſt: conceditur enim pro pter iniuriam, ex exhæredationis nota illatã, quæ iniuria ad nepotẽ non producitur:& re gula eſt, quotieſcunq; propter aliquã quali- tatẽ alicui defert᷑ hæreditas, in eum nõ tranſ- ire, in quem ea qualitas non tranſiuerit: qua ratione hæredibus bonorum poſſeſsionem, unde uir& uxor, non concedi Accurſius tra dit:nam& querelam hanc odioſam eſſe, Bal dus, alijq; crediderunt: cur ergo eam inter- pretatione adiuuamuse quòd ſi Bartolum ſe queremur, nõnne conſequens eſſet, ut hæc querelæ ſucceſsio ad agnatos quoq; tranſi- ret? quod à conſtitutionum ſententia abhor- ret,& nemo, opinor, dixerit. ſed& fortius eo mouemur: quia aut propter ſuperioris exhę redationẽ inferiori querelam competere di- cimus,& hoc à ſucceſsionis natura diſsidet, qua ex propria perſona quis admittitur, nõ ex aliena: perſonalis quippe iniuria eſt. aut eis querelam ex propria perſona deferri ma lumus, tanquam ex ſuperioris exhæredatio- ne(quod Bartolus aitꝰ)præteritis:& neq; ſuc ceſsionẽ eſſe arbitror, cum ex hoc edicto ad rem prius alteri delatam admittamur: quere la autem hæc, quæ ex tacita exhæredatione oritur, nemini prius delata eſt, ſed ab ipſis, qui eam intendunt, incipit. Igitur uthas am- bages ipſe tandem extricem, tres uarios ca- ſus ſeparari oportere arbitror. Primus eſt, cum plures exhęredati ſunt,& unus expreſ- ſim uel tacitè repudiat,& tum querelam illi competentẽ alijs accreſcere Bartolus& ple riq; alij cenſuerunt: ipſe ſuprà oſtendi non ius querelæ, ſed portionem ipſam bonorum accreſcere, utcunq; diſputabilis eſt propoſi- tio. Sequens caſus eſt, cum qui exhæredatus eſt, morit᷑ relicto hęrede, isq́; ex defuncti per ſona i k ſtinfamti C de iur. dellb. R Barx.in lutr I I Papi. de inof fic. teſtam. m Gl. in lj. Cun de uir. n d.l. ſi quis f⸗ lium. o In l. pater f lium. de inof. ſiproponu 3 in fi. de noff teſta. Hauc muũ 3 alia aqlele 3 loplal u hrccdoſc Heiff unchote 15 loselbqu nibiolls. do utqu nr,anſec lunciſd iheciſe nbpobi hlttiniu qullbiob uais wſt R uuff dmberat, à autumt enim prop ecluſusll ugndup ehmerite r lequodſi uidi lceſdion eria gdienimi ¹ Anbonan ſf aupote 1 3 vrecdict Ree im prop cluiusm cnltitutic wbellet n eetranſmit potui, qu nebat h uicem reſ wiepend probabüt adicet, q loshwiul Auelatior urallud dalamin onepotic elllinse, dtager merne b ſedict um fauo teltee lun untũ Compren demo certeènon tinhumanitzs, miſſus foretet um lexait. quã onibus confi ainofficioſi re- uribus perſom! editur enimpto onis notaillati, roducitur.& re er aliquã quali neumnõ tranſ⸗ 1 pa b l. ckt mota. C. de tranſact.ubi Doct. c d.j ſi quis fili- um. d I. ſi is qui. in prin. de inoffi. teſta. el pater filium. ranſiuerit:qua ndli eo.tit...ij. 9.ſi poſſeſsionem, di Accurſius tra dioſam eſſe, Bal ergo eam inter tal iſi Bartolumſe ens eſſet, utheæc os quoq; tranli⸗ ſententiaabhor- ſed& fortius eo ſuperioris euli m competered natura diſsider, s admittitur, nõ einiuria eſt. aul ſona deferima ris exhæredatio- eritis:& 6c xhoc edictoa — du. un 3 neqyluc l 4 emancip.con⸗ tra tab. f. J. ſi quis fi- lium. l. ſcripta. in fi. unde lib. 124 ſona intendere querelam cupit, quod nõ ni- ſi tranſmiſsionis iure fieri poteſt: in quo ar- ticulo ſolet dici, ſi querela præparata ſit, in quemcunque hæredem tranſmittiꝰ: ſi adhuc præparata non erat, non tranſmitti, nec in ſuum quidem olim hæredem: uidetur enim moriens eam iniuriã remittere. at hodie Iuſti. niani conſtitutionib.diſtinguitur, ut ſiue adi tione hæredis inofficioſum teſtamentũ con- firmatũ eſtb, ſiue tacitè uel expreſſe repudia- ta querela eſt, iuri ueteri adhæreamus, nul- laq; fiat tranſmiſsio: ſiuerò ante aditionem hæredis ſcripti exhæredatus deceſſerit, tunc in nepotem ſuum tranſmittaturc9. I'ertius ca- ſus eſt, quo nec de accreſcendi, nec de tranſ- miſsionis iure agitur, ſed de ſucceſſorio edi- cto, ut quia exhæredatus repudiat, uel mori tur, an ſequens in gradu nõ ex perſona de- functi(id enim non niſi tranſmiſsionis iure cõpetit)ſed ex propria ſuccedere in iure que relę poſsit, tanquã per præteritionem ſibi fa cta ſit iniuria: cuius ratio uidet᷑ habẽda, cum qui ſibi obſtabat, autor ſuus de medio ſubla- tus ſit:& uerius eſt, ſiiuſtè is autor exhære- datus erat, ſucceſsioni in querela locum eſſe, quia tum ratio legis in hoc nos adigit: cum enim propter iuſtam cauſam is autor meritò excluſus ſit, conſequens eſt, ſubſequentem in gradu per præteritionem exhęredatũ cen ſeri, meritoq́; ex perſona ſua agere eum poſ- 2 ſe?. quòd ſi autor iniuſtè exhęredatus ſit, tum ſucceſsioni locus nõ erit, tranſmiſsioni erit: qui enim iniuſtè exhæredatus eſt, iuris cen- ſura bonam cauſam habet, ideo ex eius per- ſona poteſt fieri tranſmiſsiot, ad ſucceſſoriũ uerò edictum non attendetur, quod ex per- ſona propria ſequentẽ admittit, in quo hoc caſu ius nullum eſt. quapropter in Iuſtiniani conſtitutione, cum filius iniuſtè exhæreda- tus eſſet, nepos non niſi ex patris perſona iu re tranſmiſsionis admitti potuit, ex ſua non potuit, quoniam ius omne ad patrem perti- nebat.& hoc modo conciliari aduerſantia in uicem reſponſa ego non dubito, quæ ſi qui rectè perpenderint, noſtram ſententiam ap- probabũt. quòd ſi quis reclamauerit, is, ſcio, ea dicet, quæ non intelliget: nec enim diffu- ſius huiuſmodi hoc libro declarari poſſunt, quæ latiore tractatu à nobis alibi ſunt diſpu- tata.Illud nõ diffiteor, ſucceſſoriũ edictũ hic craſſa minerua accipi, cum nonidem ius ex eo nepoti deferatur, quod filio cõpetit: quip pe filius exiniuria ſibi per exhæredationem facta, agere poterat, nepos ob iniuriam non paternæ, ſed propriæ exhæredationis ex prę teritione ortam.erit igitur quoddam ſucceſ- ſorij edicti inſtar: nam& ſucceſſorium edi- ctum fauore creditorum inductum eſt, neui delicet longior illis mora fieret:at in ca ſu noſtro nulla eis fieri poteſt mo ra, qui ab hærede ſcripto petere poſsint. LIBRIAVARTI FINTS. ParacloRoruun lib. V. 20 40⁰ 50 60 225 D-y ANDy ALOIAII PARADONXORVM IVRIS CI- uilis liber quintus. PRO OE MIVNM. EQVAQVAMme ſtet, inui dioſam fortaſſe materiam, ſicut & huius operis titulum, fore: ꝙ Nuidelicet ſi qui ſint, qui ab alijs diuerſa docturos ſe profiteri au ſint, hi tanquam fuci quidam,& in literaria palæſtra ſcioli exiſtimantur:& ut laudabilia quæcunq; frequenter ſilentio tranſigimus, ſic obteſtatio& liuor pronis auribus acci- piuntur. Verumenimuero non idcirco de- terreri debuimus, quò minus cùm meta i- pla iam ferè in conſpectu foret, incœ ptum curſum proſequeremur. Nec me multitudi- nis autoritas ita urgere poteſt, ut non Pytha gorico ſymbolo potius, aliorũq; teſtimonijs acquieſcam. per publicam uiam ingrediun- dum non eſſe, ille cenſuit, ut quæ trita, cæte- risq; omnibus communia ſunt, pertinaciter à nobis defendi non debere(quod Hierony- mus inquit) oſtenderet: nunquã enim cum humano genere tam rectè agitur, ut quæ o- ptima ſunt, plurimis placeant. quocirca Prie nenſis Bias, ſeptem ſapientum unus, plures malos eſſe, celebri dicterio narrare ſolitus tra ditur. Indignatur grauiſsimus autor Fabius, ineruditos quoſq́; uulgò ingenioſiores ha- beri. Refert M. Vitruuius, in Alexandria cæ terorum omnium ſententijs uictorem poẽ- tam, rectiore unius Ariſtophanis arbitrio re probatum. nam& Valerius tam parui æſti- matam ab Euripide multitudinem tradit, ut emendare eum uolentibus ſe, ut doceret, nõ addiſceret, in ſcenam prodijſſe atteſtaretur. quamobrem& in religionis noſtræ myſte- rijs proditum eſt, uiam latam in errorè nos plerunq; deducere: at quæ anguſtior ſit, æ- ternitati peruiã eſſe. Nihil igitur nobis frau- di eſſe debet, ſi horum exemplo ſequiores a- lios cõfutemus, noua ipſi excudere nitimur: quod hoc pręſertim libro à nobis factum eſ- ſe non diffiteor. Attende igitur humaniſsi- meè lector,& rem æquis auribus accipe: quã- doquidem& Iuſtinianus ex multitudine au torum quid melius æquius ue ſit, iudicandũ eſſe non cenſet, cum poſsit unius, forſan& deterioris ſententia,& multos,& maiores in aliqua parte ſuperare. Ip Ex paclo quod contraclui ineſt, ſolam acli- onem ex contractu dari, nec præſcriptis uerbis agi poſſe, con- tra omnium hactenus ſententiam:& quamplurimæ leges aliter, quam à cæteris declaratæ. CAPVT I. Xpacto, quod incontinenti factũ cõtra ctui inſit, duplicẽ actionẽ dari, unam ex g iuris gentit- contractus, itemq; præſcriptis uerbis alte- ram, nemo eſt, qui non affirmet: tradiditq; § · quinimo. ubi Bart. ff. de id Accurſius, tum longo ieüihe plerique pactis. 4 a l. quoties. de præſ.uerb. 5 In d. 5. quin- imo. c L. ců ſine. ff de Carb.edict. d Inl. in prouin ciali.õ.ſi uero. ff.de oper.no. nun. e Inl. pacta quæ contra. C. de pacl. f l. ſi pecuniam. de cõ. ob cauſ. g l Rilio quẽ pa- ter. ff de liber. & poſth. h l. lecka. ſi. cert. bet. i Inl.permiſiſti ffde præſcri- ptis uerb. k l. rogaſti. 5. fi. ff de præſcri. uerb. 126 omnes: mirumq;ʒ eſt, in præſentem diem ita creditũ, ut qui contradicat neminẽ reperias. at ipſi nos eam ſolùm, quæ ex contractu ori- tur, actionẽ dari probauimus: quæ uerò ex- tra ordinẽ præſtatur, præſcriptis uerbis non competere. quod quãuis nimis nouũ eſſeui- deri quibuſdam poſsit, nobis certè nimis ue rum uidetur. Et in primis cõmunem ſenten tiam oppugnat, qd uulgò traditur, cum defi ciunt uulgaria atqʒ uſitata actionũ nomina, tũc pręſcriptis uerbis agendũꝰ: tum etillud, quoties actio deficit, eam quę incerti, et in fa ctum dicitur, concedi: ꝗd in noſtro caſu mi- nimè eſt, cùm dubio proculſit, actionem ex contractu nõ deficere:illudqʒ uſitatũ& uul- are nomẽ eſſe,& coartari, cauilloq́; reſtrin gi à Doctorib. has regulas plus quàm euidẽ- ter conſtat, dum præſcriptis uerbis actionẽ non dari intelligũtb, quando alia exorit᷑, quę ex eadem uerborũ forma originem capiat: ſe cus ſi ex diuerſa: nam certè ex eodem pacto utraqʒ actio tam ex cõtractu qᷓ; in factum da- tur.quòd etiamſi ex diuerſa forma oriri con- cedamus, nihilo tamen minus cõmunib. re- gulis repugnamus, cum extraordinaria re- media nõ concedantur:quãuis diuerſo fomi te oriri poſsint, ſi unum factum ſit, cui ordi- nario iure prouideatur:quamobrẽ qui bene ficio prætoris eſſe hæres poteſt, mota ſtatus D. Andreæ Alciati 10 20 controuerſia, ex Carboniano bonorũ poſſeſ 30 ſionem nõ habet, cum ordinariũ illi remediũ ſufficiat. Regulariter quoq; poſt Bartolum dici ſolet, ſi ordinario iure agi poteſt, extra- ordinariũ, quod nõ ita abundè prouidet, ceſ ſared:cum ergo in propoſita dubitatiõe mul- tò plenius per actionem ex contractu bonæ fidei ſuccurratur, ceſſare præſcriptis uerbis, quam quidam ſtricti iuris eſſe opinãtur:, ſal- uis legalis diſciplinæ præceptis admitti de- bet.nam& cum actio præſcriptis uerbis pœ nitentiã recipiat,& ab huiuſmodi pacto re- cedi non licere manifeſtum ſit, in eam quoq; regulã cõmittimus.Sed& cum cõcedamus, nihil magis fictionem, quàm ueritatẽ opera- ri ſoleres, cur pactum quod fictè pars contra ctus diciturꝰ, duas actiones parit, cum ſi ue- rè pars contractus eſſet, ſolùm per actionem unam obſeruete Verũ& noſtrã hanc ſenten tiam optimè ex Pomponij uerbis probari cõ tenderim: Qui permiſiſti, inquit, cretam ex agro tuo eximere, ita ut dein eum replerem: exemi, nec repleo, præſcriptis uerbis agen- dum eſt:ſin autem uendidiſti cretã, ex uendi to ages.En igitur quemadmodum ex pacto, quod uenditioni ineſt, ſola actio ex uendito datur. nam præſcriptis uerbis non cõpetere, oſtendit coniunctiua dictio, ſin autem, quæ ſolet in iure ſuperiorib. undiqʒ aduerſari: ut exploratũ mihi ſit, ſine calumnia argumentũ id tolli nõ poſſe. Papiniani quoq; reſpõſum pro nobis eſtt, dum, Si, inquit, prædiũ pro te obligauero, dein placuit inter nos ut mihi fi- deiuſſorẽ præſtares, melius eſſe dico præſcri ptis uerbis agi, niſi merces interueniat: nam 40 50 60 127 ſi interuenit, ex locato eſſe actionẽ. quæ po- ſtrema uerba oſtendunt, eo caſu actionẽ prę ſcriptis uerbis nõ eſſe, cum& exceptiua par ticula, niſi, diuerſum ius à pręcedentib. indu cat. nam& nõ alia fortaſſe ratione à diuo Se uero ſtatutũ putauerimꝭ, ex pacto quod poſt l in lijca donationẽ mox conceptum eſt, agi præſcri- ptis uerbis, re euicta nõ poſſe, quam quoniã ex huiuſmodi conuentione ea actio nõ ſolet dari.quin& omnino mirũ uideri deb et, cum ex eo quod in contractu deductũ eſt, unica actio oriatur, ex pacto duplicem dari, acceſ- ſoriumq́; ipſum principali actione firmius forer. Sed admiſſa hac noſtra opiniõe, uiden dum eſt, quemadmodũ contraria argumen- ta diſſoluantur. Et primo Alexãdrilmpera- toris conſtitutio quædam eſt, quæ facta uen ditione,& appoſito in ea pacto, de re uẽdita oblato precio quandoqʒ reſtituenda: ſi id mi nus fiat, cõpetere actionem uel ex uendito, uel pręſcriptis uerbis tradit. ſed& Proculi re ſponſo caueturꝰ, ſi uir uxori fundum uendi- derit, cum pacto, ut diuortio ſecuto, ſi uellet, eodem precio eum mulier ſibi tranſcriberet, ut id fiat, iudicium incerti eſſe. Cæterũ quo- niam& Proculi hoc reſponſum Alexandri reſcripto nõ parum aduerſatur, puto ita di- cendum, ut quoties pactum de reſoluendo quandoq; cõtractu factum eſt(quoniam du rum eſt, ut quę actio robur cõtractui dare ſo lita eſt, in eius diſsidiũ uſui ſit,& tamẽ æquũ ſit pacta ſeruari)actio pręſcriptis uerbis det᷑, tanqᷓ́ʒ; pactum illud pars precij nõ ſit, ſed po- tius amicitiæ cuiuſdam humanitatisq; intui- tu initum.ſi uerò pars precij ſit, ut quia pro- pter id pactum res minore precio uẽdita ſit, ex uendito agat᷑e. in dubio uero utraqʒ actio- ne agi poſsit:ex uendito, propter regularem naturam pactorũ, quæ actionẽ ex contractu informant: præſcriptis uerbis, quando tale pactũ legem contractui non dedit, quia pars precij nõ fuit, uel quia dubitetur, an fuerit. Imperator itaq; Alexander utrunq; caſum compręndit, ſiue ut in caſu dubio quid iuris eſſet reſponderet, ſiue quòd in ſeparatis cla- risqʒ caſibus neceſſe erat alterã omnino com petere: quapropter diſiunctiuar uſus eſt. ob- eſſe etiã noſtræ huic opinioni uidetur quod Labeoſcribit:Si mihi bibliothecã uẽdideris, ſi decuriões locũ cõcedant, in quo eam repo nerem, me quicq́; ab illis nõ petente, actionẽ tibi pręſcriptis uerbis dari:ſed& poſſe ex uẽ dito agi, quaſi impleta conditione, cum per me ſtet, quò minus impleat᷑. Sed hoc multifa riam tolli poteſt, tum quòd ibi non de pacto agatur, quæ noſtra eſt quæſtio, ſed de condi tione:unde actio in factum ex pacto ibi non concedit᷑, ſed quia conditio uerè impleta nõ erat:tum quoòd de ſubſidiaria quadam alia a- ctione, non de ea quæ ex pacto oritur, loqui Labeonem Bartolus crediditt, Sanè& ipſe noſtram ſententiam ibi probari magis dixe- rim, dum eo reſpectu, quòd per me ſtat, quò minus conditio impleatur, agi ex uendito poſſe euick. m c. acceſorid de regul. in lib. vj. n l.ij.C. de pa. inter empt. O uend. o I ſi uir. de pre ſcript. uerb. p l fundipatt- de contr. enp. J lj. depreſer uerb. r lij Sij uerſc. aut ſtatim. f. de uerb. oblig. 5 Labeo.ff de contra. empt. e Inl ſi quiscã in fi f. de ue reiur. chelepon umſedſu madecau eunchnc ſripts le diadilliac wo adfern ecſecotru inominat auuig lecbbage 4 iirnẽmſ lau nlla cett aomſit,& nadv uele niate cöt alzei ndcenda amkan Nccurſali lza lotogani ondl orecpien anä ecamnen 3 tiguij& ünneſ upro clle liih iacioné duocgpoſt dionis ad nralteran teltunaue lenentaſ timeff 4 42 velex uendito, ed& Proculire tundumuendi-, ſecuto, ſiuellet m dtranſcriberet le. Cæterũ quo⸗ lum Alexandri tur, puto iia c- ade reſoluendo eſt quoniam u õtractui dareſo t,& tamẽ æquũ ptis uerbis der, ij nõ ſit, ſed po- anitatisq; intui ſit, ut quia pro- recio uéẽditaſit ero utraq; actio⸗ opter regulatem im ra. oné excontractu bis, quando tlt la. dedit, quiapars tetur, anfuerit qii utrunq; caſum dubio quidiur dinſ eparatis ch⸗ erã omnino com iox uſus eſt: b- ni uideturquol ochecaãuẽdideri in quo eamre petente, 2ctionc pe f. loqhi 0 oritu„ 4 ſal 7¹ ke T a Inl. ſi conue- nit. ff. de reſc. nend. b Inl. iuris genti um. in prin. de pacl. cñ alle.l. ſiapud Labe- onem. c lj. de actio. oblig. d d.. quinimo. e l. fundi partẽ. de cont. emp. f In d. g. quini- mo.& in d. l. pacta quæ cõ- g Inl in bonæ fi dei. in pe. col. C.de pact. bln d.l.permiſi. ĩ In.l. pacta quæ contra. k Inl. de diuiſio ne. S. fi. ff. ſol. I 1. quiomint. .· fin. f de ſol. 128 poſſe traditũ eſt: nam recepta aliorũ opinio-/ ne, eodem reſpectu debuiſſet poſſe etiã præ- ſcriptis uerbis agi. Verùm& qd Paulus ſcri bit non parũ nobis negocij facit?: is, Si con- uenerit, inquit, ut res uendita ſi diſplicuiſſet redderetur, ex empto actio eſt, aut proxima actioni in factũ. quod argumentũ eadem re/ ſponſione eliditur, qua& Alexandri Impe- ratoris ſuperius reſcriptum:nempe id in pa- cto reſciſſorio contractus ſpecialiter ſupra⸗: ſcriptis rationibus inductum.quãuis etiã di- ci poſsit, huiuſmodi contractum, tametſi uẽ- ditionis formam habeat, magis innominatæ conuentionis naturã imitari: quod Baldus & Alexander credideruntb. Quamobrem a- ctio in factum datur nõ tam ex pacto, quàm quòd propter illud pactũ contractus ille in- nominatis accedit. nam& Accurſij ſenſu ac cipere poſſumus, precium uenditori nõ ſolu tum, ſed ſub prędicta cõditione promiſſum: qua de cauſa poteſt uenditor ex empto age- re, tanq́; nondum reſciſſo contractu,& præ- ſcriptis uerbis, ut ſi diſplicuiſſe ſibi emptor dicat, illi actioni locus ſit. cætera quæ contra nos adferri poſſent, perq́; leuia ſunt,& quæ ex ſe corruent:ueluti qdlibet pactũ cõtractũ innominatum eſſe,& ideo ex eo pręſcriptis uęrbis agendũ. Item legib.tradi, ex pacto a- ctionẽ naſcis, nõ ex cõtractu:& id genus ſi- milia, certè friuola, cum pars contractus pa- ctum ſit,& nihil differat, utrum dicamus ex pacto, uel ex contractu agi: firmataq́; proxi- mitate cõtractus, pactio minimè innomina- ta dicenda ſit:. Et ex his conſequẽs eſt, ut qd Accurſ.aliquãdo dixitt, actionẽ ex cõtractu ſubrogari iudicio in factũ, uerum ſit,& idcir co recipiendũ: quãuis nemo nõ Accurſium hic damnet. Verumenimuero& lacobi Bu- trigarij,& Alexandri noua quædam ſenten- tia procul abij ciẽda eſtẽ:exiſtimauerũt enim nõ ſolùm ex pacto incontinẽti appoſito ori- ri actionẽ unã præſcriptis uerbis, ſed& duas quoqʒ poſſe: ueluti cum per relationem pa- ctionis ad contractum, innominatus induci tur:alteram enim ex rei pręſtatione dari:qua re ſi una uel præſcriptione, uel iuramẽto, uel ſententia ſublata ſit, noua ſupererit ad agen- dum efficax. Hoc ego dubio procul ſemper falſum eſſe opinatus ſum: tum quòd nuſ- Paradoxorum lib. V. 20 4⁰ quã, ut arbitror, lectum eſt, duas actiones in 5 factum in idem concedi: tum quòd ex Pom ponij reſponſo, etiam cõmuni aliorum ſen- ſu percepto, quod ſuprà retuli, cõuinciturꝰ. nam& recepta crebriore ſententia, actionẽ pręſcriptis uerbis ex pacto, quod contractui ineſt, orientẽ, bonæ fidei eſſe, nemo iam am- bigit.at hæc actio, quæ ex rei præſtatione o- ritur, ſtricti iuris eſt. quamobrem inducẽda fuerit regula, quam Bartolus tradidit,& cæ teri probauerunt, ex eodem contractu nun- 60 quam duas actiones naſci, quarum altera bo næ fidei, altera ſtricti iuris ſit: quippe& o- mnes norunt, non debere eundem actum ef fectus contrarios parerel. 129 Lex, Detens. in Codlicis tit. de paclis, nouo intellectu declarata. CAb. II. Onſtitutio quædam in titulo, de pactis, hunc in modum legitur: Petens ex ſti- pulatione, quæ placiti ſeruandi cauſa ſecuta eſt, ſeu anteceſsit pactum, ſeu pôſt ſtatim in- terpoſitũ ſit, rectè ſecundum ſe ferri ſenten- tiam poſtulat. Quam conſtitutionem uarijs modis interpretantur noſtri Doctores, ut ta men fateantur, uoculam illam, ſtatim, uel ſu- perfluam eſſe, uel rectius fuiſſe in primo mẽ bro collocandam.ſed& ex alio intellectu ad mittunt, in contractu ſtricti iuris pacta incõ tinenti facta ineſſe: quod ſanè perquam du- bium eſt.quapropter cogitaui quandoq;, an nouo aliquo ſenſu lex hæc accipi poſſet:& placuit ita intelligere, ut ſi à te hoc modo ſti- puler, promittis quod pacto nudo conueni- ſtie ſi prius quicquam conuenerat, etiam ex interuallo ualeat ſtipulatio. quòd ſi nihil cõ- uentum eſſet, ita ualeat, ſi ſtatim poſt ſtipula- tionẽ cõtrahatur hæc conuentio:ut id in hac conſtitutione notabiliter colligatur, ea quæ incontinenti poſtea fiunt, cenſeri antea ſta- tim facta eſſe. nam& Alexander“,& iunio- res quidam autores ſunt, ſi ex forma decu- rionũ ante filijcontractum requiratur patris conſenſus, ſatis eſſe ſi incontinenti poſt in- terponatur. Quodigitur in lege municipali eſt, in ſtipulatione quoq; admittimus, præ- ſertim cum alioqui contractus non ſubſiſte- ret:& uulgò dicimus, multa ſolere induci, ut actus ſuſtineatur. Nam ſi ſtipuler, quicquid te dare, facere oportet, non ſubinducetur, o- portebitqʒ:quoniam abſq; ea interpretatione ſat& ſuper ſtipulatio ualeio. Et hæc à nobis non quidem pro certis dicta ſint, ſed ut ex tam uarijs opinionibus doctior aliquis ue- riorem eligat: quid enim obeſt auido lectori uarias appoſuiſſe epulas: Lideri indiſtinclè iure ciuili ai ex paclo poſſe:& quemadmodum in materia peccati, ius canonic in foro ciuili obſeruemus: tum confutata quorundam opinio in decretalibus. CAPVT III. Irmiſsima iuris ciuilis regula eſt, ex pa- FEE nudo actionem non dari, ſed ſolum ex prætoris edicto exceptionẽ competere. At Pontificij canonis interpretes, tametſi id ciuili lege probari fateantur, ſuis tamen de- cretis aliter eſſe opinati ſunt:tum quòd ſerua ri pactiones Pontifices uelint, tum ꝙ inter ſimplici loquela, uel conceptis uerbis iuratã promiſsionẽ, differentiã nullam deus agno- ſcati. ſed& ſeruabo pacta, inquit prætorr:& tamẽ nulla actio ex eis oritur.& licet ſimpli- cem promiſsionẽ ſeruari nõ minus deo acce ptum ſit, quàm iuratam, efficaciorem tamen obligationem ex iureiurando naſci, etiam patrum decretis nemo dubitat. Sequitur ita que, ut frequens ea interpretum opinio uali dis argumentis non ſubſiſtat: ſed cum ita in- ml. petens. C. e pact. n Inl. is ꝗ bær. §. neq; filius. in ij. no. de ac⸗ quir. hær. 0 l ſiſtipul fae⸗ rim illud. G. ffi. de uerb. oblig. p c. j. de pact. q c. iuramenti. xxij. q.v. r l iuris gentiũ. §.prætor. g c. cum contin gat, cxtra eo. a Bart. in l. priui legia. C. de ſa⸗ croſanct. ecc. b In c. fi. de præ ſcrip. c Alex. in rubr. de uerb. oblig. d Arg. not. per Archid. in ca. Neophytus. lxj. diſt. e In d. c. fin. f c. nouit. de iu. g c. fin. de pact. h Inl. ſi alia. 9. elegater. ff. ſo lut. mat. i De reg. iur. in regula, poſſeſ⸗ ſor. k Ind. c. fi. I I eleganter.§. ſeruus. de dol. 130 oleuerit, ut minimè de ea amplius dubitare ſit operæpreciũ, uideamus, ea admiſſa, quid iure ciuili affirmemus.nam quotieſcunqʒ de aliquo aduerſus deum delicto agitur, etiam in ciuili foro ſacros canones obſeruari debe re conſtat?, quod etiamſi ueniale tantummo do peccatum ſit, procedere Antonius Bu- trius, Nicolaus Tudiſcus, Ioannes ab Imo- la prodideruntb. Igitur cum paciſcens id de quo pepigit nõ obſeruet, certè uanus& mẽ- dax eſt, delictoq; ſaltẽ ueniali fit reus: quam- obrem ut delictum illud effugiatur, dicendũ fuerit, in foro Cæſaris poſſe hunc Pontificia lege conueniri: qua ratione omnis pactorũ tractatus ſubrueretur. Cogitaui itaq;ʒ ſæpius quemadmodum argumento huic interce- derem: in primisq; eo adiuuari uidebamur, quoniam ratio cur ex pacto iure ciuili actio non naſcebatur, ea tradita eſt, quòd improui de huiuſmodi promiſsio facta præſumitur, cum pleriqʒ omnes his offerre ſoleant, quos nõ accepturos opinantur:qua de cauſa cum animum obligandi affuiſſe nõ credatur, qui promiſſo non ſteterit, nõ ideo tamẽ peccat, cùm diuina lege ſola mens cõſideretur.quã- uis itaq; Pontificio decreto ciuilis iuris pro- uiſionem ſublatam dicamus, permanere ta- men adhuc legis rationẽ fatendum eſt, qua peccati ſuſpicio tollituri: ut idcirco ſacerdo- tali iudicio conueniri nõ debeamus. Sed& animaduertendum eſt, ne Butrij, Tudiſci, et Ioannis ſententia uera nõ ſit,& ueniale pec catum à ciuili ſanctione nos non dimoueat. nam& Pontifex Rom. Anglorum regem, (quia ſuæ iuriſdictioni nõ ſubditus) in deli- cto criminali ſe iudicaturum ſolùm pollice-/ turſ:ſimileq; huic argumentũ ex ultimo præ ſcriptionũ reſcripto colligitur. Archidiaco- nus quoque& Baldus non ualere pactum, quod ueniale peccatum inducat, tunc atte- ſtantur, cum ex contemptu moreale fierets: quale illud, ne parentes alantur,& ne delu- brum alicuius ſancti uiri adeatur,& ſi qua ſi milia, quin& Alexander uenialis delicti au- torem pactionem iuramẽto confirmari pro- bati: hocq; optimis rationib. aduerſus alios defendit. Ioãnes Andreæ E. Pontifices Ro- manos in legem ciuilem ius nullum habere affirmati, præterquàm ubi animæ periculũ uertitur, quod utiq; ſolùm in mortali pecca- to uertitur. Baldus nullius momenti munici palem eam legem eſſe ait, quæ impune ali- quem interfici ſinit:quoniam homicidium æternæ mortis pœnam ſortitur: quæ omnia ſatis indicant, in uenialibus à ciuili lege ad ca nones nil deferendum, ſed in mortali(ut uo- cant)ſolùm crimine eos attendi. In propoſi- ta ergo dubitatione ſic reſpondendum eſt, ut diſtinguamus, an reus accipiendi afficia- tur damno, et tũc etiam iure ciuili ex pactio- ne agi poteſti, an nullum ei damnum paret᷑: & cum promiſſor in uenia digno reatu ſo- lùm ſit, non agetur, quoniã hoc caſu ius quo que canonicum nihil attenditur. D. Andreæ Alciati 10 20 30 4⁰ 50 60 131 Nbuo intelleclu declaratur textus in lege, Titia. õ. fin. de manumißis teſtamento: tum a- liorũ interpretationes confutatæ. CaPVT IIII. Itia teſtamento ita cauit: Oneſiphore, ni ſi rationes diligenter excuſſeris, liber ne eſtor, quæſitum eſt, an ex his uerbis One ſiphorus libertatem ſibi uendicare poſsit.& apud Scæuolam relatum eſt, ex his uerbis li⸗ bertatem potius adimi, quàm dari.Iuriſ con⸗ ſulti reſponſum iſtud quemadmodum ſit in- telligendũ, magna quæſtio inter interpretes uertitur:& cum ſi teſtatrix dixiſſet, Oneſi- phore, ſi rationes excuſſeris, liber eſto ‚du- bio procul teſtamẽto libertas huic relicta eſ⸗ ſet, probabiliter dubitatũ eſt cur nõ& ſupraà ſcriptis uerbis idem foret, cum eandem con trariorũ diſciplinam eſſe omnes dicant) tum eiuſdem per ſe effectus propoſitũ, cuius& oppoſitum, dialectici quoq;, nedum luriſpe riti tradant, Bartolus, atque poſt eum fermè omnesr, cum teſtamenti uerba futurum re- ſpiciant, liber ne eſto,&, negari potentiam actus ſolùm putant:ut ea mens I itiæ exiſti- metur, Oneſiphorũ niſi redditis rationib. li- ber m eſſe non poſſe. Quamobrẽ generali- ter eam regulam inducunt, ut quoties futuri temporis uerba proferantur, potentiã, cùm præſentis, actum denegari putent:& ideo in propolita quęſtione cùm potentia deneget᷑, dictio exceptiua, nõ niſi, potẽtię reſpectu po nit. Sed hæc omnino àuero abeſſe nos quan doq; diſputationis gratia credidimus, cum indubitati iuris ſit, hęc uerba, liber eſto, actũ inducere:ergo& illa, liber ne eſto, actum ne gare debent:& exceptio illa, niſi redditis ra- tionibus,& ẽ. actum inferre, ut redditis ratio nibus Oneſiphorus liber ſit. nam& ex com- muni ſententia dicendũ foret, ante excuſſas rationes Oneſiphorum liberũ fieri nõ poſſe: quod generaliter acceptũ falſum eſt, cũ pro- hibitio hæc teſtatoris non niſi certis caſibus admittatura. Baldus ex prædicto Scęuolæ re ſponſo promiſcuè tradidit, ex oratione ne- gatiua ſumptum à contrario legis ſenſu ar- gumentum non ualere: quod aliquando A- lexander probauit, quandoq; uerò rectius ſentiens argumẽtis confutauit. quæ enim ra tio eſt, ut quod in oratiõe affirmatiua omnes dicimus, in negatiua nõ recipiamus? Igit᷑ ali- ter declaranda Iuriſconfulti ea uerba ipſe ar bitror:& in primis illud affirmandum, idem pollere, ſi dicamus, Oneſiphorus niſi reddi- tis rationib.liber ne eſto, ac ſi diceremus, ſi ra tiones reddideris Oneſiphore, liber eſto. ſed in noſtra quæſtione dubiũ erat, num etiam ante redditas rationes libertatẽ adipiſceret᷑, debereiq; deinde reddere rationes: tanquã il la uerba, niſi rationes diligenter excuſſeris, modum, non autem conditionem faciant. Nam ſi dixiſſet, liber eſto, ita ut rationes red das, ſtatim manumittendus fuerat ſeruusu. quamobrẽ& in præſcripta uerborũ formu- la idem dicendum uidebatur: quoniam& ſi ita di m l. iia 9. fi de man.teſt n Inl. aclide, C. dlppholc de trãſ. inl ſ rch, en. 9. fin ſig cautio. 0 lf.g.f dele⸗ ſ 1 gat. ij ul p In d. l. aciibe. . ane glerbis ta Gin d. H.ftn. ble. aimetet an umnobten atones: na pceltexra wcompete d ſecunch dnmex xrnõinco rcponſione qperqua bwcpacdofe dinſ Seolam, ien Tametlidl * pprodem vestuncſen ontexti ill lerit Et lu vem adduci lachxerit rwcontr ar. ai uii (ommuntz, vactteru q I. fi. de manu teſt. r In lij Cdeci di inſer. 5In d. g.fi in lj in üj. not. de offic. eius cui. lenan ſowo Dli ame umconce mennom mcognom glleru t l. quibus dih. want deiprur ter millb de e arpin cond.ct den. titnen u l. libertus.. i. ile gam ll 4 amm g. K Konfl teſt. Rnul, dhr, ⸗ l de man ieſt ba büiei dile de ¹z1 kexr 11§ dc 9 G aleg, 8*. Niae. One neliphon, XC ulleris, lide dis erdis 1 weuepoſii arluriſcon admod 9 . umſttin, lider eſto huic relichac 3 um eandemcon mes dicant um Politũ, cuius& enedum luripe No O it eumfemme de ad 4e pul K ) du⸗. a l.j. de in diem addict. et ibi gloſf. b In d.l. quibus. . quidam Ti- tio. in fin. 8 6 c Bart. inl. j. in iij.q. de condi. & demonſt. rba futurum n iia Vtnot. inl.c8 egaripotentiam ens Titiæ exiſi- ditis rationib, l mobrẽ generil ut quoties futoni ir, potentiã, cum putent& ideoin otentia denegei tẽuię reſpectupo abeſſe nos qunn redidimus, cum liber eſto, actũ ne eſto, actum ne a, niſt redditis n- e, ut redditis ratio t. nam& excom/ ret, ante excuſſas erũ fieri nõ poſſe alſum eſt, cũpto- ertis calibus 2 161 ul! edicto dc 1. ex oratione ne, M 4 . f Abb. in c. ex parte. de ſpon ſalibus. aliqda 24 ocuero rectils entel gente 1 Lcunt, 8. rationes re0 Ita ut 1. poruld 3 79 7 C icto Scęuolæ 1 ando M/ 1 mota. C. de al tranſact. SA e Gl.in ij. conſt. C.§. j. uerbo, certas. 132² ita dixero, uendo hanc domũ, niſi alius me- liorẽ conditionẽ attulerit, emptio nõ ſuſpen- ditur, ſed ſtatim perfecta eſt*. quòd ſi in con- tractibus ſic agitur, quanto magis in legatis, in quibus accelerandæ libertatis fauor eſt- Quin et Ofilius luriſconſultus exiſtimauitb hęc uerba, Hęres meus Titio, niſi mater mea morietur, centum nõ dato: quæ æquè ualent atqʒ illa, ſi mater morietur, centũ dato: diem, non conditionem inducere,& ſtatim deberi centũ, tametſi nondũ perijſſet mater: quod dictum Labeo reprobauit. Sicut igitur in eo Ofilius deceptus eſt, certè et nõ abſurdè pro Oneſiphoro ſimili caſu dubitari potuit.Iuriſ conſultus tamen Scæuola decidit, ante ex- cuſſas rationes liberũ non eſſe, cùm excepti- ua uox, niſi, conditionalis omnino ſit?: quã- uis in contractibus, ubi de eorũ reſolutione agitur, reſpiciat modũ: quoniã contractus in dubio ita interpretamur, ut ſub modo, non ſub cõditione factos dicamus“. Cum igit᷑ in- terrogaret᷑ Scęuola, num ex illis uerbis liber tas Oneſiphoro danda eſſet, reſpondit, ex il- lis uerbis tantũ non dandã, quoniã ea potius adimeret᷑ ante excuſſas rationes, q́; daretur: quamobrem expectandum fuerit, ut reddat rationes: nam& exillis uerbis,& ex facto, hoc eſt, ex rationũ calculo reddito, tuncliber tas competet.ſatis itaq; luriſconſulto uiſum eſt, ſecundum ea quæ rogabatur reſponde- re, num ex uerbis ſolis liber eſſet: quapro- pter nõ inconſultè interrogationis uerba in reſponſione replicauit. Neque dicat quiſ- quã, perquàm breue conciſumq́; reſponſum hoc pacto fore: nam ita ſolitum reſpondere Scæuolam, pluribus locis annotauimus?. Tametſi& ſat clarũ hoc in loco eum eſſe ma gis probem: nam& nondũ reddidiſſe ratio- nes tunc ſeruum illum omnis admittet, qui contextis illic uerbis nihil ſubinducere uo- luerit. Et ſupraſcripta ad eam quoq; quęſtio nem adducipoſſunt, an ſiuirgini quiſquam ita dixerit, Non capiam aliam in uxorem prę ter te, contrahatur matrimonium:& Nicola us Tudiſcus contrahi dixit: quam ſententiã communis ex prædicto reſponſo interpreta tio acriter urgeret. Legem. cum preci, in Codice, de liberali cau ſa, non recte hactenus fuiſſe intellectam. G v. Iocletiani Imperatoris conſtitutio quę dam eſt in hæc uerba: Cum precũ tua- rum conceptio, licet eum, contra quem ſup⸗ plicas, ex ancilla tua natum eſſe expreſſerit, tamen nomini cognomen, quo liberi dunta- xat cognominantur, addiderit: contra eum qui ſeruus non eſt, ſupplicaſſe te intelligis. Reſcriptum hoc ita cõmuni ſenſu interpre- tes accipiunts ut generaliter concludant, cõ feſsionem in ſupplici libello ad principẽ ſcri ptam, confitenti pręiudicare: quod quamuis dubitatione non careað, admittendum tamẽ nec ipſe negauerim, dum tamen de enuncia Paradoxorum Iib. V. 10 20 4⁰ 50 60 133 tiuis uerbis generaliter id diſpoſitum nõ ac- cipiatur. In huiuſmodi enim enunciatis ue- rum id non eſſe, licet Accurſij interpretatio uixpatiatur, attamẽ ratio ipſa,& uerborum proprietas luce clarius oſtendunt. Exiſtima uit Accurſiusi eius conſtitutionis talem cau ſam fuiſſe: Supplicauerat quidam aduerſus Titium, uti ſeruum ſuum: deinde in progreſ ſu libelli adſcriptitium, nõ ſeruum appella- uerat:quamobrẽ ſanxit Imperator, huic ap- pellationi ſtandum eſſe, ne ſeruus ille cenſea tur, ſed potius adſcriptitius. Verùm hæc de- claratio minimè uerbis legis quadrare nobis uidetur, cum adſcriptitius cognomẽ non ſit, quo liberi duntaxat cognominentur: ſed po tius nomẽ eſt appellatiuũ, non cognoment. Quare ſciendum eſt, apud antiquos qui ſer- ui erant, unico tantũ nomine appellari ſoli- tos, ut Stichus, uel Eros, uel Dama: quòd ſi quandoq; manumitterentur, prænomen& cognomen patroni aſſumebant,& tum de- mum fiebãt trinomines. oſtendit id Perſius: Verterit hunc dominus, momento tem- poris exit Marcus Dama. Iuuenalis: Tanquam habeas trianomina. Quan- uàm id carmen ad Catulli ſenariũ alludere uideat᷑: Niſi impudicus,& uorax,& helluo. & Politianus in Miſcellaneis capite Xx Xx Xl. declarat. Igitur cum Proculus patronus Da- mam ſeruũ ſuum eſſe dixiſſet, deinde in ſup- plici libello cognomine, quo liberi duntaxat appellant᷑, nuncupaſſet, puta C. ProculũDa mam, confeſsionẽ hanc illi præiudicare Im- perator ſtatuit. quod q́uis ſubdurũ uideat᷑, cum tamen fauore libertatis etiam adulato- ria uerba diſponanu, mirum eſſe nõ debet, ſi & idem ſit hoc duntaxat caſu in enũciatiuis, quæ pręſertim in libello ad principẽ referan tur, cum debeat huiuſmodi uerborũ forma conſultius cõcipin, ut in eis nihil ſuperfluat, nil ſit uel incondite, uel barbarè ſcriptum. Diſſolutus fortißimus obex, qui diſpoſitio- ni legis, Cum mota. C. de tranſactionib. aduerſabatur: improbatæq́; aliorum compoſitiones. CAbV. Vm mota inofficioſi teſtamẽti querela, tranſactio inter matrẽ& hæredes teſta- toris ita cõuenit, ut pars bonorũ matri daret, & ea defuncta hæredes teſtatoris nil pręſtẽt, filijs matris actionẽ pręſcriptis uerbis cõpe- tere, ut placita obſeruẽtur, Imp. Alex. conſti tuit.at Vlpianus:Si inſtituta, inquit, inoffi- cioſi accuſatione pacto tranſactũ eſt, nec fi- des præſtatur, cauſam integram eſſeplacuit: quę reſponſa cum inuicem pugnare uidean tur, noſtri Doctores uarijs modis ea conci- liare adorti ſunt. quidam tranſigenti ipſi re- ſtitui querelam, at eius hæredibus actionem ræſcriptis uerbis cõpetere dixerunt: quod probabile nõ eſt, cum nõ ſoleat actio deteſta tore in hæredem mutarir:& cum prędicto ca ſu mater certis limitib. ſuam tranſactionem i Ind. l. cii pre- cum. k Vt not. in l. j. de lib. et poſt. l I. Paulus.§. fi. ff de fideicom. lib. m I. fi. C. de pre. impe. offer. n c. ad audien- tiam. de reſer. ol. ſc inſtituta. in prin. ff de in- offic. teſta. p I. ij.§. ex his. de uerb. obli. de cõdi.inde. de tranſ. 1 al qui promiſit. b l. quamuis. C. c l. cum propo⸗ nas. C. de pacl. 134 artauerit, uidelicet ſi promiſſa ab hæredibus ſeruarentur, cùm ipſa agere querela poſsit, certè& eius filij. alij in Alexandri reſcripto tranſactionẽ ſub modo factam, in VlIpiani re ſponſo ſub conditione:quamobrẽ actio ſub/ lata non eſt, niſi eueniente conditione, hoc eſt, ubi hæredes promiſsioni ſteterint. In A- lexandri autẽ conſtitutione ſub modo tranſ- actũ fuiſſe, ex eo colligi, ꝙ in dubio modus præſumitur, non conditio:quod Cynus, Bar tolus, Baldus, cæteriq; exiſtimauerunt. Ipſe nõ ſatis extrico, cùm ablatiui abſoluti eadem ratione in modum potius, quàm in condi- tionem reſoluendi erant,& tamen conditio nem ferè ſemper faciunt.nam& qui promit tit, cum aliquid factum fuerit, nõ ſub modo, ſed ſub conditione promiſiſſe, Celſus autor eſt:& tamen coniunctiua illa particula, po- tuit modum comprændere. Sed& quicquid hioc in articulo concludamus, diuinatione hæc ſolutio nõ caret. quidam apud VIpianũ præparatam inſtitutam ue fuiſſe querelam aiunt, quod in Alexãdri reſcripto nõ accide rat:ſed& hoc recẽtiores omnes improbant, cum ratione eius, cui ea competit, præpara- mentũ aliquod non ſit neceſſarium: ſicq; Ale xandro ab Imola, Riminaldo Ferrarienſi, a- lijsqʒ uidetur. at iuniores quidam, cum eorũ lectioni adeſſem, Vlpiani legem Digeſtorũ iure locum ſibi facere dixerũt, quo tẽpore à tranſactione recedi, paſsim concedebat᷑: q́ d poſteriorib. legibus in Codice Iuſtiniani e- mendatũ eſtb, ut nouiſsima hoc iure Alexan dri conſtitutio obſeruetur. Verùm id multi- pliciter confunditur, tum ꝙ Alexander Im- perator,& Vlpianus eodem tempore uixe- runt, quin& à conſilio Alexãdri Vlpianus fuit, ut Aelius Lampridius autor eſt: quam- obrẽ admittendũ non eſt, alterius legẽ ab al- tero tanquã poſteriore correctã: tum etiam quòd qui non licere à tranſactione diſcede- re Diocletianus& Maximianus ſanxerunt, longo temporis interuallo poſt Alexandrũ imperauere: ut credibile non ſit, de illorum conſtitutionibus Alexandrum rationem ul- lam duxiſſe. quamobrẽ aliter nos diſſoluen- dum hunc nodũ arbitramur:& idcirco in VI piani reſpõſo redire ad querelam licere dici mus, quoniam tranſactio ea pacto nudo fa- cta erat: quapropter cum actio adhuc ſubla- ta non ſit, ſi promiſſa non obſeruentur“, po- terit quiſquis ille accuſationem ordiri,& ſi de tranſactionis pacto excipiatur, de con- temptu hæredis replicabit, qui fidem nõ ſer- uauit:& eo caſu tranſactionẽ per pactum fa- ctam, Vlpiani uerba expreſsim oſtendunt. at in Alexandri reſcripto tranſactio non pa- cto, ſed renunciatione celebrata erat, quod Aretinus, Riminaldus, Socinus admittunt. renũciatio autem ipſo iure actionẽ perimit, & hoc caſu pacto longè efficacior eſt, ut etiã d Deci. inl.poſt Decio uideturd: nil ergo mirum, ſi ſemel ſub qua. C.de pac. lata querela, ad ſubſidiariã præſcriptis uer- bis actionem diuertendum eſt:nam et mater D. Andreæ Alciati 10 20 40⁰ 50 60 135 ipſa, ſi uixiſſet, nõ alio remedio potuiſſet uti. nec nobis obſtat, quod Accurſius opinatus eſt, per pactum ipſo iure querelã tolli: nam & falſum eſt,& cõmuni calculo reprobate, quod ex interpretum recentium ſcriptis ap- paret. nec dicat quiſquam non conſtare in prędicta Alexandri cõſtitutione tranſactio- nem pacto nudo factam non eſſe: nam ſatis hoc probari uidetur, dum querelam inſtau⸗ rari poſſe negat: ſiquidem niſi perempta eſ- ſet, de inſtauratione agendũ nõ fuerat, cum proprieè id ſit inſtaurare, qd rem, quæ prius erat, in priſtinum ſtatum reducere. adhæren dum itaq; huic reſpõſioni eſt, qua aliud quo ue argumentũ eliditur, quod ex ſuperiore titulo de pactis, Accurſius adducitt,& Bart. Kretinusqʒ multum inde ſeſe angunt. Daragraphum, quod ſi faciam. in l. natura- lis. de præſcriptis uerbis, uulgo male accipi:& innominatos contractus ex forma, quam initio accipiũt, denomina ri:tametſi Bartolus& alij contra. *. CAPVT VII. Ncontractu innominato(inquit Paulus?) ſi faciam, ut des,& poſteaquã feci, ceſſas dare, nulla erit ciuilis actio,& ideo de dolo dabitur. Videndum eſt, quemadmodum re- ſponſum id intelligendum ſit. Et Bartolus, quem cõmuniter alij ſequuntur, locum ſibi uendicare eam diſpoſitionẽ arbitratur, quan do ex facto nihil illi adeſt, qui dare debuerat: quare alio caſu præſcriptis uerbis agendum eſſe.quæ interpretatio non iniuria quibuſdã diſplicuit, ut Iuriſcõſulti uerba, quæ genera- liter in formam regulæ proferuntur, rariſsi- mo eo caſu duntaxat intelligãtur, cum ex fa cientis opera aliquid alteri contrahenti non adeſt. quamobrẽ Chriſtophorus Caſtellio- neus,& Fulgoſius Deciusq́;, ſemper et indi ſtinctè in ea contractus ſpecie dari actionem de dolo, tradiderunt: ſed& nihilominus præ ſcriptis uerbis agi poſſe, quoniam pluribus id legibus teſtatum eſt.nec Pauli uerba quic quam eos mouent, dum nullam eſſe actionẽ ciuilem dicit:nullam enim intelligunt ſpecia lem& nominatam, alioqui generalem quan dam dari, quæ actioni de dolo coniungi poſ- ſit:ciuilem itaq; actionem, id eſt, nominatam exponũt. Verum hanc opinionẽ impugnat & expugnat Alexander, ut etiam ab ea, cùm cauillo quoq; non careat, recedendũ ſit. Iu- niores alij interpretes ex Alexandri rationi bus in nouam ſententiam iuerunt, ut dum di citur, nulla erit ciuilis actio,& ẽ. de ea loqui Iuriſconſultus credatur, quæ plenè proui- deat: nam in alijs innominatis contractibus habet locum præſcriptis uerbis actio, ut pro miſſor adimpleat:uel cõdictio ob cauſam, ut ſi pœnituerit acceptum reſtituatx: ſed in ea ſpecie contractus, quando aliquid factũ eſt, condici non poteſt, cum facta infecta fieri non poſsint:idcirco in locum cõdictionis a- ctio de dolo dat᷑. Verùm& hoc nobis haud- quaquam applaudit, cum condictio poſsit in flaclione. C balt. lcũ pra ponas. g Inl. naturdli §. quod ſiſan am. de preſt uerb. h Inl. cU propo nas. C. de dolo Decius ind cum mota. i Ind.cu pr ponas. k lſipecunimm. de condic. cau. rllierinj bount: mocauill Gcdo nibi rmerint ſau pütseb lin quere pustranſ narembo uglio,ſiſt ualoqui ſdeoince de ſedpe od d d na letorum un limamus n pebsſolun be tiderſt 6 condichi umexlul litpro lndicaueri — daclerſu etzeadiuriſe ſmn quſtddor dcio utde a In l. aclione. in iij.colum. C, de tranſact. dam. in!. natura- A 1 ccpi. Rirnomua d accidi dut denomin di contra. FII. t0 inquit Paulua e eaquãà feci, ceſſu 1 0,& ideo de dolo a uemadmodumm, a nſit. Et Banolbs nuntur, locumſti a? ulbitratur, qun qui dare debuerat suerbis agendum n iniuria quibuſc terba, quæ genen⸗ oferuntur, rariſii lligätur, cumex i contrahenti non phorus Caſtello b l.ij.. ex his. et ibi Soc.not.de uerb. oblig. c l. iura. de leg. d l. actione. e l cum propo- naſ. fl. cum mota. 1sq; ſemper etindi ¹& Soc. in rub. de ecie dariactionem u Lnihilominuspt I quoniamplurblb² cPauli uerba quie aullam eſſe actiont n intelliguntſpeci cneralem quan eccdendũſtt l reſtituat/ oaliquid 9 doaa infecael factũcl— uerb. obliga. in xiiij. col. h l. ubi autẽ. de uerb. oblig. ĩ l. ſolẽt. de præ ſerip. uerbis. k Vt per Bar. in d. l.cum mota. uerſ.& ideo. ſ. de pacl. m In d. l.cum mota. 136 in quibuſdam quoqʒ factis intendi, ueluti in obligatiõe rem tradi:& ſi admiſeris eo caſu, cum factum repeti ualeat,& condici,& præ ſcriptis uerbis agi poſſe(quod Alexander e- xiſtimauit)non minus luriſconſulti ſuperio ra uerba reſtrinxeris, quam uel Bartolus uel Fulgoſius, uel quiuis alius fecerit: quamob- rem generaliter nos illud reſponſum inter- pretamur, ut eo caſu nunquam præſcriptis Paradoxorum lib. V. 137 ſequenti non item: nam conuincitur id ex- preſsim, cum in contractib. innominatis nõ interſit, nihil præſtes, an totum nõ præſtesn. Neqʒ Pauli reſponſo adiuuatur Alexander, dum in prædicta quæſtione dari actionẽ de dolo putatꝰ, ſi ſciens alienũ Stichum tibi de- derim:nam ea actio de dolo ſubſidiaria eſtex æquitate, ut Riminaldus exiſtimat, nõ quæ ex contractu, facio ut des, oriatur: ſiquidem uerbis agatur, ſed ſolùm doli mali iudicium 10& nos adiuuat, quòd innominati cõtractus intendi queat. Et ratio cur non detur pręſcri ptis uerbis actio, ſicut in alijs contractib. eſſe potuit:quoniam cum facta ut plurimum re- peti non poſsint, lex generaliter introduxit, ut ageretur de dolo: tametſi quandoq; repe- riantur caſus ſpeciales, ſed ea nõ debuerunt eneralem regulam impedire, cum huiuſmo di regulæ habeant locũ etiam in caſibus, qui tanta ratione non ſuſtinenturb:cum item lex ſub modo contrahuntur: quamobrẽ etiam antequaàm aliquid cœptum ſit, oritur obliga tio, cur non igitur ab ea determinantur? Sed & Bartoli opinio probabilis non eſt, dum ra tione eius qui dedit, contractum eſſe, do ut facias, ratione facientis, facio ut des, exiſtima uit:nam ſi ſemelà me tibi datũ eſt, quomodo (quęſo)tu facies ut dem, cum iam acceperis? quòd ſi qua huic ſententię argumenta aduer nl.j. f. de rerum perm. gl. in. d. . iuris gentiũ. in uerb. facias. o In l. naturalis. §. at cum do. uerſicul. ſed ſi dedi. p Bar. ĩ l. ſi quis cũ debitor.ff. de iureiur. frequentiora reſpicere ſoleat, nõ quæ ex in- z0 ſent᷑, adeũdus eſt Riminaldusa, qui ea omnia ꝗ Ind.l. cum opinato accidantꝰ. Probat᷑ etiam noſtra ſen- tentia ex Alexandri Imp. in titulo de tranſa- ctionibus conſtitutione“, atq; ex lege quarta in tractatu Codicis de dolo malos, quę gene raliter in prædicto contractu actionem doli tribuunt: quamuis à Bartolo,& alijs maxi- mo cauillo reſtringãtur, cum reo ex alterius facto nihil adeſt. nec in cõmunẽ ſenſum nos traxerint duo argumẽta, quibus illi nitunt᷑. prius eſt, quod Alexander Imp. conſtituitf: 30 ſi in querela inofficioſi cum filio hæres ſcri- ptus tranſegerit, ut filius à lite diſcederet,& partem bonorum ſuſciperet, fide non ſerua ta filio, ſi ſtipulatio non interuenit ex ſtipula tu, alioqui præſcriptis uerbis actionem dari. ſed eo in caſu non eſſe contractum, facio ut des, ſed potius, facio ut facias, crediderim: quod& Socinus in anteludijs rubricæ de uerborum obligationib. probats,& nos con diffuſe& eleganter explicat. Cæterum cum locus hic omnis planè ſalebroſus ſit, nõ pu- duit me quandoq; mutare ſententiam,& in cõmentarijs de uerborũ ſignificatione Pau li Vlpianiq; reſponſa aliter interpretarir, po- ſterioribus ſemper, ut dici ſolet, melioribus. Cur in adulterij accuſatione licita tranſaclio non ſit, efficax ratio aßignata:& cæteræ ante nos tra ditæ confutantur. CAp. VIII. Roloquium iuris firmiſsimũ eſt, in cri- minib. in quibus depœna ſanguinis agi tur, pactionẽ tranſactionemq́; permittis: quo niam unicuiqʒ proprium ſanguinem redime re licet:à qua regula adulterij crimen excipi tur. Dubitauerunt longis quæſtionib. inter- pretes noſtri, quęnam huiuſmodi diſpoſitio nis ratio fuerit:& alij aliter reſponderũt: qui dam adulterium grauiſsimũ crimen eſſe,& firmamus: quoniã niſi eo in textu hæres ſcri 40 idcirco quò magis arceatur, quamcunq; pa- ptus ſolùm ſe ad tradendum obligaſſet, non actio ex ſtipulatu(ut uerba indicant)ſed cer- ti condictio competijſſet. Poſterius argumẽ tum ex luliani reſponſo dependet, apud quẽ ſi tibi promiſero decem, ſi fugitiuum ſeruũ indicaueris, deinde ea non ſoluam, compete re aduerſus me præſcriptis uerbis iudicium traditur ſed contractũ nos illum opinamur, qui ſit, do ut facias: non, qui caſus eſt noſter, ctionem prohiberi. ſed grauiora eo quędam delicta plures annotauerunt:& Baldus non admodum graue exiſtimauit, quoniã huiuſ⸗ modi ad facinora impellente natura, procli- ues ſumus“: quapropter Romanus Ponti- fex, qui in grauibus delictis facultatem ab- ſoluendi ſibi reſeruat, de adulterijs,& alijs leuioribus criminibus ius indulgendi reli- quis epiſcopis relinquitꝰ. Bartolus igitur, facio ut des:ſiquidem& contractus innomi so& alij quidam, in cauſa huius rei aſſerunt: natos à forma ineundi denominari, magis placett: quam ſententiam Accurſius ubiqʒ tuetur,& nos non rationibus tantum, ſed& Iuriſconſultorũ uerbis probari, quandoque animaduertimus. Nam ſi dedi tibi Stichum ut Pamphilum manumittas:manumiiſiſti, e- uictus eſt Stichus: non actionem de dolo, ſed præſcriptis uerbis dari, VIpianus ſeri- bit. certè ſi alios ſequeremur, qui manumi- quòd ſi pro comperto ſtupro pecuniã quiſ- quam receptet, puniendum eſſe, legibus ca- uetury, non itaque mirum ſi tranſigi non po teſt. Rlexander Bartolũ damnat: quoniam paciſci ſaltem liceret, cum ſine pecunia ſim- plex pactio procedat. Sed dixerit aliquis, pa ctiones quoque prohiberi, ne de lenocinio paciſcens ſuſpectum ſe faciat. uerum quãuis pro comperto adulterio maritus, ſi uxorem ſit, agere de dolo malo potuiſſet, tanquam is 6o nõ accuſet, lenocinij reus ſit⸗, non tamen i- contractus eſſet, facio ut des. Nec Alexan- dri Imolenſis reſponſio quicquam obeſtm, diſtinguentis, an nihil datum ſit, analiquid, licet nõ plene, ut primo caſu de dolo agatur, dem eſſe quiſquam probauerit, cum de cri- mine dubitatur:quid enim ſi deliquiſſe uxo- rem ambigens, eam accuſauerimcur ex hac ratione non debuit permitti pactio? ſed& 888 mota. r l. Labeo. ij. de uerb. ſig. s Ltranſigere.C. de tranſact. t l. fin..j. ff. de pub. u In c. at ſi cler. §. j. de iud. x In d.c. at ſi cl. l. auxili. in fi. de mino. is cuius.in j. reſpon. ff de adult. 98. D. Andreæ Acciati 5 quid ſi extraneus accuſauerit, num is lege Iu aI. j. in prin. de lia lenocini punieturꝰ? nam& concedamus adult. pecuniam, ut crimen non deferat, acceptan- tem plecti, debuit ſaltem ualere tranſactio, cum& alibi legerimus, tametſi cõtrahentes uniantur, actum tamen ab eis geſtum uale- 5 Brr. in linõ du reb. at Salicetus, Fulgoſius, Paulus Caſtren biũ. C. de legi. ſis, Alexander,& cæteriiuniores, introdu- ctum id fauore matrimonij exiſtimauerunt, ne uidelicet ignobili patre nati liberi, p c I ſuper ſttu. dulteriũ generoſis familijs inſerantur. Sed de quæſt. cur non idem in ſtupro? cum ubi grauem ſi- biuterum uel uidua, uelpuella ſenſerit, ueri ſimile eſt nupturam, ut citra famæ diſpen- dium, tanquam ex marito cõceperit, pariat: & tamen in ſtupro idem non eſſe frequen- tior opinio eſt. nam& fauorabilior omnino cauſa uitæ humanæ eſt,& tamen ſuper homi cidio tranſigitur: ut fauorem hunc in cauſa huius rei non eſſe, facilè mihi perſuadeam. Omiſſsis itaq; aliorum dictis, ſciendum eſt, iu re ueteri adulteros pœna ſanguinis nõ coër- d I ſi qs uiduã. ceri, ſed potius deportari ſolitos“: Id Bart.& de quæſt. Bar. cęteriprodiderũt. Igit᷑ eo iure cum pœna ſan inl. Claudius. guinis nõ irrogaret᷑, tranſactio locũ nõ habe de his quibus Pat: quia in huiuſmodi criminib. cum publi- cè expediat ſcelera uindicari, ſupraſcriptum proloquiũ non procedit,& hoc ex prædicta ratiõe, ut crimina arceantur: quę ratio nõ o- cI. j.§. ſext.de mnino efficax, ſed ſuaſoria impulſiuaq; eſte. 30 poſtul. Igitur quamuis ea ceſſet, remanet adhuc di-/ : ſpoſicio:ceſſauit enim, cùm poſterioribus le I quauisCde gibus capitalis pœna adulteris irrogata ſit: adalt. at non idcirco prior ipſa diſpoſitio fuit tol- lenda. Animaduertendum tamẽè eſt, quam- uis præſcripto caſu paciſci nemini licet, o- dium tamen ultro citroq; remittere, litigato- res permittuntur,& ex pace inimicitijs mo- dum ſtatuere, quod Bartolus, Alexanderq; teſtati ſunt, nemoq́; quicquam his aduerſa- ut indign. ri prodidit. Cur in faſõ tranſioi liceat: itemq; explica- tum, an in pœnalibus fiat extenſio, quaſi reipublicæ interſit reos puniri: noua quædam aduerſus Bartoli Aretiniq; ſententiam deciſa. CAPVP. IX. Ideamus nunc regulam ſuperiori con- trariã, quæ eſt: In criminib. quæ pœnã ſanguinis nõ ingerũt, nõ permittit᷑ aut tranſ 50 g d.ltraſigere. actios, aut pactio, præterquàm in crimine falſi.& huius pronunciati ratio eſt, quia pu- p ita uulnera- blicè expedit reos impunes non eſſe tus. ff. ad leg. quamuis generaliter uerum ſit, ex humanio Aquil. retamen regula, qua licere unicuiqʒ ſangui-⸗ i Lj. de benis eo nem ſuum redimere, traditum eſti, reſtringi- rum. tur, ut non procedat, niſi cum de ſanguinis pœna non agitur. Sed& in eo dubitari ſolet, cur falſi crimen exceptum fuerit:& hoc eſſe quid ab alijs traditum ſit, non dubito, grauio ra delicta quędam eſſe, in quibus tranſigi nõ licet. nam& uix cuiquam probabile fuerit, ut idcirco licita ſit tranſactio, quoniam atrox crimen eſt: atqui tanto minus permitti de- buerat. Bartolus igitur aliter ſenſit, qui, ſicut in homicidio tranſactio conceditur, ita& in falſo, prodidit, cùm hocin crimine de ho- minis exiſtimatione& fama agatur, quæ ui- era- i0 tæ par eſt, cum plerunc; grauiorẽ hanc cau- ſam uiri boni& prudentes uitæ periculo du- cant.Sed& hoc nobis non probabitur, cum ex hac ratione conſequens eſſet, ut quoties de infamię notaageret, tranſigi poſſet, quod iuris autoritate uacillat. Ideo rectius nos ſen tire forſitan aliquis crediderit: nam in priua- tis publicisqʒ criminibus idcirco tranſigere non licet, quoniã huiuſmodi tranſigens pro confeſſo habetur:hoc Bartolus, hoc Baldus, z0 id cæœteri omnes probant. Hæc autẽ confeſ⸗ ſio non uera eſt, ſed otio in rempublicam de linquentis introducta,& idcirco ficta, præ- ſumpta ue, quod& pleriq; omnes tradunt: at nos id in crimine falſi ſpeciale eſſe ſcimus, ut ex eo quantumlibet firmis præſumptionib. nemo condemnandus ſit: quod Accurſius, Baldus, Alexander, Iaſon teſtati ſunt,& à Philippo Decio elegãter defenditurꝰ. Nihil igitur mirum, ſi in crimine falſi quilibet tran ſigere poteſt, cum ex hoc condemnari uti cõ feſsus nõ poſsit. ſed hęc hactenus. Diſſoluen da nunc eſt ex ſupradictis proloquijs quędã dubitatio: quoties de nocentis alicuius pæœ- naagit᷑, ſolent noſtri Doctores, qui patroci- nium reo exhibent, allegare in pœnis mitio- rem interpretationem retinendam, reſtrin- gendaq; huiuſmodi odia: at quiactoris par- tes fouent, in primis Bartolum adducuntt, qui dixerit admittendam extenſionem, cum 40 fauorabilis res ſit,& Reipublicæ expediat ſontes damnari.quemadmodum, quęſo, hęc ſimul non pugnante Aretinusa Bartoli ſen- tentiam reprobat: uerùm nos ex ſupradictis ita opinamur, ut quoties pœna ſanguinis in gerenda eſt, mitiora probanda ſint: ſi uerò ea non indicatur, fauor Reipublicæ pręualeat. Qua pœna ſtuprũ iure ciuili puniatur, duo contraria reſponſa ſimul conciliata:& diſbutatũ, an in ſtupro tranſigere liceat. CAP. X. ( ſuperius à nobis diſputatũ ſit, cur in adulterio tranſactio uel pactũ, ut ab accuſatione diſcedatur, nullius momenti ſit, conſequens eſt ut uideamus, quid iuris in ſtupro ſit obſeruandum:& quidam idem eſ- ſe opinati ſunt, quoniam adulterij appellatio ne etiam ſtuprum comprændatur,& lex Iu- lia promiſcuè ſtuprum& adulterium οεσν appellat, quod& nos probamusr. Sed quòo propter eius atrocitatem, Doctores ſcripſe- 6o noſtra hæc ſententia firmior ſit, quęgrendum k Inno. in c. noui runt: quippe homicidio grauius crediturk, mus. de uerb. ut etiam ſacerdotes eo delicto rei Pontificũ ſignific. decretis ſtatim exautorandi, ciuilium iudicũ criminali ſententię ſubiaceant. Verùm quic eſt, qua pœna ſtuprum puniretur: nam ſi ea ad gladij ius non pertinet, indubitatum pro- fectò, quod opinamur, fuerit. Tribonianus in Inſtiturionũ calces: Lege, inquit, Iulia ſtu pri l Liuſt dem- nu. uind. m Perl. final dt præuaric. le- iuis qui.dt iu. * n Gl. in l. icri gẽtiũ. G. quod fere. de pact. o Dec. inc. por recta. de con firma. util ucl inutili. p Inl. quẽacimo di. C. de agn cenſ. q Inl. Sallu.ſ. quod ſils. Ce lib.& poſtb. r inter liberus frak aul 3§.item lex li lis Inſtitut de publ iud Njaunm iint tu umm die uio ſous ſimmum döct qul lo tpt araui ſ crdoin! boninniu puani’ Coal A un codl orbus ſ Fehuman an nnte Sed uul cbimo i ſr albiu üuraga lenn,& in ellgeren derquam orbus eꝛ dinario nmirum enimnoun legbu d Nnſadi fien in düne Accuſal düt iudici mponere lübirnn, 1 da durco tranſig itranſi genene — Sens pro lus hoc Baldu, ec autẽ confeſ. uy- kempublicamde aa Lirco ficta, pre, in mnes tradunteat le eſſe ſcimus,ut præſumptionib. luod Accurſics, teſtati ſunt’,&à 1oi ſfendituro. Nitil ſi ondemnariutico'n tenus. Diſſoluen à roloquijs quęciĩ 4 ntis alicuius pxy- ores, qui patroc ein pœnis mitio/ nendam, reſtrin- ꝛt qui actoris pa-/ 1 Al dlum adducunt, 1i- — 4 xtenfionem, cum 1 1 ₰ 198 œnaſanguinisin nda ſint:ſi ueroe 1 blicæ prguulea, ur punialu duo aiſputati- AP. X. ublicæ expecii 15 um, quęſohet inus Banoliſen⸗ 1 os exſupradicti 1 T A In notabili c. 5 I. de extraor. crim. c Inl. ſi quis nõ dicã rapere. C. de epiſ. cle. d In memorali- bus. e Baptiſta Pius in annot. ca.. iij. 140 pri flagitium punitur, cum quis ſine ui uel uirginem, uel uiduam honeſtè uiuentẽ ſtu- prauerit. Pœnam autem eadem lex irrogat peccatoribus, ſi honeſti ſunt, publicatio- nem partis dimidiæ bonorum: ſihumiles, corporis coẽrtionem cum relegatione. quæ uerba indicant, eo in delicto ſanguinis ultio nem non eſſe: quod memoratu dignum& ſingulare Matheſilano uiſum eſt. Cęterum dudum ipſe animaduerti, Paulum de extra- ordinarijs criminibus ſuprà dictis aduerſan tia prodereb: is, ſi quis uirginem interpella uerit, perfecto flagitio, capite puniendum: imperfecto, deportandum, autor eſt: tum comites, qui pecunia corrupti opem dede- rint, trucidandos. Nam& Balduss, ſi ſeiu- dice huiuſmodi ſtupratores oblati fuiſſent, ſummum ſupplicium de illis ſumpturum ſe dixit: quippe abſurdum eſt, minus adulte- rio ſtuprum puniri, cum regulariter æqui- parari ſoleant. Verùm totius dubitationis cardo in hocuertitur, quemadmodum Tri- boniani uerba elidi poſsint. Cotta uir planè doctus& diligensò, corruptum Inſtitutio- num codicem exiſtimauit,& in eo nõ pecca toribus, ſed pædicatoribus legendum: quod & humanitatis profeſſores quidam cenſue- runt:. Sed& hoc uix probauerim, cùm atro- ciſsimo illi delicto nimis leuis pœna hæc eſ- ſet: alibi utique traditur, in uindictam arma ri iura gladio. Fuit& cùm precatoribus lege rem,& interpretes hortatoresq́; ſceleris in- telligerem, quod etiam haudquaquam arri- det:quamobrem uerius eſt, lege Iulia ſtupra toribus eam pœnam irrogari, ſed extraor- ordinario iudicio longè grauius eos plecti, nimirum pœna quam Paulus tradidit: nec enim nouum eſt, eiuſdem criminis diuerſis legibus, diuerſas pœnas conſtitui potuiſſe. 4 Tranſaclionem in cauſa ſanguinis, proceſſui finem imponere,& nouo intellectu utcunq; ex- poſita lex ij. C. de abolitionibus. CADBV. Vpereſt ut uideamus, an tranſactio in accuſatione criminali, cum fieri licitè po tuit, iudiciario proceſſui finem imponat:& imponere Bartolus alijq; reſponderũt. nam ſi ubi tranſactum foret iudex extra ordinem inquirere permitteretur, nihil certè à legi- bus, quæ tranſactiones eo caſu concedunt, iuuaremur, cum etiam quod quiſquam pa- ciſceretur, non tamen ſanguinem ſuum re- demiſſe dici poſſet. Et quãuis publicè inter- ſit, nocentes puniri:& graui atqʒ bono præ- ſidi conueniat, in eos inquirere: de inquiſi- tione generaliter facta intelligendum eſt: nam alioqui ſimul pugnantia facere præſes uideretur: ſiquidem ab accuſatore qui tranſ egit, ex Turpiliano ſenatuſconſulto quinq; libras auri exigere poteſt, quæ mulcta his in dicitur, qui ab accuſatione deſiſtunt: quod ut plurimum fit, deficientium probationum metu, unde eas accipiens uidetur fateri accu Paradoxorum lib. V. 10 20 30 0 50 60 141 ſatorem præuaricatum,& accuſatus in du- bio inſons præſumitur:ſi igitur inquirat, de rei noxia adhuc agit. In contrariam tamen ſententiam iuere Fulgoſius, Riminaldus,& quidam alij, huiusq́; diſputationis ſumma ex Conſtantini Imperatoris conſtitutione pendeiſ:is, Si accuſator, inquit, per deceptio nem uelpecunijs à reo corruptus ad poſtu- landam abolitionem uenit, redemptæ miſe- rationis uox minimè admittatur, ſed aduer- ſus nocentem reum inquiſitione facta, pœ- na competens ingeratur. quæ uerba Barto- lus ſolùm procedere intellexit, cum tranſa- ctum eſt in illis caſibus, in quibus iure tran- ſigi non poteſt, uidelicet cum de pœna ſan- guinis nõ tractatur. Sed hoc ſubtiliter illi re- probant: quoniã in illis caſibus tranſigens pro confeſſo habetur, aduerſus quem inqui ſitio locum non habet, niſi modica quędam inueſtigatio, an delictum factum ſit,& ta- men inquiri lex iubet. Quid affirmandume Bartoli me plurimum& autoritas,& ratio mouets, tum quòd& eius ſententia huma- nior eſt. Nouo itaq; intellectu accipiendam eſſe Conſtantini eam ſanctionem putaue- rim:dum enim in ea ſcriptum eſt, ſiaccuſa- tor à reo pecunia corruptus deſiſtat, uocem redemptæ miſerationis non admittendam, ita intelligendum eſt, ut ipſi accuſatori aboli tio non concedatur: ſed aduerſus eum qui, quoniam deſtitit ab accuſatione, factus eſt reus, inquiſitione facta pœna competens in geratur, quæ eſt, ut ſi deſtitit ab accuſatio- ne, quæ pactionem recipiebat, quinque au- ri libris ex Turpiliano puniatur alioqui pœ na talionisi:& hoc ſenſu nihil de ipſo primi criminis reo in conſtitutione dicitur:nam et ſolũ de accuſatore eam loqui is iudicaturus eſt, qui totam legerit. Et hoc quidem modo Bartoli opinio defendi poteſt, tametſi non ſine ſcrupuloſitate,&(quod uulgò dicitur) non citra puluerem. Quatuor interpretationes, quæ inl. ubi pa- clum. C. de tranſact. per Accurſium referuntur, omnes defendi poſſe, quod alij non putauerunt: tum in alia queſtione ibidẽ aduerſus Bar toli ſententiam itum. GCAP. XII. Amoſiſsima eſt Imperatorũ Gratiani, Valentiniani,& Theodoſij lex, inx hæc uerba: Vbi pactũ uel tranſactio ſcripta eſt, atque Aquilianæ ſtipulationis& acceptila- tionis uinculis firmitas iuris innixa eſt, aut ſubſecutis ſecundũ legem accõmodandus eſt cõſenſus, aut pœna unà cum his, quæ da ta probantur, ante cognitionem cauſę, ſi ad- uerſarius hoc maluerit, inferenda eſt. Veſti gandum in primis fuerit, quo ſenſu conſti- tutio hęc percipienda ſit.& Azo, quem Bar tolus crebriusq; cæteri ſecuti ſunt, ita inter- pretatur, ut is qui prædictę tranſactioni con trafacit,& ab ea recedere uult, non ſolùm ac cepta reſtituere,& pœnã ſoluere teneatur, 888 2 flij. C. de abol. 2 In d. l. tranſi⸗ gere. h I fi. C. de acc. i l. qui crimẽ. C. qui accuſ. non poß.liij de bræuaric. k l. ubi paclum. C.de tranſac. a l. hæc uerba. ff de uerb. ſig 5 1.j.. ſi gs ſim pliciter. ff. de uerb. oblig. c Rimin.& alij. d Inl.ſi quis ma ior.C.de traſ⸗ actio. el. ab emptione. ff de pact. f Gl. inl. ſiunus. §. paclus ne pe teret. ff. eod. g Arg. quauis. §. quoties. ad Vellcian. h l. apud Cel- ſum. 9. Labeo. ff de dol. exc. 142 ſed etiã agẽs nihilominus exceptione ſum/ moueri poſſit. at Petrus, Cynus, Rainerius, Fulgoſius,& iuniores alij, prædicto caſu ſi accepta reſtituta ſint,& ſoluta pœna, exce- ptioni locũ nõ eſſe arbitrati ſunt:quę ſenten tia uerbis legis defendit᷑, dum aut promiſsio ni ſtandum, aut ſupraſcripta exoluenda eſſe tradunt:cum enim per diſiunctiuã uoculam concepta ſint, ſufficit ſi alterũ interueniat“: ut nemo nõ euidenter calumniatũ Alexan- drum deprændat, dum q́uis diſiũctiue uer- ba prolata ſint, nõ idcirco tamen negare exi ſtimat, quin cõiunctim ea remedia cõpetãt, quaſi qui per diſiunctiuam promittit, cõiun ctim ea ſe daturũ nõ negetb.Sed& aliter re- ſpondere alij nitunt᷑, quorũ dicta quoniã re- centioresccõfutant, iterũ ſub incudem reuo care, præſentis inſtituti nõ eſt: nam& præ- ter Fulgoſij argumenta illud quoq; commu nem ſententiam impellit, quod ſi ea in tranſ- actione iuramentum interueniſſet, grauior aliqua pecuniaria pœna non infligereturs: &illa opinione recepta, nihilperiurium uin dicaretur, præterquã ſimplici infamia, cum tamen eas omneis pœnas ſe ſtatuere in peie rationis uindictam Imperatores declarent: ſiquidem ecquis, quęſo, tam mẽtis inops eſ- ſet, ut ſi Bartolus probetur, tranſactioni con traueniat? cum& accepta,& pœnã reddere cogeretur:& tamen nihilo magis quicq́; ex priſtina actione cõſequi poſſet. Exibilanda igitur hæc eſt interpretatio, quæ& inhuma- na eſt,& nõ ueriſimilis,& uerbis legis repu gnat.Cęterũ cum per acceptilationem actio ſublata ſit, uidendum eſt, quemadmodũ rur ſus agi poſsit:& quatuor antiquorũ ſunt ſen tentiæ, quas communiter noſtri Doctores damnant,& eas omnes defendi poſſe nos o- pinamur,& in primis gloſſematũ ſcriptor Albertus, ſuſcitari directam actionẽ dixit, ne pœnã& res datas cum cęteris bonis reus habeat:quod Bartolo Alexandroqʒ; non ui- detur, cum etiam ſi hoc expreſſe ageretur, non tamen contrahentes facere poſſent, ut extincta actio reuiuiſceret. Verũ generali- ter ego animaduerti omnes contractus diſ- ſolui, ſi per omnia contrarium agature: quã- obrem etiam quod per contrariã acceptila- tionem præcedens acceptilatio nõ pereatt, quoniam, ut uulgò ſcimus, negationes nihil ponunt, ſi tamen agant partes, ut ceſſante ac ceptilatione, prior obligatio duret, nihil, opi nor, oberit quò minus directa ſuſcitets. cum igitur nõ utrunqʒ remediũ, ſed alterum tan- tum reo competat, ſi pœnam recipit,& data repetijt, id agere uidet᷑, ut actio rurſus oria- tur:quamobrẽ ex legis diſpoſitione ſatis ad- mitti poteſt, priorẽ actionem actori indulge ri,& hoc ſuadente æquitate, ne omnia reus habeat. Cætera quæ aduerſus hanc interpre tationẽ referũtur, quoniã ſatis leuia ſunt, pi- get adſcribere.Alij utilẽ renaſci actionẽ ma- gis probãt: nam cum iniquũ ſit res retinere, & pœnam petere'“: ubi actor pœnam,& res D. Andreæ Aciati res receptas ſoluerit, reſtitutionẽ in integrũ 10 143 ex claufſula generali poterit petere: quapro- pter actio illi à prætore decernetur, quæ uti- lis eſt: nam& aduerſus tranſactionè reſtitu tionem competere, ex legibus ſatis& ſuper conſtati. Et hæc expoſitio ratione utiq; non i lj. gi. caret, tametſi Bartolus& poſt eum alij aliter Accurſij uerba perceperint, quò facilius in ſua ipſi ſententia perſiſterẽt. Quidã nullam actionẽ renaſci maluerunt, ſed potius condi ctionem ſine cauſa dari:quæ ſentẽtia omniũ maximè probabilis eſt. ſed& hoc ijdem Do ctores oppugnant, quoniam cùm cauſa pro pter actoris culpam ceſſet, non debet actio/ nem cõſequi, ne ex proprio dolo locuplete- tur. V erũ& hoc argumentũ perq́ leue eſt: cum enim remedia illa diſiunctim cõpetant, falſum eſt actorem delinquere, qui facultate ſibià lege conceſſa utitur aduer. ranſ. .Igitur abſurdum kl. Gracchus. C 10 non eſt, ſi condicere poteſt, ut ſi reus in anti deadult 30 quam obligationem reponat: dummodo e- nim æquitas ſubſit, condictio ſine cauſa lo- cum habetitametſi qualis qualis culpa argua tur:alioqui ſi abſq; cauſa decem promiſero, condicere non poſſem, cum uerum ſit me fi dem fallere. nam et ſi quid in re mala fide poſ ſeſſa utiliter prædo impẽderit, repetitionem impendij illi dari, iure Romano cautũ eſt: poterit itaque actor de facto agere, et ſi reus pœnam& res datas petierit, tunc ut in priſti nam obligationẽ reſtituat᷑, condicet. Quar- ta ſententia aliorũ eſt, quam Petrus, Fulgo- ſius,& Paulus Caſtrenſis probant, dicen- tium, de facto agi poſſer. nam generalis re- gula eſt, reo uolente huiuſcemodi actionem admittendam:quapropter cum remedia illa diſiunctim competant, reus qui res datas& pœnam accepit, neceſſariò uelle uidetur, ut agere actor poſsit:quoniam ſiprimus actus 40 ſpontaneus eſt, qui neceſſariò inde conſe- 50 quens eſt, æquè uoluntarius cenſetursꝰ. Et hanc interpretationẽ ſi ita declaraueris, Bar toli& Alexandri uelitationes nihil eam im- pedient. Neqʒ dicat quiſquam, poſſe hũc a- ctorem ex officio iudicis repelli, cum ſine a- ctione experiatur: nam cum reus ipſe non poſsit, ex æquitate nec iudex poteſt, ut fu- ſius Riminaldus, recentioresq; alij explicãt. Qui promißſeioni ſuæ de ficlo contrafacit, quemadmodum teneatur, improbata Bartoli Areiiniq; ſentẽtia: nouo intellectu dilucidata lex, Ea quidem. C. ſi mancipium ita fuerit alien. CAP. XIII. Iquicqꝗᷓ́; nõ facere ſub pœna promiſeris, deinde perperàm& irrito modo feceris, dubitat᷑, num cõmitti pœnã dicamus.& Bar tolusdiſtinguendũ putat, ut ſi ſtipulator læ dat᷑, dicamus cõmitti, alioqui nõ cõmitti: ſed cum dubij ſumus, an incõmodũ pati poſsit, 6õo idem exiſtimandũ eſſe, ut ſoluẽda ſit pœna. Itaqʒ ſi in mancipij uẽditione eam legẽ dixe- rou, ut nunq́; manumitti poſsit,& ſtipulatus ſim pœnã, ſi emptor manumiſerit, nõ cõmit titur pœna: quoniã manumiſsio ea nuilius momenti I I. qui ſine. frae cond.ſine cu. m l. plane. ff ce petit. hæred. n I. lulianus. 9. quatum. f. d exhib. 0 I.& ideo. it prin. de cond furt. Areteinl is poteſt. nf⸗ de acqᷓ.hære. In 1. ubi pa 3 C. de tranſat l ea quilẽ(. 1 ſi man. ita 5 2 alien. Aiiuus ul cn isf ämlul adh amexp. lrorisint lerbalæs nellul eraccepl unlitſia umeneo geclex ex tll, lel im Jubbimcs Cncraden ſexcömitt donneeti ium uerb. aſclomf hb aquod nüßi gpccdid ſef aiwentu anl ſcendume teaulaap latur,I Kaauſaſt Dnacöm anlig quewncn iß Piurinpr ſen vetg um 2 cberxxra iigactum teenſe nnetlt eal Meuideo ſainer vatrafaci cch. Nions. mimtegnd detere. Erner uapno, 1 au quxui F lactio 1 d„ 1 reſti . 1 uS latig d atione et none b den . M u u fac ün a gl.in l fideiuſ. usi dQuud nülln ledpouus conc Tlentẽtia omnii A hocjſdem 8 cüm cauſa pro 4 non debetadio, io dolo locuplet, „. perq; leue eſt ncimcöperm, Uere, qui facultan . Iturabſurdum Na d d.l. ubi pactu. t urſireus in ani 44 nat: dummodde, ctio ſine cauſa l⸗ gualis culpaargunli lecem promiſeto, a muerumſitmefſ in remala ſicepol lerit, repetitionem dmano cautũ eſt uli d0 agere, etſireus k ie tuncutinpriſi e I ſtip. iſtu, ha condicet. Qua- am Petrus, Fulgy⸗ s probant, dicen- nam generllis eul ſcemodi actionem d¹ rcumremediaila ¹ us quires cats è io uelle uidetur, li am ſiprimus actu Mario inde cont- rius cenſetur Etul declaraueris, B 4 ones nihil eamim- quam, polletitn repeli, cumſine: cum reus ipſe ol Jex poteſt, ut fW⸗ udex poteſ ². oresq; ali explicl — SAb cuntraßit, i d. ea quidẽ, BaroliKrtnij 2 Lata lcr, E4 — b l. Ktipulatio c Inl. cõtinuus. f I. ſolemus. ff. g Bart. in J. jj.§. b I. qui accuſa- 144 momentii eſt:& uenditor nullum diſpendiũ inde patitur. Cæterum diſtinctio hæc dubio apud me non caret, cùm prædicto caſu uen- ditoris intereſſe poſsit, ne ſeruus manumitta tur:cum etiam in contractibus bonæ fidei, ra tio affectionis non modica habeatur⸗: ſed& quid uenditoris diſpendium illud conſidere mus, cùm manifeſtũ ſit, in pœnis quicquam quod interſit nõ cõſiderari b? Aretinus dum ſe ex hac naſſa eximere uult, diſtinguendum putat, ut ſi quicquam his quæ ex proprieta- te ſermonis in conditione ſtipulationis pœ- nalis continentur, quoquo modo contrafa- ctum ſit, pœna omnino cõmittatur: alioqui cùm ex proprietate nõ continentur, ſi ſtipu- latoris interſit cõmitti, aliter nõ cõmitti. Sed uerba hæc Aretini haudquaquam nobis ue ra eſſe uiſum eſt, cum lexddicat: ubi trãſactio peracceptilationem facta eſt, ſi contrà q́; cau tum ſit, fiat,& pœnam ſolui,& data reddi:& tamen eo caſu non niſi perperam agi poteſt: nec lex explicat, an uerba propriè accipian- tur, uel impropriè: quid enim ſi eo caſu ex- preſsim cautum eſſet, ne actor etiam de facto contraueniret, nonne quamuis non intereſ- ſet, cõmitteret᷑? quod tamen Bartolus negat. nõnne etiam generaliter dici ſolet, cõtrahen tium uerba, quæ de iure intelligi nõ poſſunt, ad ſolum factũ, ut actus ſuſtineatur referen- da e? quod etiam in his quæ ſtricti iuris ſunt, procedit, ut etiam iudicia ea interpretatione adiuuentur nead nihilum reducantur, Itaq ſciendum eſt, ſtipulationes pœnales duplici de cauſa apponi ſolitas, ut contemptum ulci- ſcantur,&ut id quodintereſt, reſarciant: qua de cauſa ſi directe illis contrafactum ſit, tota pœna cõmittitur:ſi ex intercapedine& obli- què, tunc niſi quatenus intereſt, exoluiturs. Igitur in propoſita quęſtione, ſi ſtipulationis uerba eum ſenſum patiantur, ut etiam de fa- cto contrauenientem compręnderepoſsint, idq; actum ueriſimile ſit, tunc pœnam cõmit ti cenſeo. quòd ſi per obliquum contrafiat, ſi interſit, eatenus cõmitti, quatenus intereſt. nec uideo quemadmodum dubium eſſe poſ- ſit, an interſit, cùm aut ſtipulator probabit, et contrafaciens punietur: actore autẽ nõ pro- bante reus abſoluetur“. Nec ab hac ſententia nos dimouebit Gordiani Imperatorisi cõſti- tutio, qui in prędicto caſu, cũ ſeruus ſub con ditione, ne manumitteret᷑, uenit, ſi manumiſ Paradoxorum lib. V. 10 20 30 4⁰ 50 60 145 ſacra uenderetur, non incidere in pœnã uul gò tradi dicitur, quoniã ea Iuriſconſulti uer- ba aliter accipienda ſuntineqʒ enim ibi men- tio ulla de pœnali ſtipulatione habetur, ſed ſoluùm is caſus attingitur. Finge Titium mihi promiſiſſe x. ſi eccleſia uenderetur: nullius momenti hæc eſt promiſsio, quoniã ſub con ditione impoſsibili facta, atq; item contra bo nos mores:quod& ibidem lIoannes ab Imo- la interpretatus eſt: omnino enim reſpõſum illud nihil aduerſus nos nouat. Alio ſenſu, qudm cæœteri hucuſque fecerint, berceptus uerſiculus ultimus in l.cum filio. de leg.j. GA pb. KIIII, Votiespater fideicõmiſſo grauatus eſt, filio à teſtatore inſtituto, reſtituere hæ- reditatem nõ ut hæres, ſed ut pater grauatus eſſe intelligitur, quapropter ex Falcidia lege quicquam detrahiere prohihetur: quod Papi nianus ſcripſit, cuius uerbahęc ſubſequunt᷑, intellectu admodum difficilia: Ideo ſi filio ro gatus ſit pater poſt mortem ſuam, quodad ſe Peruenit, ex legato uel hæreditate filio reli- ctis reſtituere, isq; uiuo patre decedat, omni- modo patrẽ id retenturum, quoniam fideicõ miſſum ex perſona patris ſui uires recepit. quę uerba ex cõtrario ſenſu indicant, ſi extra neo rogatus ſitpater reſtituere,& extraneus interim moriatur, patrem non retenturum fi deicõmiſſum: quod uix defendi poteſt, fitc; potiſsimũ, ut quod in directo ſenſu dicitur, indubitabile ſit:quoniã regula eſt, fideicom- miſſum conditionale non tranſmitti: quod uerò tacitè colligitur, falſum, cùm nec extra- neus tranſmittat, ſed tum quoq; apud hære- dem permaneat. Accurſius, Iacobus ab Are na, Bartolus, Petrus Beſutius uarijs modis, ut gryphum hunc diſſoluerent, Iuriſconſul- ti uerba declarauerunt: ſed quoniam eorum expoſitiones ab Iaſone acutiſsimè confutan- tur, ſilentio eas tranſigẽdas duxi, cùm uideã ſatis eſſe, ſi Pauli Caſtrenſis, quem Aretinus & Jaſon ipſe ſequitur, ſententiam legi nõ cõ- uenire conuicerim. Igitur Paulus ita ſupra- ſcripta uerba accipit, ut ſi extraneo grauatus ſit pater poſt mortem ſuam reſtituere hęredi tatem,& ille interim decedat, fideicõmiſſum ad filium deuoluatur, qui effectus erat ſui iu- ris, tempore quo ante patrem extraneus de- ceſsit: qᷓd latius Iaſon refert,& exponit. Sed ſcire uelim, quomodo ex eo uerborum con- textu inducant, filium uiuente patre ſui iuris effectum fuiſſe: euidenter quippe uerba con torquentur,&illud inducitur, de quo in lege uerbum eſt nullum,& regulæ repugnat, qua traditur, emancipationem niſi apertiſsimis probationibus conſtet, ſubinducendam nòõ eſſem: quamobrem nos aliter ea uerba Iuriſ- conſulti interpretamur: recto enim ſenſu nõ dubitauerim uerum eſſe, ſi filius antequam fideicõmiſſum ſibi reſtituatur, decedat, non tranſmitti, ſed apud patrẽ omnimodo rema- nere: at ſi ex obliquo extraneũ inducamus, 888 3 I In d. l. conti- nuus.§. cum quis. m l. ſi emancipa ti. C. de colla. 4 I. ſici hæres. quado di. leg. ced. b Cor. in l. unic. in gl. fin. C. de his qui ante a⸗ per. tab. c Bal. in rub. C. de cõtra. em. in vij. quæst. d etia.in prin. de bon.lib. e l. cũ filio. ff. de leg. iij. f incij. de iud. per gl. in l. j. frſi quis in ius uoc.non ierit. g Inl. nullus. C. adl. Iul. maie. h In conſil. 186 i l. in conditio- nibus.§. j. de cond.&dem. k c. ad audien- tiam. de cleri. non reſid. 13 12 tune quoq́ʒ conceſſerim, ſi is moriatur, rema nere apud patrem, ſed non omnimodo: nam cùm quidam caſus enumerent, quibus fidei cõmiſſa tranſmitti poſſunt, ueluti cùm men- tionẽ mortis non propter conditionẽ, ſed ut ſolam moram reſpiciat, expreſſe factam con ſtareta: uel cùm is qui morit filios relinquit, ad quos cõiectari poſsit teſtatorem uoluiſſe fideicõmiſſum deuoluib, his quoq;& ſimilib. caſibus ad patrem fideicommiſſum pertinet: uamuis in extraneo ſit contrà:& ratio eſt, quia cùm pater rogatus eſt reſtituere, uti pa- ter, mortuo filio non ad eius hæredes, ſed ad ſe bona pertinent: quod paternæ pietatis cau ſa inductum uidetur: quapropter aliæ conie cturæ, quę filij hæredes adiuuare poſſent, nõ admittuntur: quæ ratio in extraneis locũ nõ habet:& hoc ſenſu dictio illa, omnimodo, ma ximam emphaſim habet, quæ, ſi aliorum in/ terpretationes ſequ eremur, in Papiniani uer bis ſuperflueret. Legem municipalem, ſeu quamcungue aliam diſpoſitionem, tametſi nihil noui inducat, non ita interpretatio ne adiuuandam, ut antiquiora corrigat, quod plerique omnes arbitrati ſunt. CAP. XV. Ritiſsima iuris regula eſt: uerba in qua- cunq; diſpoſitione ita debere interpre- tatione ampliari, ut aliquid operẽtur.: quod Raphaél Comenſis eintellexit, etiamſi per- quàm improprieè accipiatur:quamobrem ne diſpoſitio nihil inducat, etiam pupillum in- telligemus, qui X xαv. annis minor eſt:& ſi quis priuilegio ſuo renunciauerit, etiam cõ- muni iuri renunciaſſe, ex hac regula Decius tradiditj: quã& recentiores uberrimè ſic de- clarant, ut nihil ſit ea diffuſius tractatum., In- ter cætera& illud communiter probatur, ut quamuis facultas alicui à lege cõceſſa, ſecun dum leges interpretari debeat, ſi tamen nihil noui induceret, ita extendenda ſit, ut contra ius commune accipiatur: quod& ſuffragio ſuo Balduss, item conſilio quodam Ancha- ranus, adiuuantt,& alij retulerunt: qua in re, quod equidem ſciam, ſolus ego anceps, uix extrico:in primisqʒ animaduerti, ex Iuriſcon ſultorum reſponſis aliter probari. Nam cùm cõditiones quæ tacitè inſunt, uim ſuam amit tant, dubitatum eſt, ſi Titio hærede inſtituto, ita legauerim, i Titius hæres erit, centum Seio dato, num conditionale legatum ſit:& iuris autor reſpondit nõ eſſe: tametſi uerba illa, ſi Titius hæres erit, nullius effectus ſint. cuùm ergo potiusſuperfluere uerba exiſtimẽ- tur, quàm conditionem inducere, nonne& multò magis idem dicendum eſt, ne legũ cor rectio utiq; odioſiſsima inferatur? Sed& ex Pontificis Max. decretali epiſtola, eandem ſententiam comprobari dixerim. Sacerdo- tes, qui à proprio templo recedant, eius redi- tus& uindemias amittere, generaliter cautũ iure cõmuni eſt: præterquam ſi inter Roma ni Pontificis palatinos ſint, uel ſuo archifla- mini deſeruiant. Fingamus ſacerdotum col- D. Andreæ ciati 20 30 40 50 60 147 legio conſtitutum inter ſe fuiſſe, ne abſenti⸗ bus quicquam reditus nomine præſtetur, an ſi quis in Pontificum, antiſtitis ue ſui officio ſit, excuſabit᷑?& excuſari traditũ eſt. Viden ergo, cõſtitutionẽ eam non ſolũ ius cõmune non corrigere, ſed& nihil omnino operari, nec in ſpecialibus illis caſibus quicq́; muta- re?& tamen facilius quæ ex interpretatione derogatio fit(limitationem uocant) concedi- tur, quàm correctio. Accurſij quoq; expoſi- tione perceptũ Iuriſconſulti reſpõſum, idem indicati: ſi enim municipalis lex ſit iuri Ro- mano cõformis, nimirũ ut in ordine dignio- res pręferantur, ́;uis nihil ulterius inducat᷑, ex iurè tamen cõmuni intelligenda eſt, ut ui- delicet idonei tantm præferant᷑, cùm tamen eneraliter declarata alicuius effectus eſſe poſsit: quod& ex ſecunda conſtitutione de noxalibus Salicetus prodidit. quin& Inno- centius dixiſſe traditur, quoties in mandato id exprimitur, quod iure cõmuni inerat, to- ties interpretandum nouam formam illi nõ eſſe datam: quod etiã Baldus frequenter ſcri pſit. Quamobrem ſi delegata iudici cauſa, ut iuſtitiam faciat, mandem,& ille nõ fecerit, ni hilo minus tamẽ ſententia in rem iudicatam tranſit, nec uidetur aduerſus mandati formã lata.& quanq́; diu hac in re à ueteribus diſce- ptatum ſit, impræſentiarum tamen nemo eſt qui non Innocentium ſequatur, aduerſario- rumq; ſentẽtia crebriore calculo reprobat᷑n. Verùm& Bartolum nobis addicere opinor: is, ſi conſtitutione municipũ caueatur, ut ef- fractarius centum ſoluat:deinde alia cõſtitu- tione rurſus dicatur, ut quinquagena tantũ pendat, primam nõ corrigi exiſtimauit“, ſed potius poſteriorem hanc legem irritam eſſe: idemq́; Ancharano& Alexandro, alijsq; ui- ſum eſt, tametſi ex iunioribus alij eo argumẽ to Bartolum damnente: quod nos falſum eſ- ſe diſputamus.Supereſt ut cõtraria argumẽ- ta diſſoluam:& quamuis plura ſoleant addu- ci, quoniam tamen leuia ſunt,& ex aliorum ſcriptis conuincuntur, ea tollere neceſſariũ magis uiſum eſt, quæ fortiter aduerſari uide antur:quorum prius ex iure ciuili eſt, poſte- rius decretalibus epiſtolis introducitur. Cũ Cn.Pompeius Ponticis debellatis, eorum re gionẽ in prouinciæ formam redegiſſet, hoc illis indulſit, ut qui Pontica matre naſceret̃, Ponticus eſſet: quod Iurecõſulti quidam ad ſolos uulgò quæſitos pertinere credebant. at Celſus Vlpianusq; nõ probauerunta: nec e- nim debere id caueri, cùm iure cõmuni idem eſſet. quare ad eos trahendum eſt, qui ex di- uerſarum ciuitatum parentibusorirẽtur. Sed id ego ita interpretatũ crediderim, quia qua- lia eſſent priuilegij uerba, expreſsim nõ con ſtabat, quamobrem ea inducta eſt interpreta tio:ſed ſi qualis forma diplomatum ſit, appa- reat, expreſsimq; nihil quod ad ueteris iuris correctionem ſpectet, in eis legatur, tunc po tius adliterã uerba accipienda ſunt, quàm ita extendenda ut aliquid nouent. Põtifex uerò Roma I Inlut graus- tim. g. E ſile ge. frde mim. E hon. tü Indann m In c. pruden. tia. in iij. cl de offf. deleg. Alicuilsa Caibildh lgendius mihn Bddusc iul ſtordina cns qua eritt babscont u, io qlam gleleriat eenian elän Ddduse, ufzt aguelid laointe ltesinead n Feli. in c.cau⸗ ſam quæ dere ind. o Bartiinliif. cum Titio. de adi.leg. Gä- lex. in.icõ-— ſtante. ſolm. i poponat . NArfehe dlelcanr p laſſindiſiõ e ge ſuunte. Gi ceelomm alijs loci. bconſig cecarnte Um nto nentöcg luskrusd labpro ulpt Müße s dum 3) wii nur Bal Tliinftadmg äm nic ip. ſteu d dal rae Lod eou ou. ratw li e 1 laäli n 4 9 orma 0 a” rant, cum um amen lus effectus eſſ conſtituuionect dit. quin& lnno, Ocdies in mandaud nh Dmuni inerat,w, a n tormam illind an s trequenterſci a iudici cauſa,uj lle nõ feceriini inrem iudicatam us mandati foma aueteribus diiſce/ ntamen nemoelt natur, aduerſari- culo reprobat addicereopinor caueatur, uteb i¹ einde alia cõſtitu- ninquagena tantũ exiſtimauit ſed o Cemimiemelt⸗ xandro, alijsq; ui- 3 us alij eo axgum pd 3 dod nosfalſumel 3 cõtraria argumt- luraſoleantadäv, Int,& ex Aliorum tollere neceſſalũ iter aduerſari vide re ciuilieſt polt⸗ introducitul. ã cbellatis, eorumle am redegilſet lo a matre naſcelet, cõſulti quicann nerecredebantd nece⸗ zmoniiden 1 a c. in his. de pri uilegijs. 5 Abb. ibi. e Inc. j. de no. för. fidel. d In c. nouit. de iudic. e In a. c.j. de no ua for. fidel. f mc. fi. de ba⸗ ptiſm. g lnl.ita ſtip. de uerb. oblig. in opp. inl.j. de cõd.indeb. h I. qui Romæ. §. Elauius. de uerb. oblig. ĩ c. ſuper eo. de ele.& Mod. in l. ambig. C. de teſt. k Per l. diuus.. licet. f de iur. cod. laſ. inl. ſi mihi.§. in le⸗ 2a. in ij. lect. de lega.j. 148 Romanus cùm quibuſdam ex Franciſci fra- ternitate conceſsiſſet, ut ubicũq; forent, cũ al tari uiatorio myſtica ſacra celebrare poſſent: ita interpretandum priuilegiũ aſſerit, ut etiã abſq; præſulum licentia id facere eis cõceda- tur, cùm alioquin ea neceſſaria eſſet. Sed hoc me non mouerit:cùm enim conſtaret Ponti- ficis eam mentem eſſe, ut eis indulgentiã ali- quam faceret, niſi ea interpretatio admittere tur, nihil conceſsiſſet. at noſtra quæſtio tunc dubitabilis eſt, cùm neſcimus qui ſtatuentiũ animus fuerit:nam& maximũ fuiſſet illis in- commodum, ſi à tot præſulibus licentia acci- pienda fuiſſet:& hoc modo intelligentia illa in damnum, faſtidiumq; fratribus uertiſſetb, præſertim ubi de celebratione miſſarum agi tur, quæ perquàm fauorabiles ſunt. Qua ſint de ſubſtantia, de forma, de ſolenni- tate aclus:& quemadmodum hæc ſimul dißtrant: ſolereq́; hæc ab ineruditioribus non diſcerni: tum quædam alia ſci tu non indigna. CAP. XVI. Olent noſtri temporis Doctores, ea quæ S formam, uel ſubſtantiam, uel ſolennitatẽ alicuius actus reſpiciunt, ſimul coniungere, & nihil differre arbitrari: uideamus paulò di ligentius, quali differentia diſcernantur. Et Baldusformam ſic definiendam putat, ut ea ſit ordinata ſeries, rem ad ſubſtantiam dedu- cens.quam ſententiã autoritate Nicolai Ab- batis confirmari crediderimd: is, ut denuncia tio, quam euangelicam uocant, ualeat, quin- que ſeriatim requiri tradidit, quæ ſi minus in terueniant, actus ille nõ ſubſiſtit. ſed& idem Baldus e, eius efficacię formam ſcripſit, ut ex ea quęlibet diſpoſitio eſſentiam ſuam capiat: ſi nõ interuenerit, nullius momẽti ſit:& quo ties in eadem materia diuerſam eſſe formam proponatur, non unum actum, ſed diuerſos eſſe. Ioannes Andreæ F. Bononienſist, tripli citer formam diuidi ſcripſit: aliam enim uer- bis conſiſtere, ut in ſtipulatione, quòd præ- cedat interrogatio,& ſequatur reſponſio: a- liam rationalem eſſe, ut in contractibus, teſta mentisqʒ conſenſum: aliam legalem, ut in u- ſusfructus ſeruitute perſonam. V erùm is nõ ſatis propriè formam accipit, ſicut& Barto- lus S, dum ex conſenſu formam ſtipulationis conſtare opinatus eſt: ſi enim propriè loqua mur, Baldi definitionẽ probandam eſſe non dubitauerim, ut illud rectè de forma ſit, quod ſeriem quandam ordinemq; denotat: quæ ſi in aliquo actu requiratur,& minus interue- niat, in cauſa eſt ut ipſo iure is actus deficiat: quod eouſqʒ; fortiter defenditur, ut etiam cõ- tractus alioqui fauorabiles non ſubſiſtant. quin&ſi culpa notarij in inſtrumẽto aliquid ad formam pertinens omiſſum ſit, damnum ad cõtrahentes in tantumpertinet, ut fruſtra egiſſe iudicentur ſed& ſi non ſolum quæ ne ceſſariò requiruntur, interuenerint, uerùm & aliquid ulterius, uitiari pariter cõtractum, quidam arbitrati ſunt k. Quamobrem cùm municipum lege in teſtamẽtis tribulis ſacer- Paradoxorum lib. V. 10 20 30 40° 50 60 149 dos, quem parochianum uocant, adeſſe tene retur,& duos quidam aduocaſſet, teſtamen- tum irritum eſſe aliqui reſponderunt, quaſi contrà quaàm lex uelit, factum fuerit: unum enim requiri, non duos: ſed id magis ad ſo- lennitatem ſpectat,& non æquitati ſolùm re pugnare, ſed& iure ciuili falſum eſſe aliquã- do admonui. Cæterùm ſupradicta omnia eo caſu non procedunt, cùm forma illa quæ re- quiritur, leuis eſt:tametſi enim ea remoueat᷑, nihilominus quæ aguntur, ualida ſunt!. quẽ- admodum autem dignoſcamus, quę ſit leuis forma, oſtendit in decretalium præfatione Baldusn, ut quotiesalteri actui, quam qui Üfit, forma illa conuenit, leuis dicatur. quãobrem in Doctorum noſtri temporis deſignatione, libri datio iuſtam formam reſpicit:at oſculũ, & chirotheca,& tegmen capitis, leuem, cùm ea nihil ad doctrinam ſpectent. Id uerum eſt, eundem Baldum exiſtimaſſe, formam quæ à lege traditur, in dubio interpretandã, ut ma- ximum pondus habeat, quod& Aretino& Iaſoni uiſum eſtv. Sequitur ut de ſubſtantia diſputemus:& Baldus, Subſtãtia, inquit, eſt, quæ primam rei eſſentiam pręſtat°: quod A- Iexander,& Decius probãtr. Variauit idem, & alibi ſubſtantialia eſſe tradidit a, quæ in ip- ſo faciendi contractus tempore interueniũt: ſicut accidentalia, quæ poſt contractum inſe runtur: quandoquidem accidentalia eſſe de- finiuit:, quæ præter naturam contractus in- ducuntur, ut pactio eundi Romam: natura- lia, quæ, etiamſi non expreſſe agatur, inſunt, ut in emptione euictio:ſubſtantialia, ſine qui bus actus non ualet, quale in uenditione pre cium.quapropter ſi agamus, ut emptio abſq; precio conſiſtat, nihiltamen agimus. Accur ſius quoque credidit, non poſſe legem face- re, ut contractus, cui ſubſtantia deſit, ualeat?: nam pugnantia ſimulhæc eſſent:, actum ua- lere,& in ſubſtantia deficere: qua ratione ſi pupillus aduerſus debitorem ſibi ex tuto- ris contractu obligatum agat,&in libello tu- torem ſe habuiſſe neget, intentio hæc ipſo iu re nulla eſt, quoniã ſibijpſi aduerſatur, cùm ex tutoris contractu libellus ſubſiſtat,& ipſe tutorem neget:& ita in facti quæſtione Bal- dus reſponditu, quæ res Aretini quoque cal- culo confirmatur. Sed& Baldus*non uale- re legem tradidit, quę ſententiam confirmet, omni remota ſubſtantia prolatam. Verunta- men animaduertendum arbitror, ut quę pro ſubſtantia in contractu iure ciuili requirun- tur, poſsint a lege tolli:ſi de iure gentium, ſe- cus: alioquin incõſulte Iuriſconſultus dubi- taſſet, an emptio ſine precio procedaty. Alibi Baldus ſubſtantiæ cõtractus illud eſſe appel- lauit, quod naturã eius neceſſariò& immuta biliter amplectit᷑:quod uerò immutari uel ex tingui poteſt, hoc nõ ſubſtantiæ, ſed qualita- tis eſſeꝰ. V erũ& idem interpres aliquãdo ſie diſtinxit, ut triplicẽ eſſe ſubſtantiã opinaret᷑, unam formæ, aliam materiæ, tertiã cõſenſus: quæ ſi in primis caſibus deſit, negociũ omni 888 4 1 1. g. fin. ff.de uentre inſpi. m In iij. col. in rub. extra. n Inl.ij. g. ſi pri us. ff. de uulg. pupill. 0 Inl. etiã. C.de exec. rei iud. p In rub. extra. de appell. ꝗ Inl. uniuerſa. ubi etia laſ.C. de prec. Imp. offe. r Inl. pacta. de contrah. em. s Inl. ij.ff. de u⸗ ſufr. earũ rer. t Ang. conſul. clæxxvij. u Baldus conſql. clxæxxj. in ij. x Inl. prolatã. C. de ſenten. Inl. j. de emp. ʒ uend. X in d. l. prola- tam. a in l. unica. in iij. col. C. ſi ſer uns extero. a l. fi. C. ad Ma- ced. b In c. fi. in v. col. de cõſuet. c Inc.juper eo. de ſent. excõ. d In extra. cum ad ſacroſan- ddæ. in uerbo, taxetur. e In cõſi. lxxx- vij.incip.pro deciſione. f in rubri. C. de reſcind. uend. g In trac. deteſt. uerſ.xx. h In l.cum quis. in iiij.col. C. de iur.& fac.ig. i Inl.ij. in ij.no. de uul. et pup. in l. nemo po- teſt. de leg.j. k I. j. de iuriſdi. om. iud. 1 Inl. etia. C. de except.rei iu. m In d.l. nemo poteſt. n Inc. quod ſi⸗ cut. in ij. col. de elect. o Innoc. in c. c dilectus. de cõ ſuetud. p Inl. ij. C. de cõ tra tab. q Inl. j. de cõd. indeb. r c. tuis. de teſti. 150 iure reijcitur:ſed ſi cõſenſus ſimplicis ſolum defectus proponatur, licetà principio actus Sereat, deinde tamen poteſt conualeſcere ². quæ Baldi pronunciata uera eſſe exiſtimo, uamuis in hac diſtinctione ſubſtantia non admodũ propriè accipiatur: nam hæc differ re nec ipſe ignorauit, dum aliud eſſe de con- ſuetudinis forma, aliud de fubſtantia arbitra tus eſtb. Sed& Ioannes Andreæ facilius for- mam tolli, quàm ſubſtantiam tradidit“: tam- etſi Zanzelinus mutata forma monetæ, mu- tari& ſubſtantiã affirmets. Hoc amplius ſcri pſit Angelus, quæ de forma ſunt, poſt actum expediri non poſſe:quæ de ſubſtantia, poſſe: contrà Baldus etiam quæ ſubſtantiam ſpe- ctant, eodem tempore cum actu induci debe reſ, Sed ego in Nelli ſententiam pedibus iue rims, ut ſi negocium ſit, quod unico cõtextu fieri debeat, ut contractus ſunt& teſtamẽta, Baldo acquieſcam:alioqui ſi interuallum ad mittat, Angelum ſequar. Verùm dubitaue- rit quiſpiam, quemadmodũ ſecernamus ali- quid de fubſtantia eſſe:& Baldus nea quæ in delinicione dicuntur, eius dictionis ſubſtan- tialia eſſe autumat: quod& Aretinus& Ia- ſon probauerunti: ipſe quandoch dubitaui, quoniam iuriſdictio eſt poteſtas de publico introducta cum neceſsitate iuris dicendi,& æquitatis ſtatuendæ:& tamen cõſtitutio bo ni& æqui ad ſubſtantiam iuriſdictionis non 3 pertinet:quippe etiam iniuſta ſentẽtia ex iu- riſdictione nõ deficit, ſed plerunq;& Iuriſcõ ſulti aliquã rem ex effectu definiunt, ut in bo norũ poſſ.uidimus, cùm nemo dubitet, ſub- ſtantiam ab effectu differre. quamobrem qꝗᷓd ex prædicta opinione argumentũ colligere- tur, probabile crederẽ eie, non quòd neceſ⸗ ſariò concluderet. Nunc ad ultimũ tranſea- mus:& Baldus, Solennitas, inquit, modus D.Andreæ Alciati 151 ſenſus, ut paternis tabulis prætereatur“& ſi qui ſimiles caſus.ſed& ſi lex interueniſſe ſo- lennitatem fingat, idem iuris eſt, ut actus ua- leat, quod Baldo Aretinoch ſcriptum eſt.& hæc uera ſunt ratione efficacis obligationis: nam quamuis in aliquo caſu ſolennitas pro- prie accepta deficiat, oriri obligationẽ natu- ralem magis eſt: quocirca pupillus ſine tuto ris autoritate naturaliter obligatur“: quod in 10 his quæ ſunt de ſubſtantia, uel forma, ſecus eſt:& ita ſenſiſſe Baldum aliquoties annota- ui*. Sed& fortaſſe non falſo dixeris, contra- ctus ſtricti iuris ipſo iure ex defectu ſolen- nium infectos nõ eſſe: cuius opinionis id mi hiargumentum eſt, nam omiſsis ſolennibus negocium ipſo iure cur corruat, ea ratio tra- ditur, quoniam mala fide id actum præſumi- tur, ut Bartolus ſenſit,& Pontanus nõ dam nat, dum notarium, qui inſtrumentũ non ſo 20 lenne conficiat, lege Cornelia falſi reum eſſe teſtat᷑:at mala fides ſupraſcriptos contractus ipſo iure non uitiat?. Cęterum his contraria ſcripſiſſe Baldum, me nõ latetꝰ, dum electio nem caſſam eſſe, uel ex ſolenniũ, uel ex per- ſonæ defectu cùm tradidiſſet, ſubiũxit, in du bijs ne dolus præſumatur, exiſtimandũ eſſe, ſolennia potius defeciſſe: quod& nobis pla- cet:quapropter& Bartoli eam rationem ne- quaquam probo. 0 Toſtes qui inteſtamento requiruntur, proba tionis, non ſubſtantiæ ergò introductos:& id aduer ſus cæteros noua ratione defenſum. CAP. XVII. Robabiliter dubitari cõſueuit, an teſtes, 1 qui ſeptem in teſtamento neceſſariò ad- uocantur, teſtamẽti ipſius ſubſtantiam reſpi- ciant, an probationis cauſa ſolùm requirant: & Accurſius, Baldus, Iaſon,& cõmuniter a- eſt, ſeu qualitas quædam reiaccidens, qua a- 40 lij bde ſolennitate ſubſtantiali eſſe arbitran- ctus fit ſolennisi. Sed Bartolus ſolennitatem à ſubſtantia non differre, ſenſiſſe uideri po- teſt: quod uerũ eſt, ſi lata ſignificatione eas uoces intelligamus: nam Aufſrrenn propriè loquendo Innocẽtius agnouit“, qui triplici/ ter electionem accipi dixit: latè, ut cùm iure naturali tantum ualet, proprieè, ut ſi in ea ſub ſtãtialia tantũ interuenerint: ſignificãtius& & magis propriè, cùm& ſubſtantialia& ſo/ lennia eius facta eſſe proponitur: nam& pro miſcuè atq; indiſtinctè ſolẽnia lege ciuili au ferri poſſunt, cũ tamẽ ſubſtãtialia nequeãt0. quin&ſi ſubſtantiam teſtamenti probare uo luerimus, ſeptem teſtes requiri nemo igno- rat:ſi ſolennitatẽ, duos ſatis eſſe, Bartoli au- toritate docemure.Solenniũ duplicẽ eſſe ſpe ciem, idem ſcripſit u: alia enim fubſtantiam re ſpicere, ut cùm aliter contractum negocium lex irritat, alia probationem: in prima autem ſpecie renunciationẽ non admitti. quod ego non procedere opinor, cùm ea ſolennitas fa uore priuato induciturv: tũc enim à partibus remitti poteſt.quapropter ualet cõuentio, ut etiã non iuratæ teſtationi ſtetur: item filij cõ- tur. Quam ſententiam cùm quandoq; ſeque rer, eo reſcripto adiuuabar, quo teſtatũ eſt, ſiteſtamento ſex tantum teſtes adfuerint, il⸗ lud iure deficere: de his autem quæ interlita ſunt, nõ ad iuris ſolennitatem, ſed fidei quæ- ſtionem pertinere: nam aduerſatiua dictiun cula, autem, oſtendit ſuperiorẽ caſum ipſum ad ſolennitatem ſpectare. Sed tamen reſpon dendum eſt,& concludendum, ad ſolennita- so tem, non quidem fubſtantialem, ſed proba- toriam pertinere: cùm& Baldus dautor ſit, in dubio ita fieri ſolere interpretationem, ut teſtes probationis ergò, non cauſa ſolennita tis inducti credantur. curent quoq;, Venu- leius inquit?, magiſtratus teſtari uolentibus ne deſint teſtes, ut probatio rerum ſalua ſit. Neq; dixerit quiſquã, non ex probatione ſo lum, ſed ex ſolẽnitate quoq; id dici: nam cũ maius damnũ inferat, ſi omittatur quod ad 6o folennitatem, quàm quod ad probationẽ ſpe ctat', non eſt ueriſimile, iuris autorem quæ magis referunt, ſilentio inuoluiſſe, ut mi- nora diceret: nec id citra culpam facere po- tuiſſet.Iuſtinianuss etiam in teſtamẽto cæci, multo- 5 Bart. in.non dubium. C. de teſtamen. t Inl. ex ficb. in xiij.col. 4e uulg. pup. u l. obligai. 9. tutor. ff de au tor. tut. X Inl. ad execu⸗ tionem. C. ie dot.promiſſ „ In li.C. defß⸗ de inſtr.lib.x. Rom. de ope. no. nunc. j. Xleleganter de dolo. a Inc. ſupereo. de eleck. b Inl. nemo po⸗ teſt. de legaj. c l. ſiunus. Cde teſt. d In c.j. in ili col. quid ſtti ueſttt. e Inl curent ff e teſtib. f Barto. in Lan inutilis. f. de acceptil. Inl hac cõſi tißvna. Hin C. guiteſ F wa ———— aar lnlule”9 g vic uns Gatracti qle ratio ncſent quemim picele. d ni leſtan Iöpobi untatẽle lbetleges ueſeptem boerit uic lulle:quc umſiqur lliorecc lil codic umetian ſornöal Umit teſt alicontr nin larinqu dliut(hritopt aaa zadoteſt „ latponi ürigi Tlalond 4 ltetator ¹ garelic aonſobli kmenta: dodtame 19, umuolun 3 rbate( dlf kub d ügi ireepot Rgga arus g fen deleaſu itet tren T 8 a Inl. fin. C. de fideicõm. llsis lolennibus 4h uat, earatiotn, ctumpreſumi In e. ij. de in- ontan b wuad uegctit. inter — us nöcam dom. a fall lireumeſte h Ptos contractug we am his contrari dlu t“ d. et“, dumelectio al niũ, uelexpet, ih-i ubiũxit, indu dü iſtimandũeſſe, od& nobisph am rationemne- uiruntur, prola ſueuit, anteſtes, o neceſſarid ad- bſtantiam reſpi⸗ olum requirant. & cõmunitera- ali eſſe arbicran, Wi quandoq;ſeque cie A1 Stichã qui quo teſtatũ et hmeus. in v. col. ſtes adfuerint lſ- delrg.j. tem quæ interlia n, ſed fideiquæ- verſatiua dictiun orẽ caſum ipſum ed aamen reſpon c In. fin. in iij. col. C. de cod. lg 8 5 per illum tex. e ln ſcis qui. de m adſolennite teſtan. le m, ſec proba fIn d. l. ſtis qui. lldus dautol ſi d9 2 Inl. j.§. ſed ſi dionem,ul legit. ff. de his 1 relal. 4 7 ſaſolenniti que iteſt. del. h Inl. humanii. in ij. col. C. de legibus. 152 multorum teſtiũ conſpectũ requirere ſe tra dit, ut nullum locũ relinquant inſidijs, tot o- culis ſpectata, tot inſinuata ſenſibus, tot inſu per in tuto locata manibus:quę omnia nõad aliud qᷓ; ad probationẽ pertinent. quinetiam idem Auguſtus alibi?, Lex, inquit, ne quic- quam falſitatis incurrat, maiorẽ numerũ te- ſtium expoſtulat, ut per ampliores homines perfectiſsima ueritas reuelet. Et hanc ſentẽ- tiam nõ prędictis legibus tantũ, ſed& ratio- ne confirmauerim. cur enim contractum, e- tiamſi de mille philippeis periclitarer, duo- bus probare poſſum, atteſtamentum quan- tumuis minimi precij, per ſeptem teſtes ne- ceſſaridò aſſerere debeornonne, ut Bald. exi- ſtimat b, quoniam in teſtamento de eius uo- lIuntate agitur, qui in rerum natura nõ eſt, et quid iuris ſui ſit exprimere nõ poteſte qᷓd in contractib.regulariter nõ accidit, ut hęc quo que ratio ad probationes tendat. Vtigitur hanc ſententiam tuear, ſcire debemus, teſtes quidem in teſtamento probationẽ ſolam re- ſpicere: ſed ſi legitimus numerus nõ adfue- rit, teſtamentũ deficere: non quòd probari nõ poſsit, ſed quoniam mutatã teſtatoris uo luntatẽ lex firmiter præſumit. nam cum qui- libet leges noſſe credat᷑, quę hoc diſponunt, ut ſeptem teſtes adſint, ſi quis ſex tantũ adhi buerit, uidetur eluſoriũ actum conficere uo luiſſe: quod& pluribus comprobari poteſt. nam ſi quis condiderit teſtamentũ, quod nõ niſi iure codicillorũ ſuſtineatur, cur niſi clau ſula codicillorum addatur, omnino perit, cum etiam cõtractus ualeant, ut ualere poſ- ſuntenõ alia certè ratio eſt, quàm quod præ- ſumit᷑˖, teſtatorẽ uoluiſſe fruſtra agere: alio- qui contractus teſtamẽtis fauorabiliores eſ- ſent:in quo& Iaſon ualde dubitauit. Sed& Chriſtophorus Caſtellioneus, quotieſcuncq; à facto teſtatoris conditio pendet, ſi nõ illi pa 40 reat, pœnituiſſe eum pręſumi tradidit: quod & Jaſoni ſequitur. Paulus quoq; Caſtrenſis, ſi teſtator inſtituat hæredes, dein incipiat le- gata relinquere,& nõ perficiat, teſtamentũ non ſubſiſtere opinatur: quoniã tametſi te- ſtamenta abſq; legatis uires ſuas exerceant, quod tamen legata non perficit, mutaſſe to- tam uoluntatẽ pręſumitur:idemq; Aretinus probate. Generaliter quoq; ex regula dici ſo let: ubi quiſq́; actum nõperficit, quem per- ficere potuiſſet, pœnituiſſe eum uideriſ. Ac curſius, quę ante teſtamenti finẽ inconſultè deleta ſunt, nõ deberi ſcripſit: quoniã ſi teſta tor ea pręſtari uoluiſſet, credibile eſt iterum eadem ſcripturũ fuiſſes: quod cum nequaqᷓ; factum ſit, uidetur pœnituiſſe,& à priſtina ſententia deceſsiſſe. Huc accedit quod Bal- Paradoxorum lib. VI. 10 20 30 50 dus affirmat, ſi decreto decurionũ caueat᷑, ne eorum reſcripta, niſi ſub certa forma ua- leant, dein aliquid ſtatutũ ſit, ea nõ ſeruata, non ualere decretum, quia conſenſus deeſſe pręſumitur. nam in noſtro caſu cum ſeptem teſtes neceſſarij ſint, ſi non allegentur, in te- ſtamento conſenſus pariter deeſſe præſumi 60 153 debet:quamobrem nec obligationẽ natura- lem oriri inde crediderim: in quo tamen Do ctores certant,& adhuc ſub iudice lis eſt. Cur iure ueteri l. Falcidia prohiberi non po terat, uetera confutantur:& diſbutatum, an in codi- cillis hodie prohiberi quadratis deductio ex Trebell. poßit. CAP. XVIII. Væſitũ eſt, qua ratione introducta ſit lex Falcidia, quam tribunus plebis Fal cidius, ut in chronicis Hieronymus teſtatur, tulit:& Bartolus, in fauorem teſtatorum la- tam, autor eſt? ne uidelicet abſq; hęrede mo rerentur: quamobrem cum aendts ſta⸗ tuiſſet, hęrede nõ adeunte ad cohęredes, uel ſubſtitutos, aut legatarios, uel fideicõmiſſa- rios hæreditatẽ deuoluit: quoniam tunc præ dicta ratio ceſſabat, conſequẽter induxit, ut teſtator prohibere poſſet, ne in ſuo teſtamẽ- to Falcidiæ locus eſſet: quam opinionẽ meri tò improbari opinor:quoniã aut ſenſit Bar- tolus, Falcidiam prohiberipoſſe, quaſi teſta mentũ omnino fuſtineat᷑, uel per ius accre- ſcendi, uel ex ſubſtitutione:& cum idem iu- re ueteri eſſet, non uideo cur Iuſtinianus il- lud induxerit: aut quia etiã ſingularibus le/ gatarijs fideicõmiſſarijsq; locum in ſucceſ- ſione fieri conſtituit:& nec hoc ſufficere cre diderim, cum etiam iure ueteri legitimi hæ- redes, qui ab inteſtato ſuccedãt, fideicõmiſ- ſarijs legatarijsq; præferantur“:& tamẽ Fal- cidiæ legis portio reijci non poterat, tametſi hærede nõ adeunte legitimi ſucceſsiſſent:& ſicut hi in teſtamento nuncupati non ſunt, ſed ſolum tacita uoluntate admittunt᷑: ita le/ gatarij ipſi reſpectu hæreditatis præteriti di- cuntur,& ſolum legis diſpoſitione quibuſ- dam potiores ſuntꝰ. Alia itaqʒ ratio affertur, iure ueteri inſtitutos hæredes, non niſi lucri cauſa adire ſolitos: at poſtq́; Chriſtiana reli- gio inualuit, humaniores factos ſolius pieta tis gratia adire debere, Iuſtinianũ exiſtimaſ- ſe.quę ratio friuola eſt:et ut alia omittam, an qui actionẽ ex pacto non dedit, delictumq́; mendacij ultus non eſt, tam leuem pietatem conſideraſſe credetur? quamobrẽ arbitror Falcidiæ legi iure ueteri renunciari non po- tuiſſe, ex regula qua admonemur, àlege, quę aliquid fieri uetet, recedi nõ poſſer. Verùm Iuſtinianus hic noſter induxit, ut hoc caſu poſſet, tum ut teſtatorum uoluntates am- pliaret, tum quòd ad ius antiquum reuerte- batur, cum Falcidius legem X II. tabularũ correxerit. Cæterum ſi Bartoli rationes ſe- i Inl. j. de con⸗ di. indeb. k Inl. nemo po⸗ teſt. de leg.j. 1§. ſi uero. in au thẽ. de hæred. & falcid. ml. unica. õ. ſiue ro. C. de cadu. tol. n l. conficiutur. ffde iure cod. 0§. eadem. Inſt. de hæred. quæ ab inteſt. p Glin rubr.C. ne fid. dot. queremur, dubitabilis admodum eſſet illa quæſtio, an Trebelliani beneficio hæredi debitus quadrans, in codicillis per teſtatorẽ ne detrahatur, prohiberi poſsit: nam poſſe dicendum eſſet, cum etiam quòd hæres non adeat, codicilli ſuſtineantur:& hæreditas ad eos pertinebit, qui in teſtamento cohære- des, uel ſubſtituti, uel legatarij ſint. quã ſen- tentiã Aretinus quodam conſilio uidet᷑ ap- probaſſe?,& recentiores ſequuntur: quoniaã a Conſil. xij. in cauſa Nicolai. 34 D. Andreæ Alcciati 9 2 bina in Iuſtiniani lege, de hac remiſsione uerba uerſus teſtatoris ſententiã n0 aehe:quod k hl.Tttia. rch 2 faciente, expreisim cauetur, ea in omnibus& Alexäder,& lodcee Kicneauſs. ap⸗- ad leg ſalci— 4 5. fin. in auth. ultimis uoluntatibus locum ſibi uendicares: Prodaeren emnafe eelnn wled 5 baumm ie her. ꝗ fal. at dubium nõ eſt, quin codicilli ultimis uo- nam pacto id defendi polsit Arluir ust b luntatib. attributi ſint. Verumin contrarià iure uulgatius, q́ teſtatorum contrahentiũqʒ; dup lalo 3 ſententiam euntem Baldum animaduertiſ- uoluntates, ſecundum legis diſpoſitionẽ in⸗ bawa Conſcccclxx ſe meminib, quam& nos probamus, cuùm terpretari:& quẽlibet Peii idem uele, IIguidam fe ir j ad euiden quadrans, de quo agimus, iurei nſtitutionis qu 0d etiam lex uelit. irat rem ita 1 1⸗ uerb. oblg. gcce tiam. in ſecun ab hærede capiatur, igitur per codicillos re/ tror in præcedenti regula dil onnen ni cii do uol. mitti non poteſt: quoniam non debet id in 10 utſi lex aliqua ſit, cui endnee 5 Lemi 1 lano codicillis auferri, quod in eis præſtari nõ po expreſsim conſtet renunciatũ fuiſſe, eadem gicdiin tuiſſet:nam d& ita ſequeretur, omnem hære- ræſumat contrahentis diſpoſitio, quæ& le 8 ckcurpr ditatem codicillis dari. quid enim ſi legitimo gis eſt:ſed ſi aliquid fieri omnino lex iubeat, h ümefkc hæredi fideicommittam, ut hæreditatem Ti tunc metu legis magis quàm ſponte actum 1 nglod tio cum quadrante reſtituat: Neqc; obeſt uer credi:nam& V Ipianus N elle, inquit, non m lnliij. dene Mquidin ba legis eſſe, ut ea in omnibus ultimis uolun creditur„qui obſequitur imperio patris uel gul.iur. wneit tatibus procedant: nam quamuis generalis domini. cuius rei ratio eſt, quia cum cogi poſ unrlo clauſula ad ea reſtringitur, in quibus ratio ſi ſent, uidentur timore ducti uoluiſſe: ut non n Alexam inlſi rekrin c I. c pater.§. bi locum facit, ſed cum hærede ſcripto non parum dubitem, ſi agnati ſimpliciter COom⸗ quis main.. renonon dulcißimis. de adeunte fideicõmiſſum uniuerſale non ſuſti ⁊0 promittant, uideatur ne timore idem diſj po- de tranſack. m ſadet leg. ij. neatur, ut Iacobus Beluiſius, Baldus, Ale- nentis decreti, an ſſ ponte id(ut communiter o Ind.c. Raynal 1 muſu d Ind. l. nemo xander, Iaſon opinanturò: non poteſt dici re probaturfactum:& magis eſt, ut à Cõmuni dus inxxr poteſt. laſ. in miſsionem hanc codicillis fieri poſſe.& hoc ſententia diſcedam,& ex hac diſtinctione di charta. 1 den t ea quamfra. ſi Bartoli primam rationẽ ſequamur, quam lucidè admodum prædicta quæſtio intelligi p Pieusin lin ee Threumaaf ſuprà retulimus, argumentum admodum poteſt 1 qimmis Barbatiusꝰ, recentioresq;ꝰ vera Amar probabile eſt. alij uix extricent. ijcol. den An teſtator quod ſupra dodrantem eſt, ex Si teſtator decem annua leget, donec legatum ane il Trebelliano, quo minus detrahatur, prohibere poßit, mi- ſoluatur, ualere legatum: nec decem ea aliquid ad fœnus per- ä nus frequentem ſententiam ueriorẽ uideri:& quo- 30 tinere, quod alij opinati ſunt. SAP. X*. modo intelligatur, uniuſcuiuſq; uoluntatem Vm Titius teſtamentũ conderet, Sem Fe hus concordem praſiums. pronio centum legauit,& hæredem da Lät Wla mnauit illi in annos ſingulos ſex dare, do- 1 Ed ſubſequens quæſtio eſt, an uerum ſit nec omnem ſummam ſolueret: dubitatum S quadrantem ex'rebelliano debitũ, non fuit, an legatũ id ita, uti factum eſt, ualeret, D 4 deduci, cum teſtator uetuit: nam Iuſtinia- an uerò ea ſex quæ quotannis exhibentur, SAR e Ind. ſiuero ex preßim. in au⸗ thent. de hær. E falcid. f in l. Marcel- belliano ſenatuſcõſulto deduciturf. Sed ani lus.ff.ad Tre- maduertendum eſt, contrariam ſententiam, bell. quam quandoq; Bartoluss probauit, eſſe ue g In d.lſnemo riorem: ſiquidem frequentiore calculo pro- poteſt. batur, Falcidiam legem inductã fuiſſe fauo- re teſtatoris, ut qui in teſtamento ab eo ſcri- ptus eſt, facilius ad hæreditatem adeundam animum applicet. Senatus autem conſultũ Trebellianum non idcirco ſcriptum eſt, ut actiones incaſſum hęredi, uel contra hęredẽ competerent. Igitur quãuis de Falcidia ali- quid à Iuſtiniano mutatum ſit, non ſequitur idem eſſe in Trebelliano, cuius autoritas di- uerſa ratione ſubnixa eſt, cum id principali- ter heredis fauorem, ea teſtatorem reſpiciat: faciliusq; fauori ſuo renunciare cuilibet per mittendum eſt, quàm beneficio quod hære- b Bar. in l. dani. dis cauſa inducitur'. cum itaq; nihil hoc caſu §. Sabini. ff. de dam. infrct. etiamnum eam Trebelliani portionem con i c. Raynaldus. trauoluntatem teſtatoris detrahii: quæ uerò in fideteſt. ex Falcidia ſit, non detrahi: tametſi ante Iu- ſorti ſint imputãda. Dubitatiõis ea ratio eſt, muniter dici ſolere annotaui, in hoc diffe- quòd manifeſtũ eſt, iure, quo hodie utimur, rentiam non eſſe, cum quadrans ex Falci- omne fœnus prohiberi: nec concedendũ ui dia iure antiquo illi æquiparetur, qui ex Tre 40 detur, ut teſtator poſsit facere, ut hęres cuiq; uſuras ſoluat, quippe rem inhoneſtã,& quę bonis moribus aduerſaretur, iuberet. Vſurã autem hanc eſſe, VIpiani reſponſum id o- ſtendit: Si cui certa quãtitas leget᷑,& quoad pręſtetur, in ſingulos annos certum aliquid ueluti uſuras iuſſerit teſtator præſtari, lega- tum ualeta,& ẽ. Et hanc opinionẽ non Barto q liij.õ fidea lus ſolum etlaſon ſecuti ſunt, ſed in facti quę nulcg. ſtione Petrus Ancharanus, Jacobus Pute- hæres adeat, cum poſsit cogi, ſed ne directæ vo us, atque Aretinus, ita eſſe reſponderunti. y inl.j. C. de Ipſe contrariam ſententiã potius cum S oci⸗ ſummam ꝗ no defendendam arbitrors: quoniã in pro- fide catho. poſito caſu interpretari poteſt, uoluiſſe teſta s Inl.ij de hi torem annua illa ſex potius ex legato, quàm queæ pœnæ i iure fœnoris præſtari. Si enim in confeſſo minc. eſt, poſſe quemlibet tot annua legare, donec illud aut illud factum ſit, nonne idem& hoc caſu admittendum æquitas admonet? uelu- ti cum dictum fuerit, Donec illi centum de- mutatum ſit, conſequens eſt ut cõcedamus, 6o deris, tot annua hæres meus dato: ſiquidem & uſura ea eſt, cum ab inuito quis extor- quet pecunias ob moram. at noſtra quæſtio tunc procedit, cum pecuniæ ab inuito non exiguntur: hæres enim non ex ſua, ſed ex defuncti nus in lege Falcidia ſolum corrigitt:& com ſtinianum etiam legis Falcidiæ dodrans ad- a cum cogipeſ 5 oluiſſe: utnon; limpliciter com, 3 dore icem diſpo, 5 ut communiter h. Seſt ut àcömuni 6 ac diftinctionedi an quæſtio inrellgin. & c. cãſuluit. ubi 2ß. de uſur. b Arg. l. præci- pimus. 8 recentioresy a w. der, necllgaui CAb. XX. tũ conderet, oem nit,& hæredemda llos ſex dare, do- ueret: dubitatum ctumeeſt, valere, mnis exhibentur, tatiõis ea ralioel guo hodie utimur, ec concedendã ui cere, utheres cuiq inhoneſta& que vr. iuberet. Vlu 1 reſponſumido as leget,& quon os certum alcui arorpræſtari,egs dinionẽ non Barto- b nt. ſedin facti quꝗ 1 1 e 4 c Inc.j. in iij. co dauid ad fænupé. lum. de iurciu, 156 defuncti perſona tenetur,& eius uoluntatẽ exequitur: ut hæc præſtatio eodem iure cen ſeri debeat, atq; ſi teſtator ipſe pecuniã reprę ſentaret:quo caſu fœnus non eſt, cum ſpon- te ſoluiturꝰ: ſed& utique hæres, qui annua illa ſoluit, non de ſuo ſoluere, ſed de teſtato- ris ære creditur: quam legem ſuis rebus im- ponere eum potuiſſe, non dubitauerim. His accedit, omnes leges quæ uſuras exerceri prohibent, de his loqui, quæ ex cõtractu de- bitoris, pactione ue aliqua debentur: quod hic dici non poteſt: quod ergo mutatum nõ eſt, cur prohibet᷑ ſtareb: Nec VIpiani reſpon ſum efficaciter aliorum ſententiam adiuuat: tum quòd ex eo tacitè probatur, poſſe certũ aliquid in ſingulos annos dari, quod uſura non erit, tametſi detur, donec ſors omnis ſol uatur: alioqui generalis clauſula unico exẽ- plo reſtringeretur, quod inconcinnum eſſe nemo non dixerit:tum etiam, quòd ſi expreſ ſum ſit, deberi illa annua pro uſuris, non am bigam uſuras eſſe:ſed ſi earum mentio facta non fuerit, aliud iuris eſt,& tunc noſtræ ſen tentiæ locus erit:expreſſa enim nocent, non expreſſa nõ nocent. quamobrem ſi in cõtra- ctu iurauerim ſoluere tot nomine uſurarũ, nullam omnino obligationem oriri Baldus ſcripſit, cum tamen ſi nil de uſuris dicatur, non dubitemus agi poſſe. 1IBRI QVINTIFEIMNIS. D- AND-=E ALCIATI PARADONORVM IVRIS CL- uilis liber ſextus. PROOEMIVNM. metam tenentibus, afferenda ex cuſatio eſt, quæ uel in carcerib. ipſis, uel ſaltem in ſtadij initio fa cienda fuerat. Quis enim nõ a- uerſetur eum de iure diſceptantem, qui ſi læ ſus eſſet, ex edicto uti minor poſſet reſtituie quiqʒ ſipaterna res adminiſtranda illi foret, uix ętatis ueniam iuſtis annis potuiſſet impe trare? cum& Homerus iuuenum leuiſsima eſſe conſilia, at cõtrà ſeniorum grauia, autor ſit. qua de cauſa Lycurgus, qui Lacedæmo- nijs leges ſcripſit, omniũ primuùm inſtituit, ut XXVIII. ſeniores ſemper principibus Laconũ aſsiſterent:quod in eius uita Plutar chus refert. Queritur in Epigrãmatis Poſi- dippus, iuuenes ſtultitia, opinionũq; uanita te affici:& debiliter uitulos, fortius boues laſ ſos pedes figere, Hieronymus atteſtat᷑: quod Paradoxorum lib. VI. 20 30 4⁰ 50 quaq; reijcienda iuuenum opera exiſtiman- dum eſt: quandoquidem& adoleſcens hæc ætas ſuarum laudum quamplurimos aſſerto res habet. quamobrem in problematis Ari⸗- ſtoteles dubitauit, cur ingenij celeritate, effi caciaq; prõptiores ſeniorib. iuuenes eſſent. Auſoniusq; pocta ad Paulinum inquit: Nõ quia mille annos uiuit gangeticusales, Vincit centũ oculos regia pauo tuos. Cedimus ingenio, quantũ pręcedimus ęuo. Nam& Nerua filius, VlIpiano autores, tra- ditur decimo& ſeptimo anno publicè de iu- re reſpondiſſe. Mitto Celſum, qui ubiq; ado leſcens appellatur, cùm ea ætate ius ciuile in tepretatus fuiſſet.Siquidem& Papinianum conſtat, tanti nominis uirũ, iuuenẽ admodũ deceſsiſſe. Celebratur in patriæ noſtræ mo- numentis C. Valerius Petronianus, qui an- nos tres etuiginti natus, diuina humanaq́; iu ra calluerit, nihilo minus medicinam politi- caq; profeſſus, legationeq́; urbica& peregri na quinquies functus: quapropter Græca appellatiõe&αιςα dictus, quòd breui mul ta percurriſſet. nam& cauſidicus Veiento iam ætate grauior, cum à Cæcilio Secundo ſuperaretur, Homerico carmine ſenum im- becillitatem conſolatus eſt: a Pε†ee& νᷣαἀeα vLo vr e☛τ⁴α. Ae ſänntorindenhes pugnaces acriter urgẽt. Quid memorẽ in re militari celebres admo- dum Imperatoresenonne Cn. Pompeius de cimooctauo anno,& decimonono Caius Octauius ciuilia bella ſuſtinuerunt? An A- lexandrum Seuerum præteream, in cuius conſilio, Paulus, Modeſtinus, alijq; Iuriſ- conſulti fuere, cum tamen& ipſe conſultiſ- ſimus eſſet? num eius ætate minor Gordia- nus adoleſcens fuit? cuius auſpicio non ſo- lum feliciter foris diſciplina populi Roma- ni, ſed& domi leges ſeruatæ ſunt: cõſpiciun turq; etiamnum in Codice quamplurimæ ſanctiones ab eo latæ. Verùm quid, quæſo, magis nos adiuuat, quàm Imperatorum Dio cletiani, Maximianiq; conſtitutio? qua qui liberalibus ſtudijs, iuriq; ciuili incumbunt, uacationem munerum uſque ad uigeſimum quintum annum habent:quoniam eo tranſ- acto tempore, nemo(ut Bartolus inquite) ad diſcere adhuc poſſe præſumitur. Ethęc qui- dem in iuuentutis noſtræ excuſationem ſa- tis& ſuper. 3 Perplexa quædam enucleata,& lex, æquiſ- ſimum. ff. ad Tertullianit, cum quibuſdam alijs reſpon ſis, non hactenus à profeſſoribus extricata, nunc declarata(niſi fallor) optimè. CAPVT l. PH Auli uerba ſunt: Si ex filio nepotẽ auus ...71 manumiſerit, isq; patre,& auo,& matre & V ergilius noſter in Darete, Entelloq́; ele-& ſuperſtitib. deceſſerit, poteſt quæri, quis po- ganter oſtendit. quam ad rem in Caſina Plau tus alluſit, dum, Qui utuntur, inquit, uino ue tere, ſapientes puto. Cæterũ tametſi horum grauiſsima eſt autoritas, non tamen uſque- tior eſſe debeat. nam ſi mater excluſerit auũ manumiſſorem, qui patri anteponit᷑, edicto prætoris inducet᷑ pater defuncti: quo admiſ- ſo deſinit ſenatuſcõſulto locus eſſe,& rurſus 157 d I.j. de poflut. e Inl. j. C. qui proftſ.lib. x. fin l.æquiſſ. ad Tertull. a In.j.§. qui ha bebat. ff. de bo no. poß. con- tralab. vt in authẽt. defuncto. C. ad Tertul. cIn rep.l.ſi ego. de iniuſt. rup. d Inl. fin. C. ad Tertul. e In d.l.fin. f 1.§. ſſiea- gnatus. ff. ad Tertul. 158 auus uocabitur. itaqʒ rectius eſt, auo ius ſuũ conſeruare: qui& contra ſcriptos hæredes bonorũ poſſeſsionem accipere ſolet.& cum huius reſponſi interpretatione nihil mihi ui deatur difficilius, quærendum eſt, cur non aliter Iuriſconſultus ſuum hunc ordinem de duxerit:nam eodem modo& ſibi mater hæ- reditatem uendicare poterit, quaſi auus pa- trem, ipſa auũ uincat: quodargumentũ pro patre quoq; deduci poſſet, cum mater auo, i- pſe potior matre ſit. quemadmodũ ergo ex- tricamus?& Bartolus a Angelusq; idcirco prędicto caſu matrem excludi opinant᷑, quo niam auus non experſona ſua, ſed in locum patris ſuccedens hęreditatem petat, pater au tem matrem remouet.ſed his ego nõ annue- ro, cùm probandum id ſit, auum in patris lo- cum ſuccedere. atqui contrarium uulgò dici tur, in aſcendentium ſucceſsionib. alterũ al- terius ſedem non ingredib. Cyrillus Homo- deus eius legis rationem eam eſſe ſcribit ut circuitũ euitemus:nam cum auus patrẽ uin-/ cat,& pater matrem, ut breuius res expedia- tur, auus quoq; matre ipſa potior eſſe debet. ſed& hoc dilemma eſt, cum mater uincat a- uum, auus patrem, cur eadem ratione matrẽ non adiuuamus: Philippus Cornęusapro eo pronunciandũ putat, qui in diſcretis caſibus iure potentiori utatur. quamobrẽ cum pater iura efficaciora ſiabeat, meritò matri antepo nitur. Verùm& hoc quoq; telũ ipſe retorſe- rim, cum dubium nequaquam ſit, ualidiores matris eſſe rationes, quàm ſint aui,& tamen auus ſuperior eſt. Baldusuincere eos tradit, qui primam ſuæ uictoriæ& excluſionis alie næ cauſam tenent. quamobrẽ idcirco auum potentiorem, quonſã primus ipſe patrem ex cludat, à quo mater ſubmouetur, quod eiſ- dem rationibus conuincit᷑, quibus& proxi- mæ opiniones: ſiquidẽ& pater ipſe primus matrem excludit,& tamen remotus auo lo- cum facit. Quid igitur cenſendum retſi me non lateat, tam ſcabrum ſalebroſumq́; hunc caſum eſſe, quàm nullus in iure ciuili alius ſit, licet admodum anceps, ita finiendum pu to, ut primum gradum conſideremus,& qui in eo cedit, ſemper excluditur. quamobrem cum in prędicti nepotis ſucceſsione, primus gradus patris& matris ſit, mater à parente excluſa, nõ amplius ſe committit, ſedperpe- tuò remouetur,& auus qui patre potior eſt, ſuccedit.& hoc pro uero accipiendum eſt, cum is qui ſuccedit, eadem ſemita progredi- tur, ex qua præcedentis gradus hæres eſt: a- lio qui ſi diuerſo ſtipite ſint, tũc qui antiquio re& magis ſimili cauſa ſuccedunt, primi cõ- putantur,& dein ſequens admittitur, ſi illis iure potior eſt. quapropter ſi ſit agnatus de- functi,& naturalis pater ſit in adoptiua fami lia, matrem admittamusf: quoniam patrem agnatus excludit, agnato autem potior ma- ter eſt:nam cum pater& agnatus iure ueteri uocarentu r. primò de illis agendum fuit: eo igitur iure patrẽ agnatus deturbat, unde ex D. Andreæ Alciati 159 Tertulliano ſenatuſconſulto inducitur ma- ter, quæ agnatum ipſum uincit.cum enim ſe natuſconſultum Tertullianum factum eſt, idcirco inductum eſt, ut matri, non alijs pro- uideretur.at in ſupraſcripto Pauli reſponſos non ita eſt, quippe auus ſimul cum matre nõ inducitur:quia cùm eodem ordine, quo pa- ter ueniat, inducẽdus primò fuit pater, à quo mater ipſa uicta eſt. Itaqʒ ſi in municipio ſta- 10 tuatur à fratribus patruelibus matrem exclu di,& aliquis patruelibus matre& amita ſu- perſtitibus moriatur, puto patrueles tantum admittendos: nam quamuis amita in gradu patruelibus propinquior ſit,& uerbis legis nouæ non compręndatur, cùm tamẽ omnes diuerſo iure hæreditatem petant,& iure ue- teri mater amitam uincat, inducuntur dein- de ex ſtatuto patrueles, qui matrem ipſam remoueant: quod etiam, licet alijs rationib. z0 ſenſit Baldust, at ſi aliqua ſit perſona, quæ o- mnino non excludatur, tunc ea cum colle- gis ſuis admittitur. quare ſiſit conſanguinea ſoror defuncti,& mater ſit, atq; itẽ pater ado ptati, ea cum matre reiecto patre ſuccediti. Hinc ſi ex lege filia dotata per patruum ex- cludatur, attamen poterit unà cum indotata admitti:quæ omnino ſuccedit, cum nec iure communi, nec municipali lege abdicetur, ut ex Cornæi conſilio quodam annotauix. 90 Legem ſiis qui pro emptore. de uſucapioni- bus, non uideri recle intellectam eſſe: quamobrem alio ſenſu enodata. CAP. II. Amoſiſsima Pauli Iuriſconſulti lex eſt, in hæc uerba: Si is qui pro emptore pol- ſidebat, ante uſucapionẽ ab hoſtibus captus ſit, uidendum eſt an hęredi eius procedat u- ſucapio: nam interrumpitur uſucapio:& ſi ipſi reuerſo non prodeſt, quemadmodũ hæ- 40 redi eius proderite ſed uerum eſt eum in uita ſua deſijſſe poſsidere, ideoq́; nec poſtliminiũ ei prodeſt.quòd ſi ſeruus eius emerit, in pen denti eſſe uſucapionẽ Iulianus ait,& ẽ. Mar- cellus, poſſe plenius fictionẽ legis Corneliæ accipi.quemadmodum enim poſtliminio re uerſus plus iuris habere poteſt in his, quę ſer ui egerunt, quàm quæ perſe, uelper ſeruum poſsidebat? nam hæreditates in quibuſdam uice perſonæ fungi receptum eſt, ideoq́; in so ſucceſſoribus locum habere uſucapionẽ. In huius reſponſi interpretatione ſi alios ſequa mur,& in primis eius in cõmentationib. uer boſiſsimos, Bartolum, recentioresq;, notabi liter bis diuinandũ eſt, ſemelq; atq; etiam ite- rum uerba textus inuertẽdaſunt:& cùm hac in lege debonis ex peculio per ſeruos cõpa- ratis, ne mentio quidem ſit, nihilominus in uerſiculo, quòd ſi ſeruus, de eis uerba Iuriſ- conſultum facere, in principio nõ facere pro 6o diderunt: tum in uerſiculo, quemadmodum, Iulianũ loqui, qui Marcelli argumento dein reſpondeat, cum tamen poſterior ex Spartia no& Lampridio Marcellus Iuliano tradat᷑. quamobrem Iacobus ab Arena, rei abſurdi- tate 3 Indl. equß mum. i.. gſiſ conſang. k Corn. indllſ ſerquar gedqui Apolle beeexl inpend ſquiden uralioq velaacq verluli lopinio ectande laccipi uoproc aitimal qum dor lnerrum ueadmo derlusdo euaber dret cun Radeat-l vemattin lieeperd nelee uen imelte eeius ſe nluccell umnegn aquico arumſe luinqqi mmetlien lüirm Pyian dpiimis, to patre ſuccecii aper patruumes a tunacum indotzn cedit, cum neciue li lege abdiceturu lam annotauit, 9 tore. de uſuacpun⸗ n equanabren dlo CAP. II. uriſconſulti lexeſ uipro emptorepod- ab hoſtibus capt di eius procedatu- itur uſucapio:&l quemadmodõha- rum eſteumin uin oq; necpoſtliminũ eius emerit inpen lianus ait, Aé. Nlu ionẽ legis Comel nim poſtliminidlt doteſt in his,quble er ſe, uelper ſeruum cates in quibuſäm 2 I. in bello.§. factæ. ff. de ca ptiuis. In d.. fictæ 160 tate perterritus, impoſsibilem eſſe ſchola- ſticis huius legis interpretationẽ, profeſſus eſt:cæterum nos admodũ claram ſemper opi nati ſumus:& ſi rectè accipiat᷑, nihil eſſe qd meritò quenquam angere diu poſsit. Scien dum itaqʒ eſt, inter Iulianũ Marcellumq́; o- lim id controuerſiæ fuiſſe, quòd Iulianus tra diderat:, ab hoſtib. capto eo, qui pro empto- re uſucapiat, uſucapionẽ interrumpi: quòd ſi interim ſerui eius aliquid emiſſent, uel an- teq́; caperetur poſsiderent, uſucapionem in eo nõ interrumpi. Marcellus nihil intereſſe dicebat:& idcirco neq; in primo caſu, cùm ipſe dominus poſsideret, uſucapionẽ inter- rumpi:quam controuerſiam ita fuiſſe, in tra- ctatu de captiuis, Triphonius refertb. Igitur in noſtro textu talem quæſtionem eueniſſe fingendũ eſt. Cuùm pro emptore uſucaperẽ, & captus ab hoſtibus ibi deceſsiſſem, tracta- tum eſt, an hęredi procedat uſucapio: et non procedere certũ eſt, cum etiam ſi ipſe redijſ- ſem, ius poſtliminij in eo mihi non profuiſ- ſet:quare& de lege Cornelia idem iuris eſt. Sed quid ſi nõ ipſe, ſed ſeruus meus emerit, & poſſederit?& tunc uſucapionem locũ ha- bere ex Iuliani ſentẽtia cõſtat, ſolumq́; illud in pendenti eſt, cui acquiratur per ſeruum: ſiquidem me reuerſo, mihi acquiſiuiſſe uide tur:alioqui dubiũ eſt, an hæredi ex lege Cor nelia acquiſiuerit.& hæc à Paulo Iuriſcõſul- to ex Iuliani ſentẽtia referunt᷑:nunc Marcel- li opinio, quæ ad noſtram quęſtionem facit, recitanda eſt.Is plenius legis Cornelię fictio nẽ accipiendã putauit: quapropter dũ lulia- nus procedere uſucapionem à ſeruo factam exiſtimabat,& iure poſtliminij acquiri: ſed quam dominus per ſemetipſumperficiebat, interrumpi, minimè hãc ſententiã probauit. uẽadmodũ enim plus iuris poſtliminio re- uerſus dominus in re, quam ſeruus poſside- bat, habere poteſt, quàm in re, quã ipſe poſsi deret, cum omnis eorum poteſtas àa domino pendeat:Igitur quod ad principalẽ quæſtio- nem attinet, cum hæreditates in quibuſdam uice perſonæ fungi receptũ ſit,& legis Cor- neliæ uerba plenius accipienda ſint, dicen- dum eſt contrà quàm Iulianus opinaret᷑,& ex eius ſentẽtia Paulus in principio dixerit, in ſucceſſoribus locum habere uſucapionẽ: nam negatiuã hoc loco nullã eſſe, oſtendunt antiqui codices, quorum duos ego ante Ac- curſium ſcriptos offendi:ſed& ipſe Accur- ſius in quibuſdam ſe libris ita legiſſe atteſtat᷑. tametſi etiam ſi negatiuam hic admittamus, poſsit tamen noſtra hæc interpretatio defen di.Igitur ut hunc intellectum tueamur, illud in primis aſſeuerandũ eſt, eandem hic attin- gi opinionem luliani, Marcelliq;, quam& a- libi Triphonius recẽſuerit:quamuis ipſe cla rius in Iuliani ſententiam, Marcello reiecto, eat:ſed hic noſter Paulus cum quæſtionem ex Iuliani ſententia determinet, eiusq́; diſtin ctionẽ referat,& tacitè ei adhæreat, Marcel- lum demũ contraria ſentientẽ deſcribit, quẽ Paradoxorum lib. VI. 161 nec probare, nec expreſsim reprobare au- det:quapropter Triphonio adhærendũ eſt. Et hæc pro legis intellectu ſint ſatis: nã quæ argumenta nos ueladiuuent, uel confutent, uix diſcernas, cum admodũ dubitabilia eſſe Iaſon oſtẽdat: quale illud, An peculiaria bo- na ab alijs, quæ ſerui poſsident, ſecernantur uſucapionis cauſa:item&, an differentia ſit, acquiſità ne ex peculio ante domini captiui- 10 taté à ſeruo bona ſint, an poſtquàm hoſtium poteſtatis factus eſt:tametſi ipſe putauerim, cũ prius a ſeruo quęſita ſunt bona, per capti- uitatẽ domini uſucapionẽ interrũpi, ſiue ex peculio ſint, ſiue non ſint: at poſt captiuitatẽ peculiũ in ſeruo conſiderari, quoniam illud adminiſtratiõe ſuũ eſt, cætera uerò minimè. Daragraphũ, Si pignora, in l.à diuo Dio. de re iudic. alio intellectu declarandum, quàm hactenus factum ſit. CAPVT III. 1 Lpiani uerba hęc ſunt:Si pignora, quę capta ſunt, emptorem non inueniant, addicantur ipſi, cui quis condemnatus eſt: addicantur utique pro quantitate, quę debe- tur. nã& ſi creditor maluerit pignora in cre- ditum poſsidere, hisq; eſſe contentus, reſcri- ptũ eſt, non poſſe eum quid amplius, quàm quod ſibi debetur petere: quia uelut pacto tranſegiſſe de cætero uidetur, qui contentus 3z0 fuit pignora poſsidere: nec poſſe eũ in certã 8 quantitatem pignora tenere,& ſuperfluum petere. Dub itauit admodũ, cum eius lectio- ni adeſſem, ætatis noſtræ maximus luriſcon ſultus Iaſon, quemadmodũ ſecunda huius reſpõſi pars intelligi, ſaluis Iuriſcõſulti uer- bis, poſſet: ſiquidem interpretum noſtrorũ, Bartoli, Alberici, Alexandri,& id genus ſi⸗ miles expoſitiones, ſcabræ& parum conue nire illi uidebantur, tametſi nihil ipſe ex ſuo 40 penu illic deprompſerit. Commune omniũ interpretamentum hoc traditur: Si creditor nolit pignora capta ſibi adiudicari, ſed malit ea tantum poſsidere,& dominium penes de bitorem relinquere, debet hoc contentus eſ ſe, etiam ſi minor ſit huius poſſeſsionis redi- tus, quàm id quod ſua intereſſe poſſet, debi- tũ non ſolui:nam de cætero tranſegiſſe uide tur. Cęterùm ut argumenta, quæ ex uoculis improprieè acceptis, omittã, non uideo quo- vo modo nõ abſurda ſit hæc interpretatio. quis enim credat à Iuriſcõſulto Vlpiano conſide ratũ eum caſum fuiſſe, cũ creditor ſibi adiu- dicari pignora negat, ſed mauult poſſeſſione ſola contentus eſſe? cum enim fructus per- cepti in ſortem computarent᷑, quis, quæſo, tam demens,& ſui prodigus eſſet, qui non malit addici, quàm poſsidere: Eingamus de- bere te mihi mille,& pignora precij mille& centũ aureorũ capta fuiſſe: nònne etiã ſi pi- 6o gnora quingenta tantũ ualerent, ſatius eſſet ea iure dominij nunc retinere, quàm fructi- bus eſſe contentũ?cum intra uiginti fortaſſe annos cõſumptis fructibus tua Ficar re- ſtituere dein cogi poſsim. anf aliter h a In ij ſi certã petatur. b Arg. in. bali ſta. ad Treb. c Lin quartam ad leg. Falc. D. Andr nos ſupraſcripta uerba accipi debere exiſti- mamus:& quoniã ſcribentis mens intelligi non poteſt, niſi ex uerbis, attendendum pri moò eſt, quid propriè ſignificet addicere. Et Laurentius Valla,& humaniorum litera- rum profeſſores cæteri, in iure ciuiliin eam ſignificationẽ id uerbum capi tradunt, cum rem aliquam auctionamur,& alius alio ma- ius precium offert: nam tali modo uendere, addicere eſt. Videamus nunc quid ſignificet in creditũ poſsidere:et ego exiſtimauerim id eſſe, cum ex cauſa crediti, à iudice nulla facta addictione, rem nobis conceſsã in ſolutũ ac- cipimus, nec idcirco minus dominij transla- tio fit In creditũ enim ire apud luriſcõſultos ſignificatꝰ, cũ ex cau ſa crediti à debitore rem aliquã peto, ut eam non tradat ſolũ, ſed etiã det:quo ſenſu pluribus in locis capit᷑:& qᷓʒ uis nec ire, nec poſsidere, quicquã ad domi- niũ faciant, quoniã tamen creditũ ad transla tionẽ dominij propriè pertinet, non ſimpli- cem traditionẽ, ſed dationẽ accipimus. Igit in hoc reſpõſo ſic ponendus eſt caſus: Cum deberẽ tibi centũ ex re iudicata,& iudex pi- gnora capi iuſsiſſet, cũ in auctione expoſita emptorẽ non reperirẽt, qui tãti ea empturus eſſet, quantũ tibi debeo, addicẽda à iudice ti- bi eſſe pro omni debito, Vlpianus cẽſet. ſiue pluris, ſiue minoris ualeãt. quòd ſi omiſſa au ctione ea à me ex cauſa crediti petas, egoq́; ſimpliciter dederim, idem iuris eſt: quia illis contẽtus eſſe debes:ſolũqʒ hicà ſuperiore ca ſus differt, quia ſi maius ſit æs, quod credidi- ſti,petendo pignora uideris de cætero tranſ- egiſſe: at priore caſu,‚ cum addictio per iudi- cem fiat,& actus neceſſarius ſit, non poteſt uideri factam tranſactionẽ, magisq́; tunc ali- quid ulterius petere iudicis autoritate prohi beris, quàm q́d trãſegiſſe uideare. Igit᷑ poſte- riore hoc caſu nõ poteris pignora retinere, et ſuperfluũ petere, quoniã de hoc ſuperfluo trãſactio facta intelligit᷑:et hoc cũ ſimpliciter in creditũ, in pignora iueris, alioqui ſi expreſ ſe aliud ageret᷑, lex cõtractus ſeruãda eſſet:& uerbũ, addicant᷑, in textu geminatũ, maiorẽ emphaſim facitb:mirũ quippe illud uidebat᷑. Rationes legis, In quartam. Fadlegẽ Tal- cidiam. alias eſſe, quàm quæ hactenus à profeſſoribus rela- tæ ſint tum uerſiculus, Sed& quod implendæ. nouo ſenſu à cæterorum errore uendicatus. CAbVT IIII. NMartiani Iuriſconſulti reſponſo tradi- tum eſt, quadranti, qui ex lege Falcidia deducitur, non computari, niſi quod iure hæreditario acceptum eſt: quamobrem ne- que præceptiones, neque quicquam cauſa condicionis implendæ acceptum legatarijs prodeſſe, quo minus integrum quadran- tem hęres deducat. Sed in Trebelliano ſena- tuſcõſulto aliud eſt:in eius enim portionem omne imputari, quod exiudicio teſtatoris hę res habeat, dummodo uniformiter habeat: quamobrem in legato à cohærede relicto di- midium computari, quoniam illud iure hæ- 16²2 CAl Alciatl 16 rio habeat: aliud dimidium non com- iformem(ut ita dixerim) por idendũ eſt, quæ ſit huiuſ- fideicommiſsis u- redita computari, neb tionem accipiat. Viden ce rei ratio. cum enim in niuerſalibus quadrans ex Pegaſiano ſenatuſ confulto, perinde atque ex lege Falcidia, de- ducatur, non fuerat abſque magna aliqua ratione differentia hæc admittenda.& Bar- tol.hanc rationem tradit, in lege Falcidia ca 10 ueri, ut is quadrãs de hæreditate deducatur: uamobrẽ non niſi qᷓd hæreditario iure acci pitur, deduci: at in Trebelliano, cui Pegaſia- ni ſenatuſconſulti uires attributæ ſunt, de hę reditate nil dici, ſed ſolum illud cautum eſſe, ut de fideicõmiſſo quarta portio retineatur: & idcirco tam uariè inductum, quoniã cum in legatis particularibus plus grauetur hæ- res(in legatarios quippe onus æris alieni nõ tranſit, quod in lideicommiſſo uniuerſali nõ z0 eſt) in uno grauatus, adiuuari in alio debuit. Sed hanc rationem et recentiores reprobãt, & nobis haud ſatisfacit: quoniam cumuter- que quadrans lege ueteri æquiparetur, dd in uno dicitur, ad alium quoque trahendum eſt.& quamuis accidere ꝑoſsit, dictionem, perinde& ſicut,& ſi quæ ſimiles, eandem ſi- militudinem prorſus nõ inducere, regulari- ter tamen inducunt,& niſi expreſsim diffe- rentia conſtituatur, idem omnino iuris ha- z0 bent. Cum itaque ex Pegaſiani uerbis nulla diuerſitas inducatur, non admiſerim, niſi a- liud conſtet, rationem hanc eſſe ueram: quã- uis neque multum applaudat, grauari hære dem, quia in legatarios æs alienum non trã- ſit:quod enim onus conſiderari debet, cum quadrãs hic ex lege Falcidia deducto omni xre alieno detrahaturs? Baldus aliam ratio- nem refer, quòd Falcidia res hæreditatis re ſpicit:ſenatulconſultum uerò non bona ip- 40 ſa, ſed uniuerſitatẽ quandã, quamobrẽ in eo articularia non perpẽdi:& ideo quodlibet in quadrante imputari, quod teſtatoris iudi cio darũ ſit. Sed& hoc multifariã improbãt recentiores, quos tute adire poteris. Matthe ſyllanus fauorẽ fideicommiſsi uniuerſalis id operari tradidit ut multò plura cõputent᷑ in eius quarta, quàm in particularibus reli- ctis:quod& iuniores alij probauerunt. nam niſi fauorabiliora eſſent uniuerſalia fideicõ- so miſſa, non cogeretur heres adi re.uerùm hoc haud multũ nos mouet: cum enim cogatur, cur potius non ei ſuccurritur, qui cogi po- teſt, quàm qui ſponte adite nam& ita demũ fideicõmiſſa particularib. legatis fauore præ ualent, cũ aliqua hoc ſpecialis ratio ſuadet: quã in hac dubitatione certè nõ reperimus: alioquin et plures caſus annotare eſt, in qui- bus legaris magis, quàm fideicommiſſo in-/ dulgemus, ut ex Bartoli commentarijs, in le 6o ge prima, de legatis primo, conſtat'. A lij in legatis nõ deduci, niſi quid iure hæreditario accipitur, exiſtimarunt: quoniam legata nõ niſi in teſtamẽtis iure Digeſtorum relinqui poterãt, ꝗd in fideicõmiſsis cõtra eſt. uerùm nec d§. poſteaue⸗ ro. Inſt. de fid. hæred. e In d..in quc tam. f Batt in iijce leg.j. g Inl. imponen da. ad leg. Ed- ci. h Inl. filiu qui habentem. i Picus in lin quartam. Co⸗ lum. xl. 1 ſi faeiuſſor S. ſineceſſi hke k In d. fllum. ria. frquiſa cogan. m Ih col.i n Picuus in Al. in quar tam. extelt 5 2 iin cõſt fkoend lier paru cherece elaber oluiſſe 4 qood Ae. ddiosind uult dansteſt nreſtque berRiure LUnbul 1 uiſt mebutil a um po lintradh unquod laiciure tbuira de necde Plcidfin dultoali dohiduit Umcöſtin uportiod dodinrel tnecäpe trlpern wilcuti wneaden iprdih dhliesſ lud cauuum elle, ordio retineatur Im, quoniã cum us grauetur ha, 1us xris alienind llo uniuerſalin ariinalio debuit aiores reprobat, oniam cumuter- quiparetur, ad ſu Squetrahendum h Alsit, dictionem, müles, eandemſ- ducere regulani expreſsim diffe⸗ omnino iuris ha- liani uerbis nulla admiſerim, nilla- ceſſe ueram:qui- dat, grauari hære alienum non tiũ- I uerbis. ff. de erari debet, cun uerb-/ſignif. 2 lia deducto omni aldus aliam ratio. res hæreditatisle u¹ erd non bona ip- 1 3 quamobtẽin eo 3 R ideo quodibet uod teſtatoris iuc ltifarũ improbit 3 crep dteris. Matthe’ r0 plura cõputent a In. j. de leg. j. b Ij. adl. Ealci. a⁴ d. 9. poſtea ue Polel 3 itsi uniuerfäbit H vo. 164 nec hoc autori ſat placet,& multò minus mi- hi, cùm pronunciatum illud falſum ſit,&cre- brior ſententia probetur, etiã in codicillis eo iure legari potuiſſe⸗: tametſi uel eo admiſſo, nõ ſatis conſequens ea ratio ſit. quid enim cũ in teſtamento fideicõmiſſum relinquitur, an idcirco quòd poſsit in codicillis, ampliandũ fuit in legitimi hæredis detrimentũ: Cæterũ noſtra tandem opinio recitãda eſt: ſiquidem in Falcidia nõ computari, niſi quod hæredi- tario iure accipitur, inductum eſſe nõà Mar tiano Iuriſconſulto, ſed ab ipſo autore legis Falcidio magis crediderim:& huius rei auto rem habeo diuũ Hieronymũ in Euſebij chro nica, cuius hæc uerba ſunt: Imperante Augu ſto C. Falcidius tribunus plebis legẽ tulit, ne quis plus teſtamẽto legaret, quàm ut quarta pars hæredibus ſupereſſet, ſi quatuor aut mi nus eſſent:ſi autẽ plus quatuor, medietas: eo tenore, ut ſiue liberis, fiue propinquis, item exteris pater ſua legaret, illa pars, quã Falci- dius cõſtituit, niſi pater interdixerit,& lega- tis fruentibus,& ijſdem carentibus, æquabi- liter partiretur: nam ſi æqualiter quadrantẽ cohęredes deducturi ſunt, tam qui pręceptio nes habent, q́; qui nõ habent: certè ſequitur, uoluiſſe Falcidiũ præceptiones nõ cõputari: quod& ex eo efficaciter probatur, quod Fal cidius induxit, ne plus quàm hæreditatis do- drans teſtamento legari poſſetb. Igitur qui ſu pereſt quadrans, portio hæreditatis eſſe de- bet,& iure hæreditario capi: cùm enim legis XII. tabularũ uerba ita eſſent latiſsimè cõce- pta, Is uti legaſsit, rei ſuæ ita ius eſtoc, per Fal cidium poteſtas hæc coanguſtata eſt, ut non niſi intra dodrantẽ ualerent legata: quamob- rem quod ſupra dodrantem in hæreditate eſ- ſet, id iure hæreditario ad heredem pertinere debuit:& hoc in cauſa eſt, ut nec præceptio- nes, nec data implendæ conditionis cauſa in 40 Falcidiã imputent᷑. At in Pegaſiano ſenatuſ- cõfulto aliud iuris eſt: quandoquidẽ illud nõ prohibuit ultra dodrantẽ fideicõmitti, ſed ſo- lum cõſtituit, ut ſi fideicõmiſſum foret, quar- ta portio deduceret᷑ d. Nil itaq; mirum, ſi etiã quod iure hæreditario nõ acquirit᷑, in ea por- tione cõputatur: ſatis enim ſenatuſconſulto fit, ſi perinde quadrans apud hæredẽ perma- neat, ſicut in lege Falcidia remaneret, quãuis non eadem prorſus forma remaneret:& hoc ſupradicta ratione, quam nec Bart, nec eius cõplices ſatis perſpexerũt. Quòd ſi quæras, cur Falcidius hoc in lege expreſſerit, ſenatuſ conſultũ uerò nõ expreſſerit: In ſenatuſcon- ſulto, reſpõdere poſſumus, uoluiſſe ampliſſi mum ordinẽ hæredi cõſulere,&tamen q́;mi- nimũ poſſet fideicõmiſſario præiudicare. ꝗd autẽ in Falcidio efficaciter dicam, uix ſuppe- tit:& cùm uerba legis qualia fuerint, ſatis ex Hieronymo cõſtet, nõ arbitror adhuc inqui- rendum:potuit enim legislator perſuaſiua a- liqua ratione moueri,& legem ferre, quã po pulus ſciuerit:ueluti ſi iuſtum exiſtimauit, ut qui in teſtamẽto hæres ſcriptus eſſet, ſaltem Paradoxorum lib. VI. 20 30 50 60 165 quadrantẽ iure hæreditario haberet: quod& ſimili caſu in filijs ferè Iuſtinianus introdu- xit“, ut uidelicet teneatur pater iure inſtitu- tionis quadrantẽ filio relinquere:uidet᷑ enim Falcidij legẽ imitatus, dum etiam conſtituit, ut ſi plures quatuor liberi eſſent, ſemiſſem pro legitima habeanti: quod& Falcidiũ ſta- tuiſſe Hieronymus oſtendit:quãuis hucuſq;, quod equidem ſciam, animaduerterit nemo. Videamus nunc, cur in fideicõmiſſaria hære ditate, ſi cohæres ſuum aliquẽ fundum præ- ſtet, ab hærede totus in quadrantẽ compute- tur:ſi uerò fundus iſte hęreditariusſit, portio ſolùm hæreditaria, puta dimidia, imputanda ſit. Et Accurſius, quẽ Bartolus sſequitur, id introductũ tradit, ne eadem res diuerſo iure cenſeatur:quæ ratio meritò recentiorib. om- nibus diſplicuit', cùm hoc caſu potiſsimũ ea- dem res uarie accipiatur:quippe pars una Fal cidiæ imputatur, alia non imputat᷑. Quidam, rei alienæ legatũ nõ tanta interpretatione ad iuuari, ſicut propriæ, ſcribũt: quamobrem le gatario incumbit onus probandi, cognitum fuiſſe teſtatori, rem eſſe alienã. Igitur cùm co hæres fideicõmiſſa rei non hæreditariæ præ- ſtat, ut uoluntas hæcperſtringatur, omne q́d præſtat, Falcidiæ imputari debet: cùm uerò hæreditaria res eſt, latiori interpretatione ſo- la portio cõputatur. Verũ nec id ego proba- uerim, cùm ex pronunciatis Bartolii cõſtet, non aliã interpretationẽ fieri ſolere, cùm res hæredis legatur, quàm cùm propria relinqui tur.Sed& ſi falſum id eſſet, ex eorũ tamen ra tione contrarium aſſerendum fuerat:cùm e- nim Falcidia aduerſus teſtatoris uoluntatem detrahatur, quò magis fideicõmiſſario faue tur, eò amplius teſtatoris ſententiam adiuua mus: fauetur autem maximè, cùm tota res aliena legata Falcidiæ imputatur. Sed& tam etſi onus probandi legatario incumbat, non ideo minus legatum rei alienę interpretatio- ne protendi dicendum eſt, cùm argumentũ de probatione ad ſubſtantiam rei nihil infe- rat. quid erit ſi hæres hic, cui huiuſmodi lega tum factum eſt, ſit filius teſtatoris, uel cõſan- guineus? tũc enim quicquam probare opus non eſt:quamobrem fortaſſe in Baldi ſenten tiam eundum fuerit“. Scire enim debemus, tam in Falcidiæ legis, quam in ſenatuſconſul ti portione id imputari, quod uoluiſſe teſta- tor creditur:cauit utiqʒ id expreſſe Falcidius, & ex Iureconſultorũ quoq; reſponſis palaàm eſtn. Igitur ordinatio teſtatoris, eiuſdem rei diuerſos titulos conſtituentis, confundi non debuit.& ſicut quod accipitur iure prælega- ti, differt ab eo quod hæreditario accipimus, ita etiam in computatione faciundum fuit:et hoc tametſi frigidè, utcunq; deſendi poteſt, quando nec Alexandrioargumenta quicq́; urgeãt. Sed quid ſi ratione noua ipſi nodum hunc diſſoluimus? ut enim ſuprà uiſum eſt, induxit Pegaſianũ ſenatuſconſultum, ut hæ- res retinere quartam fideicõmiſsi, hæredita- tisue poſſet: at cùm fun dum hæreditarium hn 23 e§. aliud quoq́;. in auth. ut ci de appellat. f Auth. nouißi. C. de inoffic. teſta. 2 In d. l. in quar tam. h Mod. in d. l. fi lium quẽ. col. xXxxiiij. i In l. nemo po teſt. in iij. op. de lega.j. k I. Titia.ad le- gem Falcid. I I. duo ſunt. de teſta. tut. Bal. in l. cum quis. C. de iuris& fact. ignor. m In d. I. filium. n l. cum quo.§. f. ad leg. Fal. o In d.l. in quar kam. 2 Glo. in l. talis. de leg.j. 5 I. legata. 6. j. ,: de leg.j. c L ij. ſi cer. pet. d Bar. Alex. ibi. e Mod. Peruſi ni ibi. f Inl. fili quẽ habentem. 166 D. Andr EX Alclati 167 dari cohæredis fideicommiſſum eſt, pars hæ reditaria imputatur: quia uerè pars hæredita tis eſt, reliqua nõ eſt,& idcirco non imputa- tur. Nec obſtat, quòd datũ cauſa conditionis implendæ, uel rei propriæ ipſius hæredis le- gatũ imputatur:quoniamillud ſubrogari lo co quartę portionis fideicõmiſsi uidetur:ſed in noſtro caſu pars non hæreditaria fingi nõ poteſt in ea portione ſubrogariꝰ: cùm enim idcirco legatũ hoc ualeat, quia à parte eius hę redis, cui præſtari debet, ſeparat᷑, non debuit fingi pertinere ad eius hęreditatem poſſe, ne à ſe ſibi legatum uideaturb,& unà cum cæte- ris omnino corruat. Et ex hac ratione belliſ- ſimè infertur ad ſequentes Iuriſcõſulti Mar- tiani deciſiones. Cum enim rei hæreditariæ portio, quæ ad cohæredem ſpectat, non poſ⸗ ſit ingi pars eſſehæreditatis alterius, idcirco non imputatur. Quid ſi legatũ hoc conſiſtat in pecunia?& tunc ſecus eſt, cum nil fictioni repugnet: quoniam in genere ſuo pecunia functionem recipit Subſequitur: quid in fi deicõmiſſo dato cauſa conditionis implen- dærueluti ſi teſtator me& Titium hæredes inſtituat:& grauet ut Titio partem meam, ſi fundum mihi ille dederit, reſtituam: dein Ti- tio fideicõmittat, ut fundum mihi ipſum det: uidet᷑ hic fundus, quia hæreditarius, niſi pro parte imputari debere: cõtrà oſtẽditur ex uo Iuntate defuncti, qui uoluit dari cauſa condi tionis implendæ, cum quæ eo modo dantur, integrè computari ſoleant:& hoc magis Iu- riſconſulto uiſum eſt. Ponit itaq; regulam, à qua duos caſus excipit, cùm pecunia præſta tur, uel cùm fideicõmiſſum cauſa adimplen- dæ conditionis datur.& hoc ſenſu puto acci piẽda eius uerba: interpretationes enim Do ctorum perquàm calumnioſę ſunt: quarum prima eſt, fideicommiſsũ hęredi datur, id eſt, reddere compellitur. Sacratiſsimorũ Impp. Diocletiani Maximianiq́; hoc reſcriptũstam ę lflimm.C difficile intellectu, tam horridũ tractatu, tam milxi confuſum interpretamentis exiſtimatur, ut nõ aliud ſimile forſan in iure ciuili reperias. Videamus nos igitur, quo ſenſu accipiendũ ſit. Et in Accurſiana paraphraſi tres expoſiti ones afferuntur, quæ eò tendunt, ut fideicõ- miſſum uniuerſale, adueniente conditione 10 deducta quarta reſtituatur, in qua hæredita- ria portio fundicomputetur, quem fundũ in peculium datum ueteres crediderunt. Ioan- nes prælegatum mauult: Azo mortis ſcauſa filio donatum:quæ declarationes& textum peruertũt,& etiam iure non probãtur. nam cur fundum hunc in peculium datum dica- mus, uel mortis cauſa donatũ, cum id in re- ſcripto non exprimatur: Sed& cõcedamus hoc exprimi, cur in quadrante fideicõmiſſa- 20 rio computari debet, ſi non ex iudicio teſta- toris accipiturtea enim quæ donant᷑, in quar tam cõputari non debent. item quæ in pecu h lin quqtan lium filijs concedunt᷑, poſt mortẽ patris non retinenda, ſed communicãda ſunti quod in i l certum. Ci dubio cum effectu intelligendũ eſt, cũ& id mil. ercſſ dicatur propriè ad communionẽ reuocari, cuius pars ad unum, pars ad alium uel perti- net, uel pertinere poteſt. neq; dicat mihi quiſ quam, ex Bartoli ſententia fundũ hunc filio 30 ex cauſa omnem adiudicatũ fuiſſe: quoniam & hoc extra reſcripti uerba inducit᷑,& à qui buſdã etiam alijs modis confutaturk: quam à poliuind aleã Ioannis quoq; interpretatio ſubit, quòd flium. uidelicet textus uerba multifariam transfe- rat,& quædam impropriè accipiat: quamob rem Cynus improbabilem eam appellat,& meritò ab aula, ut eius uerbis utar, reiectam. In quam ſententiã& Bart.& uno conſenſu alij ſcribunt. Fuit& noua interpretatio Mat- dandum iniungitur:quod meritò recentiori 40 theſyllani, quam cũ expugnatã confutatãqʒ bus diſplicuit?, quapropter alij, fideicõmiſ- ſum appellari poſſe, quod cauſa implendæ conditionis datur, lata& impropria ſignifi- catione autumant:quę reſpõſio ſeipſam oſtẽ dit, ut cõfutatione nõ egeat. alij aliter, et ine- ptè ut huiuſmodi affanię quibuſdã ante nos improbatę ſint᷑.alij ab uno dari, puta x. cau- ſa conditionis implendæ, ab alio fideicom- miſſum malunt, quod uerbis Iuriſconſulti non congruit. Intellectus omnes qui haclenus dati ſinth f- lium quem habentem. C. famil. erciſcun. probabiles non eſ- ſe, quare aliter quàm à cæteris declarata:& nil differ- re deductionem ab alijs legatis. CApVvT V. Iune Naenn habentem fundum portio- nem hæreditatis fratribus& quibuſdam alijs, ſub condicione uerbis precarijs reſtitu ere, ſanxit teſtator: poſt eius cõditionis euen tum hæreditaria parte prædij in quartæ rati- one retẽta, compenſato præterea quòd à co- hæredibus uice mutua percepit,& ſi quid de eſt in ſupplementum deducto, quod à cæte- ris in eo fundo ſoluitur, ſupra quartã habẽs Politus Senenſis, mehercule& diligens,& bene doctus Iuriſcõſultus, relinquat, illi ac- quieſcendũ duco. Diſputemus interim, an quod ipſe ex ſuo penore interpretamentum affert, defendi poſsit: is huiuſmodi caſum in reſcripto aſſerendũ opinatur, ut pater tribus filijs, uel fortaſſe quibuſdã alijs etiam inſtitu tis, unũ ex filijs ſub cõditione rogauerit por tionẽ ſuam reſtituere, retento tamen et dedu 50 cto ſibi fundo hæreditario: eueniente cõditi one tractatũ eſt, quẽadmodũ ratio legis Fal- cidiæ ineũda eſſet:& reſpondet᷑, debere eum portionẽ hæreditariã fundi cõputare, tum e- tiam ſi quid iure legati, uel fideicõmiſsi à co- hæredib. accepit,& ſi adhuc ad quartã deſit, ſuppleat ex hæreditate: illud aũt d in fundo habet, non hæreditariũ, ſed ex cohæ redũ por tione, hoc nõ imputet, ſed ſupra quartã habe at.et licet hæc interpretatio mihi quãdoq; ap 60 plauſerit, duo tamen maximè nũc uident illi aduerſari. nam ſi diuinandum non eſt, ut cer tè nõ eſt, quomodo in textu probabitur, uo- Iuiſſe teſtatorem, ut filius retineret fundũe de hoc utiq;ʒ in quo huius declarationis car/ do uße oum auiſch amälud tetuf, lominp docereiu Inpuuxt fancelle tinlega rcidictu rin bifundun ein ginadder ret nam eebuituri lriſpec qlilegata eibdem, bh wumfra im pmlum, ber pro alda. dpoteſt 3 afd minkad Kanſäel erelentot uneretin mrdonor beraciy darurluri lndeaduer waceipiñ „ ulehere Ltil de eumne Kopinata duminte wüntem. deidacc r ddune. Dol mdurfdded ur, i 8 4 Nqu hercdi er quemfundii rediderunt! 1 — alcio teſt, 5 onani inqun reltem Auæinpecu t mortẽ Patrisnon cäda ſunt; quodin ils gendũ eſt, cũ&iia munionẽ reuocari ad alium uelpem⸗ nte cona. Sondltine a I. Neſennius. ff.ad I. Falcid. b Inl in quar- tam. in vij.op poſit. neq; dicat mihiqui c l.ij. C. cõmu⸗- ia tundũ hunctſio atũ fuiſſerquonim ba inducit,&aqui onfutatur;: qum Ni retatio ſubit, quo i ultifariam transſe- e accipiat: quamob m eam appellar& bis utar, reiectam, t.& uno conſenſu interpretatiohlu- gnatã contutalach cule& diligens s,relinquat, illiac temus interim, an nterpretamentum iuſmodi caſum in rur, ut pater tribi alis ctiaminſti- one rogauerit pot otamenerdecu eueniente 5 812 dũ ratio legis debere eum ade nde DrOU nia de leg. d Inſtit. de leg. in prin. Inl. deducta. õ. numis. f.. ad Trebell. f l. ſtipulatio iſt, habere. 168 do cõſiſtit, in reſcripto uerbum eſt nullũ: ſed cùm à teſtatore dictum nõ conſtaret,& Impe rator retineri iubeat, Bartolus ut multo mi- nus ariolaret᷑, induci id ex tacita uoluntate te ſtatoris tradidit:quæ ex eo præſumit᷑;, q́d fun dus is in peculiũ illi datus fuerat. S ecundũ ar gumentũ ex Pauli epiſtola ad Neſenniũ A- pollinarẽ colligitur. cùm enim quartã ex ſe- natuſconſulto filius hic deducat, nõ uidetur quod portionẽ tantũmodo hæreditariã in eo fundo computare debeat, ſed aduerſus cohæ redes omnẽ potius. Neq; mihi ſatis arridet il la diſtinctio, ut ſecernamus, an teſtator à co- hærede fideicõmiſſario legauerit, uel fideicõ miſerit, ut tunc epiſtola Pauli obſeruetur: an uerò iuſſerit hæredem deducere, ut hoc caſu hæreditaria ſolùm portio deducatur: nam ſi Dynũ, Bartolũ, cõcordesq́; aliorũ traditiões ſequamur b, contrariũ potius dicendũ foret, cùm illud quod deducitur, facilius totum cõ- putetur, quàm quod ab alio accipitur. exem- plum in pecunia, quam ſi hæres ex ſeipſo de- ducere iuſſus eſt, totam imputat, alioqui non imputat. Sed& non crediderim probabilem hanc eſſe differentiam, cùm indubitati iuris ſit, in legatis uerba nõ conſiderari: ut ſiue hæ redi dictum ſit, accipias fundum, ſiue, lego ti bi fundume:niſi expreſsim à Iuriſconſultis a- nimaduerſum id offendam, nihil referre arbi trer. nam etſi deductio hęc à legato differret, debuit utiqʒà Iureconſulto nominari:quòd ſi legati ſpecies eſt, tũc Iuſtinianum obijciam, qui legata ſinendi modo nihil ab alijs differ- re, itidem& præceptiones, ex cõſtitutione di uorum fratrũ oſtendit u. Sed& Papiniani re- ſponſum, quod ſuæ' opinionis argumentum habet, pro noſtra& cõmuni ſententia indu- ci poteſte: cùm enim pecuniam omnẽ impu- tari in Falcidiam docuiſſet, Diuerſa, inquit il le, cauſa eſt prædiorum pro hæreditaria par- te retentorũ: quippe pecunia omnis de por- tione retineri poteſt: prædiorum autem alia portio non niſià cohærede, qui dominiũ ha- beat, accipitur. nam cùm de pecunia ſcribens utatur Juriſconſultus uerbo retentionis, de- inde aduerſatiuè loquendo de fundi portio-/ ne, accipit᷑, inquiat, à cohærede, oſtendit non poſſe hæredem propria autoritate deducere, & nihil deductionem hancà legato differre. Veruùm nec uerborũ ui differentia hæc, qᷓ d il le opinatur, ſatis probari poteſt. Si enim ſcri- ptum in teſtamento ſit, deducto fundo fili hę reditatem reſtituas, nõ propterea fundus in Falcidia computandus nõ eſt: alioqui ſi hoc obſeruaremus, nec hæreditaria pars deduce retur, quod textus noſter iubet: nam& in le- gatis dicitur, ut hæres accipiat, uel hæredi de tur,& tamen in effectu integrè nõ accipit, cũ teneatur reddere. Præterea quibus ex uerbis cõſtet in textu noſtro de deductione actum, uelim Politus ipſe uiderit: ſimpliciter enim ſcriptũ eſt, fundum habentẽ: cur nõ alio po- tius iure, ꝗᷓ deductionis? atqui uerbũ, habere, de uerb. obl. latiſsimũ eſt, ut ita coanguſtari non debeat. Paradoxorum lib. VI. 10 20 30 40⁰ 50 P 60 ¶ꝗ 169 - E ribus filijs hæredibus inſtitutis, uni prælega uit fundum per legatũ uẽdicationis, quod fie bat hoc modo: fili mi, talem fundũ tibi habe, uelpræſume, uel uendica, ut Caius in Inſtitu tionib.ſub rub.de legatis, ſcribit. Idem teſta- tor eum rogauit, ut hęreditatẽ fratribus, ſi na uis ex Aſia ueniret, reſtitueret, mãdauitq; ut ipſi fratres uice mutua decẽ illi darent:ea cõ- ditione eueniente, quæritur quid quartæ ex ſenatuſconſulto Trebelliano deducendæ im putandum ſit:& ſi hæreditas reſtituenda cen tum æſtimetur, X X v. erunt pro ea quarta re tinenda:quæ cõputatio ſic inibitur, ut in pri- mis portionẽ hæreditariã fundi imputet, quę ſi fundus X XIIII. ualeat, cùm tres hæredes ſcripti proponãtur, erit vIII. Rurſus decem quoq; illa quæ à cohæredib. uice mutua per- cipit, cõpenſet: quod uerò ad quartam deeſt, nempe VII. ex eo quod reſtituere debet, ſibi ſuppleat: reliquas enim partes fundi ſupra quartam habet, nec imputat.& redditur hoc modo ſenſus clariſsimus,& dictio illa, haben tem, ad legatũ uendicationis refertur, quod ſolebat eo uerbo concipi: tametſi etiam nihil impedit, eam uocem ad reſtituendi uerbum referre, quaſi eo tempore habeat, quo reſti- tuit, ne exiſtimemus(quod alij arbitrantur) eum habuiſſe fundum uiuẽte patre. Nec me mouet Neſennij cõſultatio, qua traditur, ad- uerſus cohæredem omne legatũ computari: quoniam eo caſu loquitur, quo hæres graua- tus à cohærede legatum petit: erit enim cohæ res conuentus exceptione doli tutus, niſi ille huiuſmodi legatum Falcidiæ imputauerit. at nos loquimur in hærede, qui nõ ipſe quicq́; petit, ſed ab eo petitur: cùm enim fundus per uendicationẽ ſibi ſit prælegatus, nõ compel- litur eum petere, ſed propria autoritate ex ſe ipſo accipit, ut Caius atteſtatur: ſicq; uocula illa, habentem, perquàm αασ,νεε ea in con- ſtitutione accipitur. Nec nouũ eſt, æquitatẽ, de qua in Neſennij conſultatione, ſoli exce- tioni fufficere,& adeò efficacem nõ eſſe, ut inde actio produci poſsit: totum enim id uo-/ luntas teſtatoris facit, qui legando per uendi cationem, magis fauere honorato uoluiſſe ui deri poteſt.& quamuis hodie ſublata ſit diffe rentia legatorum uendicationis, damnatio- nis, ſinendi modo,& præceptionis, hoc pro- cedit quantum ad actiones, quæ eædem qui- buslibet conceduntur, nõ quantum ad alios effectus, qui ex mente teſtatoris proueniũt, uæ potiſsimũ attendi debet: quod pluribus exemplis probare poſſum, ſed duo ſufficiãt. Si teſtator per damnationẽ nurui ſuæ adhuc in matrimonio agenti, ius petendæ dotis præ legauerit, nihil agits. ſi hæredem ſinendi mo- hhh 3 g Lij. de dot. bræleg. a I. ſi Titius. de uerb. oblig. b Dock. l. centu rio. e l. Titia cum. 9. j ae leg.ij. d Inl. qui CC- CC.õ.qui CC. frad leg. falc. e repe.l.filium. famil. erciſ. 170 do grauauerit, ut ſinat ſe cõueniri ab ipſa, c⸗ uis de facto, utile legatum eſt, idq́; frequẽtio- re calculo Alexander probata. Rurſus ſi per uendicationem teſtator dixerit, Titius talem fundum accipiat, ſibi habeat, uidetur etiãà ho- die cõceſſa facultas propria autoritate ſumẽ- dib, cùm alioquin de manu hæredis petenda ſint regulariter legata: quod& in ea ſpecie re ſpondit Modeſtinus, cùm teſtaror filio dixiſ- ſet, uolo ipſum à ſeipſo pręcipuumaccipere, uνναν ʒεν νοονοοσοꝓ αυνeε‿σι xοα νναe uσα, latifundium agniferũ Comianũ cum omnib.quę habet inſtrumentisc. Adde quòd Iuſtinianus in legatorum fauorem quatuor illas ſpecies exæquauit: ut minimè ueriſimi- le ſit, manus iniectionem, quæ ex legato uen dicationis concedebatur, ab eo ſublatam, ne quod fauore indultũ fuit, in odiũ retorqueat Africani Juriſconſulti reſponſum in I. qui CCCC..qui CC. ff ad leg. falcid.a recentiorum calumnia de fenditur, qui erraſſe luriſconſultum in computatio- ne aſſeuerabant. CAP, VI. Vm quidam ducenta in bonis habens, Titium hæredem inſtituiſſet, mihi cen- tum purè, Seio centum ſub conditione lega- uit:interim dum cõditio euenit, ex legati fru ctibus X X v. percepit:dubitatum eſt, quem- admodum legis Falcidiæ ratio ducatur. Et Africanus Iuriſconſultus reſpondit“, quo- niam tantòo minus meo legato deij legatum eſt, quantò fructus interim collecti æſtimari poſſunt, cenſeri centum mihi, Seio LXXV. legata eſſe: quare ſeptem partes fieri debere, uttres Seius, quatuor ego ſoluam., quæ deci- ſio quamplurimis uiſa eſt iniuſta,& calculi errore facta:& memini, cùm adhuc luſtinia- nus nouus eſſem, uixq́; liminarem Digeſto- rum pagellã euoluiſſem, fuiſſe quendam ma gni nominis ſcholaſticum, qui publicè oſten ſurum ſe propoſuerit, maximum hac in com putatione Africani errorem: quamobrem, tametſi etiam tum diſciplinæ huius admodũ rudis, dolebam tamen tanti uiri memoriam lacerari. Aliquo poôſt tempore editus tracta- tus eſt, non eius quidem arrogantis uiri, ſed perquàm conſummati luriſconſulti, qui ut uerbis modeſtior eſt, ita rationibus efficacio ribus Hacnat is inquit:Siue tempus quo cõ ditio exiſtit, conſideremus, ſiue tempus mor tis cum ſuperiore iunctum, utroq; caſu uide ri aliter computandum fuiſſe. nam cum, ubi extitit conditio, dominus legati puri centum uigintiquinqʒ habeat(ex fructib. enim X XV illi acquiſita ſunt)cui uerò ſub conditione le- gatum fuit, centum teneat, non ſeptem par- tes, ſed nouem faciendæ fuerant: non enim quarta amplis, ſed quinta in legato puro eſt, cùm ego centum XXv, Seius centum acce- perit. Quòd ſi aliud tempus, nimirũ mortis, conſideremus, ego centum habui, Seiusnon æqus centum, ſed tanto minus, quantum po tuiſſet interim ex fructib.acquiri, donec cen tum fierent: quę ſumma X✕˖ X X. eſſe poteſt, D. Andreæ Alciati 20 30 4⁰ 50 60 171 cùm ex centum lucrer X Xv. eadem ratione ex octoginta X X.I gitur perinde eſt, ac ſià principio ego centũ, Seius octoginta habuiſ ſet: qua ratione in nouem quoq; partes diui- dundum fuit, quod conferendum erat. Cæte rum quoniam ueriſimile nõ eſt, Iuriſconſul- tum Africanum erraſſe, uideamus an defen di ſua hæc computatio poſsit. Et crediderim, ſitempus quo conditio exiſtit, reſpiciamus, non poſſe dici, eum cui pure legatum eſt, CXXV.habere, ut ille exiſtimauit, ſed cente na tantùm:nam cumis ſua centum ſtatim ha- buit, cõfuſa ſunt proprijs bonis, factaq; ſunt pars patrimonij ipſius legatarij,& ideo fru- ctus inde collecti amplius nõ computantur: ut ideirco augeri legatum dicere poſsimus, cum illi fructus ſint rei iam ſuæ. At in fructi- bus legati conditionalis aliter eſt: quia hæres eos in quemcũq; euentum de re hæreditaria capit: quapropter utriqʒ cõputat, cenſeturqʒ; illo minus in eo legato eſſe: igitur meritòmi hi centũ legata cõputantur, Seio LXXXVv. & in VIi. partes fit deductio. Neq; à tempore mortis ex altero argumenti capite fieri com- putatio debuit, cùm ſi Seius LXx x x. tantùm haberet, X X. illa ſibi ſoli acquireret: ſed in noſtro caſu L X x hęc v. collecta nõ Seio tan tum, ſed& mihi proſunts: ut tandẽ nobis in hoc applaudam, quòd eius ſententię ſemper fuerim, ut magis me luriſconfultos ingenij debilicate nõ intelligere faterer, quàm eis er- roris aut negligentiæ notam inurerem: non quòd& ipſi homines non fuerint, ſed quòd nos ita illis inferiores, ut diſcernere ubi lapſi ſint, nequeamus: ſi tamen quandoq; dormi- tauerunt, quod non opinor. Intellectum Hugolini in!. re coniundli. de le ga.iij. non recte à recentioribus deffendi, tametſi uerus ſit: quam obrem diſputatum, an alijs modis ſuſhneri poßit. GCAPBVT VI. Ifficilis eſt Pauli illa lex, qua qui ſint cõ iuncti uelre uel uerbis, explicatũ eſt: iu liue materiam expoſitionesue Doctorũ reipicias, ſiue etiam Juriſconſulti uerba: præ fertur enim, inquit, cæteris, qui re& uerbis coniunctus eſt. quòd ſi re tantum cõiunctus ſit, conſtat non eſſe potiorem: ſiuerò uerbis quidem coniunctus ſit, re autem nõ, quæſtio nis eſt, an coniunctus potior ſit:& magis eſt ut ipſe præferatur. Dubitatũ fuit, quo intel- lectu uerſiculus hic ultimus accipiẽ dus eſſet: 2 quoniam ueteres maiorũ opiniones, Ioan nis, Roglerij, Azonis,& id genus cæterorũ referre, cùm ab omnibus recentioribus con- futentur, operæprecium non eſt, uideamus an Hugolini interpretatio, quę dubio procul uerbis legis admodum congruit, uera ſit,& quomodo defendatur. Exiſtimauit is, à Juriſ conſulto in ultimo reſponſo quæri, num cõ- iunctus uerbis tantum, præferatur illi, qui re ſolum coniungitur:& reſ ponderi præferen- dum:& profectoò cùm præmodum cõtextus uerbis congruat hæc expoſitio, non arbitror futuros 11 Lſedg ſ du res.. flid. de uul. Cxa g I in ralione cod.tit quam goſtroca qufice nlihut ſ dos plæc puierſu cetavoren quim com ltaclioꝛ dl econ wordine miungi ing Keelerite u anchinte pümen vamlitel intiruille inere Rl ha Caius malr enionct ingjeos ingeret etaoree inäũop dodlbus, ldanghe luꝛr cur läteg dchlumt aarc damds, danpuls dbilte 1 1 Acere poſoimus 6 mlux. Atinfruci, ⸗ liter eſt quiaare nde re heredian Sputat cenſenun er igitur merttomt ar, Seio LXXXY o. Neq;à tempor ai capite fiericom, uSLXXX.ütanuum iacquirerer ſed i ollecta nõ Seio tm 8. ut tandẽ nobiin 1l us ſententieſempet iſconſultos ingeni aterer, quameber- am inurerem: non n fuerint, ſed quot diſcernere ubi api n quandoq; dommi- aor. re coniuncli gel rndi, tanetſi ueuſt:qua odis ſaſtnctipoßi. VII. lex, qua quiſito bis, explicat et: vionesue Doctoñũ conſultiuerba pt eris, qul re d& uerbi etantum cöiuncig rem: ſiuero uelbi e autem nõ, qux 0 dior ſit:& magiᷣc 172 1 erm.. un, Iſa ita quis. ff de hær. inſtit. b In a.l. re con iuncli. c In d.l. re con⸗ iuncti. d In rep. d. lre. futuros fuiſſe unquam aliquos, qui cum Hu golino non ſentirent:niſi Iuriſconfulti quo- dam reſponſo arcerentur, quo hoc uidelicet traditum eſt, eos qui uerborũ complexu iun gũtur,& qui re connexi ſunt, æqualiter ſuc- cedere, nec alterum alteri præferri: Pompo- nijꝰ enim in tractatu de hæredibus inſtituen dis uerba hæc ſunt: Si ita quis hæredes inſti- tuerit, Titius hęres eſto, Caius& Męuius ex æquis partibus hæredes ſunto: quamuis,&, ſyllaba coniunctionem faciat, ſi quis tamen ex his decedat, non alteri ſoli pars accreſcit, ſed omnibus hęredibus pro hęreditarijs por tionibus:quia non tam coniũxiſſe, quàm ce- leriter dixiſſe uideatur. Petrus ex Genabo, quam Aureliam dicunt,& alij quidam Gal- lici doctoresbnegant Titiũ in propoſito exẽ- plo re tantum coniungi. atqui ex eorũ ſentẽ- tia, inter primã inſtitutionem& ſecundam, addendum fuit punctum, quod æquè pollet atq; copula,& idcirco etiam uerbis coniun- git.Sed hęc reſpõſio nemini nõ reprobatur: ubi enim neceſſaria eſt copulatiua illa uox, uelſubinducitur, uel ex pũcto colligit᷑: at in noſtro caſu nemo eã ad rectã locutionẽ quic quã facere fatebit᷑.Salicetus diſtinguẽdũ pu tauit, ut ſi coniunctus re, alios uerbis cõiun- ctos præcedat, qd in ſuperiore caſu eſt, tunc pariter ſuccedãt, expręſumptione legis, quę teſtatorem magis uoluiſſe celeriter ſcribere, quàm coniungere, arbitratur. perinde igitur eſt, ac ſiomnes re cõiungere uoluiſſet. at ue- rò ſi ẽconuerſo ſcriptum ſit,& coniũcti uer- bis ordine ſcripturæ eum antecedant, qui re coniungitur, ſecus eſſe, cùm eo caſu quicq́; de celeritate non fingat᷑. Iaſon id improbat:, tanqᷓʒ in textu ordo ille non conſideretur:q́̊d parũ me mouerit.fortius ex eo urgeor, quo- niam ſi teſtator re coniungere uoluiſſet, non inſtituiſſet eo addito, ſe æquis portionibus inſtituere, quo caſu etiam celerius dixiſſet. Sed& hac admiſſa opinione, præferẽdi erãt uel Caius uel Mæuius, quòd etiam uerbis coniuncti forent. Petrus Beſutiusununc cõ iungi eos uerbis negat: quippe non ut con- iungeret, ſed ut celeriter diceret, appoſitã à teſtatore copulã: nunc Titium re quoq;ʒ diſ- iunctũ opinatur, tanq́; uerba illa, æquis por- tionibus, ad eum quoq; referri debeant. Sed utranq;ʒ expoſitionem argutiſsimè Iaſon cõ- futat: cur enim uox hæc, æquis partibus, ad Titiũ referatur, cùm quæ in aliena clauſula dicta ſunt, ad pręcedentẽ referri non debeãt: aut cur coniunctos Caium& Mæuium nõ dicamus, qui una oratione poſiti, etiã remo- ta copula cõiungunt᷑e laſon cùm ſe ualde no tabiliter reſpondere teſtatus eſſet, Titiũ aſſe uerauit neq; re coniungi:cùm enim in prin- cipio abſqʒ partibus hæres inſtitutus ſit, cẽſe tur inſtitutus in totũ: quãobrem ubi Caiũ, Mæuiumq; teſtator addidit, exiſtimãdus eſt ad dupondiũ trãſiſſe. Cũ igitur diuerſis aſsi bus inſtituti ſint, non poto credi ius accre/ ſcendi inter eos, tanqᷓ́; re coniũctos, eſſe; ſed Paradoxorum lib. VI. 10 20 50 60 173 & Caius Męuio nõ coniungit᷑, quoniam nõ tam coniunxiſſe, q́; celeriter dixiſſe teſtator uidetur. Cæterùm& hæc Iaſonis interpreta tio minimè mihi ſatisfacit, cũ, ſi ratio celerita tis ceſſaret, præſupponit textus Titium alijs cõiungi, ergo ad dupondium tranſgreſſum non eſt:quod& Ioannes ab Imola ſatis per- ſpicuè oſtendit. nam& cur Caium Mæuio iungi negẽ: quaſi teſtator duas orationes fa- cerè, ſeparatimq́; eos ſcribere uoluerit, ſed celeritatis cauſa, una clauſula utrũq; inſtitue rit. Videtur utiqʒ nobis hoc nõ ſat congrue re:quis enim luriſcõſulto hanc teſtatoris uo luntatem manifeſtam fecit, ut ex ea à cõmu- nibus regulis recederet: ex uerbis certè non conſtat, ergo obſeruanda nõ fuit, ſed potius ex ui uerborũ reſpondendum fuerat, Caiũ aut Mæuiũ Titio præferri. Quid cenſendũr exiſtimarem in caſu claro, cũ conſtat teſtato rem expreſſe egiſſe, ut unus uerbis coniun- geretur, alius re tantum, eum qui cõiunctus Uerbis eſt, præferri: quod ex Hugolini in- terpretatione conſtat:alioquin in dubijs tan tæ efficaciæ non eſſe coniunctiuam copulã, ut propter eam diſiuncti excludãtur: quam-/ obrem cẽſeri potius, gratia celeritatis appo- ſitã, eo ſcilicet reſpectu, ut etiã diſiunctus ſi- mul admittatur, non ut coniunctum uerbis tantum, quaſi non coniunctum excludat:& hoc in hæredibus præſertim, in quibus utæ- quales portiones fiãt, legib. admodũ placuit Lex, Mulieri& Titio. de condit.& de- mon. declarata,& ab Raph. Socin. laſ. argumentis defen- ſa:& noua ratione dicendũ ex ea probari, tametſi ſpe ciali iure ſuccedatur, ius accreſcẽdi eſſe poſſe. SAPVT VIII. Vlieri& Titio uſusfructus, ſi non nu pſerit mulier, relictus eſt:ſi mulier nu pſerit, quandiu Titius aduiuet,& in eodem ſtatu erit, partẽ uſusfructus habebit: tantum enim beneficio legis ex legato mulieri con- ceſſum eſſe, intelligendum eſt, quantum ha beret, ſi cõditioni paruiſſet: nec ſi Titius qui conditione defectus eſt, legatũ repudiet, ea res mulieri proderit. Ex hac Papiniani lege eam concluſionẽ collegit Bartolusf, ut quo- ties aliquis iure ſpeciali aduerſus teſtatoris uoluntatem legato fruitur, in cõiuncti por- tione ius accreſcẽdi non habeat:cuius rei ua- riæ rationes à Baldo diuerſis locis referunt᷑, quæ à Socino Iaſoneq́; collectę, omnibus ad manus ſunt. Cæterùm uidendum eſt an cõ- munis intellectus defendi poſsit: exiſtima- uerunt enim Raphaẽl Comenſis,& recẽtio e In d. l. ſt ita qui. f in lre conik⸗ cti. resealij, nõ ſolũ Bartoli eam concluſionẽ ibi g Raph. et Soc. non probari, ſed potius contrariæ ſententiæ argumẽta duo efficacia colligi. primũ eſt, dũ dicitur, quãdiu Titius uiuit,& in eodẽ ſtatu erit, partem uſusfructus habituram: ſi igitur non uiuet, uel in eodem ſtatu non erit, uſuſ- fructus ad mulierẽ pertinebit. Sed argumen tum hoc haud ita ego admiſerim: quoniã ſi Titius in eodem ſtatu non erit, ſequitur eam non habituram uſumfructum: non tamen hhh 4 in a.l. mulieri. Laſ. in l.re con iücti. col. liij. 174 concedendum eſt, ad mulierem deferendũ: atqui ad proprietarium potius ex regula per a ſi Titiouſuf tinebit: quamobremquod Jaſon adtert, uer Hrdeuſufr. ba illa nihiloperari, explodendũ eſt: operan tur enim, ut dominus proprietatis eũ capiat. Secundum argumentum ex ratione legis de ducitur: inquit enim Papinianus, Tantum ex beneficio legis mulier conſequet᷑, quan- tum haberet ſi conditioni paruiſſet: ſed ſi pa ruiſſet, iure accreſcendi toto uſufructu frue retur:cur ergo cõtrà? V erũ et hic reſponden dum puto, uerba ea accipi ſecundũ legis ca- ſum oportere:cùm enim luriſcõſultus, quã- do Titius accepturus erat, niſi defeciſſet con ditione, locutus eſſet, ſubiunxit illam ratio- nem, quæ eo caſu perquàm uera eſt: ſed ubi Titius repudiaret, tunc ea ratio inducenda nõ eſt. Nec obijciat mihi quiſquam, rationẽ b lregula.frde generalem eſſe b,& ideo extra caſum trahi: iur.& fac. ig. quoniam tametſi hoc peruulgatũ ſit nimis, & indiſtinctè uerum eſſe omnes admittant, poſſunt tamen plures leges adduci, quæ hu- ius pronunciati falſitatem oſtendunt. Sed& Bartolus id intellexit, ſi cõmodè ad alios ca- c Inl. met. 5.a- ſus ratio produci poſsit?, non aliter. Baldus nimaduertere. uerò hoc admittit, cùm in generali clauſula ffquod metus ratio recitatur, non ſi in ſpeciali, uel(utuer- cau. bis eius utar) diſcretiuas, quod in noſtro ca- d In e. ſecundo ſu eſt. Et hęc ad communem intellectum de- requirts. cxtra fendendum ſatis. Cæterùm aliam huius re- ae appel. ſponſi rationem eſſe opinor, quàm uel Bal- dus, uelalius quiſquam tradiderit: fauore e- nim matrimonij in ſupraſcripta quæſtione admittebatur mulier, etiam contra uolunta- tem teſtatoris: ſed poſtquam iam nupta eſt, ceſſat pauxillũ ille fauor(non enim quæ nu- pta eſt, aliud matrimonium ſperare debet) quamobrẽ priuilegiũ ceſſat,& id ex regula, cum acquiſitionis cauſa amplius nõ ſubeſt, D. Andreæ Alciati 10 20 30 licet quæſita permaneant, acquirenda deſi- 40 e lij. in prin. ubi nere?.Igitur aduerſus Bartolum exiſtimaue Cor. C. de ca- rim etiam inter ſuccedentes iure ſpeciali ius duc tolend. accreſcendi eſſe, ſi tamen ſpecialis illius iu- ris& gratiæ cauſa adhuc ſuperſit: ſed ſi non ſupereſt, neq; iuri non decreſcendi locum eſſe. nam ſi Bartolũ generaliter ſequamur, illud faſò dixerimus, iuri non decreſcendi e- tiam inter ſpeciali indulgentia ſuccedentes, ſemper locum eſſe:in prædicto enim reſpon ſo, mulier Titio nõ uerbis tantũ, ſed& re cõ- iungitur:quapropter& ius non decreſcen- di utiqʒ illi cõpeteret,& tamen non ſuccedit. Num definitionem generaliter procedere ſu atis: Accurſij, Angeli, Alexandri, Rretini, Abbatis ſententiam ueram non uideri. CAp. IX. Væſitum eſt, an definitio ea ſuſtinen- da ſit quę non omnes caſus compræn- dit, ſed regulæ tantum adhæret, atq; genera- f inl. omnis. de lia complectitur.& Accurſius ſuſtinendam reg. ur. eſſe arbitratus eſti, neq; ex ſpeciali iure ad- uerſus definitionem probabile argumentũ g In rub. extra eſſe: quamobrem Nicolaus Tudiſcus, Are- de iud. tinus, Deciuss, eam iudicij definitionẽ pro- 50 60 175 ſ5 dzelt barunt, ut ſit actus trium perſonarum in iu- ſgxe dicio contendentiũ: tametſi enim quando un abſqʒ actore iudicium ſit, quale eſt inquiſitio nrc nis: ſatis tamen eſſe opinantur, ſi quæ fre- nidii f quentiora ſunt, deſcribant᷑. Alexanderquo h inn ffn nin il que in dote i llud in definitione probat, ut de mat olx. fer upr tur propter onera matrimonij: quamuis ali- oll dum quãdo accidat, ut ex pacto teneatur mulier, 9“ gpor kc ea onera de ſuo ſuſtinere, non uir ex dotali- lict 6 bus bonis. Sed& Aretinus de teſtamẽti ſub gegis ſtantia eſſe hæredis inſtirutionem ſcripſiti i nlij detef. Apa una quanquã ſpeciali caſu miles in codicillis in, colpen. 9 a ſtituat. Angelus quoqʒ; filij definitionem Iu a meäſili ceo⸗le riſcõſulto Vlpiano traditam probat, ut is ſit, t; vnem qui ex uiro& eius uxore naſcitur: licet& a- Cn ng Iij filij ſint, nõ ex uxore nati:ueluti legitima- ti, ut uocant, quiab illis iuris æſtimatione nõ b differunt. Sed ſatis fuit generaliter finire, dac quod& ex Papiniani reſponſo probatur,! Inli de eg clec qui, Lex, inquit, commune præceptum eſt, rndlicl cum tamen priuatæ quoq; leges ſint. Vlpia- nliconue nuss:Puto, inquit, conditionem, quæ in pote m Inl ſuusu- aru ÄreqGai- ſtate eſt, generaliter rectè definiri, facti pote que.§ pun nißf mo.eXd ſtas eſt:poteſt enim hęc, ſi Alexandriam per fdeheruß niomali: uenerit, non eſſe in arbitrio propter hyemẽ: rconltit quare ad generalem definitionem recurren- ecüiliinte dum eſt. Cæterùm licet me horum autoritas clarbdic plurimum moueat, non dubitauerim tamen wtalite contrariæ opinionis aſſertorem me præbe- onbsticul re:& ut ab alijs diſcedam, efficacioribus u- ſcbiurza tiqʒ rationibus adducor. nam nemo, opinor, mäünomi negauerit, cui rei id quod in definitione dici ticimell tur nõ competit nec definitionem congrue dum luli ren: quod ſi ita eſt, ſequeretur ut ſpeciales ca u l. Quinuust Neolaus ſus impropriè appellarentur, alioqui defini⸗ cuiaufa brm elle tio cum definito non conuerteretur: nec eſ⸗ aur. ctar. tuis Nusco ſet quod Gręci dicunt νοꝓen: itaq; iudiciũ adan berege inquiſitionis, iudiciũ non eſſet:dos in qua o- uu mfen nera matrimonij non ſuſtinerẽtur, dotis no- butmc menclaturã propriè nõ haberet,& id genus duſentun cętera, qᷓd certè nimis nouũ eſt: ſiquidem& ter n qͥd Iuriſcõſultus in regula iuris tradit, omnẽ er definitionem periculoſam eſſes, quoniam fa o lomniadt? 8 cilè ſubuerti poteſt, falſum eſſet: ſi enim ſa⸗- regulim. auui tis foret generaliter definire, quę(quęſo)dif- ficultas eſt in terminãda regulacnulla utiqʒ;, ut laſon ait?. Celſus, regula, inquit, Catonia p Inrub ſom na ſic definitur:quod, ſiteſtamẽti facti tem⸗ q lideng pore deceſsiſſet teſtator, inutile foret legatũ, caut id quandocunq; deceſſerit, non ualere: quæ definitio in quibuſdã falſa eſt. Videm igitur definitionem, qua generalia tantum deſcri- bimus, idcirco repręndi, quoniã in quibuſ- dam deficiat? Neq; oberit, ſi ex Bartoli teſti- monio eam nõ definitionem, ſed deſcriptio- nem eſſe dixeris:: quoniam ſi deſcriptio, quę r mal facilius ſuſtineri ſolet, eo argumento cõfun ditur, quãto hercle magis definitio? nam& Vlpianus deruij definitionẽ in dolo repro- bat᷑: quæ tametſi generaliter uera ſit(rarè e- s lided nim fit, ut citra ſimulationem dolus induca- tur)quia tamen etiam ſine ſimulatione id agi poſſe Labeo ait, Labeonis definitionem uti t Inrubr. ffâ magis uerã probat. Accurſius quoq;, ſi cau uſuffud d. non unn 1 . auir ex Gora,, 1 In d.. ͤ. de ll. ” ) ih& Ind.§. puto. 8 Titimauonen Seneraliter fiit ponſo probanurl l- de præceptum et leges lint. Vli one m quæin pocn definin, faiipod 95 Abb. Mod. Alexandrümpe 1 u 4e ſã dpropter hyem- onemrecunen- dehorum autorits tubitauerimtamen norem me prabe⸗ , efficaciorſbusu- am nemo, opinor, in detinitione dic tur, alioqui defini- uerteretur necel, id Feli.in c. j. de apositaq; iudicũ ſponſ. Dec.in eſſer: dos in quao- c. j. de iud. tinerẽtur, dotisllo- aberet,& id genus vũ eſt: ſiquidemã a iuris tradit, omnè nelle', quonimti meſſet: ſienimſ- ire quęlqugſoi regularnulla ulic J vinquit, Catoni 1 eſtamẽti facti eem, 1 utile foretlegali dn on ualere. quæ eſt. Viden igiu uatantum deicn⸗ auonuin qubul r Banolitli 1 1,11 E* 2,t nem ſed deſcripid 176 tio in definitione uſusfructus eſſet, non poſ- ſe abſque ea uſumfructum dici, autor eſt: ut inde expreſsim oſtendat, omnia quæ in defi- nitione dicuntur, requiri ut definita res no- men ſuum habeat,& uel ſpeciales caſus com prændi. Et noſtræ huic ſententiæ non aduer- ſatur ſupraſcriptum Papiniani reſponſum“: quoniam eo nõ tam lex definitur, quàm ſim- pliciter deſcribitur:quod recentioribus quo que quibuſdam uiſum eſt. Sed& Vlpianiau toritatib quò minus reſpondeam, in cauſa eſt, quòd in utranq; partem adduci poſſe ui- deo, licet efficaciter neutram probari. Oinonem pontificium à ſnodali mbil diſfẽr re:& probabilem non eſſe huius rei diſcepta- tionem. CAP. X. Radunt Canonicæ legis periti, duplex eſſe conſtitutionum genus: alias enim pontificias eſſe, alias quæ aà ſacerdotum gene rali conuentu ſynodales conciliarẽsue dicun tur“, qua in re, ut cõmunem ſententiam tuea mur, ex doctiorum annotationibus quędam axiomata affirmanda ſunt: ih iiaſdee illud, ut conſtitutio in cõuentu generali facta, tam etſi illi interſit Romanus pontifex, tamen cõ ciliaris dicatur, ſi à concilio originem tracta- tus trahit:cognoſcimusqʒ id, cùm in conſtitu tionis titulo ſolum ex cõcilio promulgatam ſcribitur:alioqui ſi ſuppreſſo ſacroſanctæ ſy- nodi nomine ſolus Põtifex inſcribatur, pon tificiam eſſe conſtat. Quòd ſi proponatur di- ctum, Iulius Pontifex de conſenſu concilij, Nicolaus Tudiſcus oratione quadam conci- liarem eſſe aſſeruit, recentiores Felinus& Decius contrad:quoniam iuris regula eſt, ſo- lere res geſtas facientibus attribui, nõ ijs qui conſentiũt tantùm. Sed ſciendum eſt, in qui buſdam contractibus requiri quorundam conſenſum, ad quos contractus ipſe nõ per- tinet:& non dubitauerim ſupraſcriptæ regu læ adhærendum: ſed cum is qui facit,& ille qui conſentit, etiam ſeparatim poteſtatem fa ciendi habent, cum par hoc caſu ſit utriuſque Paradoxorum lib. VI. 10 20 30 4⁰ 177 conditio, fortiori titulum rei geſtæ attribui- mus. quamobrem& cùm generalis ſacrorũ antiſtitum conuentus, legem promulgandi ius habeat,& nihilominus idem Pontifex poſsit, in dubijs fortiori adhærendum fuerit: præualere autem concilium non ambigam. quod ſinon generalis ſynodus, ſed cõuentus aliorum, puta Cardinales conſenſerint, Pon tifici negocium omne adſcribemus. Hinc ſi Pontifex ſe legem ferre aſſerat, uel autorita- te concilij, uel decernente ſimul ſacroſancta ſynodo, conciliaris ea lex appellabitur s. Sed quid ſi inſcriptum ſit, Iulius Pontifex ſacro approbante concilio? pontificalem eſſè tradi tum eſt, cum potuerit à Julio prius fieri, dein de à ſynodo approbari.Sed quorſum hęcenũ de titiuillitio, caprinaue lana diſputamus? mi nimè uerò: nam in hocutilis quęſtio eſt, quia difficilius aduerſus conſtitutionem ſynoda- lem admittitur diſpenſatio, quàm aduerſus Pontificis legem, quæ enim à plurib. fiunt, maiori firmitate nitunturi& hæc ex aliorum ſententia, cui nos nequaquã ſubſcribemus: hæc enim ratio ſacroſanctæ apoſtolicæ ſedi iniuriam facit, quaſi in ſanctionibus ex ea di- uulgatis, perfecta cognitio non adhibeatur. nam& cùm Imperator legem promulgat, ſi in conſultationem quamplurimos Conſiſto rianos adhibet,& uniuerſis approbantibus, tum demũ ſe legem ferre atteſtatur: cur ean- dem diligentiam in Pontifice Romano non præſumimus k? atqui non ita ſenſit Gratia- nus!, qui, Decretales, inquit, epiſtolæ cano- nibus conciliorũ pari iure exæquantur:nam & ſi id admittimus, conſequens eſſet, conſti- tutionibus ſenatuſcõſulta præuortere, quod nemo dixerit. ſed&cum Pontifex approban te concilio ſancit, cur hanc rationem nõ pro- ducimus? Probabilem itaq; tot interpretum ſuperiorem quæſtionem non arbi- tror:inutilis quippe eſt,& quæ nulli uſui eſſe poſsit. PARADOXORVM FINIS, e Gl. in c. ſi Pa- pa. xl. diſtinc. f e. j. de ren. lib. vj. g c. nimis. de iu reiur. c. fin.ij. g. j. h Scrib. in c. at ſi clerici.§. j. de iudi. i c. prudentiã. de off.deleg. k I. humanki. l. fin. C. de ll. 1 xx. diſtinc. in prin. Ampliſſ.reuerendiſſ.ꝗ; patr1 P a CFſus SO. Rom. ccdleſ. Card. digniſſ- And. Alciatus Juriſconſ.. D. W hoc anno, ampliſ. pater, ordinario profitendi munere Iuſtiniani Codi eeee Scs primam partem aſſumpſiſſem, continuoq́; duclu quatuor integros ſecun ℳ 8, dt libri traclatus abſoluiſſem,& quibuſcam ex cauſis maturare editionem compellerer, tu potiſoimũ occurriſti, cui noſtras haſce lucubrationes dedica Sh—— A 9—. 2. rem. Inſcribunt alij cõmentarios ſüos ſummis uiris, ſolum ut eorum gratiam 2 fauoremi; fibi comparent: Ego uerò id, ex ueterum Turiſconſultorũ more, potius conſilij accipiendi, iudicijp; ſabeundi cauſa ficiendũ duxi. Sic enim ex noſtris Sex. PTom ponius ad Q. Mutium, itemq; ad Cabinum ſcripſit: ſicad Neratium Iulius Paulus, ad Fe- rocem ulianus. Quòd ſi qua unquamin iure edita ſunt, quibus conſilio, patrocinio, iudicioo- pus eſſet, hæc noſtra præ ſertim eiuſmodi uidentur: recequnt enim non modicum à comuni noſtra tium orbita, ueteremq; methodum recentiorũ incuria amiſſam, perditam, coinquinatam, aliqua ex parte renouant,& in uſum reducũt. Unde merito ſuſpicari potui, pleroſq; fore accuſatores, & eos quidem non uulgares uiros, à quibus me tueri abſq; præſtantiſvimi alicuius uiri ope no poſſem: quam perſonam ut tu fuſlineas, etiam at etiam rogo: poteris enim, qua doctrina, elo- quentia,prudentiaij polles, id fecillims, ut qui legalem hanc ſcientiam domus tuæ alumnam ha- beas: quam tanta gloria pneſiantiſpimus ille pater tuus Angelus olim pertraclarit, ut ſui ſe- culi eloquentia non contentus, ueteres illos fori togatos uel æquaret, nel uinceret: cuius ueſtigijs te inſiſtentem eademi; uadentem uia, ad Cardinalis dignitatis culmen euexit uirtus. Nam de Fratre tuo Tederico Iuderiium Anuſtite, quantum ſperandum ſit, qua pietate Deum colat, qua humanitate docliſcimos quoſq; excipiat, quo iudicio utriuſq; Juris ſtudia pertraclet, nõ ſe- melpræ dicaui. Ego certè ex tot auditoribus neminẽ haclenus habui, quo de magis gloriarer. Sed de his alias. Excipias igitur ſerena fronte, qualecunp; idopus,& nominis tui autoritate defendas, tandem; in Bihliotheca tua reponas, qua cultior, copioſior, bonis ́; autoribus inſtru clior nulla alia eſt. Mutimus tenues operarij huius anni hocadte penſum, modica certa, id eſt, pro opibus nostris, munera: addidimus paucula, uelut auclarijuice,& nobis de ſumma Tyinita te ſacroſanclis eccleſis priuatim compoſita, quotempore in uniuerſum Juris corpus imilia Lloſſemata meditabamur: A qua ſpe cum propter publicas temporum noſtrorum, tum propter proprias calamitates iandiu excidimus: ea, uel religionis nomine, gratiſsima amplitudini tuæ arbitror futura. LI ale. Ex celeberrima Biturigum Gallorum MAcademia, Calend. Septemp. M. D.  △✕. A D LEGOTIORE M. i agendum,& culpæ excuſationẽ præpoſterè adducendam, cùm ſi haſce innouare aliquid uelit, ambitionis aut temeritatis nota nõ carere, ut qui maiorſt in- ſtitutis ſe ſubducere,& longo uſu iam explorata, pro incertis damnare auſit: ſoletq plerunq; idgenus hominibus hoc contingere, quod coruo albo accidiſſe in fabula ac tanq́; diſsimilis, uellicaretur, alijs autem ni- hil ideo minus ſuſpectus eſſet. Sic enim& mihi metuendum uideo, ne latinè, breui- terq́; de iure diſſerendo, aliquorum noſtri ordinis profeſſorum offenſionem incur- ram:nec ideirco tamen elegantiorũ literarum ſtudioſis ſatis faciam, qui ſermonis pu ritatem alio in amcœniore argumento percipere, quàm in tetrica hac horrentiq;ʒ legũ .. 8 21 12 ſylua conuerſari malint. Sed certè non adeò mihi curæ eſt, quid hi de noſtris ſtudijs ſentiant, luppe cent ogecuaban treuctur donobiin nb quic rimazene gupottas llconlulto umquio uurquo benure unamc; ünquiſ bünnöe quidnobie maeas nõ umur, aguid ma Nine ue Lgollem voociäſ Calre- aulus, adi. atroc Tocinio, judlcp. um cDmuni muni moſta Agur,) W atam, allne 1...„ Eſore accuſatoe 1 7* 1— Aicuius uuri qpeſi Lua ch ctrina, eh. Stuæ alumnam a. rtraclarit, ut uiß⸗ eret: wius ueſſir cit uurtus. Nance tetate Deumcll „„ 92. 1 7 Nractet, nõ 72 ke magi gbriarrr amns tut autoritate qg autoribus iiſm mocica certijileſ de ſamma Trita luris cyrpus ſimiu vrum, tum propter m⸗ anplitudin tue Lrum Maademio nin preſentiami dam, cum ſihalce nacare poruerim m cõſuerudinem ul qul maiorum nare auſit ſoletcy 1 diſſein fabuli 4 . 1 1 autem reul⸗ 1 5 nelatine,b 4„ſionem Ad lectorem. ſentiãt qui à iuris diſciplina abhorrẽt:abũdeq́; mihi ſatis fecero, ſi cõ ſilij mei rationẽ noſtræ claſsis hominib. probare poſsim. Cũ ſuperiore anno accerſitus in Biturigũ academiã ueniſſem, tumq́; tertius Pandectarũ tomus pro lege gymnaſij explicaret᷑, ego de uerborũ obligationib. ea reſpõſa interpretãda ſuſcepi, quæ à Bartolo&recen tiorib.copioſius acutiusqʒ, ob materiæ ſubrilitatẽ, explanata fuerãt:qualia ſunt quę ad purgationẽ moræ, quæ ad pœnalis ſtipulationis cõmiſsionẽ, quæ ad fideicõmiſ- ſorũ renunciationẽ attinẽt. Eõ, ut fit, ſiue ob qualẽcunq; nominis noſtri celebritatẽ, ſiue ob rei nouitatẽ, quę curioſos omnes ſolet allicere, undiq; ex Gallia&Germania nobiliſsimi, itemq́; doctiſsimi auditores cõuenerant:qui cum paucos menſes docen ti mihi ſemper præſtò fuiſſent, tritac; no ſtratib.doctoribus orbita incedentẽ ſecta/ ri utcũq; uiderent᷑ his ducibus, qui inter eos erãt maioris autoritatis, ferè ſeceſſionẽ facere cœperunt, expoſtulantiqʒ cauſam huiuſmodi reddiderunt: Nos ad nominis tui famã huc Alciate cõuolauimus, quòd nõ uulgaris te doctrinæ ſpecimen dediſſe, iandiu ex editis à te operib. perſpexeramus: nec em̃ nobis perſuaderi poterat, te qui duodecimo abhinc anno lus noſtrũ elegãter latineq; tradere inſtitueras, huiusq; ar gumenti Paradoxa edideras, nõ longè meliora, cultioraq;, iam maturiore cõſilio, no ua quaq; fœtura pariturũ:ita em̃ iudicamus, ea quæ tunc edidiſti, ſi ad pręſentẽ tum indicaturã ęſtiment᷑, nõ ſanè plurimi faciẽda fuiſſe: ſi uerd ex indole& futuri prouẽ- tus ſpe cenſeant᷑, utiq; eſſe precioſiſſima. Hoſce nos uberes fructus in præſentia à te expectabamus, hacq; fiducia ducti, tantũ iter ſummis difficultatib. maxima rei no- ſtræ iactura emenſi fueramus, quę tamen ſpes nos hactenus(ut dicit᷑) decollauit:q́d ed nobis iniquius ferendum eſt, quò id te ſpontè& dedita opera peccare omnes ſci⸗ mus, qui quos in pectoris tui penu theſauros habes, ceu Plautinus ille Euclio ſup- primas, nec in apertũ referre, expromereq; nobis uelis. L-egimus apud Platonẽ, eos qui poëtas interpretantur, proximos calori poẽtarũ accedere:cur tu, qui ueteres lu- riſconſultos nobis exponis, q́;ſimilimus illis eſſe non affectas? Quid abſurdius, q́; eum, qui optima quæq́; in manibus habeat, nõ ea ad imitandũ proponere? Non eſt igitur quod ſeceſsionẽ hanc noſtrã accuſes, ſed teipſum potius, qui Chium illum ne gociatorem imitaris, qui cum optima, primęch nobilitatis uina haberet, ſecundaria, uappamch bibebat: à quo ſeruus cum fugiſſet, ſciſcitareturqʒ quiſpiã, quid ita dñm dereliquiſſet:quia, inquit, cuùm bona ei plurima eſſent, mala tamen cõquirebat. No- ſtrům nõ eſt rationẽ docendi pręſcribere, hacq; in re tibi præire: ſcis em̃ ipſe melius, quid nobis utiliſsimũ futurũ ſit. Sed tamen uidemus aduerſus legũ ſcita, quæ ipſe tractas, nõ te ſolum, ſed& cæteros recẽtiores facere.Iuſſit Iuſtinianus, ut eius uerbo utamur, πνπτ interpretationes fieri,ij ſdemq nos ueſtigijs, quib. ueteres inſiſtere: at quid magis ſemotũͦ antiquorũ cõſuetudine eſſe potuit, q́; toto anno decẽ leges ex plicare, uerboſosq; cõmentarios cõficere? Cœperũt quidẽ Pyleus, Accurſi us, Azo, & gloſſematici alij, qd in ſe fuit, leges ad literã declarare, nec infeliciter id eis ſucceſſit negociũ:ſubſecutus eſt Bartolus, quosq́; didaſcalicos doctores rectè dicemus, qua- les Caſtrẽſis, Alexãder, lIaſon, qui certis doctrinarũ limitib. cancellisq;lus noſtrũ cõ cluſere,& hi nõ parua laude digni,& ſuo ſeculo principes literarũ habiti ſunt. Quid nobis cũ nouiſſima hac opinioſorũ ſecta, à nõ multis annis ccœpta, adeoc; in præ ſen tiarũ notabiliter aucta, ut ducibus quibuſdã recentioribus, modũ omnẽ exceſſerit, iamq́; in perniciem ſtudiorũ prorſus tendat? cuius profeſſores ſe ſubtiles prædicãt, cum futiles potius eſſe appareat, ut qui proximitate uirtutis cõmendata uia, ad uitiũ ducãt. Quid facilius, etiã uulgaris ingenij uiro, q́; nouas excogitare ſentẽtias? Id em̃ omnib. naturale, tralatitiũc; eſt: unde& Gręci peculiari uerbo homines ab inuẽtio-/ ne alpheſtasuocãt:apparetq; qui plurimũ hac in re excedat, inſanę eſſe mẽtis,& eo ui tio laborare, quã phantaſiã Græci, Plinius ſapiẽtiæ morbũ uocat. Bſt em̃ iudicij ip/ ſius error, qui hoc modo, etiã ab imperitis, cõfeſtim deprændit᷑, quòd quæ unus tra- dit, alius confutat, nec unq́; ſatis cõcordes ſunt. Videmus ex profeſſo recentiſſimos quoſq; ſœtus uiperarũ more parẽtib. exitioſos, quiq́; ætate poſteriores ſunt, ſenio- rũ ſentẽtijs aduerſari, omnẽq; horã, quã doctrinæ impẽdere debuerãt cõtradi cendo eximere:at iſtos rurſus ab alijs cõuelli. Quod ergo certius de eis iudiciũ feremus, q́; Ad lectorem. quod de græcis hiſtoricis doctiſſimi latinorũ tulere? nempe 8 ubi üehiät eis aſ⸗ ſentiamur:at ubi ſimul altercant᷑, omnẽ abrogemus fidem, po ꝙ́; eos nõ eadem tra dere uidemus, nec ſatis conſtat quib. potius accedendũ ſit. Quod multipliciter intel ligitur, eius, inquit Boethius, ueritas ignorat. Nleritò facetiſsimus Dehnn Ariſtopha nes opinioſum id ſtudioſorũ genus plerunq; in ſectatur, ut cùm eos eſſe ait re’utax ays ax πᷣrp, crepitaculũ ſeu cannam appellans, ab ob ſtrepera uoce, qua ſuas inuen, tiones extollunt, alienas inſectant᷑: Trituram uerò& pollinem, à ſubtilitate& minu tijs, in quibus uerſantur. Idem veuvomisesf æxeyuνee uocat, quaſi aliquid ex cumino ſecto,& naſturtio exculpentes: per cuminũ tenuitatẽ ſignificans, per naſturtiũ acu men. Alibi αοανεε eos dicit, quaſi agin atores: metaphora à circunforaneis uendito ribus ducta, qui examinis lingulam trutinãmue nõ minus obſeruant, qᷓ hi de iuris apicibus omni ingenij acumine ſunt anxij. Didicimus quandoch àte carmen illud, Campana æra ſonant, quicquid uir ſomniat amens. Atqui nos huiuſmodi cõmenta tiones, ſeu chimæras potius, nõ pluris facimus q́; Luciani illius ſubſannatoris AnCde isveiæs libros, ſententiamq́; Ariſtonis Chij approbamus, qui id hominũ genus ſimi/ le araneis eſſe eleganter cenſebat:ſummo enim artis acumine& hos telam ſuam ordi ri, ſed nullo nobis fructu. Cùm igitur eorũ methodum omnẽ à te quoq; nõ ſat pro/ bari pro cõperto habeamus, id in primis petimus, ut in eo omnis potiſsimũ tua cu- ra uerſetur, ut hiſce omiſsis opinationibus, quid cõmuniter traditũ ſit, nos doceas, eiusq; receptioris ſententiæ rationẽ ſubijcias: unde unico uerbo uiginti quãdoch.& hioc plura, eorũ antilogia ſubmoueri facilè poſſunt. De Bartoli uerbis nõ admodũ ſis ſolicitus: fruatur ipſe gloria ſua apudalios,& ad literã ab his ediſcatur, qui adedò infantes ſunt, ut diuerſis eum uerbis referre nõ poſsint: nobis ſatis erit, quid ſentiat, breuiter admoneri, clarioreq́; ordine, quàm ipſe fecerit, nõ illius tantũ, ſed& cætero rum ſententias edoceri. Illi in gymnaſium deſcendant, ut phantaſiam ſuam integra lectione declarent:tu nobis ſingulis lectionibus XX. ut minimũ, legũ cõcluſiones ex plicato. Illi ſolido anno IIII. aut vi. leges interpretent᷑, tu centum:& quot illi conſti tutiones, tu totidem integros cum ſuis titulis tractatus. Quid enim aliud hiſce Do- ctoribus, qui ſola in rubrica(qualis de uerborum obligationibus) tres menſes inſu- dant, dicere poſſumus, q́; quod Samiorũ legationi à Lacedæmonijs reſponſum eſte Adedò uerboſa, ò Samij, ueſtra fuit oratio, ut prioris partis obliti ſimus: atq; ideo fa/ ctum, ut nec poſteriora quidem ſatis teneamus. Et hæc, quod ad ſenſum legum per- ſcrutandum attinet, ſatis ſint. Alius eſt articulus, quid à te circa latini ſermonis can- dorem deſideremus. Noli arbitrari, quenq́; adeò bardum ineptumc; eſſe, ut non ei magis elegans ſermo, qᷓ; ruſticus: latinus, quaàm barbarus placeat. Itali tui, qui uul/ gare ſuum idioma latino tam proximũ habent, ut pleręq; uoces in eorũ ſermone oc currant, quas diſcernere nõ poſſis ad uernaculam, an adliteratam linguam ſpectent, tolerabilius ipſi uulgato more profitentes audire in iure noſtro poterũt: id enim eis facilimũ, cum ita ferè ab ipſis nutricũ uberibus loqui didicerint. Nos qui gentilitia dialecto ab eis toto cœlo diſſidemus,& quibus idem in eorũ uulgari ediſcenda, qui in latina labor eſſet, in eleganti ornatioreq; ſtudiũ impendere malumus. At inquies, nõ ita ſcripſerũt cæteri, quos hactenus habuimus interpretes. Nõ dubitamus nos, ſi eorum tempeſtate tanta latinorũ autorũ copia, tot egregij præceptores uixiſſent, quot noſtra ætas tulit, quin ipſi quoq; didiciſſent:& ſicut primas in iure partes occu pPant, in ornatu quoq; ſermonis cõtemnendi nõ cenſerentur:hanc præ ſe ferũt indo/ lem, quæ extant P ylei, Placentini, Rogerijq́; diſputationes: hocin Accurſij monu-/ mentis facilè deprændimus, hoc in Bartoli tractatibus: quis credat tanto ingenio ui ros, nõ plurimũ ea quoq; in re promoturos fuiſſeoſed uitiũ illud ætatis, nõ hominũ fuit. At hodie in tanta librorũ, profeſſorumq́; copia, eum oportet egregiè Bœcotiũ, craſſoq; ingenio eſſe, qui hæc ſtudia mediocriter nõ calleat: latet in leonis pelle per- ſonatus, qui elegantiſſimaluriſconſultorum reſponſa tractare illotis manibus auſit. duomodo illũ n08 credemus eruditũ, qui rudimenta ipſa nõ tenet Imponit ille ple beculæ, uenditatq; neſcio quã ingenij acritudinẽ, quæ ſi ſermone nõ expoliat᷑, haud multò maiore laude digna eſt, q́; quæ in mechanico quocunq; naturaliter adſit. Con ſtat ſit rnit ſrra cel Tob monüul umm lurico duces, mctaui ublice mediui rum no pobine ſoibus verboru ldf dus lim quælar- berütib que ttyl esprime ſuggeris Debebu Ibus ſtu bushone ubmoue umprec llrquibe numpri lucßco godin unpre enda un Inprimat cr gud culant ddenten nleckr. — s potiſsimũ 9) tua c ditũ ſit, nos doces dui Linti quadocai uerdis nõ admo- ediſcatur, qui adi tis erit quidlenti tantü, ſed& cætr aſiam ſuam integn legũ cõclußonese m:& quot illicont nim aliud hiſceDo s) tres menſesiinli iijs reſponſumeſt ſimus: atq;ideoñi ſenſum legumpa latini ſermonis cn umq; eſſe, ut nona at. Itali tui, quiuul in eorũ ſermonec alinguam ſpectem oterũt id enimch Nos qui gentlii oari ediſcenda, qu lumus. Atinquis 15 dubitamus 1o' ceptores uiriſlm iniure henei cpræ ſe ferutin 3 ein Accurſj mond Ad lectorem. ſtat enim fabros quoq; ab Homero ſapientes appellari. Quòd ſi uidemus ætate no- ſtra cæteras artes iam non paulò politiores eſſe, græcè latineq́; diſputare præſtantes Theologos:Ariſtotelem, Platonem, Aphrodiſieum, Plotinum, Porphyriũ, Ham- monium eleganter loqui: MNedicos,& in primis Dioſcoridem, Galenum,& Aegine tam magna cura puriori ſermoni redditos: quæ tandem inuidia eſt, ut non& nobis Iuriſconfultis id concedatur- ſaltemq; poſtremi omnium reſipiſcamus? qui aliorum duces, ſi autores noſtros imitaremur, eſſe debueramus. Dixerit aliquis, difficiliora hacratione futura eſſe dictata,& talibus interpretationibus laborẽ auctum iri, quẽ publicè intererat ſtudioſis potius diminui. Sed huic malo in te pręſentaneum eſt re/ medium Alciate, qui facili ſtylo, ſed tamen latino, omnia effari poſſis. Ea eſt auto- rum noſtrorum conditio, ut non niſ inſpectis legum qui aduocantur locis, intelligi poſsint. Quis ſumpto in manus Bartolo, eius uiginti uerſus cõfeſtim intelligat, niſi legibus hiſce perſpectis, quas pro ſua ſententia adducit? At tu inductione paucorũ uerborũ adiecta, id incõmodum facilè euitabis: in uerbis enim uix ulla poterit ſub- eſſe difficultas. Quis melius intelliget guerram, treugam, laudum, repræſalias,& ſi qua ſimilia, quòd barbara ſi nt: quam bellum, inducias, laudatiuum, clarigationem, quæ latina ſunt: Non igitur ulla in uerbis ideo futura eſt obſcuritas. Adde quòd li- berũ tibi erit, dum uiua uoce doces, rhetorumq; more tonas& fulminas, quemcun- que ſtylum uolueris imitari, idqʒ potiſſimũ effari, quod facilius intentionem tuam exprimere, etiam apud idiotas poſſit: nobis ſatis erit, ſi dictata ipſa, quę ſcribentibus ſuggeris, paulò ornatiora ſint, maximoq; id noſtris rationib. in lucro reputabimus. Debehunt hac cauſa tibi& cæteræ bonæ artes, quòd tua opera ſerijs iſtis& grauio-/ ribus ſtudijs coniungantur: ſicq; ſuus Grammaticis, ſuus hiſtoricis, ſuus rhetori- bus honor ſaluus ſit. Debebunt& Græci, quòd eorum literas ab hac profeſſione nõ ſubmoueris. Sed nos maximè tibi perpetud addicti obnoxijq; futuri ſumus, quo- rum precibus id à te ſumma cum noſtra utilitate conceſſum ſit. Et hæc quidem tum illi: quibus cum morem gerendum eſſe iudicarem, ne temerè id aggredi uiderer, om nium prius explorandam duxi ſententiam: uerebar enim ne alij diſſentirent, copio- ſius q; concluſiones omnes, multis rationibus utrinq; adductis, diſputari uellent:& quod in Oratore damnat Cæcilius, ipſi ad Iuriſcõſultũ quoq; pertinere arbitrarent᷑, dum præuaricationem eſſe ait, ea breuiter tran ſire, quæ inculcanda, infigenda, repe- tenda ſunt: quòd ceu corpori ferrum, ſic oratio animo non magis ictu, quàm mora imprimatur. Expertus quandoq; fueram, etiam quæ optima ſunt, nõ omnibus pla- cere:quòd indocti omnes corrupto ſint iudicio, ex doctis uerd aliqui æmulatione, aliqui antiſophiſtarum artibus, gratiãue ſeducti, malignè quandoq́; pronuncient. Solent enim pleric; homines, eas artes, quibus ipſi pares eſſe non poſſunt, libenter inſectari. Verum exploratis cæterorum quoq; deſiderijs, cum animaduertiſſem o- mnes uno ore idem ſentire,& didaſcalica phantaſticis, clara dubijs, munda lutulen- tis, latina barbaris præferre, neceſſarid dedi manus,& ad id docendi genus tranſij, quod ut meis ſtudijs hoc præſertim tempore accõmodatum eſt, quo paucis cum li- bris& abſque bibliotheca mea, foris ago, ita uulgari illo longè mihi laborioſius eſt: quanto enim facilius eſſet, alicuius quæſtionis omnia argumenta apud maiores no- ſtros diſperſa, colligere, quib uſdamq; additis, integrã ea recitando ſic horam tranſi- gere, quàm ſtatim iugulum petere, ſoli ſcopo intendere, unicam rationem adduce- re, quę aduerſantia omnia ſummoueat? Quoties mihi uſu uenit, ut magna cum ſom ni oleiq; iactura, horum argutijs perlegendis incumberem, nihilq́; dignũ quod ex- promeret᷑, auditoribusue meis referretur, inuenirem,& idcirco operam me id tem- poris luſiſſe fruſtra indoleſcerem? Cæterum cum ex lege à gymnaſiarchis mihi di- cta, non ſolum libero uocis decurſu horam docendo dicere tenerer, ſed per alteram quoqʒ ſcribentibus dictare, uideremq́; non ſaris emendatas haſce lucubrationes cir- cunferri, quòd pleriq; malè uerba mea ſubſecuti eſſent, indeq́; non modica nomini meo nota inuri poſſet, coactus qualeſcunq; illas edendi conſilium cepi:ad hæc cæte- rorum auditorum quotidianis ferè cõuicijs urgebar, qui quamuis ipſi ſcribendo di ctata excipere non potuiſſent, æquum tamen arbitrabantur, harum ſibi traditionũ i11 Ad lectorem. copiam fieri:non potui itaq; diutius editionem pulari auræ expoſui, quæ tutius ſupprimi lectoris cuiuſcunq; humanitatem metior, ſitati, uel nimię erga amicos meos facilitati imputa libens refero:& cù mea ad cõmunem omniuj utilitatem Academiarum in Italia more, hanc legalis Codicis part ductus ſum ut uix appoſita operi ſuprema manu, mnes& hanc docendi rationem agnoſcerent, pericu Pauli ſententia, nihil non experirentur,& Deß a. C. diſſent, id potiſsimum ſequerentur ALCIATI ANDREAE ALCIATI IVRISCONS. AD RESCRIPTA PRINCIPVNM COMMENTARII. RVBRICA. DE SVMMA TRINIT. 1 A diuinis incipiendum. 2 In epiſcopo eligendo theologus cæteris præferendus. 3 Epiſcopi munus eſt, diuina docere. 4 An cuinis Chriſtano theologia addiſcenda. fortèẽ COMMENT. 8 1N CoOb. IVSTIN. premere, laxauich uela uentis,& po potuiſſent:niſi quòd ex animo meo ui ſi quid hac in re erratum eſt, uel neceſ- bit. Ego certè qualiacunq; ſtudia m ſciam proximo anno pro em explanatum iri, facilè ad. ſinerem inuulgari, quò ſtudioſi o- lumq; eius facerent, ut ex diui factu optimum tentando depræn/ 179 ſundamentum,& quæ non uidentur indi- ciũ. Hoc enimmelius accedit ſententiæ Pau li ad Hebræos, quàm uu tio:ut mirum non ſit, ſi lgata habeat transla- Paulum non intelli- gentes recentiores Theologib, alijs ipſi mo- 60 DIOIS dis definiuerunt. cATHOLICa.) Id eſt, uniuerſali: 5 Fides definitur. 6 Catholicum pro uniuerſali. ERITO Adiuinis incipiendum Sfuit, nimirum dignioribus. Qua K ratione& ſe Theologi alijs pro- feſſoribus præponunt: ttradi- k turq;, ſi de epiſcopo eligendo a- gatur, cæteris præferendũ Theologũ. Quod utique uerum eſt, niſi hunc honorem ſibi de ferri ipſe ambiret: profeſsio enim ſua repu- naret deſiderio,& euangelico præcepto te- neretur. Idem& niſi magis expediret Cano- a c.j. de conſan. niſtam eligi, quòd in ea ciuitate plurimæ el- I af. ſent iudiciales controuerſiæ extricandæ, ut Hoſtieñ.& Abb. dixerunt: quibus non aſ- 3 ſentio, tcùm principale epiſcopi munus nõ ſit, ut lites dirimat, ſed ut diuina doceat, qᷓd 4 Paulus ad Titum ſcribit. t Sed nunquid cui- libet Chriſtiano profeſsio hæc theologiæ ad diſcenda ſit: Et de epiſcopis dubium non eſt, cùm eorum muneris ſit, alios docere: qua le- ge& cæteri animarum curatores tenentur. in cæteris uerò clericis non ita eſt: quippe ijs ſatis eſt, ſi ſimplicius credant, ſicut& laicis, ui pertinaciter aliquid defendere non de- bent, ſed eccleſiæ iudicio deferre, quod& cõ muni conſenſu traditur. Ego conuenire non arbitror Chriſtiano, legem in qua uerſatur ignorare:debentq; hi, quibus ingenij aliquid conceſſum eſt, euangelia cum ueterum inter pretamentis addiſcere,& uanas recentiorũ quęſtiones omittere, quas ubiq; ſancti illi pri mitiuæ eccleſiæ patres damnauerunt. 5 TIDE.) fEides eſt eorum quæ ſperantur IVSTINIANI IMP. e ledrrie AVG. LIB BR uel quia hæretici PRIMVS ſingularibus opi- 0.... nionibus innitun- RvDaTcA. tur, uel quia fides cHRISTIab Apo DE SVMMA ſcolis per uniuer- trinitate,& fide ca⸗ ſum orbem fuit di- tholica:& ut nemo i eine, iuxta il- de ea publicè conten ud: In Ommemtet ram exiuit ſonus dere audeat. eorum,& ẽ. Dicet aliquis, atqui mul- tæ ſunt prouinciæ, ad quas nemo Apoſtolo- rum profectus eſt: nec em̃ ueriſimile eſt ac- iuiſſe eos Antipodas, uel regiones ab Hi- ſpanorum claſſe nuper repertas. Sed uel hy- perbolicòs locutus eſt Pſaltes:uel, quod ue- rius arbitror, intelligendus eſt, ante conſum mationem ſeculi fore, ut ibi quoq; inualeſcat Chriſti cultus. 1 Quo tempore hæc conſtitutio lata. Gentes fuiſſe, quæ non paruerunt Romano Imperatori. Relatiuum, Qui, ſeruat in hac l. ſuam naturam:alids tamen interdum perdit. Verbum, uolo, de ſe indicat ſolam uoluntatis declarationẽ. Fallit, ſi mens proferentis aliud ſuadeat. In hac l.uerbum Volumus, pro man damus accipitur. In dubijs interpretationibus ad mitiora deflectendum. An ciuili iure reprobetur uſurarium fœnus. Quomodo hæretici notentur infamia. 10 Hærctici an ad teſtmonium ferendum admittantur. Notatus inßimia facti, an admittendus ad teſtficandum. 22 Vindicta ſiue pœna hæreticorum. 13 Ex eodem delictꝰ& eccleſiaſtic am& ſecularem pœnam imponi poſſe. 14 Municipales leges an non ſubditos& peregrinos ligent, per diſtinclionem explicatur. 1s Cüm lex ſimpliciter ſe non coarctat ad ciues, exteri non te nentur, niſi expreſſe uel tacite iuriſdictionem proro- gent. 16 Quando quis dicatur ſe ſubijcere iuxiſdictioni. 17 Ratione delicti alienæ iuriſdictioni ſubijcimur. GNAA† gi lex b Dockt in nilh 6 extra eod. Mrtus irim,t ſeatiniano AuConlu bxen pro ut quaſul ſenderet, Krrekenty nenus in! oleptim Quod Relatiuur equene Aumen ca n llerumo ii heeltu cerkraret. nulte ſunt Vomanigh temfl dliin con lraextrah dn tolodh vrlimilee aaai 8 de da ain du dn ei mper ſu atitue deeorume mprop 1„ — videntur ind, cedit ſententie da Se habeattrans pere non ineell logid alfs ipſimo, di 8 definiuerunt d CcATHOLICa) U eſt, uniuerſal: vel quia hæreti ſingularius i⸗ nionibus inniton tur, uel quia ſice CHRISTIab Hp; ſtolis per unice, ſum orbemfruitq vulgata, iuxu ſ, lud: In omnemtet ram exiuit ſonu eorum,&c. Dicet aliquis, aquimd, as nemo Apoſtob ueriſimiſe eſt ad- el regiones ab H eperuss. Sed vel ſaltes: uel, quodue lus eſt, ante conſum idi qvoq; ausbſam 12 Rono Imperatni 7 L ncturar:alustna nuclurtcis decfrin ruM. 7T alcrn pa 3c æfaule 28 29 20 212 23 180 Si lex municipalis uoluntariæ iuriſdictionis aliquid inducat, extero quoq; proderit. An leges municipales ſuos ſubditos, qui in alieno territorio ſunt, comprehendant.& nu. a1. Mulier peregrino nubens dotem repetat ſecundum leges loci, ubi maritus domiciliu habuit. Quid iuris, quando muni cipalis lex aliquẽ cæ⸗ teris in locis inhabilẽ, reddit idonei, et quid & conuerſo. num. 24. Imperialis Notarius qua- cunq; tendat, erit No tarius. VvNCTOS po pulos.) Cùm diuerſęin Chriſtia no cultu hęreſes eſ ſent, præſertimq́; Macedonij inuale IMPPDP. GRATIA-⸗ nus,& Valentinianus,& Theodoſius Auggg. ad pop. urbis Con- ſtantinop. — métiæ no ſtræ regit imperiũb, in tali uolumus re- ligione uerſari?, quã diuinum Petrum a- ſcerent, Theodoſi poſtolum tradidiſ- us Imperator JTheſ ſalonfcæ 111. Kale. ſe Romanis, religio Martias Gratiano uſque adhuc ab ipſo quintùm, ſe& Va inſinuata declarat, lentiniano Augu- quamq́; Pontificem ſtis Conſulib.hanc yamaſum ſequi cla legem promulga- uit, qua ſubditis o- ſtenderet, quam quiſq; deberet fidem ample cti:refertqʒ conſtitutionis huius uerba Soſo- menus in Tripartita Caſſſiodori, libro nono cap.ſeptimo. b Quos clemẽtiæ noſtræ regit imperiũ.) 2 Relatiuum, quos, indicat aliquas fuiſſe gen 4 l. deportatio. ad leg. Rhod. de iac. b Gl. in. c. cõſul tationi. in fin. de temp. ord. tes, quæ non paruerint Roma. Imperatori: & tamen cõmuni calculo aiunt Doctores, u- niuerſum orbẽ illi de iure ſubijci?: qua ratio- ne relatiuũ non coarctaret præcedentia, ſed declararet. Sed hæc ipſe non probo: tũ quia multæ ſunt prouinciæ quæ non paruerunt Romanis, ut Scythia et Sarmatia, et ultra Eu phratem fluuiũ uniuerſus Oriens: tum etiã, quia in conſtitutionibus legitur, aliqua eſſe loca extra Romanum imperiũ, ut infrà habe tur, titulo de Eunuchis,& de cõmercijs: nec ueriſimile eſt ut intelligamus dehis qui non ſubſunt de facto, cùm ad ius, non ad factum, uerba in dubio referantur. Et quamuis quã- doq; Imperatores orbis dominos ſe appel- lent, id uel per hyperbolen accipiendum eſt, uel eorum dictis minimè credendũ, quia in 3 cauſa propria.t Ex hoc igitur cõſequens eſt, ut relatiuũ, qui, ſeruet naturã ſuã,& reſtrin- gat ſuperiora, licet quandoq; ex præſumpta intentione loquentiũ, uel narrationis argu- mento aliter ſit: ueluti quũ dicimus, omnes homines, qui naturali ratione uiuunt: ratio enim naturalis communis eſt omnibus. Itẽ Dc ſum. trin.& fid. cath. 10 20 30 4⁰ 50 ſi dixero, uendo tibi fundum Sempronia- 6o num, qui illis finibus continetur: licet enim demonſtratio ſit falſa, ualet uenditio. Idẽ ubi relatiuo præponitur copula, nam tunc non fit reſtrictio:& hæc omnes probant. 181 cIIn tali uolumus religione uerſari.) Ver bum uolo, de ſe indicat ſolam uoluntatis de- clarationem:quapropter qui ſe dicit uelle eli gere, non eligit:& qui ſe dicit uelle hæredita tem adire, non idcirco adit: ſicut& qui di- reti,& Petrũ Alexã driæ epiſcopũ, uirũ apoſtolicæ ſanctita- tis. Hoc eſt, ut ſecun cit, uelle Stichũ da re, nõ idcirco dat: licet ex illis uerbis cenſeatur facta ele ctio:nõ enim quiſ- quã uult dare, niſi dũ apoſtolicã diſci⸗ prius elegit.& hęe plinã euãgelicãq; do Pioprietate uerbi — 1 defendũtur, Talio- ctrinã, patris et filij et 9 qui mens proferẽ- ſpiritus ſancti unam tis quandoq; aliud deitatẽ, ſub pari ma/ ſuadet: ut ſi quis cũ ieſtate,& ſub pia tri aliqua deliberatio- . 8. nitate credamus. ne, Putad an 6 Hanclegem ſequen 10e P onoe 5 rit, ſe adire uelle: tes Chrittianorumm redis nim ex ea catholicorum nomẽ reſponſione adijſ- ſe.Idem ſi cõuoca- tis amicis quiſquã dixerit, ſe uelle Ti- tiũ inſtituere: hæc enim teſtiũ aduo- catio, maturum te⸗ ſtatoris conſilium oſtendit. Qua ratione,& ſi profitear me uelle fundum centum ſeſter- tijs emere,& uenditor reſpondeat ſe uelle uendere, contractus perficitur: non ſolent enim ſimilia uerba temerè proferri. tIn hac ergo conſtitutione uerbum, uolumus, idem ſignificat quod mandamus& præcipimus: quia quum dependeat id aà ſola uolũtate prin cipis, iduerbum actus perfectionem indu- cit: ſicut ſi dixerim, uolo te gerere negocia mea, mandatum perficitur, quia quantũ ad me attinet, aliud ulterius per me faciendum non eſt. Idem ſi dicam, uolo eſſe hæres: uer- bum enim, eſſe, oſtendit actum eſſentiam ſuam iam habere,& ideo inducitur aditio, quod non eſt in uerbo adire. Et hæc commu niter ſeruantur, quæ& ipſe in caſu dubio ſa tis admitterem. Cæterum prudens iudex in primis aduertet, qua intentione huiuſcemo di uerba aliquis protulerit: quod& Fulg. uidetur. t᷑ Quapropter in criminali cauſa re- us, qui interrogatus etiam cum iuramento reſpondit, uolo confiteri, non habebitur pro confeſſo, ut Bald. ſcripſita: quia in dubijs in- terpretationib. ad mitiora potius deflecten- dum eſt. d ¶ Quamq́; pontificem Damaſum ſequi claret.) Et ſic uniuerſum orthodoxorum fi- iubemus amplecti: reliquos uerò demẽ tes ueſanosq́; iudi- cantes, hæretici do- 4 c I. Clodius. de acquir.hær. 7 In I.j. C. de confeſ. des approbatur. Qua ratione dicendum eſ- 8 ſet, etiam ciuili iure uſurarium fœnus repro bari, quum Chriſtiana pietate reijciatur, ex euangelico præcepto, Mutuum dantes, ni- hil inde ſperantes. Sed quum ſpecialiter Iu- ſtinianus uſuras permiſerit, per hanc gene- ralem conſtitutionem non uidetur ſpecia- e lcos. de uſur. 111 2 182² libusderogaſſe: quo fit, ut melius ſentiant, qui aiunt ciuilibus ſanctionibus uſurarios non reprobari, tametſi huiuſmodi conſtitu- tiones nullius ſint momenti, utpote diuinis iuſsionib.repugnantes:quod pleriq; omnes atteſtantur. Sed& quæ hic de uſuris referunt recentio-/ gmatis infamiam ſubſtinere f diuina res, in ſuum tracta primum uindicta, tum digerentur. 1 4 e ¶ Hæretici do- pòſt etiam motus gmatis infamiam.) 9ↄ Videntur ergo hęretici infamia notari, qua- propter& à teſtimonio repellerentur: quod a lquoniamq. non eſt uerumꝰ. Puto diſtinguendum, ut hæ de hæret. retici omnes ipſo iure notentur infamia fa- cti, non autem in famia iuris, niſi prius fue- rint condemnati.In qua ſententia ſeruabitur quod in ea conſtitutione traditum eſt:& hęc iure ueteri. Cæterum noua Federici Imp. le- ge ipſo iure hæretici notant᷑ etiam iuris infa- 10 miab: fquapropter non admittent᷑ ad teſtimo b Auih. Gaxa- nium, niſi utraq́; parte laudãte, uel cùm rem ros. de hæret. à ſe geſtam explicant, adhibitis tormentis, uel cùm teſtimoniũ perhibent in cauſis qui- buſdã grauioribus, puta hæreſeos, ſimoniæ, ſacrilegij, læſę maieſtatis, expilatæ annonæ, quibus caſibus eis creditur, ſi ueriſimilia di- cant, uel ſint plures numero. Qua ratione fit ut ex unius atteſtatione, nõ putẽ poſſe quen quam quęſtionibus ſubijci. Et hęc in his qui 11 notanturà iure, locum habent Si quis uerò notetur de facto, ueluti cùm de eo boni uiri male opinantur, is regulariter utcunque ad- mittendus eſt: præterq́; in cauſis grauiorib. quales ſunt ciuiles magni põderis, puta cau- ſa matrimonij, uel ſtatus, uel famæ,& quales ſunt omnes cauſæ criminales: in his enim e- tiam plures non probarent, neq; indicarent ut reus torqueretur, niſi agereturde crimine quod ſoleat clàm fieri, nam in ſubſidium ad- c c. ulti. de teſt. mitterentur,& pro indice ſufficerent?. Qua- cog. propter in conſpirationibus, in ſtupris, in te ſtium ſubornatione infamium, de facto att- ſtationes ſolent recipi. 12 f ¶ Diuina primum uindicta.) † Quidã in- terpretant᷑ eccleſiaſticam, quod nõ quadrat legislatorũ temporibus:nam in primitiua ec cleſia hæretici ſolùm diuinę ultioni relinque bantur. Imperatoꝶ uerò cõſtitutionibus ar- bitraria erat uindicta, ut hinc colligitur: licet Manichæi ipſi,& Euthycetis Apollinarisq; dogmata docentes, ultimo ſupplicio, diſci- puli x. librarũ auri pœna afficerentur?. At pontificum Roma. conſtitutionibus pœni- d l. Arriani. l. quicunq́;. de hær.. 7 1 3 eeſeper eo ae tenti pœna remittiture: ſi rurſus in eam de- Ga mentiam prociderit, pronũci feti heret. in 6. prociderit, pronũciatur hęreticus: quem cõdemnatum,& ſi ſacris initiatus eſt, exautoratum, rerum capitalium quæſtores uiuum comburi curant, ex euãgelico pręce- pto Ioannis xX v. Si quis in me non manſe- rit, mittetur foras ſicut palmes,& areſcet,& colligent eum,& in ignem mittent,& arde- bit.& ita ſentit Aretin. Alciati cõment.in Cod. luſtin. 10 30 40 50 60 183 ¶Poſt etiã motus animi noſtri.) Videtur 33 hic eã ſententiã probari, ut ex eodèẽ delicto et eccleſiaſtica pœna,& ſeculari quoq; iudicio uindicari in aliquẽ poſsit. Quod ita intelligi- tur, ut punitus in foro Can. poſsitplecti in ci uili, quatenus pœ- animi noſtri,s quem na eſt maior. dd ſi ex Gceleſti arbitrio urind Lhualis ul. — lti tio imponat᷑ locus ſumpſerimus, ultio- erit pręoccupatio- ne plectendos. ni: d Abbas pro- bauitf. Sed nobis uidet᷑ unã cum alia nihilcõmune habere, nec ſe inuicẽ reſpiceres,& ꝓpterea per alterã pœ nam alterã non diminui. Quocirca et in uno iudicio abſolutus, in alio poterit condemna ri:quod Felin. probat cum eiuſdem ſenten- tiæ quamplurimis. Cæterum diffuſa hęc eſt quæſtio, quam latius alibi attingam. XPLICITIS his quæ paraphraſticòs re- ferre placuit, ſupereſt lõgus tractatus, quem in hunc locũ interpretes omnes cõgeſſerũt. 3* Inc. tuc, de procur. g c. fellcis. ge Pan. in 6. b In. c. de hit de accuſ. Præcipit hic legislator, ut conſtitutio obſer uetur ab omnibus, quos clementiæ ſuę regit imperiũ:illud uidelicet indicans, eos qui ſibi non ſubderent᷑, haudquaq́; huiuſce legis ne- xu obligari. Quo ſit ut generaliter inquiren dum dùcamus, an peregrini& aduenę, cæte riqʒ nõ ſubditi municipalib. decretis, parère debeãt.tS ed& num huiuſmodidecreta ſuos ſubditos, qui in alieno ſunt territorio, com- pręndant. In priore quæſtione aduertendũ ante omnia fuerit, quomodo legis uerba cõ- cipiantur: ſienim legislatores bona ipſa in agro ſuo exiſtẽtia in aliquã diſpoſitionẽ ſub iſciant, tenebitur ea lege quiſquis fuerit eo- rũ dominus. Quapropter ſi lex uetet parie- tes domorũ altius tolli, nec extraneus pote- rit altius tollere.Et ſi lege caueat᷑, ut bona de functi ad ſolum primogenitum pertinceant, ſolus primogenitus alienigenæ ſuccedetin fundis legi ſuppoſitis. Quòd ſi legis latores de ciuib.vuel ſibi ſubditis ſolùm diſponãt,& hiccaſus ex uerbis legis clarus reddit᷑. Exem pli cauſa: lex dictat, ut ciuis Venetus poſsit teſtari quinqʒ tantũ teſtib.adhibitis, nõ com prændet᷑ alienigena qui Venetijs teſtamen- tum cõdat, nec eius conſtitutionis beneficio uti poterit. Idem eſt, ubi inhabilem perſonã lex alicui actui idoneã redderet, uel è cõuer- ſo:uidetur enim id tantũmodo ſubiectis in- dulgere. Quapropter ſilex concedat filijsfa. ut conſentiente patre poſsint teſtari, nil pro derit alienigenę, ſi ea lege teſteti. Dubia er- go tunceſt quæſtio, quum lex ſimpliciter ſe ad ciues uel fubiectos non coarctat:& in hu- iuſmodi caſu adhærendum eſt regulæ, ut ea conſtitutione non teneantur exteri, niſi ipſi expreſſe ueltacitè iuriſdictionẽ prorogent. Videntur autem ſe ſubijcere, quando in lo co legi ſuppoſito contrahunt᷑ uel quaſi con- trahunt:ueluti ſi delatã hęreditatem adeant, & hoc tam reſpectu ſolennium quæ in con- tractu requiruntur, q́; eorum quæ ex natu- Ta 4 15. i Ij in fdeuu to.& cut.i⸗ ti ab hii. 16 ermamde Ethviuscc clus lex m übbjſitur, cuamiuriſ a territor Dert cioconl uuf lqui Aie uu gemoccid azus umen nol nrni Um lgnor * acliaten ubignor umlegis! ümmt gnietur, ane dractuſo nzia wanriß ran gumgyid icmt tiillerpr a Reclcum. Inalbetiam. nrrieiur nquogyſir ſmetfsſt itusſub vmlecune 18 div 4IOnr 19u 1 8 — ¹ dere ne rea peralteri N5 e. quod cleri- Wocirca etin ung 1 poterit condemna 3 m eiuldemſſenten,, rum düffuſahecc 3 8 lattingam. Daraphraſticosne us Tractatus, quem omnes cögelleri. tconſtitutio obſer lementix ſueregt dicans, eos quilti Fh niuſce legisne⸗ eneraliter inquiren ini& aduenę cæt lib. dec eiis parete ciz. de fo. cõp. 17 r l. Imperato⸗- res. de iur. fiſ. d I. ſaccularij.. ſunt quædam. ſmodidecretaſuos de extraordi. nt territorio, com- eſtione aduertendã odo legis uerbaco- atores bonaipſa in uã diſpoſitionèſi quiſquis fueii eo ſi lex uetet parte- ec extraneus pote- Caueaf, utbonact enitum pertinean nigenæ ſuccedetin dSd ſi legisla ore Dlum diſponãv clarus re ditExem nis Venetus poſci b dhibitis, nõ com Venetiß teſtamel⸗ titu dnis benefici titutic crAnll. e l. fi. de decret. ab ord. fac. f lj. ex qui. cau ſis.& Can. in rub. extra de conſuct. 18 3 I. j. de eman- cip.libe. l. ma g.§. ne paſ- ſim. de rebus eor. 19 184 ra cõtractus deſcenduntꝰ. Quapropter ſi Fer rariæ conſtitutum ſit, ut quilibet ibi contra- hens aliquid pendat principi, compellentur duo exteri ibi contrahentes& ipſi ſoluere: hic enim lex rem ipſam, non contrahentium perſonas reſpicit. BEadem ratione cùm duo Galli ſe ad duellum Mediolani inuitaſſent, proditum eſt debere eos cõſuetudinem Me- diolani obſeruatam ſequi.Is quoque uidetur ſe ſubijcere iuriſdictioni, qui litigat, ratione ſcilicet eorum quæ iudicij inſtructionem re- ſpiciunt: unde lex dans formam inſtruendo iudicio, eum tenebitb. Quamobrem ſi affinẽ ueluicinum ſuum externus aliquis Mediola ni in ius uocet,& is propter eius urbis con- ſtitutionem, petat in arbitrum compromitti, ſeruanda erit lex, quia hæc exceptio iudicij primordia reſpicit. Idem eſt ſi externus liti- garet, nunquid appellationi deferendum eſ- ſet:nam& hoc procedentẽ iudicem ſpectat. Et huius caſus ea eſt ratio, quia reſpectu pro ceſſus lex cauſam ipſam reſpicit, quæ foro ſubijcitur, non perſonam. f Cæterum& ille etiam iuriſdictioni ſeipſum ſupponit, qui in- tra territorium delinquit: nam delinquens tacito conſenſu obligatur c. Quapropter ſia- liquis alienigena in agro Florentino homi- nem occiderit, eorum lege plecteturè. Quod tamen non procedit, quando ueriſimile eſt eum ignoraſſe id quod per ſe geſtum eſt, in ea ciuitate pro delicto haberi. Quid enim ſi quis ignorans extra territorium contra for- mam legis triticum deuexerit: is quidem nõ punieture. Eadem ratione& ſi externus in cõtractu ſolennia omiſerit, uel in litium præ- paratorijs formam legis non ſeruauerit ma- numq; idcirco damnũ patiatur, æquiſsimũ eſt illi ex præſumpta ignorantia ſuccurrif. Et hæc locum ſibi uendicant, cùm lex munici- palis etiam reluctantes obligat. t Quod ſi uo- luntariæ iuriſdictionis aliquid inducat, exte- ro quoqʒ ſine dubio proderit. Quapropter ſi Venetijs ſtatutum ſit, ut teſtamẽta à duobus teſtibus ſubſignata ualeãt, poterit aliquis ad- uena ſecundum eam formam teſtari,& ubi- que gentium diſpoſitio ea efficax erit s. Et ita ſe habet cõmunis ſcriptorum ſententia. Quo modo autem poſsit extraneus beneficijs cõ- ſtitutionum uti, declarabitur in epiſtola, In- ter claras.infra eod.tit. tIN ſequenti quæſtione, Nunquid con- ſtitutionis effectus ad agentes extra territo- rium ſubiectos protendatur: cõſiderandum prius erit, an conſtitutionis uerba in rem cõ- cepta ſint: nam tunc proculdubio earum re/ rum dominus teneretur, tametſi abſens eſ- ſet. Quapropter ut ſupra docui, ſi Anglorũ ſanctionibus in eorum agro bona exiſtentia ad primogenitum pertinerent, nihil refer- ret, quiſquis fuerit ille, qui deceſſerit. Quòd ſi lex perſonas reſpicit, ex ſupradictis quæ- ſtio poterit explicari In quibus enim caſibus aduenas ſtatutis non ſubijci diximus, eorum patriæ cõſtitutio obſeruabitur. Quapropter de ſum. trin.& fid. cathol. 10 30 40 50 60 185 cùm aduena ſtatutis executidnem cõtractus reſpicientibus non ſubſit, conſequens eſt, ut lege patriæ arceatur. Cuius rei illa eſt ratio, quia cum eo contrahens uidetur contrahere tanquam cum aduena:& propterea ſi ſolu- tionem petat, ea debebitur ſecundum conſti tutiones quibus ſubeſt reus. Tf Quapropter & mulier quæ peregrino nubat, dotem repe tere debet ſecundum leges quæ in mariti do micilio ſeruantur: tum quòd uidetur cum eo tanquam cum aduena contraxiſſe, tum quod in mariti forum uidetur deſtinata ſolu tio, tum etiam quia cùm ipſa maritum ſequi teneretur, uidetur egiſſe, ut leges domicilij, quodutrique futurum erat commune, in eo contractu obſeruarentur:quod& magis pro bo. fAt uerò ſi de his caſibus agatur, in qui- bus aduenæ ſtatutis ſubijciuntur, ueluti in contractuum ſolennitatem, uel iudiciorum pręparatoria reſpicientibus, tunc lex eorum patrię extra territorium nullius erit effectus. Quapropter finge ſtatuto patriæ meæ caue- ri, ne teſtamenta ualeant, niſitribus notarijs ſubſignata, potero Romæ teſtari ſeruata iu- ris cõmunis forma, ualebitq́; ubiq; huiuſmo- diteſtamentum. Quod intellige, niſi expreſ- ſim patriæ conſtitutione caueatur, ut abſen- tes ſubditi ea teneantur. Quapropter ſi lex imponat pęnam ſicario ubicunq; delinquat, & is in alieno territorio deliquerit, ſi cõpræn datur in patria, poterit ea lege damnari, quã- uis extra patriam lex loci in quo deliquit, ob- ſeruetur. t Sed quid iuris eſſe affirmemus, quando municipalis lex aliquem cæteris in locis inhabilem, reddit idoneum? Et cùm lex reſpiciat perſonam ſibi ſubditam, magis cre⸗ diderim ubicunq; extendi,& à perſona eam qualitatem non diuelli. r Quapropter Impe- rialis Notarius quacunque tendat, erit No- tarius, licet in terris eccleſiæ de inſtrumento rogari nequeat. Qualitas itaq́; ſemper ei ad- hæret, licet impediatur facultas defectu pote ſtatis ipſius concedentis. Ex hoc ergo ſequi- tur, ut ſi lex admittat ſpurium ad ſucceſsio- nem, non ſuccedat, niſi eis in locis in quibus lex illa uiget. Et ſi quiſquam inteſtabilis im- petrata diſpẽſatione teſtetur, diſponet ſolùm de bonis quæ iuriſdictioni diſpenſantis ſub- ijciuntur.Qua ratione Bergomenſis tabel lio potuit in alieno agro inter ſuos cõmunici pes inſtrumentũ conficere, ualebitq́; ſi Ber- gomi agatur, non alibi, ut Paulus Caſtreñ. Fulgoſ.& Cornæus reſponderuntt. tIdemq́; prorſus iuris eſt è cõuerſo, cùm lex eum, qui de iure cõmuni alicui rei faciendæ eſſet ido- neus, inhabilẽ reddit: ueluti ſi lex prohibeat, ne quis extra municipium commercia exer- ceat:nam effectus eius extra territorium tra- hitur, licet in territorio tantùm poſsit puniri. Quod etiam in alia ſpecie demonſtratur, ue- luti cùm lIex perduellionis reos inſectatur: nam& is tenebitur, qui extra territorium a- liquid aduerſus rempublicã cõmiſerit, quã- uis in patria ſolùm plecti queat. Sed& finge iii 3 20 h l. exigere. de iud. 21 22 23 i l. de pupillo. ff de tutor.& cu.dat. ab his. l. cũ unus. 9. is qui. de bonis aut. iud. poſſ. 24 k Paul.j.fin. C. de temp. in in teg. reſt. Fulg. conſ.15ꝛ. Cor. 64. in iij. 186 ſtatutum prohſbere, ne minor XXV. annis teſtetur:quoòd ſi aliquis intra hanc ætatem ali bi extra patriã teſtetur, nõ ualebit teſtamen- tum reſpectu bonorum, quę in patria habue a lex ea. de po- rit:in alijs ſecusꝰ:licet Bart.& cęteri teſtamẽ- ſtul. c. ut ani- tum ubiqʒ; nullũ el⸗ maru. de con- ſe malint: ſicut dici ſtitut. in 6. mus in furioſo, cui ſi fuerit bonis in- terdictum, nec qui dem extra territo- rium alienare pote rit.Quę ratio parũ nos mouerit, quũ furioſus poſt inter dictionem in om- ni territorio prohi beatur cõtrahere, cõmuni omnium lege ita mandante: quod in propoſito caſu non eſt, cùm iure ſpeciali minor XXV. annis ſolùm in patria teſtari ꝓ- hibeatur. 1 Epitome huius conſtitu⸗ tionis. 2 Reſtitutus textus& quid ſint myſteria, undeq; dicta. 3 Pertinacia eſt quæ hære- ticum hominem facit. 4 Hæreticus nunquam po- teſt reſcriptũ impetrare s5 Quoties lex reſiſtit impe- trationi, reſcriptũ cenſe tur per fraudem impe- tratum. 6 lud æis licet ſynagogas ha bere. 7 Arrij hæreſis, putantis fi- lium non eſſe conſub- ſtantialem patri. 8 Heretici ubiq; congrega- ri prohibentur. 9 An laici ſacrã turrim mu⸗ nire poßint pro ciuita- tis deſenſione. IIDEM AVGGG. Eutropio Præf. Præt. VIlus hæreti- N cis myſterio- rum*locus, nulla ad exercendam animi? obſtinatioris demen tiam pateat occaſio. Sciant omnes, etiam ſi quid ſpeciali quo-/ libet reſcripto“, per fraudem elicito“, ab huiuſmodi hominũ genere impetratum ſit, non ualere. Ar- ceantur cunctorum hæreticorum ab illi- citis congregationi- bus turbæ: unius et ſummi dei nomen ubique celebretur. Nicenæ idei, dudũ à maioribus traditę, & diuinæ religionis te ſtimonio atque aſ- ſertione firmatæ, ob ſeruãtia ſemper man ſura teneat. F Is autem Nicenæ aſſertor fidei,& ca- tholicæ religiõis ue- rus cultor accipien/ VLLVS HAERETICIS.) Prohi- bet hæc conſtitutio aliqua hæretico- rum conuenticula fieri. Et quid in fide no- ſtra ſit obſeruandum, ex Nicenæ ſinodi au- toritate docet. 2 a Myſteriorum.) tlta legendum, non mi niſteriorũ. Myſteria ueteres ſacra Cereris di cebant, quaſiinitia. Inde uox trahi cœpta ad quoſcunqʒ cultus. Myſtę dicuntur initiati,& Symmyſtę conſecranei Hieronymo. Ethinc colligitur argumentum, poſſe Rom. Ponti- ficem diſſoluere quaſcunq; cõgregationes, ſi male de eis ſuſpicetur. 3 bObſtinatioris ani.) tPertinacia eſt quę hæreticũ hominẽ facit. Quapropter omniũ cõſenſu, ſi quiſquam in trinitate non rectè ſentiat, niſi admonitus perſiſtat, hæreticus 10 20 30 50 60 Alciati cõment. in(od. uftin. non eſt, d in Rubrica ſuprà annotauimus. Qua ratione, ſi addictus quiſquam monaſte rio transfugerit,& uxorem duxerit, non eſt hæreticus,niſi id ſibi licuiſſe pertinaciter de- fendat, ut Bald. ſcripſitb. dus eſt, qui omnipo tentem Deum,& CHRISTVI fili- um Dei, uno nomi- ne cõfitetur, Deum de Deo, lumen ex lu mine: qui ſpiritum ſanctum, quem ex ſummo rerũ paren- te ſſperamus& acci/ pimus, negando nõ uiolat: apud quem intemeratæ fidei ſen ſus uiget, incorru- ptæ trinitatis indi/ uiſa ſubſtantia, quæ Græco uocabulo ³ dεοοσαιꝙrectè creden tibus dicitur, profe- ctò uobis magis pro banda ac ueneranda ſunt.y Qui uerò nõ ijſdem inſeruiũt, de- ſinant affectatis do- lis alienum ueræ re- ligionis nomen aſ⸗ ſumere,& ſuis aper tis criminibus deno tentur“,& ab om- ni ſummoti eccleſia/ rum limine penitus arceantur, quũ om- nes hæreticos illici- c ¶ Speciali re- ſcripto.) t Nõ mi rum, quum hære- ticus nõ poſsit im- petrare reſcriptũ, etiam ſi ad rem ſu- am priuatam per- tineret: tanto igit᷑ minus admittetur, qui auſit impetra- re, ut ſibi liceat in hæc conuenticula coire. Nam quum hæretici ſint abo- minabiles et excõ- municatis, non po terunt aliquid im-/ petrare, uel impe- trato fruiꝰ, niſi qᷓd in ſui damnũ uer-/ at. d ſPer fraudem elicito.) † Quod præſumitur, quo- tieſcunq; lex reſi- ſtit impetrationi, alias fraus non prę ſumeret, ut Albe- ricus opinat᷑. Qua propter etiam ſi in reſcripto eſſet de- rogatũ huic legi, nihil attenderetur, ſed ſecunda iuſsio eſſet expectanda, Paul. Caſt. Quod probo:quia huiuſ- modi clauſulæ de- rogatoriæ non tol lunt ea, quæ con- cilijs generalibus ſunt conſtitutat. e Ilicitis congregationibus.) f Iudæis . ·„— f... tamen licet ſynagogas habere quippe illi non ita execrabiles ſicut hęretici, qui fidem, quam profitentur, uiolant. bin lſe⸗ 4 c c. pen. ext de hæret. d c.j deriſ in ſexto. 6 15 e lult j ſien. tra iuz uelul pub. f TEx ſummo rerum parente.) Ergo& fTae ugi à filio, qui à patre eſt inſeparabilis, ut inter- pretantur Canoniſtæ, in prima huius titu- li conſtitutione, in VI. It Græco uerbo Ʒeρμαονυυιιε.) Ideſt, con ſubſtantialis. Quod negabat Arrius, tra- xitq; in eam dementiam magnam partem o- rientalis eccleſiæ, annitentibus præſertim pro eo quibuſdam Imperatoribus, ut eſt in hiſtoria Caſſiodori. h TEt ſuis apertis criminibus denoten- tur.) Appellabant enim ſe Chriſtianos, ut tegeret᷑ hęreticũ nomen, quod lex probibet. i IIn- dilep ciu alru fenline, anje noit polle public 1 Aier non. Crii leium isuee lu clri ꝛmnconc dputare. Dnnuras dd h. Creitonine niuttant vnier non . lhuin de f i muiusl bglen ach tſlalo danretynic hürlaup lxinxigr iin. numücyn u Cetfnn lie Oe. 1NTe 110 publi anſituti dealculo dr deric, deumeli Agumente — di h 1 rh 1 3 f. cuippe ili bberel: quypei rum, qu N 4 ne um ha in authent. de cusn„ opoßai len. in fin. minus admine N üs ierene quiufi mpen ſus.. de teſta. re, ut ſidi licen 1 hxc condentialg coire. Nam vun municaut nonp, terunt aliquid in, petrare, ue imee e Arg.l prouin trato trui, niſql’ cialum. j. de in lui damnũ ue, fer. gat. d Derſnaulm, 1 elicito.) fQuod Præſumitur, quo- 2 e cunq; lex ti- ſtit impetratiori, Alias fraus nonpt ſumeret, ut Albe, ricus opinat. Qu propteretiamſiim reſcripto eſlet ʒe/ rogatũ huic legi nihil attendereru, ſed ſecunda iubi eſſet expectand Paul. Caſt. Qucc robo: quia hulll 8 modi clauſulæ de rogatorix non tl lunt ea, quxæ coê- cilns genenulbo ſunt conſtituta. jonibus.)fodrt 10 i, quitidem, eretic nt. AÄ darente.) Eipà — r 1 in P rima b— plis, ut inler d c. j. de hæret. epar⸗ uius tl- 4. 2 188 i MIntra oppida.) Prohibentur quidem u- bique hæretici congregari, ſed intra oppida præſertim, ubi maius eſt periculum. K Ab ipſis urbiummœnibus.) Nealios inficiant,& malo ſint exemplo. Qua ratione lenones de urbib. pelluntur“,& me- retrices de uicinia pudicarum: ſicut ſcholaris facinoro ſus de collegio, le- proſus uel peſtilẽs de ciuitate b. 1 ¶ Toto orbe red dant.) quapropter dubium non eſt, quin eccleſiæ ſint orthodoxorum e- piſcoporum.j Sed nũquid poſsint lai ci ſacrãturrim mu nireꝙ ciuitatis de- fenſione? Et obti- nuit poſſe, fauore publicæ utilitatis?: aliter non liceret. Clericis licitum eſt de fide diſputare, ſed nõ laicis. Quibus clericis Nacan- enus concedat de fide diſputare. Digniores clerici militi⸗ bus. Clerici nomine maioris di gnitatis antiſtites regu- tas agere intra oppi- dae congregationes uetemus. At ſi quid eruptio factioſa ten/ tauerit, ab ipſis etiã urbium mcœnibus ¹ exterminato furore propelli iubemus: ut cunctis orthodo- xis epiſcopis, qui Ni cenam fidem tenent, catholicæ eccleſiæ to —e redd. 1 to orbe reddantur. 1 MPEBRA TOR Martianus Palladio Præf. Præt. N Emo“ clericus uel militaris? uel alterius cuiusli- betcõditionis, de fi- de chriſtiana publi- Ad. côâ⁴ turbis coaduna- tis& audientib. tra- lariter non continen- tur. Priuatim de fide diſpu- tans, huius legis pœna non tenetur. Si ſacroſancta ſynodus aliquid conſtituat generaliter, non po⸗ teſt ad alios prouocari. Docens ethnicum fidem Chriſti, quem ſcit ſe nõ conuerſurum, huius legis pœna tenetur. Decuriones geſta in conſilio diuulantes, de cõſortio remouen di ſurt. Remotus a conſortio, priuilegijs priuatur. Que difftrentia ſit habenda in puniendo inter nobiles& igno biles, Ic. EMO CLERICVS.) a Tt Neminẽ publicè de fide catholica diſputare hæc conſtitutio permittit: quodtamen commu- ni calculo declaratur, ut hac lege non tenean tur clerici, qui contra hæreticos diſputant, uel ut melius addiſcant, in utranque partem argumentantur: quod ex qualitate perſonæ coniectandum arbitrio iudicis relinquitur. Laicis uerò omnino prohibitum eſt publicè uel priuatim de fide catholica diſſerere“.tSa- nèextat Gregorij Nazanzeni aduerſus Ar- rianos liber, hac inſcriptione, quòd non li- ceat ſemper& publicè de Deo contendere, in quo nec clericis quidem id concedit, ſed his tantum, qui expertæ probitatis& inno- centiæ ſunt, quique ingenium&induſtriam ſuam in deueiz, id eſt, ſpeculatione atque diſci plinis exercuerint, quiq; amotis corporali- ctare conetur in po- dc ſum. trin.& fid. cath. 10 20 30 40⁰ 50 60 189 bus, ſpiritalia ſecuti ſint. Quomodo enim, in quit, qui impurus eſt, poterit puriſsima hæc myſteria attingere: Videnda igitur ſunt quæ ad hanc legem faciẽtia, diffuſius ille ſcripſit. b ¶Clericus uelmilitaris.) tEx ordine ſcri pturę argumentan ſterũ, ex hoctumul⸗- tur hic aliqui, dig- niores eſſe clericos tus, uel perfidiæs oc- caſionem requirens: nam& iniuriã facitI iudicio reuerẽdiſſ. ſy nodi, ſi quis ſemel iu dicata ac rectè diſpo/ ſita, reuoluere& pu- blicè diſputare con-/ tenderit: cum ea quę nunc de chriſtiana fi de à ſacerdotibus, ꝗ Chalcedone cõuene rũt, per noſtra ſtatu- ta præcepta ſunt, iu- xta apoſtolicas ex- poſitiones,& inſti- tuta ſanctorum pa- trum trecentorũ de/ cem& octo,& cen- tum& quinquagin-/ ta in hac regia urbe, ( diffinita eſſe noſcun militibus: qᷣd neu- tiquã negauerim, dum ipſiſciant, ſa- cerdotalem digni- tatem in animi can dore conſiſtere, nõ in eo, ut primos a- ment accubitus in cœnis,& primas cathedras in ſyna- gogis, quod in E- uangelio Matthæi Dominus prohi- bet. c T Vel alterius cuiuslibet cõditio-/ nis.) Miſi id eſſet additũ, præcedens clauſula non com- pręnderet maioris dignitatis antiſti- ſtes: quos alioqui ueriſimile non fuiſ ſet tumultus aut ꝑ-/ fidiæ cauſam quæ- ſituros. Quapro- tur: nam in contem/ 3 pter ſi Romanus ptores huius legis pontifex decimam clericis, cuiuslibet conditionis eſſent, indiceret, crederem dig- niſsimos quoq́; regulariter contineri. d Puͤblicè.) t Quid ſi priuatim quis di- ſputet, an teneatur pœna huius legis? Re- ſpondeo non teneri, quia non ita delinquit qui priuatim diſputat, quum alios exemplo ſui non trahat: ſicut nec tantùm delinquit fur, quantũ latro. Publicè enim delinquens malos ſuo exemplo concitat, cæteris eſt ſcan dalo: tum& legem uidetur contemnere. Cæ terum ſi id agatur, quod ſui natura delictum non eſt, cùm hæc ratio ceſſet, potius præſu- metur aduerſus eum qui clàm facit, quàm qui palàm. e T Velperfidiæ.) Quia poſſet eiuſmodi rationibus diſputando uti, quas deinde neſci ret explicare, quæ res quibuſdam anſam præ ſtaretà religione diuertendi: ſiquidem chri- ſtiana pietas, fide, non ſyllogiſmis conſiſtit. f Nam& iniuriam facit.) † Accipitur hinc argumentum, ſi ſacroſancta ſynodus a- liquid generaliter conſtituat, non poſſead a- lios prouocari: à qua ſententia non diſsideo, quum& ſi populus generaliter per legem municipalem quicquam ordinet, non ſo- leat appellatio concedi:quod& Bartol. uide tur?. Si uerò ſpecialiter, puta aduerſus Ti- iii 4 e l. ult. de ri. nu. l. nõ exiſtmo. de admin. tut. f in lult. de ap. recip. 4 Per c. ut offi- cium. õ.deni- que.de hæret. in 6. 5 loan. de Ana. in c. ad abolen dam. de hæret. c 3. J.5. in fine. 190 tium cõſtituatur, nõ erit deneganda appella- tio: licet in crimine hæreſeos iure canonico nõ poſſe appellari Iac.& Bal. exiſtimẽt': quia appellatione remota, inquiſitorib.permittit ut hæreticorũ fautores cõpeſcant. Sed, ut in- quit Ioan. Ana. b non ſequitur, ut ſi- cut impediẽtes eo/ rum iuriſdictionẽ confeſtim poſsint condẽnare, ita etiã malè audientes de hæreſi, qui fortè ſe hæreticos negant: alioqui& aduer- ſus ſe congregatæ ſynodi iudiciumu- ti ſuſpectum recu- ſaſſe Ioannes Chry ſoſtomus tradit᷑. g Prophanant ueneranda myſte- 7 ria.) †Qua ratio- ne hac lege tenere tur, qui Ethnicum Chriſti fidem doce ret, quem ſciret nõ idcirco ad meliora ſe cõuerſurum: eſt enim quoddã per- duellionis eccleſia pena nõ deerit, quia nõ ſolũ contra fidem uerè expoſitam ueni unt, ſed etiam Iudęis & paganis ex huiuſ⸗ modi certamine pro phanant ueneranda myſterias. Igitur ſi clericus erit, qui pu- blicè tractare de reli/ gione auſus fuerit, à conſortio clericorũ remouebitur: ſi ue- rò militia ſit prædi- tus, cingulo ſpoliabi tur:cæteri etiam hu- ius criminis rei(ſi quidem liberi ſunt) de hac ſanctiſſima ur be repellãtur:pro ui gore iudiciario etiã 8 d I. j. ad l. lul. maieſt. 10 e in l. quædam. de pœn. f Li. Lut nemo ſticæ crimen: ſicut competentibus ſup/ enh. Jheſenn Iade plicijs ſubiugandi: ſi 1 ibus aliquis.. o C uerò ſerui, ſeueriſſi- detegit*. Et hinc argumentũ ſumit᷑ aduerſus decurio- nes, qui geſta in cõ ſilio diuulgant, ut huiuſmodi homines de cõ ſortioremouendi ſint. h TA conſortio clericorum.) 1 Quo caſu priuilegijs priuaretur, ſicut reiectus de colle gio aduocatorũ, eorum priuilegijs in dubio cenſeret᷑ priuatus, Accurſ. Baldo& cæteris. i ¶Seueriſsimis animaduerſionib.) Id eſt, ultimo ſfuppliciot Grauius ergo puniunĩ ſer ui qᷓ; liberi homines,& leuius plectuntur no- biles ignobilibus. Qua in quæſtione ſolet cõ muniter id ſeruari, ut ſi delictũ in officij uel dignitatis dedecus tendat, quò quis eſt dig- nior, eò atrocius ſit puniendus: alioqui pœna corporali pauperes, pecuniaria diuites gra- uius affligantur:quod Bartol. ſenſit?. Quod & ipſe regulariter probauerim: nam& quan doque cernere eſt grauius mulctari medio- mis animaduerſioni bus plectentur 6. Quare Imperatoris nomen Romano Pontifici in inſcriptione adl ſuum patr. lib. xj cres nobilioribus f. 1 præferatur. 2 Argumentum ſiue epitome huius legis. 3 Romanus ne an Conſtantinopolitanus Pontifex potior. 4 pPetrus eiusq; ſucceſſores in terris loco Chriſt ſunt.& num. 6 5 Inuehitur in eos, qui primatum eccleſiæ Pontificibus denegant. I num. 7 6 Multorum teſtimonijs probatur, caput eccleſiæ eſſe Petrum, e- iusq; ſucceſſores. Alciati cõment.in Cod. Juſtin. 10 20 30 40 50 60 191 s Religio in malam bonamqᷓ partem accipitur. 9 RKeligioſi proprie qui dicantur. 10 Conſtitutio in concilio emanata, quando bontificia uel ſyno dalis cenſeatur. Ad Imperatorem ſpectat, in ſchiſmate procurare, ut conci lium congregetur. GLORIOSISSIMO, 13 Archimandritæ qui di & Clementißimo filio luſtinia⸗ cantuxr. no, loannes epiſcopus ur 13 Hæreſis Arrij, Nesto- bis Romæ, Salu- rij, Euthycæ,& Ma- tem dicit. cedonij. . 14 Pontifex quos appellet INüiss claras ſapien hares ie alne tig manſuetudinis is Poniifiei nõ licet de ur noſtræ laudes, chri- ſtianiſſimeprincipũ, puriore luce tanquã aliquod ſydus irra- diat, quòd amore fi⸗ dei, quòd charitatis ſtudio edocti eccle/ ſiaſticis diſciplinis Romanæ ſedis reue rentiã conſeruatis, et ei cũcta ſubijcitis,& ad eius deducitis uni tatem: ad cuius auto rem, hoc eſt, apoſto- lorum primum, Do be Roma aliò ſedem transferre. 16 Ex maleficijs reus natu rali obligatione ad pœ nam tenetur. 17 Valet comminatio iudi cis ſub pœna excom⸗ municat ionis. 18 Extorres qui dicantur. 19 Aduenæ an& quan- do legibus municipa- libus ſubſint. 20 Hæretici ſi reſipiſcat, recipiendi ſunt. L* TER GCL4⸗ ras.) fIn inſcri- ptione mirani ali- qui, cur Imperato- ris nomen Roma. mino loquente, præ Pontifex ſuo præ- ceptum eſt, Paſce o- ues meas: quam eſſe Pofuerit, ́d& ali⸗ dbiquandoq; obſer omniũ uerè eccleſia-/ 3 4&— uatum uidemuss. rum caput,& patru Quibus ego reſpõ derim, quò quiſq; Chriſtianus humilior eſt, animoq́; demiſsio- re, eò etiam gratiã apud deum maiorem nan ciſci. Quapropter ut hac in re nemini cede-/ rent antiqui Põtifices, ſe ſeruos ſeruorũ Dei appellabant: quam ob cauſam, etiam in ſup- plicationib. digniores ſe cæteris poſtponũt: licet quod in ſignũ demiſſæ mentis fuit intro ductum, uideamus in præſentiarum in cõtra rium uertiſſe, altercanturq; aliqui, uel potius certãt, ut poſteriorem obtineant locum. Sa- nè reſpondet hac epiſtola Ioannes huius no- minis Pontifex ſecundus Imp. Juſtiniano,& eius fidem approbat, inſeritq; in ea exemplũ literarum quas Imperator ad ſe miſerat. a Omnium eccleſiarum caput.) fuit o- lim magna controuerſia, an Pontifex Rom. principatũ eccleſiarũ deiure diuino haberet: quòd ſihaberet, an ad eum potius qui Rome quam qui Conſtantinopoli eſſet, quæ noua Roma eſt, pertineret:& Iuſtinianus hic ad Romanũ rem trahit, quod& aliquo pòſt tem pore Phocas quoch Imperator cõſtituit, Cõ- ſtantinopolitanoq; prætulit. Nunquid uerò id humanis ſanctionib. potius quam iure di- uino probetur, nodus eſſet haud ſanè facilis, niſi ueteres& ſancti illi primitiuæ eccleſiæ antiſtites g c.licet cuu⸗ ſam. de po bat. bi87ge ties. Hm ſddeime elemus q iwexlice glle ealle rileconſte mminqua imancacun bunquam wroſtrore antoremſ hnorisgra dipulss& meomniat mtuertiſle pimum e docetumt ibimos Ralores ca aqam la nguietian raulin, nc dchmare dem ni e nuam tan dendo inu ummionit ſceiem& ſt und nihil 16 Exmqdcefci 1 denccts raunan Tall eltgcioneape nam tenchg. 17 V —.„ L prudentiũ proditur, tunc uerètraditam, cum poſt reſurrectionem dixit, Paſceoues meas. 4 fVt enim caput fidei ipſe Chriſtus eſt, qui gratiam quotidie in eccleſiam ſuam inuiſibi- *..... 1 jiter infundit: ita& loco ſui Petrum, eiusq; fuerunt,& pij,& religioſi, ceu inuaſores& pſeudepiſcopi explodendi, quum à Roma- no Pontifice inſtituti fuerint. Sed bene ha- bet, noluit HRISTVS fidem Petri defice re: tot columnis, tot tibicinibus ea fulta eſt, 1.. arcidin — 9 de ſum. trin.& fid. cath. 5 AAd g — kmhelan antiſtites nobis præiuiſſent,& iuris diuini id ſe exautorandus, cùm ex decreto Gregorij need, eſſe demõſtraſſent. Cuùm enim dixiſſet Chri- v. conſtituti Electores eum deſignandi ius — ſtus Dominus noſter Petro, Tu es Petrus, nullũ adepti fuerint: deturbandus rex Fran- n aerpe Degnn.& ſuper hanc petram ædificabo eccleſiam corum, cùm à Chilperico in Pipinum tranſ- nchle gi meam: apparetper hæc uerba ei uniuerſalis. ferre dominationẽ ſanctione ſua Zacharias 1 Sn eccleſię adminiſtra nequiuerit: deijciẽ — Ea tionẽ promiſſam. regulæ,& principũ affatus. ꝗe quæ ſequatur: di dicilię reges, qui— ccdon, quod autem ab eo ſtatuta declarant,& omiſſa, ne tædio lectori ſint: quæe à ſede apoſtolica. 14 enfran, ernüſhen eſt, fa⸗ pietatis ue ſtrœreue⸗- uiuolet, ah alis exemplaribus ſub fidelitatis iura 2 m tuum eſſet opina- Ha aclils n teſta t tr 10 accipiat. mento regnũ poſſi 1 demtfenroſin du ri, non& fuiſſe ſer dent: antiſtites om 7, nad ütte uatum:conſenſuqʒ nes, qui hactenus dlet com 1...... 3.„.—, cn uchi9 ſucceſſores in terris reliquit, qui ea quibus ut labefactari aliquorũ ſyllogiſmis nequeat. Leeeter eccleſia indiget, uiſibiliter ipſi conficerent: Extant antiquorum interpretum commen 6 wanlcatlonis. 5 18 Exta 1 1E wrres dudicong 15 Adache ah Gaug. ſic ab his ſacramenta exhibentur, populi in fi de inſtruuntur, epiſcopi conſticuuntur, con- cio fideliũ legibus, exemplis, monitionibus 20 tarij, quibus omnes hæreticorum ſententiæ confutantur:& ut Anacleti, Pelagij, Inno- centij, Nicolai, Leonis*decretales epiſto- co legibus maniche 3. 3. lhuſ bin nap⸗ regitur, mali abominationibus& pœnis cor las omittamus, principatum eccleſiæ celeber 10 Herticiſ nſpi rigũtur: quæ ſi Chriſtus ipſe ſibi raſeruaſſet, rimus quiſq; ueterum Petro ipſi datum con- * 4......... 8. nepieniſſm 4 iam fidei merita perderentur, certiq́; eius rei ſentit:& ex Græcis Ioannes Chryſoſtomus - NTERCIH rss.) fIn inſci, puione mirant 3i- qui, cur lImperao- ris nomen Roma Pontifexſuo pra. poſuerit,& bi quandoq; obſe uatu videmus; Quibus ego reſpò derim, quo quic; eſſemus, quam noſtræ ſalutis intereſt, ut po- tius ex fide credamus. Sic in Euangelio 10- gaſſe ſe aſſerit Chriſtus, ne deficiat fides Pe- tri:ſic conſtituit, ne portæ inferi aduerſus pe tram, in qua fundatur eccleſia, præualeat: ſic ei mandatur, ut confirmet fratres ſuos: ſic ip- ſe tanquam os& caput apoſtolorum, Domi no noſtro reſpondet: ſic ſemper in fide ar- dentiorem ſe præſtat: ſic à generalitate aliorũ honoris gratia eximitur, cùm, Dicite, inquit, diſcipulis& Petro: ſic pro eo cenſus ſoluitur: quæ omnia ſancti antiſtites cùm optimè ani- maduertiſſent, pro exploratiſſimo habuerũt, 30 homilia Lv. in Matthæum, nunc Petrum to tius eccleſiæ paſtorem conſtitutum, nunc e- ius paſtorem& caput, nunc uniuerſo orbi præpoſitum aſſerit. Et homilia ult. in Ioan. lacobum quidem Hieroſolymorum ſedem accepiſſe, Petro uerò totius orbis curam de- mandatam affirmat. Theophilus principem Apoſtolorum ex eo factum, Lucæ X XII. ſcripſit, cùm illi mandat, ut fratres cõfirmet. Rurſus loannis cap. ult. idcirco eià c HRI-⸗ s T O dictum, Sequere me, quoniam cun- ctorum fidelium prælaturam ei conceſſerat. Cyrillus Alexandrinus libro theſaurorum, nos hortatur, ut maneamus in eccleſia Petri, 4 xxj. diſtincl. ..— 27 primatum eccleſiæ Petro, eiusq; ſucceſſori- t animoq; demibio 3 3 4 5 bus datum: t Sed quid profuit tot concilijs id 40& in capite noſtro, nempe apoſtolico thro- deu iorem nan denn eth ſanctiſsimos patres ſtatui ſſe, tot legibus Im-⸗ no Romanorum Poncificum. Maximus epi. ſeruos ſeruorũ De peratores cauiſſe, eccleſię Doctores tam grę ſtola quadam orientalibus populis ſ Deget uſam, etiam inſup cos quàm latinos docuiſſe, ſi adhue reperiũ- ueram fidem approbantes, in eccleſiam Ro- aulam, t. tur, qui etiam editis uoluminibus id denega- manorum, tanquam in ſolem reſpiciant,& CTterls voferduu re auſint, nosq́; acephalos faciant? ut libeat ex ipſa lumen catholicæ& Apoſtolicæ fidei ſe menti fuiin exclamare quod uulgò dicitur, Nil intra eſt recipiant. xſentiarum in cotiã alcqui uelpoui stineant locum dv loannes huiusno- Imp.Juſtiniano iiq; in eaexemplu 122 oleam, nil extra eſt in nuce duri. Quid enim unquam tam apertũ fuit, tam dilucidum, ut dicendo inuerti non poſsit? Si ſingulis ho- rum rationibus reſpondere operępreciũ du- cerem,& ſtudioſos multa lectione inuolue- rem,& nihil proficerem: qui enim hæcatten 50 Ignatius Conſtantinopolitanus poteſta- tem Apoſtolorum principi Petro datam, nõ in eius perſona circunſcriptam, ſed ſucceſſo- ribus quoq; ſenioris Romæ Pontiſicib. tranſ miſſam, autor eſt. Ex Latinis Cyprianus, ſu- per uno Petro fundatã eccleſiam tradit, idqʒ ad ſe miſerat. tant, cancro illo& hydra Platonica pertina- à CHRISTO inſtitutum ut unitas eius oſten m caput) fFuito ciores ſunt, Põtificumq́; monitis minimère- deretur. Idem libro I111. epiſtolarum ad Pu- ponutex Rom ſipiſcentes, nouas quotidie& ſcandalo ple- pianum, ſuper Petro ædificatam fuiſſe eccle nas concluſiones cogitant,& in publicum ſiam apertiſsimè fatetur. Ambroſius nunc un tius quikemt proferunt, una in re ſolùm intenti,ut contra- eum eceleſiæ petram appellat, nune fideifir-. m pPO Luæ noll dictiones cunctis orthodoxisadducant, utu- mamentum b: idcircoq; petram eſſe, quo- 5 5o. diſtinct.c. poli ellet N hica bique concordiam extinguant, nuſquam pie niam primus in nationibus fidei fundamen- fiddelior. X loſtinm ooſttem tatem adiuuent: quorum ſententiæ ſi ueræ 6o ta poſuerit. Idem ſermone X. Hanc, inquit, d&aliquop tnCõ eſſent, ueteres omnes, ſanctosq; Theologos ſolam eccleſiæ nauem aſcendit Dominus, in at rcöſtim abrogare oporteret, quorũcunq; principum qua Petrus magiſter eſt conſtitutus. Hiero- Nunqur d, regna ſubuertere, qui à Pontifice Romano nymus in Matthæum, Petri nomen illi re- tiu quim a primum inſtituti ſunt:& in primis Cæſarip- ctè ab cHRILIS TO datum, quoniam per mudla cccelr primiis riſi a xxiiij. q. j. quo niam. 194 metaphoram ſuper eum ædificaturus erat ec cleſiam ſuama. Idem ad Damaſum: Ego, in- quit, beatitudini tuę, id eſt, cathedræ Petri cõ munione conſocior,& ſuper illam petrã ædi ficatam eccleſiam ſcio. Auguſtinus ad Paulinũ, epiſt. cvI. Inno- centij literas cõmendat, quibus ad ſedis ſuæ notitiam pertinere teſtabatur, quicquid ubi- que àa cõcilijs de fide ſtatuatur, cuius iudicio uel ſtent, uel cadãt, quæ tractata fuerint. Rur ſus in libro aduerſus epiſtolam Donati, in Pe tro aſſerit tanquam in petra fundatam eccle- ſiam. Gregorius cùm uarijs in locis, tum ma xime epiſtola ad Mauritiũ Imp. eandem ſen- tentiam, adductis Euangeliorũ canonibus, clariſsimè deſendit:& poſt eum Bernardus eo ſermone, quem in ipſius Apoſtoli uigilia habuit, diffuſiusq; ad Eugenium Papam lib. I1.de cõſideratione: Age, inquit, indagemus quis ſis, quam geras pro tempore perſonam in eccleſia Dei. Quis es? Sacerdos magnus, ſummus Pontifex, tu princeps epiſcoporũ, tu hæres Apoſtolorum, tu primatu Abel, gu bernatu Noë, patriarchatu Abraam, ordine Melchiſedech, dignitate Xaron, autoritate Moiſes, iudicatu Samuel, poteſtate Petrus, unitione cHRISTVS:tu es cui claues tradi- tæ,& oues creditæ ſunt. habent alij ſibi aſsi- gnatos greges, ſinguli ſingulos, tibi uniuerſi crediti:& quæ ſequũtur. Socrates epiſcopus in hiſtoria Caſsiodori, cũ in uarijs locis prin cipatum Rom.ſedi aſſerit, tum& libro I111. cap.i x. ubi eccleſiaſticis regulis mandari aſ- ſerit, ne præter Rom. Pontiticis ſententiam concilium celebretur. Rurſusq; lib. X. cap. XIII. regulam prolatam autor eſt, ut Con- ſtantinopolitanus epiſcopus haberet hono- ris priuilegia poſt Pontificem Romanum, hisq; conſenſum ſuum præſtitiſſe Imperato- rem Theodoſium: quod& Conſtantinopo- litano concilio cautum reperitur, in quo hæc ad uerbum legere eſt: Cõſtantinopolitanus epiſcopus habeat honoris primatũ poſt Ro- manum, propterea quòd urbs ipſa ſit iunior Roma. Sed& Ammianus Marcellinus hiſto riæ lib. x v. autor eſt, Cõſtantium Cæſarem ſententiam qua Athanaſium condemnabat, petijſſe à Liberio Rom. Pontifice, pro auto- ritate qua potiores ſunt æternæ urbis epiſco pi, cõfirmari: quod minimè obtinere potuit. Sed quid ego hac in re uerba alterius faciame & cõtra uetus prouerbium, rem actam rur- ſus agam? pluribus enim concilijs,& nouiſ- ſimè Conſtantienſi res hæc omnis deciſa eſt, quod& Iuſtinianus Imperator hac conſtitu- tione approbauit, ut ridicula ſit ea hæretico- rum concluſio, qua id introductum ex frigi- diſs imis Decretis ſolũ, à cœ. annis citra aſ- ſeuerant. t Sed certè nobis uidentur iſti non tam credere quæ aſſerunt, quàm id agere, ut inuidiam aduerſus Pontificẽ& præſules col- ligant,& contra Chriſtianorũ dogmatũ ſyn- ceritatem principibus populi ſui maledicãt, cumtamen cHRIST VvSquoq; ipſe Pontifici 10 Alciati cõment.in(Od. Iultin.» cibus& ſacerdotibus libentiſs imè detulerit: quod annotauit Cyprianus. Paulus quoq; in Actis Apoſt. cap. X XIIII. Neſciebam, in- quit, fratres quia princeps et. b Quam uera religio.) Religio ab anti- quis in malam partem accipiebatur, nimirũ pro ſuperſtitione. Lucretius: Humana ante oculos fœdeé cùm uita iaceret In terris oppreſſa graui ſub relligione. Deinde cœpta eſt uX in bonam partẽ acci- pi, f& religioſi propriè dicuntur, qui pauper tatem, obedientiã, caſtitatem perpetuã Deo uouerunt. Sed& ampliore ſignificatu hi acci piuntur, qui aliquid ex illis uotis obſeruant, ut hoſpitalarij& templarij: per ſummumue rò abuſum, quilibet Chriſtianus dicitur re- 20 30 4⁰ 50 60 ligioſus,& ita ſentiunt Canoniſtæ in rubr. de regularib. c F Nullis rugis, id eſt, ſciſſuris,& diuiſio- nibus. ſumptum eſt ex epiſtola Pauli ad E- pheſios cap. v. Sanè damnat Procopius luſti nianũ, qui intra palatij cubiculum recluſus cum ſacrificulis, omnes bonas horas conſu- meret, in ſecernendis articulorũ fidei minu- tijs, omiſſa rei bellicæ cura, ut inde præſtite- rit Totylę occaſionem urbis Romæ per Got thos incendendæ. d ¶ Coẽpiſcoporum interueniente conſen ſu.) Edictum ergo Iuſtiniani, quod cum cõ ſenſu epiſcoporũ promulgauit, Iuſtiniano, non epiſcopis attribuitur: ſ quod recentiorũ quorundam ſententiam confirmat, qui ſi in concilio A Romano Pontifice indicto edatur conſtitutio hac inſcriptione, Romanus Pon tifex de conſenſu concilij, cenſent pontifi- ciam, nõ ſynodalem exiſtimandam: nam nõ ſolent actus a conſentientibus denominari, ſed à facientibus: licet Nicolaus Tudiſcus contrà in oratione, quam in Baſileæ ſynodo habuit in Germania. Sed hæcà nobis latius diſſeruntur Paradoxorum libro ſexto, capi- te decimo. e ¶Wictor Iuſtinianus& ẽ.) Simili titulo utitur Honorius in epiſtola ad Bonifaciũb, poſtponiturq; hic Pontificis nomen, qui ſty- lus in præſentiarum in Rom. curia exoleuit: quapropter Guilielmus in ſpeculo de præ- ſent. reſcript. autor eſt, falſum præſumi re- ſcriptum, in quo non legatur ſummi Ponti⸗ ficis nomen ante cætera. Veteres certè ſim- plicius egerunt, nec cum tanta ſcrupuloſita- te credidere. f F Nobis magnum ſtudium fuit unita- tem.) Et ſic ad Imperatorem pertinet, in ſchiſmate procurare, ut congregetur conci- lium: quod uerum eſt, ubi Pontifex ipſe ex magna cauſa eſſet ſuſpectus, ueluti ſiagere- tur de eo exautorando: alioquin cõgregatio ſynodi ad ipſum Pontificem pertinet, ut ha- betur X VII. diſtinct.& eo negligente, ad eos Cardinales qui minimsè eius labis ſuſpi- cione notantur, quæ conuentui peragendo cauſam præſtat, ut Baldus, Cardin. Floren. 2 b xcvjj. dſtn Victor F 7.. & recentiores ſcripſere. Vbicunque autem Dec. eonſi de 3l ecpie aißr.(onſtznun grid 4 lubicsC 1 ob. 4 aurei aelos om lprelum CDlosue vntenimp oclare:- Ubekoma atir rreuuxde aun Vgünteur mehzevetaabetn ia ihſelobi beco dem (Iliem deatholic vndemnat. kem natur- uhvicetan ti cnrquod däon luleir N mmicauim. antem qur rlaumpr timodlen a l. ij. Feod. 3 uris& düdiſd iſtola Pauli mnat D e dh, c. ſunt igitur. — rocopiushui diſtinct. G iculum recluln 34. quæſt.3. donas horas conli, quidam. ruculorũ fidei mino, 34 ura, utinde praſti- urdis RomæpeYc-- ⸗ c. quam graui. extra de falſ. interueniente conlen 15 tiniani, quodcumq gauit, Iuſtiniand ur quod recenton m confirmat, qui ſil. „ 4 1 7. quæſt. j.c. nuitice indicto edanu mutatlones. Gone, Romanuspdl, 23. quæſt j. c. ciln, cenſent ponci rogamus. iſtimandam: nam ni entibus denominan t Nicolaus Tudiſan —21.„ am in Balileæ ſynocd Sed hæca nobis auiu rum libro ſexto, cqy Ann 1U 16 fl ex hoc iure. „&le.) Similiunlb de iuſt.& iur. iſtola ad Bonilaciih 17 rſicis nomen, quily Rom curia exoſeut „(peculo Id/ in ſpeculoce amnarnn tio. ff. de act. et oblig. 18 19 196 de hoc aliqua oriretur dubitatio, exiſtimaue rim ob eius diſceptationem Imperatorẽ for- tè adeundumꝰ. Archimandritæ.)i Ita abbates uocari arbitror. αᷣ⁴α græcè ſpeluncam ſignificat & gregem: monachi enim in eremis cauer- nas inhabitabant, ab his ergo nomen ſum- pſere: uelà grege propter illud euangelicũ, Paſce oues meas, quod alij arbitrantur. Hu- ius uocis mentio eſt etiam Sidonio Apoll. in epiſtolis. h ¶ Homouſion.)ãuασνσσασ conſubſtantiale, quod in filio Arrius, in ſpiritu ſamcto Ma- cedonius negabat: at Neſtorius Chriſtum filium Mariæ hominem tantùm credidit, ſu- perueniſſeq;ʒ deinde in eum diuinitatem. qui bus nõ minus deteriora prodidit Euthyces, qui Chriſto diuinam ſolum naturã aſſeruit: quapropter rrius Nicena, Macedonius Conſtantinopolitana, Neſtorius Epheſia, Euthyces Chalcedonia ſynodo condemnati ſuntb. i qᷓ Patriarcham ueſtrũ fratrem./Epiſco- pos, Archiepiſcopos, Patriarchas,& Cardi- nales, ſolet Rom. Põtifex fratres appellare, cæteros omnes filios:quę forma niſi ſeruata ſit, præſumitur reſcriptum falſum'. K ¶Plus ueſtræ ſedis creſcit autoritas.)ſ De bent enim pontifices autoritatem ſedis ſuæ procurare:quapropter nõ licet pontifici de urbe Romaaaliò ſedem trans ferre, quia dimi nueretur de maieſtate, quam conſequitur ex dignitate urbisꝰ:nam& diuino iuſſu de An- tiochia Petrus eò contendit,“ cui legi diuinæ & ipſe ſubijcit: atq; ita multi ſentiunt,& Al- berico idem uidetur. 1 Alienum ſeipſum ab eccleſia iudicabit eſſe catholica.t Qui ergo delinquit, ſeipſum condemnat:unde uulgò dicit᷑, Ex maleficijs reum naturali obligatione teneri ad pœnã: quia uidetur conſentire, ut merita pœnaaffi ciatur:quod ferè omnes prodiderunt. m CIuſsimus eſſe alienos.) Id eſt, excom- municauimus.f unde hic probat᷑, ualere ſen- tentiam, qua iudex aliquem excommunicat, niſi quamprimũ aliquid faciat: nec enim hu- iuſmodi ſententia eſt conditionalis, ſed pu- ra, quæ tamen eueniente conditione reſolui poſsits. n ¶ Extorres.) Sic dicuntur exules, quaſi extra terram eiecti.t Hinc argumentum ſu- munt plerique, ut aduenæ beneficijs legum municipalium uti nequeant: quod æquum eſt, fne qui onera non ſuſtinent, priuilegijs fruantur:reſponderuntqʒ ita recentiores ua- rijs conſilijs. Quapropter ſi conſtitutum ſit, ut pagani damna eius reſarciant, qui in eo- rum agro ſit de latronibus ſpoliatus, aduenę nihilprouidebitur. Idem ſi ex lege inſtrumẽ- ta confeſtim executioni mandentur: extra- neus enim ordinario iudicio debebit experi ri. Hanc tamen regulam ita intelligendam cenſeo, ut contrahentes non comprændat: cùm enim reſpectu ſolenniũ,& eorum quæ De ſacroſanctis eccleſis. 20 4⁰ 50 60 197 ex natura contractus deſcendunt, extranei huiuſmodilege teneantur, uidentur contra hendo tacitè cõſentire ut lex attendatur:quo circa non tam beneficio ſtatutorũ uti dicen- tur, quaàm iure ſibi tacita conuentione quæ- ſito. Idemq; iuris arbitror in his quę uoluntariam iuriſ- dictionem reſpici/ unt, cùm id nemi- ni noceat,& ipſis proſit: nec aliter credidiſſe Doctores, ueri- ſimile eſth, dum ſimpliciter in utroque caſu aſſerunt, aduenam municipali legi ſubeſſe. Sed& clerici, quamuis laicorum legibus nõ arceantur, eorum tamen beneficio uti pote- runt:ne quod ob fauorem conceſſum eſt, in eorum odium reflectatur, ut Bart. ſcripſit:. 0 Gremium nunquam redeũtibus clau- dit eccleſia.jt Hæretici ergo quotieſcunque ad ſanitatem reuertantur, admittendi ſunt, & impunes eſſe debent: quod& Auguſti- no placuit,& antiquis patribus*: quod nõ ſeruatur, quantũ ſit ad pœnam criminaleml. p ¶Obſecro clementiã ueſtram.) Quum in crimine hæreſeos eccleſia cognitionem ſi bi reſeruet, quid eſt quod Roman. pontifex precib. imploret, ubi imperare poterat- Sed hæc olim fuere:alioqui ſi decretales conſtitu tiones reſpiciamus, nõ potuit Iuſtinianus ad uerſus hæreticos procedere, deinde eis con- demnatis Pontificẽ admonere: quod tamen feciſſe eum, hic ſatis conſtat. q Niſiperfectis in CHKISTo.) Meritò ita dixit, nam& Paulus ſuis epiſtolis ad Ro- manos perferendis, non alio uſus eſt mini- ſtro, quàm Phœbe muliere Corinthia. Ethic notandum eſt, eos qui in legationem mittũ- tur, præſumi prudentes,& principibus ſuis gratos. RVBRICA. DE SACRO ſanctis eccleſijs. RVBRICA. DE SAOROSAN- CTIS ECCGCLESIIS. 1 Eceleſiæ appellatio. 2 Baſilica. 3 An& quado Imperatoriæ conſtitutiones recipiantur cir ca ſpiritualia. cCCLESIA græca uox eſt,& concio- e ſignificat. In initio enim,& in ip- ſa, ut ita dixerim, naſcentis noſtræ religio- nis infantia, quum pauci eſſent Chriſtiani, in urbibus conueniebant ſimul,& Deo lau- des canebant, conſtituebantq́; inter ſe, quæ ad inſtitutionem ſuam pertinerent, ut Lu- cas in apoſtoloꝶ actis oſtendit,& Plinius ad Traianum autor eſt. Capitur ergo Eccleſia ea ſignificatione, ut& conuentus Chriſtia- norùm comprændat,& etiam locum ipſum in quem conuenitur. †Appellatur& locus ipſe Baſilica, ſiue quòd loca publica Baſili- ca Græci uocent, ſiue quòd domus princi- pis Baſilica, id eſt, regia dicitur:quæ ſignifi- cationes etiam diuinis templis conueniunt, h Inl. j. 5. eod. . In tract. repræ ſal. in 5. quæſt. principali. 20 6 24. quæſt.3. 1 2 corrigatur. c. ſuper eo. de hæret. in 6. a c. eccleſia. de conſtit. 198 Sanè plura de ædificatione& conſecratione earum habentur in Decretis, de conſecr. diſt. prima. tSed probabiliter dubitat᷑, quomodo cõſtitutiones hoc in tractatu inſertę recipien dæ ſint, cùm cõmuni calculo affirmetur, Im- peratorias ſanctio nes, quæ ſpeciali- ter de dſerleeht Inperator Conſtanti- eccleſiarum facul- tatib.uerba faciũt, nli ad p opulum. nullius eſſe momẽ ti, quòd hoc mu- nus ad ſolum Pontificem pertineat. Et faten dum eſt, ubi aliter iure canonico cõſtituitur, has leges nõ obſeruari, alioqui eſſe obſeruan das: nõ quia ab Imperatoribus latæ, ſed quia er Pontifices uidentur tacito conſenſu ad- miſſę:qᷣd Alber. opinatur, in cuius ſententiã eundum cenſeo: nemini tamen eſt dubium, quin in primitiua eccleſia, de rebus& perſo- nis eccleſiaſticis ius dicerent Imperatores. Conſtantinus Magnus primus Cæſarum Chriſti fidem ample- xatus eſt. Idem conſtituit, ut quilibet generali eccleſiæ relinqueret, quan- tum uellet. Reſtricio dictionis, Vnuſquiſq;. Generales dictiones ex loquentis mente interpretationem acci- piunt.(rectio. Generalibus uerbis regulariter non eſt inducenda legum cor- An propter geminatas dictiones generales, lex improprie acci- piatur. Quod text. de generali eccleſia conſtituit, id trahitur etiam ad reliquas eccleſias& pia loca, c. Si præpoſito collegij legetur quid, cẽſetur ipſi collegio relictu. si generaliter eccleſiæ legetur, intelligitur de parochiali. Verbum, relinquere, eſt generale. Stylus quid ſignificet. lure Canonu ualet teſtamentu coram duobus teſibus condit. lure Canonico piæ cauſc multa indulgentur. Abeat unuſquiſq;.) f( Quoniã an- te Conſtantinũ Magnum collegia Chriſtianorũ damnata erant, eorũ ille profeſsionem primus Cæſarũ ſyncera fide amplexatusb, conſtituit, fut quili bet facultatẽ haberet quantũ uellet generali ipſi eccleſiæ relinquendi: fuitq́ʒ tunchæc lex intellecta, ut nõ ideo clericisuel monachis re linqui poſſet, aut particulari templo: cuius rei rationem diuus Hieronymus quadam ad Nepotianum epiſtola his uerbis attingit:Pu det dicere, ſacerdotes idolorum, mimi,& au- rigæ,& ſcorta hæreditates capiunt, ſolis cleri cis& monachis hoc lege prohibetur:& pro- hibetur non à perſecutoribus, ſed à principi bus Chriſtianis:nec de lege cõqueror, ſed do leo cur meruerimushanclegem. Cauterium bonum eſt, ſed quò mihi uulnusut indigeam cauterio: Prouida ſeueraqʒ legis cautio,& ta- men nec ſic refrenatur auaritia. Per fideicõ- miſſa legibus illudimus,& quaſi maiora ſint Imperatorum ſcita, quàm Chriſti, leges time mus, euangelia contemnimus. Sit hæres, ſed mater filiorũ, id eſt, gregis ſui, eccleſia, quæ illos genuit, nutriuit,& pauit. Quid nos inſe rimus inter matrẽ& liberos? Gloria epiſco- 10 20 30 4⁰ 50 60 Alciati cment.in Cod. lu Itin.„ pi eſt, pauperum opibus prouidere. Ignomi- nia omnium ſacerdotũ eſt, proprijs ſtudere diuitijs.hæc ille. Vnde apparet recentiorum interpretatione factum, ut aliter hæc lex no- ſtro ſeculo, aliter in primitiua eccleſia intelli- geretur. Abeat unuſ- 2 Vnuſquiſcy.) 7 tQui tamen factio quiſc; licen- nem teſtamenti ha . tiam, ſanctiſ- beat,& ita cõmu- ſimob, catholico, ue, niter accipit᷑. Bar/ tolus etiam eos ac- cipit, qui ſolùm iure ciuili teſtari nequeunt, ut muti, uelſurdi, uel qui ſtatus ſui ſunt incer ti:idemqʒ filijfamilias, qui in alijs caſibus, etiã conſentiente patre, nõ admittuntur: item da- mnati de crimine famoſo, à quibus bona nõ auferuntur. Quæ ſententia ſatis defendi po- teſt, quia huiuſmodi teſtamentũ, ſi hac conſti tutione confirmetur, omni iuris ratione mu- nitum dici poterit:& lex, generali, in alijs ca ſibus accipietur, ueluti in his qui iure gentiũ ſunt inhabiles. Ex qua interpretatione hic probatur, generalem hanc dictionem, unuſ- quiſqʒ, reſtringi, ut iure gentiũ inhabiles nõ comprændat, quãuis de fauore publico aga- tur. Quem articulũ ſic arbitror breuiter poſ- ſe expediri, ut dictiones generales ex loquen tis mente interpretationẽ accipiãt: Tquapro-/ pter reſtringuntur, ut qui iure gentiũ inhabi lis ſit, nunq́; admittat᷑ ¹. Idem in eo quiiure ci uili reijciatur. quem ſenſum ex cõmuni ſen/ tentia hic accipimus: tnec enim generalibus uerbis inducenda eſt legũ correctio, niſi cùm aliàs cõſtitutio ſuperflua redderet, uel de fa- uore publico agatur, uel aliàs abſurdi aliquid conſequeret᷑, uel cùm uerba plurimũ exube- rant,& rationis paritas non diſſuadet“. tSed nunquid propter huiuſmodi dictiones gemi natas lex extra proprietatẽ uocabuli trahat᷑? Etputo trahi.Quapropter ſi de quibuſcunq; hæredibus loquar,& fideicõmiſſarij intelli- gent᷑ ſ. Et appellatione cuiuslibet cõtractus, etiã de abuſiuis cõtractibus actum uideturs. Qua ratione prohibita alienatione quorum- cunqʒ bonorũ mobiliũ& immobiliũ, credide rim& iura& actiones cõtineri“. Si tamẽ ma- xima improprietas fieret, aliud eſſet dicen- dum. Quamobrem ſi de quacunq; negocia- tione ſolui uectigal lex uelit, de legato non erit ſoluendumi. b ¶Sanctiſsimo, catholico, uenerabiliq; cõ cilio.) Licet conſtitutio de uniuerſali ſyno-⸗ 4 4 lij. in fn 4 ope. no. nux 5 e I..§.renia tio. f. decy no. nunc. 6 f Romainli tempux n de uſucap. g Gemin. ie j. ſij de 1 eccl. nondi in 6. h Dd.1Gda §. etiam, i Bart.1cst F. ſeaſtu delegj. do loqui uideatur, tamen eadem priuilegia etiam cuilibet eccleſiæ cõpetunt,& cuicunq; fraternitati eccleſiaſticæ, nõ incapaci, aut xe- notrophio, uel miſerabilibus perſonis, puta uiduis& pupillis, dum pro ſalute animæ re- linquatur, hæc enim pia cauſa eſt: alioqui ſi alicui diuiti quiſquam ob deiamorem ſe lega re dixerit, pia cauſa non eſt: ſicut cùõm quiſ- quam malè ablatum certæ perſonæ reſtituit, ut Bartolus aſſerit- Sed quid ſi collegij præ- Poſitis legatum fuerit: Reſpondeo cenſeri in uniuer- teat. dohyg, Wece veficio hui nobarli cömunise 4(Ouoc madteſtat abitronut au jalegauer aont elle lego uu mmtleu ele 5 (la adleltator d e(Relin aupropte dla,uider üilli caſ ki mnüar, an alcumt aliernõe elriletin eſtaimc atu dineat”, ſalg „97„ 70 liadmite llutreſtit dyrtert e Malccifi Meh ſhee, tutna heranbu dla *Wanr adn 1 lb 3 ſun ſdiu ne crid c. requiſiſti. de Com n. u, ner ccipii Na f 1 teſta. „tolus ei 9 ndlaſats defend 1 itamentũ,ſ hacco ;m niiuris rationem E generallin lha — in his quiiure genli u2 mnterpretauione‚it danc dictionem, unu- re genti inhabitesni de tauore publicoag, arbitror breuiter 7 ² generales exlogp nè accipiit: fqupp/ c. j. de deci- qut iure gentũ inſaii mis.& Arch. . ldem in eo quiivred- J e ſant aon enſum excömuniſcy"wli- necenim generalbu egũ correctio, niſci ua redderet, uelcen elalias abſurdialiqul 10 l. eam qud. C. uerbaplurimũente ac fideicõm. snon diſſuadet,/Se iſmodi dictiones gen etatẽ uocabuli tranii pterſide quibuſcunq I cum quaſi, tideicõmilſarijintel§. ſed eyſi gs. e cuiuslibet cõnracuſ de fid.lib. aibus actum videtu, aalienatione quorum 1& mmobiliũ creiiti Inſt. de eo cui Suneni, Sitamém' lib. cau.. a et, aliud eſſet decy de quacunq; negocl legalo uol 11 1 7 X uelit, de 8 venerablicfi (0,. 5 euniderfäliſno holi tiode Lhac conſil tiſ. de teſta. 12 men eadem priolegi men e Serunt EIcuicng 411 c. relatum. de teſta. 200 uniuerſum ipſi collegio relictũ, niſi aliud prę ſumatur ex cõiecturis. Quid enim ſi ſangui- ne, uel magna amicitia cõiunctus legauerite Quid ſi natura rei aliud oſtendat? Fingepræ politos aucupijs oblectari, non erit ueriſimi le accipitres& re- tia eccleſiæ legata. ſiæ nerabilique concilio Quid itẽ ſi uni ex decedens“ bonorũ, 3 pluribus præpoſi- 1 ,4 2 F. od optaueri tis legatũ ſit? Et ita 8 P 6 ſe comunts habet frelimlcſtiere: S on ſententia*. fSed& ſint caſſa iudicia eius ſi generaliter eccle Nihil em̃ eſt, quod ſiæ legatũ ſit paro- chiali, exoluẽdum erit:ſi duabus paro chialibus ſubſit te/ ſtator, egẽtior præ feret, niſi aliter ex coniecturis appa- Teat.«oονυσςσ. c T Decedens.) Interpretatur Bart. ut be⸗ neficio huius legis ſolus fruatur, qui inſtante mortis articulo teſtamentum condit: quod cõmunis expoſitio reijcit. d C Quod optauerit.) Interpretant᷑ omnes, ut ad teſtatorẽ referat᷑.Ipſe etiã defendi poſſe arbitror, ut fauore piæ cauſę ſuſtineat᷑, ſi quis ita legauerit:Collegio uel flagriferis talis ec- cleſiæ lego, quodcũq́; de bonis meis optaue- rint ſeu elegerintb. quo ſenſu id uerbum nõ ad teſtatorem, ſed ad conſilium referetur. e ¶ RRelinquere.) † Verbũ id generale eſt: quapropter ſi eccleſiæ leget᷑, hæreditate non adita, uideretur legatum nihilominus debe- ri, aliàs caſſum redderetur teſtatoris iudiciũ: quod Bar. probate. Alij contrà crebriore cal culo, cùm id priuilegiũ eccleſiæ cõpetere ſpe cialiter nõ caueatur, niſi cùm filius in poteſta te fuiſſet inſtitutus:cùm enim ipſo iure ſit hæ res, ſtatim quæritur ius eccleſiæ, licet deinde abſtineatd. Idem ſi præſtatio legati dilationẽ nõ admitteret, puta ſi pro ſepulchro legaſſet, uel ut reſtituerentur funebres pecuniæ. Sed & poterit eccleſiæ adminiſtrator procurare, ut alicui fiat addictio bonorũ, quæ etiam in libertatibus eſt introducta, ut legatũ conſer- ueture: adnotauitq́; hæc Baldus, mox cæteri. f ¶Liberſit ſtylus.) 1 Graphium quo ſcri- bitur, ſtylus ſignificat: unde uſus obtinuit, ut pro ſcriptura dicẽdiq́; modo accipiatur. Exi- ſtimauit autem Bartolus, hac lege cõualeſce re teſtamentũ ad pias cauſas, licet iuris ciuilis ſolennitates non obſeruentur. Nam& idem militibus conceſſum eſt,& inter liberos te- ſtanti. Sed pleriq; omnes alia diſſeruereſ. Ve rùm quæſtio hæc inutilis eſt, fcùm in præſen tiarum ius canonicum ubiq; ſeruetur, quo te ſtamentũ ualet coram duobus teſtibus con- ditum, iuris ciuilis ſolennitatibus reiectis 8: quæ lex euãgelico dicto nititur, In ore duo- rum& ẽ. Quapropter teſtamentũ ſuſtinetur, etiam quo ad alios cohęredes, quos cauſa pia non tangit, ut pleriq; affirmant, Secus ſi fauo magis hominib. de- beat᷑, q́; ut ſupremæ uoluntatis, poſtquã iam aliud uelle non poſſunt, liber ſit ſty- de ſacroſanctis cocleſijs. 10 20 30 4⁰ 50 60 201 re cauſæ ſimpliciter id conſtitutũ eſſetnam & eodem canonico iure, pię cauſæ quamplu ra alia indulgentur, ueluti ſummaria cogni- tione ut explicentur controuerſiæ, ut cogni- tio etiam eccleſiaſtico iudici competat, ut ſim plici executori cõ- tra negligentẽ hæ- redem actio detur, ut integrum lega- lus:&licitũ, qditerũ non redit, arbitriũ. IMPPP. GRATIANVS tüum præſtetur, ni- & Valentinianus,& Theodo- hilch deducatur uel ſius Auggg. Pancratio Falcidiæ uel ſenat. Præfecto urbis. conſulti Prebellia- Nsn apoſtolo-/ neehemnen Ao rum, uel marty& luſtinianus ſan- xit, ut ſolo nutu fa- rum ſedẽ, humanis corporib. exiſtimet eſſe conceſſam. cta inſtitutio ſit ef- ficax, ut huiuſmo- di relictũ ex incer- titudine non uitie- tur. Qua cauſa& captatoria inſtitutio admit-/ titur,& legatum in arbitrium hæredis colla- tum ualeti. Vnde conſequens eſt, ut malè ab lata reſtitui, generaliter mandari poſsit:& pauperibus in genere legatum, robur obti-/ neat, quod& inferius cauetur: collegitq; hęc Aretinus. Sepeliendi uarius mos. Hac conſtitutione prohibetur ſepultura in delubris& ſan ctorum locellis. 3 Hac conſtitutione mercimonia in eccleſijs fieri prohiben- tur. Dictio Corpora, aliquando pro collegijs artificum negocia torum; accipitur. Qui contractus in eccleſijs celebraxi poßint. 6 Nuanquid teſti deferri poßit iuramentum in eccleſia. 7 De eccleſia poteſt quis in ius uocari. N EMO APOSTOLORVM.) Cum Ro manorum antiquo more mortui intra ciuitates ſepeliri non poſſent, ne ob huiuſmo di feralia municipiorum ius pollueretur, chriſtianæ legis homines ethnicorum ſpreta religione, non ſoluùm in eccleſiarum cœmite rijs intra urbes, quod laicis iure põtificio cõ- ceditur, ſed in delubris, atq; adeò in ipſis ſan- ctorũ locellis tumulari ſe mandabant: rquod Imperatoria hac conſtitutione deinde prohi bitum fuit:ueraq; hæc eſt cõſtitutionis inter- pretatio. Nam& adhuc Mediolani in Prota- ſij Oribaſijq; mar:yrum tumulo eſt epigram- ma, quo martyris ad frontẽ legitur, ſitam ne- ſcio quam fœmellam Manliam Dædaliam. Cæterum& hic conſtitutioni ſenſus affer- tur, ut mercimonia in eccleſijs fieri ꝓhibeat. Quam ſententiam ſi probauerimus, corpo- ra hicaccipienda pro artificũ negociatorũq; collegijs erũt, in quẽ ſenſum dictio iſta quã- doq; trahiturl. f Contractus ergo in eccleſijs fieri nõ debent, niſi cauſam piam reſpiciant, ut eſt cõtractus matrimonij,& pacisa, uel cõ trahens tutò eccleſiã egredi nequeat. Si quis tamen contraxerit, non idcirco tollitur obli- gatio: quapropter& uoluntariæ iuriſdictio- nis actus in eccleſijs facti ualent. In iudicijs kkk d 8 13 h In§. ex imper fecto. in l.hac con ſultiſſ. i c. cum tibi. de teſta. k l. mortuora.j. de religio.& ſump. fun. 1 I. ſemper.§. quibuſdã. de iure immun. 3 4 m§. quandocun que. in auth. quib. mod.na. ef leg. 5 n l. præſenti. j. de his qui ad eccleſ. 0 j. de his qui in eccleſ. man. ij. in auth. de nõ alien. fi. j. de ll. in 6. a c. decet de im mu. eccl.in 6. 6 7 b Alex. l. plerun que. de in ius uoc. 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 c l ult. de alea. d§. quia uero. 6 c l. nõ dubil. in 7 f Sloſſin c. ge- nerali.de cler. — Alciati coment. in Cod. luſtin. uerò ſecularib. non ita eſt:tam enim iudicia- les proceſſus, quàm ſententiæ, ipſo iure pere unt, ſi in eccleſijs ea geſta eſſe proponaturꝰ. Vnde conſequens eſt, ut in eis concepta ar- bitria, quæ ad ſimilitudinem iudiciorũ redi- guntur, deficiant: arbitratorũ manda IMPERATORES HO- ta, quòd tranſactio no.& Theodoſius Augg. nis uim obtinent, Præf. urbis. non deficiãt. fSed Emo martyres & nũquid teſti de- Giſtrahrate ferendum ſit iura- lltra 1 zne⸗ mentum in eccle- mòo merceturꝰ. ſia, fruſtra cogno- ſcitur, deferri ta- Niceno Præf. men interrogaric; On plures quã in eapoterit: dela- N e 1 tio enim iuramen- IOr Seti clriin ti non tam iudiciũ, quam piam cauſam reſpicit, ſicut etiam inter gatio quæ ueritatem fouet,& iurijurando ac cedit:communiterq; hæc tradunturt. Sed& Bald.de eccleſia in ius uocari quẽlibet poſſe credidit, quòd licet citationis relatio actis iu- dicialib.cõtineat᷑, non idẽ ſit in ipſa citatiõe: quod& alij probãtb, licet nobis nõ arrideat. Sanctorum corporum commercia hac lege prohibentur. Quo caſu prædictam dogma non obtineat. Diſtrahere pro uendere. Diſtractus dicitur reſolutio contractus Venditor an cogi poßit reſtituere preciũ, quod ex turpi cau- ſaaccepit. Lex prohibitoria ſiſit,& contraclus ineatur, eſt iure nullus. Qua pœna afficiantur contra legem contrahentes. N EMO MARTYRKES.)Prohibétur hac conſtitutione ſanctorũ corporũ com- mercia: ſquod Alberic. Roſ. intelligit non procedere, cùm huiuſmodi reliquię emeren tur àprophanis, ut in eccleſijs reconderen- tur:quod ab æquitate non abhorret. a 14 Diſtrahat.)ld eſt, uendat: in quem ſen ſum etiam Apul.utitur. Recentiores quam- libet contractus reſolutionẽ generaliter di- ſtractũ uocant. tSed nunquid compelli poſ- ſit uenditor, ut preciũ reſtituat quod ex tur- pi cauſa accepit? Et in hoc conſenſum eſt ut reſtituat?: licet Odofre.& Alb. contrà in ma læ fidei emptore, ſicut emens rem quam ec- cleſiaſticam eſſe ſcit, ab œconomo precium non recipit, ex Leonis conſtitutiones: ſed& hoc communiter non admittitur. b ͦNemo mercet᷑ t cùm lex prohibito- ria ſit, conſequens eſt ut cõtractus ipſo iure ſit irritus?. Sed nũquid alia pœna contrahen tes afficiantur?& extra ordinẽ puniri fermè omnes tradidereſtnã& in eccleſiaſtico foro huiuſmodi trãſgreſſores honore priuant᷑f, ubi aliter iure expreſsũ non eſt. Quod ſi con tractus de ſe illicitũ aliquid non contineret nulla alia pœna inftiget᷑: ueluti cùm lege ca- IIDEM AVGVSTI 10 20 30 4⁰ 50 uetur ne quiſquã rem minoris emat, uel ne éo triticum extra territorium conuehatur:ultra enim prohibitionem nihilpœnæ eſt. Numerus clericorum in eccleſia C onſtantinopolitana, Arctatus eſt numerus huius legis à luſtiniano. 103 3 Decani qui dicantur. 4 An numerus huius legis augeri diminuiue poßit. s Supernumerarij non fruuntur priuilegijs collegarum. 6 An idem in ſupernumerarijs doctorib. alicuius Academiæ. 7 Patrocinia quid ſignificent. 8 Põtifice canonicatũ ali quaginta Decaniꝰſa cui concedente in tali eccleſia, ſi quis de nu- croſanctæ ampliſsi- vrni7 ma hn . 26 mæ urbis deputeni numerarij locũ ſit ad⸗ eccleſiæ, nulliq́; ad/ mittendus. dendi, uel mutandi, ⁹ nſ hanc conſtitu . 3— lonẽ nil nouari poſſe. uel in defuncti locu ,o raegee enhe ſubſtituendi pateat cis, preſumũtur in du copia: nulli alij cor/ Aeh fauore ec cleſtæ. Poratotuin Plarter uu Priuilegiã indultu pa- dictum numerum, tri et filijs, reſpectu pa tris conceßi cẽſetur. Et an reuocato priuilegio etiam filij eo priuentur. ON PLVRES.) Ne fortéèultra faculta N tes numero clericorum Conſtantino- politana eccleſia pręgrauaretur, ſtatutus eſt hac cõſtitutione certus numerus, ultra quẽ nemo eligi poteſt,& ſi quis fuerit electus, cę terorum priuilegijs non fruitur. a f Nongenti quinquaginta.) Et is nume rus deinde per Iuſtinianum arctatus fuits. b MDecani.)Decani prius dicti ſunt in ex ercitu qui decem militibus præerant, qui a- lio nomine caput contubernij dicuntur, ut Fa. Vegetius,& Modeſt. ſcripſerunt: dein- de id nomen ad eccleſiaſticam dignitatẽ tra- ctum eſt, ſignificanturq́; hoc nomine archi- presbyteri, ꝗ fortè à principio inſtituti ſunt, ut decem clericis pręeſſent,& qᷓuis aucto de inde numero, nomen retinuerunt: hic uerò accipiuntur clerici Conſtantinop. eccleſiæ, ita appellati, quòd in decanias eſſent diuiſi. c FDeputentur eccleſiæ.)Quid ſi faculta tes augeant᷑ Etpoterit Epiſcopus unà cum Canonicis numerum excedere etiam incon ſulto principe, ſed diminuere non poterit, quia id odioſius:nam mortuo collega, ob a- uaritiam diminueret numerum, ut eius por- tio ſibi accreſcereu, quum alioqui portio ua- cans, canonicis non accreſcat, ſed in eccleſię utilitatem ſit uertenda. Bal. d Nuͤlliq;ʒ.) Accipiendum eſt de epiſco- po et Canonicis, quibus ius erat excedere ta xatum numerũ, etiam ſi numerus eſſet per legem ab eis iuratam ſtatutus, licet in periu- rium incidant. Idemq; ſi ea lex per ſummum pontificẽ ſit cõfirmata: nam& tunc ſi tranſ- grediuntur ualet electio, niſi in confirmatio ne irritum declaret᷑, quicquid aduerſus eam fiat. Sed ſi facultatibus auctis augeatur nu- merus, nunquid aduerſus eam con firmatio nem factum dicemus?& crebrior ſententia eſtà non fieri:quia in ea confirmatione taci- ta eſt conditio, niſi facultates augeantur. e ¶ Pręter dictum numerũ.) Hinc colligi tur, ſupernumerarios nõ frui priuilegijʒ col legarũ. I Quapropter ſi profitentiũ Teiord in ali- igeni nu lpernum 1 cöm ſit ac O et egiiim amexclo adantiquu aum bonii 2 funcuseſt vonẽantiq 3 2 In auth uti- Pnom eſt termi ſt nun. aliuem cler. 1(Nege oduic imninil umobrep gaceinder Kalingec umqumer lauis quoc iadmiſus unquide la lieinac vean irrettſent urigce 1 Gic h. dſtinecn capite. 4 i Inc. cum ac- ceßiſſent.de cõſt. k c cum acecj ſilent. — A 6 dorum Conſtandin, auaretur, ſtatunusc Snumerus, ultraqu quis fuerit electunc n truitur. & Felin. in c. cõ ſtitutus. in fi. de reſcript. 7 Juaginta Etis nume num arctatus fuis prius dicti ſuntines; us præerant qui. tubernij dicuntur, u eſt. ſcripſerunt cen, aſticam dignitatẽ tn- d incipio inſtitutiſum q; hoc nominear ſent,& quis auctocę eunueruns: hic ueto! ntinop. ecclelle, ecanias eſſent diuiſ leſiæ.) Quich ſifacula! Epilcopus unacum cedere etiam incol c. conſututus. ninuere non poteii,; um all ortuo collega, obv 6 10 umerum, uteiuspou- ui portioua- oquiporuo a led inecclele c. ſidiligenti. enn. B2 D4 u§ 1U uunu atutus, lic a lexper lu ſi cea lexp nam F tu endumeſt bechla lſe merus eſetpel etin penl pill. ſummun us erat excedere onfirma de for. comp. 11 d ſi plures. . in arrogato. F de uulg.& tlo 1 2 nccollg 3 204 in aliqua Academia conſtitutus ſit certus nu merus, ſi quis ſupra numerũ ſimpliciter adda tur, non erit particeps immunitatis. Quodar bitror uerum, niſi ex inſtitutione inſtar alio- rum redactus ſit, puta ſi pleno iure receptus proponat᷑: atq; ita Felino uidetur. f ItPer patroci- nia.) Id eſt, ſuffra- gia& cõmendatio nes potentium. per patrocinia fim⸗ munitate conceſſa 8: negataq;ʒ bomni no⸗ uationis facultate ſi- Immunitate milia uendicandi his cõceſſa.)tS ed quid quæ in honorem uel ſi Põtifex alicui ca neceſſaria ob ſequia nonicatũ in tali ec- ſ. ſ lLal ſacroſanctæ eccleſiæ cleſia cõcedat, ſi ali Aulra ſinne quis de numero de indulta ſunt. eſt, ueldeeſſe con- I1D E 4 v S G. tigerit, nunquid in Malitio bræf Præt. ſupernumerarij lo Lacet, rationabi cum ſit admitten- dus? Et Oldr.& Alb. putãt admittendũ: nec eſt legitima recuſatio canonicorum, qui ut eum excludant, aiũt debere expectari, donec ad antiquum numerum ſit deuentum. Nam cùm Pontifex præter numerũ, illum qui de- functus eſt inſtituit, non uidetur habuiſſe ra tionẽ antiqui numeri: quod in caſu huius le/ gis non eſt, in qua ſupernumerarijs ſubroga ri aliquem expreſſe prohibitum eſt. h Negataq; omni nouationis facultate.) Quòd uidelicet aduerſus hanc conſtitutio- nem nihil nouari poteſt, nec qui ſupra nume rum obrepſerit, poteſt paria cæteris priuile- ia deinde impetrare: fraus enim legi fieret. Sed finge decreto Capituli certum canonico rum numerũ eſſe taxatum: item cautum, ut ſi quis quoquo modo præter numerum fue- rit admiſſus, is certis priuilegijs non fruatur, nunquid ea lege tenebit᷑, quià Romano Pon tifice iura canonicatus impetrauerit? Et ue- rior eſt ſententia, teneri, ut Felinus ſcripſit b: niſi utriqʒ capiti legis Pontifex derogauerit. i ¶Eccleſiæ indulta.) IIn dubio igitur pri uilegia conceſſa clericis, præſumuntur con- ceſſa fauore eccleſiæ: unde illis clerici renun ciare non poſſunt:: ſicut priuilegium conceſ- ſum patri& filijs, cenſetur contemplatione patris conceſſum d, f Vnde hic quæritur, ſi Ti tio& eius filijs indulgeatur ut ad decuriona- tum poſsint admitti, demum omnes conceſ- ſiones reuocentur, præter quæ Titio conceſ- ſa ſunt, an filij cenſeant᷑ poſteriore hac conſti tutione illo priuilegio priuati? Et Iac. But.& Bald. non priuari crediderunt: idemq; cæte- ris uidetur. Sed quid ſi Titius priuet᷑, an eius filij ęqualem cum patre iacturam ſentiant?& nõ ſentire Salic.& Aret.ſcripſit, ne ius ſemel filijs quæſitum, ſine eorum facto amittatur. Eccleſiæ ordinaria tantum munera ſubire tenentur. Principes non ex ſeipſis, ſed adhibito peritorum conſilio leges promulgare debent. Quid in Papa, an abſq; Cardinaliũ conſenſu ardua negocia per ficere ualeat. de ſacroſanctis cccleſijs. 10 20 30 40 50 60 205 Eccleſia nõ à capite ſolo, ſed etiã à mèbris repræſentatur- Epiſcopus non poteſt ardua ſine Capitulo expedire. Omnia prædia eccleſiæ huius c õſututiõis beneficio gaudẽt. In clericos nulla eſt principis ſecularis iuriſdictio. Bartoli ſententia defenſa. 8 H 9 Regulariter nemo obli gatur ſuperindicli no nomine. 10 An quilibet princeps exactiones poßit im- lis cõſilij“ tenore per penſo, diſtricta mo- deratione præſcribe re, à quibus ſpeciali ponere. ter neceſsitatibus ur u Tnbutaprineipi quan b do denegari poßint. iumꝰeccleſiæ ſingu 12 Si ex natura cõtraclus larum habentur im/- pœna deſcendat, etiã munes. Prima quip- eeiehketeneren e illi 6. 13 Translatio in hac lege Pe illius u iDatiO⸗ muneris cuiuſdam no nis cõtumelia depel- men eſt. lenda eſt, ne prædia ¹4 95 an ſubijciantur 5—„ C Pædagijs pro patrimo uſibus cœleſtium ſe Piedh hbmie 15 Diui Baſilij laus. 16 Aduentitia neceßitas quomodo accipiatur. 17 Quando ex eodem delicto duabus pœnis quis affici poſiit. LaCET.) Hac conſtitutione cauetur, Pa eccleſię extraordinarijs muneribus& ſuperindicto nõ aggrauentur, ſed ordinaria tantùm ſubeant,& ea quæ propter aduenti- tiam neceſsitatem indicunture. a ¶Rationabilis conſilij.) tNon enim de- bent Principes ex ſeipſis leges promulgare. ſed adhibito peritorũ cõſilio.Ex quo conſe- quens eſt, ut ſolus Papa, abſq; Cardinalium cõſenſu, ardua negocia perficere nõ debeat. qua in re magna eſt᷑ altercatiof: quoniã ſi ita eſſet non haberet liberam poteſtatem, quam tamen liberam illi Chriſtus ex traditione cla uium conceſsit. Sed hæc poteſtatem ligandi & ſoluendi reſpicit, non iuriſdictiones, quæ quis nihil cõmune habeant cum regno cœlo rum, ampliſsimæ tamen impræſentiarũ poſ- ſidentur ab eccleſia. Quo fit, ut ſi qua ardua in eis incidant, nõ ſolùm per Pontificem, ſed & per conſiſtoriũ debeãt extricari: ſnõ enim eccleſia à capite ſolo repræſentatur, ſed& à membris, ut Theologi aliqui ſenſere. Quòd ſi aliqua cõpetant Pontifici, non in rebus ec- cleſiæ, ſed propter eius autoritatẽ, ea tametſi ardua per eum ſolum poterunt explicari: ut eſt creare Cardinalem,& ex neceſſaria cauſa exautorare principem ſecularem. †Et ex his hoc etiam conſequitur, ut epiſcopus non ua leat ardua abſq; Capituli conſenſu decidere, abſentesq; tamẽ ſunt citandi, nec impeditus tenebitur tali caſu procuratorem conſtitue- re:quod cõmuniter traditur. b C Vrbium.) Prouincialium: nam Itali- cæ ſunt immuness. c ¶Vſibus cœleſtium.) fQuidam de fun- dis ſolùm accipiunt, qui propter Euchariſtiã deputati ſunt eccleſijs:nam hi ab omni ſerui- tio ſunt immunes. Sed communis ſententia eſt, ut generaliter intelligamus de omnibus prædijs eccleſiæ: nam alioqui minimum hoc eſſet priuilegium. kkk 2 e 16. J. j.§. pla⸗ cet. 2 3 f Feli. in rub. ex tra de conſtt. g L. de his.j. tit. 6 b 23. J. 7. c. ſan cit um. de mun. lib. x. act. trib. tum. — — — — — a I. muneru. ff. 10 71 b Lucas J. j. C. de ſuperindi. 12 c l. fin. j. de ex- 13 d j lib. xij. de ex coct.& tranſ e xj. g.j ſitribu nem eccleſia 206 d Sordidorum.) Vteſt calcis coquen- dæ, arenæ fodiendæ, cuſtodiæ aquæductus, calefactio balneiꝰ. Accurſ. e Extraordinarium) Hæc ſunt quæ nõ habent certam& perpetuam præſtationem: quapropter ab exa ctionibus, quę uul goò taleæ& collectę ddorum dicunt᷑, eccleſia eſt immunis. Nam& huiuſmodi mune-/ ra perſonalia ſunt. tin perſonas autẽ clericorũ nulla eſt principis ſecularis iuriſdictio. Qua- propter q́;uis Eu- gubienſes cõſtitue rint ut omnia agri ſui prædia ſint tributaria, cretorũ dedicata, ſor 4 munerll traordinariũ abhinc ſuperindictümueſfla gitetur, nulla transla Iationuũsſolicitudo ſi gnetur: poſtremo ni hil, præter canonicã fæce uexẽtur: nil ex- Alciati CmmenCI Od. Iuitin. eccleſiam tranſierunt, lege principis ſecula- ris amplius non obligantur. fSed nunquid clerici pro patrimonialibus bonis uectigali- bus(quæ pædagia uocant) ſubiſciant? Etom nes negãt, niſi negociationis cauſa emerint, & ſecũ aduexerint, ſtaturq; eorum iu- ramento f. Aretin. Cuius rei hæc eſt ratio: nã huiuſmo- di portoria ad mu- illationemꝰquam ad uentitiæneceſsitatis ſarcina repentina po poſcerit, eius functio nibus aſcribatur. Si nera ꝑſonalia perti quis contrauenerit, net, n perſonis 5 1 ro rebus imponũ poſt debitæ ultionis Pleter ponũ k 3 tur: at in clericorũ acrimoniam˙, qu perſonas noncom erga ſacrilegos iure petit laicis iuriſdi- ctio, quod iure ca- nonico approbatum eſt:licet hæc lex genera & obligata collectis, non tamen perſonaliter 20 liter de quibuslibet ordinarijs muneribus lo tenebũtur eccleſiaſtici, ad quos aliqua ex eis peruenerint: tꝑer hypothecam uerò fortè cõ pellentur. atque ita Bartoli ſententia defendi poteſt: poſſunt enim laici res ſuas obligare, ut ad quẽcunq; cum onere ſuo pertranſeant: non tamen ex ſimplici ſcriptura profeſsio- nis probabitur hypotheca, ut Baldus& Are- tinus aiunt. f TSuperindictumue.) † Hoc intellige e- quatur, ſiue patrimonio, ſiue perſonis impo- ſita fuerint. Sed hæc olim fuere: nam& di- uus Baſilius, antiquorũ omnium theologo- rum eloquentia, doctrina, ſanctitate longe princeps, in regula monachorum ſic prope- modũ ſcripſit: Si quis relinquens fiſcalia de- bita intret ad fratres,& parentes eius pro ip- ſo exigantur& tribulentur, an nõ affert hoc culpam aliquam, uel his qui eum ſuſceperũt, tiam quãdo alij tenerentur, quia princeps ex 30 uel ipſi illi qui ita egerit? Baſilius: Dominus aliqua cauſa impoſuerit: alioquin regulari- ter nõ ſolùm eccleſia, ſed nec cæteri ſuperin- dicti nomine obligantur ſSed nunquid qui- libet princeps poſsit imponere exactiones fubditis? Et non poſſe conſtat, ſicut nec noua uectigalia, niſi conſulto ſuperiore. ſ Si quiſ- uã uerò ſuperiorẽ neminẽ agnoſcit, ex cau ſa hoc poteſt, dum tamẽ meminerit, ſi ob pro digalitatem ſuam pecunia indigeat, uel iuſti- noſter IESVS CHRISTVsS, his qui eum in- terrogauerunt, Si licet cenſum dare Cæſari, an nõ, Oſtendite, inquit, mihi numiſma cen- ſus:cuius imaginem habet& inſcriptionem: cùm autem dixiſſent, Cæſaris: ſubdidit, Red dite ergo quæ ſunt Cæſaris, Cæſari: quę ſunt Dei, Deo. Ex hoc manifeſtè docemur, quòd hi obnoxij ſunt tributis Cæſaris, apud quos inuenit᷑ cenſus Cæſaris&imago. Si ergo ali- tiam ſubditis non miniſtret, poſſe etiam ſibi 40 quis tale quid, etiã iuſtè, ad fratres ueniès de- tributa denegari,& de facto reſiſti b. g Translationum.) Ob ceſſationem tri- Pbutorum, etiam quæ aliàs debentur, non ta- men eccleſiæ prædia in fiſcum transferri poſ ſunt: quod in pœna legis procedit. f Quòd ſi ex natura contractus pœna deſcendat, exi- ſtimauit Baldus& eccleſiam teneri. Quapro pter ſi eccleſia acceperit fundum in emphy- teoſim,& triennio à Canonis ſolutione ceſſa tulit, obnoxius eſt ad ſoluendũ debitũ. Si ue- ròomnibus in manibus propinquorum de- relictis abſceſsit, nullus uel ipſi uel fratribus ſcrupulus debet exiſtere. hæc ille. i ¶ Niſi quam aduentitiæ.) Ita habent codi ces antiqui, atque ſic etiam legitur in Decre- tis. Significat autem, cùm propter repentinũ principis aduentũ aliquid muneris ſubeun- dum eſt, quo caſu per epiſcopũ à clericis col- uerit, cadet. Idem ſi feudi leges nõ ſeruauerit, 5o latio petetur:atqʒ ſic cõmuniter aiunts. Quod quod pleriq; omnes autumant. Cæterũ fortè uerius eſt, ob ſubtractionem tributorũ præ- dia publicari: nam& hanc pœnã diuinis do- mibus infligi expreſsim lex dicite. Nec ſatis quadrat ſententia de Imperatorijs domibus interpretantium: ĩ& Translatio hic muneris cuiuſdam nomen eſt, cùm quilibet tenetur aliquid transferre: non abſimile arbitror an- garijs, quæ græca uox eſt d. h ᷑ Canonicam illationem.) Ordinarium 60 lat. milit. an⸗ munus eſt. quod habet certam pręſtationem nonarum. 9 lege impoſitam, ut tributũ: ad cuius ſolutio- quoque tenetur: quia res cum onere ſuo tranſijt?, Si uerò prædia liberè in quamuis ex ſe uerum ſit, non conuenit uer- bis legis: nulla enim hic de principe mentio. Ego aduentitiam neceſsitatẽ intelligo, ubi- cunq; repentè aduenit aliquid peragendum, quod ad publicam utilitatẽ ſpectet. Quapro- pter& clerici pro cuſtodia murorum aduer- ſus cõmunes hooſtes excubabunt,& urgente neceſsitate hoſpites recipiẽt, nec hoc calu ab angarijs excuſabuntur. K FAcrimoniam.) Accurſius& cæteri excõmunicationem intelligunt, quaſi arcen tem a gremio eccleſiæ: quod ratio latinitatis non admittit. Melius Canoniſtæ, qui atroci- tatem pœnæ accipiunt, quæ lege lulia ſacri- legis f c. clexiciz immun. eccl. in 6. 9 J.nemins.je 16 h eij. V ijjt immun. eccle. 395 1 pium fauncon wi.— opfen d üftumte 1 uußſid 7 rit giutun ſalas uex! nagnſett nrunſtalei untigeſtvi Turſuicualb unitneſo ge 6 1 (unſitepratan genige. [XINI) 1 On cond (Mones com kaelend lUyn vmulta inn duridrelcine awireſerua cSiqud malacerdoti minipre neg tuxeicit p inecognole nofgnori menopro ückaata purarek anc aleretlde Wnaernams annuplie. aniercöſen elloektiun 8 bni en d dagped uo calu fſci 4 15 10 N — ain clencnn Perſonasn an Aät « Ij. adl. lul pe on com Petit licis rurſd, Crlo qu 9. 3 1 glo liueperlonisimp im fuere: nam& C, domnium theologg, ina, ſancti e b „lanctitate lng achorum ſicpue relinquens fiſcalacde Parentes eius pro p ntur, annõaffen hac is qui eum fuſcepeti, t Baſilius: Domindh 3TVS his quieumio tcenſum care Caſif, it mihi numiſmacen- abet&inſcriptionem Cæſaris: fubcidit Red ſaris, Cæſari quęſun edocemun quod 1s Cæſaris, apud qus Simago. Siergoll- es veniosce debitũ. diux Atelr llen „ 28 e, à2 olue 4t 1 8 1 U 1 us propinquorum d us veli ere hæcille. titiæ.) lta habentcnd eitur in Denb In Titis ſo- ter repenuſli lut, matr. is lubedl- 10 m euam!le r 1 —₰ N 9 pſi uel fratrbu 17 cul. ccuſ. popul.in fi. b l. ſenatus. de . In l. cunclos 5 6 208 legis infligitur. TSed quemcunque ſenſum capiamus, hic probat᷑ ex eodem delicto dua- bus pœnis aliquẽ affici: quod procedit, cùm ex eadem lege utraque infligitur, ſecus ſi di- uerſis b. Quid ſi idem delictum à lege ciuili uel canonica pu- niature Et putaue- rim uno in foro pu nitũ, in altero quo- que plecti poſſe: hic enim utriqʒ fo/ ro iniuriã fecit, er- go utriq; ſatis face/ re debet: quod& ſupra attigi. Epitome huius conſtitutio nis. Cauſæ ſacræ à ſacerdotib. definiendæ. Fallit, ſi quæſtio factum re ſbiciat, quia tum etiam ſecularis iudex inciden ter cognoſcet. Interdum ſecularis cogno⸗ ſcit, ubi quæſtio iuris eſt Vniuerſitas quælibet auto re rectore ſuo agere de- bet. Eius eſt interpretari, cuius promenda eſt, exilio deportationis perpe tuæ ſubdatur. IIDEM PHILIPPO Præf. Præt. Illyrici. Mni innouatio (ue ceſſante, ue/ tuſtatem,& canones uetuſtos eccleſiaſti- cos qui uſq; nunc te/ nuerunt, etiã per om nes Illyrici prouin- cias ſeruari præcipi- mus: ut ſi quid du- bietatis“emerſerit, id oporteat(non abſq; ſcientia uiri reueren- diſſimi ſacroſanctęle eſt condere. MNI.) fEt per Nicenã ſynodum&per (n concilia fuerunt antiquitus multi Canones compoſiti: in his quòd aliqua du- bia eſſent, Iilyrici ſub interpretationis præte xtu multa innouauerunt: quapropter man- datur id reſcindi,& quæ dubia ſunt, ſacro cõ- uentui reſeruari. a ¶ Si quid dubietatis.) Cauſæ enim ſa- cræ à ſacerdotibus diffiniri debent. quòd ſi non in iure negocij dubitetur, ſed factũ quæ ſtio reſpiciat, poterit& ſecularis iudex inci- denter cognoſcere. ſ Finge debitorem dice- re, pro fœnoris uelamento, plus precij in in- ſtrumento promiſſum quaàm acceperit:quæ- ſtio eſt facti,& prætor cognoſcet: quamuis ſi diſputaret᷑ an contractus ſit uſurarius, nõ co noſceret. Idem ſi mulier cõtraxiſſe nuptias 1 neget:nam&id facti eſt. Secus cùm quæri tur, an nuptiæ ualuerint:& in hoc magis cõ- muniter cõſenſum eſt“ Quamuis etiam ubi quæſtio eſt iuris, quandoq; ſecularis interue niat: ut ſi de plano ex partis confeſsione ue- lit iudex edoceri, fortè ut uideat, an cauſa ſit ſpiritualis, an exceptio per calumniam oppo natur, quo caſu& eam reijcere poterit. Idem cùm propter contumaciam in poſſeſsionem ex primo decreto mittit. Idem cùm mandat ſibi articulos exhiberi, quos coram Epiſco- po dicit reus ſe uelle producere: nam ſi, quã- uis probaretur, uideat nihilominus eos acto ris intẽtioni nõ obeſſe, ad ulteriora procedet. b FAntiſtitis.) †Debet enim quælibet u- niuerſitas, cùm quid agendum eſt, autore re ctore ſuo agere, niſi huiuſmodi negocio re/ ctor ſit ſuſpectus, quod Alb. uidet᷑. Quapro- de ſacroſanctis cccleſijs. 10 20 30 209 pter ſi de reformando Pontifice agatur, pote rit abſq; eo conuentus indici. c Romeæ ueteris.) Cõſtantinus cùm Ro manorum coloniam deduxiſſet Byzantium, omnes urbis antiquæ prærogatiuas illi con- gis antiſtitisbeccleſig urbis Cõſtantinopo ceſsit, certauerunt que ſimul Pontifi- ces de præeminen 4 5 tia ſedis, donec Pho politanæ 2 Llle Ro- cas Imperator pro mæ ueteris præroga Romano pronun- tiua lętat) cõuentuid ciauit. ſacerdotali, ſanctochß d Conuentui.) iudicio reſeruari. Id eſt, concilio. E- ius enim eſt inter- IIDEM AVGVSTI pretari, cuius eſtcõ Aſclepiodoto. dere: quod ad le- D inſtructiões ges:ſtatuta,priuile 4 gia declaranda, no itinerumꝰ pon⸗ tandum eſt. tiumque,& diuinas Eccleſia obligatur mune domos?,& uenerabi ribus quæ pro cõmu les eccleſias, tam lau- ni utilitate& neceßi tate indicuntur: item dabili titulo“ libẽter OcTI, Wann.. aſcribimus: quia nõ 2 Clerici an pro manib. eſt inter ſordida mu/ extruendis cõ Ferant. 4 Eccleſia an ad uiam re- nera numeratum. ficien lam cõferre te neatur. s Caſares poſt mortem inter diuos referebantur. D INSTRVCTIONES.) His mune A da. ſubeũdis obligatur eccleſia, quæ pro cõmuni utilitate& neceſsitate indicun- tur, dum ſordida nõ ſint. Qua ratione& por- torium ſoluet, quod plauſtra ducentibus im- poſitum eſt, pro itinere publico reficiendo, pontibusq; fabricandis, quæ ut plurimum à plauſtris uaſtantur. Item ut puteus, furnusq́; toti uiciniæ cõmunis inſtruatur. Compellen 40 turq;ʒ clerici per ſuos epiſcopos, ut ſatisfaciãt. tSed nunquid pro mœnibus extruendis cõ- ferent? Ethic aiunt Doctores, teneri, eadem ratione, niſi ad ornatum ciuitatis tantũmodo pertineant: ipſi autem muros fabricare non compellentur, quia id ſordidum eſtt. Sed iu- re canonico fortè aliter dicendum eſt:non e- nim omnino par ratio eſt, cum pontes& uiæ publicæ æquè principaliter deſeruiant cleri- cis, ſicut laicis: mœnia uerò ad ciuitatis cuſto so diam ſpectant, quæ in primis laicorum ſolici tudo eſt:atque ita Abbas ſenſits.tSed ſi ſub/ ſit perquàm euidens neceſſitas, cui laicorum facultates pares non ſint, clerici tum, conſul to tamen Romano Pontiſice, conferentt, conſtituentq; laici, accerſitis clericis, quan- tum ab unoquoqʒ; exigendum ſit, compellen turq; per Epiſcopum ſuum, abſque legitima cauſa renuentes, ut conſentiant. Quòd ſi ex cauſa particulariter unicuiq; æquè utili col- 6o latio indicatur, Romani Pontificis cõſenſus non requiritur. a CItinerum.) Cùm quilibet teneat᷑ uiam ante domum ſuam reficere, non eſt dubium quin etiam eccleſia teneatur:munus enim id kkk 3 e Dec.conſ.is:. f l. maximarli. j. de exc. mun. g c. non minus. de im. eccleſ. 3 h c. aduerſus. cod.tit. 4 * .,5. ·* 44. 28 „„ Mlclaticsmcntun Oc.Iultin. in rem eſt. Quapropter ſi nullas poſſeſsiões habeat, nihiſomnino præſtabit. Sed quid ſi ob uias reficiendas collatio imponitur? Bar- tolus,& quidam alij exiſtimauere non tene- a auth. item nul- ri, argumẽto conſtitutionis Federiciꝰ:in quo cõmunis ſententia uideturreclamare, alioqui lex hęc ni- mis coarctaretur: conſtitutio em̃ illa nõ procedit, quan do collatio indicit᷑·, etiam uocatis cleri cis, cõpellente Epi ſcopo eos, qui abſ- que cauſa rationa- bili diſſentiunt:q̊d huiuſmodi caſu ob ſeruandum eſt. b ¶ Diuinas do- mos.) Id eſt, Impe- ratorias. t Cæſares enim ex antiquo- rũ more poſt mor-/ tem inter diuos re- ferebantur:quam- uis& ſic potuerũt appellari, quòd à Deo imperiũ con/ ſtitutũ ſit. Mihi nõ placet à ſermonis proprietate recede re:itaqʒ interpreta- IMPERATORCA- rus Præſidoro Præf. Præt. Acroſancta Theſ ſalonicenſis eccle ſia apertè ſciat pro/ priæ tantũmodo ca- pitationis“ modum, bene ficio noſtri nu- minis ſubleuandu: Mec extraneorum grauamine tributo rum, rempublicam eccleſiaſtici nominis abußone lædẽdam. I M P P. Theod.& Valen. Augg. Cyro Præf. urbis. Vi ſub præte- m decanorũ ſeu collegiatorũ, cũ id munus nõ imple/ ant“, alijs ſe muneri- bus conant᷑ ſubtra- re eccleſias, quæ pro cõgregatione fidelium cõſtructę ſunt:cęteras uero diuinas domos, quæ quoquo modo ad ſacra pertinent. c ¶ Laudabili titulo.) Atqui uidet᷑ hic mo- dica laus uerſari, niſi id ex ueterum conſue- tudine emanauerit, qui uiarũ& pontiũ ma- gna molimina ſolebãt Imperatoris titulo in- 40 ſcribere, quod adhuc Romæ cernit᷑ in pon- te Narſetis, et in uarijs eulogijs: atq; hoc cla rius explicatur in I. abſit. de priuileg. dom. aug. lib. X ¹. unde hæc lex accepta eſt. Quid ſit capitatio. Epitome huius conſtitutionis. ACROSANCTA.) a †Capitatio no men ordinarij tributi eſt, quod pro uno- quoqʒ animalis capite ſoluebat: ab hoc Theſ ſalonicẽſis eccleſia ſpeciali priuilegio exem- 50 2 pta eratb. fAdmonet Imperator, ne in frau- la. j. tit. j. 1 2 1 b l. f... de anno. c J.jꝗ. de na. nõ excu. lib. xj. d I. ordine.§. in fraudem. ff. ad municip. 1 2 3 4 dem fiſci, etiã aliena animalia ſubleuet. Cu- ius legis argumẽto nonproderituillicis em- ptio nomine ciuis facta, ut ab his muneribus liberent᷑, à quibus ciues ſunt immunes“: nã res in cõmiſſum incidet,& etiam interdictæ rei miniſter alterũ tantum fiſco præſtabits. b Grauamine.) Grauatur enim reſpubli- ca, cùm ſibi per extraneos debitis tributis de fraudatur. Argumentum legis. Scholaris non ſtudens, de ſcholarium numero reijciendus. Non habendus pro artifice, qui non exercet. Studiorum cauſa abſens, pro præſente habetur. 10 20 30 60 211 „ Dockorem uel equitem ſe falſo aſſerens, quomodo puniẽqus S Monachus an ad aliam ſacram profrßionè tranſire poßit. VI SVB PRAETEX TVv.) IVtmu nera euitarẽt, aliqui quamuis non ido- nei, ié in Decanos, qui Conſtantinopolita- here, eorũ fraudib. credimus eſſe obui-/ andũ, ne quis ſub ſpe cie muneris, qd mi- nus! exequitur, alte/ rius muneris oneri- bus releuet᷑, ne argẽ- tariorũ' uel nummu lariorũ munera de- clinent᷑ ab his, qui di ci tantũmodo colle/ giati uel decani feſti nãt.Ideoqʒ ſi quis eo rũ ſub nudæ appella tionisi uelamine col legiatum ſeu deca- nu ſe appellat, ſciat pro ſe aliũ ſubrogan dum, equi prædicto muneri ſufficiens ap probetur: ſubroga- tione fuidelicet loco næ eccleſię canoni ci erant, recipi pro curabant: mandat Imperator in eorũ locum alios ſubro gari, cum primatis aſſenſu. a ¶ Munus nõ im pleãt.) t Quod pro argumento eſt, ut ſcholaris qui non ſtudet, de ſcholari- um numero eijciẽ- dus ſit. Quapro- pter ſi clerico con/ ceſſum ſit, ut dum cauſa ſtudiorũ Ti- cini moratur, quã- uis abſens, fructus beneficij percipi/ at, niſi operam ſtu dijs ueram det, eos non lucrabit᷑. t Ea- dem ratione pro ar tifice habendus nõ eſt, qui non exer- cet:idemq; in No- tario,& cæteris. Quod non procedit in his, quæ nõ reſpectu exercitij conceduntur, ſed dignitatis. Qua- propter clericus q́;uis à ſacris abhorrens, pri uilegio fori utetur,& eum uerberans erit ex cõmunicatus, quia id ordini eſt indultũ. Fru ctus uero benelicij non lucrabitur, quia id propter cultus diuini ſeruitiũ principaliter tribuiturt. Sanè qui ſtudiorũ cauſa abeſt, prę ſens eſſe uidetur. Iure uero Can. in Theolo- giæ& iuris Põtificij ſtudio abſentes in gene rali gymnaſio, per quinquenniũ pro reſiden tibus habent᷑,& fructus beneficij retinent. b Minus, id eſt, non exequitur. Quid ſi partim exequitur? Puto compellendũ, ut in totum exequatur. Quid ſi ſcholaris idem ſit mercatorc Et aiunt obſeruandum quodprin cipaliter agit. Quid ſi clericus ſit cõiugatus? Et is priuiſegio fori gaudet, ſi tonſuram ha- beat,& uirginem duxeritf. c F Argentariorũ.) Hi fortè quibuſdam oneribus erant grauati, quæ non licet etiam ſub prætextu religionis euitare. d ¶öudæ appellationis.) † Quid ſi quis ſe doctorẽ uel equitẽ ſimpliciter appellet, cuùm non ſit Et ait Bal.extra ordinẽ puniendum. Quod ſi etiam inſignibus eorũ utatur, iudi- cio falſi reus erit:idemqʒ in ſimilibus. e Subrogandum. Ipſius quicauſam de- 2 ditſubrogationi ſumptibus, ſicut in decurio ne fugitiuo ſolet dicis. f 1 Subrogatione, id eſt, in ſubrogatiõe ad miſſo — 2 e Cle f denaz f edecle cöiu in ſexto. lo.de Pliinl Ijdecolelb xj.perl.Cute ſu de decur Iimois 10n thr claleer ſ 1 4 uem, non Ilconccſla iradluioren n ſolos No upõcfexch lnneclecũab oires, lui di lterm mon⸗ aabioqwxltas. mai enſitu üligtxauor aii ſguſtet Uauinunias uatoa im mnci fotm. hatux quonoc unnctbux aa lnprttre cec dear. rEnvS) dioltestäc tendss nul kteetuneſti AVlwadu bglüdiats Ledar um mles, lllores ſunt. mimponat b ceridemq; in No- 2 tario,& cætert. his, quæ nõ reſpect 5 „ſed dignitatis. om 4 a ſacris abhorrens pi eum uerberans erttes 3 ordini eſtindultũ Tm 5 n lucrabitur, quiii„ ſcruitiũ principalie diorũ cauſaabeſpté 1 uero Can. in Theob- dio abſentes in ent quenniũprore lin us beneſicij reunenl: Og cxequitur. Quil n dcom ellendã uii d ſi ſcholari icemit ſen ndum quodpin leri us ſit coiug 2 121 a c. licet. de re⸗ . gularib. Gintmoratur qu- uis abſens,fmaä benelicj perciji/ at, niſioperamih dijsueram det er non lucrabit fla⸗ dem rationepnu 9. pe. in auth. tifice habendunĩ ae ſane. epiſc. eſt, qui nonexer- 1 b 21²2 miſſo primatis iudicio.. g Quimoriũtur.) Clauſula hæc ſatis im pertinens, niſi quòd oſtendit in quacunque ſubrogatione requiri primatis iudicium. h Eius qui fubrogat᷑.) Magis placet, cui. Quid enim ſi ſub-/ rogandus primatẽ nullum habeat- Quamuis ſiprima tem habuerit, non negauerim etiam eius conſenſum re quiri.iSed nũquid monachus poſsit ad aliam ſacrã pro feſſionem trãſire? Et ſi ad arctiorem regulam uadat, pe tita abbatis uenia, quamuis non con ceſſa, licet?: ſi ad æ- qualem, non licet, niſi conceſſa licen tia:ad latiorem ue- ro, ſolus Roma- nus Põtifex diſpẽ- ſat, necſecũ abſpor tabit res, ſui cauſa interim monaſte- rio quæſitasb. Summariu conſtitutionis. memoratorũ, uel eo rũ qui moriunt᷑ 8, pri matũ eius qui ſubro gatur', admiſſo iudi cio, ab hac diſpoſitio ne nemine ſeexcuſan te ſacroſanctarum ec cleſiarum reuerétia. lidem AA. Flo. Præf. Præt. Vbemus nullã na uẽ ultra duorũ mil lium“modiorum ca- pacem, ante felicẽ em bolãt, uel publicarũ ſpecierũ tranſuectio nẽ, aut priuilegio di- gnitatis„aut religio- nis intuitu, aut præ- rogatiua ꝑſonæ, pu- plicis utilitatibuscex cuſari poſſe ſubtra- Embola græca uox eſt,& quid ſignificet. Etſi quis immunitatem à principe obtineat, non tamen excu- ſatur, quando aliquid indicitur ex neceßitate belli. Oraculum, annotatio, pragmatica ſanclio, quomodo hic acci- piantur. Imperator quomodo rem eccleſiæ confiſcare poſit. In contractibus factum prælati eccleſiæ non nocet. Adminiſtratores eccleſiæ damnum inferentes, de ſuo reſarcire tenentur. vBEMVsS.) f Quoties claſsis Imperatoria In hoſtes tẽdit, uel ad publicas ſpecies trãſ- uehendas, nulla nauis quocunq; priuilegio fulciatur, eſt immunis. a ¶ VItra duorum millium.)ldem ſi mino- ris quãtitatis ſit capax:nam eadem eſt ratio. Salic.& Areti. Quod non arbitror, maiores enim naues,& prælijs,& tranſuectionibus utiliores ſunt. Adde quòd cùm lex hęcpœ- nam imponat, non eſt recedendũ à uerbis. b ¶ Felicem embolã.) fAccurſius hic quæ dam ridicula effutijt. Embola græca uox,& inter cætera, itineris ingreſsũ ſignificat, qui felix dicitur propter Imperatoriã maieſtatẽ. c Puͤblicis utilitatibus.) Hinc quoq; colli gitur, licere rectori ciuitatis retinere plau- ſtra& equos priuatorũ, pro deuehendo com meatu ad exercitum: itemq́; licere iudici ca- pere àuiatore aſinum, ſupra quem deriden- dum aliquem reum traducat. d Subtractã, id eſt liberatã& immunẽ. 3 Quamuis ergo aliquis immunitatemprin- cipis indulgentia conſecutus fuerit, non ta- men eo caſu excuſabitur, quo aliquid indica de ſacroſanctis eccleſijs.: 20 40 50 60 213 tur ex neceſsitate bellic. Quod non procede re arbitrarer, cùm ſpecialiter& hic caſus cõ- prænderetur: quamuis& tunc immunitas non obſeruaretur, cum magna ſubeſſet ne- ceſsitas, de qua nõ eſſet ueriſimile cogitatũ ctãd:nec ſi cœleſte cõ trà proferaturoracu lum, ſiue annotatio ſit, ſiue diuina pra- gmatica ſanctio, ꝓui dẽtiſſimę legis regu- las excuſare debebit. Quodetiã inomnib. cauſis cupimus ob- ſeruari: ut generali- ter, ſi qd huiuſmodi cõtra ius uclutilitatẽ publicã in quolibet negocio proferatur, non ualeats. Quicꝗd em̃ in fraudẽ iſtius legis quolibet modo fuerit attẽtatum, id nauigij, quod excu-/ ſatur, publicationek corrigimus. fuiſſe. e Proferat᷑ ora- culum.) Niſi in eo huic conſtitutioni manifeſtè eſſet de- rogatum. Salic. f Siue annota- tio.) t Oraculũ ui- det᷑ hic accipi pro indulgẽtia, quę ui- ua principis uoce conceditur: Anno tatio, quæ ſcriptis tantume: Pragmati ca, quæ adhibita cauſæ cognitione in modum ſenten- tiæ, uel ad alicuius uniuerſitatis pre- cesf, g Non ualeat.) De qᷓ inferius ha- betur, titulo, ſi con tra ius uel util.& c. h AIn fraudem.) Quid em̃ ſi ꝗs in- ſciẽte eccleſia nauẽ ſubtraxerit? certe pœnæ locus non erits, ſed ſubtrahens ipſe de ſuo in æſtimatione rei te- nebitur. Quòd ſi aliqui ex capitulo licet pau ciores, cæteris reclamantibus, dediſſent na- uem, minor pars hoc caſu maiorẽ ſeruabit: atq; ita ſentit Guil.aliaàs ſi nauis re ipſa non præſtetur, puto huic legi locum eſſe. i ¶ Attentatũ, cum erekrrmon enim ſuf⸗ ficeret, ſi uerbo tenus nauis fuiſſet excuſata. K Publicatione.) t Sed quomodo poteſt Imperator rem eccleſiæ cõſiſcarer niſi quòd tempore quo Romanũ imperium florebat, etiam clerici Imperatoribus ſuberant, donec paulatim ſe in libertatem uendicauere: dein ultro ad ſeculares quoq; ſubijciendos pro- greſsi ſunt. Hinc tamen argumentũ accipit᷑, poſſe ex magna cauſa conſtitui, ut extranei habentes in territorio prædia, teneantur ci- uitati cõferre ſub publicationis pœna: quod Inno.& Paul.ſenſit. tCæterum& hic dubi- tatur, quomodo eccleſię potuerit per eius re ctores preiudicari:& dicendũ eſt poſſe, cum prælatus unà cum capitulo ad id negocium congregati,in uniuerſum conſtituerunt na- uim ſubtrahendã: alioqui quod particulari- ter agitur, eccleſię non obeſt, quæ ex uniuer ſitate conflatur, ſed ipſis ſolumb,& hęc in de- lictis. In cõtractibus uerò factũ prælati eccle ſiæ non nocet, niſi ſeruatis ſolennitatib. con traxerit, uel negligendo utilia omiſerit, pu- ta quia non interpellauerit præſcribentem. t Illud conſtat, quoties ex adminiſtratorum kkk 4 e Ij j. ut nõ lic. Doct. in l. ſi ex toto. ſf.de le.j. d I. fi. j ſi contra ius. 4 e I. j. j. de uet. li. xij. f lfnj de di- uer. reſcr. g I. cotem. 5. do minus.. de pub. h 1.ij. C. de fun. pa. no. in l. fi. ſ. de naui. nõ ex. i Authen. quas acliones. j. eod. Aretin. 7 in l. fin. j. de lib. xij. ind. „ Aciatl comein in Od. Hfbinn. 4 d Luc. de Penna na. non excu. e l. j. de Salg. 6 f lj de ſuper- delicto damnum eccleſiæ irrogat᷑, teneri eos de ſuo, ut eccleſię ſatis faciant: quòd ſiſoluen a l fi ff. de eo do non fuerint, eccleſiã in integrũ reſtituiꝰ. Pei dai a.. Epitome præſentis conſtitutionis. 2 Angariæ,& perangariæ quid. 3 Princeps non tenetur ull lico, etſi in expeditiõe IIDEM AVGG. AD ei aliquid diripiatur. Taurum Præj. Præt. 4 Exercitui an liceat ca- Bminem ab an- pere res ſingulorum. N s Quæ procurare debeat 911)8 3 uel Pef⸗ princeps ad expedi- angarijs, uel plau- tionem bellicam. ſtris b, uel quolibet 5 e deene e ni hA munere excuſari prę ẽ indicere poſf.— ſit incöſilto prineipe cipimus, quũ ad fe- 7 Hanc legem etiam iure liciſsimã expeditio- canonum obtinere. nẽc noſtri nominis, EMINEM.). 1 Neum Impe- vmninm prouincia- rator in expeditio-/ lium“ per loca qua nem progreditur, iter arripimus, de- quacunq; trãſit,ne beant ſolita“ nobis moàmunerib. ex miniſteria exhibe- cuſatur. Et quum li ſſt hęc lex ſpecialis ſit Ii Hcet ad 370 derogat habentib. ctas eccleſias poſſeſ generalia priuile- b ljjj.tit.J. gia, ſicut clericisb,& ueteranisc. 2 a ¶ †Angarijs.) Muneraſunt quæ in ope c kxfi in fn.fde ris perſonarum uerſantur: ſicut peranga- Aaun. riæ, in quibus etiam aliquid impenſæ fit. Ac- curſius, angaros uox Perſica eſt,& ſignifi- cat nuncium: unde Græci angarias deduxe- runt, angarosq́; appellabant baiulos,& one ra ſubeuntes, ſicq; nos hodie etiam ruſticos Tangaros uocamus. 3 b Plauſtris.) † Sed ſi ab hoſtibus diripi- antur, an tenebitur Princeps uillico ſatisſa- cerer? Et non teneri crediderim, quum uilli- cus neq́; operam neq; plauſtrum cenſeatur locare, ſed obligationi ſibi à lege impoſitæ ſatisfacere. Quòd ſionus non uillicum, ſed uniuerſitatem reſpiciat, cui nõ ſpontaneam operam pręſtat uillicus, tunc ęquum eſt per eam ſuccurri:& hoc caſu Lucę ſentẽtiã ꝓbod c TExpeditionem.) †Sed nunquid liceat exercitui capere res ſingulorũ Et non licere procul dubio eſt, propter illud euangelicũ, Neminem concutiatis, nec calumniemini, 5 ſed contenti eſtote ſtipendijs ueſtrise. Debet enim princeps, anteq́; in expeditionẽ tranſ- eat, neceſſaria omnia præparare,& ciuita- tum pecunias in ſubſidium accipere,& ſi ſubſit iuſta cauſa collationes imponere:& ſi periculum ſit in mora, à præſentem pecu- niam habentibus accipere, quibus impoſita collatione deinde ſatis faciendum eſt. nec ex cuſarentur milites, q;uis princeps ſtipendia eis non perſolueret:debent enim infructuo ſam militiam potius deſerere, qᷓ; furari. d ¶ Prouincialiũ.) t Sed nunquid quæli- bet ciuitas etiam incõſulto principe, poſsit ex cauſa neceſſaria indicere collationem ci- uibus: Et aiunt poſſei, dum pro facto princi- 30 4⁰ 50 60 2¹5 pis non imponat,& extraneos prædia in ter ritorio habentes non compellats. Quamuis enim illi muneribus realibus obligẽtur, non tamen adperſonalia tenentur:ſicut eſt colla- tio, quę perſonis pro rebus imponitur. quòd ſi princeps omnia regalia ciuitatis ſi- bi uſurpauerit, tũc non poterit. Salic. ſiones pertineant. IM Pp. VALE N. ET Marcus Palladio Præf. Præt. Riuilegia, quæ e AI. Solita.)t Qua P generalib. coſti⸗ propter iſta lex eti 5 am iure canonico tutionibus, uniuer- uidet᷑ procedere, cùm noua munera eccleſijs non indi- cat, ſed ſolita ſibi ſis ſacroſanctis eccle ſijs orthodoxæ reli- gionis retro princi- pes præſtiterunt, fir reea ſoluùm ue/ „lit: uideturq; con- illibata,& in ma,&— ſhee ſuetudo hæc ratio- perpetuũ ualitura, nabilis. decernimus cuſtodi f ¶Eccleſias.)Sed . X—„. 3 ri.y Omnes ſanè pra nũquid poſſint res in eccleſiam tranſ- ferri, pacto ut pro eis ſoluantur colla tiones, et ſimilia o- nera? Et poſſe con ſtat: tunc enim eccleſia non tam iure ciuili, quàm proprio pacto conuenitur. 1 Epitome huius conſtitutionis. 2 Quaratione priuilegia ualida confirmentur. 3 di priuilegium non nalet, confirmatio nihil operatur, niſiex certa principis ſcientia facta ſit. 4 Generalis conceßio ad illicita non trahitur. 5 In generali confirmatione etiam priuilegia reuocata conti- nentur. 6 Canones quomodo præualeant conſtitutionibus princi- pum& legibus ciuilibus. 7 Salaria dici etiam quæ pro eleemoſynis præſtantur. 8 Dubitandi cauſa huius§. eiuſdemq́; diſſolutio. 9 Ciuitas an popit contrario decreto reuocare annuam præ ſtationem, quam quibuſdam eccleſijs præſtabat. P Riuilegia.) Priuilegia eccleſijs cõceſſa cõfirmãt᷑,tollunt᷑q; cõtrarię cõſtitutiões a TEirma.) f Sed ſi hęc priuilegia ualebant, quid opus eſt confirmatione: An quia con- firmatio efficacius ius tribuit,& priuilegiũ confirmatum difficilius tollitur, propter ge- minationemequod aliqui dixeren. An quo & id utile fuit cauſa tollendæ dubitationis, ſi qua in prioribus uertebaturt fquòd ſi priuile ks non ualebat, cõfirmatio nullius fuiſ- et momẽti, niſi ex certa principis ſcientia fa cta ſiti, ꝗd tũc deprændit᷑, cùm interuenit cau ſæ cognitio, uel in ſerie libelli totus rei tenor eſt expreſſus, uel geminata iuſsio emanaue- rit, uel princeps atteſtet᷑ ſe ex certa ſciẽtia il- lud facere, uel æquipollentib. uerbis utatur, in quo Abbas& cæteri cõſentiunt. quòd ſi obreptũ principi probet᷑, clauſulã hanc nul- lius eſſe effectus, idem Abbas ſcripſiulllud conſtat, generalẽ conceſſionẽ ad illicita non trahi, nec ex ea aduerſus cõfirmantẽ fieri in terpretationem:nec enim generalibus uer- bis ueriſimile eſt, ita ſenſiſſe principem. b TIn⸗- gmaticas ſanctiões, quę cõtra canones ec cleſiaſticos, interuẽ- 21 f S. prete⸗ rea ſedemun p Corſ.in tralt de gemi. 3 i I adoptio no. f. de adopt. k c. porretadt confirmat. lc. inter dllc de fid. in ſt. m Feli. c.ij.pen. char. de reſcr tior niſ quo dlinbus,gu cultice ſun dulicnones uudſœderi veutum-uale lpbokicose qulit lice ketilod, utn lantintionib gebim cane mili foro e: i Ins econ u Wr uiciſsi ieciebu wAccurſt Rptoeleem ITbeorlusi lrr nonpo mſaplolc haſclerjßs, 1 tor ⸗. 4, d pteriſta exa am Ire nre eanonic at, ſed ſolit lbi præſtari ſolumu, e4 uidetunq coh, uem ohxcn nabiliz. 60 Ecclelias de nũquidpoſſintre in eccleſiamuaanl lerii, pactou do eis ſoluantur coli tiones, etſimilao- nerar Etpoſſecm a nontamiure cili onuenttur. Imol.in c. fin. de præſcript. uconfementurr lopereur jiia 1 A Son Fchtur. c. eccleſia ſan ctæ. de conſti. in pruucgu reuccctconi —e conſtrationibus prii- J c. j. de oper. dermaſnis preſteltr. no. nunc. Lma diſſolutlo. cuu rcuocat entum ye cccleſ preſtcbct lecueccleſijs cocchi 88 4 1372, cõtrarie cõſtitubbe Soridilegiaualeban,: 4.„ za con one- An quia m rribuit.& priulegl tol tur, propterge * 4 zixeré. Anqlo- 1 H. r dubiadonb odſiplille ita ſüpulat. „ K 8 11e matio nullllls 16„ ſul hancm l. cum tibi. ex „ 1+ 2 ene ſro re ll tra de teſta. s ſcrip m 9 216 b AInteruentu gratiæ uel ambitionis.) Quod præſumit lex,& ſuper huiuſmodi prę ſumptione diſponit:unde regulariter cõtra- rium prohari non poteſt. Odofredus. c Ceſſare.) †Etideo in generali confir- matione compręn duntur etiã priuile gia reuocata: quia ita ſpecialiter hoc caſu cautũ eſt: q̊ͥd Baldus aſſerit.Cæ terum hic dubitat᷑, qmodo Canones eccleſiaſtici princi pum conſtitutioni bus præualeant. Et in ſpiritualib. præ- ualere non eſt du- bium. Idem in his tu gratiæ, uel ambi- tionis elicitę ſunt, ro bore ſuo& firmitate uacuatas, ceſſare prę cipimus. ᷣ Et quia humanitatis noſtræ eſt egenis proſpicere ac dare operã, ut pau peribus alimenta nõ deſint, ſalaria etiam quæ ſacroſanctis ec- deſijs in diuerſis ſpe ciebus de publico ha ctenus ⁴ miniſtrata ſunt, iubemus nunc quoque inconcufſa, quæ aduerſus legẽ Chriſti peccãtur, etiã ſi uenialiter:a/ lioqui quęlibet lex in ſuo foro eſt po- tẽtior, niſi quòd in ciuitatibus, quæ ec cleſiaſticæ ſunt iuriſdictionis, etiam in foro ciuili canones ſunt efficaciores, pręterquam ſi aliud fœderibus actũ ſit, uel populi decre- to cautum:ualent enim municipalia ſtatuta, & ipſos laicos obligãt, quæ digna ratione cõ cepta ſint, licet aduerſentur canonibus:qua- le eſt illud, ut maſculi in parentum ſucceſsio ne fœminis præferanturb. Sanè ubi ciuilibus conſtitutionibus aliquid non cauetur, quod expreſsim canonico iure eſt declaratum, tũc in ciuili foro etiam Canones ſeruandi ſunt. Idemq́;& è conuerſo, utraque enim lex ſe ad iuuat,& uiciſsim interpretationes recipit“. d Speciebus.) Vtpane, uino,& ſimili- bus. AccurſEt hic aduerte ſalaria dici, etiam quæ pro eleemoſynis præſtantur. e Prorſus imminuta.) Admonet hinc Salicet. non poſſe per quæſtores detrahi col lybum(capſoldum ipſe barbara uoce appel- lat) ex ſalarijs quæ monaſterijs debentur. Idem de Doctorum ſtipendijs, quod& nos probamus. f Præſtari.) †tqui uidetur nihil præ- ſtandũ, cùm hic nulla certa ſumma continea tur:meritò ergo diſpoſitio non ualet. Sed re ſpondendũ eſt, cùm lex referatur adid, quod antè præſtitum fuerat, ſatis certam reddi iuſ- ſionem: ſi ergo præſtatio ſemper fuit unifor- mis, in promptu eſt certitudo: ſi autem diuer ſimodè fuerit erogatum, arbitratu boni uiri, procurator fiſci, uel decuriones præſtari iu- bebunt e, Cõdicenturq; huiuſmodi ſalaria ex hac lege, Salic. alioqui ex nimia obſcuritate etiam legata ad pias cauſas uitiantur, niſi le- gis diſpoſitione uel coniectura declarentur: quod Petr. Cyn. Bald. aiunti. g ¶Perpetuam.) Poteſt tamen eius ſucceſ ſor reuocare. ſSed nunquid poterit cuitas 1 10 20 0 40 50 60 de ſacroſanctis cccleſijs. 55 contrario decreto reuocare annuam præſta- tionem, quam quibuſdam eccleſijs dabat? Et poſſe, crebriore calculo aſſeriturs, dum iure contractus debita non ſit, uel etiam ex priui- legio, ut alij dixerũt: quod non probo, quo- niam hic oſtẽditur pragmaticas ſan- ctiões, quæ huiuſ- modi priuilegia re uocabant, ſi ex cer ta ſcientia emana- uiſſent, ualere po- & à nullo prorſus imminutacpręſtarif: liberalitatique huic promptiſsimæ per/ petuãstribuimus fir mitatem. tuiſſe. NOVA CONSTITV- 1 Argumentum huius con tio Tœde. Imp. ſtitutionis. 2 Quod de Italia in tex. di olhs. X, QDda . citur, idem& ad alias Aſſa& irrita eſ- gentes porrigendum. 3 Statuta contra libertates eccleſiæ inducta non ualere. 4 Quando huius conſtitu tionis pœnæ locũ ha- beant. 5 Statutum ualet, quo ca- uetur, idem iuris non ſubditis aduerſuss in- digenas reddi, quod in eora foro indigenis ipſis redditur. 6 Clerici ſub ſecularibus non conueniendi. 7 Statutum ſi aliquos obliget ante quam clerici fiant, ualet. 8 Statuto, ut exiſtentibus maſculis fœmina non ſuccedat, ob⸗ ligatur etiam monialis. 9 Secularium ſtatutis non obligantur clerici. 10 Secularis iudex ſecundum canonica iura cauſam clerici de cidet, eqc. n Laici in foroCanonico cum clericis litigãtes nõ obligantur. 12 Caſus in quibus laicori ſtatuta clerici ſeruant.& num. 33. 14 Capitularia ſunt libri ſtatutorum. 15 Lex ſatis abolita eſt, cuius ſententià conſtat eſſe ſublatam. 16 di lex ſimpliciter requirat inſtrumentum caſſari, ſuficit quod iudex illud pronunciet irriti: ſecus ſi madet aboleri. 17 Statutum ſi diſponat contra non ſubditos ſimpliciter, non cenſetur actum de clericis. 18 Clerici pro extraneis non habentur. 19 Quæ ſint pœnæ eorum qui cõtraueniut huic cõſtitutioni. ASS H.) Cum Fœdericus funior, hu- (n nominis ſecũdus, ab Romano Põti fice Honorio in urbe Roma Imperatoria co rona inſignitus fuiſſet, in eius gratiam quaſ- dam leges promulgauit, inter quas hac no- ua cõſtitutione cauit, ut quælibet ſtatuta uel conſuetudines aduerſus eccleſiaſticã liber- tatem, ipſo iure irritarentur, pœna aduerſus eam facientibus imminente. a ¶ Italiam.)ldem& alibi gentiũt ſed idcir- co ſpecialiter de Italia actũ, quoniã frequen- tius ibi huiuſmodi ſtatuta cõderent᷑, cõpelle banturq́ʒ ad eorũ obſeruantiã ſacerdotes: qd in cęteris regionib.non erat, quę regibus ſer uiunt, cùm in Italia hodieq́; ſint q́plurimę ci uitates liberę, ſolo nomine ſeu titulo tenus, uel Rom. Pontificẽ, uel Imperatorem in do- minos agnoſcentes, cùm re ipſa nihil eorum fiſco tribuant. Sanèin autographo Fœderi- ci, nec Italiæ quidem ulla eſt mentio. ſe denũciari per totam ltaliam pręci pimus, omnia ſta- tuta,& conſuetudi- nes, cõtra libertates eccleſiæ?, earumq; g Mode. in l. nõ amplius.§. ſi certu. ff. de l.j. b ¶ Libertates eccleſię.) Quęcunq; ſtatuta 3 Alciati coment. in Cod. luſtin. eduntur, quibus quicquam cautum ſit aduer ſus priuilegia iure diuino eccleſijs cõpeten- tia, uel à Ro. Pont. Imperatoribus ue indul- ta, ea aduerſus eccleſiaſticam libertatem eſſe a c. nouerint de Inno. aſſeruitꝰ. Idẽq; uiſum eſt, ſi nõ ſpeciali uerb. ſignif. ter, ſed iure cõmu- ni enbeenteel, perſonas inductas dit Bar. idem quo- aquerſus canonicas que generaliter eſ⸗ ſe in ſtatutis quib. clerici timidiores cæteris redduntur: quod & ad ſpecialis alicuius eccleſię indulta exten dunt pleriqb tS ed ut in his calibus& ipſe ſa- 5 Mod inc. ec- tis fateor ſfatuta non ualere, ita crediderim cleſia5. M. de ſtatutorum autores in huius conſtitutionis conſtit. pœnas nõ incidere, niſi cùm iuriſdictionem ſuam ſupra clericos extendere audent. Quã- uis enim clerici ſuis præpoſitis Romanisq́; Pont. ſubſint, non ideo tamen minus liberi c c. j. eæterã. dicunturs: quin ut filij, fratres ue habentur. de uerb. ſign.· Quòd ſi laici in ſuam iuriſdictionem eos tra in ſexto. here audeant, contra eorum libertatẽ fit: me- rito huiuſmodi ſtatuentes, contra eccleſiaſti cam libertatẽ agere dicunt᷑,& legalibus pœ- nis ſubijciũtur.& hoc procedit, etiam ſi non directò de clericis agatur, ueluti ſi munus ali quod cõſanguineis uel colonis clericorum d Bar.in.j. in imponatur: quòd ſi lex clericos non reſpici- fin. de his quæ at, tunc ualebit. Quapropter ſi ius pignoris pæn. nom. reipublicæ cõpetatin agris omnibus ſui ter ritorij.pro iure indu cendorũ munerũ etiam eccleſia tenebitur, ad quam condita lege fun dus deinde peruenerit. Idem ſi ſtatuto cauea tur, ut qui non ſunt ſubditi, à beneſicio ſtatu torum habeantur extorres, excludentur cle- rici: quoniam hoc non eſt quicquam de iure eorum diminuere, ſed nolle ſua illis commu nicare, ut cõmuniter aiũt:& legis uerba præ ſertim remouent clericos, qui non ſolũ non ſunt ſubditi, ſed nec eſſe poſsũtetiã ſi uellẽt: licet Deciusealiter reſponderit, cùm lexnon de ſubdito, ſed de eo qui non paruerit præ- 5 tori, loqueretur. tfEt ex hoc etiã conſequens eſt, ut ualeat ſtatutum quo cauetur, idem iu- ris non ſubditis aduerſus indigenas reddi, quod in eorũ foro indigenis ipſis redditur. Quod ita intelligitur, ut ſalua ſint priuilegia à Rom. Pontif. uel Cæſaribus clericis indul- taf:nec enim ea potuerunt per huiuſmodi le/ gem auferri. Sed dubitari contingit, quid ſi lex prohibeat bona immobilia ſine certa ſo- lennitate in non ſubditum alienari? Et com- 2 Dec.in c. ec Prændi eccleſiam dicendum eſts, dum ea ſo- cleſ. in pe. col. Iennitas difficilima non ſit: alioqui uideretur contra eccleſiaſticam libertatem id eſſe: ue- luti etiam, ſi generaliter alienatio huiuſmodi prohibeatur. Sanè conſenſus principis pro difficilima ſolennitate non habebitur, cùm & eccleſia idem iuris ſeruet in rerũ ſuarum alienatione. Illud conſtat, ſtatuta quibus ca- uetur eum qui cognitionem prętoris ſubter fugerit, impune poſſe offendi: uel qui non ſubditum occiderit, aliqua leui pœna plecti, ſi ad clericos referãtur, nullius eſſe momen- e Dec. conſil. cxiiij. f sali. in. x. J. h c. fi. de immu. eccle. in ſexto. 10 20 4⁰ 50 60 2¹9 ti: clericis enim ex priuilegio competit, ut& ſub ſecularibus non conueniant᷑,& qui eos læſerit, grauiter puniatur. c Earumqh perſonas.)t Quid ſi ſtatutum 7 eos obliget antequam clerici fiant?& tunc ualere cõſtat. Qua uel Imperiales ſan- Thiare 6s beii 3 d excludetur fi ctiones“,& ea de ca- lius clericus à ſuc- ceſſione regni, pri mogenito exiſtente: quoniam ius huic quę i Felid cece ſitum ſit, priuſquam ſequens gnatus in ſor⸗ 4*. tem domini fuerit uocatus. Eadem ratione 8 ſi cautum ſit, ut exiſtentibus maſculis fœmi na nõ ſuccedat, excludet᷑ monialisk, dum ta- k ldem 4.. men antequã ſe dedicauerit, maſculi aliqui extarent, ut ego ſentio. Quid ſi ſtatuti uerba in eum caſum concipiantur, quum adhuc re ligionem non eſt ingreſſa? puta ingrediens monaſteriũ, uel ſi quis intraret cœnobium, ſit priuatus iure ſuccedendi.& ualere Barto lus aiti, quod cõmuniter reijcitur. Qua ratio! Battiin lf. ne& ſi dictũ ſit, ut qui ciuiliter pro mortuo depad. habetur, cenſeatur priori hora deceſsiſſe, cre diderim non ualere, nec ideo monaſterium excludi, quò minus monacho ſuo ſuccedat. d Sanctiones.) Quæritur ergo hic ge- 9 neraliter, an ſecularium ſtatutis obligentur clericic Et nõ obligari conſtat, ſiue de rebus m feliinde. eccleſiæ, ſiue de patrimonialibus, etiam ſi de laicorũ rebus annexis agatur'. Idemq; ſi cle- n Aret conſa rici ſint adhuc in minoribus ordinibus, uel ſtatu. etiam ſint coniugati, dũmodo cum unica& uirgine cõtraxerint, habitumq;& tonſuram ſeruent:nec refert quo in foro,& quomodo agat᷑.¶Quapropter ſecularis iudex ſecundũ 10 canonica iura cauſam clerici decidet,& alie- nationem rei eccleſiaſticæ ex forma ſtatuti ſui factam reuocabit, licet de ea incidenter tantum agaturꝰ. Cuius rei ratio eſt, quoniam Alb:in dcin laicis non cõpetit poteſtas, ſeu aliqua iuriſ- i. not dictio in clericos:unde nec ſi huiuſmodi ſta- tuta ſint illis fauorabilia, adhuc inuiti obli- ganty.Et cùm ipſi huiuſmodi legibus nõte- u neantur, conſequens eſt, ut nec laici in foro p cdnobisd Canonico cum eis litigãtes obligentura: lex ſent. exc enim omnibus communis eſt,& quod iuris ꝗ Aret: con s in alio non probat, nec in ſe quiſquam acci- ulſ- pere debet.nec hoc caſupoterit clericus ſta- tutum in ſui fauorẽ acceptare: quia non eſt ueriſimile uoluiſſe legislatores in alieno fo- ro agentibus, ſtatuta ſua prodeſſe,& id ad- uerſus ſubditos ſuos. ¼ Reperiuntur tamen 12 aliqui caſus in quibus laicorum ſtatuta cleri ci ſeruãt, ut ſi coram iudice ſeculari litigent: in his enim quę ordinem iudicij, modum ue procedendi reſpiciunt, ſtatuta obſeruari æ- quum eſt:, quoniam non clerici perſonã, ſed cauſam ipſam allegant, quæ foro ſuo ſubij- citur. Quapropter eo caſu ab interloquente iudice clericus non prouocabit, iuxta lai- corum conſtituta compromittet, ex inſtru- mento abſq; ulla libelli præſtatione exequu- tionem implorabit: huiuſmodi enim ſtatu- ta pro- r c. quod cleri⸗ ciz. de foroc xlicſſimſi mabligat aul lcömobllgat d nbelh quon Albütom ſu hcaeſt,n geuetaſtan Lerecr, quo lgleilaſc belbiſuppe mrid clericus tiernſoetudh llicsſech etlan Alumwang iit maleret onl 1nqxæinu Giuncclerni Gmallraepul tinollenu⸗ ann lt neal L8 ſ Cu den detur lantur, G zunrrare conobinn denck Kualereham r r ai ciuilit * der pro momo, Felin. in d. c. nihora deceſsiſe vij. quæſt. gecideo monaſterim nonacho ſuo ſuccein A rritur ergo lieg/ um ſtatutis odligenm conſtar ſwecenhu, monialidus, etim ice sagztur'.ldemqſich doribus ordinibus, U dũmodo cumuniadt abitumq́;& tonſurn ccꝛ uenißèt. de eo qui mit. in poſ. oin foro,& quomodi cularis iudex ſecuncl clericidecidet,&ale- 220 ta procedentẽ iudicem reſpiciũt, ordinemq́; iudiciariũ: quamuis idem poterit exceptio- nem peremptoriam obijcere, teſtes, inſtru- mentaue producere, etiam aduerſante ſtatu- to: quoniam hæc ad deciſionem, finemq́; li- tis, non ad proceſ- ſum accedũt. Qua ratiõe& à diffiniti ua cõtra formã ſta tuti appellabit. Et pitularibus penitus aboleri mandat no- ua conſtitutio,& de quę de ordine iudi cætero ſimilia atten- ciorũ dicta ſunt, lo tata ipſo iure nulla cum ſibi eetſent eſſe decernit: ſi quid Srlalall telbielet cOntrà fiat 5, Peena tibus ſolennitatem ct„ cõtractuum. Qua- quæ ſtatutę ſunt, im propter laicus cũ minebunt. Sed ſi per clerico cõtrahens, annũ huiuſmodi no niſi ſolennitas à le- ge tradita obſerue tur, nõ obligatur, uellæ conſtitutionis nec uiciſſim ſibicle contemptores, bona ricum obligat?. Et coru per totum no- ratio eſt, quoniam ſtrum imperium im in ſubditum ſuum lex facta eſt, non in clericũ. Idem& ubicun- que uerba ſtatuti in rem concepta ſunt: ut ſi diceretur, quoòd talis fundus alienari nõ poſ- ſit abſque illa ſolennitate:& hic enim ſtatutũ de re ſibi ſuppoſita loquitur, non de clerico, meritò clericus tenebitur obſeruare, Idem& ubi conſuetudo fuerit introducta, nõ ſolum à laicis, ſed etiam à clericis: quia ſi ſit laudabi- lis, in quocunq; foro ſeruabitur b. Qua ratio- ne ualeret conſuetudo, ut cuſtodiam oblatio num, quæ in uſus pios conuertuntur, nunc laici, nunc clerici alternis uicibus aſſumante: de ſacroſanctis eccleſijs. aliqui inuẽti fuerint*¹ο mine religioſi hono- 221 & cæteri ſcripſerunt. t Sed cùm legis uirtus in ipſa ſcriptura nõ conſiſtat, dixerit aliquis, ſatis abolitam eſſe legem, cuius ſententia ſub lata ſit;: quod& ipſe probo, niſi dolo malo abradere de uolumine autores noluerint, pu ta quia ab Epiſco- punè ab omnib. oc- Po requiſiti ut ic fa cerẽt, neglexerint: cupentur. uel ideo non abo- 10 IDEM AVGVSTI leuerint, ut damno Palla. Præf. Præt. ſa memoria rema- nerets, in quo pru- dens iudex arbitra bitur. f TA boleri.) Idẽ ſi lex dixiſſet can- cellari, uel induci: (cen lege ſan cimus, ſiue ui- dua, ſiue Diaconiſ- ſas, uel uirgo Deo di cata, uel ſanctimo- nialis mulier, ſiue 1nam ſilex ſimpli- quocunque alio no⸗ citer requirit in- ſtrumentum caſſa- b ri, uelirritari, ſatis eſt ſi iudex caſſum & irritum eſſe pro nũciet: ſi uerò mã- det aboleri, uel can cellari, debet re ipſa inſtrumentum diſsipari, uel per cancellos& cruces deliniari. Paul. g Contraà fiat.) †Sed finge ſtatutum ſim pliciter diſponere contra non ſubditos, uel ris, uel dignitatis fœmina nuncupata, uel teſtamento, uel 30 non parentes prætori. Et dicendum eſt, non cenſeri de clericis actum, ne interpretatio ea admittatur per quam ſtatutum eſſet illicitũ, & autores in pœnam inciderẽtu. Quod tanto magis procedit, ſi extraneos, uel(ut uulgato uerbo utar)forenſes lex appellet: f clerici e- nim pro extraneis non ſunt, cùm urbem in- colant, onera ſpiritualia ſubeant, Deum pro 15 f Bart. inl. em⸗ Ptor.§. Li- cius. ff. de pa- ctis. g I. quoniam. J. tit. ſeg. 16 17 h Felin. in d. c. eccleſia. in 4. q.& Paul.Ca ſtren. hic. 18 i Deci. conſil. cxiiij. 13 quod& in feudorum iure receptum eſt.t Cæ populo deprecenturi. Felin. c. dile- terum& ſi clericus ſtatuto, quod exiſtimet h Statutæ.) † Quæ ſunt, mulcta mille ſibi fauorabile, aduerſus laicum uti uoluerit, 40 marcharum auri, iuriſdictionis priuatio,& non eſt dubium poſſed:dum aliter ſtatuentes infamia, ut latius habetur in ipſo idiographo non cauerint:dum item in foro ciuili agatur, ſub finem X. collationis. Sanè iure canonico & eo utatur in totum, etiam ſi aliqua ſibi ob⸗ excõmunicationis quoq; pœna infligitur, ſticæ ex forma ſtatui 1 19 ner f Prii 1ſp.. enecli!. viufmodſt ro comp nuc inuitj obl· Arg. I. in tra- ilia, ad 3 9 10„ 7 in o, pact. Pror P 3„Cob 3 oß 2 Dignitates eccleſiaſticæ quæ ſint.. eſt ut nec lich gle ad eius obſeruantiam per Epiſcopum: ut ſi 3 lure canonico ualet teſtamentum coram duobus teſtibuis f gztes obligenuutilu cautum ſit, ne altius ædes tollantur, ut quoòd clum,& quomodo i obtineat ſecundum Alciatum. nis eſt,& quod iu uiæ& compita purgentur, ſternantur, refi- 4 Martyrium pro templo martyris. ec in ſe quiſquam acd ciantur,& ſi qua ſimilia. Sanè& clericus cõò- 5 Error Accurſij. ſupoterit clericus ſa trahens, uidetur ſecundum ciuitatis conſue- 5o 6 Mulier prohibita teſtari uel ctrahere ſine conſanguineis, cccptare: quianont tudines uel ſtatuta contraxiſſe(quod& ad di boteſt hoc ficere in fiuorem eccleſie, omiſſa ſolen- Le wre n alieno b lationes penſionum, ad monetæ formam, ad Hllate. 9 du eſe,iut contrahentium priuilegia pertinet) Epiſco- IENERALI.) Quxęlibet perſona, etiam 1 uap ntur umm. piq; ſui de hac re erit notio:atq; ita ſentit Sali IDeo dedicata, habet liberam teſtamen- Rcf 1 canun cel cetus. Sunt& alij caſus quos ſuprà attigi. ti factionẽ, poteſtq́; bona ſua relinquere qui- slai rerl eleger 14 e Capitularibus.) TId eſt, libris ſtatuto- bus maluerit: quod hodie nõ procedit, facta dicetee aͤmmu rum. Quapropter ſi in huiuſmodi libris ſita- profeſsione!. lut in auth ſeg. miudici, mꝰ liquid conſtitutum aduerſus eccleſiaſticam — itutum; eccleſ a Viduauel Diaconiſſa.) His hodie mu tuta ob dn d lihertatem, licet in fine uoluminis ſit genera lieribus Rom. eccleſia non utitur, ut ait Odo n clericipenn⸗ di liter cautum, ut ſi qua in eo ſint aduerſus ec- 6o fredus, licet adhuc Mediolani conſuetudo t quæ ſoro ge cleſiaſticam libertatem cõſtituta, nullius ſint hæcnon exoleuerit. (uabinterol 1 momenti, nihilominus in huius legis pœnas b FVel dignitatis.) † Suæ enim ſunt in „nocabit, legislatores incurrent, quoniam ea de capitu eccleſia dignitates: quę propriè ita appellant in Abb. in c. mul Pr m reerd laribus nõ aboleuerint, ut Bartolus, Baldus, cum iuriſdictionẽ habent annexãn, ut eſt Epi ta.de præb. præſtat Hnes hu uſmodi e ape 22² ſcopus, Abbas, Prępoſitus, Archidiaconus, Vt habetur ĩi de Archipresbyter:idemq́; in Abbatiſſa. alias ſi mag. ſcrin. l.xij. iuriſdictionem non habent, dicuntur carere And. de Barul. dignitate, non officio.Sunt tamen aliqua of- ibi. a c. cum eſſes. et ſeq. de teſta. b de quo in l. ſi quis preſby⸗ ter j tit. ſe. 6 de mente diſponentis conſtet. rSed dubitat᷑, ficia, quibus annexa eſt dignitas, ut protono tariatus: ſed hæc ſe cularia ſunt. codicillo ſuo(quod c TOmnialia.) tamen aliac omni iu- rIure tamen cano- visTAr 4 nico ſufficit teſta- risratione munitum menii coram duo ſit)eccleſiasel mar⸗ bus teſtibus factũ: quod aiũt omnes. Ego crediderim ſe cundum Euangeli cam regulam illud intelligendum, ut tyrio d uel clero, uel monachis, uel pau- peribus aliquid, uel ex integro“, uel ex parte, in quacunque uidelicet in forocõ re, uel ſpecie credide ſcientiæ compella- rit relinquendum, id tur unuſquiſq; ad modis omnibus ra- obſeruationem hu f. AIeu, irmumozcon iuſcemodi uolũta-. tis ſide intentione ſiſtat: ſiue hoc in in- teſtatorisſit certus: ſtitutione, ſiue ſub- alias poteſt proba- ſtitutione, ſeu lega- biliter pręſumptio ni legis credere, fraudem ſuſpicantis in teſta mento minus ſolenni. Et hæc expoſitio uer- bis Canonis ſatis quadrat“, in quo reproba⸗ tur conſuetudo, non ius cõmune: item repro batur, quia reſcindebat, quaſi oſtenderet hu iuſmodi reſciſsionem ſolitam fieri, etiam ubi nulla fraudis ſuſpicio eſſet. His accedit, quòd & regula Euangelica(qua ratione canon ni- titur)propriè ad conſcientiæ forum refertur: nec enim ueriſimile eſt Chriſtum de iudicia- rijs ſtrophis loquutum. Sanè& hinc conuin citur Bartol. ſententia, quam attigis. l. i. d Martyrio.) Templo martyris. hincq; apparet quòd ex Conſtantini lege ſolùm cõ- cilio ipſi ſeu eccleſię generali permittebatur, hac conſtitutione productum, ut particulari quoqʒ eccleſiæ relinqui poſſet. e Exintegro.) Id eſt, in ſolidum: t& intel ligit Accurſ.atq; alij hanc legem etiam ſi ali- cui collegio uel ſeculari perſonæ relinquat᷑: quod uidetur præter mentem huius legis eſ- ſe, ut expreſſe ſentit Odofredus, nec diſſen- tit Bartolus. f I Ratum.) Saluo tamen iure alteriusb. g ¶ Siue non ſcripta.) Non enim refert, ut ideo minus ultima uoluntas ualeat, dum quid ſi ſtatutum prohibeat mulierem teſtari uel contrahere, nõ adhibitis conſanguineis, an poterit in fauorem eccleſiæ etiam omiſſa ſolennitate? Et Baldus, Paulusq; Caſt. aiunt poſſe. Nam etiam ſi in ſtatuto ſpecialiter hoc ageretur, non tamen poſſunt hoc ſtatuentes inducere: quippe id aduerſus eccleſiaſticam libertatem eſſet. h TSummota.) Corrigit᷑ tamen hoc dua- bus ſequentibus authenticis con- ſtitutionibus. 10 20 40 50 60 RVBRICGCA. DFE EDENOO. Saluites Iulianus ius ciuile primus in artem redegit. 2 Nus ciuile in ſeptem partes diuiſum. 3 De præparatorijs iudiciorum. 4 De actionis editione, et to aut fideicommiſ- cautione iudicio ſiſů. 3— x num. 7 ſo per uniuerſitatẽ, s Citatio non ſimpliciter ſeu ſ peciali, ſiue ſcri/ præparatoria. pta, ſeu non ſcripta³ 6 Aei iede aene cuiuſq; actionis præ uol untate fuerit de/ Lra relictum, omni in po s Gerundiorũ uis,& par ſterum in huiuſmo- tieipiorũ futuri tem⸗ di negocijs ambigui Borih dtDus torMihe S 7 S torum. tate ſummota. 5 Quare in Cod iit. de a 1VSTINILANI tiſcando,& in Inſit. de ſatiſdationibus in- Coqdlcis liber ſe ſenthe cunduis. 10 Ohiectio aduerſus hu- ius tituli collocationẽ V KI GA. 2 Diſſolutio obiectionis. D E EDEN n In libello inſtrumẽti ali D O. cuius mẽtionẽ ficiẽs, illud edere tenetur. vM TIVS CIVILE olim inor- dinatè, confuſimqʒ; traditum eſ- ſet, arbitrioq; prætorum plerun que conſtitueretur, primus Sal uius Iulianus, tanꝗᷓ in quandam artem illud redegit, edictaq; prætorum certa ſerie coniunxit, omneq; ius libris ferè centũ concluſit, hacq́; ex cauſa Digeſtorũ nomine primus inſcripſit,& hinc edictum perpetuũ Alciati coment.in Cod. luſtm. ae cœpit appellaris: quod in epitomen deinde hom. ab Hermogeniano ſex libris eodem ordine concluſum fuits: quem ordinem Iuſtinianus ipſe iuſsit obſeruari, diuiſitq; omne iuris cor pus in ſeptem partes, quarum primam iuſsit ex re ipſa ⁊x νπρη⁴᷑α appellarie: an quia præpa- ratoria omnia iudiciorũ complectitur: fcùm enim de diuerſis magiſtratuum muneribus in genere prius attigerit, ad iudicia, quæ co- ram eis examinantur, in ſecunda parte tranſi turus, debuit ea prius referre, quæ iudicium ip ſum præueniuntſj:& cùm iudicium in litis conteſtatione conſenſu partium accipiatur, firmeturq;s, ut ex M. Varrone docui, tumq; propriè id nomen adipiſcatur, conſequens eſt, ut quæ ſpecialiter idcirco fiunt ut ad eam deueniamus, præparatoria iudicij dicantur. Quapropter editio actionis,&cautio iudicio 4 ſiſti, propriè præparatoria eſti. tEdimus emm actionem ut reus cognoſcat deliberetq́; an iu dicium accipere uelitt, cùm eatenus impunè pœnitere poſsitl. Cautionẽ petimus, ut quis iudicium ſfuſcipiat:quia niſi ſuſceperit, aduer ſus eum ſola nobis remedia, quæ contuma- ciæ ulciſcendæ cauſa inuenta ſunt, compete- rent“, cùm noſtra intereſſe poſsit litem po- tius conteſtari, quam ex cauſa contumaciæ quicquam obtinere“. t At citatio nõ ſolius iu dicij præparatoria propris eſt, ſed neceſſaria potius utprricipio unnorũ exem 1 4 a iitbet unde nu Colel exhærec ac Cgeundio die 1 n grerelddet 1 ,. autlnxux. u müum eſtree ſDganmaticis⸗ nectrtulus de c lij.ſed qui lütreindicz diuinæ. C.de U dlickiinD uete. iur. enu. wresadmond d Lij rdeſtu, ſieä perſiu bom. MHhpwſiqu e 5.A.ij H.jgi. Aſirutionib 2 tat. vmns cecidde Uihn⸗ 1 , M ed F gliin ſ.feina md ſc dthẽ. umedl.- dile de 3 4 monens, quic Ir g lis quiſechu lſcationise . 68 np uni. lit. f. de reiu bein Squidem, diccd⸗. ataradoriar h Lubi eii daütatenr a Hfdeiu ic. dbiübume 4 ibi Bart, ötg nto i Bar. Linſuli ru qur viſappiſt zperinen uerh obl deprr na kljinpri ſf hadlien cod. 8 maullamfic 2 diein,- RWMactis I I ſireus patt Woc dap tradie tus f de pro ü dlc 1 dumeſ cur.. A Kcum; m l ſancimuel ae in diũ 6 ds broperadi a dloq; tee . cum auten. dücere ner C. de ir, l dünſgar n Alexiilſti- ewatin enai in pru Nla ſder Gſcdle Iſatiſu an ße er. ff quiſchſ N wiſüſ 8 cog. A Nalti) Aei 5 A uadened ſad elo delbeone Ae . 6 4 1 l. de unoquo⸗ *☛ Nioxir i dons, que. ffde re iu dneaen dic. I. nã hoc. — 2 uß 8. Dnm.) de adopt. 5 Ckcio non ſnn„ I.j. ubi not. j. 1 le dredoao ad exhib.— 18 6 Aco arg. rub. j. cõ. cuunſg. ats 8 Gmmaigrde, I ij. in prin. de — Oh uerb. oblig. iploru enwia, 7 orsin Dae.. baundum lj. frde inter torum rog.act. 9 Qr,, = Larmacui, tiſdodo ,n . 1do,O unſ Gee ſctiſcatinwl,. ſaſdctionangn cndtus. Dhccto aduſuh, N . eleganter.§. qui reprobos. . Ffh. de pig. act. CliIE olim im Rub.fde lib. ntulimq; traditumè&ᷓ poſthum. ioo; pretorumpleu I.fimoſi.ff ad titueretur, primui Plul maicſt. Uud cdere tcir anus, tanꝗ in quandn 9 dictaq;prætorum cn eq; ius librs ferecemi auſa Digeſtorũ nomin hinc edictum peppeni d in epitomen deind ex libris eodem ordit emordinem luſtinin diuiſitq; omneiurscn. uarum primamilſi ppellariean quiaprät rũ complectitur- cim 10 iſtratuum munerbuln edita. ſe. 5 vc. quoniã cõ. * crit, ad iudicia, qle 0 ut lit. non con r, in ſecundapanetlteſt.. quod s referte, quæ iuctim clerici. de for. .& um iudiciumi comp. uum accipun Kom. conſil. one docui uni 156.& con. 1 iſc rur', conſeqles —2— ₰ 7 ſcaudelbefch? 7,1 gnole* enusimpid.lj de ſtatu cumel it, cum imob ue hom. utionè pe- Heritadll 1² auſcepen— a niſi lulc nu g.fi J. de pa cdia, quxæ d alis.& l. iam d7 Ma ſunt com dubitari. in nue r.. oſsit lie uer. exceſſus. nterele 16 contummao de hæx. inſtit. in ex cau onölW 1.). 9.f.ff. eo. Atcie ecelbo ½ 4 ſ„dnrecèl ropriecſt 22 poi 224 potius ad cuiuslibet actus quocunq; tempo- re explicationẽ:. t Actio uerò ad exhibendũ non iudicij præparatoria, ſed alterius actio-⸗ nis eſt, nõ ſolum cùm rei uendicatione, ſed e- tiam cùm cõmuni diuidundo, uelpetitione hæreditatis agimus b: unde poſt omnes illas explicatur, cùm prius de ſimplicibus, quàm de his, quę ad mixta pertinent, tractandũ fue rit u, Quapropter nec ex aduerſarij uolunta- te ullam in ſe neceſsitatẽ habet, ſed poteſt a- ctor utram maluerit eligere, uendicare ſcili- cet prius uelit, an agere ut exhibeat᷑. Idemq́; in interrogatorijs actionib.dici poteſt Edi tio uerò actionis neceſsitatem habet, tenetur enim actor edere:quapropter cõcepta eſt ru- brica per gerundij modum, De edendo:quia gerundia quandam qualitatẽ indicant,& ſe- cundum uerbi uelpræpoſitionis naturam re guntur.fAt in noſtro caſu propter præpoſi- tionem De,& nullius uerbi adiectionẽ, per- inde eſt ac ſi dictum eſſet, quomodo edi de- beat:participiorũ futuri temporis in Dus, ter minatorũ exemplo, quę id indicant, quod fie ri debett. unde dicimus, de liberis inſtituen- dis, uel exhæredandis?: qua ratione idem& de gerundio dicitur, cuius nominatiuus per oportet, uel debet, declarat᷑: ut cùm dicimus, lubricũ linguæ ad pœnã non trahendum, ui uendum eſt rectèe, pacem petendũ,& ſimilia à grammaticis accipienda: tqua ratione&in fra eſt titulus de ſatiſdando: tenet᷑ enim reus ſatiſdare, indicatq; id rubrica, quæ inſtar præ torij edicti in Digeſtis,& hoc in Codice, liti- atores admonet quid agere debeant. Vnde& Perſius: Excepto ſi quid Maſuri rubrica uetauit. In Inſtitutionibus uerò(quo in opere non li- tigantes decidendarũ cõtrouerſiarum cauſa Iuſtinianus, ſed legum ſtudioſos docuit) ſim pliciter dicit᷑, de ſatiſdationibus: nempe eos admonens, quid de iure ſentire debeant cir- ca ſatiſdationis eſtectum.t Dixerit aliquis, a- ctionis quidem editionem neceſſariam eſſe, & preparatoriam:ſed minimũ eſt quod de ea hictractatur:, cùm ferèomnes inſtitutiones de inſtrumentorũ, actorũ, rationũ editione loquantur, quæ omnia ad fidem probationis potius pertinent, q́; ad iudicij præcurſum ¹: quapropter traditũ eſt, etiam ſi inſtrumenti editio ante litem conteſtatam facta ſit, non ta men ullam fidem facere, niſi accepto iudicio iterum in actis producat᷑,& parti petenti di- latio contradicendi cauſa detur Sed his re ſpõdendum eſt, in edicto de actionis editio- ne actum, in cuius conſequentiam de inſtru mentis quoq; tractauit, ne editionis materia diuideretur:nec enim quæ natura ſui cõiun- cta ſunt, ſeparari debento: nam& pleraq; ui- demus adiuncti cauſa concedi, quæ ex ſe nõ permitterentur?. †Addit Jaſon, non omnino alienũ fuiſſe de eis quoq; tractari, cùm S&ipſo rum editio præparatoria eſſe poſsit d: quoniã qui in libello mentionẽ alicuius inſtrumen- ti facit, illud ante litem conteſtatã edere acto- de cdendo. 10 20 30 40 50 60 225 ritenetur: quod& in ceſsionario reſpõſum eſt, qui inſtrumentũ ceſsionis confeſtim ede re debet. quamobrem ut ex inſtrumento du plex eſt effectus, alter ut ante litem conteſta- tam edatur, alter ut poſt litem conteſtatã rur- ſus exhibeatur probationis faciundæ cauſat, ita etiam duplicem habemus rubricã: hanc, itemq; infra de fide inſtrumentorũ. In quam Jaſonis rationem, ſunt qui argutias cõmini- ſcantur, ſed nos ocioſis diſputãdas huiuſmo- di minutias relinquamus, cùm, ut rectè dixit Picus, In ſteriles campos nolint iuga ferre iuuenci. idq; Martialis autoritate, 1 Species facti in hac lege. Appellatione rationum inſtrumenta continentur,& cæte tera ſcripta.& num. 16 Cauſa depoſiti priuilegiata. Reus non tenetur probationes actori ſuggerere.& nu. s. Et quæ ſit eius regulæ ratio. Cur poſitionibus lex etiam iurato reſpondei iubeat. Quibus caſibus reus actori edere teneatur. Fœmina argentariam exercere non poteſt. Argentarius& notarius an cuilibet edere teneantur. Qui alterius mandatu ſcripſit, id edere tenetur. Quiuis negociator rationes cauſa artis, quam exercet, con ſiciens, edere cogitur. Mercatores etiam apud ueteres conſueuiſſe artis ſuæ ratio nes conficere. 14 Argentariorum officium apud Romanos. 15 Mercatores noſtri temporis differre ab argentęrijs uete- rum Romanorum. Vſararius actori edere tenetur. An idem obtineat in Iudæis& publicanis, nautis, caupo- nibus G&c.& num. 20 Publicanorum ordo hodie honeſtus. Vſurarius qui deſiſt exercere fœnus, edere tenetur. 22 Fiſco agenti reus edere obligatur. 23 Idem locum habet in reliquis, qui fiſco comparantur. 24. Reus utens in indicio rationibus, edere tenetur. 25 Si actor prætendat ius ex rationib. rei, uel rationes ſint cõ- munes, tenetur edere reus. Vaſalli& emphyteutæ tenentur edere ſuis dominis instru menta Ic. 27 Ex natura contractus quis edere obligetur. 28 Siactor edi petat ad confirmandam ſuam intentionẽ, reus obligabitur. Actor ſemiplenè probans, cauſa adiuuandeæ intentionis, po teſt reum ad edendum cogere. In iudicijs duplicibus ſemper edendum, Compenſationem aclvri obijciens, an edere ſit obnoxius. Quoties iudici æquum uiſum fuerit, reus actori edere ad- ſtringitur. 33 Que ſint iuſtæ cauſæ, ut index ex officio reu edere cogat. 34 Qui ſemel edidit, non eſt cogendus ut denuò edat. 35 lta demum edendaæ rationes, ſi illis fides præſtetur. 36 Officio indicis editionem poſtulari. 37 Alexandri opinio reprobatur, putantis editionem fieri iu- re aclionis. 38 luſſcis edere ſi non obtemperet, tenetur ad intereſſe in fact aclione. 39 Argentarij¬arij cur potius officio iudicis, quàm man dati actione edere obligentur. 40 Editionem plerunq; mercenario iudicis officio peti. 4i Caſus ubi depoſiti actione editio petitur. 42 Mandati iudicio editio poſtulatur. 43 Cur aclio ad exhibendum, generaliter non detur, quoties noſtra intereſt rationes edi. 44 Eqditio ult. uoluntatis petitur interdicto de tabul. exhib. 111 13 17 28 19 2 6 ² 29 0 3 3 3 η r I. pofiquA.§. qies. ff. ut leg. nom. s Bal. i. qui ſüpẽ dia. C. de pro cur. t Felin. c.j. col. pen. de prob. I. cu ſeruus. de cond.&dem. I. prætor.§.j. ff. cod. b l. pen. j. depo. c l. in contracti bus. d. fed quo niam. j. de nõ num. pec. 4 d c. fin. de tet. cog. e l. qui accuſa- re. j. eod. f lnimis graue. j. de teſub. g L. de his qui not. inſa.& l. j.§. permitti- tur. quod ui aut᷑ clam. h l. fi. ubi not. j. de tranſact. i ar. a.l. fimoſi. k l. in fraudem. §. fin. de teſta. mil. 1 I. qui accuſa- re. j. eod. Bar. in extraua. ad repri.in uerb. figura. 5 6 m c. j. de proba. n l. iij.§. pen. ad exhib. o l. in re. C. ma- dati. p llege. ff. de teſt. 85 q c. j.& ſeq. de confrſſ. in 6. ſPsSE DISPICE.) fAffirmabat K Aemilius, depoſitam ſuam pe- cuniam eſſe apud quandam mu lierem, exiſtimabatq́; ex eius ra 4 tionibus, ſeu inſtrumẽtis(nam Sheęcappellatione rationum cõtinen I MPERATO R tura)ſe eam conui- Pius Antoninus Ae⸗ cturũ, ſi modò ex- milio. hiberentur: hacc; Pſe diſpi cauſa Imperatorẽ libello adierat, ut modi pe exhiberi eas ratio- nes iuberet, † ſiue ulain, quia de cauſa depo ſuiſſe te di/ ſiti tractaretur, cui ſpecialiter in iure multa tributa ſunt, habet e- nim executionem in promptuv, nec cõpen- ſationis, uel nõ numeratæ pecuniæ exceptio ne ſuſpenditur::ſiue quia affirmaret nullum ſibi aliũ probationis modum ſupereſſe, quo caſu aliquid de iuris rigore ſolet remitti. TSed tamen reſpondet Antoninus, à iuris re ula non eſſe recedendum“, nec reum com- pelli debere, ut probationes ipſe aduerſario ſuo ſuggerat, quod tamen ex cauſa quando- que concedit᷑, quæ hoc caſu ſufficienter non ſfubeſt: nam depoſito tune indulgetur, cùm conſtat depoſitum eſſes:at hic adhuc nõ con- ſtabat, ſed res probatione indigebat: multa enim in caſu claro conceduntur, quæ in du- bijs lex nõ permittit': unde quæ depoſito pri uilegia competunt, reſpectu probationis lo- cum non habent“& quæ ex iuris regula tra- duntur, in eis quoque obſeruari æquum eſt, quæ aduerſus eam regulam ſpeciale priuile- gium non habent. quapropter in cauſis qui bus ſummarieè& de piano procedi poteſt, nõ tamen reus actori edet: itemq;ʒ ſi quis ſola fa- cti ueritate inſpecta ius cognoſcendi habeat, nec enim hic rei ipſius ſecuritatem aduerſus æquitatem naturalem auferre debetl. † Nec obſtat quòd alię probationes nullæ actori ad eſſent: quia ei id imputandum eſt, nec ideo cogendus reus, ut in necem ſuam tanquam Bellerophon rationes exhibeat: ſiquidem ut carmine prouerbiali dicitur, Bis interimit, qui ſuis armis peritn. Alioqui pleriq; hoc ſub uerentes, nullas tabulas rationũ cõficerent, ut in I1I. in C. Verrem actione inquit Aſco- nius Pedianus, aut falſo conficerent: debuit igitur unuſquiſq; eſſe tutus in re ſua, nec in- uitus compelli ad exhibendum quod ſuum eſt“, quodq; uel flãmis, ſi uelit, dare poſsito. Quod ſi lex Iulia publicorum iudiciorũ con ſanguineo permittit detrectare, quò minus in coniunctum atteſteturt, quanto magis li- cere unicuiq; debet, de re ſua in ſui damnum nemini copiam facere teſtimonij tSed cùm hæc ita ſint, cur lex poſitionibus etiam iura- to reſponderi iubeto? nõnne reus in id adigi- tur, ut propria uoce,& indicio ſuo pereat? An quod pleriq; probant, id toleratur, quia quantum ſitad rei cõfeſsionem, actor aliun- ce quẽad 10 ſideras, ut rationes Alciati cment. in Cod. luſtin. ‧ de inſtructus eſſe non potuit’? An, quod ma v Doq uult Decius, quia facilitati ſuæ imputare de- bet, qui confitetur? quod meritò diſplicet: non enim quicquam ei imputandum eſt, qui peierare noluit. Sed ſciendum, poſitiones cõ ſuetudine maciuff 3 1b iure inductas fui cis, deberi tibi pro- as fui bes. Nam quod de- re noſtro interro- gationes ſolùm ad mittãtur inſtruen- di iudicij, non litis ſuas aduerſaria tua exhibeat, id ex cauſa ad iudicis officiũ per Inoleuit autẽ hæc tinere ſolet. conſuetudo ea ra- tione, quòd æquũ uiſum eſt, licere actori, ut periculũ de rei uo- luntate faceret, an citra alias probationes lon gioremq́; moram, bonam fidem agnoſcere, cùm in confeſtum nullæ ſint iudicis partes*. in dc de prohat. ſes, cùm alioqui iu- 5 Bart. 17.8i de iura. cal. decidendæ cauſat, t I de ætate"li Bar. de inten. act.§. guiin⸗ terrogatuz. 20& modum controuerſiæ imponere uellet“, u Clem/ſæpeſ & quia. de Quæ ratio in inſtrumentorum& tabularum uerb ſg. editione ceſſat, quæ non ex uoluntate rei, ſed x lj. Caecan aduerſus inuitum petitur, nec controuerſiæ . imponit finẽ, cùm multa aduerſus rationes Bart.lmu« deduci poſsinty:atque ita ego ſentio. tCAETERVM quòdin lege dicitur, ex cau ſa ad iudicis officium pertinere, ut quandoq; à reo editionẽ actori fieri iubeat, uidendum 30 eſt, quæ cauſæ ſufficiãt:& hæ ex infraſcriptis caſibus accipiendæ ſunt. Primus eſt, quando quis tenetur edere ratione publici muneris, de donat. 8 ur quia argentarius, uel nummularius, cuius X d.I. rgente- officij naturam alibi declaraui:horum autem exemplo inſtitutos tabelliones plerique cen ſuerunt 2. tIllud cõſtat, per fœminam id mu- nus exerceri non poſſe“: unde ſi in præſenti lege eius exemplum quadrare uelis, neceſſa- rio dicendum eſt, hanc quæ conueniebatur, 40 argentariam non fuiſſe, ſed argentarij hære- dem b. Sit igitur cauſa, quia argentario ſuc- ceſſerit, ut edere debeat. Oldr. Alber. Jaſ. mu lierem hanc exiſtimant argentariam per in/ ſtitorem procuratoremue, aut ſeruum exer- cuiſſec: quæ ſententia probabilis eſt, quia mu lieres ab huiuſmodi officio remoueri uiden tur, non quòd ſint reſpectu effectus inca- rius.& d, prætor. 9 a l. pen. fcod. b l. quædan.9. nihil ff eol. c d. pretor, ſed etſt d l non licet le cõtrah. enpt. pPaces d(abſurdum enim eſſet id ſeruo conce⸗ e I, quod aii di, quod fœminæ liberæ non permitteretur-) exiſtimauit, ne perſonã ſuam hoc in munus publice exhibeãti, quæ ratio in ea ceſſat, quæ per alium facit: unde ueriſimile eſt Polam ar gentariam, quæ Lucani poëtæ uxor etiã ipſa poëtria fuit, per ſeruos id munus adminiſtraſ ſes.j Sed an hoc caſu cuilibet petenti tenebi- tur argentarius uel notarius edere? Et pleri- 5 net. dereg iu so ſed quia conuenire earum uerecundiæ lex f I. quealil rium. Cdea⸗ dult, c.j deui & ho. cleric. in 6. ubi Gt min. 10 arg.l jin pm dde uer., olli que hic coniunctim requirũt mandatum in-; lii qui cra terueniſſe,& noſtra intereſſet, excepto cùm 6õo de editione actorum agitur: ea enim unicui- gent..pai i nere. f col. que, quiſquis ſit cuius interſit, ſunt edenda“, i I.ij Seod. Idem cuùm ei qui petit edi, cõceſſa eſt talis in- ſtrumenti reſciſsio, ut ei qui querelam inot- ficioſi præpararet, uel in eo qui inſtrumen- tum & ſi cuiaff⸗ maueri. ſite dol. luiabitro „ Lal quia Tal e oit.d. Ngreconfectæ- aür ſquum intere au ralkrnullaig e gl Tandato n iu mredere teneb liatficiip uel 4 ubexcöſuetr ienipobit ſn iavictepicũ 1u plorum, ſ ungerinercatord nis midem uider 1 tregpretalio, iamonſuetud r mamenimm 3 rnnralteron anli vn am! a nuciteactun nen, in qu di wumconſuer rtnobic cor di Kdiudicis u e unt imde. td üple. len † andumch.. aiſſolutæ. c. de condict. ex lege. I.i. quemad⸗ mo.teſt. aper. arg. d. l. præ- tor. in prin. decide—; 4 denda cauſt d. l. quædã. 9. dleuit auts h fin. l fe conſne rus. ff. ad ex- nluetudo an b ff lone. 9... i ur perie Nuodagti d.1 prætor. in bericulädereiu, prin. allas probanonesl dam fidem aon u d.§. pertine- . 1414 d Nie. ſter imdene d ü re. lh dnele vellen I. nuda. ubi I- lintiudicis Danten mol. ff. de do⸗ e Lorum tabulann nat. men uoluntateriſſt’ duo. de teſt. tut. Arch. 30. J. 5. iudican- tem. & lrun nec contpouek ulta aduerſus ratione eita egoſentio. 11 din lege dicitur excu argentarius. pertinere, ut quandij. fn. ff eod. tieri iubeat, uidendun l. nõ aliter. de n hxex infralerii Mlop 6 nt. Primus eſt qumu:9 ſrb, tione publici munemᷣ i a t 9 w ſ eI. 9. pertine- nelnummularius, ciil,e leclaraui horum aulen om. I. ij.§. belliones pleriquec urari. de iur. 0 ' atper ſœminam iim' ur. ſe* unde ſinpraim certrinu quadrare ueli,nectſ 2. le ſiſeruuspl ſe, led argentaritel' imm. 6. fin.ff. auia argentardo ſuoſe leg.j. 2 Oldr. Alber ſml. an inutilas ar arcentariam peri’ eacceptil nue aut ſeruumen quic quid. de 4* pil„ſt oui m erb. oblig. Dünde ds Aui patitur. mand. relpe 12 meſſetic ſeruo conci oſ. in j. 7, en on vermitteregll geſt. r erecundali a* m hoc in mun 2 neaceſſitqe ui ſammd conueniebatu, dmle eſtho Woreciälh. cani p— de midna dl. in rub. j. id munpe enci: probat. ſ 9,gp er' cũ de indebi jus egere mit de probat. 228 tum per ſententiam uelaliter infirmatum re petatꝰ. Inultimis quoque uoluntatibus pro- pter præſumptam teſtatoris mentem omni- bus edendum eſt b. Sed& ſi inſtrumentũ de re mea principaliter ſcriptum eſt, tametſi nõ mandauerim, poſſum ratum habere,& editio nem petere, quod Aretinus ſentit“: uidetur enim mei cauſa, meoq; nomine factũ:& hæc quidem cõmuniter approbantur. Sed Bald. Romanusq; ſufficere exiſtimant, ſi petentis interſit huiusq; rei fidem iureiurando ſuo il- le fecerit?: lex em̃ ſimpliciter edi iubet, quia meum quodammo do eſt, quod mei cauſa cõ fectũ eſte:alioqui& quilibet priuatus, ſi man datum acceſſerit, ad edendũ cogitur, ut mox dicam. Ego mandatum etiam in argentario requiri arbitror, ut ex eo edicto condemnari poſsiti: quia rationes inter alios uel parte ab ſente confectæ, fidem non facerents: nec cu- iuſquam intereſſe uidetur, ſi non& probari poteſt: nulla igitur tali caſu aduerſus argen- tarium eſſet probatioi. Quapropter ſi nota- rius ſtipulatus ſit nomine cuiuſcunq; inter- ſit, non putarem ullam mandati quęſtionem eſſe neceſſariam, eo ſcilicet qui edi ſibi petit ratum habentel. †Secundus caſus eſt in eo qui mandato meo ſcripſit: is enim quiſquis erit, edere tenebitur, etiam ſimea non inter- ſiun. ſufficitq; uel tacitum mandatũ acceſſiſſe, cuius ex cõfuetudine præſumptio ſufficiens accipi poſsitn, ſiue ea conſuetudo mandantis perſonã reſpiciat0, ſiue mandatarij, ſiue neu- trius ipſorum, ſed in uniuerſum ita ſoleant cæteri mercatores, ut Aretinus ſcripſit: quo- niam idem uidemus in teſtamẽtis, in quibus fit interpretatio, etiam ex cæterorum teſtato rum conſuetudine?. Sed id parum me mo- uet:cùm enim mandatum ex uoluntate con- trahatur, altero negante, deficit conſenſus d. Vnde non tam facilè in contractibus quic- quam tacitè actum præſumitur, quam in te- ſtamentis:, in quibus teſtator nõ negat ſe cæ terorum conſuetudinem ſecutum. Cum igi- tur ſtatus hic coniecturalis ſit, plurimum in arbitrio iudicis uerſabitur. Pręſumitur etiam mandatum, cùm me præſente rationes ſcri- ptæ ſunt', quæ admepertineãt, ſeu quas pro babiliter mea interſit ſcribi: tex quo genera liter deducitur, quemlibet negociatorẽ, qui cauſa artis quam exercet rationes conficit, ad edendum compelli, quia cum eo contra- hens mandaſſe illi uidetur, ut ſcribat:& ita fre quentiſsimè traditũ eſt. Contrà Baldus, Ful- goſius, Paulus, Iaſon,& omnes ferè recentio res ſentiũt: cùm enim mandatum id tacitum ex præſumptione accipiatur, nõ eſt dubium præſumptiones ex ueriſimili ſigno oriri“: at hoc caſu nulla eſt ueriſimilitudo, cùm merca tores& hodie& ſemper rationes ſuas in uti- litatem inſtructionemq; propriam cõficiant, non ut alijs conſulant in ſuũ præſertim da- mnum V.Quis enim credat noſtra tantũ tem peſtate ſolitos mercatores artis ſuæ rationes conficere,& non idem fuiſſe etiam olim flo- dc edendo. 10 30 4⁰ 50 60 229 rentibus iuris noſtri conditoribus? cùm ex Cicerone, Aſconioq́; Pediano, alijsq́; autori bus conſtare poſsit, ſolitos ueteres rationem totius uitæ ſuæ per ſingulos dies ſcribere,& tamen Iurecõſulti de ſolis argentarijs, itemq́; nummularijs meminerunt, quia eorum mi- niſterium publicam habet cauſam,& princi- palis hæc eſt eorũ opera, ut actus ſui diligen- ter rationem conficiant⸗. tSciendum enim, ſolitos ueteres pecunias ſuas apud argenta- rios depoſitas habere, qui eas ex eorũ uolun tate fœnori dabant, rationesq́; conficiebant, eratq; id publicum quoddam miniſteriũ ad eos pertinens, tam qui darent, quàm qui acci perent mutuatitiam pecuniam: alioqui ſi ue- rè publicum& ciuile munus fuiſſet, per ſer- uum geri non potuiſſet,& prætor in edicto ipſorum dominorũ, nõ autem exercitorum menſæ mentionem feciſſetb: qua ratione& Cicero 11I. offic. argentarij munus omnibus ordinibus gratioſum eſſe dixit.t Vnde appa- ret longè aliam eſſe mercatorum noſtri tem- poris conditionem, qui in ſui utilitatem tan- tuùm rationes conficiunt, nec principale mu- nus in ſcribendo exercent, quum ſi ſola li- bros conficiendi conſuetudo fufficeret, nec in ipſis quidem argentarijs mandatũ requi- reretur, quod tamen lex generaliter neceſſa- rium affirmat"nec ſpeciale in uſurario, ſiue ſecreto, ſiue manifeſto eſſet, quem lex ponti ficia ſoluùm ad edendum cogit, cùm de uſuris agitur a, cùm alioqui& ex generali regula,& ex omni cauſa propter morem ſcribendi ede re debuiſſet. Putarim tamen cùm hæc om- nis quæſtio ex præſumptione taciti mandati oriatur, plurimum coniecturisueriſimilibus tribuendum eſſe,& ſi huiuſmodi negociato- res conſueuerint à principio iurare, rectè at- que iuſtè artem ſuam exercituros, propubli cis perſonis accipiendos e. Idem ſi ueriſimile ſit de ſcriptura conficienda fuiſſe eos ab ipſo contrahente rogatos, ut quia tunc eius inter- eſſet tabularũ fidei rem cõmendari.nec aliud ſenſiſſe huius ſententię autores credibile eſt, dum fatentur, rationes quidem exhibendas, ſed ſchedulas quas domi& ſecretò retinent, pro ſua inſtructione non exhibendasf: non enim in eis conſuetudine quicquam innoua tum uideri poteſt, fcùm aliàs dubium nõ ſit, rationum appellatione non tabulas tantùm, aut codices, ſed& calendaria& diaria, ſeu e- phemerides,& aduerſaria contineri: item q; ſi qua in palimpſeſto, ſeu deletitia charta, aut opiſthographo ſcripta ſunts. t Tertius caſus eſt in uſurario, cuius odio lex induxit, ut co- gatur edere, dum tamen de uſuris ipſis cõtro uerſia ſity: idemq́; ſi de re connexai, ut quia uſurarius ſortem ſibi reſtitutam neget, quòd recepta ſoli fœnori imputauerit k. t Sed an idem in Iudæo ſit:& aiũt idem eſſe, quia uer- ba legis generalia ſunt: non enim debet me- lioris conditionis erga orthodoxum eſſe Ju- dęus, quàm quilibet, tametſi improbus, Chri ſtianus. Quid in publicanis?& Baldus, Ale- 1Il 2 X d. l. argenta- riuis. 14 4 d. l.quod atti⸗ net. 5 d. l. prætor. in prin. 153 c d.§. pertine⸗ re. d Clem. j.§. cæ- terii. de uſur. e Bart. l. quæ- dam.§. numu larios. ff. eod. f Abb.& Can. in d. c. j. 16 g d. l. j.§. eum quoq;. l. char tæ. de bo. poſ. contr. tab. 17 h d. Clem. j.§. cæterum. i d. I. ſi quis ex argen. 9. ratio nem. 18 k l in his. g. fin. de ſolut. a l. quantæ. de pub. 19 b Ij. de loc. pu- bli. fru. c d. l. quantæ. 230 xander atq; alij idem eſſe aiunt, quia eadem uidetur ratio, idq́;& Decius probat. Sed Pontanus, laſon, Aretinusq; contra, qui- bus non aſſentimur, dum licitorum uectiga lium cõductores ſint:nullum enim in eis eſt delictum, honeſtusq; cenſetur moribus no- ſtris publicanorũ ordo, quod& M. Cicero quandoqʒ atteſtatur: t conſiſtebat enim ex e- quitibus Romanis, unde& lex noſtra indul gendum publicanis putat, fauorabilemq́; eſ- ſe uectigalis cauſamb, tametſi eorum fami- lias, quas factiones uocat, ſuſpectas habeat“. Tertullian. in apologetico: Cuùm boni, cùm probi congregantur, factio non eſt, ſed cu- ria.meritò igitur ex hoc capite non compel- letur publicanus eius ue exercitor edere. 20 TSed quid de nauta, caupone, ſtabularioc& Bald. Alexanderq́; idem quod in uſurario d Bal. in d.. diſ arbitrantur“: lex enim aduerſus hos non pa- ſolutæ. e I. j. nau. caup. ſtabul. f I. naturaliter. de præſc. uer. g I. ſt uero. de his qui deie. h a.l j. in prin. i à. Clem.j. 21 k l.prætor. 9. is etiam. I c. cũ tu. de u- ſuris. 22 m In rubri.j. de uſur. n l. iuſtum. j. eo. o l.iij. f. eod. p l.ij.§. diuus. ff. de iur. fiſc. 23 q Alex. conſil. 132.1 j. r I. fin. l. priuile gia.5. de ſacr. ſan. eceleſ. s V.ij. ſ. de priui leg. fiſc. t l. ſicut datam. j. de lib. cauſ. u Auth. habita. i ne fil. pro p. rum præſumit:, Idem ſentit Picus de paro- cho, ſeu hoſpite, qui ſcholaſticos in contu- bernium recipit,& trophematis ſeu nutritij cauſa certam ſummã habet: exiſtimat enim cum eo utiliter ex edicto Prætoris de caupo nibus loquente agi poſſe, ſi lucri cauſa cau- ponarium negocium principaliter exercet, alioqui cauponem non cenſeri, ſed præſcri- ptis uerbis agi: uidetur enim ei datum ut fa- ciat, id eſt, alati. Ego autem ſi quis cœnacula riam faciat, id eſt, ut uulgò dicimus, cameras locet, etiam ex cõducto teneri arbitrors. Sed uerius mihi uidetur horum neminẽ ad eden- dum teneri, cùm ratio edicti ſit, ne cum furi- bus in damnum eorum quos recipiunt, hi coẽantt, quæ nihil cõmune cum inſtrumen- torum editione habet: nam& uſurarius non propter odiũ perſonæ ſolum, ſed& propter fraudes, quibus ueritatem diſsimulat, edere cogitur, quæ rationes in hiſce alijs non pro- cedunti. Sed quid in uſurario qui fœnus ex ercere deſierit? Et reſponſum eſt adhuc tene- rik, niſi cùm conſtat omnino uſuras ab eo re ſtitutas, tunc tanquam omniabolita macula non teneretur: quod Baldus rectè ſenſitm. Quartus caſus eſt in fiſco, quod nos ali- bi diffuſius attingemusn. Procuratori enim fiſci agenti ex cauſa nummaria, à reo eden- dum eſſe tradunt o: in capitali uerò ſecus eſte, quod& Alexander reſpondit in pœna pecu niaria, quæ ex delicto debeatur, nec enim tũc edendum eſt a: quæ ſententia humanior uide tur Exemplo fiſci idem& in eccleſia exiſti- matum àpleriſq; eſt:, uel cùm de fauore ma⸗ trimonij aut dotis:, aut alimentorum agitur. Pro libertate quoq; idem reſponſum eſt:,& pro ſtudio“, pro miſerabilibus perſonis: non enim minus his cauſis debet indulgeri quàm fiſcalibus: quod intelligendum, quando pro bationum copia aliter haberi non poteſt, ut quibuſdam uiſum eſt, ne facilè hæc priuile- gia extendamus Y. Sunt& qui putent, in caſi x d. I. j. uerſ. ſi bus quibus ſpecialiter receptum eſt, ut ſerui nerum. „ Abb. in d.c.j. contra dominos torqueantur, teneri reum a- ctori edere: quod lege ſequenti attingemus. Alciati coment. in Cod. luſtin. i0 nibus producere, unde adiuuari poſsit, non 20 baſſe: quod& elegante quodam reſponſo 231 Quintus caſus eſt, quando ipſe reus eis ra 24 tionibus in iudicio utereturꝰ, tunc enim etiã ⁊ 4.l.ſ.eded actori teneretur edere. Vnde nos admonet Lauh Paulus Caſtreñ. quòd ſi reus in iudicio titu- los aliquos, ſeu particulam rationis edat, po- teſt actor petereut integer codex edatur,& cogetur reus etiam his quæ aduerſus ſe fa- ciunt, ſtare: quod Picus aſſeuerat, etiã ſi pro- teſtatus ſit, ſe in his tantum articulis& nomi d Gl. in d.l 1.9. editiones. d. J. ſi qui et argentarſ ratlonẽ. in f. unde ſua intentio ſubuertatur: uis enim pro- bationis à iure publico, non ab eius proteſta; tione pendet*. Sed mihi uerius uidetur, non integrum codicem exhibere eum teneri, ſed rationes tantum illis quas ipſe edidit conne⸗ Bar.inl au xas b:nam& qui in ſui fauorem aliquas ratio lius.ilequ⸗ nes approbat, ea quoque approbare compel ſſit delib.ig litur, quæ eis annexa ſunt“: quæ uerò ſepara l publicai tis capitulis continentur, nõ cenſetur appro- faga ar. d. CLcs dam.§. nämu Fulgoſius, Signorellusq́; cenſuerunt:, ubi& beg quæ connexa exiſtimari debeant, ſubtiliter docent. T Sextus caſus eſt, quãdo actor præ 25 tenderet ius ſibi competere ex aliqua cauſa e Conſ poſtua ſuper illis rationibus: ut quia probaret iure cntumangi dominij ad ſe pertinereſ.Idem ſi aſſerat ſibi de maleſe cõmunes cum reo eſſes, uel iure adminiſtra- 1 liij ſeima⸗ tionis ſibi tradendas, ut cùm epiſcopus ab hę aum ader5i rede deceſſoris ſui rationes ad eccleſiam ſpe-2 Ihrackran ...(od. 30 ctantespoſtulat. Idem in eo qui cauſam à reo, Se dec— habuerit:ut ſi emptor pro defenſione bono- nſ. 26,n. rum petat à uẽditore copiam ſibi inſtrumen-/ torũ fierii, uel creditor pro euictione pigno- ris à debitore,& uice uerſa debitor à credito- rev. Idem in legatario, qui exhiberi inſtrumẽ- tum autoritatis ab hærede petatl. Huc per- lfdepiss rinere poteſt etiam cùm cliens, quem uaſal-]'uſtrunäu lum uocant, uel emphyteuta à dominis con⸗ jde ſceich ueniuntur, ut fiduciarij, perpetuarijue iuris laſ j.ſdeu i l. Titius, jfl creditor. de all. empt. nes:: facilius enim quod iam factum eſt on⸗ don. int ur” firmatur, quàm à principio poſsit induciu,& uxo. qu- 3s Necmem quriinon at Aemplenepr müſet inca pqin ncuu Jn rüdiß cup 3 ürd reus': utmutuo lä inmpenſan 9 wulbieſtpe Aimemexregu mll dcere ceb Arerquacom, a üreeſt R icd n nutilem tn wagleita Ba 1 Odauus cat 40 inſtrumentorum copiam faciant: receptius reemph.i ildiciexalic enim eſt eos tenerin, dum conſtet uaſallum n Gloſ cjj ſi Ialqvem caſt uel emphyteutam eſſen: quod aliqui inductũ lud. oeprci inbuetbar potius exiſtimant, quia tali caſu uidetur reus fud die uüm decilid non ad originem intentionis fundandam e⸗- ächi 4 tilerlmperꝛ dere, ſed ad confirmandam tantum. quòd ſi d der 68 dlkrquarem iuratus ſe inſtrumentũ nullum habere affir- uhirar fmuscoacun met, certaq; bona nihilominus deſignet, non 4 pers 1bz. mälplian 6 uidetur ulterius inquietanduso: alioqui eo ↄ Glindlij ongulns non iurante, omnia bonapręſumerentur em 27 k Macfae so phyteutica?. t Cæterum ex natura quoque p« usſdlux Wundes deic contractus quis edere tenetur, cùm ſcilicet ra ubi Doct,ſa— tiones cõticere debuit, ut in ſocio, tutore, ne⸗- feu fee. cin, ſns Lal umni gociorũ geſtored, de quibus infra dicemus. ꝗ l qucda fe 1 raa glüdus Eum quoque, qui fratris minoris bona admi? Lweienſas 9 ebd euele niſtrauit, ad conficiendas, edendasq́; ratio-s fu fcut. in Warpoſge 5 3 wI. quüch amdoc ag nes teneri reſponſum eſti. Sed hæc omnia ma! je 64ſpui ccalur gis iure actionis exhibentur, quàm officio iu 7 ker in dauiſolu dicis, de quo lex noſtra loquitur, qua de re in pen. 8ſi ſ the aqla inder frà diſſeram. TSeptimus eſt, cùm actor edi ſi adl flcil d enmolem 60 bi petit, non adintentionis originem fundan 28 4 mimllione dam, ſed ad replicationem inducendam?, uel„ I ſidonats ſ. enedenni ſimpliciter adiuuandam:& ita ſentiunt om⸗ ſi ſponſu di in müüf n 4 cretur⸗ 1 erdna EVnde nMaaa Arg.Bar in! u treusin* ba üorenen 4 „ teden dnd* eies iur. des Aus derata 29 2 8 lcue ean d.c.j. atum? de ad ralbdne Guli inl.edi- r Adiuuan doſe⸗ duertatur 1Dob n ta. But. d. c. j. nus enimn c.f de iu.iur. usprod b 9 us eſt quãdo actom p les ueliureadminih 30 ut cum epiſcopusaTi final. j. de diones adeccleſimſ quaſt. m mineo quicauſamann 31 r pro detenſione bon l.in tribus. de copiamſſbi inſtuma iud. lor proeuictione Dim Bald.linſtru⸗ . 1 1.1„. I ẽta. C. de fid. la debitor actitj. C. quando , qui exhiberi nſtuuni& quib. quar. rrede petati. fHfuc yy pars. um clens, quem ull lnõ eſt. ſ. eo. reuta àdominb en In d.fi.j. e. ari. perpewarijleim 3² piam faciant: recepi ² dum conſtetuaslun ſe“: quod aliqui nauii uia tali caſu uidetut ſ tentionis fundandme nandam tantum, oopt, mtü nollum habere all ro zerſa 9 3 onz prel 33 „umex narura quoll, d cum ſclica i.9.j. fr de Tee ſocio uiort iureiur. , mn ſa dicen Rot. dec. ꝛ78. e ꝗq ld gis bonaaii õmunis opi. m jr. uti tris ende,, omnüum N hæc oml 4 Sed fcbil. plane. de pe 69 nuitit. hæred. C theſaurus. ad ft. umacle 1i⸗ cxhib. mriginemtde, ,. 1 rekuflioJ eod. arend. 2.„—. duc d nto' lampliorẽ. in m.K ita ſe prin. de app. p oo poſsl niu 9 31 12 A 23² quapropter ſi probauero mutuauiſſe me tibi pecunias, idq́; rectè conſtet, potero ut earum quantitas appareat, petere rationes tuas edis: quod& Decius ſenſitb. t Sed quid ſi actor ſe miplenè(ut uocant) ſolùm probaſſet, nun- quid poterit cauſa adiuuandæ intentionis reum ad edendum cogere? Et poſſe quidam prædicta ratione arbitrati ſunt?:& quia talis probatio ueritatis perſcrutandæ fauore, per iuramentum actoris ſuppleri poteſtꝰ, ergo multò magis tolerandum, ut ad editionem reus cõpelſatur, cùm difficilius in cauſa pro- pria alicui credendum ſit, quàm cogẽdus ad edendum reus. Baldus tamen, quem cæteri ſequuntur, contrarium tradidit: quoniam iu ramentum facilius conceditur, quod poteſt utriuſque partis fauorem reſpicere, quàm e- ditio, quę à reo in utilitatem actoris ſolùm fie 5 ret::quo argumento credi poſſet, ſiactor pro teſtetur ſe eis rationibus tam pro ſe quaàm ad- uerſus ſe ſtaturum, cogi ad edendum debe- re,& ſic diſsidentes haſce opiniones cõcilian das. Nec me mouet, quòd de ſeruis in domi- nos quæri non poteſt, eti ſi indicia urgeant, & ſemiplenè probenttf:quia difficilius conce dendũ eſt, in caput domini torqueri ſeruos, quam in ciuili cauſa rationem edis.Sed quid in iudicijs duplicibus, in quibus uterque eſt actor& reusi? Et receptum eſt ſemper eden dum ˖ ut mutuò ſe adiuuẽtk. rSed quid in eo qui compenſationem actori obijcit? Et qua⸗ tenus ſibi eſt petitum uidetur reus,& ideo a- ctorem ex regula coget!, tantùm abeſt ut ip- ſe illi edere debeat. Si uerò amplior ſit ſum- ma ex qua compenſat, quatenus excedit pro actore eſt,& ideo quantum ſit eius partis re- ſpectu, inutilem editionis petitionem arbitra rer:atque ita Baldi ſententiam interpretor¹. tOctauus caſus generaliter traditur, quo- ties iudici ex aliqua cauſa æquum uiſum fue- rit:ad quem caſum rectius eſt noſtræ conſti- tutionis uerba referre, quàm ad prædictos, qui iam deciſi determinatiq; ſunt, quos utiq; ſciuiſſet Imperator recenſere, ſi de eis intel- lexiſſet:quare melius eſt, ut generaliter acci- piamus quacunque de cauſa arbitrio iudicis: nam&ipſi argentario denegatur editio, cùm in propria lite ex ſeipſo inſtrui debeat,& ta- men ex cauſa ei quoque arbitratu iudicis edi oportet. ferit autem iuſta cauſa, ſi actor iura- uerit ſe calumniæ cauſa editionem non pete- re o,& aliquibus coniecturis docuerit inſtru menta ſe uel reſpõſiones amiſiſſe, nec aliun- de habere poſſe quàm reo edente r:uideretur enim hoc caſu ueritatis inquirendæ fauore (qui alioqui ſolus nõ ſufficeret) ſubeſſe æqui tatem, qua iudex ex officio ad priuatam uti- litatem moueatur a, ediq; àreo iubeat, ſuffi- cietq; amiſsionem ex coniecturis oſtendere, accedente dein iuramentot. Abſentia quoq; actoris iuſtam cauſam præſtabit, compelle- turq; reus ad edendum, ut Alexandro ferè ui ſum eſts, quia abſentis partes ſupplere iudex poteſt: in quo pleriq; rectè diſſentiunt, cùm de edendo. 20 30 40 50 60 233 nec ipſe actor præſens id foret obtenturus. Vnde ego arbitror, iuſtiorem cauſam eſſe, ſi iudex ex qualitate perſonæ moueat, ut cùm agricola literarum ignarus ſe locatoris ratio- nes ſecutum affirmat, easq́; edi petit: quod Pi cus rectè exiſtimat. Sed& quid ſi allegem me mutuaſſe T'itio amico meo centum, cum quo adeò iungebar, ut ueriſimile ſit nullam meab eo petijſſe cautionem, isq; deceſſerit, & ab hærede petam edi eius rationes, quibus me ſtaturum profitear? nam cùm lex ex cau- ſa edi iubeat, quæ æquior excogitari poteſt:? non enim de Woiims ueritatis inquiſitione hic agitur, ſed de defuncti quoque exoneratio- neu, quem pro amicitia ueriſimile eſt morem mihi geſtũ uelle*, alioqui mali exempli res erit, neminiq́; ſidendum eſſet, Timonianoc; quodam more humanitas omnis exuenda. At nemo cogendus eſt aduerſus ſe ederer at/ qui ſi teſtatoris ipſe hæres animum ita repræ ſentaret, ſicut perſonam lex fingit, ſpontè eas tabulas amico obtuliſſet: ſiquidem, ut in- quit Iſocrates, non ſolum defuncti ſubſtan- tiam tueri hæres debet, uerùm& amicos: cu⸗ ius rei etiam Menedemi philoſophi extat ex- emplum,& C. Plinius ad Albinium epiſtola rum libro ſexto id uulgò non obſeruari con- queritur. Sed an iuſta ad edendum cauſa ſit, ne quis in peccatum incidat ex inſtrumenti ſuppreſsionee Et aiunt eſſe, in diuino foro⸗: quod non diffiteor, ſi probetur affectam reo hac ex cauſa conſcientiam eſſea, ut quia ſciat ſe debitorem: quæ probatio difficilis eſt b, cùm poſsit ille regulæ legis probabiliter ad- hærere, quæ eum creditorem eſſe non cen- ſet, qui probare nequeat: obliuiſcimur enim quandoque, nec omnem ſolutionem rationi bus adſcribimus: qua de re eius iureiurando ſtandum eſſet, cùm hęc probatio in foro con ſcientiæ ſufficiat*. In facto autẽ proprio non eſſet credibilis excuſatio æris alieni à ſe con- tracti ignorantiam allegantis d. Illud ſcien- dum, licet ſupraſcriptis octo caſibus editio- nem fieri oſtenderimus, non tamen id perpe tuum eſſe, ſed quandoque aliter dijudican- dum: ut cùm ille à quo petitur, ſemel edide- rit:non enim iterum niſi ex cauſa compellen dus eſt, ut quia caſu fortuito amiſſæ ſint hęra tiones“, quod intelligendum in eo, qui alias cogi potuit: ſi enim quiſquam ſpõte ſua cùm ad edendum nullo iure teneretur, tibi ſemel ediderit, non ideo compelli ampliuspoterit, cuùm ſatis ſit tibi uel in paucis amici labore cõ ſultum fuiſſet, nec actus ſuapte natura uolun tarius prolixiorem obligationem inducat, q́; ex ea actum ſits. Et ita receptum eſt in eo, cui tertius aliquis ſemel ediderat: non enim co- gi amplius poterit niſi aliqua eius culpa ar- guaturi. fSed& à quibuſdam traditum eſt, ita demum edendas rationes, ſi hæ fidem fa- ciant:& ideo quando mercatorum codicibus fides non præſtaretur, non tenerenturilli e- dere, ut Aretinus exiſtimat: quæ ſententia pleriſque diſplicuit, quia quæ rationes plene 3 u arg.c. tua nor. de uſur. x§. nos igitur. in authent. de nupt. In auth de iu. a mor. præſt. Da in d. c. j. a c. uenit. ubi Da. de indi. b Il. quida tabu- larum. de fur. c Bar. in extra- uag. ad repri. in uerb. deni ciationem. 34 d I. fin. ff.pro 40. e d.§. fi. O l. il⸗ latæ.. de fid. inſtr. f ltutori. j. de neg. geſt. g l. uoluntariæ. de excuſ. tut. h l. in fraudem. §. neq;. de iur. h. 35 i l. mortuus. ff loc. k Arg. d.§. num mularios. a l. quæ de tota. ff. de reiuẽd. 36 5 d. l. pen.§. fi. ad leg. falcid. c d. l. ſi quis ex argen.§. præ tor. d Gl. l. ſi ſoror. C. de collat. e Inl. iiij.§. Ca- to. in iij.opp. de uerb. obli. f d. prætor. & Bart. l. ſi ter⸗ tius. O. ſi quis. de aq. plu. ar. 37 h Pexr. ·Aret. in d.. Cato. i l. fin. in prin. C. de eo per quem fac. gl. in§. fin. Inſut. de inter. k d.l. prætor. 38 1 d.I. ſi quis ex argenta.§. ex hoc ediclo. m l. cum poſtu- laſſem. ſf. de dam infect. n d. I. quædam. 0 I. ubi. 9.j. ff.e. 39 p l.j. mand. l. j. ubi Bartol. de procur. ꝗᷓ L nouißimè. quod fal. tut. I. uelle. de re. zur. 40⁰ r d.I. j.§. eden⸗ da. 5 d.I. fin. 23 † non probant, rem tamen in coniecturam in/ diciumue deducunt, eademq́; ratio in parte probationis eſt, quæ& in toto“: imò facilius tolerabitur editio, quæ modicum præiudiciũ faciat, quàm quæ omnino damnolſa ſit. Sed hæc quidem hactenus. Supereſt ut uidea- mus quo iure editio petatur:& lex noſtra o- ſtendit perſecutione, ſeu officio iudicis id ex pediri. Sic& lex ait, ad officium iudicis perti nere, ut exploret rationes defuncti, iubeatq; ab eo edi replicationis adiuuãdæ cauſab: nam & prętor in edicto, Cauſa, inquit, cognita edi iubeboc: quæ uerba ad iudicem referuntur: meritò igitur cõmuni ſententia exiſtimatum eſt, officio iudicis id explicaris: cenſuitq; Bar toluse id officium non merè in perſonam, ſed quantum ſit ad ſingularem ſucceſſorem, in- ſtar cuiuſdam rei uẽdicationis inductũ eſſe: opinor, quia ratio edicti eſt, quoniam quod mei cauſa confectum eſt, meum quodammo do inſtrumentũ cenſetur f: alioqui in perſo- nam tantummodo competere dicendum eſ- ſets: hocq; caſu quorundam opinio defendi poſſet f Alexander tamen exiſtimauit actio- ne in factum fieri editionẽ, tum quòd ex edi- cto regulariter actio in factum daturi, tum quòd uerba edicti partem ipſam reſpiciunt: ait enim, Argentarij edere debentk. Sed hæ rationes procederent, ſi uerba ad eum refer rentur, cui actus explicandus eſt, uel præce- ptiua eſſent, quorum neutrũ in hoc caſu eſt, cùm ſimpliciter enuncient, quid debeant ar- gentarij facere, unde ſolo iudicis officio com pelluntur. †quòd ſi poſt iuſſum non fecerint, tunc dubium nõ eſt in factum agi, quatenus petentis intereſt!: qui enim ſolo iudicis offi- cio teneatur, antè nõ eſt in mora, quam in iu- dicio ſit interpellatus, iuſſumq; deinde ut e- dat:& ideo lex metu actionis, inquit, eden- dum: quia poſtquam decreuit Prætor edi, deinde aduerſus nõ parentem agitur ad pœ- nam, ut id præſtetur, quod interfuit tempore decreti o.t Sed cùm argentarij& notarij, non niſi ex mandato cöfectas rationes edant, cur non potius mandati agitur? Et tradunt ideo nõ agi, quia ex natura officij ſui tenentur ra- tiones uel inſtrumẽta cõficere, mercedemq; poſſunt accipere, quæ omnia mandato non conueniuntè, quod uoluntarie gratuitoq́; ſu- ſcipitur. quòd ſi maximè demus ſponte eos li beraliterq; ſuſcepiſſe, cùm tamen cogi poſ- ſint, neceſsitati potius imputamus ¹. Non ta- men perpetuum eſt, editionem perſecutio- ne(quam officium iudicis nobile uulgò ap- pellant) expediri: fatqui aliter atq; aliter qui- buſdam caſibus prouidetur,& in primis mer cenario officio iudicis quãdoqʒ; editio petit᷑, cùm ſcilicet incidenter petitur, ut quia de eo- rum inſtrumentorum editione agatur, qui- bus ſe uſurum litigator affirmauit:: quod& de actis fatentur omnes. Sed& ſi editio cau- ſa replicationis poſtuletur, idem iuris eſſe ali qui cenſueruntꝰ: quia quæcũq; iudicio incœ pto fiunt, officio iudicis, quod mercenarium Alciati Comenc. in Cod. luftin. uocant, expediri ſolent. quod& dicendum t lad 20 40 50 60 235 uidetur in ea editione, quam actor facere cõ- ellitur, ut rei exceptionem fuiciat“. Idem& 7„ 5 3 Baldus Ancharanusq́; hac in ſpecie tradide- 1 G. 6. ie ſcienqum. 4 cdil edicq. runt*.[- Depoſui penes priuatam perſonam 41 f... 1 rem meam, mandauiq́; ut depoſitum id ratio u lnd eſt naat nibus ſuis cõmendaret, agam depoſiti, in cu- j. eod. ius actionis ſequelam coget iudex mercena- x Bald hic,In rio officio mihi edi: cùm enim depoſitum ſit cauſa mandati, ex principali ipſa actione, ſeu officio illi ſubſeruiente, nõ ex mandato agen dum eritv. quòd ſi mandatum a principio ex„ lj. 5 cauſa alterius contractus non producatur, tunc ſecus: mandati enim iudicio experiun- dum eſſet, ut hoc exemplo, quod rectè& hu- char. in dcl. J.. cæterum. te ro⸗ gauero. frdt. poſ. maniter Picus affert: tSolent agricolæ, cùm 42 domino colonarium ſeu penſionem ſoluũt, rogare, ut in codicem rationum eam pecu- niam referat: quòd enim ipſi ut plurimum ar tem ſcribendi non teneant, dominicis ratio- nibus confidunt:compellentur igitur locato res edere actione mandati: ſentitq; id Bartol. Aret. Deci.& cæteri, dum in eo qui mandatũ ſuſcipere nõ cogitur, ſi factum proponatur, actionem mandati locum habere affirmãt⸗. X à.l. quedm. Rurſus petitur editio per actionem, quando quis rationem uel inſtrumentumiure domi- nij peteret, ut quia in ſua charta deſcriptum eſſet, quo caſu ad exhibendũ ageretura. quan doq;& in factũ agitur actione generali, quæ in prin. a l.iij.9. pen al exhib. ex æquitate à prætore datur b, ut cùm uxoris b. quoties,4 meæ ſeruus, rationes meas aliena in charta ſcriptit, dominusq; chartæ retinere eas iure materiæ ad ſe ſpectantis uelit“, iniquũ id eſt, &actionis in factum ope emendandũ“, quod & Alb. exiſtimauit, licet Accurſ. non aliter agi in factum eo caſu àme poſſe crediderit, quaàm ſi mãdato meo ſeruus ſcripſerit, quod uerbis Iureconſul. nõ quadrat Sed cur actio ad exhibendum generaliter non datur, quo- ties noſtra intereſt rationes edi t? Et quidam dixerunt, ne edictum prætoris ad hunc titu- lum pertinens, ſuperfluum reddereturs: cui ſententiæ conſequens eſt, quod Baldus, Pau lusq; tradideruntt, quibus caſibus edicto nõ ſit locus, ut quia nullum acceſſerit mandatũ: ſi tamen petentis intereſt agi, in factum utili ter loco actionis exhibitoriæ poſſe. Ego cum pluribus aliud cenſeoi, Albericiq́; ſententiã ſequor,& actionem ad exhibendum etiam ſi interſit dari non arbitror, niſi cùm noſtra in- tereſt ob ius quod in re poſſeſsionè ue eius nobis competat, uel competere poſsitk. Fin- ge igitur, Titius promiſit mihi centum, ſi Sempronius talis ratiocinij librum habeat, poterò ne cogere ut exhibeat? mea enim in- tereſt exhiberi. Et non puto, cùm liber nec meus ſit, nec mihi debeatur, nec ius aliquod in eo re uel ſpe habeam!: quare ſolum ſuper- erit ut cogere Sempronium poſsim, ut teſti- monij dicendi cauſa in iudicium ueniat:de- bebitq; prius admoneri, ut ea ratiocinia per- legat, quò dictorum ſuorum rationem ido- neam afferre poſsit: ad iuſiurandum enim non præſcri. ueh c§.literæ. lnſt de rer. duuu d d.§. pen. e Alcx. in d. quæda.inpii 43³ f 44§ pen. g lac. Büt. Salic. Nod. hic h d. l. qucdan, i Zlex conſl 58. inj. k dl ij. Kiten ciendu. uer plus. Eſeqes uidetur cuſu in pen. ſla ad exhib. I Cynusin liu ſtrumenta(. ad exhlb. m l. ſi auado. de teſt. In farblll un Gig Neopablicu 2 iin ompes le ji nccb ceeden ¹, Wereafirm. J erquod 6 uuſſtheis e en xrutmnssetin frtu nuna tturinon terien, llrujgae atei⸗ Unmediio gene lnteucicis me laadſg naci unaxnſe 2 mRtatunt. Enciſbux as lheinun copia lleſugema⸗ iltßtlragae dr lbuna udaara ag xulcaun ſn aanuntg. ſüguctae ſn 1 demiſrd ge 1YT, N c. ex reſcripto N de iureiur. mci, 44 Acnat- 5 ecie umn Ide„ 0 menim tparn 1 j.§. offic. ff. acipaliipt.1 te.n 1 Aactione 8 diſt. Kzn Xm N, k Nandato'd. l. quædam. an aiudicio— laſ.l ſi hæres. nl in prin. de cõ Kielu dit. ob cau. eu denasncdld cn Loci cõ192. Hennonem lohbu. 1n h.— onum em hen Barb. cõſ.9. tutplunmum in iij. Bnne ienees Pet enturigiturlor Saalccwanf * dr lentiich idBanl 152. num n eo quimacti Ang. c57286. 1 kactum Propomu col.¹. cum habere afrnä1 Bal. con.152. in iij. 1 lo, Qu A 0 Peractionem quand trumentumiureddom, 1,38 1.„. ſua chana ceſcripnn n. 2 chaua 3 actione genenl 42n— 3 meas 2 ena in ch 1 4 hartæ redinere eas ilf 5 velite iniquäilet Aandät. aucd 6 ope emencdandũ, qucc. et Accurſ. non dl ame poſſe ceiitfii 3 ſeruus ſciipſeni, qupl„ quadrat Sedcuraci. 10 eraliter non datur qlo n. 13 iiones edit: Etquii 12 — 1 Drætoris ad hunc 3il- 4 Huumreddereturé cl 5. eſt, quod Balduwfa 76 ubus caſibus ecictol 67 acceſſerit mandui 18 —K ci. in fictumul CreIAS,. 19 „ſſo Egocll torte poſle Ego 7 20 5 riciq; ſenten 5 bendumell 22² icum noſtan 23 J. ioneve el 24. re pollelsion 77 5 1 etere pobl Ä. 5 — pel 10, 6 d. ihi centum, 2 mllt nun L ſibrum babeê lt ni- 30 , mez enin 21 U beal— liber ne 33 dulo, U cIuur dur, neciusa, 3 „lumlühe 33 2-n utll 35 m Iſl Julec, cium delhe, 6 1„acinupe 5 tea fal ic 39 em ucn nen orum fnimas 1 andl- iul 4 1 non niſi meditatò,& ſumma cum diligen- tia deueniendum eſt*.& hæc in contracti- bus procedunt Cuùm uero ex ultima uolun- tate editio petitur, ad interdictum de tabulis exhibendis remittimur, eius diſtinctione ob ſeruatab. Cæterum actionis ope, tum quoq́; petitur editio, cùm reus iure contractus ra- tiones conficere tenebatur“: ut in tutore, ſo- cio, negociorũ geſtore,& ſimilibus“: hienim ex natura officij ad rationes obligãtur, quas ſiminus fecerint, nihilominus cõueniuntur, & aduerſus eos in litem iurature: nec refert an expreſſum mandatum præceſſerit, cùm ex natura actus teneanturf: ſicut& negocio- rum geſtor, uel inſtitor, quem uulgò facto- rem uocamuss. Idem in actore quem cura- tor adoleſcentis conſtituit,& is enim edere tenetur'. Idem in patruo, qui nepotis ex fra- tre bona adminiſtrauið d fratre maiore, qui fratris ſui minoris res procurauið. Idemq; in ſocio publicani, qui zelonium exercuiui hie- nim omnæas tenentur ad codices faciendos, nec eis credendum eſſet, ſi nullas ſe rationes habere affirmarent, ſed in eos iurari in litem poſet:quod& Bald. reſponditm. Varias eſſe huius conſtitutionis expoſitiones, cui acla ſint e- denda. Inter rationes et inſtrumenta non temerè conſtituenda eſt dif ferentia. dicut reus actori non edit inſtrumenta, ita& fiſcus priuato ſuccedens. Notarij quæ acta edere teneantur. Aclorum editio generaliter cuiq; facienda, cuius intereſt, acce dente iudicis mandato. Acta an abſq; mandato iudicis edi poßint. Commentarienſes& cenſuales abſq; præcepto iudicis ſua re- geſta edunt. Quibus cafibus actorum editio deneganda. Allegationum copia an collitigatori facienda. Aduerſus fiſcum an actauel inſtrumenta edi debeant. Acta publica quæ dicantur.& num. 16. Axduõia pdu‿ᷣra apud Aeſchinem. Acta publica non ſunt propria notariorum, ſed commentarien ſibus creduntur. Acta priuata quæ ſint. lure pontificio quæ ſint acta publica. Difnitio actorum. Productio inſtrumenti de aclis eſt, inſtrumentum ipſum non item. ldem de exceptione, eiusq́; productione dicendum. Criminalia acta notarius edere tenetur. Acta criminalia à tertio edi debent. Qui ſi fiſcus uel accuſator hoc flagitet. Reus accuſatori uel fiſco edere non tenetur. Quibus caſibus hoc fallat ſecundum Docl.& num. 27. 28. 29. Reprehenſa Doctorum fallentia. Etſi indicia ad torturam ſufficiẽtia extant, reus tamen ad eden dum cogendus non eſt, contra Claudium. Reus ab accuſatore uel fiſco editionem recte poſtulat. Quo moderamine id accipiendum. Ei, de cuius crimine inquiritur, copia indiciorum fieri debet. & num.34.3 7. Et iudex qui contra ficeret, non excuſaretur. An edendum ſit reo indicia petenti, ſia ludice interrogatus, quibus modis elidere ea uellet, expreſee non dixerit. An acta ſint reo edenda, quæ nunc illi nullo ſint damno. Primus intellectus ad hanc legem diſcutitur. de edendo. 0 237 40° Si pars uictrix iuſſa à ludice ſententiam qua obtinuit, edere, non paruerit, id ei impunè non licet. 41 Ft poteſt eo caſu iudex comminari, ut niſt edat, inſtru- mento nulla deinde fides adhibeatur. 42 Quid ſi uictor negaret latam ullam ſententiam. 43 Quomodo iudex popit ex contumacia non edentis abro gare fidem aciis. 44. Ex ſola contumacia totius litis detrimento nemo mul- clandus. 4s Secundum exemplum ad legem noſtram. Ibid. Actori diu abſenti reuerſo facienda eſt actorũ copia, etſi contumax füerit. 46 Idem procedit in præſente,& per negligentiam acta ex- hiberi non petente. 47 Dummodo petantur acta tempore congruo. 48 Actori licet edenda ſint acta in prædictis caſibus, tamen non eſt ill danda ex ea cauſa dilatio. 40 Tertium exemplum legis noſtræ. 1bid. Iudici in demortui locum ſuccedenti, acta edenda. 50 Et an tum noua iurium productione opus ſit.& num. 57. 52 Quarltum exemplum huius legis. 53 Quintum exemplum præſentis legis. Ibid. Atteſtationes publicandeæ à ludice,& partibus edendæ. 54 Reuclans ante publicationem teſtimonia partibus, crimi- ne falſt tenetur. S ludicis officio actorum editionem fieri mercenario.& nu mero 56. 57 Preætoriu officium inſtar mercenarij ludicis officij habet. sSs Quandoq; nobili ludicis officio acta petuntur. 59 Acta in una cauſa, non faciunt fidem in alia. 60 RKes inter alios acta non debet aliis obeſſe. 61 Fallit quoties non de effectu, ſeu iure aliquo, ſed de ipſo facto dubitatur. 62 Exemplis hæc fallentia declaratur. 63 Fallit ſecundo, quantum ſit qualis qualis præiudicij re- ſpectu. 64 Cuius efféctus id præiudicium erit.& num. 66. 6s Præiudicium aliter Ciceroni& Quint. aliter luriſconſil tis acccpᷣtum. 67 Fallit tertio, quoties ſententia præiudicat tertio. 68 Quibuſcunq́; ſententia præiudicat, eis etiam probationes præiudicant, nedum acta. 69 Acta inter eaſdem perſonas ſemper nocent. 70 Eadem perſona etiam intelligitur iuris fictione. 71 EFall in actis ordinatorijs, quatenus instantiam cauſæ re- ſbiciuunt, alias ſecus.& num. 75. 7² Pexrempta inſtantia,& ordinatoria acta pereunt. 73 Niſi à principe corroborata ſint, uel partium conſenſu. 74 Licet partibus perempta inſtantia, una approbati one omnia acta iterare& renouare. 76 Aclus omnino nullus, nullum effectum parit. 77 Teſtimonia non publicata etiam contra eundem in alia in ſtantia fidem non ficiunt.& num. 79. 78 Publicatio teſtium an ſubſtantiam iudicij reſpiciat. 80 Caſus ubi teſtimonia non publicata, fidem faciunt in alia inſtantia. 81 Teſtes ab arbitro recepti, in alio iudicio aduerſus eundem fidem non facient. 82 Facilius teſtes coram arbitro, qudàm ludice mentiuntur. 83 Acta iudicij ordinarij non habent plenam fidem in ple- nario. 84 Acta in poſſeſſorio, non probant plenè in petitorio iu- dicio. Acta iudicij ciuilis non ſat probant in criminali. Confẽ ſio in uno iudicio facta, in alio nocet. Quibus caſibus fallat hæc regula.& num. 88. Confeſßio procuratoris in alia cauſa domino non obeſt. Confeſio procuratoris in alio iudicio ad diuerſum finem inchoato non probat. Cõ feſßio quæ per nunciũ factaeſt, perinde obeſt ac ſi ore 85 86 87 89 50 91 92 a l. mortuo. de iud. b Auth. ad hæc. j. de iudi. c l. ne cauſas. j. de appel. d Il.properad. §.& ſi quidẽ. j. de iudi. e l. ij. ̃. ut lit. pẽ. f c. G. perpetu- us. de fid. inſt. g Paul. de Caſt. d. l. quædam. h d..pertinere i I.. 9. huius. de iuſt.& iur. 2 k li. de fid inſt. 3 I I. in fraudẽ.. neq;· de iur. fi. ml. itẽ uenilt.§. in priuator. de peti. hære. Alciati coment. in Cod. Juſtin. domini ficta eſſet. conft ſio domini ad alium finem facta, an illi obſit. s APVD QVEM.) †Varijs modis ex- [eraie quo accipiantur hæcuerba, id eſt, cui editio fieri debeat. Et ueteres aliqui dixerunt, ipſi iudi- ci faciendam, ſiue I MPP. SEVERVS ordinarius ſit iu-& Antoninus Augg. dex cauſæ princi- Fauſto. palis, ſed acta corã deceſſore ſuo geſta ſint': ſiue iudex ſit dele- gatus,& acta coram ordinario facta fuerint: uel è conuerſob, ſiue iudex appellationis ſit, cui exhibendum eſt, quicquid in prima cau- ſa deductum eſtꝰ. Sed Socinus generalius in telligit etiam de actis corã eodem iudice de- ſcriptis:propter enim negociorumimultitu- dinem ſi oblitum ſe affirmet quid coram ſe fuerit actum, poterit notario mandare ut in- tegrum proceſſum ad ſe deferat:quę res nul lam unquam dubitationem habuit:quinimò temere faceret iudex, qui tam memoriæ ſuæ fideret, ut acta inſpicere auerſaretur. Alij de editione, quæ ipſi parti fieri debeat, intelle- xerunt, utſiactor qui diu abfuit, uelit eorum certior fieri, quæ aduerſus ſe geſta ſunt: uel ſi petat atteſtationes in cauſa receptas aperi- ri, copiamq; ſibi fierie: uel, quod Paulo Ca- ſtrenſi placuit, cùm petit integrum ſibi pro- ceſſus omnis iudiciarij uolumen patefieri, quia aduocatum ſuum cõſulere uelitſ. addit Purp. cùm actor in alia cauſa litigat,& falſi conuincere aliquem reum intendit, idq́; ex originalium curiæ regeſtorum, quæ à nota- rijs extorquere nõpoterat, oſtẽſione ſe pro- baturum ſperat:exhibebuntur enim, legen- diq; copia ei fiet: quæ exhibitio à traditione exempli multum differis8. Alij de editione intelligũt, quæ non à iudice uel à parte(quip pe id ſine dubio eſt) petit᷑˖, ſed à tertio aliquo, cui non uidebatur edendum, quia ipſe non mandauerat,& tamen hic decidit᷑ unicuiq; edenda acta cuius interſit: cùm enim iudex perſona ſit publicai, ſufficit eo mãdante acta eſſe confecta, aiuntq; ſic maiores noſtri,& prædictos omnes intellectus ceu iure ueros comprobant. Videamus ne hic ultimus ue rus nõ ſit:non em̃ inter rationes inſtrumen- taq; cõſtituenda temerè eſt ab actis differen-/ tiat, cùm plerunque lex ea iungat,& aliud pro alio aſſumat. Vnde& uidemus, quod ſicut reus edere actori inſtrumenta non te- netur, ita& fiſcus qui in priuati locum ſuc ceſsit, acta in eius bonis reperta nõ edit, niſi recepta cautione, ne is cui deſcribendi fit po teſtas, aduerſus ſe uel remp. hiſce actis uta- turl, quod Iureconſ.refert, regulã prius à ſe ſcriptam declarando, qua tradiderat, ex bo- nis ad fiſcum delatis inſtrumenta& acta po- ſtulantib. reddi debere, nec apparet aliquid ſpecialiter fauore fiſci eo in loco ſtatui, Nec nos multum mouet hæc conſtitutio, quæ de actis publicis, id eſt, ad rempub. pertinenti- bus ſolùm loquitur, quod infrà declarabi- 10 4⁰⁶ 50 60 239 mus: nec em̃ apud Iureconſultos, ueteresq; Impp. uox hæcaliter fermè accipitur. Sed& ratione legis ſuſtineri communis ſententia uix poteſt: quamuis enim iuſſu iudicis acta conticiuntur, hoc tamen fit inſtante parte, eiusq; reſpectu re/ a ſtringitur manda- apud diiein tumꝰ:alioqui& no res agitur, acta tarius inſtrumenta edere unicuiqʒ de/ pberet, cùm non minus publica perſona ſit quam iudex. Putarim igitur notarios ad eorum tantum actorum editionem Lcen dos, quæ uel mandato petentis facta ſunt, uel publicam utilitatem reſpiciunt: ut ſi qua in cauſa publici iudicij, ut falſi homicidij, parricidij, ſcripta ſunt: idem cùm quis com munione fidelium eiectus ſeu excommuni- catus eſta: qui enim aliquo in loco abomi- nabilis ſacerq;ʒ eſt, is ubiq; pro ſceleſto eſt:: partẽ uero ipſam non cogi ut acta cuiq́ʒ exhi beat, ſi de re priuata ſint,, niſi is ſit ad quem exẽplaria ipſa, id eſt, originalia fortè perue- nerint, tunc enim ſicut in cæteris inſtrumen tis cauſa cognita edeu: idq;& Dec.& Soci. n laage.j de tranſacl. 4 0I. orphanoto bhos. Cderpi E cler. p Dec.hic. ] Bart.d.lj. editiones. d..ij.9. diuu r l. ex ea ubi 9 de poſt. 5 Bar. d.. diuus t d.l. quædan.. nihil. probant.ſ Alij tamen crebriore calculo ulti 5 mũ intellectũ ſequunt᷑,& generaliter abſq́; cauſæ cognitione actorũ editionẽ unicuiq;, cuius interſit, faciendã exiſtimãtu, idq; quo- cunq; in iudicio, ſiue ciuiliter, ſiue criminali ter agat᷑,& quocunq; in tẽpore, id eſt, in qua libet iudicij parter:itemq; nõ ſemel, ſed quo ties opus fuerity:cùm tamen inſtrumenta ra ro ultrà quàm ſemel,& nõ niſi certo tẽpore edant᷑?:& hæc omnia dum mandatũ iudicis accedat: cùm em̃ acta niſi iuſſu eius confici poſsint“, cõſequens eſt, ut abſq; eius autorita te nec edi quidẽ debeãtb. S ed an uerũ ſit, abſ- que eius mãdato edi nõ poſſe: Et Aret. Iaſ.q; poſſe arbitrant᷑ per actuariũ, quẽ ipſinotariũ abaci uocant: qua in re crebrior ſentẽtia re- clamat: tum quia notariorũ ſimplex munus eſt ſcribẽdi, tum quia lex noſtra iuſſu iudicis edi indicat, uerbaq; ad eum refert, ut appa- reat e ius officiũ implorãdũ eſſe. quapropter uſu uidemus ſolere iudices, ut morem hiſce tabularijs gerant, à principio generaliter eis mandare, ut quæcunq; acta accipere, exhibe req; poſsint:ſcõmentarienſes tamẽ& cenſua les, quòd archiuis publicis pręſint, ipſi abſq; alio iudicis præcepto regeſtoꝶ ſuoꝶ exem- u d.l. ij. Sutli pen. x Gloſiin cijii uer. reguiſttu de ſen. ex in6 d.I. ſi quuct argen.§. flli Ang.& Paul. d.l.j. F. edẽd a l. ſi quis.j de accep.. ado ptio.j deado. 6 b Feli. c. quoni contra. de pro bat. colz2. c Gl inlſiquũ ex ſignatori ff quẽ teſtah d. eos. 9. uper his. C. deap⸗ pell. o. Al in spe.de inſ. edi. in rub ug ſi de b. 1 pla exhibẽt, idq; iure eis permittit“:t Suntta- 8 men quidã caſus, quib. nec acta quidẽ edi de bere in confeſſo eſt, ut interrogatiões teſtiũ: cùm em̃ iudici dentur, ut inde inſtrui poſsit, quẽadmodũ eos rogare debeat, ſi aduerſario ederent᷑, facilimè ille teſtes erudire ſuborna- recʒ poſſet?. In poſitionib. quoq;, cùm aduer ſarius de ſuo facto iubet᷑ reſpõdere, idem tra ditũ eſt':debet em̃ ex tẽpore reſpõdere, alio- qui ſuſpectus eſts, niſi ea de re agat᷑, cuius ꝓ- babilem ignorantiã habeat, tunc enim editio ei faciẽda, dilatioq; danda eſt, ut edoceri poſ ſit Allegationũ uerò, quæ in iure cõſiſtũt, an e glc.jjde tct in 6. in uerſinm terrogatorii f Bad. 5 diſta. g lijdete ſtibus. p Bartol.i quod ohſerue ri. col.3.,t iur. cal- Aſa bnublta i iijurcpiendun al Pfgur Ael 1 Pluen⸗ npiincpald Ahm l ſtula ¹ un Liberpr uu inacklspub. i ulcisacti ſnss etamento. 0 a Gllatzubis Uatn Aut Wertorum 4 nacttuxpub ſ. mublicam unmhhectarẽt wlttwellentrepe Munlecoram Ralderead iſ a bmeconfect us limumiudhc haimquaſi ſpbyanfo⸗ ugnacifhui n Mootariorun bi enlalbus al auwplacioſe VtDaulusg ſdpuc Pilenmn een antect 1 aeMaita au A ſan . ammaen d npondühci dee, lne, acd du gheproom num mi ted Roman. ſing. bid 262. eiuse W nreſpade. 7..grs. aitur nan uc. m. Alioc Kll j. ſi ex fal. al⸗ tnmintud leg. l.j. ere u eumah Feli. c. cñ dile nicuigt Aus. de fid. in ui perſona ſtrum. col. 6. notaridsa 10 (a to ner.. ea, 19 Petentis ½ 9* s kacta in d.9.neg. eIpiciunt: Int:utſign — u talſi damich ldem cum quis en ctus ſeu excommun liquoin loco aboni 2 Cogt uUrad nr näscuihai wr.1gefh.j. . uuls ii ad qum dere iud. Drigmallaforte pen, n m teris inſtruma t: id ADecrAdad 5 crebriore calculoul Bat. ü& generaliter 3, l teſtamẽta. j. drũ editionẽ unicuig de teſta. Hexiſtimär, idi a lmoris. 9. de ciuiliter, ſiue cimiml Pœnii. in tẽpore id eſtinou Ne 77 m nölemelſcig mane et tamen inſtrumennn 7. immunita- & nõ niſi ceno tip tes. C. de agri. dum mandatũ iucici& cenſ.lib. xj niſi iuſſu eius confdi I.iuſta. eo. ſt, ut abſq;eiusautort h, ali.C.de ird ed 2. * 12 13 frae pro .ldch t b an uerüſtt ε— an verũſttah 11. 7. 5. de de- 5 po ſe-Et Aret. lli fen.ciu. tuariũ·quẽ plinoum 14 re crebrior ſentiun I.ij. de cuſt. ariorũ ſimplex muI0 reor. noſtrauſſuiudts d.I.in faudẽ. DAan ddy§. quoties. eum refen,, utpp'. quotie ad eum ref M Ni d imoruedé- Drdũ clle. quapih, immunitates. Qdices, utmorem biſe 5 rincipio generalitrcs Alex. hic. a accipere eriit d.in fraudè. 4 rege s iiitSunn l. comparatio cis permim ee dit nes. j. de fi. in b. nec acta qu cti ſtrum. ogdes len J. bona. de uer nt intertoS oobit urindeinfriipoi Bor'ſig. peat ſiaduel 7 arg:c. quoniã er e ſubof' cõtra. de pro. eſtes erudh- madbe- c. fin. extra de nib. quo 4 genni brob. padefe,, bei reſp ôde deredb cſicut n05. U= pore relPOne bi Hoſt. ne cle Lereaga, 6 ric. uel mon. bcas runcem i 17 240 an copia collitigatori facienda ſit, dubitatum eſt:& receptius uidetur non eſſe faciendamꝰ, cùm pro iudicis alleuatione fiant:ſi tamen re digi in acta iudex uelit(quod rectè atqʒ ordi- ne faciet, ut ueritas magis examinata eluce⸗ ſcatb)tunc ſecus eſ- ſet?, quod recentio publica 5, ribus placuit: nam & dubium non eſt, poſtquam in cauſa cõclu- ſum ſit, non prohiberi huiuſmodi allegatio- num productionem. Aduerſus quoq; fi- ſcum, inquit lex, neque inſtrumenta, neq́; a- cta à quoquam edi oportete, Sed certè dura eſt ea diſpoſitio, quare arbitror ex præceden tibus legis uerbis, de eis actis intelligendum quæ iam a fiſco aliquis cõſequutus eſſet, quia in bonis delati reperta, quod ſuperius docui. b Acta publica.) †Cum hic appareat a- cta publica exhiberi, conſiderandum in pri- mis eſt, quę dicantur acta publica:& uidetur id accipiendum de actis ad fiſcum pertinenti bus, quæ Aeſchines AA&‿αοασιινεἀ‿νμρνμαη α appel lat, ſiue in æerarium delata, ſiue in commenta- rijs principalibus eſſent, ſquorum etiam Pli nius epiſtolarum lib. v. meminit ad Valeria- num: Liber principis ſeuerus, leges ipſum, eſt in actis publicis. Cicero Philippica 11. In publicis actis nihil eſt lege grauius, in priua- tis teſtamento. ſiue apud officium cenſuale publicata, ubi& profeſsiones filiorum?& te ſtamentorum inſinuationes,&programma ta, edictaq; publica ſeruari ſolebant“: ſiue ad rempublicam aliquam, ordinemq; decurio- num ſpectarẽt¹,& in archiuo, aut chartophy lacio eſſent repoſita, quod& Eucterion dici- turſiue coram præſide procuratoreue Cæ- ſaris, de re ad fiſcum uelpublicã cauſam per- tinente confecta ſint. Idem& ſi in cauſis pu blicorum iudiciorum conſcripta fuerint“,& hæc enim quaſi publici teſtimonij uim habe re lex ait ocf huiuſmodiq; publica acta nõ pro pria notariorum ſunt, ſed cõmentarienſibus uel cenſualibus, ut cuſtodiam præſtent, cre- duntur,& apud ſucceſſores officij in gram- matophylacio ſemper remanẽt, quod Ioan. And. Paulusq; Caſtrenſis rectè tradiderũt. tQuod ſi coram iudicibus de priuatis cauſis acta confecta fuerint, ea iure noſtro priuato- rum actas, aut priuati actus:, uel acta foren- de edendo. 10 20 30 4⁰ ſiau, non autem publica appellantur*. tlure 5o tamen pontificio, uel potius recentiorũ con- ſuetudine, acta publica latius accipiuntur, nempe pro omnibus iudiciarijs inſtrumen- tis, à notario tanquam publica perſona con- fectis:ſuntq; huiuſmodi(quod ad proprieta- tem aut dominium attinet)ipſius ſcribentis⸗: quamuis ex officij ſui natura teneantur tabel liones eorum copiam omnibus facere, edi ſi- bi ſecundum edicti formam petentibus, cùm & in ingreſſu ordinis iurẽt protocolla matri- cesq́; huiuſmodi ſchedulas penes ſe diligen- ter conſeruare*:& in his quoqʒ actis huic cõ- ſtitutioni locum eſſe alij omnes ſentiũt:⁊ dif- finiuntq; acta eſſe ſcripturas coram iudice,& 60 241 eius iuſſu per notarium confectas, ad iudicij naturam pertinentes b. f Quapropter produ- ctio inſtrumenti de actis eſt, quoniam ad iu- dicij naturã pertinet:ipſum uerò inſtrumen- tum, ſeu contractus tenor, non eſt: †qua ra- tione Baldus pro- ductionẽ quidẽ ex ceptionis ex actis eſſe, ipſam uerò exceptionem non eſſe arbi- tratus eſt: qua in re ex prædicta diffinitione ſubſiſto, tametſi fatear ſolam productionem exceptionis neceſſarioò fieri, eamq́; in ſcriptis deinde redigendam. c Criminalia.) Diſtinguendum hic eſt, an petatur ut notarius edat, an ut tertius, an uerò ab ipſo reo, an ab accuſatore, ſeu fiſco e- ditio poſtuletur. † Primus caſus clarus eſt, te neri ſcilicet notarium, ſeu cõmentarienſem ad exhibitionem, ut reus ſe defendere poſsit. Sedan idem ſit, ſi non ſui defendendi cauſa quis petat, ſed alterius conuincendi? Et ſen- tiunt Doctores idem eſſe, huius legis argu- mento: quam ſententiam ſupra dubitabilem eſſe oſtendi, niſi mandato petentis editionẽ, acta confecta ſinti, uelad cauſas publicorum iudiciorum pertineants. † Secundus caſus eſt, cùm à tertio, apud quem reperiuntur a- cta cauſæ criminali conducentia, petitur:& receptum eſt, eodem modo cogendum, quo notarius uel officialis quilibet publicus com pelleretur: argumento noſtræ legis, quæ, ut ſuprà declaraui, de actis ſolùm ſoquitur ad cauſam publicam, uel publica iudicia perti- nentibus: tamen iniquum non eſt, fauore de fenſionis, humanitate ſuadente, ad exhibitio nem compelli, ſi reus petierit“. Fiſco ue- rò, uel accuſatore hoc flagitante, inhuma- num eſſet i, niſi eorum mandato confecta fuiſſent, ut ſuprà docui, uel iure dominij uen dicarentur k. † Tertius caſus eſt, quum ac- cuſator uel fiſcus editionem actorum à reo petit, in quo pro regula receptum eſt, eum qui accuſatur, non teneri edere¹, nec illud poëticum exclamare: Heu patior telis uulnera facta meis. Quod tamen non pro- cedit in his caſibus, quibus familiam exhi- bere in caput ſuum torquendam cogeretur: nam eadem ratione& acta,& inſtrumenta etiam aduerſus ſe exhibere cogendum Bar- tolus cæteriq; tradiderunt. t Sed mihi non facilè uidetur à regula diſcedendumn, nec odioſas huiuſmodi diſpoſitiones extenden- daso, quum uix ſit, ut ea crimina, quæ exci- piuntur, abſque ſeruorum conſcientia per- petrari poſsint, nullùſque in eis ſit inſtru- mentorum uſus. Sed& in ſeruorum quæ- ſtione non tam euidens eſt periculum, apud quos domini amor& reuerentia, equu- leo,& fidiculis fortè præualebit: at in actis uel tabulis nulla eſſet tergiuerſandi ſpes?. Quod ſi hac in materia de ſimilibus ad ſi- milia procedendum eſſet, ſemper reus, etiam in ciuilibus, edere rationes quoque & inſtrumenta cogeretur, quum poſitioni- tam criminalia, 18 5 l. acta. de re iu dic. 19 c c. cum in iure. de offi. deleg. ubi Innoc. Abb. d l. ne cauſas. C. de appell. e Bart. in I.j. in 1. quæſt. de ex ce. ubi Mod, —⸗ 20 f à.§. pertine- re. 21 Arg. d.l.ij. de cuſt. reo. h Arg.l. nõ tan tum. de app. 22: i d.§. diuus. k l. procurator. j. eod. 23 I d. l. nimis. de teſtib. l. de mi⸗ nore.§. tor- menta. ff. de quæſt. 24 m.j j. de quæſt. 25 n d§. diutes. 0 l. cũ quidã. de lib. Gpoſthx. p ut dixi.lj. ſe ptimo caſu. * c. j.& ij. de cõ feſß. in 6. 26 a Abb. c. j. de prob. 27 b Bal. in l. fi. j. co.& 5. dixi in l.j. in ſepti mo caſu. c d. l. quædam. §. nihil inter- eſt. 28 d Arg.l. argẽta rius. ff. eo. e Purp. hic. f.l. ſi quis ex argẽ.§. fi. iun cto§. diuus. g dl. ubi. ff. eo. h d.. diuus. 29 i A. in gl pe. de quæſt. k d. l.ſ1 quis ex argen.§. fi. d. l. in fraudẽ. §. neq;. 1 3.§. diuus. m l. j. f de bon. eod. 30 n l. cii emanci- pati. h. ſi eman cipatus. ff.de colla. bon. 0 I fin. j. eod. p d.§. diuus. 31 q Canõ.in d.c. G. berpetuus. de fide inſtr. r I. fi.j. de bon. aut. iud. poß. 32 5 c. qualiter. ij. §. debet. extra de accuſ. ALrti mct.r(d. uſbin. bus reſpondere iuratus indiſtinctè debeat“, quòod iuramentum ſpecies quæſtionis eſt,“ ut ſuprà attigimus.fquapropter Claudij ſen tentiam muſto minus probo, quoties extent indicia, quæ torturę ſufficiant, toties reos ad edendum quoqʒ cogi arbitrantis: quam opi- nionem alij quoq; meritò reprobant, cùm& in ciuilibus receptius ſit actorem, quamuis ſemiplenè probarit, non tamen ius cogendi reum habere, ut exhibeat rationesb. Nõ pro cedit rurſus quando ea acta uel inſtrumenta apud reum ex ſucceſsione publici officialis eſſent: quia ſicut autor ſuus teneretur ea ex- hibere, ita& ipſe, tametſi in caput ſuum ten- dant nam& uidemus tabellionẽ falſi reum propria protocolla exhibere, unde conuinci poſsiteIdem& Alexan. arbitratur, cùm ori inalia acta deperdita eſsẽtf, ſeu, quod idem eſt, perfecta apud notarium non reperiren- turs:ſicut enim eo caſu edere in ciuilibus cau ſis reus tenetur, ita& in criminalibus dicen- dum. Sed hanc ſententiam aliqui non pro- bant, cùm iniquius ſit in criminalibus con- tra ſeipſum ederev: nec quicquam referat, quòd alioqui periret omnis probatio: nam nec ſerui contra dominum torquendi ſunt, niſi ſublata omni reliqua ſpe probationis,& tamen ſpeciali eo caſu Doctores ſentiunt cõ pelli ad editionem reumi imputetur ergo ſo li cõmentariẽſi ſi acta amiſit. t Rurſus etiam non procedit in cauſa criminali pecuniaria, tunc enim fauore fiſci reus edere compelli- tur, quoniam lex capitalem ſolam excipit“, in qua facilius reo indulgendum eſt, cui natu- rali æquitate licitum eſt, quoquo modo ſan- guinem ſuum redimerern. Sed tamen uerius receptiusq; eſt, in cauſa criminali generali- ter adhærendũ regulę, quia lex in cauſa num maria edendum fauore fiſci arbitratur: at in huiuſmodi criminali non tam ad pecuniam agit᷑, quàm ad uindictã publicãn, unde ꝓprie nummaria non eſt.t Quartus caſus eſt, cùm reus ipſe, ut ſe defendat, ſibi edi acta crimina lia ab accuſatore uel fiſco poſtulat:& ſentiũt Doct. id iure permittendum, cùm& in cau- ſis ciuilibus actor teneatur reo edere,& ex- ceptionis fundamentum illi præbereo, quod multo magis in criminalib. concedendum, cùm plus lex faueat ſe in tali cauſa defenden tie, idq́; arbitror etiam reſpectu aliorum acto rum, quàm quæ in illa cauſa aduerſus reum confecta ſint:indiſtinctè enim illi ab accuſa- tore uel fiſco edendum, ſi ſua interſit: fſi ta- men poſſet ea à notario conſequi, is prius adeundus eſſetu, ut Raph.& Paul. Caſtren- ſis tradunt: alioqui accuſator uel fiſcus, qui ea haberent, edere tenerent, ipſo tamen reo ad eas expenſas contribuente, quas illi pro mercede,& autoramento notarij im pendiſ- ſent: quod Alex. hic ſentitEt ex his conſe- quens eſt, ut ei, de cuius crimine inquiritur, copia indiciorũ fieri debeat, priuſquam quę ſtioni ſubijciaturꝰ:poterit enim alia ratione, quaàm torturæ, præſumptiones illas elidere, 243 innocentiamq;ʒ ſuam oſtendere: tnec quan- 33 tumuis libero arbitrio conſtitutus iudex, in: lunius.. e hoc excuſaretur, qui defenſionẽè hanc, quæ naturali æquitate oritur, labefactare aude- ret. t& ut demus urgere aduerſus reum indi cia, cõualidari ple- riſq; adminiculis, timere latruncula- torem, ne pro capite tuẽdo teſtes ſubornet, quam ciuiliad, 10 item ex mero officio cognoſcere, dandũ ta- men eſt inquiſitionis indiciorũq; exemplũ, ut rectè And. Siculus ex facto conſultus re- ſpondiu. tSed quid ſi reus edi ſibi indicia pe tierit,& à prætore interrogatus, quibus mo dis elidere ea uellet, expreſsim non dixerit- Er Alex. excuſandum prætorem arbitratus eſt“, qui generalem criminis negationem cõtempſerit, nec ei edendum centuerit, qui nullam defenſionis in ſpecie cauſam addu- 20 cerety: quæ ſentẽtia magis humanitati quam iuſtitiæ conuenit, cùm omnes tradant, abſq; alia cauſæ cognitione, acta edi debere, dum petẽtis interſit:omnino igitur edi ea acta de- buerũt, nec ad hominis liberi torturã temerè properandum. fSed quid cenſendũ deactis, quæ nunc illi nullo ſunt damnocut in his iu- dicijs, quę ante inquiſitionem clam à iudici- bus aſſumuntur, ne ſi reus præmoneretur, fugam capeſſeret: ea enim parti non citatæ 30 nihil obſunt⸗=:& ideo capto eis argumentis reo ijdem teſtes legitimè repetuntur, tuncq; propter citationem uim nocendi habent:.& non eſſe edenda huiuſmodi pleriqʒ exiſtima uerunt: nec enim tunc partis intereſtb, niſi reus affirmaret ab eo quod prius pro teſti- monio dixerũt, eos uariaſſec: hoc enim caſu denegandam non eſſe eorum quoque edi- tionem Soci.& Dec. autumauerunt, quos & nos ſequimur. t Generaliter igitur eden- 40 da reo petenti huiuſmodi indicia cõcluden- dum eſt: quod ſi iudex minus exequatur, non ſolum ipſelitem ſuam facit, ſed& quic- quid interim aduerſus eum geſſerit, infirmũ eſt?: unde nec ſi confeſſus quidem reus dein de fuerit, poterit iuſtè condemnari, quia lex concuſſionem præſumit, cùm petita eorum editione ſuperſedendum ab omni laniena fuerits: quod ſi non fiat, poteſt etiam appella ri, uel ad principem ſupplicari': ſi uerò reus so ea acta nonpetierit, ſecus eſt, nec enim non petenti edere quiſquam teneturi. d ¶ Quam ciuilia.) tSuprà admonui quin que ſpeciebus exemplum ab Accurſio hac in lege afferri:de ſingulis igitur uidendum. tPrimo intelligitur lex, ut liceat ei iudici, qui ex prouocatione aditus eſt, iubere pri- moiudici uel notario uel parti quę obtinuit, ut prioris inſtantiæ acta exhibeantt: priori iudici imperat, ut ſi ipſe habeat, ea edat, uel 6o notarium ſuum ad edendum cogat: præciſe enim eum teneri iniquũ eſſet, cùm acta ipſa ad notarium, qui ea ſuis chartis commenda- uit, pertineãt, non ad ſe: idq; Bal.& recentio res aliqui rectè tradiderunt. Parti uero ui- ctrici gniturum. ff de quæſſ. f 34 35 u Cõſ.47 in x Alex. C5 ,6. inj. * Bar.l fi.j cdl de fer. 36 X lij de teſti. a Sali. fin.jde quæſt. b Ang in l. que ſtiõ es. de quæ io. c l. eos.ſf deßßl 37 d Il.ij. C. depa. iud. qui e l. maritus de quæſt.Pelu 7. licet Heli. f li§. Anboni- nus ſeueruz ct ſeq de quæ. g eli licetll li. col.jde ſimo. h Lij 5utlit pen. 35 i Gl. inc. infn. uer. indicljs. de hære: in 6⸗ k Lne cauſasl eos.ld procõ ſulibus.(.de app.. l S. Ulteræ. nſt de re. duu. 1 obberetenenn dn letibverit c A dnas t Wiglur lte 13p mibeum hilc 4 ncitumaces 1 nürtinterqh arihae uĩ madem dieme un Hites deinde: 4 adgue Aliam digonuncit Aurinaffrmar dumtabere,nec altweron eſſet 1is biuod Ba vnided quid it ernram Ett nus Gnerloqui i 4 umdi epen n. nim queæe tnbm iudlicis licl ſeder onderit ſuc madopore ng nh drogan an luum ſit ex Ee Gmenno nen a chalm hicag 48 anurmdep 730 Nehe anc 1 Ktackane, d.* a Liij.§.j fi re. R Fulg. G Paul. „ ErlUgre hic. Ae, n cdaal dn ü socin. hic. Padm Nipe, e d. l.argenta- nnad 1eawmas. Lueſes ea ſiucrd. de ap. — 45 . I. prolatã. C. de ſentent. Tiure ciuili. de cond.& dem. Zatus ſ 3 — ds quibunm, Deci. c. ci in cuſat. Alex. l. fin. in manſter prin. ff de fer. antatlqum) fen. j. de fid. nestradant, Äg inſtr. edidebere, dum Bald. I.hi qui turedi ea actadè, ad ciuilia. j. de ritorturã temes appell. Ru enſendũdeact, 4¹ mnorutinh'siu, 11. non alienu. em clam aiudic, de inter. act. hanmaar weanae arti non ci Pard non cimn l. de ætate.§. es argumentb, ex cauſa. dein Petuntun tuncx ter. act. laſ. in cendi habent& d I. errore. Ede pleriq; exiſtmm iur. Efa. ign. nis intereſt, niiſ 42 d priuspro telt Glin lj. 5-f es hocenimcqlu fi qurs us di non ob. um quoque ci’e arg.l. iuriſgen mauerunt, qus dium. 5.ſipa⸗ liter igitur ecen, ciſcar. ff. de ndicia cõcluden, pact. ainus exequasll, 43 Hacit, ſed& quip 44 geſſerit infimũ I ſi prius. de ddem reus deln oper. no. nun. demnani, quialer 1 diffamari. C. wum petit corum de inge.ma. b omni laniend, Auth. contra qui propriã. 1 ell 9 8 teſt elam app c. de nõ num. carf: ſi uero feis,ſ pecu. t nec enim noh 45 netur Arg. d. pro⸗ 8* monuiquil perandum.§. p Accurſio he& ſi quidem. u videndum, 46 5 liceat el lucich Arg. d. c. quo tuubele pniam contra. obunui Lnõ ſolum. de daf r. Miofi noxal. beant P(II. 2ncmur 7 hibenn ruel Iſancimus. j. habcat, cae de indic. n 1 l nõ ignoret. cim ag Caeßuo scommene lutium exp. 5 recendl * 11 1 urf m(09*“, Aick 643„/ p* 210 U p ril vel t. PFa!* T ct 244 ctrici mandat, cùm appellãti aliter nõ potuit eſſe conſultum, ut quia ille necà iudice, nec à notario oblata debita mercede cõſequi po- tuita: ſi enim culpa appellantis hac in rear- gui poſſet, non eſſet extraordinariũ id illi re- medium indulgendumb, ſed ſimpliciter in id quod ſua intereſt, aduerſus notarium experi retur, qui ipſe ad acta conſeruanda obligatus eſt. Sed quid ſi pars uictrix iuſſa à iudice, ut acta ſeu ſententiam, qua obtinuit, edat, nõpa ruerit? Et uideretur impunèid ei licere, cùm iudex appellationis aduerſus partem iuriſdi ctionem ſuam exercere nequeat, niſi poſtq́; ei conſtiterit prouocantem indebitè aggra- uatum fuiſſe: meritò igitur id præceptum, tanquam non uiſis actis, eſſet nullum“. Sed cùm nos eo caſu loquamur, quo pars uictrix exhibere tenetur, ſi non id faciat, perinde ac ſi exhibuerit, confirmatur ius dicentis auto- ritas ſ:& ita ego ſentio, licet alij altter?. Ve- rius igitur eſt, impunsè id ei non licere,& ad- uerſus eum hiſce remedijs agi poſſe, quæ cõ- tra cõtumaces editionẽ nõ facientes, iure cõ petũt:t inter quæ illud egregiè adnotandum eſt, quod poterit iudex cõminari, ut niſi in- tra talem diem exhibuerit, inſtrumento nul- la fides deinde adhibeaturt, qua die adueniẽ- te, abſque alia mora, nec alijs dilationibus da tisi, pronunciabit illud fide deficere: ſitamen iuratus affirmaret uictor, ſe eam ſententiam non habere, nec dolo feciſſe, quò minus ha- beret, non eſſet ulterius hac de re inquietan- dus k. quod Baldus recentioresq́; prodide- runtiSed quid ſi uictor negaret latam ullam ſententiamẽ Et tunc abſque dubio fatendum eſt, interloqui iudicem poſſe, ſi unquam ea ſententia reperiatur, nullam ei fidem adhi- bendamu: quæ enim aliæ, in dolo malo men- dacem, iudicis partes eſſe debuerũt“? Quòd de edendo. 10 20 30 ſi nõ dolo, ſed errore probabili deceptus, ita 40 reſponderit, ſuccurrendum ei eſſete. ISed quomodo poteſt iudex ex huiuſmodi contu macia, abrogare omnem fidem actis, fcùm traditum ſit, ex ſola contumacia, totius litis detrimento, neminẽ mulctandumt Reſpon deo, cùm hic agatur de futura contumacia, non autem de præterita punienda, id tolera- rid, maximè cùm directò totius litis damnũ non inferatur, ſed in quandam ſequelam tan tùm:, adſitq; præſumpta calumnia', uel men dacium:, quibus caſibus conſtat, damno li-⸗ tis contumacem affici poſſe Secundum ex- emplum eſt in actore, qui diu abſens fuit,& deinde reuertitur:facienda enim illi eſt acto- rum copia, tametſi contumax fueritu. fquod procedit etiam in eo qui præſens fuit,& per negligentiam ſingula acta exhiberi ſibi non petijt:debebit enim eo petente ſtatui dies, in- tra quam editio fiat*: quod aduerſus cõmu- nem ſententiam approbant recentiores, ne melioris ſit conditionis qui per cõtumaciam eſt abſens, quàm qui pręſens ſolius negligen tiæ notari poteſtY. Et ſicut cõtumax reſarciet expenſas¹, ita& negligens retardati proceſ- 50 60 245 ſus cauſaa: cùm enim acta cõmunia ſint, etiã negligenti edi debent: tquod intelligendum dum petantur tempore congruo: ſi enim in calculo ferendæ ſententiæ poſtularent᷑, pro- pter præſumptam calumniam iure eum iu- dex repelleret, ut Paulus Caſt. ait b. tEgo etiã Præſenti nõ denegandam actorũ editionẽ ſa tis exiſtimo, ſed nõ ideo dandã ei hac ex cau- ſa dilationem, cuùm de eis potuerit inſtrui, ſi uoluiſſet: ſicut nec abſenti eo caſu conce- denda eſſet, quo aduerſus eum iudex interlo quutus fuiſſet, ut contra acta quicquid uellet intra certam diem obijceret“,& tamen lapſa die non ideo deneganda eſſet editioe, quod et receptius eſt: nec nouum eſt, quandoq; ma- gis abſenti& quidem cõtumaci conſuli, quo ties ſcilicet de ea re agitur, in qua directo pec catum non eſtf. Tertium exemplum in eo iudice ſumitur, qui in demortui locum ſuc- ceſsit:& ei enim edenda ſunt acta, cùm ſi abſ que inſpectione actorum iudicaret, ſenten- tia ipſo iure non teneret::& ſi conſtaret eum acta nõ inſpexiſſe, parum referret quod ipſe atteſtaretur ſe uiſis actis iudicare. Et dicitur non conſtare etiam ex coniectura, quæ pro- pter anguſtiam temporis perpendi poſſeti: quod in arbitro quoq; obſeruaretur, cui ple- na& libera poteſtas data ſitx,& nõ in diffini- tiua tantũ, ſed in decreto quoq;, itemq́; inter- locutoria quę alicuius momenti ſitl. t Sed an noua iurium productione opus ſite Et uiden tur aliqui ſenſiſſe neceſſariã huiuſmodi pro- ductionẽ, cùm ueriſimiliter ignoret ſucceſ- ſor, quid coram mortuo actum fuerit: nam & proteſtatio ſemel facta, ſi iudex moriatur, ſucceſſori iteranda eſtv.ſic& edictum perem ptorium mortuo iudice à ſucceſſore iterum concipitur o: quod& pleriſqʒ alijs exemplis oſtendi poſſeiꝰ‚Hſed tamen frequẽtius admiſ- ſum eſt productionem nouam neceſſariam non eſſe, cùm idem ſit iudicium: noua au- tem productio ſolùm in diuerſa inſtantia re- quiritur d: nec ueriſimile eſt iudicem ad ſen- tentiam ferendam properaturum, niſi uiſis actis omnibus in ſuo tribunali a ſuo notario perſcriptis. Conſultius tamen is fecerit, qui uel admonitionis cauſa productionem reno- uauerit, quæ cùm ex neceſsitate non fiat, ſuf- ficiet quantumuis generalis:, cùm& tradi- tum ſit, generales productiones ſufficere?, ut eius qui ſacculum chartarum exhibet, ni- ſi pars opponat,& ad ſpecialem denomina- tionem inuitet. fQuartum exemplum eſt in adminiſtratore, ſeu iudice ordinario, qui cauſas poteſt alteri delegare, dum ipſe ter in- terſitu: edenda enim illi omnia ſunt, quæ co- ram aſſeſſoribus, ſeu pedaneis ſuis geſta fue- rint*. † Quintum eſt in atteſtationibus, quæ publicari iudicis autoritate debent,& partibus petentibus ediY, idq; etiam ſi ſum- mariè& de plano cognoſcatur. Idem ſi ſo- la facti ueritate inſpecta, quum talem edi- tionem fieri ueritatis perquirendæ cau- ſa hic dicatur: quod tamen ſi non obſerua- 47 b Per c. licet cau ſam. de prob. c l. ſi quando. j. de dila. 48 d Iaſ. d. l. ſanci⸗ mus. j. de iudi. 7. quæſt. e Gl. c. j. Uer. re quiſitus. deſen ten. excõm.in ſexto. f Lnõ omne. ff. de ſtatulib. gl. in c. ſtatutũ. g. cũ uerd. uerb. nõ audens. de reſcript.in 6. & Purp. hĩc. 49 g I. hoc aut. 9.j. ex quib. cauſ. in poſſeß. h Feli. d. c. quo- niam contra. col. 78. i Da. in d. l.pro latam. k Anch. conſil. 8². G Bald. in d. j. prolata. 50 I Alex. conſ.;3. inj. m l. qui in alteri us. de reg. iu. n Peruj. c. ex ra tione. col. x. uer.ij. de ap. 51 0 I. edictum. ff. de iudi. p Gl. inl. quod te. ff. ſi cer. p. ꝗ Barto.§. nihil cõmune.7.cõ binatiõe. 2.ꝗq. r I.. in prin. C. de rei ux. act. s I. accipiẽti. de aut. tut. Dd. in c. imputtari.de fid. in Ir. t I.fi. ubi Paul. de fid. inſtru. 52 u Auth. ad hæc. j. de iudi. x d. aut. ad hæc. 53 *§. quia ueroͤ. in auth. de te- ſab. Bart. in l. ſola. j. de teſti. Bartol. in ex- trauag.ad re- pri. uerb. ſine figura. col. iij a Gl. c. fin. uerb. indicijs. de hæ re. in 6. b Alex. l. diutes. j. col. de re iu. c Eeli. c. cui I.& A. dere iudi. d Clem. j. de te- ſt.& gl. inc. cauſam quæ. extra de teſti. 54 e l. ſi quisaligd. §. inſtrumẽta. ff de pœnis. f l geſta.j. de re iud. 25 g Gl.in l. ſi foro re.de colla. 2 246 Alciati coment. in Cod. luſtin. 247 tum ſuerit, ualet nihilominus ipſo iure ſentẽ tias,& ideo ſola appellationis ope petenti ſuc curreret᷑b:poteritq; editio hæc fieri in ſecun- da uel tertia inſtantia, imò aliquãdo utilis eſt huiuſmodi expectatioe, uidemusq́; quandoq; non poſtulari hanc publicationẽ, ut in cauſa appellatiõis ſuper ijſdem articu lis alij teſtes recipi poſsint s Illud dubium non eſt, eos qui ante publicationem, quid pro teſtimonio dictum ſit, partibus reuelant, falſi crimine teneri e. Sa nè funt qui hocexemplum nõ conuenire te- xtui exiſtimẽt, quoniam atteſtationes huiuſ- modi magis monumenta cauſæ dicuntur, q́; actal. Sed quid obeſt, regulam noſtræ legis generaliter poſitam ad plures ſpecies exem- pli cauſa protrahere: e Exhiberi.) †Cuùm uerbaad iudicem re ferant᷑, eius officio potius quàm condictione ex hac lege fiet huiuſmodi editios, maximè cum iuſſu iudicis fomentum acta accipiant. exhiberi inſpicien/ da, ad inueſtigandã 56 tsSed nobili ne an mercenario officio fiet edi- 57 h Bart. in l. j. de iuriſ.om.iud. 58 i l.v. in prin. de uerb. oblig. k Alex..j. 5. ſub lata. col.ij. ad Trebell. I L.iij. C. depoſ. 59 60 m j. in rubri. res int. al. n J. nõ debet.de reg. iur. 0 I. ſi quando. in fi. j. de tefti. p l. ij.j. de fid. in ſtru. ibi Bald. 61 6² q I. geſta. j. de re iudi. r I. qui hæredi. de condit. demonſt. tioc Et regulariter putauerim mercenario fie ri, quod intentatæ actioni deſerui vi tcuius in ſtar& illud obtinet, quod prætoriũ officium uocant:,& inquiſitioni uel accuſationi famu laturx. quandoq; tamen nobili officio acta e- duntur, utſi finita lite petantur,, uel principa liter ad id agatur, ut in caſu, quem hac in con ſtitutione Picus fingit. Cõſuluit Fauſtus Im peratores, quemadmodum quorũdam acto- rum editio fieri ſibi deberet, quòd illis pro in ueſtiganda cuiuſdã facti ueritate, in alia cau- ſa indigeret. Reſponſum eſt, ut eum iudicem adiret, apud quem res agitur, id eſt, acta con- ficiuntur: ut ſcilicet acta cauſæ principalis à primo iudice petat, acta ſecundæ inſtantię ab eo qui appellatus eſt:idq; officio nobili uide- tur expediendum, cùm in alterius cauſæ dilu cidationẽ petantur, q́; quæ eis iniuncta ſit: ꝗd exemplum ſatis defendi poteſt. f C Fidem.) †Ambigunt hic Doct. an acta in una cauſa, fidem faciant in alia.& quantũ ſit ad alias perſonas, concludendum eſt non facere:fquia uetuſtiſsima iuris regula eſt, res inter alios actas alijs nõ obeſſen, ſiue quia fa cto alterius quiſq́; grauari nõ debetu, ſiue ꝗa acta ut ualeant, partis citatio neceſſaria eſt o. at hic reſpectu tertij nulla affuit citatio, ſiue quoduerius eſt, quia acta ex inſtantia iudicij uim omnem accipiũt, cui inſtantiæ tertius il- le nõ ſubijcitur?. Non procedit tamen regu- la hæc quibuſdam caſibus:& in primis, quo ties nõ de effectu, ſeu iure aliquo, ſed de ipſo facto dubitatur:per exhibitionem enim acto rum aduerſus unumquenq; probabitur acta eo modo confecta fuiſſe d.ſquapropter lega- tis mihi ab aliquo centum, ſi ſententiã aduer- ſus Titium obtinuero, ſola ſententiæ exhibi- tione euentus cõditionis, qui meri eſt factir, probabitur: hæc enim acta publica ideo dici pPoſſunt, quia apud omnes fidem tali caſu fa- 10 z0 damnum patitur, neceſſaria uidetur⸗: tametſi 13 a 1 morta ol ciants. Sic acta contra reum confecta, aduer- s Ban t 1- 9 Idlo ſus omnes, nedum eius fideiuſſorem proba- nanein 4 t aaciiu bũt, in eum proceſſum fuiſſe,& ideo cauſam t aaieni drſ ce ſubeſſe, ut ad fideiuſſorẽ legitima excuſsio- tejjdef 5 4— geurchl ne facta perueniri poſsit: quod Bald. ſenſit, dr Nati urrunh cuius uerba, ut re- xdeuer 1¹ v. lxcytiu 2. ræn lig. Bar be. MTle, cioc neritatis fidem f, iu⸗ Praendant qhuicaam Enu 4 gbexeßch — malè interpretant᷑.“¹ ldcſuerim'h, ſenlun bebit. Sic inſt C. depoſ ſs uunc o, ic inſtrumentum Tl eſtar depoſiti ini* Glinlſeä 11c, poſiti tecum ini ſedo d Mum tum, reſpectu omniũ fidem faciet, me penes boſſeſoi 44 b mefch ſ .—..„..A te depoſuiſſen:& inſtrumentũ emptionis pro Berdui 65 i nun bat emptorem habuiſſe titulũ, id enim meri iij- lei. onmun ſacti eſt, ſuffi citq; ut publiciana cõperat. Sic, n difn 4 unniegene uariatio teſtis in alio iudicio probat eum fal- f. ed a0l puint ſarium eſſe in pręeiudicium cuiuſcunq;, quan Alex hic— 11 7 4„ laac„ tum ſit reſpectu pœnæ ipſi teſti infligendæ,, X lLhonoresiſ ſunrfeã & diminutionis fidei, quia de ſolo facto agi- tur y: nec citatio eius, qui in conſequentiam ſciam aliter à Socino reſponſum fuiſſe:Nõ procedit rurſus regula, quantũ ſit qualiſqua lis pręiudicij reſpectub: prima enim frõte cre fin. de decm. ¹ a Socin, coyſtl A 253. 63 b Gl hic. c l.ij. 5. de I Brcedendum i olidurar it dibile eſt, iuſtè atq; ex ueritate ea acta cõfecta mil id h— fuiſſec. tSed cuius effectus id pręiudiciũ erit? 64 aA qisqumnnn &nõ eſt dubiũ ex eo ius appellãdi cõpetere. d la ſeunu à tuhnncplo poſſet etiã iudex in probationis dubio huic Fdeappal- almolun do- potius adhærere, ſecundũ quã tametſi ſemel e lnemo·ſe Ainal qui inter alios iudicatũ eſt:quod genus Cicero, ſent. ichäbe cim 30& Quintil. præiudicium uocant: Iureconſul 5 arethionelis ti apud quos exemplis non iudicature‚ aliter fnrabeſtäe inaeniere& pręiudicium uidentur accepiſſeſ. t Addit hic ecep. uimperi ame Angel. ſemiplenã probationẽ facere: quod 66 nirnile remane Dec. intelligit in cauſis quibus ius tertij, de 5ad.9 uuüloneege quo iudicatũ eſt, connectitur. Sed hæc An- ahewa tuzenlii. Veri geli ſententia iure nõ probatur, unde ego ar y Bar.il am öole menr bitrio iudicis id relinquendũ cenſeo:ſicut& wn* umbonamm ſolemus dicere de teſtimonijs inter alias per i l ſæpe.den gnunciuräſt ſonas receptis, quæ non niſi mortuis teſti- iud. 1uMhäſenullur 40 bus, ſi iudici ſederit, ſemiplenæ probationi& Llege uilaßß pulum eff ſufficiunt Nõ procedit etiam regula, quo⸗ deman. 1 elberre non ties ſententia præiudicat tertio: nam& acta 67 Vllereimihina toties nocebũtk: qui tractatus latior eſt, q́; ut llſectide enapltauit 5 in præſentia alieno loco debeat attingi.& qᷓd ſellmisß dboccalui in actis dicitur, idem& in teſtimonijs: rqui- 6 rwimpun m buſcunqʒ; enim ſententia præiudicat, eis eti- 4 I hhane 4— am probationes præiudicant, nedum actal, azin we Gräm Ar Explicitus eſt primus articulus:ſequens eſt, wuft Pdem oe fan acta inter eaſdem perſonas ſemper no- 69 aaunen 50 ceant? Etregulariter concludendum, noce- n S j in aulen Fdezvet n rer: idq; multo fortius in ſupraſcriptis caſib. d iurcim. 3 aibi an quibus& inter alios fieri præiudiciũ docui. morpreſt anti an tEt eadem perſona intelligitur etiam iuris fi 70 3 i nusuale ctione, ut hæresn. Idem in ſucceſſoribus qui- 0I. hereder ritddinen buſcunq; etiam particularibuso: qui enim in iiem ſenbſ du axaneſt ius alterius ſuccedit, eodem iure uti debet. milercſt Aunurſg Idem in eo qui ex cõfeſsione ſua uoluit per-/ blfuinfi dexen inde teneri, ac ille cum quo actum eſt, utin aſun f1 1 dunnmenn fideiuſſore iudicij omnes fatẽtur. Videtur LIruuſt Jenwupabt 6o enim in iudicio confeſſus,& cõtra ſe paratã, Gllcum mi d 1 Kod habet executionẽ a. Sed& is qui citatus fuit, es,§i. du dtsuna ſi ſua putaretintereſſe, iudicioq; adfuit, pro cau.miv. n zaürmiu tertio non habetur:, nocentq; ei acta& pros Doctc.ci ſo den thinlne nunciatio?. Reſtringit Bar. prædictam regu- perdereus 1 deaue lam düſace, de edendo. Aid edcn 7i lam, uttribus caſibus non procedat. j Primus ditima eeu eſt in ordinatorijs actis, quatenus inſtãtiam AB.üd, cauſæ reſpiciunt, ut eſt datio fideiuſſoris, iu- uuns enüſan dicio ſiſti, citatio, litis cõteſtatio,& dilatoria- drxn,. bUt,) rum ex ea renunciatio, iuramentum calum- deinnesgukd 72² niæ: perempta enim inſtãtia,& ipſa pereũt': dic ulhunz 73 quod accipiẽdumi, niſi huiuſmodi acta prin- lepoſt aci uli npondm de accu.„ ſenſu partium pendeant, tamen quia ſemel ld enim mi apreſentatã. legitimè facta ſunt, ex conſenſu poſſunt ad macöperae d, Kee. aliam inſtantiam conducibilia eſſer: quod ad dprodateum ſ cſi de prob. uerſus communem ſententiam Dec. defen- cuiuſcung 74 dit Vnde generaliter ſequitur, licere parti- lteſte nnfiig bus perẽpta inſtantia una approbatione om deſolofacd g, 75 nia acta iterare, renouareq;:& hæc quan- in conſequent I. mutriubi tum ſit ad effectus, qui inſtantiam inſpiciũt, Rrr.de proc. uera ſunt: quantum uero ad eos qui extrin- nlumfuille:fe, S 15 ſecus ueniunt,& adcauſam magis quàm ad antũſit quali 1 7 6 inſtantiam pertinent, ſecus eſt, Karegula in maenim— un 7. fus. his recedendum non eſt, quapropter uitium atecaac chrn eiit litigioſi durat ꝛitem mala fides per interpella dprrein If.C. depræ tionem contractal: item præſcriptionis inter pelläcic dieri xx.an. ruptios: quantumenim ſit horum reſpectu, Radicperede- ſifund.lib. acta à principio effectum perfecerunt: unde rionis dudio hut ſe ad. ad al lite mortua, non tamen perit actus iam con- Aui tametſiſend pos accuſre. ſummatusi, qui ex ſolius rei animo, ſeu ſcien wockgenus Cicmg tia depẽdeti cùm enim editione libelli litisq; nocant:lureconiili lcumota j de conteſtatione ſis admonitus rem petitam ad dniudicatur' alier vi ubi Bart. me pertinere,& ideo malę fidei poſſeſſor eſ- repiſſe tAddthi Glin lj.C. de ſe cœperis, tametſi lis moriatur, effectus ta- ions facere: qui preſ lon. tep. men ille remanet, nec ideo honæ fidei effice uibus jus terd de ris, niſi fortè ego tranſegerim', uel renuncia tun Sed hæc An* Gl.c.ut debi- uerim liti. Veriſimiliter enim perſuadere id batur. undeegor tus. in gl.ij. de tibi potes, me trãſegiſſe uel renũciaſſe, quia adũ cenſectſicutaè’ pPbel ſcirem bonam me cauſam non habere. Idem nis inter alis pe 1 23 ſi pronunciatũ ſit PeReheu me egiſſe, Whl⸗ niſi moruis ti 4lgrftalii lumq; eſſe nullum: factus enim omnino nul- 249 Quare excepto hoc caſu, iterum eſſe exami- nandos teſtes“: ſitamen mortui probarent᷑, uel diutius abfuturi eſſent, ſecus uideretur*. t Item ſi teſtes in caſibus permiſsis ante litis cõteſtationem fuiſſent receptiꝰ: fidem enim faciunt, quamuis nondũ publicati?. Sunt& qui idem arbitrantur, cùm non ſolius tantũ notarij ſubſcriptione, ſed& iudicis, teſtimo nia corroborata ſuntꝰ: quod ego non probo, io nec quiſquã probat.I Tertius caſus eſt, cùm teſtes nõ àiudice, ſed abarbitro recepti ſunt: tunc enim etiam ſi eorũ dicta publicata ſint, non facient fidem aduerſus eundẽ in alio iu- diciob, niſi mortui ſint, uel ex partis cõſenſu. cuius differentiæ ratio illa eſt, fquia facilius teſtes coram arbitro, quàm corã iudice men tiunt᷑, cùm poſsit iudex per tormenta uerum exquirere,& falſi reos meritis pœnis affice- re?:quod Bald. tradit. an quia geſta coram ar 20 bitro non ita iuris publici autoritate confir- mant᷑, ſicut quæ ordinarijs iudicijs peragun turꝰ? Quartus caſus eſt à Doctorib. hic rela tus, cùm acta in iudicio ſummario confecta ſunt, non em̃ integrã fidem in plenario habe bunte:tſic etiam confecta in cauſa poſſeſsio-/ nis fidei faciendæ non ſufficient, ſi de cauſa proprietatis deinde agat᷑. tS ed et in iudicio ci uili tractata plenè, in criminali cauſa nõ pro babũts, cùm dilucidiores probationes lex re- 30 quirati. Idem generaliter aliqui dicunt, quo- ties ad diuerſum finem ageret᷑ i quæ opinio in his caſibus uera eſſe poteſt, in quibus nec ſententia quidem propter finis diuerſitatem præiudiciũ pareret: qua ratione& probatio nes coram epiſcopo cauſa criminis ſpirituali ter(ut uocant)puniendi, coram prætore non attendent᷑: quę omnia alibia Doctoribus dif fuſius diſputata, huc cõgerenda minime du- xi. ed quæ de actis diximus, nũquid in con iplenæ probetin ff quæ in frau. lus, nullum effectum paritm. Sed& mortua 40 feſsione quoq́; obſeruabunt?, Et pro regula k rtrilalbl erlc. lite alienare non prohibebor, uitiumch liti⸗ Caame Ab d1 prolata d. gioſæ rei mihi nõ obſtabitn, quòd ſcilicet du- tenio⸗namd aud 3 8 con rum putauit legislator eius adminiſtratio- „ us rorcktän 1 nem hoc caſu impedire, quo actori eſt quod lebeꝛtatingig 77 magis imputetur, quàm poſſeſſori. fSecun- teſtimonis: e, dus eſt in his quæ ad probationẽ pertinent, præiudicat ebmn ſ Wyeinee,7 puta teſtimonijs, quę ſi publicata nõ fuerint, cant, nedum aci Aiſan Quc. etiam contra eundem in alia inſtantia fidem calus ſequcmct- 9 non faciuntꝰ: in quo tamen probabiliter du- ſonas ſemper 1 udendum, Soco d.geſta detur ſubſtantiã iudicij reſpicerer:& ideo ſu upraſcripts cibc. cũ cauſam. Prà diximus ualere ſententiã, tametſi in cau- oræiudiciũ docli ſde tefſt. ſa principali non fuerint publicatæ atteſtatio itur ei mmiulbf Eehe nes: fidesq́; atteſtationum ex autoritate iudi- Acceſſonibusqui, d5 de eſt ciali, notarijq; manu oritur, non ex publica- rihuse qui erimil. B07, m, g.. 25⸗ tionei: quapropter lex ſolum requirit publi- 1u, Te ur deber ſt. ca monumenta, id eſt, ut iſti interpretantur, Mzu quòd manu publica, hoc eſt, tabellionis, ſint —— eſt uiis, 72 deſcriptar Sed tamen Doct. aliter ſentiũt, wo achn, Wigeu Sunn fte⸗ adeoq; huiuſmodi teſtimonia nullius eſſe fi- dei arbitrant᷑, ut parum referre tradiderint, ꝙ ab alio iudice in diuerſa inſtãtia publicata fuerint, adhuc em nullius eſſe fidei, dum ta- men nõ in ſuccedanea, puta appellationis. run . Ie, quenter. ut lit. ma ſe palal non conteſt. . ui citautu’ h Docl. in auth. fulepi ſcdſi quis.j.de 00 .& traditum eſt, confeſsionem in uno iudicio fa ctam, in alio obeſſer: quòd indignum lex iu- dicet, qd quis ſua uoce dilucidè proteſtatus ſit, ab eodem infirmariv. nec refert coram iu- dice cõfeſſum ſit, an coram arbitroo, iudicio ſummario an plenarior, ualido an inualidos?, principaliter an in uim cauſæ:, ciuili an cri- minali. Vnde qui de furto accuſatus confeſ ſus fuerit, ſe Titio abſenti librum ſubtraxiſ- 78 bitari poteſt fquia publicatio teſtium nõ ui- 5o ſe, in fauorẽ ahſentis conuictus cenſebitur: iudex enim abſentem ipſum repræſentare ui deturt, eiusqʒ nomine ratam cõfeſsionẽ eam habere potuit, ſi ita in actis proteſtatus ſitu: nam& Titius ipſe ifewſeienc ratam habe re eam poteſt, ſaluaq́; ſibi erit actiov. Quan- doqʒ tamen nec confeſsioni quidẽ in alia cau ſa ſtatur, ut ſi tacite,& per fictionem legis in- ducta ſity, uel obſcurè, in tranſitu, aut incon- ſultò effutita⸗. Idem ſi huiuſmodi cõfeſsio à 6o iudice reprobata, reiecta ue ſit“: quapropter reprobato inſtrumẽto, cõfeſsio quæ ex eius productione oriebatur, nullam uim habetb. & qui accuſat iudicẽ tanquã à ſe pecunia cor ruptũ, ſi ille abſoluatur, non poterit ceu cor- . mmm aà Claud. arg. l. cñ antiquitas. §.j. de teſta. 80 b d.l. fin. c l.iij. g. Sabino. de teſti. d 1 j. j. de arbit. e l. a diuo Pio. 5 ſi ſup. de reiu. 81 f C. de teſt. ex- tra de teſt. g Bart. l. ij. 9. j. ui bono.rap. 8² h I. fi j. de prob. i c. ueniẽs.ij. de teſti. k l. uendicantẽ. l ſeq. de euict. dixi in§. duo fratres. 83 84 lc. at ſi clerici. ubi mod.de iu. 85 m d. l.iubemus. n generaliter. j. de nõ nu. pec. 0 d.l. peꝗj. de ar. p Alex. cõſ. 13. in primo. q c. fin. de reſt. 0 r Barto. I. j.. ſi quis ita.in fin. de uerbo. obli. 5 Linterdum.§. j. de fur. 86 t Gl. in auth. ma tri. uer. uelleia ni. j. quando mul. tu. u Bar. in. l. poſt quam in fi. j tit. ij. x Alex. hic& inl. ij. iudi. ſol. L.ij.§. diuus. de iur. fiſ. X I. quic quid. ff. de reg.iur. di- xi inl.ita ſtip. in. j. not. 87 a Gl. In auth. itẽ ſi. C. qui pot. in pig. 5 Feli. in. c. cum uenerabilis. de except. c Bal. in auth. no uo. C. de pœ- nis iud. ꝗ mal. a B d. in au h. nouo. C. depœ nis iu. qui ma. 88 5 d. c. at ſi cleri ci. Bar.l.magi ſtratibus. de iu riſdi. om. iud. c Dock. d.l. iube mus. 89 d c. illud. de præ ſumpt. dic ut j l. pen. e loan. And. c. per inquiſitio. de elect. 90 91 f Felin. in c.j. col. pen. ut lit. non conteſt. g Aret. conſ. 13. Spec.de con- feß.§. uiden- dum. b L.j. j. de cõſeß. i Curt. 5. quod obſeruari. j. de iuram. calum. k Rota deciſ. 855. quidã. 1 Bar. d...§. ſi quis ita. m l.capite. ff. de adul. n l. mercalẽ. ubi Bald. j. de con. ob turp.cauſ. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10.13 11 12 18.19 8 — 24 26.28 27 29 30 — 3 3 8 3 ᷣ „„ Alciatl cComent. im Cod.Iuſtin. ruptor propria cõfeſsione dãnari 2. Sed nec uim iudicialis cõfeſsionis habebit, quæ corã incõpetenti iudice emanauerit b. Idemq ſi iu dex ſit competens, ſed nõ in figura iudicij,& eopro tribunali nõ ſedente, ſit dicta. Sed& quæ enunciatiueè prolata ſit cõfeſsio, nõô obe- rit, cùm principaliter de ea ageturs Cõfeſsio nem quoq; procuratoris ita accipiendam ali⸗ qui arbitrant, ut in alia cauſa domino nõ ob- ſite: idem de ea cenſeamus, quod decæteris probationibus f: quam ſententiam&ipſe lau do.t Vnde conſequens eſt, ut cõfeſs io procu ratoris in alio iudicio ad diuerſum finem in- choato, nihilprobets. †f Confeſsio autem per nunciũ facta, eodem iure cenſetur, quo ſi ore domini facta eſſet:quod recte Bal.ſenſit: nec enim huiuſmodi ficta cõfeſsio eſt, cùm nun- cius ceu pica uel organũ, nõ niſi quã accepit uocẽ reddati. Fuere& qui domini confeſsio- nem nõ arbitrarent᷑ ad alium finẽ ipſi obeſſe: ut ſi quis in iudicio tanꝗᷓ teſtis cõfeſſus ſit, nõ poſsit ſuo iudicio in alia cauſa tanq́; principa lis cõuincik. Sed diſtinguendũ eſt, aut cõfeſ- ſio in uim cauſæ adducta eſt,& infirmato principali, etiam cauſa corruit, quæ diuer- ſum finem reſpicitl:aut aliter expreſſa eſt,& in alium finẽ uti iudicialis nõ ualebit, ſed tan quam extraiudicialisn,& ideo quotieſcunc; reuocetur, ſola condemnationi nõ ſufficiet“. Facti ſpecies in hac l. Litis ſpecies ſiue hypotheſis quid. Theſis quid. Edictum perpetuum à Saluio luliano compoſitum. In quantum reo olim uariare licuerit. Edere quid. Formula actionis ſcripto traditur in ordinarijs iudiciſs. Deſcribendi copia quando fieri debeat reo. Actio pro libello ſeu förmula quæ reo porrigitur. Non eſt neceſſe nominatim actionem edi. Fallit ſi ex ficti narratione plures actiones dari poſſunt. Factum ſi aptè propoſitum ſit, nominatimq́; adiecta actio ine- pta, iudicium ualet. Regula, qua dicimus, uerba eſſe improprianda ad ſuſtinendum libellum, quomodo intelligatur. Libellus generalis, diſiuncliuus, conditionalis, parte opponen⸗ te ſtatim eſt declarandus. Idem obtinet in ſummarijs iudicijs. Libellus incertus& generalis reo non excipiente procedit. Caſus in quibus receditur à prædicta regula. Iudex non requiſitus poteſt compellere actorem, ut petitionem ſuam ante litem conteſtatam declaret. Iudex poteſt incertum& obſcurum libellum dilacerare. Libellus incertus ita ſuſtinetur, ſi in proceſſu declaretur. Incertus libellus ualet, ſi incertitudo faco rei contingat. Idem ſi ex natura cauſæ oriatur. In libellis accuſatorijs expreßio loci& menſis perpetrati deli- cli neceſſaria eſt.(co. An in his parte nõ opponẽte libellus ualeat abſq; tẽpore&lo- Si crimen per modum exceptionis obiſciatur, an exprimi de⸗ beat locus& tempus. Caſus, in quibus non eſt neceſſariũ exprimere loci& tempus. Criminibus liquidè probatis non licet amplius excipere de o- mißione loci& temporis. Emendare quid. Emendatio libelli permiſſa eſt uſque ad ſententiam, ſecundum Bart.& ſui ſequaces. gi per emendationem aclio ipſa, uel res immutetur, tunc uſque 10 20 ad litis conteſtationem licita eſt. 34 Et hæc proprie emendatio non eſt, cum alia de ſubſtantia agitur. 35 Emẽdatio eatenus fieri poteſt, quatenus tẽpora largiũtur. 36 Hec theſis exemplis declaratur.& num.37. 38 Declaratio cuùm nihil noui inducat, quandocunque fieri potegt. 30 Emendatio circa rem petitam uſque ad ſententiam licita, contra communem. 40 Declaratus& diſcuſſus. ſin minus. Inſtit. de actionib. 41 Accurſij expoſitio ad d. 6. ſin minus. reprehenſa. 42 Iudicium pro inſtantia accipitur. 43 dententia abſolutoria ex una cauſa, ex alia agenti nõ obeſt. A4 Vulgatus intellectus ad d.. ſin minus. reprobatur. 45 Verbi betere, acceptiones. 46 Verus intelleclus ad d.. ſin minus. 47 Quoties poſt litis cõteſt. emendatio permittitur, toties& in cauſa appellationis licita eſt. As Caſus multi ſingulares recenſentur, in quibus etiam poſt li tem conteſtatam emendatio aclionis ſiue libelli concedi ditur.& num. 49. 50. G 51. 52 Si de pœna agatur, ubi ſemel cõmiſſa ſit, non eſt locus pœ- nitentiæ. 5z RKecenſentur& alij caſus, in quibus impermiſſa eſt emen- datio.& num. 54. 5 Mutatio actionis quando fiat. 56 Mutatio actionis regulariter ante litem conteſtatam per⸗ mittitur. 57 Quibus caſibus id non procedat.& num. 58.& 60. 59 Diſcuſſa auth. qui ſemel. C. quomodo& quan. iud. 61 Mutatio libelli poſt litem conteſtatam non recipitur regu- lariter. 62 Sed nec in cauſa appellationis mutari poterit. 63 PFallit in caſibus hĩc relatis.& num. 64. 65. 6⁶ Reus ctiam poſt litem conteſt. mutare poteſt ſuam exce- ptionem. 67 Accumulatio ationum regulariter permittitur. 6s Habens plures acliones ex eadem cauſa, contra diuerſos cis uti poteſt. 69 Pluribus actionibus ex diuerſa cauſa contra eundem uel di uer ſos uti licet. 70 Præparatorium iudicium cum alio cumulari poteſt. 7i Inquiſitio iudicis poteſt concurrere cum partis actione. 7² Actio ciuilis quare criminali non præiudicet. 73 Siad eandẽ rè ex diuerſa cauſa agatur, licita eſt cumulatio. 74 Sicut aclori actiones, ita reo exceptiones cumulare licet. 75 Accuſatio quandoq; inquiſitioni cumulatur. 76 Quibus caſibus non ſit licita cumulatio. 77 Origine actionum reſiſtente cumulatio uetatur. 78 Appellatio& in integrum reſtitutio non niſiaduerſus ſen- tentiam ualidam conceduntur. 79 Libellus rei uendicationem& publicianam continens iure non ſubſiſtit, ſed conſuetudine ſic. S0 In exercitio ſeu rei perſecutione quomodo impediatur cu- mulatio.& num. 82. 84. 81 Exemplis ea prohibitio cumulationis declaratur. 83 Electio non ſemper adeò perimit alias actiones, ut ex cauſa rurſus competere non poßint. 85 Cui actio maioris cauſæ competit, minorem adiungere nõ prohibetur. 86 Ratione ordinis impeditur cumulatio. 87 Non adiungitur rei uedicatio interdicho Vti poßidetis, nec petitio hæreditatis cum inofficioſi querela. s8 petitio abſolutionis à iuramento& reſciſſoria non cumu- lantur. 89 Sententiæ præiudicium cumulationi obſtat, quoties abſolu toria in priori iudicio, in altero parit rei iudicatæ exce ptionem. 90 Quomodo prædicta regula accipienda.& num. 92 91 Diſcuſſum Africani reſponſum in l fundum.& ſed ſian- te, e Kadm louus libe i gmumuranena- 7 Phm nauc dlcio- gimuberuuſtn uunfuente ſur eruelt ulag ſpoexec; eimuapaſ u Britgenenian. iumnſſiut mule rulsgat. Tr4) t Imperasore mellet Et r inemedere, wwutinden lnn llto pecies ſaimdtls:liceni au macialleni uingkcdens, ufdivero inc theh quales vliursuoe nen depre mtmſeuern taimacion Wacfepeviaun 89 lio lliano d 5 nneo Val deinne 19 nIDr Wid Pal u mintec wemlulani 6 252 dc edendo. 253 88 a 1 Eſde... 4 — te ſdeexcvnn. plecti,& dare, deſcribendiq; copiam facere: On ec 53 Quoties ex ficb rei, uel ali probabili cauſa incertus eſt aty, hic oſtenditur formulam ipſam, aut ſcripto de n. qua actione experiatur, licita eſt cumulatio. tradendam eſſed, aut deſcribendi eius copiã d!lj. —b Nachaag 94 Petitionem hæreditatis intendens, lite cõteſtata res ſingulas per fieridebere-fSeri pto tradit᷑ in or dinarijs 1u⸗ 7 . ſequi poteſt., 8 f. rat ſatan ↄ5 In uniuerſali negatione e- dicijs, idq; actoris expenſis:quapropter ſo- e auth. offera- tanl 3 ſingule com⸗ lent cauti litigato/⸗ tur.j.de lit.cõ 6 iam res ſingulæ com- IIDEM AVGVSTI, i an bſttechn prænduntur. Vientetots„ EM actio? ſp e, Tes hlof t ut 5 Pri ſ e ge 7 i..— 93. 15 Annrägſ 56 Aclio hypothecaria cum cie futurglitisde Ius lit erut lbe op. lib. perſonali cumulari poteſt. 5 lus:nam ſiactor ne Ra e 57 Condictio ratione fructuum non extantium, ſolum aduerſusma ¹“o glexerit, iudicium n vaa 45 le fidei poſſeſſorem competit. erit nullum. IDeſcribendi copia fieri debet, 8 Cumulationem executio impedit, quando id quod in altera a- ctione ſolutum eſt, ab altera liberationem producit. ubi reus libellum nõpetit, uel in ſummarijs, in quibus ſatis eſt petitionem in actis à nota- g c. j. de lib. ob⸗ la. opanttir ni ro. See eih ie e e wanſ Tn quatenus pæ rio deſcribi, quo caſu nõ tenebitur notarius h cClem. ſæpe. de 4 r in iein ea Tranie atio. ei exemplum dare, niſi recepto autoramen- uerb. ſig. e. eüumatf o2. 103. 105. Vatuor caſs ſingulares,in quibus cumulatio prohibetur etiaã 3 züe ſreeeeſe Sennene de iſa en enn Ans ſelbce ereeth erfſnn 5 ita hodie obſeruandum eſſe omnes ferè ero. mil. ann. * o4 Vtiltas clauſule, peto mihi ius& uſtitiam adminiſtrari. 1nis, Teaeche eee e Lha «ſ, non leafr 106 In cauſa 3 cumulatio admittitur.— Tun in weh ta ab. cie dee Solle 9 107 Etan tum nouuds libellus ſit accumulandus. Dloneho e 4 — mpaniſſccha⸗ 108 An nouum wranie eſt calumnia præſtundum. ra, ſeu formula, quæ reo porrigitur, ſiue ſo- 10 As exu noua Allatones dade, lenni intẽtione, ſiue qualiqualipetitione cõ- n0 An item iudex una ſententia utrunque iudicium finire debeat. cepta ſit: ſnon enim neceſſarium eſt nomina 10 velten vnteftm„ 111 Reo reſtituendæ ſunt expenſce ab actore, ſi actor actionem mu⸗ tim actionem edi, ſed ſimpliciter factum pro kæ. dileci de iu. tare uelit. ponere, unde quis experiri uelit k: ſſi tamen 11 4. Cumge. n⁊ ludex qui ſuper exceptione aliqua interlocutus eſt, uſq; ad cau ex facti narratione plures actiones compete modo I quan u Iaan ron reeiiurng, 113.114. 115 ſe finem in expenſis condemnare poteſt. Quandoq; emendans acʒor reo ad expenſas non tenetur. Minor, ruſticus, mulier emendare ſiuelint, an teneantur ad ex- penſas parti. re poſſent, ne reus incertus ſit, nominatim a- liqua eſt edendal: debet enim ſemper certior fieri reus, nec in id adigendus eſt, ut cõiectu mici pateri. 30 ris perquirat, qua formula ſecum actum ſit. I ſiduo. f. de m5a 6. 1 DIT A.) Litigaturus Valentinianus, VYVnde quamuis in dubio præſumendum ſit, h fenet nuat porrt ſim en⸗ Qmperatores conſuluit, quid ſibi facien- ſpeciali potius quàm generali agim: ea po- 1 vee, h 21 dum eſſet. Et reſcriptum eſt, debere eum a- tius, cui omnia uerba conueniunt, quàm ea, 2 iij uer pemnittir. ctionem edere, tamq́; claris uerbis eam con- ſecundũ quam aliqua ſuperfluerent“: tamen n Abb. d. c. dile ncaſcorraciuſui 2 cipere, utinde reus edoceri poſsit, ſquæ futu nõ id ex certitudine ſpeciei eſt, quam lex no- di. 5 I. minor auté. cauſc con: turdenuil 6. ſtautem. de mino. l. Lati- nus. de leg. ij. ra ſit litis ſpecies, id eſt, ut rnetores uocant, hy potheſis: ſic enim à nobis accipitur determi- nata facti aſſertio, quęſtionis ſeu cauſę modũ complectens?, quæ quandoq;& caſus dici- ſtra requirit: t& ideo ſi factum aptèpropoſi- 12 8.- 7..„ tum ſit, nominatimq; adiecta actio ſit inepta, cum cõmuni ſententia putauerim iudicium 0 ſi 1IIh o Perreg. J.). in ualere o, ſi non ideo reus propter incertitudi prin. j. de rei dio cumulci pottſ rrere cun pæti aciote 3 tur. † Si uerò indeterminata ſit& generalis, 40 nem uenire minus inſtructus potuit: alioqui aor. act. 9 eauu, auls theſis eſt, quales ſunt, quas concluſiones, uel Bald. Angelumq́; ſequerer, exiſtimantes li- p lij. fr ſimenſ. Techen regulas iuris uocamus. Quòd ſi poſt editam bellum uitiari, quoniam lex ait, tali caſu nec fl. mod. neneg actionem deprænderit ſubeſſe in ea aliquam tenere intentionèr,& alibi aptam& propoſi- ꝗ Lij⁷. de fõr. wamne— mendam ſeu errorem, licebit eum corrigere, to negocio congruentem requiri õ.Fuere ta ¹3 Luettn. uel etiam actionem mutare, ſalua tamen edi- men qui generaliter exiſtimarent, nomen a- ,fi j de inter mai wnnilauuſr 4 4 cti perpetui autoritate:fid, ut aliàs admonui, ctionis edendum: quæ ſententia recepta nõ,. ſed etſipoß. de seeus à Saluio Iuliano compoſitum fuerat ueriſi- eſt, non quòd probabilis non ſit, præſertim. it ſi uraue bcicuan contimin luinæ. 5. de mileq; eſt in eo diſertè traditum fuiſſe, qui- hac ex lege, ſpeciei declarationem requiren⸗ vo. ff de iu iu. 8 utt iur. enucl. pus caſibus emendatio hæc, ſeu mutatio, con te, ſed quia diuerſa eſt ęquior,& fori harpyias t I.ij. ubigret j. mto inheluuna cederetur: in præſentia nihil extat niſi VI- so minus adiuuat: nam& hoc nomine ueteres qe bon. poſſ. 94 piani& Pauli quędam interpretationes, quo Iureconſulti malè audierunt, ut eſt in Cicero ſec:tab. rum alter ad edictũ lib. II II. alter lib. I11. per⸗ nis oratione pro Ml. Murena. † Eadem ratio- 14 petuum Iuliani edictum, quod ad editionem ne declarandum arbitror, quod uulgò ſolet u Bar.lde qui- 5 attinet, interpretati ſunt: I& ex Vlpiani uer- dici, Verba etiam impropriè in libellis acci- bus. infi. de le. bise ſatis apparet, in tantum licitã fuiſſe hanc pi; ut ſecundum intendentis ſententiam ſu- 7 n 3 e4 uariationem, ut tamen reus ſemper dilatio- ſtineanturꝰ: utprocedat, dum reus ex ea im- d aeaee nem congruam habeat, qua deliberare poſ- proprietate incertus non reddatur“ rectec— nfßuht. 6 ſit, cedat ne, an contendat. Subijcitur in re- deliberare nꝗ poſsit, cedat ne an contendat: uſuuſt. pet. ſcripto, plurimum& hac in reæquitatem ius tali enim caſu excipiente reo, niſi dilucida- 15 dicentis poſſe: quid enim ſi hac cauſa detri- o retur illa improprietas, putauerim intentio- x. fi. de lib ob mentum aliquod reus patiatur? Reſtituendi nem nontenere“ †quod& in libello genera- a Dd.in lubi illi erunt expenſæ,& omnino indemnis præ- ſt andus. 6 a ¶ Edita.) †Cum edere ſit,& libello com li, diſiunctiuo, conditionali deciſum eſt: par- te enim opponente, reijciuntur huiuſmodi intentiones*, niſi confeſtim declarentur, cer mmm 2 autem.§. qui aliud. de uerb. oblig. 16 a d.j. fin. C. de an. e«cꝓt. 5b Alex. conſ. 2. in iij. 17 c d.l.ij. 18 d c. Abhate ſa- no. uerſ. ſecus. de re iud. in 6. e I.j. j. de relat. Alex. cõſ. 101 in 5. f l. libellorum. uerſ. quod ſi. de accuſ. Bal.l.). col. x. de confeß. 19 h l. prætor edi- xit. ff. de iniu. l. item exigit. ff de dolo. i c. cæterum. de iuci. k Ang. conſ. 6. 20 1 Lage. ubi Ale xan. j.tit. ij. m Bar. in extra- udg. ad repr. uerb. ſine figu ra. 21 n Gl. J. j. ſi quis argent. depoſ. 22 0§. curare. In- ſit. de actio. p I.j. 5. qui ait. quor.leg. 24 r Bar. in rub. ſo lut. matr. s Bal. c. conque rente. de offi. ordin. t§. j. Inſtit. de offi. iud. 25 u c. inter dile- ctos. de fi. inſt. x Bart. l. iij. g.j. de lib. agn. I. Gallus.§. ſi eius. ubi Bart. de lib.& poſt humis. 26 ⁊ d. l. libellora. a d. l. prætor. Socin. conſil. 145. 254 titudinemq; recipiant: iquod& in ſumma- rijs cauſis locum ſibi uendicare, uerius& re- ceptius eitb:nec enim in eis lubtrahenda fuit reo defenſio, cùm ſummarij iudicij fauor cau lam reipiciat, non rei odium. 1Sed quid ſi pars quicquam non obijciat?& regulariter ualeret libellus incertus, aut generalis: quia qui non excipit, uidetur acquieſcere, fauo- riq; ſuo renunciare e- unde fit, ut in his caſi- bus, in quibus uoluntas rei non attenditur, 10 ſecus ſit,& a regula non diſcedamus. qua- propter in cauſis criminalibus, libellus ge- neralis,& incertus, etiam tacente reo, non confirmatur f: ut, accuſo te de delictis omni- bus à te perpetratis8. quod& in cauſis ciuili- bus procedere uidetur, Acrimine deſcenden tibus", ut in actione iniuriarum, uel de dolo: idq; Alexand. ſentit, quatamen in re Baldus, Fulgoſius, Aretinus, laſon diſſentiunt: cùm enim hoc caſu de pœna pecuniaria agatur, 20 poteſt reus tacendo ſibi præiudicare: quod & nos probamus. Sed& coram iudice, qui ſpecialiter cognoſcendi ius habet, cuiusq́; iu riſdictio extra eum caſum extendi nõ poteſt, qualis eſt fiduciarij clientis, quem uaſallum uocant, dominus:, generalis libellus non ad- mitteretur, ſed is tantùm, qui de ſpeciali cau- ſa,& ad eius cognitionem pertinente conce- ptus eſſeti.Poteſt quoque iudex, etiam irre- quiſitus, actorem compellere, ut petitionem 30 ſuam ante litem conteſtatam declaret: haud dubisè enim eius intereſt, corã ſe dilucidè po- ſtularil. S ed&ſi tanta obſcuritate inuolutus eſſet libellus, ut ex eius lectione intelligi non poſſet, quid ſibi actor uellet, à iudice diiace- randum cõſtat, nec rei oppugnationem ex- pectandam. I Illud quoq; traditũ eſt, quibus caſibus incertus libellus reo non opponente ſuſtinetur, ita demum ualuiſſe cenſeri, ſi dein de in proceſſu probationibus uel aliter decla 40 returꝰ: quomodo enim ſequi ſententia poſ⸗ ſet, quam certam ferri lex iubeto?t Sed quid ſi facto rei contingeret, utactor clarè propo- nere nequeat: Et tunc ei nihil eſt imputandũ, tenebitq; incerta intentioꝰ.ſ Idem ſi ex natu- ra cauſæ oriatur incertitudo, ut in iudicijs u- niuerſalibusa, ut in libello dotis, ut in petitio netrientis, qui iure naturæ filijs debeturꝰ ut in acceſſorijs, cùm quis rem petit cum fructi- bus ſeu expenſis:, uel cum omni eo quod ſua 5o intereſtu. Idem& ubi incertitudo uel modica ſit, uel in re modici momenti*, uel nihil inde detrimenti reo inferretur v.t Eadem quoq; ra tione hic traditum eſt, in libellis accuſatorijs expreſsionem loci,& menſis, quo delictum perpetratum ſit, eſſe neceſſarium⸗: quia accu ſati ipſius,& conſequenter etiam publicè in- tereſt, delicta clarè proponi, ut ſe tueri quili- bet poſsit: idemq́; Bart. ſenſit de cauſis ciuili bus ex maleficio deſcendentibus“. Sed an in 6o his ſaltem parte non opponentei libellus abſ- que tempore& loco ualeat: Et articulus con trouerſi eſt iuris, in quo ſuprà ualere exiſti- mauimus: quæ ſententia etiam frequentiore Aciati cment. in Cod.Iultim. calculo procederet, ſi ſummarieè in hiscogno ſceretur b: nam in capitalibus iudicijs, etiam ſi ſummariè agat᷑, nihil referre ego arbitror, quòd reus non opponat, cùm in eis, ut dixi, ad eius uoluntatem nõ attendamus:: at quo- ties de pœna num mõſtrat, quã emẽdari maria agitur, ſecus eſt: meritò ergoo- miſsio temporis, uel loci, reo tacitè acquie/ ſcente, non nocet, t Vnde& quoties crimen er modum exceptionis opponitur, diſtin- guendum pleriqʒ ſentiunt, an id fiat, ut ſimpli citer actor ab intentione ſubmoueat᷑,& men ſis uel loci expreſsionem nõ eſſe neceſſariã ¹. an etiam ut puniatur,& ſecus eſte.In caſibus igitur, quibus iudex puniendi poteſtatem ha peti, ſemper dies& locus exprimi debents: qua in re generaliter dicendum eſt plurimũ operariarbitrium iudicis, qui ſemper ante o- culos habere debet, ne reo defenſio ſubtraha tur:& ideo quandoque etiam de ſpeciali die, uelloco interrogabit. ĩ Sunt tamen aliqui ca ſus, quibus tempus uel locum expreſſum de ſignare nemo cogitur: ut cùm de flagitijs agi tur, quæ tractum temporis habent:, uel quæ negligendo conſu mmanturE, uel de leuibus criminibus tractatur!, aut de ſolius purgatio nis canonicæ indictione agaturm. fIllud quo- que cõſtat, facinorũ probationibus ad liqui- dum perductis, nihil referre, ſi deinde obij- ciatur locum aut tempus adiectum accuſatio ni nõ eſſe: nec enim in re liquida de apicibus iuris diſputans, audiri debet, niſi cùm adhuc aliquis ſcrupulus ſubeſt, quod ex qualitate rei,& numero teſtiũ deprændipoteſt, ut qui dam hic tradiderunt. c Emendari.) Emendare, eſt mendum, id eſt, errorem tollere, ſalua remanente ſub- ſtantia, idemq́; ſignificat quod corrigere,& caſtigare. Siue igitur mendum ſit ex ſuper- flua aliqua adiectione, ſiue ex detractione, ſiue ex nimia obſcuritate, qui id corrigit ſu⸗ perflua reſecando, conciſa addendo, mutila- ta ſupplendo, confuſa diſtinguendo, obſcu- ra dilucidando, emendare rectè dicituru: idq; Bartolus ſentit. Quomodo autem huiuſmo- di emendatio licita ſit, non modica eſt alter- catio.ſ Bartolus& ſequiores alij ex legis no- ſtræ regula permiſſam eſſe uſq; ad ſententiã ferè ſentiunt, ſiue quis ambigua obſcuraq; declarare uelit, ſiue qualitatem aliquam e- mendare, unde condemnationis executio uel intendatur uel minuatur ſiue de ſumma petita diminuere, cùm& totam, ſi uelit, pen- dente iudicio remittere poſsitt: ſiue fructus huiuſmodiq; acceſsiones petere, quę pẽden- te lite cœperint deberiu: ſiue in iudicio uni- uerſali rem aliquã quis petierit, poterit quan docunque mutare,& aliam obtinere*⁄, ut in petitione hæreditatis: quum enim in ea prin- cipaliter agatur, ut quis hæres declaretur, ui- detur in conſequentiam non ſolùm rem pe- titam, ſed quamlibet aliam hæreditariam pe- tijſſe,& ideo emendatio non denegabiturꝰ tametſi ſ5 er! alte vl I65 2 Mcn gg b Alex con 3 Bau mui 16.ij ußon 2 ima — rcll 4 L nõ tmii lul gecti appell. Rom. ¹ pertco an conſil. 9 grockk ct guüxe mnolble 27 A umurilb riente nj laslbenn d Elor. in er 4 giu olt 4 1 A rlcelipe Fdeproha 1 hor 6 e cij rſtaa" asaitmel teſtb. in 6. 9 dberenolar an ie t 7 1.,. 9 20e Iaiate /g Bart. inl jah racuno 3 except. 1 wuuff md 29 nu nulxo ucic. b Bar in lig 4 rumaccuſalo reus. col quintaealn bubl. uiW. Hnudeeſſe 1 d d.llel rtemendari Crum. Ron, lxu fin conſ.19. 1 30 mteremdi k Lacddr inſi uaen e J. de prob. uugüek ula 1 goſ. Inſttce di ehyellaor e publ udn 3 entünõne brin. zuerpoſtte m Doq; cjte paamrepäeti burg can. ſa amenihin 31 tidtratiopo n Batt ſiem vurträloqu ſ jaaſ u m gle er bn a Imeltumhoc p lacri. fau e re iud. 2 S uibijä ſutG itſet 3² rlſiquinm tione. deudi 5 Lin delual, ſ detracti, noxal. t. guidã ſen tum pet. u L.ædlles Helä ſeiendin. ædil edi x l. quaria 1' quo. f. depeh hæred. „ Cardit. Bun- Barba. capa de lih,ollu aämtecdeau ³ rimuniſent 1 zbeinur necit aai ewom cum d — ürnteagin a nentiam con, dt 67 de ed — w c cdendo.. à udich, N. tene tametſialiter ſenſiſſe uideatur Barolus, quẽ ſtantia accipit᷑ o. Sed& quid opus fuiſſet Ze- o c-.diſpẽdia.§ũ. dminei n G recentiores damnant, licet cæteri de uerbis noniana legerabſq́; illa em indubitatiſsimi iu reus. de reſcr. dendamone ü Bart. magis quàm de ſenſu legum ſoliciti, in ris fuiſſet, reliquũ peti in alio iudicio potuiſ- in ſexto. les de dem, 33 reaperta aauhda i5 IndeeniehtaieNi ſebſcùm clarum ſit, abſolutoriam una ex cau 43 man ai ſiper LMe zo actio auelres immute ſa ſententiam, exalia agenti non obeſſe. Ad- ek nedn nleen tur, tuncu 5 a ie conte— ationẽ ſolum lici de quod nec corrigendi uerbũ ſatis congrue reonci egho 34 ta erſt et dwe n ePioptieemen ret. Aliter igitur alij, qui eam legẽ intelligũt, 44 A— aegue datio e ſa de ſu ieatir eoreuin quando emendatio ante litem côteſtatam fa- p l. cum quæri- oppon 8 ana, ſelstiz ds e ngciſ cũ diuerſa quo- cta eſt: quæ reſpõſio nõ minus abſurda eſt ſu ie ſi Va ant dr ämn,. nhiae dammodo re tractet, nò pote uideri in iudi- 10 periore: nam nec lex quicquam de litis con- 94.. 9 dtiatuum ² Lnõ poteſt:Ac cium neniſſe, d poſt litẽ cõteſtatã ſolum de- ceeſtatione diſtinguit: nec uerbum, petierit, Texuuch. udmoueaf z'il iud. ductũ fuerit:ſiue igitur uariet᷑ res b, ſiue per⸗ dd ellene A9 LAtteius in fi. eceld ae ao phu rtein alba e Ldenunciaſſe. ſonas, ſiue qualitas ſubſtantiæ actionis tranſ- latiuas, poſt litẽ conteſtatã nõ audietur emen dator.Idẽ ſi petitio ipſo iure, etiã tacente reo, fuit nulla, ut quia in accuſatione omiſſus ſit locus aut menſis, non licebit iudicio accepto item corrigere, item in iudicio, ſic accipi poſ- ſunt:ut enim quãdoq; petere, quoties de ob- ligatione inducenda agimus, pro ſimplici in terpellatione accipituru, ita cùm ad iudicium particulare refertur, poſt litem cõteſtatam in telligitur: nam& iudicium ipſum, non niſi 5 ꝗ l.ſi decem. de uerb. obl..itẽ. §. petitam. de petit. hæred. guiſemper:me, docere. ff. ui ele denemeenſtsd enenezenn läedct poſt litis conteſtationẽ propriè dici omnes 62 Pierbehenen defenſioſubenu bon.nap. naliefiieweion ren. Ae nirfäe 5 3 tentur. Sed quid opus fuit eius legis uerba Kam deſpecilide! 35 rabo.Vn Keen zdneende uteaterjs 3 d 20 ſic contorqueres an ut antinomia aliqua eui- mmttamen lqua 3 emendatio fieri po jit ueneendes Ledoe ar taretur, aduerſantiaq; reſponſa ſubmoueren cumexpreſtni.. 3 giantur. jPinge, ait ex, ienteeteeeh eBeherine ture TAtqui nihil facilius,ſi Martini, Fulgoſ. 46 cum de flagiti di deenſra publico iuclicio 1i nne a Taf 1 aie de Fabri, ngeli, Iaſonisq́; ſententiã tueamur', s Pulgo. hic& edent da Ladul. nium accuſatorreum etu erit: 8 atus elt a 1 Sex ea aliquid de cõmuni opinione limite⸗ alij d.§. ſi mi- „delg quis intra eam diẽ libello iure inualido,&cui mus, fateamurq́; in eadẽ inſtantia ex eodem nus. tur,, uel deleuig deſolius pungii ſolennia deeſſent, nunquid lapſo tẽpore po- terit emendari? certè non, nec enim tempora libello fieri condemnationem poſſe ſummæ amplioris nomine, cùm omnino de re diuer- n e 2le Ilae L2OE t l. ampliorẽ. in Larursllludq 37 largiunt. fFinge rurſus, appellatoriũ libellü ſanõ ſit, ad ſimilemq́; obligationis effectum f. daar gal. ationibus adligi intra decem dies ineptè conceptũ, nullumq; pertineat, idq; etiam in appellationis iudicio u l. apud Cel- rre, ſi deinde qije Aret., qui Ro eſſe, poterit ne deinde corrigi: Et nõ poſſe re 30 ex Iuſtiniani lege defendamust: itemq́; in cõ ſum. 6itẽquæ adiectum accuſuii mæ. õ. geia. co liquida de apicibu’ Ium.iſ deuer. et' niſi cum ahnt oblig. 8 ceptũ eſtf, quia in ſubſtantia deficit,&tempo re appellator excludit᷑. Quòd ſi emendatio ſubſtantiã nõ reſpiceret, ſecus eſſet', ꝓoſſet e- promiſsis ex Labeonis ſententia“: quarũ le⸗ gum uerba Accurſ. diuinãdo nimis coarctat: ritur. fj. de do li except. 47 Inam& quoties poſt litis conteſtationẽ emen datio permittit᷑, toties& in cauſa appellatio- niscõcedenda eſt, cùm appellatio in eum mo dum rem reſtituat, quem tempore iudicij ac- cepti, id eſt, litis cõteſtatæ habebatꝰ. Nec nos mouet, quòd ſuper clauſula emendata nulla poſsit eſſe cõteſtatio, ergo& nulla ſentẽtia: nim etiã poſt tempus fieri:ſquod& generali- ter receptũ eſt in declaratione:cùm enim qui declarat nihil noui inducat:, quandocũqʒ fie ri declaratio poterit k dum tamẽ ex uerbis de ſcendat:alioqui fruſtra declarationẽ appella- remus, quæ uera correctio eſſetl, nec ius alte- quod ex qpaltat, 38 xndipoteſt, uqu’; lſeo tẽpore. j. deremiß. x I. ita dema. j. de procur. Ro ma. conſ.z 81. „ big. iareeſmedih I. qui fandum. ua remanente llb, api Bar. de cõ cor quod corigaci trah.empt. luper I. hær ri quæſitum hoc prętextu auferre poſſemus, 40 nam reſpondetur, ſufficere conteſtationẽ li- uæſto. ndum fitex upe. l. hœredes.§. 3 ſi ſeribſäts, Bih idẽ a 1 LOntSltat 2 prontam L. deracione ſi guidpoſt.de quod rectè Paul. Ca ſcripſitn. Ethæc quidẽ tis in ſumma petita, quæ facillimè deinde ex- eon Weee“ ex cõmuni ſententia dicta ſunt, quam& nos tenqditur ad ſpeciem adiectam: ſicut etiam ſuf ¹⁹2emn: qui id conigi 1 4 Idendo, mulb. aac deus cir rs de di ngue, ſtinguen, lat. recte dicitul 1dh c. ailecli. de ac 3o autem hufilmò cunat. ddicaeſt Ale 392 40⁰ ſequimur, nec in eaulla eſt cõtrouerſia, ſpræ- terquam cùm de emendatione ad rem petitã pertinente agitur:exiſtimamus enim, uſq; ad ſententiam concedi emendationẽ, idq́; huius legis argumento etiam mutationẽ conceden ficit emendationẽ fieri ex iure, quod ante li- tis conteſtationẽ cõpetebat: id enim facilius in iudiciũ deduci poteſt?, q́; quod deinde no- ua ex cauſa ſuperuenerit: atq; ita ego ſentio. Quæ ſententia abſq́; dubio in his omnibus Xl. ſi quis rẽ. in fi. de pig. act. à d. l. nõ poteſt. 48 n m 2 tis: tnam& in lege dicitur, ſi minus petitum caſibus procederet, in quibus ex cõmuni tra b d. ⁰. ſiminus. res alijex legsno,ſu d.§. ſi quis ſit quàm deberet᷑, ſine periculo agi“, quia in ditione receptum eſt, lite cõteſtata admitti e eyſeq.&l.ma e uſqy ad lentenm poſt. eodem iudicio iudex aduerſariũ ei in reliquũ so mendationẽ, ueluti in eo, qui probabili erro- ter:in fi. de in ambigua obſcund Sleyine In cõdemnat, ex Zenonis cõſtitutione. Idemq; re deceptus eſtv: quod& Aaret. ſentit. Addit I(offrteſt litatem aliquame ii deat. ſi quis aliud pro alio petierit, uthominẽ Sti- Claudius generaliter id cõſtituendum exem æ lexceptionè. mtionis execob chum pro Frote: aut ex teſtamento petierit, plo dilatoriæ exceprionis, quam lex ante litis j. de prob. elaue de umm quod ex ſtipulatu debetur, in eodem enim iu conteſtationẽ obijci iubet& tamen exueri- d 4 Licfarais ſiuelit pel 41 dicio errorẽ corrigere ei permittit᷑.Nec me ſimili ignorantia ſinit ut etiam deinde oppo- at SAceh. ſue frwelu mouet Accurſ. reſponſio: in eodem iudicio, natur f Idem dicendum, quoties litis conte- 11 49 p* 9 gveptäer id eſt, in alia inſtantia coram eodem iudice in ſtatio eſſet nulla: nõ enim actus nullus impe nõ præſiat. Pelei, 1io ui terpretantis: quid enim potuit alienius àle- diret emendationée ut quia libellus eſſet ine- ſras pi1 win veriquu V gis uerbis reſpõderi, quàm ineptè geminan- pttus f:quod rectè intelligit Alex ita demum, Farh ſir qro⸗ enenir po evl, tem uerba legislatorem inducerer quaſi dixe 6 ſi deinde alia ſequatur litis conteſtatio: ſuper z7 5 liam ohrin eapii rit, iudex coram eodem iudice cõdemnabit, priore enim, quæ nulla eſt, ferri alia ſententia e Ga. enim! us atqui alia inſtantia coram alio incipi poteſt. non poteſt, quàm abſolutoria ab obſeruatio- g d.1.j.§.j. ſ betes becmenp, quid magis abſonũ quàm in eodem iudicio, ne iudicijs, meritò poterit alio iudicio emen⸗- men. fal mod. non ſolum 9 42 id eſt, in alia inſtantia: fatqui iudicium proin dari error. Adhæc pertinet quodab aliquib. III(di. . xredtn di mmm 3 non deneg us a Spec. Innoc. Iaſ. hic. b Auth. princi- pales. in fin j. de iur. cal. 50 I1111 c gl. d. c. paſto- ralis. d gl. l. Pompo- nias.. rati. de procur. V e gl. c. apud.32. quæſt. j. Alex. I. quicquid. de uerb. f lal.§. morte. col. 6. de ope. no. nunc. 51 VI 2 Claud. I. j. de offic. aſſeſß. VII h Iaſ. l. certi cõ dtclio.§. ſi nu mos. col. 6. ſi cert. pet. i d. 5. ſi detra- cta. Doc. c. jj. de lib.obli. 52 53 1 k l. quod in hæ- rede.§. elige- re. de tribut. Imol. d. c. ij. II 1 13. de plus pet. m l. quamuis. ff. de in ius uoc. n l. cum precũ. j. de lib. cauſ. 54 II1 o l. Pap. exuli. de min. p Cle. cauſam. de elecl. ꝗ Per l. de uno. de re iudi. r I. fi. ff. de bon. autor. iud. l. ſi quis. 9.j. IIII . de reb.cred. s Decius. t l. Pomp. ſi fru. 6. fi. de reiuẽ. V u Blex. conſil. 78. in 5. x l. qui aliter. 6. j. quod ui aut clam. 55 258 traditum eſt: poſt litem conteſtatam ante iu- ramentum calumniæ licitam eſſe emendatio nem:ſi enim petitum eſt præſtari idq; minus factũ ſit, uidet litis cõteſtatio eſſe nullab, me- ritò emendatio nouaqʒ conteſtatio non impe ditur. t Qua ratio- 1 1! 1. 7 d 3 libello lei uel mutari ¹licet, ro fuerit oppoſitũ, ſaluisq; exceptioni prout edicti perpe bus lis conteſtata, cum proceſſus ſit nullus, non impedietur e- mendatio, quæ nouo proceſſu fiat, ut Paulus Caſtreñ.hicaite. Idem affirmandum ſi confe ſtim poſt litis conteſtationem fieret emenda tio:perinde enim eſſet, ac ſi antè facta fuiſſerꝰ: & dicitur in continenti facta, ſi adhuc litis cõ teſtatio ſcripturæ actorum cõmendata non ſite: unde Iaſon generaliter hic probat, idem eſſe, ſiue quid ſtatim poſt litis cõteſtationem fiat, ſiue aliquanto antea: qua de re alibi age- mus fIn ſummarijs quoque cauſis idem re- ceptum eſt, cùm etiam ſimpliciter& de pla- no,& facti ſola ueritate inſpecta procedi lex iubets:cùm em̃ in eo iudicio, qui una ex cau- ſa intenderit, ex alia obtinere poſsit, fortius credendum huiuſmodi emendationem con- cedi. Quod& eo caſu fatentur plerique, cùm qualitas non in libello addita, ſedin perſecu- tione cauſæ deducta fuit:eam enim emenda- re ad libitum poſſumusi:quod ſecus eſt, cùm in libello adiecta eſt k, in ea enim ex ſupradi- ctis diſtinguendum. Et hęc quidem, quod ad emendationem ipſius actionis attinet, ſatis & ſuper: tnam ſi non de actione, ſed de pœ- na agatur, ubi ſemel cõmiſſa ſit. non eſt du- bium pœnitentiæ locum non eſſei. iquod& in eo reſponſum eſt, qui patronum abſqʒ ue- nia in ius uocauerit: ex ſola enim actionis e- ditione ſtatim pœnale iudicium oritur, quæ- riturq; patrono ius m. Sed& ſi quis in libello quippiam confeſſus ſit, non facilè aduerſus ſuam confeſsionem audieturn. Nec mihi eo- rum opinio probat᷑, qui ut in editione actio- nis, ita quoque in ea confeſsione diſtinguen dum putant, cùm appareat ſeparata hæc eſſe, & diuerſis rationibus nitio. tCæterũ& quo- ties lex qualitatem aliquam à principio re- quirit, ab eius forma recedi non poteſt, nec emendationi locus eſſetv: fiet autẽ huiuſmo- di emendatio parte citata, ut Albericus,& Claud. tradiderunt a: nec ultrà quàm ſemel de eadem re admittetur:, alioqui res in infi- nitum tenderet: idq; receptius, licet alij con- tras. Sunt& qui declarationem non niſi ab ipſo, qui actionem edidit, fieri poſſe arbitran tur, ab hærede eius non poſſet,& multò mi- nus àprocuratore generalis, quæ omnia alijs locis pertractanda ſunt: non tamen omitten dum quod Aretinus tradidit, emẽdationem hãc ratione futuriproceſſus utilem eſſe: nam ſi ex ea obſcuritate reus captione aliqua iam eluſus fuerit, actori imputabitur, qui apertèe loqui debuit*. d ¶ Mutari.) I Mutatur propriè actio, cùm 10 20 30 40⁰ 50 60 Alciati coment. in Cod. Iuſtin. e uetere omiſſa, alia proponitur. IIn quo arti- culo ſolet decidi, ante litis conteſtationem permitti regulariter mutationem, fexceptis caſibus quibus ſupra oſtendi nec emendatio nem quidem concedi:ut ſi quis cõfeſsionem ſuam reuocare hoc prętextu uelity, uel ius aduerſario iam quæſitum accepta tũqʒ auferre?: quo argumento ſunt qui generaliter idem arbi- trentur, cùm libellus à reo agnitus accepta- tusq; eſt:, quæ& Petri fuiſſe uidetur ſenten tia:ſed eam meritò Bartolus confutat, niſi in caſibus quibus ſpecialiter introductum eſt, ut à qualitate, uel cauſa propoſita recedi non poſsit b. fIdem ſi ſemel mutatio facta eſſet, ueltempora non largirentur, uel aliter iudi- ci ex aliqua cauſa ſederet, ut quia omiſſa ciui li, quis uellet criminalem uel famoſam inten dere“. Verùm& idem traditur, quando ele- ctione perempta eſſet ſequens actio s, ut quia ſimul admitti nequeant, uel inuicem aduer- ſentur?. Sed& ſi priorem actionem differre ſimpliciter quis uelit, uel ſoli inſtantiæ ipſius cauſæ renunciet, audiendus non eſt. Sed ſi omnino remittere& litem& actionem ue- lit, poteſt, uel etiam ſi actionem ſolam repu- diet, quod Bartolo& cæteris uiſum eſt, fqui- buſdam tamen ex Iuſtiniani lege reclamanti bus s. quæ, ut diximus, de renunciatione in- ſtantiæ ſolùm loquitur, ſolumq; ea ratione promulgata eſt, quia ſe inuitũ cogi ad agen- dum, ſeu inlite perſiſtendũ debere actor ne- gabat:quę ratio ſolam inſtantiã reſpicit, nec ideo magis differtur reus, cùm proſequi mu- tatam intentionem actor teneatur. Interpre- tatione igitur reſtringenda ea eſt conſtitutio. tQuapropter nec tunc ei ullus eſſet locus, quando reus diſsimularet ſeu non oppone- reu, aut eſſet cõtumax«, aut quando actor ad/ uerſus alium quoque eadem actione experi- ri uelleti, aut ſiſudex neceſſariò uideret ab ob ſeruatione iudicij actorem liberandum, ut quia libellus ineptus eſſet, quod Bartol. hic tradit: quod& in alijs caſibus dicendum eſt, quos alibi relatos legere eſtm. In criminali- bus quoque iudicijs non permitti mutatio- nem, propter Senatuſconſultum Turpilia- num, hic traditũ eſt, quod alibi Bartolus dif- fuſius attingitn.fPoſt iudicium uerò acceptũ pro regula traditum eſt, non concedi muta- tionem, quia litem conteſtando quis inſtan- tiæ ex proprio contractu aſtringitur 0:quara tione purgatio quoque moræ conceſſa non eſt, tquapropter nec in cauſa quidem appel lationis mutari poterita, cùm per appellatio- nem res in eum ſtatã reducatur, in quo tem- pore litis conteſtatæ eratr Non procedit ta- men hæc concluſio, quando per errorem a- liud pro alio petitum eſſet, uel ex alia cauſaq́; deberetur: licitum enim erit mutare probato errore:, quod ſuprà attigimus: quamobrem ſi ex probationibus coniſtaret iudici, uerum credito/ tui monet autori- tas uel ius reddentis 56 57 ) d. lcum bre⸗ cum. T rLdeplue tit. a Cepol. caute 106. Ange.9. omnin. lſtt de act. b c. cum d o, de elect in c. ut debiun de appel. 58 c. cerii cond in prin.ſicc. bet. d d. l. Guiinſe rede. Heelge⸗ re. e l. fi.C.de caui- f Auth. qiſ. mel. C. quon. & quah. ua 55 2 d auth. G omnem. ina then. de li h d.5. omnèg 1j. j. utnemo inuitus. i à. auth. ibiire poſtal 60 k Bar.I ſipriu vj. oppoſ ij parte. deope no. nunc. I lij. infn. duob. re. ii fin. ubiba. de pret ſth. m Alex..j.ſde Carb. ed. n l queſtu.ſ ad Turpil 61 lij Lim ſcrib. de pee p l inſulim. uerb. 6² ¶Ron. denſ 8 dnt 381. 63 5 d. gſi ninu 1 ſel. r d. l. ttadeni- lunpobsit⸗ dad moalias-nd 3 kunr ſent Ac dekuüoner 4 dlentenlam lobat: mous aqlareus lit epwoequen nrone recech aſuſmns obijcie a Wiquamim ruſimeffectus wtncvre ſecu i.lvrimuu thd mmindici uiqua capti ilelu liciat, 4 Vuichac dlonum iud adoteguht mn Ta gheitgmcumt dasnbsutipof dleudemidh Jtimendarun ſlguspluresa ierlsdiuer n. no conteſ uda, re daün onem 4, Ur 1. Xc- un daen 9 Quis r dld„. 2 vöſebim 4 Lij·g. final.de nreuocan pret. ſũp. Tdrexw veln b IBebius. de us aduerſ pac. dot. lurlium ain 1 64 ufer c Lhabebat, de raliter rre gu inſtt. Rd.la- al Haoni ldem pud. S. item d Slts accen quæritur. de uude g. Ledurſenn, 65 s confur nün d alia. j. de his ntroducume 6 quib. ut ind. apoſitareceinn e dli de plus autatio Haενꝙσ—Qπρ /ν betit. tur, u fis le f Bart. l. qui ea. Velaliterind, ae fart. iqulnomilich Arg.c fin.de neltamoſam ine, prob. ltur quand de⸗ tensactio outqu 5 al.ij.g· fin. Glinuicem ails,“,. actionem difens i I de die. qui dlüinſtantieilin, fhee, us noneſt’ del K5 l. prolatã. C. n&actionem 1 r onem ſolam rep 1 eris uiſum ettu⸗ ni lege reclami renuncianone i,n I nemo. ff de ſolumq; ea muim: except. ussaghan areleeaſ lü debere actorne qubitet. de ac⸗ ſtantiã reſpiciſnt: quir. hæred. cumproſequim' n d..habebat. teneatur. Inter aezeſt conſtitulo jullus eſlet locoo 67 ſeu non oppote 10 I.nullus uide- Touando actorat tur. qe reg. iu. Kquan 5 d. S. ſiminus. emactione expel- i 5 uh Tarid uideretabod Bar. de duob. m liberandum, l reis. „ auod Bardolile, 68 ibus dicendumck r I. ſi plurib. de 1, eſt“.In crimin leg.j. e bo s c. in præſen- itti mutalb s—. permitti m tia. de prob. 1. la, onſultum uce t Alex. conſ.58 1 2 1. alibi Bartolus cd col-5 in v. Pur um uerò accepliè pu. hic. icium 3 non concedi mol ſtringicul: 2 Co ceſſanod x lſiidem. ffde emappe iuriſ. om. iud. auſa quid b C ia Phebu fin. C. de an. cum pel⸗ 0 en except. 4 arur, ind ddin? naturaliter. trtdonpr. nihil cõmu 1 4. 10 1 a vder effoti,, ne. de acquir. ando pe auldi 1 lexalacae poſeß. äu 21 mutueprobe 8 l ſiconſtante. erit qurnchmn, f. ſol. matr. imus1. Herdt 1 10l 4 0/ utale 1d 260 creditorem eſſe agentem, putauerim Zeno- nianæ conſtitutioni locum eſſe, fauore diri- mendarum litium“: tametſi cõmuniter aliud receptum ſit, nempe ſi libellus ſit nullus, ab obſeruatione iudicij b: ſi ualeat, ab illa cauſa reum abſoluendum, ſaluo actori iure alio in iudicio experiundic. Non procedit rurſus, quando ex mutatione lis non differretur, ſed ſoluùm fieret cauſa euitãdæ pœnæd, quod Bal dus ſenſit: qua in re ſubſiſto?,& diſtinguen- dum arbitror, lex conſummatum actum ſo- lum puniat, an id minus¹. tNon impeditur rurſus mutatio, ſipartes conſentiant, debetq́; iudex earum conſenſum pro rato habere, qd aliqui hic tradiderunts, quod& ego Zeno- nianæ legis argumento cenſeo, tanquam tali conſenſu extendatur litis conteſtatio ad rem mutatam. Sunt& alij nõ abſimiles caſus, ex his quæ in emendatione diximus, repetendi- 66 TSed an idem in reo ſit, ut non niſi uſq; ad li- tis conteſtationẽ mutare ipſe exceptionem ſuam poſsit?& uideri idem eſſe Picus ait, ut æqualitas inter partes ſerueturi,& ne alioqui ſequatur ſententia ſuper eo, de quo in litis cõteſtatione nihil actum ſitk. Sed ego in Bal- di ſententiam deſcendo, quam& Riminald. probat: moueorq; ea ratiõe, quia ſi ex aliqua cauſa reus litem conteſtatus eſt, aliam dein- de proſequendo, non diciturà prima conte- ſtatione recedere, cùm etiam cõtrarias defen ſiones obijciens audiatur“ nec eius reſpectu quicquam intereſt mutare factum, cùm inde idem effectus proueniat, id eſt abſolution: ꝗᷓd in actore ſecus eſt, qui certæ cauſæ aſtringi- turv. Plurimum tamen hac in re poterit arbi- trium iudicis, qui hoc curet, ne inde actori ſit aliqua captio. Et hæc de mutatione adno- taſſe ſufficiat, tQuid de accumulatione(id eſt, plurium actionum iudiciali adiunctione) dicendum: Et pro regula traditum eſt, permitti: nõ enim denegandum fuit, quin unuſquiſq; pluribus iuribus uti poſſet, ſi ea haberet,& citra alicu⸗ ius fraudem id fiereto, accedente præſertim dirimendarum litium fauorer. Quapropter ſi quis plures actiones ex eadẽ cauſa habeat, aduerſus diuerſos eis uti poterito, dum tamẽ una ſolutione ſit contentus, ſiue illi rei de- bendi ſint, ſiue cõſortes litis:, ſiue plures poſ- ſeſſores, qui hypothecaria pro eadem re con- ueniant᷑:, ſiue plures ſint creditores, qui plu- res debitores eadem ſpecie actionum uno li- bello conuenire uelint“. Eadem ratione plu . ribus actionibus ex diuerſa cauſa cõtra eun- dem aliquis utetur, ſiue ad diuerſam rem cõ⸗ petant, ſiue ad eandem, cùm res diuerſa ſit, cõ cluſio indubitati eſt iuris:ut ſidecem petama Titio ex cauſa mutui,& alia decem ex cauſa depoſiti*:uel ſi petitorium poſſeſſorio accu- dc edendo. 10 20 30 40⁰ 50 mulem, cùm alterũ ad poſſeſsionis ſolum de- 60 clarationem, alterum ad dominij, quod nihil cum poſſeſsione cõmune habet, tendatl. Sed & ſi mulier dotem ſibi reſtitui petat, quia ma ritus facultatibus labatur⸗,& quia adulter 261 ſita, agi ex diuerſa cauſa apparet,& ad diuer- ſos effectus, ex ſuſpecta inopia ad conſigna- tionem, ex adulterio ad plenariam reſtitutio nem: ideo admittendam cumulationẽ aduer- ſus Pauli ſententiam Decius ſenſitb:quæ opi nio defendi poteſt, ſiprimòactum propona- tur ut conſignet᷑, quod infrà oſtendam. ſ Po 7 teſt& quis præparatoriũ iudicium cum alio cumulare, cùm diuerſum finem reſpiciant 4 dum tamen ordo ſeruetur, priuſquam præpa ratoriũ expediatur. Sed& inquiſitionem iu dicis cõcurrere unâ cum partis actione poſ- ſe, ſi ad diuerſas res tendant, Bal. hic ſcripſit. Eadem quoqʒ cauſa inductum uidetur, uta- ctio ciuilis criminali nõ præiudicers, cùm al- tera priuatã utilitatẽ, altera uindictam publi- cam reſpiciat: niſi quòd eodem tempore lex noluit eo caſu reum duplici iudicio concuti, aut fatigari t Quoties ad eandem rem ex di- uerſa cauſa agitur, locum quoqʒ eſſe cumula tioni, quandoq; receptũ eſt: quamobrem qui ignorans rem ſibi legatam emit, ut ea trada- tur, duplicem actionem iungere poteſt, ex te ſtamento,& ex emptot, ut altera rem ipſam, altera precium cõſequatur, quod iuris intel- lectu uice rei fungitur nam& tali caſu cùm cauſa diuerſa ſit, altera alteri præiudiciũ non facitm.& qᷓ;uis unica charta utrãq; quis inten derit, tamẽ duplex cenſebitur libellus“, cùm non ad chartam, ſed ad cauſæ ſeu ſpeciei di- uerſitatem attendamus,& quę ex ea ſequitur concluſionem0. t Cæterùm non actori tantũ, ſed& reo id beneficium indulgeri dubiũ nõ eſt, non ſolum in exceptionibus, quas diuer- ſas obijcere poteſt, ſed etiam ſi exceptioni actionem ipſe iungat: ut ſi contrarium libel- lum actori offerat, quia conſequi aliquid in- tendat, quod ſub ſimplici defenſione nõ cõ- prænderetur d. fCumulatur& quandoq; ac- cuſationi inquiſitio, idq́; non niſi certis caſi- bus, quos alibi Doct. attingunt:. tNon pro- cedit prædicta concluſio, nec cumulationi lo cus eſt, quoties aut actionum origo, aut exer citium, aut ſententiæ præiudiciũ, executidue reſiſtũt. De origine exemplũ in eo ſumitur, ex cuius pecunia, mandante eius ſeruo, fun- dus ab aliquo emptus eſt:aut enim rem a ſer- uo ſuo geſtam ratam habebit,& aget manda- ti:aut nõ habebit,& aget furti: debet ergo à principio eligere utrũ uelit: ſi enim ambas in tenderet, ceu cõtraria allegans nõ audiretur. Sic non poteſt quis& inofficioſi teſtamenti, & falſi ſimul quæſtionẽ mouere: ſic enim po teſt aduerfus reum interdicto experiri, tanq́; ui& clam rem poſsideat, quod Ang. reſpon- dit. Sic libellus reijcit᷑, quo nullam eſſe& ini quam eodem in capite ſententiam affirmo*. Idem ſi actum nullũ dicam,& ſententia iudi- cis infirmandũ v: uel ſi ſententiã nullam eſſe dicam,& reſtitui in integrũ uelim⸗=: fappella- tio enim& in integrũ reſtitutio nõ niſi aduer ſus ſententiã ualidã cõcedunt᷑: quare diſiun- ctim his caſibus proponendũ eſt, quę alterna ta intentio in appellante à diffinitiua utcũq; mmm 4 a H. uiro. eo. tit. b Paul. cõſ.393. col. ij. 0 c l. ſed ſi ante. fr de except. 71 d l. qui de inoff cioſo. ff. de in⸗ offi. teſt. 7² e Roma. conſil. 392. f Bald. hic, col. 21. rep.padua næ. 73 g I.j. j. de actio. h l.ij.§. emanci patus. ff. de col la. bon. i l. interdum. de publ. iud. l.ij. §. j. ui bo. rap. k l. huiuſmodi. §.qui ſeruum. f de leg.j. 1 Ij. f. de aclio. empt. 74 m l. Lucius.§.j. de leg.iij. n Gl. l. etiã. 9. j. de min. laſ.l. ſi ſeruus. d.j.iiij. no. de leg.j. 75 0 c. querelã. in gl.ij. de elect. q Iſi inter teg me. de excep. rei iud. r Bart. in l ſi ma ritus. ij. d.· fin. de adult. s L.j. C. de fart. t l. eũ qui. j. de inoffi. teſta. u Angel. conſil. 162. ulſo di- cto libell. x Bart. l. ſi ex- preßim. de ap pell. 78 „ Ang. conſ.36. col. ij. ⁊ Abb. c. cõſtitu tus. de in inte grum reſut. d c. dilecto. ubi Abb. de app. 79 5 l. ſcio. 5. fi. de appell. c Gl. S. ſed iſte. Inſut. de act. d Klex. conſcl. 96. in 4. 80 e c. j. de poſtul. præl. 6. f l. nemo.§. quo ties. de reg.iu. g L. cuius bonis. de cur. fr. l. ſi mihi& tibi.in prin.de leg.j. 8¹ h I. ci filius.§. uarijs. de le. ij i d.§. eligere. k I. fi. j. de codi. 8² l d. c. cõſtitutus. Bal.§. eligere. m Inſu. de leg. in prin. ubi Petr. 83 n I. habebat. de inſt. l.fin.§. ta les. j. de fur. 0 I. Clodius. de acquir. hære. p l. flii emanci patil. de acq. hæred. 84 q Bart. d.§. ni- hi commune. iij.lect. r I. eum qui. j. de inoff·teſt. 5 L. nihll.§. j. de inoff.teſt. t l. per minorẽ. de iud. u I. fi. C. de ord. iud. 85 x c. j. de reſutut. ſpol. in 6. l.is qui decti- nault. de rei uend. ⁊ ll. fi. uerb. ſæ pe. aA Arg. l. rea. 3. f rerũ amot. b Ang. lmol. in d. l. interdum. 262 toleratur⸗, ſicut&conditionalis, itemq; diuer farum cauſarũ allegatio b: quod in actore ſe- cus eſt.t Quapropter receptũ eſt, non tenere iure eius intentionẽ, qui eodẽ libello reiuen dicationi adiungit Publicianã, niſi quòd de cõſuetudine ſuſtinetur, ſi diſiunctiuè actum ſit,& dictã rem ad ſe pertinere iure dominij uel quaſid. Sic& ordo ſacerdotũ poſtulatio- nis electionisq; beneficiũ nõ coniungit, ſed à principio deliberat, eligendũ an poſtulan- dum aliquẽ ducate In exercitio ſeu reiperſe cutione impedit᷑ cumulatio, quoties lex eo- dem ex facto plures actiones cõcedit: licet e- nim omnes à principio oriantur, non tamen omnes ſimulintendi poſſunt, ſed eligendum ab actore eſt, qua potiſsimũ uelit experirit: qua electione facta, una ſola cõpetit, aliæ ex- tinguunturs, ut meritò impoſsibile ſit eas ac- cumulari.tSic in legatis eligendum eſt, qua actione quis agat, perſonali, an in rem, an hy- pothecariau. Sic optandum eſt, utrũ quis de peculio actione, an tributoria intendati. Sic ex teſtamento cui clauſula codicillaris inſit, à principio quis eligit, iure directo an fidei- cõmiſſo uti uelit fquæ tamẽ cõcluſio nõ pro cedit, quoties lex ſpeciali aliqua cauſa libellũ alternatiuũ, aut cõditionalẽ reijceret itemq; quoties pro eodem, ſed nõ ad idem, hær actio nes competerentu. f Sed& quandoqʒ electio non adeò perimit alias actiones, ut ex cauſa rurſus competere nõ poſsint: ueluti quoties quis iuſto errore deceptus eſtt, cexignoran tia remediũ minus aptum elegerit0: uel qui elegit᷑ is ſit qui propter ætatem uel alia legiti- ma ratione reſtitui debeat, ut in eccleſia Are tinus cenſuitr. Idem ſi remedium electum ad uerſarius oppugnarit“, indeq́; actor ipſe ſuc cubuerit:, aut culpã cõmiſerit, ex qua actus ille nullus efficiaturs. t Ad hanc diſtinctionẽ 10 20 30 ſpectat etiã, quoties accumulatio ex eo prohi 40 betur, quia maior cauſa impediat,&hęcenim exercitium, ſeu proſecutionẽ reſpicit: qua ra tione ſæpe fit, ut ciuili quæſtione intermiſſa, prius de crimine iudicetu. Vnde& uidemus, aduerſus eum qui omnib. bonis ſpoliatus ſit, quòd huiuſmodi cauſa ei ſit maxima, nullam aliam adiungi poſſex. Sed tamẽ hæc exempla nõ uident᷑ accumulationi conuenire, ut quæ tantũ procedant, cùm nõ ab eodem plures a- ctiones, ſed à diuerſis ſingulæ proponunt᷑ fa- 50 lioqui ſiis, cui actio maioris cauſę cõpetit, mi norem uelit adiungere, nõ uidetur prohiben dus:quid enim impedit ut fauori ſuo renun- ciare nõ poſsit ve qd rectè Salic. cenſuit. Sed & quoties à diuerſis ſingulæ proponunt᷑, nõ tamen indiſtinctè in minore ſuperſedendum crediderim, ſed ita demum, ſi ſeparatam cau- ſam nõ habeant⸗. Einge, peto à te decem cau ſa mutui, tu me criminaliter accuſas, cũ hæc ſeparata ſint, uerius eſt non ideo ciuili cõtro- 60 uerſiæ moram fieri*, licet Bar. in contrariam ſententiam iuerit, quem aliqui ſequunturb. 86 Eòdem pertinet etiam cùm ratione ordinis impedit᷑ accumulatio, ut quia alia actio aliam Alciati cõment. in(od.luftin. ⸗ præcedere debet: ſquapropter non adiiungi tur rei uendicatio interdicto Vti poſsidetisa nam& manifeſtè hęc remedia ſimul pugnãt: neq; petitio hæredi tatis cùm inofficioſi que- rela, niſi cõditio abiecta ſit, quatenus in que- rela obtineatur Sed& non poteſt quis eo- dem tempore abſolutionẽ à iuramento pete- re.& reſciſſoria experiri, ne ſcilicet in periu- rium incidat:prius igitur remiſsionem impe trare debet, quod Bald. hic ſenſiti t Sententię præiudicium cumulationi obſtat, quoties ab ſolutoria in priore actione lata, rei iudicatæ exceptionem in ſequenti poſſet produceres: unde fit, ut ſi ex eadem cauſa idem diuerſis a- ctionibus petamus, obſtet exceptiot. In qua tamen concluſione prima fronte dubitari po tuit:ut enim concedamus, lata ſententia ob- ſtare rei iudicatæ exceptionem, ne de eadem re ſæpius quæratur, tamen uideretur ad litiũ cõpendia pertinere, ſi accumulationi locus eſſe poſſet ante rem iudicatam, cùm facilius quis poſt rem liquidam reijciatur, quàm ad- huc durante ambiguitatei.ſ Sed tamen hac in materia nõ minus conſideramus quid ſequi poſsit, quàm quod in præſentia apparets: un de tum quoque ex Africani reſponſo idem ſentiendum eſt: fquod ſic ego interpretor, ut plurimum intereſſe cenſeat, præiudicialis a- ctio prius eodemue tẽpore intenta ſit, an po ſterius. Si prius, uel eodem tẽpore, prohibet᷑ accumulatio, obſtatq; exceptio ne pręiudiciũ fundo fiat, id eſt, aliud iudicium introducat᷑, priuſquam de fundo, quę cauſa maior eſt, ſit iudicatũ.Si poſterius, ſecus eſt:ut ſi uiam pe- tam, deinde fundum: qᷓ;uis enim in uia prius obtineã, nullum fit fundo præiudiciũ, quòd ſcilicet in uiæ petitione incidenter tantũmo- do de dominio fundi tractatum ſiun,&ideo ei cauſæ nõ fit pręiudiciũ, quia de eo principali ter quæratur, quod alibi docuir. Et hoc eſt qd lex ait, reſtitutionũ cauſas eſſe diſpares: cùm enim dominiũ reſtitutionis cauſa ſit, in altera principaliter, in altera incidenter deducitur: unde in altera ſola ex poſſeſsione oriens præ ſumptio probationi ſufficeret, in altera non ſufficereto. Neq; tamen aliorum ſententi, quãuis rationi Iureconſ.nõ conueniat, quin in ſe uera ſit, ego diffiteor: ut ita demum pro- hibeatur accumulatio, quando altera ſenten- tia alteri præiudicaret, ſi id contingere ſecun dum cõmunem cauſarũ curſum poſſet.Si ue rò tunc ſolùm præiudicaret, cùm à reo onus probandi, quod rarò fieri ſolet, aſſumeretur, ſecus eſſeie. Idemqʒ ſi ſecundum iudiciũ ueri- ſimiliter prius terminabitur q́primum: ut ſi quis rei uendicationem intendat, deinde adi piſcendæ poſſeſsionis interdictum accumu- let, non reijcietur: quia ueriſimile eſt, fore ut citius in interdicto pronuncietur, quod ſum mariæ cognitionis eſt, quàm in iudicio peti- torio, quod omnem litem abſumit, ut Barto- lus tradidit a Cæterũ etiam generaliter con- cedetur accumulatio, quoties ex facto rei, uel alia probabili cauſar, incertus eſt actor, qua actione cog. d I. ordina de reiuend, 88 E d. l en qui. de inofffcioſo. 89 f Etreli inej extra de iire⸗ iux. 3 lſi mater.. eandem., cy quæritur. de except. reiiu. I de eadẽ,co tit..plura. j. reſb. de aft.i oblig. i l fin. ſden act. 90 k l. fundum ali Bar. de excep. 91 ĩ al fndio l ſed ſiante. m ſicuti h que ratur. ubi g ſiſer. uend. n In§. duo fr tres. 5oppcſ 9² 0 Bart. l. quüli in ſuode con. inſti. 5 Batl fir aum. 44. S. nihilcõ⸗ mune. in. comb. 93 r la col.13. dc dt sa ineexpei iſ inpeni dul o ο run Dnale0 d ven renoderqu gulnndum⸗ iguucondler folt R ſdei pollel ve un Aideo arucötradel 1 Mumen nõ de ſulpeti cre ee tendu qu li Korporas aulcaluelſ aurcumulat iau teminactio! inenprodu gicemnume romulareru mnäuniu imenimreſ temnatio aſgiulcalu Qu badlerſus, Müinegee cppouite ndierſe em diſferan a mhr d lem en Aenn 3 callonen di wgni A des Nendelle ns dopep. 10 A * ’ 15 Nnas in aulpug. a d.l.j.§. qui au moftedls d tem. quor. leg. P Tuatene ,A nden using, 94 — quis 6 6— . Gunenlopen, 8 3 licetinpen 5 I. ſi ehen nulsionem d G de except. enliti rs de dſtat demwa hu naud dkei incieg, Aladwära 3 2 3 — nin c ſiquis cũ to Iqu tam.in fin. de me dudirnn except. rei iu. aa lententiod à d 9. ſedneq. in dem, ne deeaden l auth. de fide- uicereturadlii: iuſſ. amulationi n 3 40 am, cum faciiig -0. 8 d Camal, e Iinterdum.§. Ded tamen acin qui furé. ff de us quid ſeqli fürt. ubi Bart. entiaapparetem flLex diuerſo. u reſponſoliden zeun 4 4* uend. 80 mmterpretoru 9 97 i præiudicialba c. cum dilecti. e intentaſit Inpd= de ſör. comp. tepore prolibeé Alexan..j.de ptio nepręiudici id. cium introduca 5 d. fandi. auſamaioreſhſt i d..ubi. seſtutſiuiampe- kſideferente. B quib. mo. pig. senimin uiapris 98 preiudicũ qut I dll. ſiidem. de ddentertantumo, iuriſ. om. iud. atum ſit, Kideoc na de eoprincipai cur Ethoceſta eſſe diſpares:cim cauſaltt inlen m I..9.fin.ſiſ⸗ identerdeducitu. mil. fur. fec. eſsione orienspi i ſifmilia. 5 eret, in Altera non 7 5 om. iul. 4 5 9 0 d. I,]l. liorum ſentent-! . 99 d conueniat, qull utitademumpo andoaltera ſeple Icontingere ſih p l. omnes. de urſum poſſetdile ad.& obig. ”. et, cum à reo dr ꝗ Areti. conſil. ſolet aſſumeretl- 103. Alex. con ur Tpl 5 4* zeindeꝛd col pen. de le⸗ en 1 at. j. Aicum accum 1 1 riſimile elh de reg.i ſimn vülon, de reg. iur. nciel„ell m in iu vvpe mit utBan, nablunme, WoD9 12 veneralielcde d.l. fandum. am B=7 otebbe 100 wicsexfaci or mus eftaboee. 264 actione experiatur“, proponet enimomnes, roteſtatus ex una id ſe conſequi uelle, quod ſuum ſit. Sed& ſi quis petitionẽ hæreditatis intenderit, lite conteſtata res ſingulas proſe- qui poterit, ut ſi facilius de eisprobaturum ſe confidat, nec pręiudicij ratio obſtabitb: cui lo cus non eſt in his, quæ facti ſeu accepti iudi- cij, id eſt, litis conteſtatæ tempore, iudicio in- cluduntur: unde non nouum iudicium accu mulari uidetur, ſed quodammodo pars ince- pti perfici. ſin uniuerſali enim negatione etiã res ſingulæ cõprænduntur. ſActionem quo que hypothecariam Perſonali adiungi, ex Iu- ſtiniani lege conſtat: quod ſpecialiter intro- ductum Bart. arbitratur, alij aliter. nobis hæc ſententia placet: cùm enim hypothecaria per ſonali accedat,& ad diuerſam rem, id eſt, poſ ſeſsionem concedat᷑, uidetur accumulari po- tuiſſe: ſicut cùm quis criminaliter furti agit, S&acceſſoriè officium iudicis implorat, ut ſua ſibi res reſtituatur: uel cùm quis rei uendica- tione experitur,& officio iudicis fructus ſibi reſtitui petitt, uel ſortem ſibi cum ufuris, uel omni eo quod intereſt, preſtari intendits, nec me mouet quod alibi tradit᷑, nõ admitti eum, qui fundum petat,& ſimul fructus cõdicatt: tquia condictio nõ cõpetit, niſi aduerſus ma læ fidei poſſeſſorẽ, ratione fructuũ nõ extan/ tium,&ideo principalis eſt actio: at hypothe caria cõtra debitorem ſemper acceſſoria eſtkx. Iaſ.tamen nõ poſſe rem uendicari,& fructus ſimul peti credidit, cùm fructus ex ſtipulatu debentur, quod falſum eſt:cùm enim diuerſa ſint corpora,& ex diuerſa cauſa debeant᷑, nul la tali caſu eſſet præiudicij exceptio l Aduer ſatur cumulationi executio, quando id quod altera in actione ſolutum eſt, ab altera libera- tionem producit:tali enim caſu, nec eandem quidem numero augere licet, nedum ſpecie accumulare:ut ſi quis ex furto à familia facto dominũ, unius ſerui nomine cõuenerit, alio- rum enim reſpectu actionẽ ſuſpendet, quòd condemnatio unius ſufficere ei debeat'. unũ autẽ tali caſu cenſetur furtũ,& ideo unica a- ctio aduerſus omnes cõpetit quã ſi actor uo luiſſet integrè cõtra omnes intendere, à prin- cipio potuit, ex poſt factonon concedit.Si uerò diuerſæ eſſent actiones, cùm magis in- uicem differant, difficilius etiãà cumulantur: quapropter duæ actiones ex cau ſa lucratiua ad eandem rem cumulari nõ poſſuntt: unde & pro eadẽ re uendicatio cum petitionehęre ditatis nõ adunabitur a, nõ magis q́ʒ; cum ipſa uendicatione actio hypothecaria': nam ne cõ iungant᷑,&illud obſtat, quòd res mea mihi pi gnerata eſſe nõ poteſt: nec mulier dotẽ à ma-/ rito propter adulteriũ ab eo cõmiſſum repe- tet,& ſimuluel deinde actionẽ, tanq́ ad ino- piam uergat accumulabit, idq;, ut ſuprà dixi dc edendo. 20 30 40⁰ 50 mus, ex Pauli Caſt. reſponſo: executio enim 60 in priore adulterij iudicio facta, aliã cauſam abſumit, quod, quis repugnante Decio, ue- rius eſt:hicenim duæ actiones ſunt, quæ nec ‧... 1—. t 1— à principio quidẽ proponi poſſunt. Ad hãc 265 prohibitionẽ etiam pertinet quod dici ſolet, quando duo delicta ex eodẽ facto proueniũt, quatenus pœna cõcurrit, eatenus prohiberi accumulationẽ, alteriusq; ſolutione alteram perimi: quatenus uerò altera maior eſt, agi poſſe“. fquòd ſi non aduerſus eundẽ, ſed con tra diuerſas perſonas actiones hæ intendant, tunc dubium nõ eſt nõ obſtare exceptionẽ*. Sed& quoties altera eundem effectum per quandam conſequentiã ſolùm induceret, nõ obſtabit exceptio: ut cùm quis rem quã ciui- liter poſsidet, ratione naturalis poſſeſsionis uẽdicat,& ratione ciuilis poſſeſſorio Vti poſ ſidetis interdicto experitur, poteſt utrunq; ſi mul facere': quia in petitorio id curabit iu- dex, ut naturalis reſtituat᷑, actorq; dominus declaretur⸗, ex quo in cõſequentiã tendit in- terdicti executio, nempe neactor inquietet᷑, neue uis ei fiat?. Sed& quoties actor proba- biliter ignoraret, utro remedio experiri poſ- ſet, hoc quoq; caſu ei ſuccurrendũ eſſetb. I Cæ terum illud adnotandũ eſt, à regulis quibus ſuprà cõcluſum eſt, nõ admitti cumulationẽ, excipi quatuor caſus. Primus eſt, cùm con- ditionaliter alia actio propoſita eſt, ut ſi quis querelam inofficioſi teſtamenti intendat,& quatenus in ea obtinere poterit, atteſtetur ſe petitione quoq; hæreditatis experiri“, uel cũ quis reſtitui in integrũ uelit,& quatenus ob- tineat, petat inſtrumenti reſciſsionemò. Idem cuùm quis ſortem petit,& quatenus in ea obti neat, etiam uſuras ſibi adiudicari poſtulet“. Idem de re& fructibust uel pœnaè, Idem& cùm electione omnino perempta nõ eſt alte- ra actio, ut in caſib. quos ſuprà excepimus. Id m quando exceptio præiudicij obſtaret, ut ſi quis fundum petat,& quatenus obtine- re in eo poſsit, etiam aduiam illi fundo debi- tam intendat, quod a pleriſq; traditũ eſt. For- tius ex Dyni ſententia cenſuit Paul. Caſtr. ſi ſimpliciter in libello fundus& uia petatur, ui deri ordine ſuo actum*¼,& fauore ſuſtinendi libelli fieri interpretationẽ, ut de uia tum co- gnoſcatur, cuùm in fundo actor obtinuerit“: quæ ſententia humanioreſt, ſi actor interpel latus ita declarauerit: alioqui ſi uiã quoq; an- te prioris actionis finẽ proſequeret, Africani reſpõſum obſtaret“. An autẽ aduerſus debi- 101 u I.j. f. ui bono. rapt. x l. ſi ex duob. in fi. ff. iu. ſol. ) d.§. nihil com mune. ubi A- lex. in v. leck. X all. ſicuti.. ſi quæratur. a I. j. in prin. uti poßid. 102 5 d.§. quia au- tem. Rom.cõ⸗ ſil: 45. c gl.. jj.§. item. de uer. obl.& in d. l. qui. de inoffc. d l. ij. ubi Eal.j. ſiaduer. fiſ. e I. j. ubi Alex. j. de iud. f l. cõductores. cum gl. j. loc. g gl. c. Raynal- dus. uer. ueni- rent. de teſt. h d. l. eum qui. d.§. tales. d. l. nihil.§.j. i In d. l. fundi. k Aret. l. nõ am plius.. fin. de leg. j. I Alex. conſ.5⁶ in5. Ein rub. j. qui admitti. torem perſonalis actio, cõtra uerò alium poſ mn àl fundum. ſeſſorẽ reum debendi hypothecaria uno libel lo intẽtari poſsit, addita cõditione, quatenus excuſſus principalis ſoluẽdo nõ reperiature Apud Pontanum relatum extat, qui nõ poſ- ſe reſpõdit'. Sed ego accepi, cumulationẽ fa- cilius aduerfus diuerſas perſonas, quàm con tra eundem admittendam: quod& Aret. ui- detur ſenſiſſeo. Secundus caſus eſt in ſum marijs, quoties ſcilicet ſine figura iudicij, uel ſola facti ueritate inſpecta procederet᷑. nam & tunc poterit rei uendicatio cum hæredita- tis petitione adiungi, quod rectè Aret. reſpõ ditu. nec me in cõtrariũ Bal. mouet autoritas, generaliter tradẽtis, quoties de plano uel ſim pliciter proceditur, nullum duplici actioni lo n Roma. conſil. 392. 0 Aret. l. duob. col. 6. de duo. reis. 103 p Bar. in extra⸗ uag. ad repri. uerb. ſine fi⸗ gura. q d. conſil.103. a Bal.l.nec quĩc qud.. de pla no. de off. pro conſ. 104 b Dd. c. de ord. cog. c Areti. d. conſ. 103. 105 d Rep. paduan. col. 16. uer. ſe cundo quæri. e l. penult. C. de except. f d..eligere. et d.Lj. de fur. 2 1.j. j.ut quæ deſ. aduoc. h gl.l. generali- ter. de excep. i I.j. j. deappel. k d. l.ita demũ. de procur. 106 I I. per hãc. col. jj. j. de temp. app. m l. qui de crimi ne. j. de accu. 107 n l. ſcire debe- mus. de uerb. oblig. 0 l. hæredes.§. j. fim. erciſ. l. cũ duob.§. ſi plures. pro ſo cio. p lnõ eſt nouũ. de act. empt. q I. ſi is qui. de act.& oblig. r c. ij. in gl. iij. de cap.mon. 108 5 c. ci eccleſia. de cauſ. poß. t l. ſi quis homi cidij.j. de acc. u Auth. in iſto. j de iur. cal. 109 x c. penul. extra de iureiur. cum eſſe:, quoniam de ea cumulatione loqui tur, quæ finem litis differret, alterumq́; iudi- ciũ, ne in eo procedi poſſet, impediret: quod aliqui hic tradiderunt. Tertius caſus eſt, quando in libello narrata ſimpliciter eſt facti ſeries,& generali clau ſula petitum ſibi ius di ci, iuſtitiamq́; ſuper prædictis omnibus&ſin gulis adminiſtrari: tunc enim quia actionem nominatim exprimi nõ debere receptius eſt, exiſtimabit᷑ omnẽ actionem intentatam, qua quis melius expeditiusq́; obtinere poſsitb, nec cumulationis exceptio admittet*˙, ut re- ctè forenſes cauſidicos inſtituit hic Picus. tQuartus caſus eſt, quando reus ante litem ſuper actione accumulata cõteſtatã nihil ob- ijceret, ut Bal. aitè: uidet enim conſentire,& exceptionẽ remittere?:quod tamẽ nõ proce- dere Bart. exiſtimat, cùm actio adiuncta nul la eſt, ut quia propter electionem uel repu- gnantiam ipſo iure ſublata ſit᷑, tunc enim iu- dex de facto agentem reijcere poteſts, ſi tamẽ ſciat eum de facto agere:quapropter& admo nendus àreo eſt,& exhibẽda illi alterius cau- ſæ acta, ut eam repugnantiam manifeſtè de- prændere poſsit. Quod ſi admonitus iudex, propoſita exceptione accumulationẽ hanc nõ reiecerit, hoc caſu nulla erit ſentẽtia, cùm alioqui beneficio appellationis opus eſſeu, ut Decius exiſtimat. Et cùm exceptionẽ hãc cu mulationis dilatoriã eſſe appareat, ſequit᷑ ut nec in cauſa quidem appellationis obijci poſ- ſitx. † Sed an in ea cauſa cumulatio admittat᷑? Et Bar. admitti cenſuit!, ut ſcilicet noua ea a- ctio, noua ex inſtantia ſuſtineat᷑, nõ ut ad cõ⸗ firmationẽ uel infirmationem prioris iudicij pertineat. Sed quales ſunt huiuſce cumula- tionis effectuscnouus ne libellus accumula- bitur? iuramentũ de calumnia nouũ preſtabi tur?aliæ ne induciæ? una ne ſententia omne iudiciũ finietur? Et primò circa libellũ ſcien dum eſt, ſi eodem facto oriunt᷑ plures actio- nes, quæ ab eodem intentent᷑, unicũ tamen li bellũ dicin: ſi uerò ex diuerſis ſunt factis, tot quidẽ ſunt libelli, quot facta propriè loquen don. Sed tamẽ cùm numero tantũmodo diffe rant, unum iudiciũ ſufficiet, atq; unus libel- lus o, idq́; fauore dirimendarũ litiume: ſi uerò ſpecie quoq; differãt, plura iudicia exiſtima- bunt᷑“, licet una petitione cõprændi poſſint:, ut cùm quis petitoriũ poſſeſſorio adiungit:, uel cùm de pluribus criminibus quis eadem charta accuſatur: quod Aretinus recentio- resq; probant. Et ex his decidi poteſt quid de iuramento ob calumniam cenſendum ſit: ubi enim uel unicus ſit libellus, uel numero tantũ differant actiones, tum rurſus iurandũ nõ eſſe Bar.cenſuit. quòd ſi ſpecie quoqʒ dif ferant, uel plura ſint iudicia, tunc etiam in ad iuncta lite iurabitur. Sed ego malim Accurſ. ſententiam indiſtinctè ſequi, quia non uide- tur prius iuramentũ ad actionis ſequentis ue ritatem ex ui uerborum trahi poſſe*. De di- lationibus uerò ita à ſapientioribus decretũ eſt, ut quoties noua actio accumulatur, nouę ⸗ Mlciati Coment. in Cod. luſtin. 267 quoch dilationes dari debeant, ſiue ea dila- tio ad opponendum petaturꝰ, ſiue ad delibe randum:, aut ad probandumb, niſi quod ſi ex nuncijs prioris cauſæ ueriſimile eſt reum in- ſtructum eſſe, haudquaquam amplius opus eſt moram fieride- liberationis cauſa: ut cùm quis furti non manifeſti agit, deinde accumulat ui bo- decernit æquitas“. i0 norum raptorũ actionem, ut quod amplius in pœna eſt conſequatur9. IDe ſententia ue- rò receptum eſt, debere iudicem etiam ſuper actione cumulata pronunciares, tametſi non referat ſi ſeparatim pronunciet, dummodo tempora largiantur, id eſt, duret inſtantia, idq; ſiue differant hæ actiones ſpecie, ſiue nu mero tantùm. Sed quid ſi altera alteri præiu- dicium afferre poſsit?& quo caſu cumulatio permiſſa eſt, prius ſuper ea iudicabitur, quæ 20 ſequenti non obſit: ſi uerò permiſſa nõ erat, nihil intereſt ſuper utra iudicetur: imputan- dum enim reo, qui accumulari eas permiſit. ſuper ea igitur iudicandum, quæ prius ad li- quidum perducta ſits. e ¶ Decernit æquitas.) Vt quia mutet ali- cuius utilitatis conſequendæ cauſa, non autẽ ſolùm ut reo noceat, eumq́; maiore afficiatin famia:malitijs em̃ indulgendũ nõ eſti. tSed & ut permittatur mutatio, æquitas dictat re- 30 ſarciri reo expenſas,& damna, ſi quæ cauſa tardioris proceſſus patitur, nec ante eorum reſtitutionẽ audietur actor!:& qᷓ;uis poſt mu tationẽ ad ulteriora proceſſum ſit, poterit ta- men iudex uſq; ad ſententiã hunc mutantem uel emendantem in id cõdemnaren. Iquoniã pro regula traditum eſt, eum iudicem, qui ſu per aliqua exceptione interlocutus eſt, uſq; ad cauſæ finẽ in expenſis cõdemnare poſſeu: fietq; huiuſmodi condemnatio officio iudi- 40 cis, ut frequentius receptum eſto, non autem actione in factum, quod Accurſ. tradiderat, ſquandoq; tamen non cogetur emendans ad alicuius damni uel impenſarũ reſtitutionẽ, ut ſi reus hac ex cauſa ueriſimiliter damnum non ſubeat, ut quia omnino uelit contende- re,& utroq́; modo intentionẽ aduerſarij dif- fiteatur, nec idcirco lis proteleturr.Cæterũ, & eum qui temeritate careat, uerùm facilita- te quadam deceptus, emendare libellum ue- »o lit, in expenſis non damnandum Bald. ſen- ſita, quoniam tali caſu etiam deſerenti litem ſuccurritur:. Sed aliud iuris in eo obſeruan- dum uideri poteſt, qui adhuc litigare uelit, cùm cauſa terminandarũ litium multa indu- cta ſint:unde etiam ſi cauſa iuſti erroris fiat emendatio, tum quoqʒ receptũ eſt cõdemna- tioni expenſarũ locum eſſe! mihi tamen Bal- di ſententia uerior uidetur, quoties talis ſit er ror, qui à temeritate excuſet“: nam& huiuſ- 6õo modi pœnæ legali moræq; ſemper obſtat. TSed an minori, ruſtico, mulieri, ſuccurrat᷑, ut abſqʒ expenſarũ ſolutione emendare poſ- ſint: Et uideretur ſuccurrendũ: quoniam ſi iuſsi edere, præcepto prætoris nõ paruerint, els *S.h exna qila.. jrubich 5 nus.ſ de qllu XBal. hic cola 4 d. auth. offr tur. b Loratione. 1 de frr. c li ſfuibon. rapt. 110 d l non idcirco h de iud. e Feli. c. cumin ter. col ijjã re iud. fa lſaiſiat uiam. 2 g1d. gent liter. h Lin fundo e rei uend. i liij frei. off.ieſh. 111 k gl.lj. uerb.t nebitur. dea⸗ lie. iud. mut. I l ſancimus. de iud. 11² m Bald. col.it rep. beruſ n Doct.c ſepe de appell. 0 l. terminato. de fruct ctll. exp. 113 p arg /.nõ in rat deffuct <t. 114 ] Bald hichcd. xX oppoſt.à Pad. xeꝑ. r I. propern dum. 5 ſinaus tem alterutra de iud. s glin d.. hoh eſt nouum. t Bar.l.rurai. de om. 49 0 lib. xj. u l. eum quẽte mere. de ud. 115 x gl.1. quod ie. ſicert/pet. mdumqaci- igſtuſtiu ola pavrat, faikueaſi 1 aieaale lumiomcd inniuuͦmn Ndppens non u Muiegene 41 lickéngen ſglum i ſiacc lunminpetr Äqu anſbtele taum. uuzure eni ilnucaſcin rramiratoin luaſſuetdic nunxnecdune llwatabellor 1 ulna iinoccſuc ndapetipo mawaſtnmen vacf 4 dolo. ienzunfrunent 3 Entcelunne 7 Lhn Flhfan dh uenga 89 bec 1. Len ſn * üas 64 lj in fi. ffeo. mile eſtren i o lſcio. de in in mn mmol n d tegrefät. itmor 5 dau c 1..uiciatio. — ſeeit. ubiBar:in ul. deldi lle 8 14 op. no nunc. amd d Lif ſiquisa quod a ud rincipe. ff ne Deſendenh Aain lo publ. licem eti nülaue de l.fin.. de iu. iare amſupa Efact. ignor. nciet dummot tum. de admi. . 6. uret inſtantae 6 t. nes ſpecie ſiuen àè2 meminerint. teraalteri T C. unde ui. Alterjprau, 40(A ucumuho 1 aiudicabitur T ermiſſandent 2 C. 1 Alcetur. umputa, 4, 1. K Alari ess perniſt 3 Aue priusadl, 6 ſtqui T 7 Vtqviamuntdi. 8 dx cauſa nonauf 9 Smaioreafficinn, 10 endũ nõ eſt del 1 11.12 Tquitas dictetn„ mna, ſi quæ cauli r necante eonn i 34 r„Fqpuispoſtm ſumſit, potentu 15 mhuncmutanten 16 emnare“-qponü 2 uan wam 3 um iudicem quilu terlocutus eſ uſ;„ õdemnarepolſei natio officio iudi 23 meſte,nonautem Accurſ. tradidera- 21 getur emendans 4. ſarũ reſtitutiofe 3 militer dampum 7 nouelit contenie onẽ adverſunc 1 25.*, eletur Cæteli 26 telenur en 8 aat. venim faciin 7 ndarelbbellumle 8 adum Bald. ſen 3 am geſerentl lien 2 is ineo obſerval 115 ¹¹¹ 1 mnuc litigare bell 33 nue Sa nd irium mölta men 34 uſti errort fut vla il zͤdem 35 „otũ eſt coce 9 h amenb 7 lic mühl nülia 5 Ir quoties 3, puic, ſet':nn 41 37 uſe der obil, 1 eq; emp, „lerl ſuccu ₰ mulle oduepo ne emer uml Jã quon rrendu. rveril orl nop 6 268 eis tamen ſubueniturꝰ. Sed illud præceptũ iu re ſpeciali ſoluùm ſuadente æquitate factum erat:in hoc uerò caſu, qui emendant, aduer- ſus iuris cõmunis regulas delinquũt,& ideo nõ adeò ſunt adiuuandib, tum propter rigorẽ iuris cõſeruandũ“, tum ne facultas e- mẽdandi à lege cõ- ceſſa cum alterius iniuria intelligat ¹ imputabitur igitur & mulieri,& ruſtico, ſi minus prouidi fue- rinte:minori uerò non imputabitur, ſed eius tutori uel curatori?, qui non ſolùm dolo age- re non debuit, ſed nec temereès,& ea propter reſarciet de ſuo omne damnum. I MP. ANTONINVS Epaphrodito. Vi accuſare uo Nemo tenetur inſtrumenta ſua actori edere, ſed nec inſpicien- da præſtare, tam in ciuili quàm criminali cauſa. Verbum, accuſare, etiam ad ciuiles cauſas trahitur. Item ad iurgia extraiudicialia. Accuſatio uſitatius de criminalibus delationibus accipitur. Cauſam perorans, proprie accuſare dicitur. In ciuilibus cauſis non probans, in expenſis condemnatur. Nec ipſum excuſat uel tuetur iuramentum calumniæ. Non probans in ciuilibus, iniuriarum conueniri poteſt. In criminalibus non probans, ut calumniator punitur. De alijs pœnis non probantis in criminalibus. Prædictæ pœnæ an locum habeant eo caſu, quo reus quæſtioni ſubie ttus, urgentia aduerſus ſe indicia purgauerit. Conſilium eſt, ſi accuſator de probationibus ſuis dubitet, ut abo litionem impetret. lus apud Ariſtotelem dicitur, quod à legislatoribus expreßim eſt cautum. Quandoq iure ſcripto neglect, ad æquitatem recurritur. Dubitandi cauſa in hac l. Decidendi ratio in hac l. lurans ſe uera dicturum iudici, etſi occultet delictum, cuius dif- famatus necdum eſt, non incurrit periurium. Redimens à tabellione inſtrumentũ, præſuta ei mercede, ſuum erit. si reus aliquo caſu edere teneatur, huius autoramenti contribu tio aliqua peti poteſt. Occultans inſtrumentum proprium, cum illud edere non tenea tur, abeſt à dolo. In alienis inſtrumentis ſecus eſt. Quid in tabellione ea pecie obſeruandum. Iniquum eſt, quenquam contra ſeipſum probationes inducere: quod exemplis aliquot declaratur. Fauorabilior eſt rei cauſa, quam actoris:& qua ratione id fiat. Satius eſt nocentem abſoluere, qudàm innocuum condemnare. Regula, quõd actore nõ probate, reus ab ſolui debet, explicatur Vnius aſſertioni, etiam qui ſit ſanctæ uitæ, non creditur. Quibus caſibus lex irregulari probatione ſit contenta. Præſumptio quandoq́; probationis uim obtinet. Quandoq licet non ſit plené probatum, tamen remedijs qui- buſdam opus eſt, ut abſoluatur reus. Et quæ ſint ea remedia. De ſententia latrunculatoru, qui interdum ita interloquuntur, ſe reum rebus ſic ſtantibus abſolucre. Quo conſilio uti debeat iudex, ſi certa conſcientia actpris cau⸗ ſe afficitur. lta ſecundum acta& probationes iudicandi eſt, ut tamen quis non pronunciet contra conſcientiam. Reus quandoq; cogendus ad actoris intentionem adiuuandam. vI ACCVSARE.) t Sicut ſuprà tra- ditum eſt, reum actori rationes nõ ede- re. iia hac quoq; lege conſtitutum eſt, ut ne- de edendo. 10 20 30 4⁰ 50 60 269 mo inſtrumenta ſua actori non ſolùm edere, ſed nec inſpicienda præſtare cogatur, ſiue ci- uilis ſit, ſiue criminalis cauſa: †quod& uer- bum, accuſare,& actoris uox indicat: quam- uis& ea ſententia defendi poſsit, ut de ciuili iudicio tantùm hic lunt, probationes ha agatur: ſiquidẽ ac⸗ bere debent b quum cuſare, eſt aliquem ad cauſam dicen di neque iuris, neque urgere, quod Græ ci a⁊iuαů dicũt: un- de& in ciuilibus controuerſijs quandoq; le- gitur accuſatioIn extraiudicialibus quoch iurgijs alter alterum accuſare quandoq; dici h l. ex iudicio- rum in fin. ff. 2 de accuſ. i I. uiro. ff ſolu. matrim. k Rub. j. de ac- cuſ. I l. indicaſſe. ff. de uerb. ſig. m l. qui cum ma ior. H. accuſaſ ſe. ff. de bon. 3 lib. turi ᷑ſed tamen uſitatius aſſumitur in crimi- 4 nalibus delationibus k, tametſi ueteres etiam anguſtius quandoq; acceperint: primo enim reum deferimus, deinde probationes in eum inducimus, quod arguere reum diciturl:tum receptis teſtimonijs,& facto, ut uocant, pro- ceſſu eum accuſamus, id eſt, ad cauſam dicen dam cogimus, introductis aduocatis uel ora- toribus: fquapropter, qui cauſam perorat, propriè accuſare diciturm. b ¶ Debent.) †Et ideo in ciuilibus cauſis, qui non probauit, tanquam temerarius, ex- penſarũ damno afficiturn, adeò ut traditũ ſit, non niſi iuſtiſſimam cauſam actori prodeſſe, ut hæc condemnatio minus fiat, cùm in reo non æquè grauis ſufficiat o. fnec ab hac præ- ſumpta temeritate per iuramentũ calumniæ quiſquam excuſatur, cùm à calumnia diſtet temeritas ꝰ Poterit quoq; huiuſmodi litiga- n l. eum quẽ te mere. de iud.. properandi. §. ſin autẽ alte rutra. j. de iu- dic. 0 l. qui in alte⸗ rius.de reg.iu 5 ris. Bart. d. l. eum quem. 6 p l j. ubi Bar. ff ad Turpil. ꝗ Iſicreditor.. item.. ſi quis 7 non debitorẽ. fl de iniur. 8 tor actione iniuriarum conueniria. In crimi 5 nalibus uerò regulariter tanquam calumnia tor puniri poteſt, niſi probet ſe iuſto errore ductum accuſaſſe?, uel de caſibus exceptis a- gatur᷑ Sed& in publicis iudicijs ſimilitudi- ne pœnæn, in priuatis arbitrio iudicis“fit con demnatio: punitur& quandoque de falſo, ſi ſciens pecuniam acceperit, ut innocentẽ cir cunueniretv: rectè etiam partibus ſuis funge tur iudex, ſi talem in omne id quod accuſati intereſt damnauerit⸗=: fquibus pœnis etiã eo caſu locum eſſe Alexan. reſpondit?, quo reus quæſtioni ſubiectus, urgentia aduerſus ſe in dicia purgauerit. Picus contra, quia nõ præ- ſumitur per calumniam is accuſatus, aduer- ſus quem huiuſmodi adducerentur coniectu ræ, quæ quæſtioni ſufficerent b. t Verùm ex ſupradictisuideretur diſtinguendum, ut hoc caſu ob calumniam nõ teneretur accuſator, ſed ob temeritatẽ tantũc. Ego& illud cenſeo, huiuſmodi coniecturis iudicẽ quidem inqui rentem excuſ. ari, idq; ex Ang. ſententia, non autem accuſatorẽ, qui id crimen deferre non debuit, quod plenèprobare non poſſet. Si igitur accuſator de probationibus ſuis dubi- tat, ne temeritatis damnet, conſultius ei erit abolitionem impetrare, ſi poſsite. c uris, ſcripti: æquitatis, non ſcriptæ: ut Accurſio placet.IIus dicitur apud Ariſto telem libro Ethicorum v.quod à legislatori- bus expreſsim eſt cautum. f Cæterũ quia lex r I. j. j. de aduo. diuerſ.iud. s Bart. d. l.j. 10 t gl. in l. athle⸗ tas..pen. de his qui not. in fam. u I. fi j. de accu. 11 x l.& in priua⸗ tis. ff. ad Tur- pilia. * I.j.ij. reſponſ. ff. de fal. d..j. g. incidit 12 a Conſil. xij. in j. uol. b Ang. inl. ſi ua cantia. 6. q. C. de bo. uac. Iaſ. d.§. ſin au tem. 8. quæſt. 13 c Arg. no. per Bart. in d. l.j. d I. iij. J. ad leg. lul. maieſt. 14 e I. fallaciter. j. de abolit. 15 a l. j.in fin. ̃. de leg. 16 Tuideret᷑ enim cau- b c.j. de cri. fal. c c. fi. de præſe. 17 d c. à nobis.z2. de ſent. excõm. Bar. in extra- uag.ad repri⸗ mendu. in uer bo, denuncia- tionem. e d. c. à nobis. f Bald. l. inſtru menta. C. de fi deic õm. 2 5.I.j. 18 h Summa Ang. in uerb. cõfeſ ſio delicti. 19 i§. literæ. Inſti. de re. diuiſ. 20 k ax.l. fi. de bo. aut. iudi. poſſ. I in bello. 9. ſi quis ſeruũ. de capti. 21 m l. Gracchus.j. j. de adul. 22 n l. Paulus. ff. de fil. 23 o l. eum qui. ubi Bal.j. de fal. „ Mlciati Coment in Cod.luſim. ⸗ omnes caſus comprændere nequit, accidit quandoqʒ ut propter rei qualitatem, uel aliud accidẽs, legem ſeruari aliquo in caſu iniquũ ſit,& ideo ad&ανεαxεν id eſt, æquitatẽ recur- ramus, quæ iuris in occurrenti caſu rigorem temperet: quod& Bar. ſenſit=. Sed un de colligitur huius reſponſi æquitas? æquitatis ratio per- mittat, ut alienorũ inſtrumentorũ inſpi ſa ueritatis oſten⸗ ciendorum poteſtas dendæ in id quoq; compelli reum debuiſſe, ut inſtrumenta ſua ederet, cùm iniquum ſit ueritatẽ occultari b: & ideo mala fides pontificio iure uſucapioni obſtat: obſtaret& ſententiæ, cum is qui ſcit ſe uerum debitorem, abſolutus fuit, niſi cau- ſa dirimendarũ litium conſcientiæ eum ſuæ lex relinquerett Sed tamen hæc nos parum mouent:nõ enim conſtat reum nolentẽ ede- re malæ eſſe fidei, uel occultare ueritatem, ne que debuit rem ſuam inuitusalteri exhibere, arcanaq; ſua aduerſario, quod iniquiſsimum eſſet, patefacere: ſatiusq; fuit ultionem reioc cultæ Deo ipſi permittere“, quam in caſu am biguo domini arbitriũ de re ſua imminuere: auferretur enim principalis cõmoditas, quæ reo indulta eſt, nempe ut nihil ipſe præſtet, ſed actore nõ probante abſoluatur, ut meri- tò nec rationes quidẽ exhibere debeat, quod ſuprà oſtendimus 8. nam& àtheologis rece- ptum eſt, eum qui iudici uera ſe dicturũ iura- uit, non tamen id delictum detegere debere, cuius diffamatus adhuc non eſt, nec ideo per iurum cenſeri:quod& Clauaſius retulit. d Alienorum.) † Siigituraliquis à tabel lione inſtrumentũ, præſtita ei mercede, rede merit, ſuum erit: uidetur enim chartam quo- que, uti ſcripta eſt, emiſſei funde traditur, qui bus caſibus ſpecialiter inductum eſt, ut reus ad edendum cogatur, huius autoramenti cõ- tributionẽ aliquam poſſe petere, quod& ſu- prà diximus k. quapropter& in ſeditionibus ciuilibus, direpta domo alicuius, quiſquis à latrunculis inſtrumenta redemerit, iure mer cedem impenſam repetet, tanq́; utiliter geſſe ritl. Ethinc annotant Doct. eum, qui pro- prium inſtrumentũ occultat,& ſupprimit, cùm illud edere non teneat᷑, abeſſea dolo exi ſtimarin: fquod in alienis inſtrumentis non procedit, ea enim quiſquis celauerit, inter- uerterit, fecerit quò minus appareant, uerita tis occulendæ gratia, falſi tenetur“. † Idem in tabellione, qui protocollũ ipſum ſupprime- ret,& de eo cõficiendo rogatum ſe negareto, niſi dolo malo eum carere iudici uideret᷑, quę coniectura& ex qualitate perſonæ,& ex tem p I quoties. 5.jͤ. Poris diuturnitate quandoq́; probabilis eſtr, ubi Bar. de hæ red.inſtit. ut Alex.poſt ueteres exiſtimauit:nam& qui celat inſtrumentũ, non ut nemini appareat, ſed aduerſus aliquem tantùm, falſum nõ cõ- mittit, ſed interdicto ad exhibendum cõpel- litur a. Sed& qui illud cum alijs rebus ſub- traxit,& ne furtum deprændatur, noluit exhi ꝗ I.ij. g. ſi quis dolo. de tabul. exhib. 10 20 30 40 50 60 bere, furti ſolùm mulctabitur. e ¶ Eieri debeat.) IIniquum enim eſt quen 24 r L. qui abulg, quam cõtra ſeipſum probationes inducere. lcueliſſ quo argumẽto nec aduocatus, qui aduerſus firt. omnes Titium defendere promiſit, aduerſus 5 argllinzaſ ſeipſum patrocini- tioj e ſolu fieri debeate: actoref Hinbkarſtare com- t enins 3 5 elletur5: opinor 1a.). de a Lin 0 probãte, 4 1. ne aanerlldee uoc. diuer., f uenit᷑, etſi nihil ipſe ſauguinens ſuost 1 llege deiſſ 7 pręſtiterit, obtineat. tametſiin iuramẽ- 6 he to fidelitatis alia fi⸗ x Oeg at interpretatiov. Et qui turrim præſidiumq́; hic. glex in. mihi contra quoſcunq; ſpopondit, aduerſus fater ufa- ſe promiſiſſe non exiſtimabit᷑, ut ueteres ple cond ndt riq; tradiderunt*, niſi eius culpa ortæ ſint ini? lpen, in pri micitiæ v, quod Pyleus diſputando affirma- f ſol.mat. uit*. Sed uix eſt ut ego id probem, cùm ueri- ⁊ queſt. 40. ſimile ſit, id actum, ut nullo caſu aduerſus ſe- Wn ipſum turrim daretꝰ, idq; huius legis argumẽ 3 auß to, cui locus eſt, ſiue iuſte, ſiue iniuſte actor fu 4 8 experiatur:nam nec aduerſus rempublicam rrtzate n ſuam uel principem tenebitur. teran. f FActore.) †Vnde ſolet dici, fauorabilio 25 rem eſſe rei cauſam:: quia ut Ariſtoteles in problematũ particula X XIX. ait, Actor nõ niſi præparatus ad iudicium accedere debet: & ideo nõ excuſatur, quamuis in ius alterius ſucceſſerit ù: breuioresqʒ dilationes eadem ra tione habete, cùm cõtrà reus ad cauſam ino- pinus, imparatusq́; trahat, quo fit ut aliqua per obliuionẽ ab eo omitti ueriſimile ſit:nam & proniores ad liberationem ſumuss, fcùm & ſatius ſit nocentem abſoluere, quam inno- cuum condemnare. Sed& ea quoque ratio probabilis eſt, hunc qui agit, culpam ſeu mo ram eius qui conuenit᷑ aſſerere: at qui alterũ deliquiſſe ait, duriorẽ habet cauſam, cùm lex pro cuiuſq;ʒ probitate præſumat::& in dubio, paribusue probationib. dimittendum reum idcirco cenſet*. Sũma igitur ratione hic con ſtitutum eſt, ut actore ſeu accuſatore nõ pro- bante, reus abſoluatur: cui regulæ locus eſt, etiam ſi reus nullũ ius ipſe habeat, ſoloq; poſ- ſeſsionis cõmodo fruaturl, quoniam ex acto ris tantùm perſona ius metimur m. Idemq; ſi reus ipſe onus probandi ſuſciperet, nec ſuſce ptum ſatis exequeret᷑, nihilominus actore nõ c l. fauorabilo⸗ d I. quiin ale- rius. de reguu ris. pure.ſ fin. de dola cept. f 4.Lqui indh rius. 27 g l. Atrianuud al. E obli h L abſenten.f de pœn. 28 i lmexitd.f proſoc. k c.ex literbct tra deprob. 1§.cõmodi’i ſüt.de intr. m l 9. fl pars her. n lcirca ubib probante, ſi aliud nõ obſtet, abſoluendus ui⸗- o ffdepoi- detur. Nec refert, optimæ exiſtimationis ſit o Glec.ſicuti actor, reus uerò perfidus& deploratus, an id fin de ſemmn. excom. minus:qua in re ſi Iurecõſultos potius q́; phi exo veih loſophum Fauorinum conſuluiſſet A. Gell. b e.licet getg oct. Attic. lib. 3 du- ²9 N ttic. lib. X 1IIII. cap. 11. non adeò du llbou res. deregiu 1 e lfin.frdefr 26 bitaſſet:tnon enim quiſquam tam ſanctæ in- dei. derd. culpatæq; uitæ eſſe poteſt, ut ſolius aſſertioni cred.1aim —. ſtandũ ſito, cùm lex euangelica duos aut tres vzdi deuu requiratꝰ. Si igitur quantumuis præſignis a- ctor non probet, regulæ iuris adhærebimus. r lſi uanej TQuandoq; tamen lex irregulari probatione unde ui lſem contenta eſt, ut cùm ſemiplena fides facta eſt, per. ſein he tunc enim actoris iuramentũ probationem intrih. ſuppleta. Idem cùm reus in dolo eſſe conuin⸗- quod ui ai citur, difficultasq; probationis ſubeſt“, In his cim. quoch 3 mcukloles ail tſicſtan n zablerati qtse h unccylo ui nbandumc 9 n dienim! bn Aldulerior acculalo Au gübante ſeu tienduseſt Iigw maddor,qui Kigſtveiname tie wüffinitiu ſud äeunior u llerandt maviceaxcert 4 inradprin aninänecels u Knſcientiã ynreps eũt iteiſ. Ce Vihretun siudicane ſerdeerrri. dar Aqlispron umemadi er merchber cafteit i cöpe 163 f. di eradone m. Kà fu lmie aod Um 14 des 31 niltadi i e. wgnifcaſt dplum denu de homi-gl.. rdei ale. uſtu.de dare—. delenn dcn, ao. 32 un..—₰.. e hin ib Lcu de indebi „ acverlug co. ſf. de prob. 2 Suineds lin c l.licet Impera Ametſtin turan tor. de leg.j. Otidelitatis de 33 lat rri e 1. is qui reus nm præſidi m ud 1. is qul oponci 4 G ce pub. iud. ir e Aler e I. preſenti.§ reterespe ſicubi.j. de his ul 40. A. . d ortæ ſintni)) qui ad eccleſ. Dn putando Afim Rub. extra de Proherm„ 5 Brode m cum uer,N Purg: canon. 1 Auaduerſis 6 34 O fallaciter. de ni„bolit.in fin.J. „ſiue miuſte xäm znnn mus rempuli72 K=, 11, publiem lfiſf de quæ edſ ſtion. gl.l.a.j. et ci fauorabii fim. erciſ. ut Ariſtotelsin, Bart. l. Titia. . ait Acbr col-fi f.de ac im accedere deber auſ muisini Abb. lmol. uls inius alteriui cj de offora 43.J... 1llaqlones eademn„ properan- eus ad cauſamin aum.§.& ſi —, quofitut alq gaẽ. Jde iud ueriimieſiemm,§.fin. in auth. nem ſumuss ſcum de iud. oluere, quaminn d& eaquoquerai, autus legje ar 2 legis a c. per tuas. de 3 0. 9 Ilp 1 git, cu bam leumo Pompon. de lerere: at qui ateſi re iuq. det cauſam, cum ei 7 illcitas. 9. ue ſumat in dubid ritas. de offic. dimittendum femn preſ. 36 itur rationehiccon accuſatore nôpi- 37 ui regulæ locusck Doct c. paſto⸗ 2175 ralis.§. quiaue abeat ſoloqpol— ellabeat ſo cd⸗ ro. de offic. de n! quoniamexali ſ getimur“. Hemgl§. ſi gs igitur. ſu ſciperet, nec 1 G uer. coactus. in ominus actofeni auth. de inſtr. p ſoluendusui cau. G ff. i matiohi t lmaniſeſt. de næ ex. diureiur , ail„ 1 A deploralls- tet, „e Potl 2 dotius SGultos poll a 3 nſpluiſtet: d Do. u. nonadedd- ⸗ anta ſance 7 ramta 1 ⁴* o ſt rſcliusaſlet t guica vos auttse 8 ngellc. 9 j preſigis- 9 um mn 11 dhærebin 33 3 1 i obato ularip ½, 1 üces hcac 14 1 2¹** 1n— robatont 15 amentu k on 16 4 loel 7 7 G 1., 272² quoq; quæ ab animo noſtropendent, ſolum iuſiurandum pro probatione habetur-. TSed & plerunq; probationis uim obtinet pręſum ptio b:quia ſolet dici, præſumptiones legum pro liquidiſsimis probationibus eſſecQuan doqʒ tametſi plene probatum non ſift, 1 MP. A L E X. A vCG. ut reusabſoluatur, Valentintano. aliquibusremedijs— opus eſt tut in cri- Non eſt nouum, minalib. in quibus eum, a quo pe- reus innocentiam ſuam oſtendere debet, quia lex unũquen iubet à criminib. abſtineres,& ideo in his ali- quando iuramentũ purgationis requiritur“, nec abſqʒ eo diffamationis maculã aboleit: ſæ pe de indiciorũ adminiculorũq; ueritate per quæſtionem cognoſci iubets. fSolent& la- trunculatores quandoq; interloqui, ſe reum rebus ſic ſtantibus abſoluere: quæ ſententia ab obſeruatione iudicij abſolutoria tantum eſti, tuncq; ſolùm conceditur, cùm nullis ad robandum dilationibus indultis pronũcia- turi. Si enim legitimæ dilationes datæ ſint, uelad ulteriora proceſſum, puta ad quæſtio- nem, accuſatore uel procuratore fiſcali non probante, reus diffinitiuè, ut hic dicitur, ab- ſoluendus eſt, præterquã in cauſis ciuilibus, cùm actor, qui ſemiplenè probauit, abeſt,& ideo ei iuramentũ deferri nequeat: nõ enim reus diffinitiuè tunc abſoluendus uidet᷑, ſed ab obſeruatione iudicij, quod Mart. Salic. Ti 5 gri. Alexandroq́; placuit Cęterum& quo- ties iudex certa conſcientia actoris cauſæ af- ficitur, ad principem ſcribere debet,,& ſe iu- dicandi neceſsitate exoluere:quoniã qui cõ- tra conſcientiã iudicat, ſeipſum iudicaté. ꝙ ſiprinceps eũ nõ audiuerit, opinor rectè fa- cturũ, ſi A. Gell. exemplo iurauerit ſibinon liquere Iquamuis em̃ ſecundũ acta& proba tiones iudicandum ſitꝰ, tamen id nõ adeò de- bet obſeruari, ut aduerſus certam conſcien- tiam quis pronunciet. t Illud quoq; receptũ eſt, ut quandoq; cõpellatur reus ad actoris in tentionem adiuuandã: ut cùm actor ſyngra- pham exhibet, quam à ſe ſcriptã negat reus, poterit is cõpelli ad ſcribendũ, ut literarum cõparatione manus agnoſci poſsiti: cui non abſimile quod traditũ eſt, delato ſibi iureiu- rando uel iurare eum debere, uel referre.- Actor reo rationes edere tenetur cauſa exceptionis probadæ. Cauſa reorum fauorabilior.& num. 4. 6 Vaſallus defenſionis gratia indiſtinctè domino belligeranti ob- ſequi debet:ſſecus ſt is hoſtem ultrò oppugnet. In re turpi potior cauſa retinentis. Septem caſibus actor reo nõ tenetur rationes edere.& num. 10. 12.17.18. 19. Actorem ad inſtrumentorum quoq; editionem cogi. Actor etiã priuatas ſchedulas,& rationes edere obſtringitur. Actor reo edere tenetur, etſi actoris perſona ſit fauorabilior. Actor reo compenſationem obijcienti, edere debet ſecundum Alciatum. Is qui compenſat, recté& ſimpliciter ſe defendit. Compenſatio ipſo iure tollit debitum, uimq; ſolutionis habet. Quoties compenſatio ex eodem facto& naturarei procedit, de edendo. 10 273 huius l. regulæ adhærendum. 20 Omni uitio carere debet, qui in alterum paratus eſt dicere. Na NESTNOVVN.) Veteribus conſtitutionibus, quas à Triboniano ſublatas(quòd hæc noſtra ſufficeret) credi- bile eſt, cautũ fue- titur pecunia, im- Tatan achofäpäi 160 — re, C Plorare rarionè cre, 1anhes Cderescan NetSrie. t ifid ſa exceptionis pro »ut ueri fldes pandæ, teneretur: conſtare poſsit. meritò id nouum non eſſe hac lege dicitur, meliorisq́; conditionis hac in re eſt reus, quàm actor, icùm generaliter lex dicat, fauorabiliorem eſſe reorum cauſamꝰ, quare & facilius exceptio conceditur, quàm actiot: 2 5 d. l. fiuorabi- liores. ſicut defenſio, quàm impugnatio“. fqua ex 3 cauſa& beneficiarius, quem uaſallũ uocant, belligeranti domino indiſtinctè defenſionis gratia obſequi debet: ſi uerò hoſtem illeul- tròô oppugnatum tendat, non niſi cùm iuſta t I.j.§. is autem. de ſuperfi. u l. ut uim. de iuſt. E iur. arma dominus infert, adeſſe ei cogitur'. Ea 4 igitur iuris regula, in editionis quoq; mate- ria obſeruãda pręcipuè fuit, cùm actor priuſ- quam litem incipiat, diſpicere debuerit, quo modo ius ſuum aliunde quàm ex rei domo probaret:. at reus quacunq; deſenſione tueri ſe poteſt:deterior emeſt qui iniuſtè aliquem aggreditur, quàm qui pari culpa ſe defendit: 30 Tunde& in re turpi potior eſt cauſa retinen/ 4⁰0 50 60 tis b. Aequa igitur fuit huius conſtitutio- nis diſpoſitio, ut reo liceat doli mali exceptio nem actori obijcere, eumq́; dolum probatu- rum ſe affirmare actoris ipſius rationibus aut inſtrumẽtis, idcircoq́; eorum editionem officio iudicis implorare, ut ſibi imputet a- ctor, qui aduerſus prouerbiũ crabrones ex- citarit.Sunt tamen qui ſeptẽ caſibus reſtrin gi textus noſtri reguſam arbitrent᷑. Et in pri- mis pleriq; ueterũ in rationibus quidem ob- ſeruandam affirmabant, in inſtrumentis ue- ro minimès: quæ propoſitio utcunq; diſpu- tabilis eſt, ſed tamen crebrius receptum eſt, etiam in inſtrumentis huic legi locum eſſe, ſiue quòd rationum appellatione etiam in- ſtrumenta contineri uideantur, ſiue ꝙ hac in materia promiſcuè inſtrumenta& ratio- nes accipianture, ſiue quòd eadem in utroq; caſu eſt ratio, cùm non minus dolum actoris detegere poſsit inſtrumentorum, quàm ra- tionum editio, loquaturq́; lex de rationibus ipſius actoris proprijs: hanc igitur ſententiã & nos ſequimur. Alij, ut Purp. reſtringunt, ut in tabulis,& codice rationum procedat, non autem in priuatis ſchedulis: nam tales pro ſua inſtructione ſecretò factas, edere a- ctor non tenetur: id enim in fœneratore ſpe ciale eſti, t in quo ipſe diſſentio, cùm ratio- num appellatione, etiam aduerſaria, id eſt, huiuſmodi chartulas contineri ſupra docue- rims:& quia de probanda doli exceptione agitur, qui dolus maximè deprænditur ex priuatis ſcripturis, cùm non minus aduer- ſus hos præſumendum ſit, qui binas ratio- nnn x Gl. 22. quæſt. 5. c. de forma. Bal. c. j. quib. moqd. feu. amit. in prin. Ab.c. ſicut. ult. de iu reiur. X Ij. 5. eod. 5 6 a l. nemo. ff. de except. b lij ff qe cõa. ob tur. 8 c Gl. c. G. per- petuus. de fid. inſt. A⁊. Odo ff. laſ. Ray. Sa lic. d..fin. d Il.cũ ſeruus.in fi. de cond. de. l. prætor. in prin. ff. eo. e l. fin. j. eod. II f Clem. j.§. cæ⸗ ter. de ujur. g Ij. 5 eod. 274 nes conficiunt, alteras palàm, alteras ſecretò, quàm qui duabus crumenis(ut uulgò dici- a Arg.l.ben. in tur) in nundinas eunt. Nec me fœneratoris prin. frde ex exemplum mouet, qui cùm reus ſic iure ſpe- traord. crin. ciali edere cogitur, actor uerò iure communi 10 111 edit. IAIij;, ut De- cij fratres, non pro cedere regulã exi- b l. in er. de re ſtimant, cùm per- uud. ſona actoris reo fa- c cjin dere iu. uorabilior eſtv: ut cùm pro libertate, dote, u1 matrimonio agiturtquæ ſententia ſequen- ti cõſtitutione confutatur, ubi etiam fiſci pro d l.nõ puto. ubi CuratOor nomine publico agens, qualicuncʒ not. de iur.fiſ. reo edit,& tamen fiſci cauſa fauorabilis eſt, 12 IIII ſide damno uitando agatur. † Alij, ut Bal- dus, in reo procedere negant, qui compenſa tionem obijciat, quoniam huiuſmodi uide- e L.amplius non tur potius actor, nec ſimpliciter ſedefendit?: IDEM AVGVSTVS Vriano. Alciati coment. in Cod. luftm. et. frrem ra. Unde abominatus& ſacer, in iudicio compen 20 Dlluitur dubitandi ratio.& num. 5. 7 hab. ſationis cauſa eſſe non poteſt: ſequunturq; 13 Baldum cæteri recentiores. Sed hæc opinio f e. cum inter. legem noſtram in arctum redigit: cùm enim de except. ubi in rationibus earumq; nominibus plerunq; Boei ſint cõpenſationes, cùm ab altera parte aſcri- bantur data, ab altera recepta, quis non uidet apertam uim uerbis legis fieri: Fit& rationi, ea eſt ut fraus actoris ſeu doli exceptio Pro- g I. j. 6. genera⸗ betur, quæ exceptio ex compenſatione quo- liter. de do ex que competits. Adde quòd ſi is, cui exceptio 30&ipſe edere reo tenebitur? IEt uidebatur nõ cebt. ſola datur, actorem poteſt cogere, quãto for- h d. j. S.is adt. tius is, qui exceptionem adeò efficacem ha- 14 bet, ut etiam petitioni, ſi uelit, ſufficiat? Nec i Lu depet. uerum eſt eum qui compenſat non ſimplici- ter ſedefendere, cùm qui cõpenſat retineat“, 15 retentio autem defenſio ſit: ſ nam& cõpen- & glc. quo iure. ſatio ipſo iure tollit debitum:: exceptionisq; viij diſtinc obiectio nil aliud eſt, quàm nuda declaratio, I Luerũ. i ſiam per quam detegitur actori ſatisfactum eſſem, hæred. bo. ff de com& ideo in omni materia uim ſolutionis ha- 40 fiſci actorem compelliad edendum rationes be⸗ 3 bet. Quapropter omnes fatentur, excõmu- m l.ij ffdecom nicato concedi compenſationem, ſaltem ex 2 Ih Si0ſe æquitate: atin omni editione plurimũ æqui- Calan Liide tas attenditur„Satius eſt igitur Baldi ſenten ſat.liö. tiam ſolùm intelligere quatenus obiecta cõ- 0 d.Lffn. penſatio ſummæ petitionem excedit, quod 16 alibi exiſtimaui?. fIllud uulgò conſtat, quo- p F.li. ties compenſatio ex eodem facto,& natura rei procedit, regulam legis noſtræ obſeruan- q cij extrade dam: ut cùm de fructibus ſorti imputandis uſur. agitura, quod omnes probant: fauorabilior 17 V enim eſt huiuſmodi compenſatio. T Rurſus Baldus à regula recedendum putat in exce- ptionibus odioſis, qualis eſt Macedoniani ſe r I. qui exceptio natuſconſulti, aut præſcriptionis“. Sed cùm nis. de cond.in ex bono publico,& ſumma ratione hæ intro deb. ductæ ſint, uix eſt ut ego in hanc ſententiam tranſeam: probabiliores fortè erunt poſtre- 18 VI mæ limitationes.[Altera, ut non ſit eden- dum, quoties exceptio æquitatem petitionis s Bald. 4. fin. non excludits, quales ſunt, quæ ſacratis le- gibus oriuntur, excõmunicationis(ut uo- cant) ſcilicet& banni: niſi dixeris huiuſmo- di dilatorias exceptiones non debere minus 1 Me fauoris aſſequi, quàm peremptorię habeant, lcbi e cùm& dilatio omnis pars ſit ſummæt Alte⸗ vn 1 0 Cnfſcum ra, cùm crimen actori obijcituru: nõ enimad t lij 4 7 8 ull iſt dedecus ſuum detegendum cogi debet Sed eoa. 31 veteri S&hæc ratio uix eſt ut in eo locum habeat, qui tem. untt 4 5 nmae⸗ alium ſtimulat& adio. ¹ koiulcp Vſumeſkedelide nius trahudtie Oi, ¹ li äuns räh 1“ ni, inquit M. Cice- iur ſſ. docui riũ eius, à quo peti ro, uitiocarere de- ²0 lipu ouen bet, qui in alterum 2 lalias f aei 4 hekein paratus eſt dicere: nam& lex generaliterex Tur. y ngxni ceptionis doli probandæ cauſa edi iubet, quę mn lrſeh exceptio actoris crimen,& impudentiam ke anic;; reuelat. ſo condeni Dubitandi ratio in hac l. dcatertioG 2 iſci ſpecialia in materia editionis. dgerloseum 3 Fſci acor rationes publicas reo edere tenetur. 4 gveniat 4A. Fiſcus regulariter priuatorum iure utitur. Nmin 5 Extenſiol. noſtræ.& num. 6. 1 nixelolue lilenni 8 In capitali cauſa nunquam fit editio. 1 litwche 10 Communis ſententia ad hanc l. ſuu 11 Nomina in cauſis quid. Tplbs(al 4 12 Nomina pro cauſis, debito, cautione, debitoribus. uquimin 6 13 Noua expoſitio ad textum. lunquimueli vSTVN.) a ¶8Suprà conſtitutum fuit te mu iinin 4 Lun actorem ad edendum reo: quid in eo Ji wigen dicemus, qui publico nomine agit, ut quia 4 hmnit procurator, aut actor fiſci, ſeu reipublicæ, an ſitwhicne 6 1 5 ſß nthnda xc teneri, quoniam hac in materia editionis plu au mirnt rifariam indultũ eſt fiſco.& in primis id ſpe- 2 a müſcope ciale habet, ut reus illi edere compellaturꝰ, lij ſrcod. iiielbin & ſi non ediderit, ſubtracta inſtrumenta cre- ia cliceti duntur⸗*, Rurſus ei conceſſum uidetur, ne X 1 ij ſ. um quiſquam aduerſus fiſcum edatꝰ, quòd ſiter- aein ſ— tius reo conuento à fiſco edere prohibetur, 4 lirfuaif manuffi fortius fiſcus ipſe aduerſus ſe edere non fuit necy geuſ Wacze cogendus b.f Sed tamen reſcribit Imperator, 3 4 Va publicas tfiſcus enim iure priuatorum uti⸗ 4— tur, præterquã in caſibus, quibus expreſſim b lamieißing aat Dnan apparet priuilegium ei conceſſum,& ideo ubi Ban dea trunngref reo conuento, ſicut quilibet alius editifidq; caſfut. rtun akac maxime in rationibus publicisprocedit, quę 5 Viſtgir an quodammodo ſoluentis mandato factæ ui- twmuamff dentur, ut Bartolus cenſuit. ſIdemq abſque 6 unl. dubio ſi reus apochæ amiſsionem alleget:, ſi- ndutzexuig ue caſu fortuito, ſiue aliterſ. ſnec obſtat quòd 7 Mlainrit 5o fiſco hac in materia ſpecialiter plurimũ con-c lien mü lüſmimn ceditur: quia uerius eſt hocſ olum caſueiin⸗ iugmuu hteuoſ dulgeri, quo de uacantibus bonis tractatur, nf 1 Äs ane ut quia de iure capiendi agitur, puta quòd iee h mafipune clàm relictum ſit aliquid incapacis, uel bona 3 6a 4- 1 de ſint uacantia, ideo iure dominij ad fiſcũ per- 1 falu⸗ z din detar tineant, uel alia ſimili re nummaria agatur, 1luteijd Kei ex cauſis ſcilicet præcedentibus, quæ à Calli“ fulinſr 1aaa teſ ſtrato relatæ ſunti unde& ſenatuſconſultũ, ali Siu nnln za cuius Modeſtinus meminit:, edi delatori iu- h li cod'i- naze da 6o bet in eam tantũ cauſam, quæ delationẽ reſpi i alil 1 ſeafa cit.& ratio priuilegij eſt, quia ultra fiſci fauo„wdſ 4 rem in eis cauſis ſubeſt etiã publica utilitas, ennde ut clandeſtinæ fraudes detegant᷑, quæ tamen 1— 1 utilitas odio capitalis cauſæ ſuperatur, eiq; Gen 1 cedit Igaaar de edendo. 276 Ptori ae 274 m M Umxi„....— u.:d aäbe s cedit: †quo fit, ut in capitali cauſa nunqᷓ́; fiat concedit, de ea quoq; accipitur, quam alius ſcripſit,& coeic al 9 editiob. Nec nos rurſus mouet, quòd tertius debitor ſubſcripſit: ſecus in chirographo. 34 Chirographum quid proprie. 37 Exemplum iudicis autoritate deſcriptum perinde probat, *. mula b d..diuus. ac ipſum originale. fallit ut num. 41. 1 naubde 4§negz. ſit:& ex præceden Bneeene, w1 öi A ude Ce tibus Laileelentſa tur. licet nomine pu-[Dehnafer priua 74 auiratar— dauet auna dseiedatt häcezoe elionibepu etenatense dſn a.i,ee lexg neriten, 1 P aart⸗ blicis exhibitis con⸗ mentorũ, quę cõmu 42 Quibus caſibus exem⸗ auſs, rlkete 1i Heos. Neceg d 1 ſt I ſub 10 nia tibi eſſecum fiſe pla ſaltem inter ipſas Aaccüilderge 10 trarer, ſcõmunis ta itet, quantu iub no- 2 IIII 1109 partes fidem ficlant, 8 impudendan men ſententia alio mine ſuo ſolutũ lit, dicis, deſcribendorũ licet authentica dici rumaliter ſehabet, facultatem, ſecun- non poßint. exiſtimantq;, ſi fi- IDEM AVGVST. dum morem fieri iu 4½ Tale exemplu probat ſcus conueniatur, Valentiniano. ſi partes illud ceu ue- dere tenet nec A tertio quſele UerG5 f cus ſi ſimpliciter deſcribi trhnne f45 e. 4§neg. aduerſus eum edi debere e: ſi uerò ipſe alium Ai Ah a Tif ba erohen iſct ar edſenſrahs 1 conueniat, tunc legi noſtræ locum eſſe. Sgae Ebet, 3 1 2n9. b Nomine.) A ſeuelalio, 181 ipſius rei 45 Pro inſtrumento ſemper præſumitur. 10 nomine ſoluerit. Ego nomen, alio quoq; ſen 20 46 Producens exemplum in iudicio, illud approbare cenſetur: 11 ſu hic accipi poſſe arbitror: tſunt enim in ra- ſecus ſi extra iudicium.& num. 47. tionib.nomina, tituli, ſeu capita ſeparata Per 4s Inſtrumentum archiuo publico ritè repoſitum, cenſetur au He dehürnus ſingulas cauſas uel perſonas, quibus oſtendi thenticum in eo ſaltem loco. tur, quam in cauſam uel negociſũ, quid datũ, 49 di autem pro ſimplici exemplo repoſitũ ſit, tum ſecus eſt, a. 12 acceptuúmue ſit, ut Aſco. Ped. declarat: funde conſtitutumfuitt Lü§. exauo& nomina ſimpliciter pro cauſis ponuntur, m reo: quid ina ratus. dere mi quandoq; etiam pro ipſa cautionet, aliquan- omine agit,utqt lita. do pro debito, ſeu pro debitorib. ipſis iqua- i leureipublicxn; l fin j de pac. propter poſſet hic textusintelligionõ cùm de rrtEtuidebanurit conuen. fundanda exceptione rei agitur, ſed de adiu- nec fidem facit. 5o0 Exemplo quandoq; fides adhibetur in odium eius, qui ori- ginalia exhibere obdurat. 51 Exempla licet non plenam, aliqualem tamen probationem faciunt. 52 Vnde& iuramentum deferri in ſupplementum probatio- nis poterit. mieriaeditionispl 3 uanda tantũ, ut qui⸗ a cõſtaret quidem nume- Ainprimüidſpe. aglli frde ratam fiſco pecuniã, ſed dubitaretur e no- dere compellatu) ſolut. mini, id eſt, in quã cauſam ſit ilen aper inſtrumentace- ſonæ ſcilicet ipſius, qui cõuenft, an alterius. ceſſum uidetur, xi meckt, quodſtte, 53 Fallit in exemplo teſtamenti& codicillorum. 54 In cauſis, in quibus leuiores probationes ſufficiunt, exem- pla probant. ROCVRATOR.) †Procuratorũ dupli- 1 P'e ſpeciem eſſe pleriqʒ recentiores tra- diderũt:falios enim qui fiſciprocuratores di- 2 cuntur, quiq; publica principis iura moderã- 1 Procuratorum duplex ſpecies. 1 lgone 2 Procuratores fiſci. edere prohioetut 3 1 0. edere pe 8 3 Ne aereoceeeſteedehee deaeoioedh tur:falios qui Cæſaris appellantur, alioq; no 3 ſusle caeſenon k. 4 I ſ Tat. waiſ ene Sbd. mine Rationales, ad quorum curam priuatũ relcrdditlmpelaby 17„ te gp ,2 0 Cęſaris patrimoniũ pertinet,"ies inter ledendum fatione · Talis procurator cõmunia eum fiſco inſtrumẽta ederetenetur. 4 508 4 enlt Vf nile 5 3 287 6,7.8 ſtrumentacõmunia quibus caſibus apud fiſcũ remanere non 1Cii Se Pitnatitls Sit, hiDrts dteSIII,OtE a f, po J. ahi . re priuatorum di ¹ k 2 3 rre Priortan wln debeant.& num. 5. 10 ſtatem habent Sed alias ego Promiſeuc hos cauſ fſſ. s quibus exp 3 uu genior iuniori præferendus, ſide rebus conſeruandis agatur. accipi, rationalesq; appellari arbitratus ſumi: 1 lij. de mod. aceſſum⸗& l 12 An maior ætate, uel maior dignitate, hac inre præferendus. qua de re alibi diffuſius: in præſentia ſolũ ad⸗- mul. 13 Qui ſi dignior honorem amiſerit.. 14 Inſtrumenta cum fiſco cõmunia abſque alia cauſæ cognitione facienda.. 15. 16 Licet tertius, apud quem rationes extant, ad edendum cogi re- gulariter nõ poßit, fallit tamen id pleriſq; caſib. Vnu.18.22 17 Hec lex ſecundum regulas iuris cõmunis intelligenda. 19 Depoſitarius& ſequeſter edere tenentur, ſi habeant originale inſtrumentum. 20 Notarius qui protocolla amiſit aduerſus inſtrumenti poſſeſſo⸗ rem agere poteſt, ut eius ſibi copiam faciat. monendi ſumus, fprocuratorẽ priuatæ ratio 4 nis principis in Xegypto Rationalem fuiſſe, qui ab illis iuo Ao„οs, ut Strabo lib. ult. ait, uo- catur:ad quẽ indagatio bonorũ uacantiũ ſpe ctat,& omniũ rerũ, quæ Cæſari debent: is in so comitatu ſuo Cæſaris libertos,& actores ha- bebat, quorũ fidei maiora minoraue negocia credebant᷑.t Si igitur aliquis cõmunia eſſe ſi⸗ 5 bi cum fiſco inſtrumẽta alleget, ad ipſius pro blic procedipqu mandato facex l’ Cactldemiabdohi ſuitdemq;s iionem allegelit ar nnecobſtatolo 1 liter lurimũ coh hocſolum caſueiin 1—p nis tactaul aus bonis tla Ota G 22 Quilbbet ultrò edere poteſt. curatoris ſolicitudinẽ pertinet, ut eorũ deſcri gitul; velbon 23 Exemplum inſtrumenti fidem in iudicio nõ ficit. Amplia hoc, bendi facultatẽ ſocio fieri iubeat,& quoties dincaha-, fic e 24 Et quæ ſit huius theſis ratio.(utnum az. expedierit, etiã authentica eo petente in iudi lominl an. i 26 Non creditur etiam pluribus notarijſ niſi quatenus rogatiſit. cio exhibeat, ne probationis fides uacillet: cõ jdehtusf mma 27 Siexemplum ab eodem factum ſit, qui originale conſcripſih munia enim inſtrumẽta cùm apud fiſcũ ceu, lij 2 ( n I. ij.. ſi quis à atibus, oursis tum probat. digniorẽ remaneant nõ tamen id dignitatis principe,ff ne 8* 9 9)“.— 2..„. ⸗—. 2 a ſen ruſcen 2s Notxrius hoteſt ex codem protocollo plara exemp ladeſerhe⸗ priuilegium cum alterius iniuria eſſe debet'. quid in lo. pu. nit eüidebe e 5 ʒ ſubſeriptione ſua TSed an perpetuũ id eſt, ut inſtrumẽta cõmu 6 2 rdeluionee dou 372 Srfaliehaneemeda ſetee.(pua. nia apud fiſcũ remanere debeante Et quoſdã d* aflücll.31,35. in qulbus exemplu Taſtal. 3„— umexcG6uentionepe quia utra ig 32 Parem uim habet ſubſcriptio notarij, quam propriaipſuus ſcri caſus excipi cõſtat, ut cùn ePe t, C blca vll„5 a a bitoris fictic nes me ſunt,& fiſcus ſocio meo ſuccedit: nõ cuã Pè, 2un8 33 Statutum, quod executionem ſcripturæ manu debitoris factæ 5 6— nnn 2 S eteg nt Ma,ch oſæ ſupete od a gl. l. fin. circa mediu. C. qui pot. in pig. 7 b L. ueteres. j de contrah. ſp. c l. fiſcus. j. de iur. fiſc. 8 d I. fi. ff de tab. exhlb. c l.iij.§. fin. l. ſ quæ ſunt. ff. famil. erciſ. f l. maiorem. ff. de pact. g I.ij. j. de com. re. ali. b dl. fin. de fid. inſtr. 9 i à§.fin. d. ſi quæ ſunt. k d.l. fin. de tab. exhib. 1 a.j fin. de fid. inſtr. 10 m a.l ſi quæ ſät. n Arg. c. acce- dens. ij. ut lit. nõ conteſt. ꝗd not. Alex. conſ.103. col. 5. in j. 11 0 I. ci pater.§. pater plurib. de leg.ij. 12 p Iaſ.l. cũ quid. ſicert. pet. ꝗ dll. fin. 13 r I.ij.. de oſfic. mag. off. s Lcum quis. de ſolut. „„ Alciati Crnef I Oe-. Iuſtin.. 2 enim ius mihi ex facto meo quæſitũ aufere- turꝰ, cõtractus enim ad ſuccelſorẽ tranſeũtb, fiſcusq;ʒ iure autoris ſui ſolùm utet“, ut Bart. rectè ſenſitIdem ſi fiſcus falſi quæſtionẽ hæ redi ſcripto moueat: nõenim ideo penes fi- ſcum remanere de bent teſtamentita- bulæ, cùm ex accu ſatione nullũ ius, in proprietate hu- iuſmodi tabularum, fiſco acquiratur“. Sed & ſimaior ſit pars, quàm ex inſtrumento cõ- ſequi priuatus poſsit, uidetur apud eum po- tius authenticum relinquendum, ne mino- rem partẽ poſsidenti plus tribuatur, q;ʒ ei qui maiorẽ habeat: etſi enim in cõmunium rerũ alienatione priuilegium fiſcus habeat, eiusq́; ars aliam trahats, non tamen hocin caſu ui⸗ detur aliquid ſpecialius ei indulgeri. Nec me mouet quòd lex, ſi de tabulis teſtamenti de- onendis agatur, digniorẽ præferri cenſuit, nõ diſtincta cuiuſque parte, maior an minor ſit: quia cõmuniter aiũt, per aliam legem ni- hilominus diſtingui Mihi& illud ueriſimi- le uidetur, cùm de hæreditate cõtrouerſia nõ eſt penes eum qui maiorẽ partẽ habeat, tabu las relinquendas: ſiuerò de ea ambigatur, ſe- cus eſſe, ne ille apud quem ſunt, eas in ſui fa- uorem uitiet:& quia partes hæreditarias in- terim nõ attendimus, cùm adhuc de eis deci- ſum non ſit: nam&lex ſimpliciter præferen- dum, qui ætate, uel dignitate, uel ſexu, uel ſta tu præcellat, ait, ſi de tabulis deponendis aga tur at cùm inter hæredes id tractatur, nõ iu- re depoſiti hoc fit, ſed quia alius maioris par- tis ſit dominus: tũc igitur ei prælationi locus erit cùm de deponendis agitur, ut quia de ele ctione, uel ſuffragio amici tractaturꝰ Cæte- rum& in ciuitatibus, quæ inteſtinis diſcor- dijs laborãt,& in quibus periculũ eſt, ne acta publica diripiant᷑, putauerim iuſtam priuati querelã eſſe, authenticũ in archiuis publicis relinquere detrectantis n: interponet itaq; iu- dex partes ſuas, ut ibi relinquat᷑, ubi ueriſimi le eſt tutius, incorruptiusq́; fore: ideo enim lex digniori id ius cõcedit, quia diligentiorẽ cuſtodiã præſtaturũ eum arbitrat᷑: funde& ſeniorẽ iuniori præfert, quòd ſcilicet illi diffi cilius fallantur, ſeruentq́; magis fidem, utpo- te ad deos qᷓprimũ ituri: quod non in inſtru- mentis tantũ, ſed& in alijs pleriſq́; rebus ob- ſeruatur, ut in clauibus caſtri, uel arcæ num- mariæ. Idem in ſignatorio annulo“,& ſimili- busr.f Sed an hac in re præferemus maiorem ętate, ei qui maiori ſit dignitate? Et receptius eſt ſenem in fide& cuſtodia præferendum ¹, extra quam cauſam plus tribuemus dignio- ri, qualis& is cenſetur, qui ampliora ſtipen- dia habet:.t Quid ſi dignior honorem amiſe- rit, exautoratusq́; ſit? Et ſi ex culpa uel deli- cto id contigit, omnes conſentiũt hoc nomi- ne accepta inſtrumenta alteri, cuius faſtigio præumbrari cœpit, reſtituturũꝰ quòd ſi cum ignominia miſſus nõ ſit, exiſtimãt aliqui pro bebit?:& ſi quan-/ do res exegerit, ad 10 30 40 50 60 pter geſtihonoris memoriam cætera æquali ræferendum: quibus& nos aſſentimur. i lſtmosj b Clubebit.) Per actorem fiſciuel cCõmen auaft 14 tarienſem, apud quem huiuſmodi inſtrumẽ- ta ſint repoſitaEt cum cõmunio hæec in do- 14 minio ſit, talis facul tas abſq; alia cauſæ nis tuæ 321 fidem Hetitlo 5 cognitione, ut Bar apud alium iudicem tolus inquit, cõce- Ialfſa ditur“: quod acci- kepah piendum, dum tamen cõmunio ipſa probe- X I.5.docg tur*: poteritq; ex inſpectione inſtrumento⸗ uibo.rop.¹h rum in huius rei fidem inſtrui iudex, hacch Part. cauſa confeſtim ſibi exhiberi ea iubebit1.Et 15 ex hac lege illud præcipuũ annotandum eſt,* Rot.deciſan tametſi tertius apud quem inſtrumẽtauel ra- lcc: tiones reperiuntur, regulariter cogi ad eden Xhſi qutk dn dum nõ poſsit?, quibuſdam tamen caſibus a- tmere·fet liud obſeruari.Et in primis ex hac conſtitu- Lla.Sneg tione, quãdo reus petit ſibi nõ ſolmab acto a re ediquod receptiſsimum eſt)ſed ab eo qui vunuhi cõmunia cum actore habet inſtrumenta, ut h Bar. ans hic à fiſco, quod Aret.& Soci. exiſtimãt: quæ ij ppoſ ſententia eo argumento defendi poteſt, quia e lſiqu ſjl perſecutio, id eſt, officij iudicis imploratio, qusdan, ſi qua huiuſmodi inſtrumenta petuntur quan autem fecl dam naturã rei uendicationis habet b,& ideo d Pardi ca- etiam in ſingularẽ ſucceſſorem,& ſocium cõ tinere. petere debet: quo exemplo& creditor hypo e Arg.lcunim thecarius ab his omnibus edi ſibi iure poſtu- plures mi labit, quos debitor ſuus cogere potuiſſet“., ſemffb Tsed tamen ſatius eſt textũ noſtrum ſecundũ 17 iuris cõmunis regulas intelligere, ut ſcilicet f loan. And i reus ab actore edi petat, actor ſibi à fiſco, qᷓd gpec. rib c & ueteres probarũt, cùm debitori qui ſolue- eei rit conſuluerũt, ut quia ipſe tabellionẽ coge- ² res haf re nõ poteſt, contra creditorẽ experiatur, ut fiml re ille ad edendum reſtituendumq́; ſibi obliga- 5 1 nol derr tionis inſtrumentũ eum cogatſ. ergo& ceſſio un. fieyr. narius aduerſus eum, qui actiões ceſsit, aget, i d. S'zaut ut ſibi edi faciat,& originale à notario exhibe prætor. 1, ris, niſi&hoc ipſum ius à notario petendi ceſ- doninus he ſum eſſett Alius caſus eſt, cùm apud tertiũ ¹˙¹8 originale inſtrumentũ reperit᷑, is enim quil- à Bal inljah quis ſit, poterit ad edendũ cogi i. nam hoc ca- tioner ſaal ſu etiam ipſi actori reum edere debere, Bald. M nEqlier i oguls eſt A nobapeſtu it prltsd 1 tii zulgturelu aauttrspellam nua unſt al fxcenimeti ſqmxenus I mumaeodẽ u lcbendoinit ümelh cum üamnerenp aiiianäcc gugwelcrip delautempro tindere dl laaute dumt tn Urauthen 1emaloquic dſihsnecenin ri wlueli,en 4 6 rfepoſii epolii warvilegile,n N ſ„ walalte cc diſard ql exr 4 drAnendh ſaal gueliſen „Ad.- ir A pic addide mamünöltſe exiſtimauit:multoò igitur magis tertius.fqua 19 ſetimgroda propter& depoſitarius,& ſequeſter hoc ca- T a 1 ſu edere tenenturi.fqua ratione illud quoque 20 t alee 1. traditum eſt, ſi notarius perdiderit protocol-! kijgſiune utlt anxt la, iure eum aduerſus inſtrumenti poſſeſſorẽ le. ulibade ia vrr agere, eiusq; cum die& conſule copiam pete taheechib ia na tlerp re, ut eo excepto ipſe alijs edere poſsit. fA 212 ſſak dutdi lius eſt, qui ex luliani ſententia inducit᷑, cùm m d.lſiquba vrüif ſcriptura mandato meo deſcripta apud tertiũ agm ſn üighlin extat, ſiue ille d3mandatario meo cauſam ha-² lij ben 1 rentut buerit, ſiue, ut Xret. exiſtimat, nõ habuerit: 2 1u odl quæ ſententia& nobis placet v. Sed cùm Iu-“ hnn 4 nrnüker lianus nullammandati mentionem faciat, ſu p agprem wmemüi praà oſtendi, aliter illud reſponſum accipien- in prin ſfan iegau dum eſſes. lllud in dubitationẽ nõ uenit, poſ 22 bumnuntd ſe quemlibet ultrò edendo unicuiq; officio- ꝗ ljiuſr ia d düeäud ſum ſe præſtarer, quod boni uiri ueritatis ad⸗ r Gld Önch 6 mnaii er iuuandæ ſtudio facere ſolent, notarij etiã ut 6 ſüdg ael⸗ ud cge dc dierz„ A den; ünü melelcäa Dndlünſtund 8 nunio— nnio rrhe 1 23 uiraläßal nnNa 1 h ſraefis 4 dnezuba inſtr. Lau quit de, 5 1.ij. 5. de di- P — Auod axo, uerſreſcr. dne Pla prod c l.f.jde cdic. l 1'.. initnmenn, diui Adk. trui ludex ur 24 annotandum et) „ am 5 3 2 unmmenuin d§. nos autẽ. in er Cogladeden auth. de tabel. mtamen caſbls, e gl.J de fid. dis exhacconſti, inſtr lib.x. dinõ ſolumabac f L.iij.§. noſti. m eſtſedab eo gi ſde teſtib. et inſtrumena,u 25 l, gI.§. Fhoc in Oclexiſtimatqn 7 er in arh ondi 4 t iendipoteſ qu ut ſponſ. lar. udicis imploraih 26 atapetuntur qun 27 dnis habett, R e y Bart. in auth. lorem& ſociumc ſeq. dod& crecitorypp, I. ui jehe ediſibiiure polw-. vnde. f. de cogere pouuiet’ Tr r t 28 9,5 Enottwm ecudl, a. 7 ſi quis.§. telligere, ut ciüa prohibet. f.e. Ctor ſibiafiſco“ i I. Sempronius. debitoriquiſolue de leg.i. ſetabellionẽ coge-n I.. ſi quis in e duob-ff.de bo ttorẽ experunt i au vorſ A1Lr eLI, nor. Poſſ./ec. adumq;ſſbi cls 1 5 cogat.ergoäècel 25 iactiões cebirage Iſeriptarasi. ale anotario elite qui po.in pig- notariopetendcti d. O. ſi quis in — dertũ! eſt, cum apud reriũ duobus. ji enim qull“ Card. conſil. peni, e 72. Dec. hi- „oiunam hocc" 72. Dec. hic. cee Bit l. inſulam. de eredebele, uf præſcri. uerb. magſs tertius Ni Lan inutils. A ſequeſterhoc 1 de accept. O 4 ge⸗ arioneillcdquog, 30 derit proloch, Purp. perau- denenupolelbi thent. contra * ſole copiamhel⸗ qui. j. de non CO 2 olbit num, pec. 9 1 Cde. 1e 6. cl ſe (um 2 3 9 Bar. l. tabula- uor rum ff quem- 4 plad. teſt. ap. 280 mercedem conſequantur. c ¶Præbendam.) Deſcriptio ergo illa fidẽ nõ faceret, idcirco authenticũ exhibendum eſt: thincq́; adnotant omnes exemplũ inſtru menti, ſeu indicem, aut apographũ, fidem in iudicio nõ facere?: & ideo originalia roducẽda ſuntb, alioqui facilè cir- cumueniri ueritas poſſet, cùm exemplaris uitia ſola exempli le- ctione dignoſcere nequeamusCur autẽ ex emplum Iide careat, ea eſt efficax ratio: quia ex inſtrumento nõ probat, niſi id de quo ro- gatus eſt notarius, ut documentũ conficiat¹, quodq; eius rogationis tempore geſtũ fuite: is autẽ qui exemplũ deſcribit, nec de origina li rogatus eſt, nec eo tẽpore quo rogat᷑, quicꝗᷓ magis atteſtari de re in authentico ſcripta po teſt, q́; teſtis de re ab altero audita poſſec: me ritò igitur eius fides uacillat: quo fit ut parũ referat, etiam ſi exemplũ publica manu con- fectum ſits, unus ne id ſumpſerit, an plures: tnec enim etiã pluribus notarijs creditur, ni- ſi quatenus rogati ſintt. t Sed quid ſi exem- plum ab eodẽ factũ ſit, cui de originali quoqʒ ſcribendo iniunctũ fuerit?: Et probare dicen- dum eſt, cùm ceſſent prædictæ rationes, ip⸗ ſumq; exemplũ hoc caſu originale dici poſ- ſiti cùm& eadem ſit perſona, eademq́; autori tas, quæ ſcripturæ addit fidem: ſpoteſt enim ex eodem protocollo notarius plura exẽpla deſcribere,& ſubſcriptione ſua authentica ea facerel, dum tamen appareat id egiſſe eum, ut ſint authentica, ueluti quia ſolennia ſerua uerit, alioqui ceu nuda exempla non proba- rent“: nec enim dubium eſt, quin poſsit nota rius, ſi uelit, etiam ſcripturã priuatam cõfice- rer: tergo ſi ipſe exemplũ illud appellet, uide turid egiſſe, ne eſſet authenticũ, quod Bart. ferè ſenſito: contra alij, cùm fortior ſit cõie- ctura quæ ex natura rei, ́; quęex nomine o- ritur d. Attendemus igitur ad ſolennitatẽ po- tius, quę ſi ſeruata ſit, ut quia ſubſcriptionem ſignũq; addiderit, authenticũ erit inſtrumen tum:ſi nõ ſit ſeruata, nec in ſui quidem pręiu dicium probabit, quòd ex ſolennitatis omiſ- ſione eluſoriũ actum facere uoluiſſe credibi- lius ſitj, tametſi recentiores aliqui futili ratio- ne diſſentiant?. f Sed& ſi tabularius, qui do- cumentũ ſcripſit, alijs adhibitis notarijs, eos rogarit, ut& ipſi proprio inſtrumento atte- ſtarentur, fuiſſe ſe de eo documento rogatũ, manuq;ʒ ipſius conſcriptum, utiq; fidem eius rei facerent, ut Bar, exiſtimat. Cui nonabſi- mile, quod alibi traditur, eum qui ſcripto te- ſtamentũ fecerit, rogare notariũ poſſe, ut at- teſtetur, confiteri ſe illud ſuum eſſè teſtamen tum, itemq; quo modo ſubſcriptum, ſigilloq; teſtium munitũ ſit: faciet enim fidem, nec a- lia iudicis publicatio, aut deinde noua teſtiũ recognitio neceſſaria amplius eritt. Et hæc quidem procedunt, etiã ſi ille notarius exem plum nõ ſcripſerit, ſed ab alio ſcriptum ipſe prębendã aligd eo- rũ proferri deſiderã- de edendo. 10 20 4⁰ 50 60 281 ſubſcriptione ſua, ſignoq; muniuerit: ſparẽ enim uim habet ſubſcriptio, quam hologra- pha ſcriptura* Vnde etiam traditum eſt, le- gem municipalem, quæ executionẽ ſcriptu- ræ manu debitoris factæ cõcedit, de ea quoc; accipiendam, quã quiuis alius ſcripſe rit, dum Adebitore ſit ſubſcriptaꝰ: ſi uerò de chirogra- pho uerba faciat, libellus ab eo ſubſcriptus tortè nõ contineretur, tquòd chirographum propriè promiſsio ſit obligatorſa, manu debi toris ſubſcripta⸗?; at libellus manu creditoris concipitur, nec in eo uerba directè ullam ob- ligationẽ reſpiciunt?. Rurſus ſupraſcripta cõcluſio procedit, etiam ſi originale de ea re factum ſit, quæ contractu in ſcriptis deducta proponatur b: qᷓuis enim in prima ſcriptura omnis ſubſtantia cõſiſtat, tamen hæc ſequẽs ab eodem confecta,& in qua ſit ſubſcriptio- nis partiumatteſtatio, eiuſdem eſt poteſtatis, eademq; exiſtimatur:qua in reBaldum rectè Alex. notauit Rurſus quoq; procedit nõ ſo lùm in notario, qui originalia ſcripſit, ſed& in alio, qui poſt eius obitum ſubſtitutus ſit: interpretatione enim iuris propter autorita- tem iudicis,& alia ſolennia, perſonã autoris ſui repræſentat:ſcui ſententiæ cõſequens eſt, quod generaliter traditur, ſi iudicis autorita- te deſcriptũ ſit exemplũ, perinde fidem ac ori ginale ipſum facere“, dum tamẽè parte citata, & ritè deſcriptũ proponatur: id eſt, quòdiu- dex originali perſpecto, cognouerit ualidũ ſolenneqʒ eſſe, exemplumq; cum eo collatũ, debita recognitione diſpunctioneq́; facta, cõ cordare,& ideo ceu authenticũ in publicam formam redigi mandet, idq́; ex iuſta cauſa, ut quia archetypũ dilabeſcentibus literis uetu- ſtate exoleſcat, uel neceſſariò ſit aliò transfe- rendum:,& ſi qua ſimilia.Partis autẽ citatio non ſemper neceſſaria eſt, ut in his quæ uo- luntariæ ſunt iuriſdictionis,& neminem ad- uerſarium ueriſimiliter habent: exempli cau ſa, cùm Palatinus Comes autoritatis ſuæ pri- uilegiũ, iudicis iuſſu deſcribi curat,& exem- plum illud in alicuius notarij actis relinquit, ut eo indigentes, ſciant unde accipere proba tiones poſsintf. In his uerò, quæ contentio- ſæ ſunt iuriſdictionis, uel ueriſimiliter aduer ſarium habent, tametſi is certus non ſit, arbi- trarer generalem citationẽ, quæ per edictum fit, ſaltem requiris: quod Baldus& Angelus tradiderunt Sed& neceſſariam nõ eſſe pro- ditum eſt, quoties periculum morę ſubeſſeu, uel eadem manu exemplar exemplumq; eſſe conſtaret, uel quando ab archiuo publico de ſcriberetur, uel ab eo fieret exemplum cui id ius eſt ſpecialiter lege uel cõſuetudine con ceſſuml. Idem ſi exemplum priuilegij eius autoritate fieret, qui etiam nouum concede- re poſsitn. Ob antiquitatem quoq; præſumi- tur citationis ſolennitas, qd Iaſon hicrefert, qua de re nos alibi diſſeremus. Si igitur con- unn 3 te eo qui cõuenitur, ut id fiat præcipiet. 3² 33 u I. diuus. 9. itẽ ſenatus. ff. de fal. ubi Bart. x l. emptor.§. j. ubi Bart. ff. de pacl. „ Dall. ſi ita ſti⸗ pul.§. Chrſo gonus. de uer bor. oblig. 34 ⁊I. chirogra⸗ p his. de ad- min.tut. 35 a l. ſi ego.§. do- tis. de iur. dot. b l. contraclus. j. de fid. inſtr. 36 c c. cum P. tabel lio. de fi. inſtr. 37 d§. illud. in au- thẽ. ut fra. fil. d. l. chirogra- phis. e c. fi. de fid. inſtr. Alex. cõ fil. 112. in 4. 38 f al. ꝗ Dock. c. cũ olim. dere iud. g arg. c. fi. de e⸗ leck. in 6. l. ſi eo. j. de remiſ. pig. 35 h I. ait prætor. §. ſi debitorẽ. de his quæ in fraud. cred. 4⁰ i Aret. hic. k c. ad audien- tiam. ubi Feli. de præſcript. I Bal. hic. Alex. conſ.o5. in j. m l. ſi donatio. j de dona. gl.c. Romanorum. 19. aiſi n. a l. ci de ætate. ff. de prob. 4¹ 5 l. probatorias. C. de diuer. of. lib. 12. d.l. ij. 5 de diuer. reſc. c a. l. fi j. de edi. diui Adr. d I. ij.j. de relat. e Anch. cõſ. 41. Com. conſ.5s. f D. d.l. iij. Ale- xan.cõſil.138. inj. Cor. conſ. 24. in 4. 4² g l. optimã. j. de cõtrah.cõ- mit. ſtip. 43 h Bar. l. ſiconue nerit. de re iud i l.iij.§. falſus. ff. rem rat. hab. k Inno. c. ſignifi cauit. c.cũ cau ſam. ext. de te- ſtib. 44 ĩ L.ſicut.. nõ ui detur. qui. mo. pig.· uel hypot. Inno. c. inima uit. de teſhb. m Fulg. arg. hu- ius legis. 45 n c. ea noſcitur. de his quæ fi. à prælat. 46 o c. cum uenera bilis. de excep. p l. cap. quinto. in fi. de adul. 47 q d.§. neq;. d. 9. prohibet. r Ax. l. eos.§. ſu per his. j. de app. s Doc. c. quonia cõtra. ad fi. ex tra de prob. 48 Alciati cCment. in Cod. luſtin. fectum hoc modo fuerit exemplum, præſu- metur& à iuſto originali,& ex cauſa legiti- ma deſcriptum(niſi contrarium probetur-) & propter autoritatem iudicis pro authenti- co erit, ſpræterquam ſi lex aliquam qualita- tem adijciat, quæ exemplo non conueniat, ut cùm authentica exhiberi uel inſinuari iu- bet, manu ipſius principis ſubſcriptan, ex hu iuſmodi quoq; exemplari aliud deſumptum 283 repoſitũ ſit inſtrumentũ, pleriq; tradunt au- thenticũ illud cẽſerit, abundeq́; fidei ex eo fie ria:quod tamẽ aliqui rectius coarctant, ut ſo- luùm in eo loco, autinter eius urbis ciues pro cedat: quod enim ad alias ciuitates pertinet, archiuum illud pro priuato ſcrinio habetur, tquòd ſi pro exemplo ſimplici repoſitum ibi appareat, tum quoq; fidem non facere recen tiores credunty: alioqui defraudari facilè ius exemplum æqueèprobabit, atq; ſiex uera ma i0 publicum poſſet. Quid enim ſi priuatus ali- trice, quam eꝗνρνσνννυνρ id eſt, primam figu- ram lex appellat“, eſſetꝰ, ſiue manu eiuſdem notarij confectum, ſiue autoritate iudicis, & cauſa cognita, ſiue in archiuo, uel inter acta ritè repoſitum fueritꝰ.Si uerò hac obſer- uatione exemplum factum non fuerit, du- bium non eſt, exemplum nullius eſſe fideit. Et hæc, quod ad authentica inſtrumenta pertinet, ſatis: f Nunc ad eos caſus deuenia- quis ſchedulam aliquam elam immitteret⸗? & ideo ſolenniter in eo repoſitũ eſſe inſtru- mentũ oportet, ut fidem facere debeat:: qua tamen in re plurimum conſuetudini tribue-/ turb.t Quandoqʒ; etiam exemplo fides adhi- betur, in odium eius qui originalia exhibere obduratꝰ. Sed mirum eſt, quod fauor non im petrat, id ex odio cõcedi d: aduerſus enim nõ edentẽ, aliter prouiſum à prætore fuite. Non mus, quibus antigrapha, ſeu, quod idem eſt, ao negauerim tamen, poſſe iudicem ob contu- exempla ſaltem inter ipſas partes fidem fa- ciunt, licet authentica dici non poſſint: t& in primis, ſi partes exemplum illud ceu iuſtum & uerum approbarint, inter ipſas fidem fa- ciets. quòd ſi ſimpliciter deſcribi conſenſe- rint, non ideo cenſebimus approbare quoq; uoluiſſe:nam& qui conſentiunt, ut ex con- ſilio Mutij ſententia feratur, non ideo eam approbant, quin appellare poſsint: ſicut& maciã partis illi cõminari, niſi originale eda- tur, ſe exemplo fidem adhibiturumf: quod ta men nõ niſi ex magna cauſa faciendum eſts. tNã& illud cõſtat, quãuis exempla plenam probationẽ nõ faciant, qualem qualè tamen faceret, quæ ex qualitate rei arbitrio iudicis uel intendet᷑ uel eleuabitur. Erit ſuſpectum exemplum?& nihilominus ſaltem à dolo ex cuſabiti. Erit admodum ueriſimiler& amiſſo qui ratum habere procuratoris iudiciũ pro- 30 originali ſemiplenæ probationi ſufficiet k: miſit i: nam& qui teſtimonia publicari pe- tit, non tamen teſtium dictis acquieſcere, aut non ſolennia approbaſſe cenſebitur.f Quid ſi non expreſſim, ſed tacitè aliquis confen- ſus arguatur, ut quia exemplũ in iudicio pro duco, tu nihil excipis:? Etſiexemplum in eo uitioſum ſit, quia iudicis autoritas non ac- ceſſerit, uerius eſt adhuc nullius eſſe fideii: ſi uerò ex eo nõ deficiat, magis putarim fidem funde& iuramentũ deferri in ſupplementũ probationis poterit, quod Alex. Iprobat In exemplo tamen teſtamenti uel codicillorũ, ſuppleri ſemiplena probatio per iuramentũ nequit:& ideo ex huiuſmodi exemplo ſecũ- dum tabulas nihil decernet prætora. In cau- ſis quoqʒ; in quibus leuiores probationes ſuf ficiunt, ut in momentaneæ poſſeſsionis iu- dicioo, exemplum probare uidetur, etiam ſi faceren: tquia pro regula traditum eſt, ſem⸗ 40 non omnino authenticum ſits. per pro inſtrumento præſumi, ſipars extrin ſecus accedentis ſolennitatis uitium nõ alle- gauerit.f Quid reſpectu producentis, nun- quid indiſtinctè exemplum ipſe approbare uideatur: Et receptum eſt, eum qui in iudi- cio quamlibet ſcripturam producit, cenſeri eam approbaſſeꝰ. ſiue igitur hac ratione, ſiue alia arguatur conſenſus, fides inſtrumento antero conſentientẽ dabit᷑: quapropter ſi quis in iudicio illud exemplũ ediderit, appro ,0 baſſe aduerſus ſe quoqʒ exiſtimabit᷑.¶ Quid ſi extraiudicium ediderit? Et mihi uerius uide- tur, non fieri præiudicium, nec ex præſum- pta hac extra iudiciali confeſsione integram fidem aduerſus edentemexemplo dandame. Si tamen exemplum, tanq́; in authenticam formã redactum, ille ediderit, ſecus eſti. Huc pertinet, quod etiam receptũ eſt, inſtrumen- tum puta mandati, ab aliquo productum, & extenſim in acta deſcriptum iudice man- 6o dante, aduerſus partem parem originali fi- dem facerer. In eos uerò qui citati nõ ſint, nõ probabit, cùm acta inter alios confecta, alte- ri nõ obſint, t Sed& ſi archiuo publico ritè Hypotheſis ſeu ficti ſpecies ad hanc l 2E indice nemo conueniri poteſt. 3 Non creditur referenti, niſi quatenus de relato conſtet. 4 Eiſt notarius ſe ad aliud inſtrumentum referat, quod ipſe confeccerit uel legerit fidem nullam facit. s mnſtrumenta d notario non per indicem, ſed ſolenniter e- denda ſunt. Sdi inſtrumentum, ad quod fit relatio, diuerſaab his conti- neat, quæ in alio affirmata ſunt, priori ſtandum eſt. 7 Exlionem debiti ex ipſo inſtrumento fieri conuenit. 8.9 gi fuper inſtrumento ſententia ferri debet, exaclio ex ſen tentia fieri uidetur. Et quid in arbitro. 10 Si aliud inſtrumentum, cuius index meminit, exbibeatur, adhuc ex indice exactio fit. Documentum propria fide plenam probationem facit. 12 Quod ſi ad indicis cõmemorationem adiuuandam exhi- beatur, ex indice fit probatio. 13 Durante dilatione exemplum in iudicium producens, po teſt poſtea authenticiũ exhibere, etiã effluxo termino. 14 Reiecta ſententia eorum, qui in hac l. 6exactionem ex indi⸗ ce fieri poſſe negant. 1s Nemo ex indice uel exemplo conueniendus. 16 Inſtrumentum alterius cõmemorationem faciens non pro bat, niſi illo exhibito. fillit hæc regula, ut nu. 17. 19.20. 18 An in ſententia arbüri ex antiquitate præſumatur com- promiſſum. Producens t Bant auth ai cotractuja fid inſtr u Auth. alhes qe finſt c a audientiam breſcript. 25 X gI.jj depe. hn. h „ Dec aga G ſi qui in uuh Cor. cõſ4e col.7. 1. 50 a l. immunitati C. de agri. cenſ.lib n. b c. ci dllecun de fid inſ. c Bal. l. publi ti 8 jaet⸗ ſtamentiz à Lij deftiſ 51 e d.I. ſi qui: ex hoc ellih f Arg.linuäi- tiõe.ſ.frſf bo. aut.in prſ 2 fj deſuſ 52 53 h Gl. d. l. jjd fis iſt. 54 i L igitur. ſijat lib. cau. k gl ſccutjc⸗ fid inſt I Bart. ladmomi di. col.8. m Bart. A.1ed antepen. n Alj 5. ſch duobus. 0 Bart. d. liſ quo. bon. p Guid. Pap.i queſt gapli ji⸗ dpeo- naujlt buhman- auüger cqulie e henun⸗ Eren eemihic 1quonola mſeulidie mliexcauſ ndurnõf um ſetipſa ohibendu dülrera dicitu Midproce cex, id eſt tnſec etia vatibeam. leliebe mdarim ge larumciaml arri quo uhl imeprou du menodtine imptoduca Wam cedi re ſin aitedound 1 nsrefertur gurdä ie del. ame Rlsadinſt 8 eüdeen de Uleaneſter üledelen j dwetunc 1 4 les ateſ Dier Lerl. eenäan in 1 6 Niexeh g 3s Cdand. R 21 Aug. 9 vdl SCI. dew ¹itates 8pa 10 ſcrin dence 4 le iohaben 7 aplicine 1 de 4 mnon dalinni 3 Nor tacer— 1 drec! letraudari. Ke. daran a bele 4 31 U. 4 ch Prium d Ammmiltelnn,) emmiterer, 24 epoſitũ elein 5 nretkder n Wuetudini 5 4. emplo fides ac Originalia erlden Jwodfauornon 27 14.. ü aAduerfug enim ii ire N- 2 fuir Nn 13 anench conm, 8 lorignaken, hibi quon olcummägloin 5 ula faciendum 1 1s 1 Sexempla plenm Malem qualetma, rei aubitrio iucich tur Erit ſuſpettm ausfältem ädoba leniimile Sami 2 bationi ſufficiet 4 d.I. j. de ſd. erriin ſupplemeni, inſtr. d Alex probarth enti uvel codicillori datio per iuramenſi modi exemplo ſecl net prætor'flncu- dres p robationesllliß aſſe. de hær. zee poſſeſsionbih, inſt. are uidetur, etiaml c Feli. c.j de ſid. Im ſi. inſt. in fin. hacl d Mod. hic.Baj. nf..ij de erro. uccrnu dereitdvſt aduoc. mentam feffra, gui ſſe Ang. d.l.ſi do⸗ m uulm fci. natio. g indiccn, ſet ſlemint f Paul. Alex. laſ. Mua ofusnia f pic ſant priviiſtentuntſ„ a65 Ha fiamun. 2 Abb. c. abbate. frncnioſ de uerb. ſignif. xrdchch Cor.cõſ.⁊ 44. d mxœbiτ. in 2. Barb. cõſ. uinatan iigah it⸗⸗ arb. cõſ. windex nenbh 38, in 4. 5 enm rncbinmfai * m auusun di h d.lij 6 œratiosm. io.„ i Arg. Dd. Bart. nudicum meiun inl. Semproni . rhc 4 154 22 guͦtffun m. de legat. ij. 1 auiouancal Dec. in c. ij.iij. col. de reſcri. k Bart. in extra mirn. en frmm uag. ad repri. . 10 ane umtzn, uer. prout. 2u bM TI 4 7 iauuat pc 284 Producens inſtrumentum in iudicio, cõ ftſſus uidetur,& quæ in eo deciduntur,& quæ cõmemorationis gratia ex alio refrruntur, iuxta soci. Reprænſa Socini ſententia. Dictio, prout, nihil affirmatum arguit. Dubia&imperfecta rela- tio nullius fidei eſt. Commemoratio facta, pro 1V I A N W g atin tat uſt uneno, i auth. Coll. X. Conſtit. II. ut &c.de quibus probet Honſ. lag.·.·& hoc inſuper. In inſtrumento alienatio- nis rei ad eccleſiã ſpe ctantis, non præiudi- 8! quis in aliq do/ cumẽto, alterius catparochi affirmatio faciat mentionẽ do/ præceßiſſe debita ſo- cumẽti, nulla ex hac lennia. Im. 5 6 cõmemoratio huiuſmodi morla at a⸗ ſab fide alterius tantõ ctio, niſi aliud docu- facta, an probet. mentu, cuius memo Si in inſtrumento aliqui ſe coniuges enunciatiuę dixerint, an ſide matrimonio prin- cipaliter agatur, ea enunciatio fidem faciat.(bat. Inſtrumentũ in quo enũciatio patris erga fili ſcripta eſt, pro S 1QvVis in aliquo.)t Cuùm intenderem te mihi centũ debere, documentũ produ xi, quo notarius referebat, ut omnibus pate- ret, ſe tali die inſtrumentũ confeciſſe, quo tu mihi ex cauſa mutui centum promiſeras:hic traditur nõ ſufficere probationi id documen tum, ſed ipſum inſtrumentum promiſsionis exhibendũ:mnon enim ex indice, quæ hicme moria dicitur, quiſquam conueniri poteſt. Alij id procedere arbitrant᷑, non ſolùm cùm index, id eſt, ſchedula cõmonitoria produ- citur, ſed etiam ſi exemplum ipſius authenti- ci exhibeam: ſuprà enim uidimus, originalia ipſa edi debere. Ego& cæterorũ ſententiam probarim, generaliter uerba legis accipien- tiũ, ut etiam ſi publicũ inſtrumentũ quis pro duxerit, quo Titius centum ſe promiſiſſe af- firmet, prout alio documento cõtinetur, nõ tamen obtinere poſsit, niſi&illud inſtrumẽ- 3 tum producat: fregulariter em̃ cõſtitutũ eſt, non credi referenti, niſi quatenus de relato conſtetb. unde mandatum quod ad certas li- teras refertur, ſi de eis non appareat, eſt nul- lum:quod& in priuilegio, poſitionũ reſpon ſione, libello, teſtimonijs, ſententia,& ſimili- 4 bus, omnes fatenturò Nec intereſt quòd no tarius ad inſtrumentũ aliud ſe referat, quod ipſe cõfecerit, uel legiſſe ſe illud,& perpen- diſſe atteſteti, uel quid in eo cõtineret᷑ enun- ciatiuè deſcriberei:non facit tamẽ fidẽ, quia de hoc tunc rogatus nõ eſt,& ad eius officiũ præſens atteſtatio non pertinet, finſtrumen- taq; à notario edi, non per indicem, aut com- memorationẽ, ſed ſolenniter debent. Adeo quoq; ſupraſcripta uera ſunt, fut traditũ ſit, ſi inſtrumentũ, ad quod fit relatio, contraria, uel diuerſa ab his contineat, quę in alio docu mento ſeu indice affirmata fuerãt, illi tamen ſtandum,& errorẽ in poſteriore præſumi: his enim uerbis, prout in illo continet, non uidetur quicquam à partibus affirmatũ; niſi qͥd in eo deprændi poſsit:& ideo etiam inter eaſdem perſonas poſterior hęc ſcriptura ceu de edendo. 10 20 40⁰ 50 60 ambigua uel imperfecta fidẽ non faciet', niſi quatenus citra ullam relationis ambiguita- tem aliquid affirmatum appareat. b TExhac memoria.)Alids ergo exactio debiti diceretur ex ipſo inſtrumẽto fieri, pro pter naturã prępo- ria in ſecundo facta ſitionis, quæ pro- eſt, proferat᷑: autalia, ximam cauſam de- & ſecundũ leges quã ſignatꝰ: quoduthis Fitafis debitę proba caſibus certiſsimũ SPn eſt, quibus inſtru- tio exhibeat᷑: quia& menta execut onẽ quantitas, cuius me⸗ in prõptu habentꝰ, moria facta eſt, pro fita dubiũ eſt, quo- ueritate debeat: hoc ties ſuper inſtru- em̃& in ueteribus mento(quod regu „Ilare eſty, ſententia legibus inuenitur. ferridebet: tũc em̃ exactio magis ex ſententia, quàm ex documẽto fieri uidetur: tſicut cùm hæres de hæreditate compromit- tit,& reſtituere eam fideicõmiſſario damna- tur, cenſetur reſtitutio ex ſentẽtia arbitri ma gis fieri, quàm ex cauſa hæreditariad. Sed ta- men aliud uidetur in arbitro, qui ſponte par- tium aditur:aliud in iudice, adquem omnino accedere debemus, ut de inſtrumento cog- noſcat. attendetur ergo cauſa principalis& uetuſtior, ſicut& eo caſu proditum eſt, cùm ex lege municipij quarta pars condemna- tionum prætori deberetur, ei deberi qui cõ- demnauerit, non qui finito illius magiſtratu ſucceſsit,& executus eſt?, Amplius reſpon- dit Decꝰ. cum quidam legaſſet, quicquid ad 285 I Lin ciuile. f de legi. Rom.cõſ. 305jin fi. 7 m l. eñ qui.§. Iu lian. ubi Bart. de conſt pec. Dec. conſ.63. n I.j.§. ex incen dio. de incen. rui. naufr. ubt Bart. 0 Gl. l. ſi debito- ri.de iudi. 8 p l. minor xxv. an. cui ſideic miſſum. ff. de minoc. 9 q l. cum hæredi tas. j. f ad Tre bel. ubi Ange. Dec.cõſ. 300. r l. ſi poſſeſſor. 9.j.ubi Ange. ſe ex hęreditate paterna, maternaq; perueniſ de pet. hæred. ſet, cenſeri id quoq; legatum, quod à cohære de emiſſet, primamq́; hæreditatis cauſam, nõ ſubſequentis cõtractus attendendam:in qua re ego diſſentio Cęterum ex ijſdem uerbis hic adnotant recentiores, ſi aliud documen- tum, cuius index meminit, exhibeat, adhuc ex indice exactionem fieri: hoc enim dictio, Niſi, oſtendit, quæ in eo caſu, quo de regula loquitur, exceptionem inducit. f Quamuis igitur documentũ propria fide plenariã pro bationem faciat, ſcùm tamẽ ad indicis cõme- morationẽ adiuuandã exhibeatur, ex indice probatio facta uidet᷑. Vnde& eleganter Bal. cenſuit, rſi quis durãte dilatione exemplum in iudicium produxerit, poſſe authenticum deinde exhiberiꝰ, tametſi tempora amplius non largiantur,& figura quadam probatio in tempore facta cenſebiturꝰ: in quam ſen- tentiam& nos humanitate ſuadente, accedi- mus. Sunt tamẽ qui in noſtro textu, exactio nem fieri ex indice poſſe diffiteant᷑, quoniã authentico deinde exhibito, probatio ex eo magis fiats. Sed hoc parumurget, cùm nõ ex ſe principaliter authenticũ exhibeat᷑, ſed ut indicis fidem roboret:alioqui cur in fine le- gis diceretur, probandũ, quantitatem cuius memoria facta eſt deberic quorſum opus fu- iſſet mentione memoriæ: c † NYeteribus.) f Quibus traditum eſt, ann 4 Socin. cõſ.ii. s Dec.conſ.69. 10 t d. l. ci hæredi tas.l.pater fii⸗ um.§. 15. de le gat iij. 11 12 u l. actiõe.j. tit. iif. 13 x Bal. c. j. de fid. inſtr. I. ſi donatæ. 9. j. ff.de don. in ter uir. x& ux. 14 X d. l aſſe toto. 4 d. J.ij.& l. fin. eo. tit. 16 b Bal. hic. Alex. cõſil. 81. in 3. 70. in 2. et 89 eo.lib. 17 c c. c cauſam. de prob.no.in l. cii aliquis.j. de iur. delib. d Docl. c. in iu⸗ re. de off. dele. 18 e Bald. l. ij. j. ſi ex fal. inſtr. f Felin. c. ſicut. chart. pen. de re iud. Cur. cõ fu. 77. Dec. 36. g Cor. cõſ.: 45. inz. h Argll. ſifflius. j. de pet. hær. 19 P 1 a.l. ſi donat.j. de don. d. l. ad monẽdi. in gl. j.& ibi Doct. k l. ne ſatiſcaatio. ff rem ra. hab. I Socin. hĩc.& conſil. 121. m Gl. c. ſi Roma noru. 19. diſt. uer. deſunt. n c. pen. extra. de cõ fir. util. 0 Bal. lj. in fi. 5. de epiſc.et cl. p Alex. conſ.9. in 5. char. 1i. Dec. 63. 20 l. optimã.j. de cõtrah.ſtip. r Gl. l. ſciendi. in prin. ubiA- lex. de uer. ob. s I. j. de rela. t Doct. d. c. quo niam contra. pen. quæſt. 21 ⸗„XlcClati coment. in Cod. uftin. ² neminem ex indice uelexemplo conuenien dumꝰ?. Vnde alia quoq; concluſio cõſequens eſt fut inſtrumentũ alterius cõmemorationẽ faciens, non probet niſi illo exhibito: ueluti cùm ſcriptũ eſt, Titius procurator Sempro- nij, ut cõſtat tali inſtrumento& ẽ. non proba tur eſſe procuratorẽ, niſi& illud edaturb. Nõ procedit hæc concluſio quibuſdam caſibus. fPrimus eſt, quoties de rei antiquitus geſtæ robatione agit᷑: accedente enim aliquo ue- riſimili ſigno, diſpiciet iudex quantã fidem adhibeate: ut ſi ſententia antiquitus lata ab ali quo tanquam delegato reperiat᷑, pręſumatur mandatũs: quamuis alias mandatũ præſumi nõ ſoleate Idem etiam in ſententia arbitri di cendũ, ut ex antiquitate præſumatur cõpro- miſſum, cuius cõmemoratio facta ſit: quod Bald. reſpõdit,& alij approbantf. Contrà 80 cin.hic& Cor.s cùm à cõpromiſſo omnis po teſtas pendeat, nec diuturnitate tẽporis pri- uata iuſsio conualeſcere debuerit. Sed cùm de præſumptione agatur, plurimum hacin re uertetur coniectura iudicis, ut ex ſigno ue riſimili, Id ſuprà diximus, pronunciet: quid enim ſi cõſtet partes præſentes ſentẽtiæ fuiſ- ſerſeu peremptoriè admonitos: uel eam ſen- tentiã aliquatenus executione ad effectum erductam tSecundus caſus eſt, cùm is qui ſcripturã alterius cõmemoratoriã confecit, ius& poteſtatem nouiter quoq; diſponendi haberet: unde cùm quis atteſtat᷑ ſe talem pro curatorẽ conſtituiſſe& ẽ, alterius documen- ti exhibitione opus non eſt, cùm& nunc po- teſtatem conſtituendi habeatt, quod& in li- bris rationũ, quibus ex lege municipali præ- ſtat᷑ fides, reſponſum eſt: exhibita enim cer- ti nominis pagina, quamuis alterius non ex- hibitæ mentionem faciat, ex ſe efficax cenſe- bitur.Sed& in principũ priuilegijs eadem ratione traditũ eſt, huiuſmodi narratiuis uer bis eſſe ſtandum, licet cõmemorata cõceſsio non appareati: unde pontificis cõfirmatio, in qua confirmatæ ſcripturæ tenor inſertus ſit, tidem abſque originalis diplomatis exhi- bitione faciet. Quòd ſi tenor integrè non ſit expreſſus, adhuc probabit, dum tamẽ de mẽ- te confirmantis appareat, quia relatio ambi- gua non ſito, dum etiam ex originalis uarieta te error cõfirmantis non depręndatur, quod ſepiſsimè reſponſum eſte. Tertius caſus eſt, ut inter contrahentes huiuſmodi enunciatio probet:i, Inſtrumentum ergo dotis, mentio- ne matrimonij facta, matrimonium ipſum probabit. Inſtrumentũ fideiuſſionis, aduer- ſusfideiuſſorem probabit, eam pecuniam ab eo, pro quo ipſe promiſerit, rectè deberir:& ſi lata ſit ſententia, in qua citationes, litis con teſtationẽ, iuſiurandum ob calumniam, hu- iuſmodiq; acta præceſsiſſe iudex atteſtetur, ita factum fuiſſe credetur, in partis citatæ,& non repugnantis detrimentumꝰ: quod Bar- tolus rectè hic cenſuit:. tQuo factum eſt, ut Socinus reſponderit, eum qui in iudicio in- ſtrumentum producit, non ſolum uideri cõ⸗ 20 30 4⁰ 60 feſſum quæ in eo decidunt᷑“, ſed& quæ com memorationis cauſa ex alio referunturs: hu- iusqʒ rei fidem etiam aduerſus ſingularẽ ſuc- ceſſorem fieriv, †Sed Socinum recentiores rectè damnant, quoniam uerba enunciatiua inter partes eatenus ſolùm probant, quate- nus neceſsitas actus, qui geritur, inducit⸗=: at ut productio ualeat, nihil opus eſt com- memorationem approbatam uideri?. Adde quod conſenſus hic tacitus, non niſi ex cer- to ſigno induci debuit: quapropter& in te- xtu noſtro ſuprà diximus, commemoratio- nem factam, prout in tali inſtrumento&ë. fidem non facere tanquam dubiam, 1quòd dictio, prout, nihil affirmatum arguat, ſedo- mne in alterius diſpoſitionem remiſſumb: tdubiam enim imperfectamq́; relationẽ ue- rius eſt nullius fidei eſſes: ſicut& illius teſti- monium, qui de negocio ipſo plenè inſtru- ctus non eſt, ideoq; imperfectè rem attigit. tCæterum huiuſmodi quoque commemo- ratio inter contrahentes ſolùm de his pro- bat, quæ confecti inſtrumẽti tempore agi po tuerũt:: quod eo exemplo traditum eſt, cùm rem eccleſiæ epiſcopus alienat,& in inſtru- mento aſſeritur, collegij quoq; conſenſum interueniſſe, d copioſe Felinus explicat. Item ſolùm de his probat, quæ à libera con- trahentium uolũtate uim habent. Quapro- pter in inſtrumento alienationis rei ad eccle ſiam ſpectantis non præiudicat parochiaffir matio præceſſiſſe cauſæ cognitionẽ, epiſco- pi licentiã, cæteraq; ſolennia atteſtãtis, ut cer tis monumentis apparet: re enim ipſa opor- tet ea monumenta exhiberit: quia huiuſmo- di eodem tempore celebrari nequiuerunt:& qua facilitate diſtrahitur, eadem lex præſu- mit cõmemorationem hanc fierii: niſi fortè pro cõmemoratione facerent aliquæ conie- cturæx, uel diuturnitas uetuſtasq́; reil, uel de modico præiudicio agereturn, uel non ſolius epiſcopi adeſſet conſenſus, ſed uniuerſi quo que ſodalitij, ſeu capituli: magis enim pro pluribus præſumiturn: quæ tamen ego cen- ſeo iudicis coniecturæ relinquenda. † Sed quid ſi cõmemoratio huiuſmodi ſub fide al- terius tantũ facta ſit? ecce, locas mihi balneũ c Cc. denarijs,& quia balnearijs miniſtris centum credidiſſe te aſſeris, eam quoq; ſum- mam pro illis tibi, cum omnis fideiuſſorij be neficij renunciatione, expromitto: conuenti illi, quicquam debere negant, an ex cõme- moratione conueniri potero? Et non puta- b rim, niſi fidem feceris eam tibi quantitatem debitũ irio: promiſsio enim hæc ſub fide aſ- ſertionis tuæ uidetur facta, quam cùm bal- nearij diffiteantur, niſi tu ueram probes, do- li exceptione ſubmoueberisr: ſecus ſi ſub ea fiducia non promiſiſſem, tunc enim agenti ex cõtractu nõ obſtaret exceptioa. tSed quid ſi in inſtrumento aliqui ſe coniuges enuncia tiuè appellauerint, an ſi principaliter de ma- trimonio agat, ea ſola enũciatio fidem faciete Et pleriqʒ negãt:ego accepi eam appellatio- nem u c. cum leker bilis. de cxca x docin cdſ n, I lb. 4. 22 * lqui ſupen tun de pin. X cap.illua.ubi II But. de bre ump. 4 Dec. d.c. cum uenerabili. b Bar. 5.1calt 23 c Locin. conſl 266. Roman. 30d in fin. 24 d gll.Luciuxſf de his quinot. III infim. 25 e Doct. Al.ſeia dum. f dcc. ſccut cll 33. g I. ſi forts. uh Bart. de caſh. pec. IIII 26 h Auth. hoc iun ubi Doct. d- ſac. eccl. i I. doli,§. duue ſum, de nou K Bal.l. uubemus ij in prin. Ice ſacr. eccl. 1 Alex. coyſa. lib.z. m 1. quæſt.ac terrulas. v 27 n Curt in feui parte, quaſ. 8. princip. 0 l. ſinomẽ lbi Bal. de hært. uel act. uenl, Lij. quado d de pecu.lſig affrmat dech lo. Bar.I.error. col. ij 5 de uur. E fic. ign. q Bart..j. de conſtit. pecl VI 28 2 d. C. illad. de preſum. Pax conſil z0⸗ ind gobus con lyrr zquxadiu l, e lime Ixrdncant m unouelle Annne dimt en chſäffnt Umuiue lvalta con Nriuenctuna 789. llmgie etti lnplraions uhriconeach Eiunä cduuuan mchmäguo rih nuiuxleg Lruucnnva no 1 DE „Länwnin d menazlic aqieoſeg üduselſet tiuclebarja ſan Unduum no du umnploraret haprimo ucam ac 1 4 2* 2 6 0d f. Untu d 1 TuSlino. W un Wulan A. um recen de lnon ignorak. derdaenu ddte z. qui acc. non prapbas poſſubi Petr. Droban A! b gerinn 9 Cyn. Bal. Alb. Serthr, ale,' 2 loponälan Siie 1l Opus eſt eo N. Wuicer 9 L d 1 1. Adb ih I qyidam. uhi nüllex a, Bant.de cond. à,0,. anmemonadh. neq́; ubi Dd. e j de teſta. Os A. 6 51. in 5. or ommemd,, Bart.l. non nu * m de his Do, dis j. de prob. etl temporeagipo u Bal. c. per tu- aditum eſh cim à ³6. de probat. lenat, Kin inſt& conſ.ido. quoq; conlenim 3. Uol. ₰ Pelinus explccu.! 1 qurälben col nabents. Quapw, enn A 1 adicatparochiafH 4 lognitionẽ, epilco 10 niaatteſtãtis,utcer” 11 re enimipſa opor- 42 err: quia huiuſmo 24 ari nequiuemnraè 15 eadem lex prall- ancfierii: niſifone rent Aliquæ conie ruſtasq; rei, velde.. uit 4 nſchilt qui accuſa- tur ‚Uelnon oll e 5. eod. , ſed uniuerſiqò, li: magis enim plo, uætamen—. elinquendꝛ. de non eſtno- uſmodifub ſice d Lune Sco. locas mihi balnei Alnearjs miniti, ris, eam quoqylum mnis ſideiuſſoribe Dromidlo:conlenl 4 tant anex come’ „30e Etnon Pul? lut uim. de 7 titaten iuſtit.& iure. imth ſub ſde lfñddiuſſor. 9. cdimi Juiarceſ. qas ct⸗ bes 30, faiiſ.cog. ueramprobès 4 L. ſuprà eod. c. 4 288 nem alijs adminiculis iungi, tractatumq; ſeu quaſi poſſeſsionẽ matrimonij induceres:un- de cùm ex poſſeſsione non probetur domi- nium, ſi de eo principaliter ambigiturb, con⸗ ſequens eſt in ipſa cauſa matrimonij non ſuf ficere huiuſmodi probationẽ?: fqua ratione inſtrumen tum quoq;, in quo enũciatio patris er ga filiũ ſcripta ſit, ut quia dictum ſit, Titius filius Sem- pronij, in interdi- IDEM AVG. FLORO. T quæ à Diuo LAnomi patre meo,& quæ à me re- ſcripta ſunt, cum iu- ris& æquitatis ratio to Quorũ bono- nibus cõgruunt: nec rum, cauſa hæredi em̃ diuerſa ſunt, uel tatis adipiſcẽdę ſuf diſcrepantia: quòd ficiet:idem ſi de ali multum interſit, an mentis agarur eIn ex parte eius, qui ali- petitorio non ſuffi d weti 1, ciet, niſi alijs acce- Cuid Petit, dinPGO⸗ dentibus coniectu li exceptione ſubmo ris, quæ adius titu- li pertineante, qui tamen articulus maximè controuerſi eſt iuris. Acxr reo edere tenetur, non reus actori. 2 Semper ſe defendenti magis tribuendum eſt. 3 Dißferentiaa quibuſdam inter rationes& inſtrumenta, ad hac l.tradita, confutatur. Confutatæ rationes eorundem, quibus mouentur.& num. 5.. 7.8.9. Si de origine petitionis nõ agatur, cogitur reus aclvri edere. Cauſa replicationis fundandæ à reo actori edendum.& nu. i3 In replicatione actor rei uicem obtinet. Intentionis adiuuandeæ cauſa reus aclri edere tenetur. Regula eſt, uniiquodq́; facilius adiuuari, quam nouiter induci. Quomodo huius legis materia ad practicam exequenda. Remedia contra nolentem edere plura eſſe.& num. 18. IT Qvat.) Reſcripſerat Epaphrodito Iahä Caracalla, reum actori in- ſtrumenta aliqua non edere: rurſus Alexan der(qui eo ſe parẽte natum, ut cõmendatior militibus eſſet, quod Herodianus ſcribit, ui- deri uolebat)ad Valentinianum literas dede- rat, nouum non eſſe, ut reus rationes credito ris implorarets: uidebanturq; huiuſmodi re- ſcripta primo conſpectu pugnare: quam di- ſcordiam hac conſtitutione idem Alexander conciliat, differentiamq́; inter actorẽ&reum cõſtituit, ſut actor ipſe reo edat, q́;uis è cõuer- ſo actori nõ edat reus:t ſemper enim ſe defen denti magis tribuendum eſt,& ei qui neceſ- 3 ſariò, quàm qui ſponte agiti. fFuere tamen qui differentiã inter rationes& inſtrumenta cõſtitui arbitrarent᷑, ut inſtrumenta nec ab a- ctore quidem reo exhiberi debeant, rationes etiã actori ex cauſa exhibendæ ſint': quæ in- terpretatio meritò plurib. diſplicuit, quoòd ſci licet huius legis uerba ſubuertat, dum æqui- tatis, id eſt, æqualitatis: multũ, id eſt, nihil in- terſit:hoc caſu, id eſt, alio caſu, exponit: quid enim ineptius? N ec me mouẽt eorũ rationes. Prima, nõ eſſe conſtituendam inter reum& actorẽ differentiam: atqui hic contrariũ fieri de cdendo. 0 20 40⁰ 50 60 289 apparet: nec nouũ, fauorabilem eſſe rei cau- ſam. T Secũda, quòd nemo aduerſus ſe ea ex hibere cogitur, unde ſibi negociũ fiat ſed in reo lex illa loquit᷑, qd uox intentionis oſten- dit, quæ ab actore in reum dirigitur“: inten- ueri ab intẽtione pe/ titionis ſuæ poteſt, rationes promi reus deſideret, quibus ſe poſſe inſtruere con-/ tendit, quod utique ipſa rei æquitas ſua- det: an uerò ab eo, à tionem enim uete/ res uocabãt, quod nos petitionem a- ctorisuel libellum. Tertia, quòd lex omia edi iubet, qui bus quis apud iu- dicem uſurus eſt“: ergo inſtrumenta alia actor reo non edet, quibus exce- quo aliquid petitur, ptio rei ꝓbari poſ- actor deſideret ra- ſit. Sed accipienda tiones exhiberi, quã eſt ea lex de editio- do hoe caſu non o, ne duæ etiaanteli- 5 tem côteſtatã fit, ut Poftet Oiisitein certior reddatur re us cedat ne an con tendat, nõ de ea quę probationis cauſa poſtu latur. t Quarta, quia actor nõ tenet᷑ reo edere nomina teſtiũ, qui cõtractui interfuerũt', igit nec inſtrumenta. ſed hoc inductum eſt, ne in terim eos reus ſubornet,& ad falſum alliciat. Quinta, quia æquius uidetur inſtrumento rum copiam à notarijs ipſi reo fieri, quàm à parte: ab his igitur editio flagitãda d. Sed nec hoc me mouerit, cùm omne damnũ imputan dum ſit actori, qui aduerſus inſtrumẽta, quæ ipſe habet, alium in ius trahit. quòd ſi ex horũ lectione actoris dolus nõ arguatur, reſarcien dæ erunt illi expenſæ, ſeu potius cõtribuen- dum pro cõmoditatis ratar, quod alibi exiſti- maui. Si uerò dolus actoris arguat᷑, nihil præ ſtandum, cùm nihil reus fuiſſet impenſurus, ſi eum actor nõ inquietaſſets. Sexta, quia inſtrumenta à rationibus differunt: hæ enim cauſam cõmunem uidentur propter data& accepta continere, inſtrumenta propriã cre ditoris:ſed cõmunio cauſæ tunc in conſidera tione eſt, cùm res ad edendum aduerſus com munes regulas cogitur, nõ cùm ab actore edi tio petitur, quæ ex iuris cõmunis regula fieri debet:non igitur à recepta plurimorũ ſenten tia recedendum eſt. b Originem.) Si ergo de origine peti- tionis non agatur, poterit cogi reus adeden- dum actori: tquo fit, ut hinc ſit traditum, cauſa replicationis fundandæ, à reo actori e- dendum eſſe. Cuius ſententiæ illa eſt ratio, rquia quod ad replicationem attinet, actor ipſe rei partes ſuſtinet“u, meritoò tali caſu ei edendum eſt: nam& reus nouum debitæ pe cuniæ inſtrumentum ut conficiat cogi po- teſtꝰ, fortius igitur iam confectum exhibe- re debebit. Sic& hæres, qui agenti legata- rio ſubeſſe æs alienum teſtatoris obiecit, e- ius rationes exhibere debet, ut inde diſpici poſsit, quantum ſit in bonis Y. † Sed tamen ab hac quoq; concluſione aliqui diſſentiunt, 5 I I. nimis. de teſt. m l.ij.de excep. l. ſi quis inten tione. de iud. n I.j.§. edenda. de eden. . 0 l. nõ ex omni bus. ff. de arb. 8 p Spec.tit. de te ſtr. 9. qualiter. uer. poſt hoc. q c. G. perpe- tuus. de fid. in ſtr. l. argenta- rius. in princ. ff. eod. r I. uij..de ædi- fic. pri. Doct. l. ij. ſuprà eo. 9 5 I. ex parte. in prin. fa. erciſ. t d. l. ſi quis ex aygenta.§. ra tionem.&. ſe. 10 11 12 u I. j. de except. x l plures. j. de fid. inſtr. „ l. pen.§. fi. ad l. falcid. 13 a I. quæſitit.§. fin. de pecu. b 1..j. de fur. c linterpoſitas. J. de tranſact. Bart. l. nemo. in fi. de exce. d I. purèi. in fin. de except.do. 14 e l.. ſi quisæ⸗ dificiũ. de o- per. no. nunc. f I. qui concubi nam..ci ita. l. prædijs.§. Titio.de leg. g l.in tempus.g. fi. f. de uſuca. h l. ſi donatæ. in fi. de don. int. uir.& uxor. Bar.& Mod. l. certi cõdict. 6.j. ſi cer. pet. 15 i c. c clamor. ubi Dd. de te- ſub. 16 k I j. in prin. ff. de tab. exhib. 1 Bal. c. j. de pro bat. col. iiij. m l. ubicunq;.de interr. act. 17 n l. ſi quis ex ar gent.§. ex I hoc edicto. ff.e 0 I. argentarius. 6. c autẽ. II ff. eod. p l. ſtip. nõ diui⸗ duntur. 8. q. de uerb. obli. ꝗql. prætor.§. is etiam. ff. cod. III r l. ſicum exce- ptione.§. ſed ſi quis. ff. quod me. cau. IIII s I. qui reſtitue- re. de rei uen. 18 t l. pen. ffde in lit. iuran. Alciati coment. in Codl. luſin. quia replicatio inſtar actiõis obtinet:: quod, ut uerum fatear, aliquãto tamen magis fauo- ris nanciſcitur quàm actio: unde licet contra ria intendens non audiaturb, tamen replican do auditur: ſuccurrendumq; facilius in re- plicatiõe actori ui- detur, qui pręuide re non potuit, qua liexceptione à reo ſũmoueri poſſet. nec in hoc igitur à crebriore ſententia recedendũ eſt, licet diuer ſa quoq; argutando facile defenderet᷑.tEt ex hac alia quoq; conſequens eſt, ſicut replica- tionis, ita& intentionis adiuuandæ cauſa a- ctorià reo edendũ eſſe, quòd ſcilicet editionẽ ſolùm lex impediat, cùm origo intentionis fundatur, non cùm iam fundata adiuuatur, id enim facilius cõcedendũ eſt?. Probato igi- tur legato, cogetur hæres ad tabulas exhiben das, quib. legati ipſius quantitas oſtendi poſ- ſitt, quod pluribus quoq; alijs exemplis Bal. & Salic. hic declarãt: quæ em̃ hac in quęſtio- ne ex teſtamentorũ tractatu iura adducũtur, nõ multũ ad rem facere uidentur: quia cùm de rationibus teſtatoris exhibendis agatur, legatarij facilius id impetrare debent, qui& ipſi, quod ad legatum attinet, teſtatorem re- præſentants. frectius itaq; pro hac ſentẽtia ge neralem regulã quis adduxerit, unumquod- que facilius adiuuari, quàm nouiter induc in. unde& teſtes qui facta publicatiõe amplius ſuper nouis capitulis recipi non poſſunt, ad- iuuandi tamen cauſa admittuntur. c ¶ Fundari.jt Sed quomodo in forẽſi actio ne, quam practicam uocant, materiam hanc exequemure Et interrogãdus erit poſſeſſor, rationes aut inſtrumenta habeat, dolò ue ma lo deſierit habere, an id minus k. Cui interro gationi cogetur reſpondere: æquitas enim hoc dictat, ut ſciamus, an ei facultas edendi ſuperſitn. Si reſponderit ſe habere, iubebit iu dex ut edat: tin detrectãtem uarijs remedijs, ſecundũ perſonarum uel cauſæ qualitatem, utetur. Et regulæ auxilium ex edicto eſt, quo in id condemnatur, quod petentis intereſtr: quod aliter probandum quàm ex ſolopeten tis iuramento erit. Bart. etiam præciſe cogi ad edendum poſſe exiſtimaſſe uideture, quo niam lex ait, ibi cogendum edere argenta- rium, ubi munus exercuit: cuius ſentẽtiam id adiuuat, quòd qui præcepto legis facerete net᷑, præciſe& omnino ut faciat cogi poteſt:. Sed hac in re ego amplius quærendũ cẽſeo. Illud facilius concedendũ, quoties quis ede- re tenetur, quia rationes uel inſtrumenta cõ- munia habeat, cùm ad exhibendũ, reiq; uen- dicatione conueniatur, etiam militari manu executionem pati'. In eos uero qui ex officio rationes conficere, confectasq́; edere tenen- tur, ut in tutore, ſocioq́;, in litem iurari poſ- ſe, dubium non eſt pprobatum&illud re medium eſt, ut ſi actor in ſui fauorem latam ſententiam edere nolit, poſsit iudex poſt petitionis ex inſtru/ mentis, eius qui cõ/ uenitur, fundariũ. 10 20 30 40⁰ 50 60 debitam cõminationem cõſtituere, ne ei in- ſtrumentoamplius fides detur“, quod ſuprà u unocGpn uidimus*: quo argumento Bal. ſi quis exem- lum ſolummodo ediderit, cùm authenticũ afferre deberet, poſſe iudicẽ decreto ſuo con ſtituere ait, ut in tergiuerſantis odi- RVBRICGCA. um, exẽplo ipſiple DEI 11 IVS naadhileat fdor uocando. Illud quoq; traditũ à quibuſdam eſt, ſi emphyteuta domino inſtrumentum emphy- teuſeos non edat, poſſe iudicem decernere fi nitam eſſe locationem,& utilis dominij cum directo conſolidationem factam*. Sed hæc quod adhunctractatum pertinet ſatis. RV BRICGCA. DEINIVS VO O. Ius uarijs modis accipi. Iudicium an à citatione incipiat, uel litis conteſtatione. Litis conteſtatio unde nomen ſumpſerit. Iudicium unde dictum. Iudicium acceptum dicimus, id eſt, litem conteſtatam. Iudicium à litis conteſtatione incipere. Iudicium quandoq́; impropriè ante litem cõteſtatã dicitur Citationis effectus. Oblatio libelli ſola non eſt eiuſdem effẽctus, cuius eſt citatio Libellus etiam die feriato iudici offerri poteſt. Libellus ſi parti tranſmiſſus ſit, tunc dicitur cœptus pro⸗ ceſſus. Quare in Cod. poſt editionis formulam de citatione aga⸗ tur, cum in ff. ſecus fictum ſit.& num. 4. In his, quæ eadem charta continentur, non attendimus or⸗ dinem. 1s Præſens in iudicio an ſit citandus. 16 gi lex citationem requirat defenſionis cauſa, an ſufficiat præſentem eſſe. VS tvARIIS modis acccipiturꝰ: Jhic alij pro ipſo loco, alij pro iu- e dicio exiſtimant intelligendum: V utrunq; rectè.ſIncipit autem iu- dicium ab ipſa citatione, merito de ea hic fuit tractandum, ut Accurſ. arbitra- tur.Sed tamen frequentius traditum eſt, cau ſam quidem appellationis à citatione incipe- reb, in principali uerò à litis conteſtatione in cipere iudicium: fquæ conteſtatio olim no- men ſumpſit, quòd partes certa uerborũ ſo- lennitate teſtabant᷑, quicquid dare facere o- porteret, ſe facturos, eiusq; rei diſcernendæ poteſtatẽ Titio iudici concedere. hinc iudi- cium dictum, quòd ius, id eſt, poteſtatẽ dicen di, id eſt, pronunciandi, prętori facerẽt, ut M. Varro autor eſt.¶ Hinc in iure dicit᷑ iudiciũ acceptum, id eſt, litem cõteſtatam eſſed. Hinc traditũ eſt, in iudicijs ſtipulationem, quod te dare facere oportet, interponi“. Hinc& ille modus loquendi, facere poteſtatẽ iudicandi: fut ſatis appareat ueram eſſe cõmunem ſen-/ O 0 A X Ad* — 12 23 tentiam, iudiciũ ſcilicet à litis cõteſtatione in oblig lunbi cipere, tametſi ſolennitates illæ uerborũ ho- die abolitæ ſint, quo tempore& inſtantia pri ma cauſæ ſolùm incipit:,& quæ antea fiunt, Pręparatoria iudicij dicunt᷑, uel ad eius proœ mia h gere A I one 2 ſec 924 lh betuus. de uuglert inſtru 2 5 d1 conle X kLij. Feod. al l dcond 9 1 0o b eda un dicllle, er * Ed.lpulee lgiuch ti. 8.j.dele 7 leguxntie ſtbus Win ql lens v„ 5 otelt , fenäipol⸗ 9 trnune nch 3 icuiionam X Bal in conſl 53 laproinne 225. in j. Gai 9 miudich 22s. mj du it g ſebin Sde legy. 5 caupule 62 lodacplen a aweor 9 sbhklbeli u ſusEI ſe 7,, Jaji imnöab ea 4 opiulcloften It diechuiul 1 ſcictio,no ſie miduciru uprelcr olinictim hurvidluiudici mmsmrcgeptus p a Kfcbw Aform rng anaelt uthic asim deindech 1 rütbleruut i„ Ieuy raadem ch Ae llderalio, Kchh... 1 tnült fA al pen. deiſſ eb libuocando iur. Un tneolum tra 2 anwmndaqu .praepetiti b l ſin.illuj a 1 gepetii de temp.app. ieeigét c l. amplit. grdändnee remrahdèl Cglemlibet: j delt or ſn tnöceliata hass munfxidci vlms amntzem K ſiqui tie lprelensin älſicune e de mæ, deiu.. 4 dprüeltn 4 erioran a dum m 4 n d acum ne Alpraſon- . l. ſcde ſur dehalend ſtlustun ſai i abu ſcll uudi.j.l-l3 wa ur gu eſenf ateauc cum ſtipula in Albdmen ne, 5 ku eneder mur. WMaxine b e mäh, opoxtere. L uia uqu uerb ſg Lgar ucitn f propam lNiba dum ſdeuu d miun re Ke. ceretd Aüdddsd. N. der⸗ dur* uneti B.12Wodſ 1. t. „. niane. fin. in auth. dcum em,— 6 auheu umed ll b creto de 7 ters.. „e Uere ait, u di, g. fin. Inſtt. de lergiuerſane pan.tem. lit. um exoplo ined' uoluit..ſi de haachi Diglge ſfenſor. f.de in llud dudi ter act. 8 0 8. 8 — qud Ocptradit lfin. C. de an. 8. uidameg except. Amentume c. gratum. de facam⸗ SMam 8 Jed t I ubi cœptu. erdnetſatis, ae iud. Dd. c. 64 probeſuſt de for. comp. Cle. fin. ut lit. pen. Soci. hĩc. LelILn 7 14 ds comtſcaion lmiles. 5. ſe⸗ apſcru. xaginta.ff. de 2, adult. 10 lbem conteſttn. l. ſ os boſtea. per. de iud. die lien cötetzun: l.j ff de iud. . d. Clem. fin. ler efrcut euin ſtch loffempoteſt. 7* mnc drui capiu n nl.ſicut. de præ ſcrip.xxx. uel Grdande cicicnqs l.anno. 12 u. Cum. 4. i lmaxiti.. qn nenun zonatmamug, quennium. de adult. 13 c. quoniã cõ- tra. de proba. ociis acccipit 1¹ ſo loco, aij pio 19,05 Bart. l. liber- * lligencun. tus. f eo. Rin mantintelligen 1 auen ofßrs terIncipitautemi! tur. j. de lit. a citatione, menl conteſt. ut Accurſabim, gII. Pomp.§. us taditumelbcu“ rati. frde pro is acitatione incè cur- lrris onteſtationelt.1. eod. nteſtatio olimme 15 conteſtallo O Dd. Ineminé. tes certa verbotũ b j de exhib. re. cquid dare faceled, Bal.ö. ſi quan- rei diſcemenit do. 12.3,. de ncvdere fdincui teſ. ne dteſtat decl ketiam.õ.fin. lcl lxcetäbull de minor. 9 iicii c. eum qui. de nc’' reg. iur. in 6. ekarmeſle⸗ 3„ Sho ir nem⸗qai fuerũt. ſi de in wonis caſſc aſiflit Ar I dici iu eſſe co c iobel aut. iud. 16 fãhy c. Artäldues. 8. ates ill h taft.. ubi gl. rel inita Bar. l. Celſus. Ca qur Vu at col. pen. de u- vi uclaiéioſ 1 29² mia pertinere“: meritò lex nõ iudicij initium eſſe citationem, ſed actionum inſtituendarũ aitb. tametſi negandum non ſit, lata impro- priaq; ſignificatione iudicium quandoq; an- te litem conteſtatam appellari: unde in iudi- cio facta confeſsio dicitur, etiam quæ à principio emana IMPERATOR ALE uit:qua ratione& XANDER Accurſij ſententia Atiphiniæ. defendi poteſt, ut à citatione incipere quodammodo iudiciũ di- camus.fEſtq; non modici effectus huiuimo- di citatio:nam& ex ea Xx x x. annorum præ ſcriptio interrumpit᷑s: eadem& perpetua de legati iudicis iuriſdictionẽ facit, unde& præ occupaſſe is iudex uidet᷑, qui in ius uocauiti: quod accipiendũ etiam, ſiadhuc nullam nun cius uel uiator relationẽ in acta fecerits Sed an ſola libelli oblatio iudici facta eiuſdem ſit effectus Et reſponſum eſt nõeſſe:à ciratione enim, nõ ab ea incipit proceſſus: Tquare libel lus iudici offerri etiã feriatis diebus poteſt: unde ex huiuſmodi oblatione nõ occupatur iuriſdictio, nõ prorogatur ‚ non pendet lis, non inducitur uitium litigioſil nõ interrum pitur præſcription, ea tamen excepta, quæ ac cuſationi criminali ſtatuta eſtꝰ. Si uerò libel- lus iuſſu iudicis tranſmiſſus ſit parti, tunc di- citur cœptus proceſſus o:& ideo ſolet idem li bellus,& formulã cõtinere,& citationer: ſquę cauſa eſt ut hic prius de formulæ cditione a- ctum, deinde de citatione, in digeſtis uerò cõ trariũ obſeruatũ ſit:tquoniam ſcilicet in his, quæ eadem charta cõtinent, nulla ſit ordinis conſideratio, nihilq; referat, quid poſterius ſcriptũ ſit a.t Alij tamen ideo hicpoſterius de in ius uocando agi tradiderũt, quia de ea cita tione ſolùm tractatur, cui neceſſaria eſt præ- toris uenia, quam cõcedere ille nõ debet, nili æquitate petitionis prius perſpecta, an ſcili- cet ita re exigẽte, nec famoſe agat: d in alijs citationib. neceſſariũ nõ eſt, cõceduntq́; iudi ces quemlibet aliũ citari, etiã cauſa ſpeciali- ter nõ delibataꝰ:imò aliqui generali mandato certo nũcio citandi poteſtatẽ faciũt, quòd ſci licet res hæc modici ſit præiudicij Sed an is qui præſens in iudicio reperit᷑, citari debeat- & receptũ eſt nõ debereu:ſicut nec qui certus eſt, certiorari amplius debetꝰ: qd intelligen- dum, dum tamen moneatur, quid fiat, ſeu ad quẽ actum, ne animo abſit: q́;uis enim teſtis, qui præſentẽ ſe fuiſſe dixit, præſumat᷑ atten- diſſev, quia ſcilicet de eo quod ipſe cognouit atteſtatur=(qua cauſa apud ueteres uellebant eis aures, ut eſt apud Plautum& Horatium) alius tamen neceſſariò nõ præſumeret᷑ atten- diſſe?, maxime ſi id ipſe negaretb,& ideo mo nendus eſt:ſiquidẽ, ut Epicharmus ait, Mens uidet& audit, non oculi aut aures. Cæterum & quoties lex citationem non admonitionis ſoluùm cauſa requirit, ſed etiam defenſionis, non ſufficeret præſentem eum eſſe, ut Bald. recentioresq;tradiderunt:. Ego tum quoque de in ius uocando. 20 30 40 50 293 præſentem nõ eſſe citandum arbitror, ſed ta- men dandam petenti dilationem, qua inſtru- ctior fieri, reſpõdereq́; demum poſsit: nemo enim præcipitãdus arctandusue eſt. Idemq́; etiam ſi lex municipalis de citatione uerba fa ciat:quò enim exi moribus cõ quam citari, niſi ut S, præſens adſit? Si uenit reue- igitur adeſt, ſatis le gi factum eſt, quã ueriſimile nõ eſt formam abſq; ratione indu- xiſſeſ, tametſi aliqui diſſentiants. Cui debetur reuerentia, non poteſt in ius abſque uenia uo⸗ cari.& num.i5. Manumiſſoris uxor ſine uenia in ius non uocatur. 3 Sicut patrem, ita& ſocerũ in ius uocare ſine uenia nõ licet 4 Pater luſtricus ſine uenia in ius non uocatur:& quis dica- tur pater luſtricus. Monachus cœnobiarcham ſiue Abbatẽ ſine uenia in ius uo care neqult. 6 Princeps& reſpub. abſq; permiſſu in ius non uocantur. 7 An in ſacerdote parocho ueniæ impetratio ſit neceſaria. S Quid in præceptore obſeruandum. 9 Et in proft/ſoribus legum. 10 Captura citra iniuriam fieri nequit. 11 Nouerca& uitricus citra ueniam in ius uocantur. 12 Nouercæ priuignis ſemper malo ſunt. 13 Vaſallus an dominum ſine uenia in ius uocare poßit. 14 Quid in patrono eccleſiæ. 16 Ex perſona marili honor uxori debetur. 17 Doctorum militumq́; uxores dominæ uocari debent, 18 Etiam mortuo marito, donec uiduæ ſunt. 19 Secundo nubentes, ex ſecundi uiri qualitate honorantur. 20 Multer mox celebrato matrimonio mariti priuilegia conſe quitur,& in quibus priuilegijs id locum non habeat. Gnuum. 23.24. 21 Decurio uel doctor tor queri nõ poſſunt, nec eori uxores. 22 Immunitate uectigalis marito conceſſa, uxor frui poteſt. 25 Stante ſtatuto, quiſquis gerenti quumuiratit aut re aut uer⸗ bo iniuriam fecerit, in exiliũ mittatur: ſiduumuiri uxæor lædatur, an locus ſit ſtatuto. 26 Ex iniuria uxori illata, proprio nomine actio uiro cõpetit. 27 Maritus ex perſona uxoris dignitatem ſeu nobilitatem non con ſequitur. 28 Libertus uxoris an mariti eius citra ueniam in ius uocare poßit. 29 Licet uiro ex uxore nõ augeatur dignitas, augetur tamẽ re 30 Regina coniiti nubens, an eum efficiat regem.(uerentia. 31 Coniuges an poßint alter alterum in ius uocare abſq; uenia. 32 Frater fratrem ſine uenia in ius uocat. 33 Pilius fratris patruum ſine uenia non uocat. 34 Edictum prætoris quamuis pœnale, in patrono loquens, ad eius uxorem extenditur. 35 Et quæ ſit eius rei ratio.& num. 6.37. G 39. 38 Quoties diſpoſitio pœnalis extenditur, pœna repetita non cenſetur. 2 Icv r.) † Cuúm is cui debetur re uerentia, non poſsit in ius abſq; uenia uocari, fcõſequens eſt, ut manumiſſoris quoq; uxor hoc beneficio fruatur: extenditurq; 6o hac cõſtitutione edictum prætoris, patri, pa- tronoq́; idhonoris præſtari iubentis;, ut etiã in patroni uxore procedat: quod enim ad hos attinet, quibus reuerentia debetur, edi- ctum fauorabile eſt, latamq́; interpretationẽ ſuca. l. ſiue poſ ſidetis. j. de probat. c Bald. l. ci fra trem. C. de his qui.ut ind. laſ. ij. in prĩ. ffe. d I.j.§. largius. de ſucceß. ed. e Docl. authẽ. ſi omnes. j. ſtut db hær. Alex. l.fi. j. de proc. f 1.j.§. fi. deuer bo. obl. Bal. l. j. iiij.oppoſ.j. ut quæ deſ. aduo. g Bald. c. j. de mil. qui con tu. eſt. 2 h l. generaliter. f eod. i l.iiij. ã.præ- tor. ff. eod. 4 1 ij.j. eod. 3 b gl. d. l. ge- 4 neraliter. c 30. q. 3. c. ita diligere. d Dd. d. l. gene- raliter. e c.hæc autẽ. in fi. 23. q. iiij. f lueluti. de iu⸗ ſtit. I iur. 5 g l.bene à Zeno ne. j. de quad. præſcr. ubi gl. in uerb. iußio ne. 6 7 P h 6. q. j. c. ſacer dotes. i gl.l. iberto. ff. de obſeq̃. 8 k In d.l.genera⸗ liter. I Auth. habita. ne fil. pro pa tre..final. in proœm. fforũ m l. medicos. C. de profr/ſ.li⸗ brox. 10 n arg. ſ.j. h. fi. de poſtal. 11 0 l. de his.l.ſi nõ dum. j. de fur. p arg. l. ſed ſi hac. H. pen. fr eod. 7 J. tiij. fde in⸗ offi. teſta. 12 r l. nequc. j. de obſeg. 13 s gl. l. j. 9. cu pa tronus.de off. præfec. urb.l. ſolo. j. de libe. cauſ. t gl. antepen. in l.fi. C. in quib. cauſ.col. 14 dom. lib.xj. u In d. l. genera liter. 15 x gl.& Doct. in c. j. de mil. uaſ. qui contu. „ Rochus in tra ctatu uer. ho⸗ norificũ. q. 5· d.§. prætor. & Il ſeq. 16 Alciati coment.in Cod. luſtin. 91 nor eius quoq; uxori debet᷑: quapropter ple- lfen Bfenine accipit quapropter quodin patredicitur, in ſocero quoque obſeruari deberb. † Sed an in patre luſtrico, id eſt, qui per baptiſmi ſacra puero iungitur? Et idem receptum eſt: parti- culari enim affectione iũgitur,& patrẽ eum lex appellat?, ideò- que in eius cauſa, quẽ uiuo fonte ab/ lui curarit, omi ex- ceptione maior te/ ſtis non eſtꝰ. f Quid in cœnobiarcha, an mo- nachus eum abſq; uenia uocabit? Et negant Doct.& ille enim pater eſt, quod Syra uox Abbas ſignificat:. Sed ego id etiã iuriſdictio- nitribuendũ arbitror, cùm iure naturali nõ minus patriæ magiſtratibusq; dandum ſit, q́; patri': tunde& princeps,& reſpublica, abſq; ermiſſu in ius non uocanturs. tf Quid in ſa- cerdote parocho?& ille enim myſticus pater eſtv. Sed crebrius traditũ eſt, hoc caſu ueniã nõ eſſe neceſſariam:cùm enim toti parochiæ ſuæ idem præſtet, generalis hæc affectio non aded eſt efficax.quod& in pręceptore dicẽ- dum eſt, quẽ maiores, ut inquit lIuuenal. ſan- ctiuoluere parentis eſſe locoi. Traditũ enim à pleriſq; eſt, abſq; uenia citari eum poſſe: qᷣd fortè in eo qui particularem operam præſti- tiſſet nõ procederet:hocq; caſu laſonis ſentẽ- rentiam manumiſſo ris uxori' pręberi, ita 9 tia defendi poſſet x.Idemq́; in profeſſoribus legum, qui iuriſdictionẽ ex Federici cõſtitu- tione habent:: ſicut& quoties de uocatione quæ prænſioniſ iungitur ageremus: ſcaptura enim citra iniuriam fieri nequit, quæ omino à profeſſoribus ſummouenda eſt“. Nouer- cam quoq;& uitricũ citra ueniam uocari poſ ſe conſtatꝰ:unde& aduerſus eos actiones fa- moſæ inſtitui poſſunto, idq; poſt longam al- tercationẽ receptius eſſe opinor, quia id ma- trimoniũ non abſq; filij iniuria contrahitur, ut meritò illis deferre priuignus nõ debeatt: fextãtq; plura exempla apud autores, quibus apparet nouercas priuignis ſemper malo eſ- ſe d, uidetur tamen nouercæ libertos præſta- re priuigno reuerentiam cogi. ſ Sed quid in domino quem cliens, ſeu uaſallus, in ius uo- cet?& uideretur neceſſariam ueniam, ſicut in liberto?, itemq́; colono uel cenſito erga patro numt. Sed uerius eſt diſtinguendum eſſe, ut ſi de ipſo fiduciario fundo litiget᷑, impetran- da ſit uenia, Iaſonisq; ſentẽtia procedar alio- qui extra eam cauſam ſecus ſit, magis enim hi clientes ſunt, quàm liberti. f Quid in patro no eccleſiæ:& in iure pontificũ traditur ædi- tuum experiri in illum poſſe, hac ſolennitate inobſeruata Ex his igitur apparet, quòd in hac lege dicitur, qui reuerentiam debet abſq; uenię impetratione ius citandi nõ habere, de eo intelligendum, qui ſaltem lata ſignificatio ne uerbis edicti comprænditur, alioqui quid opus fuiſſet tam curioſe Iureconſultũ inter- pretari, quiparentisuel patroni appellatione contineantur⸗, ſiomnes, quibus reuerentia præſtanda eſſet, continerentur:- b TVXori.) †Experſona igitur mariti ho- 10 20 30 40⁰ 50 60 beia mulier, quæ nobili nupta ſit, efficitur no bilis:rquod in Doctorũ militumq; uxoribus hic omnes tradunt ², ut dominæ uocari de- beant, fidq; iuris eis cõpetit etiam mortuo ma rico, donec uiduæ ſuntb, memoriamq; matri- monij ſanctè obſeruant: impudicæ enim nul lo beneficio dignæ ſunt. ISed& quæ alias nuptias contraxerunt, ex ſecundi uiri quali- tate honorantur*: nec refert traducta ad do- mum cognitaq́; adhuc ſit, an id minus: ſconfe ſtim enim celebrato matrimonio, priuilegia mariti adipiſcitur, quod ſcilicet ad honores reuerẽtiamq; pertineti. t Vnde ſicut decurio uel doctor torqueri non poſſunts, ita nec eo- rum uxores poteruntt, id enim priuilegium dignitati conceſſum uideturi, quod recte Pi- cus cenſuit Sed& Raph. Comenſis immu- nitate uectigalis marito conceſſa frui quoq; uxorem polſſe exiſtimauit x: tquod tamen in his priuilegijs non procederet, quæ ſtudium ſeu perſonale aliquod mariti factũ reſpiciũti: ueluti doctor à munere hoſpitis recipiendi excuſat᷑, an eius uxor uidua eo beneficio& ipſa frui poterit? Et ex facto reſpõſum eſt nõ poſſe, quod id ſcilicet ea cauſa cõceſſum fuit, ne à ſtudijs doctor auocet᷑;, quò facilius mul- tos inſtituatn quæ ratio in uidua non proce- dit fSed& quæ ſpecialiter perſonæ cohærẽt, uxori non competunt: unde qui uxorem cle rici uerberibus afficiat, cõmunione fidelium non reijcitur“, cùm ſi ipſi marito quis manus inieciſſet, aliud conſtitutum ſito, quia ſcilicet id priuilegium ſacro characteri(ut uocant)in dulgetur:quare in hac quoq; ſpecie dubitatũ fuit Lex ſic ſcripta erat: Quiſquis ei qui du- umuiratum municipij geſſerit, aut re autuer bo iniuriam fecerit, in exilium mittatur: ali- quis duumuiri uxorem offenderat, num in exilium mittendus ſit? Et reſponſum ab Are tino extat, non mittendum: quia conſtitutio hæc pœnalis cauſa tuendæ maieſtatis, digni- tatis ue facta, in eo debet intelligi, cui digni- tas ex propria perſona adeſt, nõ in uxore, cui ex aliena, id eſt, mariti perſona id beneficiũ concederet Ö. quod& Decius probat,& ipſe ſequerer, ſi lex perſonalis iniuriæ mentionẽ faceret::ſed cùm ſimpliciter de faciente iniu- riam loquatur, nõ arbitror à uerbis receden- dum: tnec enim dubium eſt, ex iniuria uxo-⸗ ri illata, proprio nomine actionem uiro com petere“, quia uerè ſibi facta iniuria dicitur“, quod& Bart.& Bald. ſentit.t Sed quid è cõ- uerſo, an maritus ex nobilitate uxoris, digni- tatem propriã augere cenſendus ſit? Et pleri que omnes negãt, ſ quapropterꝗà liberto uxo ris in ius uocari maritũ eius citra ueniam poſ ſe arbitrati ſunt. Sed hac in re ego hęreo, qui ſciam Alexandri conſtitutionẽ de operis lo- qui, noſtram de obſequijs, inter quæ magna eſt differentia⸗, faciliusq; in ius uocationem denegari, quàm cæteras operas concedi*:ui- deturq; durum marito patronæ non deberia liberto reuerentiã, cùm priuigno, cùm& ex- traneis 1ß ebered cuah 31 90 ſmils 3 9 h ncu- tfeuclſtt Eana e 17 deincol 2 ltaeaugh „ r. zi dillaic e b fllf uua 5 4 Sorl 18 al manieeuh ll, te 4 munici, befall Luotieg, j e 6 ſ riui eX pruull ſchal hi uger 19 iba. w 9 lib.xj. 1 fſilem! 5 lmuli.ſ. quæ p proponce. ll ola 20 tur ubidi ij ſmke— ad Trebel ildigituen 44e S Srmüm fenne gen, 1is, eee clecue a 3 Chrd 9u fanch euumm enf— .„J 9 2 Ldiuo.ſ de M ual ge, 22 zuef mcunt clm b lmorisſiſt 6 ötztegln 23 fFraegn SahleraPu i Feli ecleiia luninregſ de iud katl 65 materalten maximai Huderenrr luã un 4 u U fere elt weud. unclater 1 Bal. lj. inſ ſtte lu lr . de epiſ etch witit prif permi 24 u Wetempatr m lmedicot c lirdimi m de proffſſil Tul bedlctj dep hhn 8 3 ind nnercaacc n c. j.§. fin. ull n 3 Gemi de cln aptuecj e coniug.ins. ii albos ne 25 g68 Drohibit 017. G4e Afmüspœn quis ſuaimt i Ulemprotr diabolo. i an, dm huim P Aret ciſm tine re 4L abiblc ſienithockan,- fr 1ſ nacen⸗ elbenic gdliuin ulllettre — iaepaconſtituti cu. 8 cn ituti 5 lcum legeſf Rrhüümine deteſtbidê- w lueNlo retinus. 90 dnor, 36 tli sſilen auſal hu . Hfekem lcellcet ſ 26 qui deini 9 Tpael le Ra lſihul ſi dltate d fa,ſ. Cm ſa— 27 gonusiinſt 1 uruduso deuerb. ohli. i lencßm 25 di enenäem BlejSſni di iupang. liter. guihm 8 dinr egpli dis feua ani- i wimode llbat ſt nrmann oper Eb. Ffahlraſ ⁊ Rr lſinõm b talguit tẽ.H. Ubrru Eannühem de condi. g cectur, a Lnenuaße ſeenne qe excuſit gitunen N 4p dn Utur ddd 7 Lc wmide 2 all. neq.&. domine uaca aſ ſe pudica, e im. expi. np Udlcxe adi, de crim. exp ded& nmä hæred. ſecuna. Sd decundiuini aule ert tracu dl Ktraducta d 6 m 1 miusfcni: moni. aio Priuo 3 0 llce 4 Vndel 21 donnn d gll. ſiuolẽta= doſſi cutdecun te.. de dotis lunt itaneceh prom. ſ gene⸗ enim pricileginn raliter. in auth. ne 9 po. lab. lib. xij. 4 quodtamen ul- Bal.c. ſignifica Acret quæſtudum uit. de teſti. ruu tactũ reſpicitt noſpitis recipiend 31 uaeo beneſicio i f Bal. d. l. ſœmi- to reſpõſumeſ u. -. Io. 1.D- auſa cõceſſum i 2. in rebus. j. de 1 um un, iur. dot. 8, quo faciliusmiè 3² n uidua nonprocx 33 rperſonæ cohæri h Luſufruct ſol. nde qui uxoremcti matr. munione fideliun/i I. alia. 5. elegan marito quismanu ter. ſolu. matr. um ſite quiaſcilch: ubiRoma.& racteriutuocan'in’, Aret. aſpecieduben k l. non ſolum. Wc pecie dupnall: ae, z4p. Quiſquis eiquiu, 34 lſertt autreautue 1I ſi flius. ffde llium mittatur: ¹l", dolo. offenderat, num in m IfiJ. eod. treſponſumabatſ 35 m?: quia conſtituto n§. itẽ materte⸗ æ maieſtatis, digl- ra. Inſt. de nup. intelligi, cuidigi-· Leſt. nõ in uxorecl„ 3 lelt, no 5 o lcu quidã. de erſonaid beneſtũ ſde el poſh cusrode f de a s iniurlæ mentoole preſſ. lib. 10. ter de facienteinmi’ d. general. is receden r I.ijj. eod. neſt, exiniuria i 37 aionem uirocon s l. pen. ff. eod. — iia dicimt; cta iniurla d Arg lin teſta⸗ dec: 2.Lin teſta Oor a uerb 1 ie Sed qui mẽto. de cõd — oris dignl-. tate uxoſſs- deit et demon. loã. „ſendu ſir Et And c. diſpen —era lbenon dia. de reſcrip. roph. los cinauenma we. 9 cegohgreoqi 38 ci deopelbb 100 1„ ner quem 41 14ʃ 1. 15 vocaiiolt 105 edid“ ens conces 7. cras zebell I on non 2 igno, cum prll 5 1ral 296 traneis hęredibus debeat᷑,& tamẽ lex hoſce tanq; ſimiles iungitb, maximè cùm duo cen- dignitatẽ ex ea ui⸗ ro non augeri, au- getur ſaltem reue- rentia, quæ potiſ- ſima eſt cauſa impetrandæ uenię: nam quod re exigente, in ius eam, ſine ꝑmiſſu prę uel conueniſſet ut regius titulus cõmunica- retur, quod à Iacobo Marchiæ comite factũ tradunt, cùm Ioannã ſecundam, Sicilie Nea polisq; reginam in matrimonium duxit: qua propter apud V ergilium Dido dominũ Ae- neam in regna recepit. Sed an coniuges poſ ſint alter alterum in ius uocare, abſq; ueniar Etuideretur non poſſe, mutuam enim reue- rentiã debenu: ſed tamen aliter Doctoribus uiſum ferè eſt, ęquales enim magis ſunt. fun de nec frater fratrẽ cum uenia in ius uocat!, tlicet ſilius fratris patruũ ipſe uocare nõ poſ ſit, niſi permiſſu prętoris, d Dec. tradidit: debet em̃ patruo honorẽ, ſicut& auunculo, & amitæ,& materteræn. Sed tamẽ cùm hiuer bis edicti, de parentibus loquentis, etiã craſ- ſa minerua acceptis, non comprændant᷑, uix eſt ut Decij ego ſententiã probem, ueniãq; his caſibus neceſſariam arbitrer. c ¶ Prohibitũ.) f Edictum ergo prætoris, quamuis pœnale, in patrono loquẽs, ad eius uxorem protrahit᷑: quod ſanequam dubium erat, cùm huiuſmodi pœnalia edicta inter- pretatione reſtringi potius debeant0. † Sed 40 25 unde hocsan, ut recentiores opinantur, quo niã correlatiuorũ natura hoc inducatr? Sed certè liberti, de quo agitur, cum patroni uxo re nulla eſt relatiotn quia hæc extenſio ab ipſa conſtitutione fit, quæ aliud Modeſtini reſpõſum interpretat᷑o? Sed certè ſiue ab Im- per. ſiue à Modeſtino extenſum edictũ arbi tremur, adhuc argumentũ conſiſtet, in pœ- nis ſcilicet fieri extenſionem: non enim hic dc in ius uocando. 10 de poteſtate diſputatur, ſed de ratione. tAn ,o ergo uerius, edictum quod ad perſonas atti- net, quibus honos præſtandus eſt, æquitate rationeq́ʒ naturali inniti,& ideo ceu fauora- bile extendendum eſſer:quantum uerò ſit re ſpectu pœnæ, nullam fieri extenſionem:? te- nebitur ergo libertus cum uenia uocare pa- troni uxorem. Sed ſiid minus obſeruauerit, non tamen in L. aureorum pœnam incidet: quia ut aliqui hic tradiderunt, quoties diſpo ſitio, cuipœna annexa ſit, extenditur, nun- quam creditur repeti pœnãt. Sed tamen hęc quoq; ſententia ambigua eſt, quia ſequenti conſtitutione apparet, edictũ de patrono lo- quens, ad hæredem quoq; eius, quãuis extra 60 297 neum, pœnæ quoq; reſpectu produci. t Qua 39 re fortè uerius eſt, ideo extendi, quia quæli- u l cum lege. bet diſpoſitio ad eum caſum trahit᷑, qui ex la- ta uerborũ ſignificatione cõprændi poteſt“. uxor autem patroni, patrona quoq; appella- ri poteſtꝰ, ſicut& totis uOcCari Prolli ltanens Hri 8 hiruraeſe patronus eſty, idq; * hoc caſu dicendũ, quode modica pœ na agit᷑, pro naturalis reuerẽtię defenſione?. Quod de patrono dicitur, eum à liberto non uocari poſ- ſe ſine uenia, idem in hæredibus etiam extraneis patro- ni obtinet. 2 Et hanc reuerentiam naturali ratione præſtari. 3 Supplicatio ad euitandam hanc pœnam porrecta princi- pi, reijcitur. 4 Libertus an liberos patrono exhæredatos ſine uenia in ius uocare poßit. 5 Parentes, liberi,& hæredes extranei in infinitum hic in- telliguntur. 6 lus patronatus ad extraneum hæredem tranſmittitur. 7 ldem eſſe in iure patronatus eccleſiæ. 8 Sed an indiſtincte quo ad oẽs operas illud ius trasferatur. 5 Haredi extraneo an indiſtincte hæc reuerentia debeatur. 10 Semper hæredi patroni is honos debetur, ne in ius abſq́; uenia uocetur. udicis partes in concedenda uenia. 12 Qua ratione ſit inductum, quod extraneo hæredi patroni reuerentia debeatur. 13 Diſpoſitio poteſt partim odioſa, partim fuorabilis eſſe. 14 Talis eſt conſtitutio ſynodalis, Si quis ſuadente. 17.. 4. 15 Talis eſt quælibet lex in fĩcinoroſos lata. 16 n diſpoſitionibus principalis deciſionis cauſa attendi de- bet,& ex ea diſpoſitio dijudicari. 17 Hoc uerum, quoties res ſeparationẽ nõ recipit, alias ſecus 18 Exemplis hæc diſtinctio declaratur.& num. 19.27. 24. 20 In fauorabilibus filij appellatio nepotem comprænqdit. 22 Pæœnæ capitales odioſæ ſunt. 23 Pœnæ non capitales fiuorabiles ſunt. Legitimatio partim odioſa, partim fiuorabilis. Habens ius legitimãdi ſpurios, itemq́; inceſtos, utroq́; mor bo mixtim affectum legitimare poteſt.(dolo. Ruſticitas pro ſimplicitate ſeu imperitia,& illa excuſat à Ruſticus per contumaciam uictus appeliat. In ruſtico fœneratitiæ fraudes non præſumuntur. Ruſticus aduerſus legem mercatus, ne in pœnam incidat, ei ſuccurritur. Ruſticus in teſtimonio cõtraria dicẽs, falſi reus nõ cẽſetur Ruſticitas excuſat, cum quis ex præſumpta repudiatione ſibi præiudicat.(dicat. Ruſticus ex temporali aliqua præſtatione ſibi non præiu⸗ Ruſticitas excuſat à pœnis iuris poſitiui, ſi naturali ratio ne non con ſirmentur: ſecus ſi confirmentur.& num. 34.35. 36. Ruſtici in his, quæ iuris rigorem conſeruationemq; reſti ciunt, non excuſantur. Niſi peritiores conſulere non potuerint, contra laſ. Ruſticus confeßionem ſui aduocati quandocunq́; reuo- care poteſt. 40 luris poſitiui ignorantia ruſticis excuſationẽ præſtat. 41 Pna eius, qui ſine uenia in ius uocauit, an remitti poßit. 42 Supplicans principi, ut ius alterius auferatur, temerita- tis crimine notatur. 43 Princeps has pœnas ex plenitudine poteſtatis remittere poteſt, licet de iure non poſſet. 44 Marchiones, Duces, Comites, remittere has pœnas non poſunt. 24 26 27 28 29 30 31¹ 32 33 37 38 39 000 f. de teſia. x c. debitum. de biga. In auth. de iu reiurã. à mor. præſt.§.j. X d.l. nequaquà. de excuſ.tu. 4 a I. ſi patronus. ij.§. j. ſ. de bo nis lib. 5 Arg. d. l. ne- quaquam. 5 c F. eod. l. j. d I. iiij.g.j. ff.e. e l. ſciendum. de uerb. ſig. f Lin annalib. C. de leg. 6 g l. hæres. ff. de obſeq. 8 h c.j. c. ců ſecun dum. extra de iur. patro. i Cald. conſ.4. eod.tit. k Gl. cle. paſto- ralis.§. rurſus de re iud. 1 I. liberti. j. de ope. iib. l.j.§. ſed etſi ſub o cond. j. de lat. lib. tol. m arg. l. quæri- tur. ff. de bon. lib. n a.l. nequaij et l.ij. de lib.& eorum lib. 0 l. apud.§. ad- uerſus. de dol. except. 10 p l. cui damus. ff. de reg. iur. 11 298 Alciati coment.in Cod. Juſtin. 299 Rectores& duces à principe quandoq id poſſunt. Avus ia apud Athenienſes. NIENIA EDICTI.) a † dicto præ- toris cauebatur, ne quis libertus abſq; uenia in ius patronũ, aut eius parentes, aut li beros uocaret: idẽ hicde hæredibus, IMPERATOR GOR etiã extraneis, pa- dianus Auguſtus No- troni conſtituitur: cturno. toſtenditurq; hanc ee reuerentiam natu Enia edicti 110 rali ratione præſta Petita, Patronu ri ſquapropternec ſeu patronã, eorũq; ruſticitati quidem ſuccurritur,& preces principi pœnæ, in quã quis ex hac cauſa cõmiſerit, euitandæ cauſa porrectæ, ceu temerariæ reijciuntur. b ¶ Parentes& liberos.) TIntelligunt Do ctores, dummodo nõ mala mente exhæreda tos:huiuſmodi enim ius libertorũ amittunt, unde nec eis ſuccedere poſſuntꝰ. Ego uereor ne hæc interpretatio, legis noſtræ uerba ni- miũ reſtringat,&ideo defendi nõ poſsit:tum quoqʒ uenia opus eſſe, quæ ratione naturali impetranda eſt: faciliusq; à ſucceſsione quis reijciet᷑, quã ius ciuile defert: nam&6 uxor pa troni liberto nõ ſucceditb,& tamen ei debet reuerentias. Intellige autẽ parẽtes& liberos in infinitum d.Sed an idem de hæredibus ex- traneis? Et putãt idem eſſe, quia in diſpoſitio ne legis receptũ eſt, hæredis appellationem in infinitũ extendi, licet in diſpoſitione ho- minis aliter ſoleat diſtinguii:nec dicatur eui- tandam eſſe huiuſmodi infinitatẽ, q;primum enim exitũ habebit, nempe mortuo libertos. c TExtranei.) flus ergo patronatus ad ex traneum hæredem tranſmittiturfunde idem arbitrant᷑ Doct. etiã in iure patronatus eccle- ſiæ, quod etiam ad fœminã extraneam hære dem ſcriptam tranſit/, ad fiſcum non tranſita. tSed an indiſtinctè quo ad om̃es effectus ius iſtud transferat᷑ Et negant transferri quo ad operas officiales!: quo uerò ad obſequia, ſeu reuerentiã, lege noſtra oſtenditur aliud eſſe: debet enim non ſolum ipſe libertus reueren- tiam, ſed etiã ius liberi, quod uiuẽte patre ple riq; intelligunt. Ego etiã eo mortuo honorẽ hunc deberi exiſtimauerim, quia lex noſtra nõ diſtinguit,& facilius quis huiuſmodi ob- ſequio, quod ſanè graue non eſt, alligatur, q; operis alijs ue libertorũ oneribus. fSed hæ redi extraneo debetùr ne indiſtinctè hæc re- uerentia?& Fulg. Deciusq; ita demũ deberi ſentiũt, ſi ex cauſa hæreditaria cõueniatur, ſe cus ſi nomine proprio, cùm tunc etiã doli ex- ceptione, quæ famoſa eſt, poſsit reijci, ex cau ſa uerò hęreditaria nõ poſsit de dolo excipio, ergo nec actione patronus conuenirip. Sed hęc interpretatio legem noſtram coarctat,& ideo à Petr. Cyn. Alexandriq́; receptiore ſen tentia recedendum nõ eſt, fut ſemper hæredi Patroni is honos debeat᷑, ne in ius abſq;uenia uocetur: tin cuius conceſsione id obſeruabit Prætor, ut ſiactionem doli, quem hæres ipſe 10 20 30 4⁰ 50 60 cõmiſerit intendat, ueniam nõ cõcedat, ſi de dolo patroni agatur, concedat drtunc enim e⸗ I hercdlbu iuſmodi actio hæredi, qui de dolo alterius cõ fidede, uenitur, infamiam irrogare nõ poteſt, cùm y l. nõ, niſi quatenus ad eum peruenerit, conue- alcno aen niatur: unde calcu qui not. parentes&liberosb, li potius quæſtio ꝗᷓ hæredes inſuper, etſi doli eſt, licet con- ³ lSchina i extraneiſint Aliber IAin excePtiGedO aog. 2 l i diſlinitum ſil.po tis, ſeu liberis eoru, teſt enim liberius Seh nõ debere in ius uo-/ aduerſu de dolo hęredis ex u argxli, . 1 7 7 8 8 II. e0b cari, certiſſimum eſt: cipere, cùm agere ſequ non poſsit: rurſus Xr d. haredl. nõ poteſt de dolo patroni excipere, cùm age ꝰ lheres ſis re de eo aduerſus hæredem poſsit: fauorabi⸗- obſeg aia lior enim eſt exceptio doli aduerſus eius au- zeſhe 4 torẽ, q́; actio:& is qui poſſeſsioni incumbit, 1%, Anien de dolo patroni cõqueri nõ debet, ſed cõmu— 1 tatis uerbis, eius cineribus honorẽ ſeruareu. 1794 g Accurſ.aliam quoq; rationẽ᷑ affert, quã non ſidenr improbo. Sed cur inductum eſt, ut extraneo u patroni hæredi debeatur per libertũ reueren tia,& nõuice uerſa patrono debeatur per ex- e cnoaulin traneũ liberti hęredem? Et traditũ eſt ex par ai athaa te patroni fauorabile eſſe edictũ, ideo ad ex- ſent eaen traneũ eius hęredem extendendũ:ex parte li c lcu quitzu berti odioſum, quapropter reſtringendũ, ne b. Opoſi eius hæredem cõtineat.Indeq; adnotare poſ ¹3 ſumus aliquã diſpoſitionẽ reperiri, quæ par- tim odioſa, partim fauorabilis ſit⸗ Sic ſyno- 14 furti. Hig abr ruödelickor u Geeſunt,8t Gue jtriſe vde 1 1.4 riße chitingul! ¹ defanguinis Auneſont,&id lbege. Hauor q 3 delh 1' 1 dünentsehe dalis cõſtitutio, qua ei ſacris interdicitur, qui& Bar. lquid 29 parter: ſacerdotẽ uiolauerit, ratione percutientis o⸗ modum: ſie auniadnod dioſa& pœnalis, eſt ratione ſacerdotis fauo- 4 iebx. i inrecep re rabilis:& ideo ad eum, qui ſe ſimpliciter dedi nin aeh lgitfmrvone qu cauerit, cõuerſusq́; appellatur, tametſi ſacer- ins, ui ſtufeſteae dos nõ ſit, extenditur b.t Sic quęlibet lexinfa ¹àa aacciquiau cinoroſos lata, ratione pœnæ odioſa eſt“: ſed ntuit: rtio quia publicè intereſt ſontes meritis fuppli- üllem labo cijs aſfici, fauorabilis cenſebitur. Decij ta- 16 iuxvptery men fratres alijq; recentiores obſeruandũ eſ-„. ünmiwerindh ſe exiſtimant, quæ principalis ſit deciſionis f leumqii hmordomd cauſa,& ex ea diſpoſitionẽ dijudicandam:, ne nhas 14 kguöubeni diuerſo iure eadem res cenſeatur', ſed ea qua ð Li di titznſtn 9 litas attendatur, quęex ſubiecta ratione præ⸗- ¹¹¹ da ekuorem f ualet?:ſquod& ipſe probo, quoties res ſepa- ahcbodium 0 rationem nõ recipit: ſecus ſi fauor abodioali Iäann ncegiſ qua ratione ſeparari poſsit, tut in exẽplo no- blnupabe üindulge ſtro: ꝗᷓuis enim fauor patroni ſit, ſibi& ſuis nlerffiln ſümunen K hæredib. honorẽ à liberto præſtari, tamẽ is fa vil fn. e i vixeczſ u uor deficit, cùm ea qualitas libertinõ ſubeſt: nepoti.jé bi Run nec enim liberti hæres ipſe eſt libertus, bene⸗ natt. au uis nnla ficiumue illud ꝑſonale accepit, ut ei ulla qua⸗- i ag i inas in beollſdl litas adhæreat, meritò ipſe necuerbis edicti, ther geiin⸗ hand Aclſat: nec mente cõprænditur hęres uerò patroni iutan, nux.— cõprændit᷑, quia ius patronatus ad hæredem buef z5i brinnui tranſit,& ideo poteſt aliquo modo& ipſe pa- ¹ rp uun oappel tronus dicit nec nouũ eſt, quædam ex parte 3 3a, tckähe creditoris ad hæredes tranſmitti, quæ ex de- 35 aitiorclts Fnuühre bentis perſona nõ tranſmictant. Aliud exẽ- ſttdeund W rtcansr plũ in lege municipali accipi poteſt, qua ſta- ewälurnn tutũ ſit, exiſtentib. filijs maſculis, filias fœmi⸗] u. cis a 1 lannc nas patri nõ ſuccedere: hæc enim lex ex rece üiran ptiore ſentẽtia ſimpliciter fauorabilis eſt ꝗa 1 i deen non ülnde 8 ae ſumtrin. territorium ea ſolùm lex obſeruetur, quę ip- d E fid. cathol. ſi prohibito fauorabilis eſt, idq́; propter prę- „ cddeda— 305 re. Sncert de dolo tene, non in odium fœminarum, ſed ſumma ratio- 4 nöporett Ac ne in fauorem, ſcilicet locupletandæ agnatio dereneri adig I 5. penul.de nis, principaliter edita uidetur': unde nepos nanur. ue ucntr inſp. quoqh maſculus filiã excludet„itemq; neptẽ, lipotiud— wad 20 etiam ſi ex maſculo nata ſit: tin fauorabilibus dolieſt. did enim filij appella- Lin aapi tio etiam hehoem nec in ea re ruſticita- ldtininun* 5 Larr 4 neenherttenne do. tiduenia præbeat᷑, cũ teſt ddo rä. de ucr. ſig. 4*„. küeumden tese. eſecin ſlicr maxurali ratineh- apere derecibe, ipſius prohibitę o- Gell H nönd cim dioſam cẽſeri:qua⸗ ſonis debeat᷑. Cùum G. boſsit:uu 11 propter extra terri cipere cim, Bar. I col.3. torium nõ obſeruabitur“, quòd ſcilicet extra npotsit uo w Sioni incmmli ſrar ir om ſumptũ eius conſenſum, ut quod propria au ddcher ſedin iaa coritate legislatores non poſſunt(nempe de 7 3 Rom. cöſi.39. re nõ ſuppoſita quicquã ſtatuere?)id pręſum 0 pet. de Anch. Pto ex partis conſenſu inducant: at hoc caſu rep. c.j. de cõ nullus eſſet color, ut uideri poſsit mulier pro ſtit.chart.. priæ excluſioni conſenſiſſe, quæ ſibi odioſa 21 eſtet Aliud quoq; exemplũ iure cõmuni in Stnaditũ eſten dic-dere œnis delictorũ aſſumit᷑, quæ ſimpliciter o- iud.in s. dioſæ ſuntf,& tamen ſuprà diximus, publicè ndendäexparei lita vne 3 intereſſe ut delicta punianturs: in qua re po- rreſtring Pn tus. ai lege« teſt diſtingui inter pœnas capitales,& cas dknnngendin! qul. uæ ſanguinis pœnam nõ irrogant: ſillæ o- ddeq; adnotargdi 22 dioſe ſunt,& ideo tranſigi ſuper eis licet: prę reperin quæpu, Vranſigere.s, ualetq; fauor quoquomodo ſanguinẽ ſuum bilis ſit⸗ dichhm kh redimentis:thę nõ ſunt, utilitasq; publica in nss interdicitur, qu his regulariter attendit᷑, ſiue quòd pœne hoc dnepercuiiertio po caſu nõ admodũ graues ſunt, ſiue quòd deli- neſacerdoui tup T'ed. 24 ctum recepti rei fauorem obnubilat. TIn le- iſe ſimpliciter dei 1 legem. j. de gitimatione quoq; idem exemplũ à Doct. ap aatur, tametſiſace, nat. li. probatũ eſt:ea em̃ cauſa paterni delicti odio- ic quelibetlexinh ſa cenſet᷑, quia uitium huiuſmodi reſtringen enæ odioſaeſt“ſel dum fuitt: ratione uerò ipſius filij naturalis, tes meritis ſuppi- qui aliena laborat culpa, fauorabilis habet᷑: ſebitur“Decijw 25 Iquapropter qui legitimare ſpurios ‚itemq; res obſeruancu, Ifn.ſeod:tit. inceſtos exindulgẽtia principis poteſt, utro palis ſit deciſioms Di de que morbo mixtim affectũ legitimare pote- Edijudicandam n, zren 4 4 rit: quãuis enim propter duplicẽ maculam nſcatur', ſedeaqu fœdior ſit is ſpurius, quo ad eum tamen pro- Weun, nat ter fauorem fiet benigna interpretatio, nec patris odium obſtabit, cui etiã ſi plures ſepa- ratim inceſti filij eſſent, nihil obſtaret, quin uerbis indulgentiæ omnes reſtitui poſſent, cùm tamen plus in eis deliquiſſet, quaàm mi- xto hoc caſu. d TfRuſticitati, id eſt, ſimplicitati ſeu impe ritiæn, qualis ſolet eſſe in ruſticis: ea em̃ regu lariter excuſat à dolo præſumptoo,& à uera J. j.. ſi quac. m(t ſcilu ex cöſenſu. roni lit,ie e in fi. de app. 3 et. as liberuno ubel Igl.l. cum alle- hrell“— eſt libenus hene gas. j. de uſur. cepit utei ln 27 contumacia: fquapropter ruſticus percon⸗- 2necuerbis edir tumaciam uictus, appellabit, cùm is ſolum a heres vero paro beneficio appellãdi excludat, qui uerus con uS 2d bæ eäm 28 tumax eſte. ſIn eo quoqʒ uix erit, ut fœnerati no modoclipſehi 29 tiæ fraudes præſumantura*& ſi aduerſus le- „amer pel I.. nö lic. ha 5,3 Wui quæexd- bit. metroc. li⸗ gem mercatus aliquid fuerit, ne in pœnà in- cidat, ei ſuccurretur:: ut cùm rem emit inob- 1II AKlicdei brox. ſeruata municipalis legis forma, nõ em̃ ideo 6 neelt quafe 30 maleę fidei cenſebit᷑.Idem ſi ad teſtimonium cipip lis ſen ſCor.coſaa7.⸗ adhibitus pugnantia in multiloquio effutie⸗ naſcullo⸗— exſt rit, falſi reus nõ cenſebitur, cùm dolo carere de in ius uocando. 20 30 4⁰ 50 60 301 credendũ ſitt:quod tamẽ plurimũ in arbitrio t Ang.. et licet iudicis reſidebit, qui ex qualitate perſonę di- iudicetExcuſat etiam ruſticitas cùm quis 3 ex præſumpta repudiatione ſibi præiudica- ret: tollit enim eiuſmodi tacitus conſenſus, cõtraria coniectu- ra imperitiæ: qua- propter lapſus tem poris ruſtico impe dimẽto nõ eſt, quo minus bon.poſ.pe tatꝰ.Idẽ ſi exceptio nem dilatoriã ante litis conteſtationẽ non obiecit, rurſus nihilo minus audiet:licet pleriſq; reclamantib. Iaſ. diſſentiatꝰ.¶ Sed& ex tẽporali aliqua præſta- tione, ut quia nobili alicuius ſyntheſim capo num decennio dederit, obligatio nulla in eo præſumet, niſi longiſsimi temporis præſcri- ptio tacitũ conſenſum induxerit?: quod ta- igit᷑ cõfitearis, patro ni tui filiũ, ſine per- miſſu prætoris, te in ius uocaſſe, pœnã e- dicto perpetuo prę/ men in alijs ſecus eſſet“, fExcuſat& à pœnis 33 iure poſitiuo illatis, quæ naturali ratione nõ cõfirmant᷑ b:ut ſi mulier ruſtica ſecundis nu- ptijs celebratis, inuentariũ à tutore fieri non procurauerit, uel præpoſterè eum bona pu- pilli adminiſtrare permiſerit, quod rectè 80 ci.ſenior reſpondit in quam ſententiã Paul. quoqʒ accedit, niſi omnino tutorem non pe- tijſſet, ipſaq; adminiſtrationẽ neglexiſſet, aut peritiores conſulendi copiã habuerit: tnatu- rali enim ratione inſitum cuiq; matri eſſe de- bet, ut filio ſaltem tutorem petat“, unde in ta- li iure erranti ruſtico non ſuccurritur, quod lex noſtra oſtendit:filius enim liberti& ipſe naturali ratione patronũ colere obſeruareq; debet, cuius beneficio liber natus eſt, quare non debuit temerè actionem hanc intentare: uòd ſi reus fuiſſet,& ad iudiciũ prouocatus, Keihus illi ſuccurreret Sed& ſi interdictũ matrimoniũ affectauerit, nõ adeò ei fauetur, ut matrimoniũ ualeatf. Sunt tamen qui re- ſpectu pœnæ, tum quoq; cauſa cognita, ſuc- curri arbitrent᷑, niſi cùm id in damnũ alterius uergeretꝭ:quapropter ſi ruſticus inuentariũ ritè non conficiat, non ſolũ non corrobora- bitur, ſed etiam in pœnas conſtitutionis inci det, non tam quòd rigoris conſeruandi cau- ſa id inductũ ſita, q; quia res hæc in hæredita- rij creditoris damnũ reuolueret. ſ nam ð ſi emphyteuta per ruſticitatẽ canonẽ non pen- derit, à iure ſuo cadet: ius enim naturale uult ut promiſſa ſeruemus, nec indomini damnũ adi uuari is debet.t Illud etiam non negaue- rim, in his quæ iuris rigorẽ, eiusq́; conſerua- tionem reſpiciunt, nõ excuſari ruſticos: de- bent enim ſibi imputare, qui peritiores non cõſuluerintl. Fortius cenſuit Iaſ.etiam ſi con ſulere eos non potuerint, non tamen excuſa ri:in quo ego diſſentiom, quia excuſatur ruſti cus qui intra tempus edicti bon. poſſ.non pe tijt, ſi peritorum copiam, quos conſuleret, non habuerit, quod tempus de forma& rigo re iuris introductũ uidetur: funde illud, qd uulgò traditum eſt, ſi quiſquam aduocati ſui 000 2 in auth. de teſt. 1 u l. athletas. 9. fi. de excu. tut. x I. pen. j. qui admitti. Iaſ.l. ſi cõuene rit. de iur.om. iudic. 3² Bal.l. ſolẽt. in fi. de off. pro- conſ. Socinus conſ.14s. a l. ci de in rẽ. f. de uſur. b Auth. eiſdẽ.§. itẽ. j. de ſecun. nupt. c Soci. cõſ.39.j. 34 d I. fi. j. qui pet. tut. e l. fi.in fi. ff. de edend. 35 f l de interd. matr. Bald. d. l.i. b gl.§. J.38. diſt. i l.fij. de iure de lib. ubi Bal. 36 k Bar. l. j.§. nun ciatio. de ope. no. nun. 37 38 1 Alex. l. iuris. j. qui adm. m I. bonorũ. ff. de bon.poſſ. 39 a I. j. E ij. j. de err. aduo. 40 b Bal. c. fi. de cõ feſ. c. ſi cautio. de fid. inſt. c l. cii de indebi to. ff. de prob. d Alex. d. l. iuris e d. l. bonorum. d. l. iuris. 41¹ 4² 43 f Lfi. 5.ut lit. pẽ. 2 I. ſacrilegij. 5. de diu. reſcr. l. pẽ. de nat.veſt. h I. j. de conſt. prin. i Lj. de off præf. præt. in fi. 44 k Balq. in tit. de pace Conſt. I I. ſi libertus. m Bart. l. fi. col. ij. de app.reci. n c. cõſuluit. iij. in fin. de app. 45 0 Dd. l. cõuẽtio nũ. ff.de pact. 46 302 confeſsionẽ incontinenti non reuocauerit, ſibi obeſſe:, in ruſtico locum non habet, cui ſuccurrit᷑ ut quãdocunq; reuocare eam poſ- ſitb.t& hoc eſt qd uulgò dicitur, iuris cõmen titij ſeu poſitiui ignorantiam ruſticis excuſa- tionem præſtare?: iuſta emm cauſa hæc ſtitutam, reſcripto ti Bte Pieſer ſls bi concedie, temere et, ut eos clauſula .. E11dGe 8 enerali reſtituat. deſideras. Erhæc quod ad ex I MPp. DIOCLETIA- nus& Maximianus Auguſti& cuſationem perti- 3 Cæſares Roſanæ. net ſatis. Quomo- do autẽ in lucro ca ptando iuris ignorantia ruſtico noceat, ſi pe- ritiores cõſulere potuit, alibi tractandũ eſte. e Concedi.) fSi pœna hæc fiſco debere- tur, dubium non eſt, ſimplici reſcripto remit ti poſſe. Sed cùm ex edicto prætoris quæra- tur patrono, nõ debet princeps eam remitte- re:thincq́; arbitror probari poſſe, eum qui 10 20 precibus principi porrectis petit, ut ius alte rius auferatur, temeritatis crimine notari: ſi- cut qui rem actam agere, contra antiquum prouerbium, tentat, hacq́; cauſa principi ſup plicat, infamiæ nota fœdaturſ. Dubium ta- men non eſt, quin ſupremi principes, ſi ue- lint, has pœnas libera, quam ſibi uendicant, poteſtate remittere poſsint. De iure autem noſtro non poſſent: cùm enim omne ius& imperium ex translatione populi habeant“, nõ aliter eo debent uti, quam ipſi, qui tranſ- tulerũt, uterent᷑i: quapropter in iure noſtro, nulla eſt mentioplenitudinis poteſtatis, item clauſulæ, non obſtante& ẽ. ut Bald. ait Sed quid in Marchionibus, Ducibus, Comiti- busq; ab his cõſtitutis? Et multò minus poſ- ſe dicendum eſt: nec in eius dignitatis con- ceſsione id actũ uideri poteſt, ut ius alterius 30 auferanu: alioqui à tali conceſsione appella- 40 ri ipſe ſupremus princeps poſſetm,& etiam ab eo, qui aggrauaret᷑, ex ſupplicatione adi- rin. Poſſent tamen rectores& duces à prin- cipe conſtituti quandoq; remittere huiuſmo di pœnas, ex cauſa ſcilicet publicæ utilitatis, ut ſi pax fiat, uel exules in gratiam admittan- tur, caueaturq́; ne de iniurijs damnisq́; ultro citroq; illatis ius ciuiliter uel criminaliter red daturo, f quod Athenienſes&eνysix" dixe- runt: quod& tunc publicè intereſt, ab his principibus obſeruari, qui iam diu antea à maioribus ſuis amiſſum regnum recupera- runt: ſi enim reſtituerent᷑ factioſis bona, ne- ceſſariũ eſſet ueteres omnes poſſeſſores in- quietari, quare potius eis ipſi de ſuo ſatisfa- cere debent,& Arati Sicyonij exemplũ imi- tari, cuius M. Cic. offi. lib. ſecundo meminit: in dubio tamen, cùm expr eſſe aliud cautum nõ eſt, ſalua ſunt omnia iura, quod pluribus exemplis Iaſ.hic proſequitur. 2 In patrem e filium iure ciuili nulla lis eſt. Filius patrem ſine uenia in ius uocans, in pœnam non incidit. Et quæ ſit huius rei ratio. 3 Pœna legalis an ex facto nullo committatur. 50* 60 Alciati côment. in Cochluſuun.„ 5 ludex non niſi cauſa cognita ueniam concedere debet. 6 Citatio eius, aduerſus quẽ petitur uenia, an ſit neceſſaxia. 7 An impetratio expreſſa requiratur, uel tacita ſufficiat. 8 Si citatio facta ſit abſq; uenia, proceſſus nullus eſt.& nu- mero 14. Vi in poteſta/ te“ patris aguũt, aduerſus eos experi ri nõ poſſunt. Si igi- tur emancipata es, , dicti. 5 uenia edicti petita', 9 Quandoq; id non pro- cedit. et nu. 11. 12. 13 10 In officiorum ordine bater primum, pa- tronus proximu no men habet. 1s Alumnus altricem ſi⸗ ne uenia non poteſt reuocare in ius. 16 Nomine patris et ma tris etiam educator intelligitur. 17 Pa,& ma, uoces infantium. 18 Quinquaginta aureorum pœna in eos conſtituta, qui ſne. uenia in ius uocant:& quanta hæc ſit ſumma noſtra= b llutulaſſi tium aureorum. iud. Hodiernus aureus ueteri ſurrogatus per conſuetudinem. 7 lduii 7a. ci autt deinſe 19 vI IN POTESTATE.) Cum in 1 ter patrẽ& filium, iure noſtro, lis nul la iiſ, ſlequitur, fut ſi filius patrẽ abſq́; uenia 2 in ius uocet, in pœnam non incidat.t Sed un 3 de hoct cùm etiam magis irreuerens cenſen- rlij7axſcea dus ſit, qui audet de facto litigare, patremq;» lj. nfifg eius pecuniæ appellare, cuius nulla actio ori auſq im. ri potuitt Sed diſtinguendũ eſt, cùm quęrit᷑, 4 an pœna legalis ex facto nullo cõmittatur: ſi t Ba¹j7d ipſum factum notet, non eſt dubium cõmit- piſaul. tin, uideturq; id maximè notare, cùm actus¹ lij Kjabi nullo modode iure fieri poteſt::alioqui in du Dar ſ qeis bio credendũ eſt de actu ualido actumꝰ: un dei abit de nec emphyteuta inutili cõtractu alienans 5 in in pœnam incidit᷑, nec cedens cõtractu nul- lnſt depaii lo, pœna cedentis ex lege municipali affici- lin, f. tur,& ſi qua ſimiliav. X Aſedſihur b Petita.) Et impetrata. Simplex enim præton fa petitio non ſufficeret,ſdebetq; iudex non ni 5 ſi cauſa cognita eam concedere⸗:& ideo po- a Arglaui terit curare, ut admoneatur pater, uel patro- ben Kuncſmn nus, huiuſmodiueniama ſe peti“: tnõ tamen unh pred. neceſſaria eſt alia citatio.& ita ſentit Bal. quẽ alij crebrius ſequuntur, quia lex ſolùm eius citationis meminit, in qua præcedere cauſæ cognitio debeat:& ſi cauſa cognita prætor de b Ar.c ſirelii ſus. de eleins. c Ar.A..felnt de pan teml negaret ueniam, adeundus eſſet princeps b. ii&/ ſο Sed fan impetratio expreſſa requirat᷑, an ue- les ynſt eat ro tacita ſufficiat? Et quidam non ſufficere 7 exiſtimant“, à quibus ego cum plurimis diſ- à laprocalit ſentio: prætorem enim mandando, ut ad ul⸗ ae dlu ant teriora procederet᷑, hanc ueaiam conceſsiſſe conſlius- credendũ eſtꝰ. Idem ſi citationi, in qua uenia e I neruchis peteret᷑, ſubſcripſiſſet: cùm enim de plano id Labiderit cognoſcatur, ſufficit libelli ſubſcriptios Sed quid ſi in ius uocatio abſq;ʒ uenia facta ſit, an lus proceſſus erit nullus? Et dicendum eſt eſſe: Lub auu⸗ quia ultra indictionẽ pœnæ uerba edicti pro alcgi- hibitoria ſunt, parentem ſcilicet patronũ in g leg jſ. deſi ius ne quis uocett:& cùm actus infirmatio ſo que pro m lum illius damnũ reſpiciat, qui in pœnã com ſerit Botl mittit, conſequens eſt non ſolùm pœnã de- &lcg men nõprocedit, ſi pœniteret libertũ eius ci 9 tationis Ffaeoff ra leg. f prætor deo g 3 beri, ſed euiam actum eſſe nullums: fquodta- per. non wroneſſet nnqinde oni uokätesin iu cnllen ſeat a tü Jaronus u babi auod 1 ualt gelum ſul e Hncendoit lns uli queacd uis molkerunc 4 5 kce ir dmmmentf. aijcn decerus. au gleutſcilice ihe wreno pote lämkäeſt Dd weit nullus dlel cum pa müciatione, imcẽproceſ 1 1(Nlatris.) maelaltorei ag 3 Jhu erim e indignm lnenäl man 1 nimaleficoe 1& matrig maditror aun gẽ ſ upe Pl ſtitemaſt „ ter 4, 304 d, Abhenſttd. ſ 9 9 eſane I guauis fre. tationis, actionẽq́; remitteret a, quod ex qua- Tanlag u dam æquitate inductũ eſt: ſatis enim pœnæ dn dediſſe eum lex interpretatur, qui iuri ſuo re Lacogiln nunciat: quod maximè in patre dicendũ eſt: eeirctuan nam ut Terentius ait, modicum ſupplicij ſa- loffamna tis eſt patri. Idẽ in en grin patrono, qui chari hoc facere non pro- nan nan tate proximus eſt hiberisc. Quod& in dae patri. M. Catoqua matrisa perſona ob/ rus ai dã oratione, cuius nermnunm 10 A. Gel. lib. v. meminit, autor eſt, fin officiorũ raorgeui ordine patrem primũ, poſtea patronũ proxi wmne paxig mum nonmẽ habere:an quia ſicut ſpecialiter in fauorem patris patroniq; edictum fuit, ut herefin abſq; permiſſu prætoris non uocent, ita ſpe- Recherſ tuts aiſt cialiter in fauorem filij& liberti debuit con- lu ſunn uheh Bart.l quica ſtitui, ut quamuis conſummatũ delictum, ex Lenspa canſehe e de furt. pœnitentia dilueretur- quod receptius eſt b. lucucim 11 Non procedit rurſus, quando pater uel pa- TATE) TCima tronus non compareret, ulteriusq́; inquieta ure noſtro, li 1 tus non eſſet: circunducit enim citatio, nul⸗ pareè abſq uam 12² lumq; inde oritur ipſis detrimentumed Idem onincicat Seim ſi uolètes in ius uocati eſſent, aut ſponte nec ineuerenscenid, 33 citati ueniſſent ſqua ratione etiam traditum 0 ltigare Denarn A l.quãuis. Bal eſt, ſi patronus uocatus in iudicium uenerit, vuins nullaaciogh auth habitt.& nihil quod ad ueniam pertiner obiecerit, ds et cimqui efaseähe proceſſum ſuſtineri uidet᷑ em ſpote adfuiſ- nullo cömin. Hil. pro patre. ſe,&tacendo iudiciũ cõprobaſſe Nec obſtat R comüttann.ſit d.l. quamuis. ꝙ in his quę ad reuerentiã ſpectant, remiſsio eſt dubium eom, Alexcõſ*⁶⁶. non ualeat: unde pactum ut maritus etiam ſu enotare, cim aciu 1733 ubi l. Prà quàm facere poſsit conueniatur, nullius poteit alioquiinch eſt momentis. Reſpondeo, huiuſmodi pactũ ualido actum: m. aReS,ckees citra dedecus maximũ mariti obſeruari non li cõtractu dlienam ter ſol mat. poſſe, ut ſcilicet ea ſibi auferant᷑;, ſine quibus cdens ctractunul, d.§. clegater. uiuere nõ poteſt:at in ius uocari, nõ adeòin- e municipali cfc 14 decorũ eſt.t Duobus igit᷑ ſolum caſib. proceſ ſus erit nullus, uel cùm oppoſitũ à patrono rata, Simplex enin eſt, uel cùm patronꝰ in iudiciũ, ſpreta teme- lebeiq iuder nonsi raria citatione, uenire recuſauit,& ceu in cõ- cedere::& ideo po tumacẽ, proceſſus aduerſus eum factus eſt. turpater, vel pau d Matris.) Quid in altrice, an alumnus lſe petirfnõam eam uelaltorẽ in ius abſq; uenia uocabit? Et Anaſentit Balqu- non putauerim, debet enim illis reuerentiã: uu lex olum ew) Ij frde olſeg. Vnde indignus, inquit lex militia eſt, qui t ecedere cule patrem& matrem, à quibus ſe educatum di- ua pla zurd 16 xerit, maleficos appellauerit: ſnomine enim ſa cognua 3 cepsd patris& matris etiam educatorem intelligen üus eſſet pimen, dum arbitror, ne illa uerba, à quibus ſe edu- 1” 15 eſſa requins aue catum&. ſuperfluant. widam non uft il. Plautus Menæh. gocum Plunn Adedò forma ſimili pueri, ut mater ſua mandmdo,u Non internoſſe poſſet, quæ mammã dabat, cueniam concc 1u Neq;ʒ adeò mater ipſa, quæ eos pepererat. itationi, in qual 17 Nam& græce ſic dicuntur, fquia pueros, umenim bepn penul.ff co. qui bus pa& ma( ſunt hæ uoces infantium) Aluſubſcriptou Iubilaſ. appellantur, zuενασιι, id eſt, ſeruent. ſch uenia fcaa 18 Non prohiberis.) Edicto prætoris, fex dicendum 8 quo& pœnalis actio ad quinquaginta aure- „verbaechlh— os conſtituta eſti: quæ ſumma, noſtratiũ au- licet pauoni reorum eſt ferè ſexaginta ſeptem:in libra em 2 s lntrnarb8 LXNXII. inerant ueteres aurei, ut ex Arcadij ma we npœmce I quoties. de conſtitutione apparet, cùm ex noſtratibus iat, ꝗu 6 pa i ſuſc. arc. ſint in libra centum:eundemq; calculum ob- non ia une qolr li. o. ſeruandum tradunt in donationum inſinua- ſet 2 lberũ 5 ncl rabo de in ius uocando. 10 20 30 40 50 60 tionibus,& ſi qua ſimilia in iure leguntur, quod Paulo, Xlex. Iaſ. uiſum eſt: à quib. ego diſſentio, ſ quia per conſuetudinem uidetur noſter aureus ueteri ſubrogatus¹& propter temporum noſtrorũ paupertatẽ utanti eſt in præſentia auri dra ſeruandum eſt. chma, id eſt, oboli RVBRICA. ſex, quãti olim obo DE PACOTIS liv III. nam& au- reus, de quo in edi ctoprætoris, didrachmalis erat, ut eleganter lib. de aſſe I1. Budæus docet,& nos alibi ad- monuimus,& tamen poſtea lege Arcadij di minuto pondere, non maior pœna q́; quin- quaginta numero fuit. Adde ꝙ cùm diminu tio hęc citra ullã liberti morã facta ſit, æſtima tio ad tempus ſolutionis iure redigenda eſto, Pacli deſcriptio. Pactum unde dicatur. TiHvv&, Al wnyv. Pacta obligationem naturalem produxere. Fides unde nomen ſumpſerit. Pacta iure gentium non producebant actionem, ſed reten- Ex pactis obligatio naturalis orta.(tionem. Pacta olim ſemper erãt efficacia, niſt æquitati aduerſaren Pacta reſiſtente lege concepta non ualent.(tur. Iure ciuili iudiciori ordo inuentus,& actiones repertæ. Ex pactis etiam hodie naturalis tantũ obligatio naſcitur. Seruare quis dicatur.(riunt. Conuentiones, quæ in aliud nomen tranſeunt, actiones pa Idem in his obtinet, quæ retinent generale nomen, ſed ex ſubſiſtente cauſa foömentum accipiunt. Innominati contractus quare actionem pariant. Contraclus innominatus facio ut facias, actionẽ producit. Contraclus facio ut des, quare non pariat actionem ciuilẽ. Quoties ex pacti inobſeruatione aliquis in rei ſuæ dam⸗ num incidit, prætor actionem dat. Iure Canonum ex nudo paclo agi poteſt. Quare ius Canonicum in foro ciuili in peccati materia non attendamus. Quare ex nudo pacto iure ciuili non obligemur. Autoritatem legis ſequens in foro conſcientiæ tutus eſt. Si quis præſenti promittat, nec expreßè acceptanti, an ſit pactum uel pollicitatio. In contractibus par eſt uirtus expreßi& taciti,& quid in diſpoſitione legis.& num. ꝛ5. Polliceri unde dicatur. pollicitatio quid ſit. pollicitatio ſtacceptetur, uires pacti habet. pollicitatio antequam acceptetur, reuocari poteſt. Contraclus appellatione an omne pactum contineatur. Mulier abſq; agnati conſen ſu contrahere prohibita, nec donare aut paciſci poteſt. In lege etiam correctoria, uerba late accipiuntur, ſi ſubſit eadem ratio. Mulier contrahere prohibita, an repudiare poßit pater⸗ nam hæreditatem. Item an conſentire poßit. Pacti ſimplex appellatio de nudo intelligitur. In dubio ſpecialior ſignificatio ſemper accipienda. RVBRI GA, DE PACTIS ACTVXN, feſt duorũ plurium ue * in idem placitum conſenſus. 227† Dicitur autem à pactione, ut Vlpianus inquit, quod uerbale Aeſt nomen. Sed cur nonpotius 000 3 O&E Sd 305 19 I Argu. not. per Bar.l. in quar- tã. col.pen. ad leg. falc. m Ar. 5. poſtea. j. de ſucceſ.lib. n d. 9. fi. de pœ. tem. lit. 0 Bar. l. Paulis. col. fi. de ſol. 1 p l. frde pacl. 2 a I. ci amplius. §. Is natur i. de reg.iur. 4 5 I.ij.§. deinde ex his. ff. de o- rig. iur. 5 6 c Argu. d.1.ij. in prin. d I. frater. de cõ dict. indeb. e I. ſi. id qd. de condic.indeb. 7 f I ſtip. iſta hab. §. hæc quoq;. ff.de uer. obli. g Lij.§. circa. de dol. except. h d. l. ſtip.§. al- teri. 8 i Ang. cõſ. 202. Soc. et Mod. in rub. de uer. ob. 9 10 k l. ſipecuniã. d⸗ cõdic. ob cau. I I. Stichi.§. na- turalis. de ſol. m l pacla quæ cõtra.j. eod. n d. S.deinde. 11 0 I. iuriſgent.§. prætor. ff. eo. 12 p L. ſtatuas. de acq. re. dom. ꝗ c. j. extra. de pact. iucta l. j. f. de reb. dub. 13 r d.l. iuriſgent. in prin. 5 a.l. iuriſgen.§. quinimò. 14 306 uerbum ipſum Anomine deduciturecùm ue- rilimilius ſit prius fuiſſe rei nomen, quam uerbũ. An quod in hoc conſenſu res abſque ipſo actu uerbi eſſe non poteſt:ut in ſingula- ri libello in quartum Aeneidos Priſcianus ait:an quia paciſcor aut pango, unde fit pepi gi& pactum„fà Græcis wypvuds i uybα deſcendunt, quæ figere, conſtabilireq́; ſigni- ficant? fHæc pacta iuregentium obligatio- nem, propter conſentum, producebant, quę obligatio naturalis diciturs, quòd ſcilicet æ- quum erat fidem ſeruariſfunde& nomen fi- des ſumpſit, ſi Ciceroni credimus, quia q́d dictum eſt, fiat- Mandari autem executioni huiuſmodi promiſſa aliqua actione non po- terant, quia nullæ eo iure erant actionesb: ſo- lùm ergo ad retentionem, quæ defenſionis eſt ſpecies, ſufficiebant: tametſi& ueriſimile ſit,petentibus quandoq; ſolitos reges ſubue nire, uerùm id non certa ratione, ſed arbitra- tu tantummodo eorum fiebat“. f Oriebatur autem ex his obligatio illa naturalis, etiam in ter patrem& filium“, opinor& inter ſeruum & dominum:, quia ſcilicet ſeruus quoq; na- turaliter obligatur, ſicut& naturaliter poſsi- dere poteſti: nec quicquã referebat, cum cau ſa eſſent, an ſines, pro ſe quis promiſiſſet, an pro alioꝝ:ſemper enim ſeruabatur fidesi, nec in eis cuiquam licebat pœnitere*: tſolùm eo caſu nullius erant effectus, cùm æquitati ad- uerſarentur: Sublata enim æquitate, natura- lis obligatio elidebatur, uel tollebaturl fqua- propter& hodie pacta quę reſiſtente lege cõ cipiuntur, nullius ſunt momentin † Succeſsit deinde ius ciuile noſtrum, quo magiſtratus certa forma conſtituti ſunt, iudiciorumq́; or do inuentus, actionesq; repertę, quibus quis in iudicio peteret quod ſibi deberetur:unde factum eſt, ut non amplius ad incertum illud manus regiæ auxilium eſſet recurrendum, ſed coram magiſtratibus, competẽte formu- la experiendum. † Igitur legislatoribus no- ſtris uiſum eſt, uim quidem pactorum, quam iuregentium habebant, non abolere, ſed in ſua natura relinquere, ut obligationem tan- tum naturalem parerent,&ita ſeruaretur, uti eorum uis ſemper fueratꝰ. Hinc ſimpliciter prætor edicto ſuo ſe pacta ſeruaturum polli- cet:t ſeruat enim, qui rem uti eſt, nõ ſinit ex tingui, etiam ſi eam non augeat: hæcq́; huius uerbi eſt ſignificatio, niſi aliud ex ſubiecta materia, uel altera diſiunctiuæ parte appa- reatd. Cæterum ab hac regula exceptæ ſunt aliquæ conuentiones, f& in primis illæ, quæ in aliud nomẽ tranſeunt, ut emptio, locatio, ſocietas, cõmodatum: uidentur enim ſpecia- liter omni iure approbatæ,& ideo actiones pariunt: quibus accedunt,& ſi qua pacta his incontinenti adiecta ſunt: informatur enim, id eſt ampliore forma inſtruitur, ab his actio, ut non ſolùm ex eo contractu, ſed ex his quo que pactionibus dari poſsit?. tEõdem perti- nent illæ, quæ quamuis generali contractus nomine ſolùm appellentur, tamen ex ſubſi- Alciati coment. in Cod. luſtin. ſtente cauſa fomentũ accipiunt: ut cùm do, ut des, uel facias t: ſi enim poſtquam accepi- ſti, nolis dare uel facere, præſcriptis uerbis iure ciuili actio datur. fcauſa uerò hæcà lege noſtra actioni pariendæ exiſtimata eſt ſuffi- cere: quia non in ſolo dicto res conſiſtit, ſed in facto quoqʒ utriuſq;: nõ enim dare, id eſt dominiũ trãsferre alicuius rei in te poſſum, niſi tu accipiasꝰ, υαλꝙ&εε, id eſt mutuum i0 factum mei dantis& tui accipientis interue- niatIdem eſt ſi facio ut facias:propter mu- tuum em mandatum iure ciuili actio datury: quapropter ſi conuenerit ut mulier quacun que maritũ ſequeret᷑, eius ſumptibus uteret᷑, actio in factũ cõpetet?¶ At cum facio ut des, quia in huiuſmodi facto nullũ eſt ius, quod in te accipientẽ tranſeat, non exiſtimauit lex actionem ciuilem dandamꝰ:meritò prætoris auxilio opus fuit, qui propter æquitatem, ne 20 ipſe qui feci decipiar, actionẽ de dolo decer- nitt quod etiam generaliter ab eo conſtitutũ pleriq; tradunt, quoties ex pacti inobſerua- tione aliquis in rei ſuæ damnũ incideret, ut cùm quis pro ſeruo promittit centũ, ſi domi- nus eum manumiſſerit,& ſeruus adepta liber tate uti conuenerat, obligationẽ in ſe tranſ- ferri non patiturb. Sed ibi quoque principali ter actum erat, ut dominus faceret, id eſt, ma numitteret,& ſeruus deinde daret. † Hodie 30 tamen iure pontificum ex pacto agi poſſe re ceptum eſt: quoniam in myſtico carmine di citur, Quæ proceſſerint ex labijs meis, non faciam irritas. Sed cùm is qui pacta non ſer- uat, proculdubio ob fidem contemptam de- linquate, cur in peccati materia ius pontificũ etiam in foro ciuili nõ attendimus f,& omnẽ hunc iuris ciuilis rigorem ſubuertimus? An quòd fundamentum pontificiæ iuriſdictio- 1 nis eſt promittentis peccatum, qui ſi minime cogitatione promiſerit, fidem in hac materia faciets:quia ſcilicet eius aſſertio præſumptio ni legis non diſcordat, ex ſtipulatione enim lex actionem concedit, quia propter præce- dentem interrogationem non temerẽè effuti- tam reſponſionem arbitratur: rin pacto con trat, quoniam, ut cõmuniter traditũ eſt, mul- ti ea fiducia re non interueniente nudis uer- bis offerunt, quia credunt eum, cui offertur, traditum eſt, eum qui autoritatẽ legis ſequi- tur, in foro conſcientiæ tutum eſſe, niſi con- 307 4 l. naturali. j. de preſrn uer. 15 4 liijjg pen de c Ödic.oh. cau. Alinnſga I. E l.Lale §. contrafnn, de uerb. ſg. 16G. * dl natna § pen. 17 X linter au nit depa dot. laſiindl inrieenſt gi ch nullg mit. 18 4 d.1. naturak §. gd ſi ficii b lelegenten ſeruus palir ntz f de dol c c.j. ae pall d Pſal. 9. 9 — e c. iuramẽtian quæſt.5. 20 f a f depreſt Bar.l. priult- gia.5. de ſan eccl. g Bar. in ext⸗ uag. ad repii uer. per dim 40 ſe peccaſſe dicat, quòd imprudenter& abſq; citionen. b Dalinrub.W uerb. obl. i lſcienuinſ ea autem /ſh ædil-edict. 21 k Docl. cnoii de iud. so non accepturumi.t His accedat quod uulgo 22 trariæ ueritatis eum certum eſſe is probaue⸗- Lcun quliſ rit, qui euangelicã denunciationem propo- cert. pet. ſueritt: f Sed dubium eſt, quid ſi quis promit 23 tat preſenti, qui expreſſe nõ acceptet, erit ne m Angeòſis. Socln. u2.lde in rub. deucl. id pactum, an pollicitatio:?& cùm hoc in con tractu neceſſaria non ſit forma uerborum, t parqʒ ſit taciti& expreſsi uirtus!, crebrius re 6õo ceptũ eſt eſſe pactum: ſi de his caſibus agat᷑, 24 quibus præſens& tacens uidet᷑ conſentire“: ²³½ lex enim diffiniendo pactũ dicit, in ea re, quę utriq; placeat, conſenſum eſſeo: fat in diſpo- ſitione legis æquiparat᷑ expreſſus conſenſus ei, qui oblig. frmanda 0 d.l. qui patim. 3 lp ve. Lullt Ple chl Ta auß Bmadtum el albe eolro citlo nttu giltenio u iumnumn d a cntracd à1Igemunici lh le agau h lien aunnepote mgit licexit nlmmroenim ae inteetlam in me wienione. inmo.S ratzſchen datern 4 ligiarepu vn tm laes hnempe 1 ſan da nehu usa 4 KeEtrepud abgim etten e ügactoprei e nequidemi mlexcurar, lienmdimin d elrpoſle, Sena du e Ticeo po Kdchermenp. 86 unneszliena wiwgrogu 6 düm adite PIun e oudteimä . Dam. Wü Preſennm acacc, 3 la ne Ps wd alin adop.· ff de derdRec 4N adop. Dres conliſi uc d.. uj.l. Chari denimd dihſet aemus.Lex pol 18 reiinte Hldtn licitationt· e id eſ dollin pollicit. 26 dc— muüdum d L citatio. ubi facias. ntent, Bar. flde pub. 2 4 Topterm, iliactio ag 2 ut mulier duc A 7 ſu Duidus ueni 28 10) mfach Utdes de.f.C. ad uelle. ullũ eſtius nn onexig. 5 exiſtimautie e ree en merito prom. dterentö premi de dot. p 4 — F Tduitateme„ 5 nẽè de dolo ders,, f lſciendũ.§. j. — cel terab eo conſtiui, ſ. de ædil. edi. XPacti inobſena, Vrn tden a l. nuda. C. de ã incideret' 5era ſtip irnt centũ,ſidomi 7 Ar.l ſt pater. eruus adeptalten in prin. de ma gauionè in ſe trnl- nu.nin. quoque principai“ d.1.ij.& l.j. taceret ideſt m' cod.tit. 31 ade daret. tHodi ſi lLabeo.2. de cpacto agipoſſee uerb. ſig. S n, Ll.J. jh uer. figu myſtico carminedi vi in ft deact. 308 ei, qui non contradicendo intelligitur. ſo- lum igitur pollicitatio erit, cùm conſenſus amborũ non iungitur b: ut ſi abſenti promit- tam, uel etiam ſi præſenti, offerendo id quod futurũ arbitrarium ſit alteri, acceptare uelit an non, ideoq; tunc non interueniat conſen- ſus:: ſdicitur enim polliceri per metaphoram ab eo, qui poteſt liceri, id eſt, qui tantam ſum mam obtulit, ut res haſtæ auctioniq; ſubiecta addici poſsit, ut ſi plus non offeratur, res ſibi remaneat*. Sit igitur pollicitatio ſolius pro- mittentis oblatio, non tunc, ſed in futurũ ac- ceptanda, uel reijcienda: ſquæ ſi deinde acce- ptetur, uires pacti habet, licet pollicitationis quoq; nomen ſeruet: unde& pollicitatio di- citur de re acceptata, ut in dote?,& in contra- ctu emptionisſ. Hinc& nuda pollicitatio pro pacto nudos. Poteſt autem pollicitatio hæc antequam acceptata ſit reuocari, niſi cùm reipublicæ ob honorem facta eſt, aut cœptũ ſit opus, uel res iam traditai. ſ Sed an appella- tione contractus cõtineatur omne pactum? Bt traditum eſt, contractum quidem propriè eſſe ultro citroq; obligatorium, ſed tamen la ta ſignificatione, omne pactum, etiam alte- rius, tantùm naturalem obligationem indu- cens, contractum eſſe innominatum f Quid ſi lege municipij cautum ſit, ne ulla mulier abſque agnati conſenſu contrahere poſsit, an donare poterit, uel paciſci? Et Baldus nõ poſſe hic exiſtimauit, quem cæteri ſequun- X labijs meis,non obli.f..i tur: ratio enim legis eſt, ne facilè decipiatur: quipacta nonſ! unus uerſ. 32 funde etiam in lege correctoria, uerba ex lata n contemptam ceſea ſipacdum. ſignificatione accipi poſſunt, dum ſubſit ea- ateria ius poncfci ff.cod. 33 dem ration. fSed an repudiare poterit hære- endimus i& ommR n l. cum lege. ff. ditatem paternam: Etidem Baldus poſſe cen ſubuerimus- AN de teſta. ſuit, quia repudiatio pactum non eſta. Ego nificiæ juriſcici, e dubito, quia eadem ferè& hoc caſu eſt legis 4. precia reri. 6 3 r 7 rum, quiſiminimt ſtaale fil ratio, nempe lubricum mulieris conſilium, pm denter&abſh, 55 75 Lici duo capta ius adeundi facilè admittere nõ de nin hacmaen aio. betò. Et repudiatio accepta ſatis dici poteſt 0... lerio præfumpin j éieo.. ſtit pactum, eſt enim duorum conſenſus r:& qui upulauione erin ſeriptum. 6. 5 ſibi pacto præiudicare nequit, nec repudia- iaropter prace ſub condiio- tione quidem id poſſe debet“, niſi cùm id ſo-/ iaprnte g ne.de leg. lùm lex curat, ne quis de opibus diminuat: nonte docal: nõ enim diminuit, qui repudiat, ſeu nõ uult atur: mn let md 34 acquirere:. tSed an conſentire poterit? Et ui lern⸗ditüd d. ſi ſponſ.õ. ſi deretur poſſe, eodem Baldo autore, cùm a- eniente nudtsuet maritus. z2. de liud ſit contrahere, aliud contrahenti conſen t eum, cui offen don. inter uir. tire:& unt auod volgo! E& uxo. not. in 46 edal 8..— jegis ſequ I.iijj. eod. doritaté legls- ſicoi Lſi pater.§. fi. mefſe, Wlicol- utum di prbeue f de man. uin. * 1 ti operam emphyteutæ ſuo conſentire melio rationes alienantit, ut Picus hictradit. Sed e- go hoc quoque caſu ad rationem legis aduer umeſſe lfn.j. deiur. tendum arbitror, ut ſi eadem in conſenſu ſit, nciationem pop, empbyt. quæ& in contractu, legem ipſam produca- guid ſ quisplon Bal.. f col.j. mus. Vnde minor uigintiquinq; annis qui n7 accepter erm! eod. prædia alienare non poteſt, nec alteri qui- „ dm hocin col Lij ſiad. don. dem ea alienanti conſentire poteſt, fraus e- e derborum ubi Doct. 35 nim legi fieret*⁄. t Sed appellatione pacti in forma Sebriuste Ilecka.. cõue dubio de n udoò ne intelligemus, an de eo q́d ibusagi nui. ſicer:pet. inefficacis contractus nomen tranſeate& re 2d ſenulf“ 36 ceptius eſt de nudo potius intelligiv, quoniã 3J hoc legatã. in dubio ſpecialior ſignificatio ſemper acci- 9, r eale 700„ 5.. Z„ dũ dicit,in iyr Ke iij· ubi pienda eſt⸗, quod Baldus, Deciusq́; hic pro- 11 juirt de pactts. 20 30 40 ideo poterit mulier citra aliam agna- 50 60 309 bant, itemq; alij:. Ego tamen& hoc caſu ad a Car. c.j. quæſt. rationẽ legis aduertendum arbitror, nec tan tum perpendi quo nomine contractũ ſuum partes appellauerint, quantum quid uelab eis actum ſit, uel à legislatore ueriſimili men te conſtitutum d. Hypotheſis præſentis legis. Deciſionis ratio. Adiectiuum foͤrmam ſubſtantiui aſſumens. Bart. cõditionẽ pro toto fideicõmiſſo cõditionali accipit. Exemplo eius ſententia declaratur.& nu. 7. Fauore liberorũ nõ adiecta uerba pro adiectis haberi. De quibus rationibus textus loqui cenſeatur. Pacta non ipſo iure, ſed per exceptionem prouident. & quare. num.12. Exceptio tran ſactionis eſt litis finitæ, non exceptio pacli ſimplicis. Dubitandi cauſa ad textum.& nu. 17. 24. Decidendi cauſa ad tex.& num. 19.25. Conditio non diſponit. Conditio ad fiuorem hæredis ſemper reſpicit. Donatio facta à carente liberis, infirmatur deinde ſublatis liberis. Donatio ob cauſam, non eſt proprie donatio. Socini& Decij reſponſio ad ſubmouendam l. ſi unquã. J. de reuo. donat. Si mulier hæreditati paternæ renunciauit, renunciatio ua let, quamuis filij deinde nati ſint. Communis reſponſio ad. d.l. ſi unquam. Repudiatio& renunciatio differunt. De renunciatione, quæ pacto fit,& illa fieri poteſt iuri ſiue ſpe ſiue re competenti. Omni iuri renuncians, nõ renunciaſſe cenſetur iuri quod ex noua cauſa ſibi acquiri poteſt. fallit ut num. 31. Id rectè ſperare dicimur, quod ex cauſa præſenti ſperamus Reſignatio ſacerdotij etiam ſignata, ad nouam cauſam non trahittr. Pacem uiolaſſe non dicitur, qui noua rixa iniuriã intulit. Pactum de hæreditate uiuentis, legib. reprobatur. Repudiatio in his tantum ualet, quæ in ſolo repudiantis animo conſiſtunt. Repudiatio quandoq; probationis uim habet. Repudiatio in his, quæ nõ pendent ex ſolo animo noſtro, eſt nulla. Exempla huius præmiſſæ doctrinæ.& nu.;37.38. gi repudiatio in uim taciti pacli tranſiret, tum eſſet ualida etiam in his, quæ nõ pẽdent ex ſolo repudiantis animo. Repudias in dubio uidetur animo à ſe abdicadi repudiare Repudiatio iuramento uallata efficax eſt indiſtinctè. Repudiatio in iudicio facta ſemper ualet. Repudiari ius futurum non poteſt.& nu. 45. Euidens differentiæ ratio inter pactum& repudiationẽ. Qua ratione ſuccurratur Frontoni in caſu l. noſtræ, ſt is ſextantem necdum accepit. Qui remittit, dare dicitur. Si Frontoni ſextans non ſit datus, nec ipſe ex parte ſua ad impleuerit, diſtinguendi ſunt tres caſus.&Ꝙ nu. 50.54. Cautioni Mutianæ in contractibus non eſt locus. In contractibus nominatis oritur actio ex ſola conuentio⸗ ne, non accedente uera impletione. 52 Contractus innominati ex ſola naturali& uera impletio⸗ ne ualidantur. 53 In contractibus nominatis ſtatim actio oritur, in innomi- natis non prius, quam perfectè actor obſeruarit. 000 4 11 5. extra. S. Pau. de Caſt. conſ. 43. col.ij. b l. inſulam. de præſcr. uerb. Alciati cõment. in Cod. luſtin. AONDITIO NIS.) t Fideicõmiſerat teſtator, ſiue pater, ſiue extraneus Philino hæredi ſcripto, ut ſi abſq; ilijs decederet, hæreditatem Fron toni fratri reſtitueret, Is cùm uereretur ne fi- lios nõ haberet,& ſic fideicõmiſsi cõ ditio eueniret, cum Frontone conue- nit, ut accepto in præſentia ſextãte, — IMp. SEVERVS AV- guſtus Philino. Onditio- nis“ incer 3— p, id eſt, duabus un- cu“ inter cijs, fideicommiſ- fratresnõ ſum pacto ſibi ille remitteret. Mortuo Philino, ſuperſtite filio, quærebatur an repeti ille ſextans Frontoni datus poſſet, tanquam ceſſaret cauſa: defece- rat enim conditio, cùm ſuperſtes eſſet filius. 2 Et reſpondetur non poſſe: quia cauſa con- a fi. ff. und. lib. b l. de fideicom- miſſo. tit. j. cC Conſil. 114. 3 4 d Bart. l. ſi quis ſeruum. de cõ- di.& dem. 5 e l. quod fauore. 5. de leg. f l. legata inutili ter. de leg.j. g I. ij.§. cõditio. ff. de adi. leg. uentionis ea fuit, ut incertitudo,& ſpes illa fideicõmiſsi remitteretur, quod factum fue- rat,& ideo cõſummatus cauſæ effectus“, nec curandum quid deinde euenerit: remiſsio e- nim incertitudinis iuſtam præbet huic pacto cauſam:unde non potuiſſet Philinus errorẽ allegare, imò etiã ſi minor XXv. annis fuiſ- ſet:nec reſtitutione quidem in integrũ ei hoc caſu potuiſſet ſuccurrid, niſi tamẽ nimia quæ dam minoris facilitas allegaretur, ueriſimi- leq; eſſet, prudentem,& magno natu uirum, propter ſpei uicinitatem, non ita contractu- rum, ut Raph. Comenſis reſpondit. b AIncertum.) Ideſt, incertitudo ex con ditione oriens, ut nomen adiectiuũ ſit, quod formam ſubſtantiui aſſumit. tBar. tamen hic conditionem pro toto fideicõmiſſo conditio nali accipi ex uulgari ſenſu arbitrati: quę ſen tentia utcunqʒ defendi poteſt, quãdo id actũ à partibus ueriſimile eſt, ut in caſu legis no- ſtræ. IEinge datum Frontoni ſextantem, ut[40 conditionis incertum remittat:ſi de ſola con ditione ſubmouenda ageretur, fideicõmiſ- ſum remaneret purum: at ueriſimile nõ eſt numeraſſe Philinũ pecuniã in ſui damnum, & uoluiſſe ſolam conditionẽ reijci, quin po- tius omne fideicommiſſum abolebitur, alio- qui contractus in eius fauorem celebratus damnoſus eſſete, inductaq; ad unum effectũ contrarium operarenturi: meritoò igitur ma- 6 gis mentẽ quam uerba attendemus. †Aliud h Lab omnib. 9. ſi Titio. in fi. ubi Bart. de leg. j. i d.§. cõditio. d. l. ſi s ſeruum. J exemplum eſt, cùm teſtator, extraneis hære- dibus æqualiter inſtitutis, addit fideicõmiſ- ſum, ut qui prior ſine liberis deceſſerit, alteri reſtituat: deinde codicillis adimit conditio- nem, intelligetur ademptum fideicõmiſſum, ex coniectura mentis: ſi enim ſola conditio mortis& filiorũ cenſeretur ex ui uerborum adempta, ſequeretur fideicõmiſſum fieri pu- rum,& quemlibet grauatum eſſe, tantũ alte- ri dare, quantũ acciperet,& ſic actus omnis eſſet inutilis n: quæ ratio nõ procederet ſi par tibus inæqualibus inſtituti eſſent, tunc enim à ui uerborum nõ recedi uerius& receptius eſti tAliud exemplũ in hoc caſu eſtin filijs, 10 20 30 50 60 etiã ſiinæqualiter inſtituti fuerint: nam præ- dicto caſu fauore filorũ humanior interpreta tio erit accipienda, ne grauati cenſeant᷑, ut ap pellatione cõditionis de fideicõmiſſo intelle xerit: fuidemus em̃ eorũ fauore nõ appoſita uerba pro adiectis iniquis rationib. c haberit, quandoq; uentione finitũ eſtä.&a proprietate ſer . m ü Cum igitur uerbis monis eorũ cauſa fdeics S ipecitum recedi:merito igi Ieiiili8 Petltlin rur& lloc cafiss à patre tuo ꝓfitearis, uεeoo loquutũ ut ſi uita ſine liberis“ teſtatorẽ exiſtima bimus,& pro par- te totũ intellexiſſe.Sunt& qui exiſtiment, ſi- cut adempto modo cenſetur ademptũ lega- tum, ita etiã de cõditione dicendum, quan- do ſcilicet conſtaret legatũ cõtemplatione o- neris, quod in cõditione cõtinebatur, relictũ fuiſſe: qua in re amplius deliberandum eſt“. c Non iniquis rationibus.) Siue quia fratres ſicæquales fierent, nec alter ſolus cen ſeret᷑ aggrauatus: ſiue quia fideicõmiſſum cenſetur factũ fauore eius cui debetur, unde æquũ fuit ei liberam concedi renunciationẽ, cùm ex regula iuris, quiſq; fauori ſuo renun ciare poſsitr:ſiue quia fideicmiſſa iure quo dam ſpeciali introducta ſunt,& captandæ mortis uotũ præſtant d, quod licet toleretur, propter uoluntatẽ teſtatoris, de cuius hære- ditate agitur, non tamen negari poteſt, quin remiſsio huiuſmodi ſit fauorabilis: habet em̃ fideicõmiſſarius ſpem, etiam ante cõditionis euentum, quæ remitti ab eo poteſt, cùm non poſsit dici pactũ de hæreditate uiuentis, quia ex fideicõmiſſo teſtatori iam mortuo ſuccedi tur, non ei qui grauatus eſt“. d ¶ Finitum.) Per pactum,& iure exceptio nis: fquia pacta nõ ipſo iure, ſed per exceptio nem prouident:& ita ſe habet cõmunis ſen/ tentiavV. Alij tamen aliter, quia lex noſtra ui- detur exceptionẽ finitæ litis inducere, ergo dicendũ eſt, actionẽ ipſo iure peremptã?‧, Sed aliud eſt incertitudinẽ, aliud litẽ finiri: ſqua- propter exceptio trãſactionis, uel Aquilianę ſtipulationis ipſa eſt litis finitæ?, nõ exceptio pacti ſimplicis: nec em̃ pactũ poteſt impedi- re, quin ipſo iure actio cõpetat, quæ cõceſsio ne legis, ex euentu conditionis oriturb: ſecus ſi ex cõſenſu oriretur, tunc enim ſi ante ortũ deficeret conſenſus, ipſo iure impediret᷑ per huiuſmodi pactum actioc. Idem in pacto quo actiones ex maleficio deſcendentes remitte- rentur, ipſo enim iure extinguuntur, quia ſci licet odioſæ ſunt& debiles, cùm conſenſu ca reant“. Sed cur pactum nõ niſi per exceptio nem repudiato ipſo iure perimit? an quia re/ pudiatio ſolũ eius iuris eſt, quod ſimpliciter delatũ, nec adhuc acquiſitũ eſte: unde& faci/ lius illud aboletur, ut infrà oſtendam: pacto uerò non de ſola repudiatione agitur, ſed ut paciſcens id quod repudiatum eſt, acquirat, quæ acquiſitio ſola exceptione defenditur. e TSine liberis.) † Cuùm fideicommiſſum . id fa- 311 8 k 1 clm duli. d cond.& de Galu ij lb. G peſt ml alune.ſſſu ubi Bar. de leg. nalſigſmu u 9 0 I. cu battr. euickix delt l. ut liberaij de tranſch p l pen. eol. q c.ne captals de cõceſ.pre r Arg.Lfc s Ar. ſi fuani de reb. dub t Bar.l is pottſ col. ij. de a quir. hæred u l. cohæredl, cum fllie fi uulg. 10 X ſiunus..t dus ne ſſeo Com. d. 114. col pen 11 ⁊ lcum qum- batur ubida. friudſl a cij delit con teſt.in.. 5 Arg l ſipen ubi Bar ſrdu do dileg cu c l. rogaſti 9' pet. 1² 9 d 1ſttkisha da ff depat e l.j.§. decrelu⸗ lis ffde ſu edick. 13 tibi ff ſicm. hä brns 9 Biii oucondiio ſt aulibiplaco ldolömexe iwollteiectu Imad Ruore luhn guqloquiiu lidt adendum, t ijauoremr iu Unnm ab o lberume Uiummgegentun lan lim raio 4. cenſeriag en Gotuler a düib:euoca tunnum dom rui spantsab u lbelüblatislil I Wils reus ttendä lsf dopotiuso 4 durreptüel enmfnece Aüntrmdet un enusresd ſa Nexcederet a Wen reſd ic 1 dlllocuse un. tuernnen . Inte la tl cnlend ldeicd, Adl uesdnüdie. Uerda Ppald 14 abent Dadtt: 1f.5 fJ. ⸗ 3 Kuntg, mu. delleg. 1 lietaxl 4 Gll.Lucus ff. e dcan de hær. inſti. 1 lſi quis ſub cõ di. dandori x. ſi q; om. cau. teſt. Alex. cſ.24. * in 3. Soci. 116. dti 1 inz. 4 nebanur elli in z.et 62. Gui. diberandum eh'Pa. quæſt.599. dus.) ſSige ui Paul. de Ca. l.. necalterſolusca J. de cõc inſer. g lia fideicõmilim 1 4 wveabe de f uichebenrmt 1 Snuſ ci 4 renunciaicni! og. f. de leg.j. tauori ſuorenm cdmiſſa icrecw lunt,& captnte lod licet toletemn, I.illis ubi Bar. is, de cuius lau decõd.& de. negari poteſt quin lorabilis:habeten d. S. cum quis. am ante cödiioni I. ii.§.. ubi topoteſt cummn Bal decõdiin itate uiuentis, qui ſtrl. Titio. de uerb. obl. um mortuo ſucced 3 t. ſt unqua.j de mm,&iure excepi’ euo. don. re, ſed per excepi 18 abet cõmunisſel'" Alex. cöſ.⸗9. quia lex noſtrali in 3.Soc. 147. itis inducere, el Dec. 18:. 16 5 ureperemptda 1 udiie finiri fquu l Aquilius. ff nis, Uel Aqulim: 2 initæ nõ exccpl ſe ſponſus.. ctũ poteſt impe 1. circa. de don. etat, quæ cdcebo int. uir.& ux. riturb ſecl I ſi extraneus. ionis o lſicxt 3 ciim ſtnneoni inft ge u. do ure impeciteipi 2, demin pacio-hi- Aret. conſ. 17 mi de erimit anqu, dcſ. uod limpliclt II auiast. ff 54 eundegeli quæ in fraud. et::palh cred. ledll Sl. l. macipia 7 tor ſe 2. tione 29- a0 uis de ſer. fig. 22 3¹² id fauore liberorũ factum ſit, ergo debuit cõ cedi huic filio, ut ſextantem hæreditatis Frõ- toni datum, tanqᷓ; fideicõmiſſo ſubiectũ reuo caret*. tSed tamẽ aliter receptum eſt, illudqʒ creberrimè traditum, in cõditionis huius ex- emplo nullũ filijs fideicõmiſſum de- berib, quòd ſcili- cet filij in conditio ne poſiti ſunt, fat decederet, hæredita- tem Licinio Fronto ni reſtitueret, pactũ conditio nõ diſpo⸗ ẽoò tempore de ſex- nit: quæ cõmunis tante Frontoni dan- ſententia uſq; adeò uera eſt, ut etiam ſi teſtator in conditione maſculorum mentionè fecerit, adhuc aduer ſus Decij ſententiam nullum eis deberi fidei deicõmiſſum arbitrer, idq; Alex. Socinoq́; mihi adſtipulantibus. Sed& idem cenſeam, ſi proprias filias à teſtatore excluſas propona tur, filiumq; inſtitutum prædicta conditione rauatũ, adhuc nepotibus maſculis fideicom miſſum nõ deberis, quia ſcilicet uerba hoc nõ indicant, à quibus recedendum non eſtf:& quia conditionis ea eſt natura, ut quo ad eos qui ſub ipſa compręndantur, nihil diſponats, ſed ſolùm ex euentu attendamus, quis uoca- tus uel reiectus ſit:& ideo ſolet dici, fconditio nem ad fauorem hæredis ſemper reſpicere, quia alioqui iure grauatus cenſereturt:unde credendum, teſtatorem ea conditione ſolum filij fauorem reſpexiſſe, quem caſu extantiũ filiorum ab onere fideicõmiſsi liberauit,& ideo liberum eſſe illi de re ſua arbitrium:, ſo- lumq́; euentum conditionis pro cauſa eſſe*, nec aliam rationem perquirendam, aut ulte- rius cenſeri aggrauatum filium. f ¶ Suſtulerat.) ftqui uideret᷑ nato dein de filio reuocari hanc ſextantis donationem, tquoniam donatio omnium bonorũ uel ali- de Pactis. 20 30 cuius partis ab eo qui liberis careat facta, de- 40 inde ſublatis liberis infirmat᷑, totumq́; in do- natoris ius reuertit᷑.tSed tamen aliud eſt hoc caſu dicendũ, quia hic nõ eſt donatio, ſed cõ- ceſsio potius ob cauſam, in qua cõmuni cal- culo receptũ eſt, nullum eſſe ei conſtitutioni locum: fnec enim donatio ob cauſam, pro- priè donatio eſt, ſed permutatio potiusn, niſi quatenus res data iuſtam cauſæ cõpenſatio- nem excederet0, uel cauſa ſolius donatarij u- tilitatem reſpiceret:tunc enim adhuc reuo- catioui locus eſſet u:& hanc ſententiã omnes probant, 1niſi quòd alij, ut Socin.& Decius, aliter quoque reſponderi poſſe arbitrantur, conſtitutionemq; obſeruandam tradũt, cùm res donatur, quæ iam in patrimonio donan- tis fuit, ea enim& ex bonis fuit,& reuerti po teſtr: ſed in noſtro caſu poteſt textus intelli- gi, quando conuentũ de ſextante dando fuit, antequam hæreditas adiretur,& ſic priuſquã ius eſſet quęſitum:facilius enim id remitti po teſts, nec uerba eius conſtitutionis hunc ca- ſum uidentur comprændere, non enim is ſe- xtans tũc erat in bonis, unde nec reuerti po- teſt& ideo cùm mulier renunciaſſet hære- 50 60 3¹3 ditati patris, reſpõſum eſt, renunciationẽ, q- uis filijs deinde natis, ſuſtineriv: iusenim nul lum probabile tunc ea filia habebat, cùm pa- ter uiueret.Sed quid ſi ius adeũdi haberet ut quia repudiauit poſt mortẽ patris, ante agni- tam tamen hæredi do, quum liberos tatem& quia tale Philinus non ſuſtu⸗ ius Piertehic ſpem lerat, interpoſitum, 6otinet 3funt qui- 3 POlftumn, bus uidetur conſti non idcirco poteſt 19 PHOr tutioni locũ eſſe ⸗: iniquum ⁸ uideri, ego in renũciatio- neſolùm procede- re exiſtimarẽ, quæ in fauorẽ certæ perſonæ fieret,& quam tacita aditio præcedit, nõ au- tem in ſimplici repudiatione. Sed hæc ut ue- ra ſint, nõ tamen legi noſtræ conueniũt, quæ nimis reſtringeretur. tA⁴‿lij modicã eſſe ſum- mam ſextantem hunc arbitrantur, cõſtitutio nem uerò tunc obſeruari, cùm magna ſum- ma donata ſit, uel certè tanta, quantum ueri- ſimile iudici uidebitur, nõ fuiſſe eum donatu rum, ſi exiſtimaſſet fore, ut filij ſibi naſceren turb, ut uerba ſcilicet conſtitutionis ſecundũ eius rationem declarentur: quæ ſententia ab omnibus recentioribus approbata eſt. g MIniquum.) tmò etiam nullum uidere tur:cum enim ante euentum conditionis nul lum ius adhuc Fronto haberet, nõ potuit re- mittere quod non habebat. ⁸ed aliud eſt in repudiatione, quæ ex ſolius repudiantis uo- luntate uires capit: aliud in renũciatione, quę pacto, ſeu utriuſq; partis conſenſu contrahi- tur. Videndũ igitur de utraq;.& primò de re nũciatione quæ pacto fit:& in ea traditũ pro? regula eſt, omne ius ſeu ſola ſpe, ſeu re cõpe- tens, renunciari poſſe“,& renunciationè ea- tenus intelligi factam, quatenus uerba actum fuiſſe indicant, uel quatenus cauſa ipſa renũ- ciationis declarat& ideo qui renunciat om ni iuri ſibi cõpetenti, non intelligit̃ ei renun- ciare, quod ex noua cauſa ſibi acquiri poſſits. etiam ſi dixiſſet, omne ius remittere quod ha bet, uel habere ſperat: intelligitur enim, re- bus ſic ſe habentibus,& ex præſenti cauſab, ſcùum id recte ſperare dicamur, quod ex cauſa pręſenti ſperamus i:alioqui ſomniũ uelphan taſia potius eſſet quàm ſpes.t Vnde reſigna- tio ſacerdotij, etiã iurata, ad nouã cauſam nõ trahitur kinec dicitur pacem uiolaſſe, qui ex ſubſecuta rixa iniuriã intulitl. Hinc eſt quòd eneralis renunciatio hæreditatis à fratribus Acka, non extenditur ad ius poſtea quæſitũ, uel ex diſpoſitione legisn, uel ex nouo cõtra- ctun.fSi tamen uerba renunciationis adeò ge neralia eſſent, ut omne ius futurũ cõprænde rent, de eo quoq; actũ exiſtimandũ eſſet: ut ſi dictũ ſit, renuncio omni iuri competenti& cõpetituro“. Idem ſi dictũ, renũcio omni iu- ri, qd aliquo tẽpore ad mepertineret, ut Dec. arbitrat᷑, qꝗd& Bart. ſentit: propter enim uim uerborũ, tractũ temporis reſpicientiũ, ad fu- turã cauſam trahitur renunciatio, dum tamẽ ea cauſa talis ſit, ut ueriſimiliter à renũciante u c. quamuis. de paclis. in 6. x Socin. cõſ.ʒz in 4. Alex. cõ⸗ ſil. 29. in3. l. precia reri. ff. ad leg. falc. X. hoc iure.§. i. de donat. l. mu lier. de con. ob cauſ. a l. aclionẽ. ubi Moqd. j. eod. 5 Arg.l. pe. in fi. ff. de iur. cod. c Klex. conſ. 71. in 4. Soci. 22. 53.93. in 4. A⸗ ret. l. Titius. in 23 prin.de li. poſth. et Dec. hic. d d. I. ſtita ſcri- ptum.§.j. l. qui ſuperſtitis. de ac quir. hær. e I. fin.§. fi. j. de temp. app.l. de 24 niq;.§. ſi gꝗd. de mino. l.j.§. ſi parens. ff. ſi quis d par. fu. man. 25 f l. damni infe- cti ſtipul.§. j. fr de dam. inf. 26 g l. ꝗd' Seruius. ubi Bart. ff. de cõdic. ob caul. h l. qui cii tutori buus. ubi Bar. ff. 27 de tranſact. i l. ij.ff. de ſtatu. k c. cũ inter p. de renun. 28 29 30 I Bart. l. aut fa- cla.§. cauſa. ff. de pœn. 3¹ m Bar. auth. hoc amplius. C. de fideicõ.&§. duo fratres. n Raph. Com. conſil. 178. do minus. 0o Rom. conſ. 22. propoſitæ. a I. qui iure. de teſta mil. 3² b nec nos. j. de poſtli. re. c 1. quida.§. fi. f. de donat. l. ſi quis mihi bo na.§. ſed utr. fl de 4Cch. 33 hær. ubi Alex. d l at ſi quis. 9. pleriq; de re li.& ſump. fa. e l. ſi quis ui. 9. differentia. de acq. poſſ. 34 f li. frpro de- relict. g Bar. l. cũ fal⸗ ſa. col.ij. 5. de iur.& fac.ig. h d. 9.difftrẽtia. i l.traditionib. j. eod. k l. ſi fideiuſſor. l.idem. ff. eod. Bar. l. non ſo- lum. S.libera- tionis uerba. de lib. leg. II. prout quiſq;. de ſolut. m I. j. 6. decreta lis. de ſucceß. edict. 37, n Bart. l. Pomp. j. ff.de neg. ge. col. 3. 0 l. eius militis. /. militia. ff. de teſta. mil. p a. l. ſt ita ſcri⸗ ptum.§.j. ꝗ l.ita ftip. 2. q. Bart. de uerb. oblig. 38 r L.j.§. ſed ſian te. ff. quo.leg. s I gerit. ff. de ac quir. hær. 39 t l. tale pacti. in prin. ff. eod. ante. x linon omnis. ſi cert. pet. 41 c. quoties cor dis. j. q. 7. 4² c. penul. extra de iur. iu. Bar. l. cu pater.§. filijs matrem. de leg.ij. fuerit pręuiſaa: dum item tali pacto lex nõ re- ſiſtat, fut quia de hæreditate uiuẽtis, adeo em̃ id reprobatur, ut ne tunc quidẽ ualeat, cuùm dubitatur uiuat ne, uel ſit mortuus b, licet hæ reditas uti ab indigno ſolùm auferatur, ſi ue/ rè uiuebat, idq́; pa- ciſcens ſciuiſſet.„ Nunc de repudia qudd acla ſieum Ppla⸗ tione dicẽdum,& cuit diuiſione, diem * cùm ea ex ſolo re- pudiantis facto pendeat, ſciendum eſt, in his tantum ualere, quæ in ſolo eius animo conſi ſtunt, ut eſt recuſatio hæreditatis à, amiſsio poſſeſsionis, rei ceu derelictæ neglectus,& abdicatioſ. tHabet& quandoq; uim proba- tionis, ſi quadam confeſsionis imagine indu cta ſits:cõfeſsio enim à uoluntate noſtra pen det tIn his uerò quę ex ſolo animo noſtro nõ pendent, repudiatio nullius eſt effectus, fut cùm quis dominiũ repudiat, ut in aliũ trãs fe- raturt: dominia enim nõ ſola uoluntate trãſ- feruntur, ſed traditionei. Item cùm quis ius ſi bi ex contractu quæſitum repudiat, nõ tenet repudiatiok: quia eadẽ ratione unumquod- que diſſoluitur, qua eſt inductuml. cm ergo orta ſit obligatio ex utriuſque conſenſu‚ non fufficit alterius uoluntas. Idem generaliter in omi iure iam quæſito, quod pro derelicto quidem haberi poteſt, repudiari uerò nõ po- teſtm, niſi ſpeciali iure abſq; facto repudian- tis quæſitum ſit, ut in dominio rei legatæ,& hæreditate, quæ ad ſuum hæredem ipſo iure pertinet: antequã enim naturali actu acqui- ſita ſint, repudiari poſſunt, quòd ſcilicet ac- quiſitio illa ciuilis aduerſus iuris cõmunis re ulas inducta facilius tollatur0. †Idem in iu- re quod adhuc nobis delatum nõ eſt, ut cùm quis rem ſibi ſub conditione uelex die lega- tam ante aduentum conditionis uel diei re- pudiat, nihil agity: licet enim in contractu in diem a principio oriatur obligatio& actio, tamen aliud eſt in legato ex die, ut aliàs decla raui a. Cur autem nihil agat, ea eſt ratio, quia nulla huiuſmodi eſt uoluntas, quæ obligatio nem adhuc non natam extinguere nequit: ftcuius rei aliud exemplum eſt in hærede, qui ante aditam hæreditatem uoluntatem legata rio accõmodauit, legatum occupanti: nam nihil ei nocebit, ſi intra nudæ uoluntatis ter- minos conſtitit:, alioqui paciſcendo uidere- tur adire? Sed ſi repudiatio in uim taciti pa- cti tranſiret, ſecus eſſet: ut quia coram parte facta, quæ acceptare præſumitur: in dubio tamen qui repudiat, uidetur id animo à ſe ab- dicandi facere, non autem ſe alteri obligan- diu,& ideo patris acceptatio non attendere- tur, ut Picus ait. Sed& ſireligio iuriſiuran di acceſſerit, repudiationem ualere creditum eſt:uidebitur enim ipſi Deo nomine abſen- tis promiſſum, dum tamẽ uerba hanc inter- pretationem pati poſsint. 2. In iudicio quoq; facta hæc repudiatio propter iudicis autori- tatem ualet: quod uerum arbitror ita demũ, ſi iudex ipſe acceptauerit:, uel in acta publi- Alciati Comentain Cod. luſtin.„ 10 20 30 40 50 60 jle ca redacta ſit v, quo caſu ſcriptura acceptarià Bart.1pef; n voxuaen quocunque, cuius interſit, poteſt uel ſi ad jeadiſel numu. 9 partis interrogationẽ repudiatũ ſitè. †Sed an 43 ef mri facl idem ſit, ſi uerba repudiationis futurum tem bli qſiqauſ nm pus reſpiciant: Et in pacto dubium nõ eſt ua 4quiad.mmn, 3 crlchun lere, ut Bar. hictra“ daelnauf 4 ffle dite:quo ar edont. a debli ſuum, teßlio cius ſu topiglipidenner, aliamn ga Per ſtite, fuctus Lllst. ſe&in repudiatio/ den.nple 33 Wn dlene ne dixerunt, à qui nerieanh 9 namepd bus ego diſſentio: quoniam in lege ſimplici- munc ter ſcriptum eſt, ius futurũ repudiatione ex- 44 nusdor tingui non poſſes,& inter pactũ& repudia- ſdicome tionem ſumma eſt ratio differẽtiæ. Repudia- hn 1 lcetex tio enim eſt quædam abdicatio, ex qua obli- 8 vapuro gatio nulla oritur:funde quibuſcunqʒ uerbis 45 aAn Kionõpr eam cõcipiamus, abdicari à nobis id quod de e Ar.lquihi tnnxrt latum non eſt, non poteſt. at ex pacto oritur me. di fi 40 Koumcol obligatio, qua quis etiam in futurũ aſtringi⸗ tres Olathe Min diüon tur, ſi hoc actum eſt:qua ratione fit, ut necite redi„penß unt 1— ratæ quidem repudiationi hoc tribuã, ut ius cod. f niton futurum complectatur. Thus h Sicut placuit.) Quid ſi ſextans adhuc 46 Pn ecc Frontoni datus non eſſet, qua actione ei ſuc- f Abb cexnꝗ t 1 cömi curreret᷑? Etſi Fronto ex parte ſua adimpleſ- iiilii. qete alu in 6 4 ſet, ut quia promiſiſſet renunciare fideicom⸗ cur. iſe ii nrud miſſo,& ita renunciaſſet, uel acceptilatione à d. 1dumn utiu d fratrem liberaſſet, dubium nõ eſt agi præſcri l. G ali nud ptis uerbis poſſei fqui enim remittit, dare di- aißz dierinnele citurk, unde contractus do ut des uidetur ce-- 675 ort ahuluſequica lebratus:dedit enim Fronto, quia remiſit: quę zu af mpodhio remiſsio pendente conditione, ſpem interim dereg ium m ziurtitth extinguit, poſt euentum uerò conditionis e- hientk tiam fideicommiſſum inane reddit!. quòdſi 48 vniteauc Fronto non adimpleuerit ex parte ſua, quia i l'naturdiiſ Mtumno promiſeritſe non petiturum fideicõmiſſum, ĩiie traſm eahtaus quo caſu ſi hodie non petat, cras poſſetn,& i4 5, ideo eo uiuente, nũquam perfici huiuſmodi, Wnuiat 33 3 3 promiſſio uidetur, tunc tres caſus ſunt diſtin, a oiie 8 Lauuc guendi. Primus eſt, cum ſimplici pacto actũ aꝗ dona. nee ee eſt fideicõmiſſum non peti:& ante euentum n l elegmmm— conditionis nõ eſt dubiũ ſextantem peti non ſiqub. deen tgjarirame poſſe, cùm ex parte ſua adimplere non poſ- dikt inat- lanſg ſit, mnec cautioni Mutianæ in contractibus lo 49 Kaſi cus ſitn. Poſt uerò euentũ conditionis, poſſet n Iſuepuii Mumxreſi actione ex teſtamento fideicommiſſum pete tii. tnnsenign re,& ſi exciperetur de pacto, replicaret de ſe⸗ ol ahajuh Mtai hra. xtante nondum ſibi datoo: quod uſqueadeo nu ſſu lütin era procedere Paul. Caſt. exiſtimauit, ut ſi ultra 19mas,n. pactum nõ petendi Fronto etiam Philinum acj nd ultro liberaſſet, arbitretur poſt conditionis 3 tüit euentum poſſe eum liberationem condice- 1 bbäm re, ut priſtina obligatio ſibi reſtituaturꝰ, quo p l ſiqub du anuef con facto reſtituta actione ex teſtamento aget,& p̃to. fras ufehnn aduerſus excipientem eodem modo replica- Äcuſd edh 8 bit: cùm enim actum eſſetne peteretur/ intel 19 1 uens ligitur ſeu de iure, ſeu de facto: unde per Liasien hanc liberationem non adhuc ex parte ſua jaßaane impleuit Fronto, ut hic ferè omnibus pla- mae ac cet.ſ Secundus eſt, quum pactum de nonpe 50 weet 3 tendo,& renunciatio confirmata eſt ſtipula- ꝗ Ar. † 1 1 u drgre 4 tione,& tũc incõtinenti, etiã ante cõditionis pul vg 1 4 ngeehen euentũ, poterit Frõto ſextantẽ peteredſin co& bnahas eagha tractib, enim nominatis oritur actio ex ſola 51 1 ißae conuen htau 2 du Titui Gar a9ene Wdiatüſnä e lal, lonig k deta lterlio od* luturum. 3 ubium rer. permu. lereutß detu Lij.§. dare. ff. dite ar.Nien de uſuff. to en ar duna linſulam. gf. ſed tiq idem frlocati. 32 epucian, ceru ad Imol.l. Mutia Ij 8 in prin. ff. eo. ” gl.in uer bf⸗ dodce, cias. in fin. in futurũ Altringi, atione fitutnert 1 hoc triduã u d 3 uid ſi ſextansadhu 1 quaactioneeiſi barteſua dingee, ſüpul. ma aunciare fideicon, gna. de uerb. „ uel acceptilauone! oblig. nno eſt gi preii d ſue abud. im remittit, daredi’ lo ut des uidennes; arg. gl. in d.l. to quiaremiſtqui ſuc. tione, ſpemintenn 1 uero conditionie me reddit iquol tex parte ſua,quu 3 um fideicõmiſſum 4 tat, cras poſſetedè 5 perfici huiuſmod 1 6 res caſus ſuntdſii ſimplicipacto ii eti: Iante euentum, 7 ſextantem petinol 8 adimplere nonyui 1n.13 xin contractbusb 4. conditionis,pole’ 14 geicommiſlum pel co replicarete 3 15 0: quod viiſtan 3 iſtimauit, utſiuin 3 nto etiam P hiümn 5 19 1 poſt concine 20 erationem 99 1 24. bireſtituatur e13 teſtamento 8 5 odem modo rlan 26 lrnepeleren 27 . Un ep de facto: an ſu 28 adhuc erſau c fere omnu 1 29 ge no 30 m pactum nipdb 31 nfirmaläc, jann a.* j. etlãanlet etnd, 36 xtantẽ hen e onttur adt conud 316 cõuentione, licet adhuc perfectè nõ fuerit ad impletumꝰ“: unde ſatis eſt eatenus adimplere, quatenus rei natura permittit b, ut ſcilicet ca- ueat in futurum ſe nõ petiturũ, quæ cautio in contractibus innominatis, quãuis ſub mo do conficiant᷑, nõ ſufficeretꝰ: quia 31., I P P. ſcilicet debiliores M PP. SE V BRWS & Antoninus Augg. ſunt,& ex ſola na- 3 4 Claudio. turali& uera adim pletione robur aſ- ſumunt, unde nec oblatio quidẽ, qua ſe adim pleturu actor polliceretur, ſufficeret tAdde quòd in contractib. nominatis ſtatim orta eſt actio, licet exerceri non poſsit, niſi ab eo, qui ſui ex parte obſeruauerit:in innominatis ue- rò actio nõ prius oritur, quàm perfectè actor obſeruauerit, quod Bal. tradiditf. Tertius ca ſus eſt, cùm contractus non per modum, ſed in. ſub conditione cõceptus eſt: puta, promittis mihi ſextantem, ſi fideicõmiſſum non petie- ro:promitto:tunc enim ſiue nominatus, ſiue innominatus ſit contractus, nunquã agi po- teſt, donec cõditio promiſsionis euenerit, ut quia fideicõmiſſarius ſit mortuuss: nec Mu- tiana cautio hoc caſu admitteretur, cui in cõ- tractibus locus non eſt. Sed quid ſi ſtipula- tor cautionem hanc de nõ agendo ſponte re ciperet? tunc ſecus eſſet, uidetur enim adim- pleuiſſe qui cauit, ſi ei cautioni alter acquie- ueriti, quod hic cõmuniter receptum eſt. Hæres, qui uendidit hæreditatem, tenetur reſpondere creditori bus hæreditarijs. 2 RKatio prædictæ doctrinæ. Quibus caſibus non obtineat hæc d ciſio. Pactum cum procuratore in rem ſuam initum, etiam domino utile et.(tuliſſe. Vendens hæreditatẽ, cenſetur cõmoda cum oneribus ſuis traſ- Creditores hæreditarij cõtra emptorẽ hæreditatis agẽt s præ ſumũtur approbaſſe hãc uoluntatẽ, quæ inter emptorẽ& uenditorẽ de ære ipſis debito interuenerat. fall. ut nu. ↄ.10 A quo tempore oriatur hæc præſumptio. Quid ſi emptor conuentus ſoluendo non ſit. Creditores ſi aliquas pecunias pro uſuris ſponte recepiſſent, an tacite cenſeantur hæredem liberaſſe. Voluntas non præſumitur, niſi quatenus ſigna indicant. Creditores hæreditarij quam actionem aduerſus emptorẽ hæ- reditatis habeant. Quaactione hæres emptorem coget, ut ſe indemnem ſeruet. Enum. 16. 17. Hæreditatis emptor inuitus non conuenitur à cred toribus hæ reditarijs. Quando id non obtineat.& num. 21. 22. 23. Fiſci ſeu principis contractus uim legis habet. Quomodo pactum in l. noſtra cum hærede initum præſuma- mus, qui abſens fuit. In contractibus uerborum conſenſus per uerba incontinenti requiritur. Secus in his contraclibus qui aliter contrahuntux. Conſenſus expreſſus& tacitus. Promittens per epiſtolam uel nuncium, non obligatur, priuſ- quam epiſtola ad alterum perueniat, isq́; acceptet. ldem eſt in negociorum geſtore uel procuratore. Obligatio quæ a lege inducitur, abſq́; facto noſtro nos obligat. Taciti pacti triplex ſpecies.& num. 32.33. Quis ſit eftclus taciti pacli, cuius lex noſtra meminit. Conuentio tacita non adeò interpretatione iuuatur, quemad- de pactis. 10 20 30 4⁰ 50 60 317 modum expreſſa. 37 Pactum à maiori parte creditorum cum emptore hæredi- tis initum, an alijs noceat. OST VvENDITIONEM.) Hæres qui Diun à ſe hæreditatẽ uendidit, credito- ribus hæreditarijs ipſe reſpondere de betE: f cùm enim adeundo uideatur cũ eis contraxiſſei, cùm item obliga- tiones perſonales in ſolum uniuerſalem ſuc- ceſſorem tranſeant, nõ poteſt ſe eximere ab eo nexu, quo illis tenet᷑“, miſi eorũ conſenſus acceſſerit, qui emptoris delegationẽ appro- bauerint, illeq; nõ inuitus annuerit°. Idem ſi tacito pacto id actũ ſit, ut quia emptorẽ iudi- cio cõuenerint, nec ipſe exceptionẽ huius rei nomine oppoſuerit:tunc enim uenditor libe ratur, ſiue pactum ſimpliciter factũ à credito ribus cum emptore cenſeatur(prodeſt enim etiam hæredi, qui regreſſum cõtra eum habi turus eſſety: unde& ſolemus dicere, tpactũ cum procuratore in rem ſuã initum, etiã dño utilẽ eſſeu, nec uideri confeſsionem abſente parte factam, quæ coram huiuſmodi procu- ratore facta ſit:)ſiue pactum cum ipſo uendi- tore factum præſumatur: t cùm enim quis hæreditatem uendit, quia id ius uniuerſale eſt, cenſetur cõmoda cum oneribus ſuis, ſeu ære alieno tranſtuliſſe, idq; ex natura contra ctus actum eſſe, ut emptor ipſum uendito- rem indemnem ſeruet funde creditores ad/ uerſus emptorem agentes, uidentur tacito pacto huiuſmodi uoluntatẽ approbaſſe, quæ de re ſua, id eſt, ære ipſis debito, inter empto- rem& uenditorem ſic interuenerat:. Sed à quo tempore oritur hæc præſumptio?& rece ptum eſt ex litis conteſtatione, cum emptore nihil de hoc excipiente facta: quia lex requi- rit actiones motas eſſe, quod de litis conteſta tione intelligitur, ut pleriq; hic tradunt, nec Paul. quidem Caſtrenſis negat“. t Sed quid ſi emptor conuentus ſoluendo non ſite Et uide tur idem, ſi eum lapſum facultatibus credito- res ſciebant᷑ꝰ:nam& ſi debitor delegatus ſol- uendo nõ ſit, imputatur creditori, qui ſciens eum approbauity. fſiuerò ignorabant, ſecus eſt⸗: quod tamen in dubio non eſt credendũ, ſed ei imputandum, qui eius conditionẽè non inueſtigauit, ſi Decio hic credimus: à quo tamen ego diſſentio: nam cùm exceptio hæc taciti pacti ex præſumpto conſenſu oriatur, debet præſumptio probabili ſigno innitib: at ueriſimile non eſt, ſi ſciuiſſent creditores em ptorem ſoluendo non eſſe, inanem actio- nem fuiſſe intentaturos“, nec ea debet acci- piconiectura, ut uideantur uoluiſſe hæredi proſpicere, etiam cum magno ipſorum dam no: puto itaqʒ hac in re plurimũ arbitrio iu- dicis tribuendũ.tSed quid ſi creditores prin cipaliter quidem contra hæredem egiſſent, ſed eis ſe obieciſſet emptor, qui acceſſorie tanquam procurator in rem ſuam, litem Oſt uẽditionem hæreditatis à te factam, ſi creditores k I.ij. ĩ de hær. uel acti. uend. 2 I I. apud lul. in fir. ex quibus cauſ. in poß. m I.j. 6. ſihæres percepto. ff. ad Trebell. n l. debitorum. j. eod. 0 I. jj in fin. 4 p l.&hæredi. 5. fin. fl eo. J I.j. 6. fin. de o- per. no. nunc. r I ſicut. 9.ſip- curator. ff. qui mo. pig. Felin. c. ſi cautio. de fid. inſtr. 6 5 kij.§. ſiuendi tor. ff. de hær. uel act. uend. 77 t l ſi pupilli.. ſed ſi ego. de neg geſt. u l. ſolutionẽ. ff. de ſolut. 8 x I. fin.§. ſin ue ro. j. de pponſ. I. ſi is à quo. in fi. ff. ut in poſ. 9 leg. I l.promittten- do,§. pen. de iur. dot. X l. ſi cum dotẽ. §. ij. ſol. matr. a I. qui cuũ alio. de reg. iur. b Bald, j. in rub. de probat. c l. cũ de indebi to.de probat. II 10 d l. tutori.j de neg. geſt. „s Aciati cément. in Cod. Juſtin. a Bar. d. ſo-III defenderit? Et hoc caſu omnes conſentiunt, lutionẽ. col.:. nullam eſſe taciti pacti exceptionem non b lſidebitor. 9. magis quàm ſi expreſſe ſaluũ ſibi ius eſſe pro fin. ff. qui mo. big. IIII c l. tale.§. poſt diuiſ.ff. eod. d Bur. l. Tititi. 9. altero. de ad- mi. tut. e l.ſi paclo.l. pe tens. j. eo. l. ex pupillari. ff. de uulg. 13 f.ij. de dot. pro. g 2l. j. ſicuti. d. ſi quæratur. fſi ſer. uen. h l. publica. in fi. f. depo. i I. ij.§. pe. ff. de dol. except. l. qui in futurũ. f eod. k l. lecka. uerſic. ſed nec ante. ff. ſi cert. pet. 14 I. ſi pupilli.§. uideamus. de neg. geſt. m l.licet.. ea. de procur. n a.l. ij. 0 I. ſi titius. ff. de uerb. obl. 15 16 p Lij.S. ſicuti. de hæred. uel act. uend. 17 q I. hæreditatẽ. de donat. r I. ſi quis argen tü. j. de donat. 5 If.§. fin. j. de uſur. rei iud. t I j. ubi Bart. ff. iud. ſol. 18 19 2 ſponſum eſt,ſquo-/ teſtarentur aduerſus hæredem experiundib. 11 Quid ſi creditores ab emptore aliquas pecu nias pro uſuris ſpõ te recepiſſent, an tacitè cenſerentur hæredẽ liberaſſe*? Etnon cenſeri re- contra emptores a- ctiones ſuas mouiſ- ſe probare potueris, eosq́; eas ſpontanea niam uoluntas nõ pręſumitur, niſi quatenus ſigna indicanti: ex receptione autem acceſſorij,non eſt capien- da præſumptio, ut uelit quis in principali ſi- bi damnum fierie. f Qua in re diſtinguendũ quoq; eſt, ut receptio uſurarũ promiſsionẽ ſortis pręceſsiſſe arguat: in conſequentibus enim ſaltem incidenter probantur principa- lias: quæ probatio nihil aliud eſt, quàm rei ge ſtæ declaratio, nec noui quicq́; inducere cen ſetur'. Ex eadem quoq; receptione reſpectu futuri temporis facta, uidetur creditor paci- ſci, interim ſe non petiturum ſortemi, quia alioqui deceptus remaneretis qui præòccu- pauit ſoluere, quæ ſolutio dilationẽ hane ne- ceſſariò infert, cùm eiuſdem temporis non poſsit quiſquã& uſuras& ſortem habere*, Sed in caſu noſtro, ſi tacitum pactum reſpe- ctu ſortis interpretaremur,& nouum quid- dam induceret᷑,& ex minimè neceſſario ſi- gno cõiectura ſumeret, cùm perſonam em- ptoris, breuioris manus cauſa, poſsit quis re ſpectu ſolutarum uſurarũ approbare,& re- ſpectu ſoluendæ ſortis amplius deliberare. b Actiones.) fSed quomodo agere ad- uerſus emptorem creditores poſſunt, cùm actione, quantum ad eum pertinet, careante An quia re quidẽ ipſa hiſce actio cõpetebat aduerſus hæredem, cuius procurator in rem ſuam eſt emptorn, qui& indemnẽ præſtare uenditorem deber,& ideo lex id iudiciũ ex eius conſenſu confirmat, licet principio po- tuiſſet ſubuerti, quod alibi diffuſius attingi- turo. f Sed qua actione coget hæres emptorẽ ut indemnem ſe ſeruet? Et dubium non eſt, actione ex uenditor. fIs uerò qui hæreditatẽ donauit, quoniã& ipſe tacitè egiſſe uidetur, ut ſicut emolumentum, ita& omne onus ad eum tranſeat, actione præſcriptis uerbis ex- periet᷑ at Hodie uerò cõdictione ex noua Iu ſtiniani leges, crediderim, etiam ſi huiuſmo- di alienatio iudiciali autoritate facta ſit, ean- dem executionẽ, quæ creditori aduerſus hæ- redem concedat᷑, ipſi hæredi contra empto- rem præſtandam': quoniam ſcilicet in eum, qui in iudicio cõfeſſus ſit, uia ordinaria opus non ſit, ſed executione præſentanea ſubue- niaturt. Idem ſi tali inſtrumento conſcripta ſit alienatio, quod lege municipij uim iudica ti habeat. c Spontanea.) f Inuitus ergo hæredita- tis emptor ſuſcipere iudicium non cogitur: I fquod in fiſco non procedit, cui ſpecialiter 3¹9 4 3 lictnec id indultum eſt, ut qui ab eo hæreditatẽ eme⸗ ulija j aconſ rit, conueniri à creditore poſsiti: cuius rei ui- zches 2 m lgii detur illa ratio, ſquòd ſcilicet fiſci ſeu princi/ 20 hi 7 gugwae pis contractus, uim legis habeatꝰ. dubiũ au- x leſa. 9 mig Jter tem non eſt, legem in perſona quoq́; debito⸗ publi,ſi he fnii⸗ ris obligationẽ trãſ uad. yre 1 nügel ſuſcepiſſe uolunta- ferre poſſe': quę raꝰ lraſtinnef e i im a tio nec in eccleſia, ad Treb. liglc ier te⸗exceptione taciti nec in cauſis, quæ Inn erc 10 Pacti non inutiliter adpietatẽ pertinẽt Mach defenderis. locũ habet:& ideo ſulh reſ rectè reſpõdit An⸗ jiue ci cha.ualetudinarij pręfectos, autpauperes hę Hu 3 redes inſtitutos à creditore hæreditario, non ⁊ Ancy 4i A unnue autem ceſsionariũ conueniendos eſſe. Cæ- 2u Iu], duih 1 terum ſi hæres ipſe ſoluendo non ſit, poſſein b en plo ſubſidiũ emptorem cõueniri conſtatt Nec 22 In ir ainka ſ illud dubium eſt, agente aduerſus hæredem a lfrinpria ¹mle nül creditore, teneri emptorem ut adſiſtat liti, eoper aa 1 mena 20 eumq; defendat,& indemnem præſteis, nec ALdllif rciiacthe iuſtè à creditori recuſari, quin defenſorem b alldonain dborlellls, hunc, qui&procurator in rem ſuam dicitur, eu, mquiaſa admittat: niſi aliquam cauſam alleget, cur fhne gleberatin cum hærede ipſo litigare malit, ut quia hęres 6 Rurdlſt minus tricho litigatorq́; ſit, aut rei geſtæ ma⸗- tionmm gis conſcius. Bum quoq;, qui hæreditatis 23 Illi partem ex tranſactionis cauſa tanquam hæ- res accepit, ad iudicium ſuſcipiendũ pro par te ſua à creditoribus defuncti poſſe cogi, cõ- zo ſtitutum eſte. e l. cötrouaſ d ¶ Taciti.) Niſi animus quoq; nouandi ſdetaſi acceſferit, quocaſu ipſo iure hęres liberaturf, f à'l ſluim t Sed quomodo pactum hic initum cum hæ- 24 rede præſumamus, qui abſens fuit?& Bart. quem cęteri ſequuntur, nihil referre id in ta- cito pacto exiſtimauit:quod latius declaran-/ dum eſt.tSciendũ enim contractus, qui uer/ 25 bis celebrantur, conſenſum per uerba incõ- tinẽti requireres: tin his uerò, qui aliter indu 26 40 cuntur, ſatis eſſe, ſi quandocunq; alter con⸗ g l Hijdem ſentiat,& ex nouiſsimo conſenſu uim con⸗ obli. tractus incipere:nec refert expreſsim con⸗- h lſiſtpun ſentiatur, an tacitè, cùm par ſit utriuſque uir⸗ fdeund tusi.tSed expreſſus cõſenſus ſtatim ſeipſum 27 oſtendit, tacitus ex ſignis ſeu coniecturis in/ i al cuqiil ducitur, quæ à iure pro idoneis habeantur. catpe Igitur ut obligatio oriatur, cõſenſus, quo ius ab altero transferatur, ab altero acceptetur, neceſſarius eſt. fVnde ſi per epiſtolam uel 28 so nuncium tibi promittam, antequam epiſtola ad te peruenerit, tuq; acceptaveris, nulla ori — tur obligatiok: poſtquã uerò acceptaueris, blſibamfſ 8 mei qui marrun. w- oritur:quia hic eſt utriuſqʒ cõſenſus, in eadem uoluntate perſeuerare exiſtimork I li au 1 tui, qui aſſenſum ei præſtas. Et quod denun 29 Gih cio dictum eſt, idem in negotiorum geſtore, m labſenif uel procuratore: ex mãdato enim. uel ex ſub ddemat ſecuta ratihabitione fit acquiſition. IIn obli- 30 3 gatione uerò, quæ à lege inducitur, hæc non ¹ lijßif 6õo ſunt neceſſaria:ipſa enim abſq; facto noſtro nos ob ligat. tAdnotanda eſt igitur triplex 31 taciti pacti ſpecies. Prima eſt, cùm lex obli gationem inducit, niſi certa qualitas prohi- beat: ea enim qualitate interueniente, tacite ſequi- 1 act Coh wis gevoluntat 5 n Jior ct Hi Kmmquim ue ircioldem m 1. ujmäͤiioteſt a ünes quib n Pfenti- leralpecie rſoltat cu xalunon et mumen ile Wobligat lntto empe upluesreic ba lndibei Mguifeldemii ſn untiquamu Iin lnclequo t Fereiusper ſat ihttserge Keaki ein ſr Guülenur d dülem rece aisdtuuspadt en ai ded „den „ Ncce H I. quod dictum Callſſg uli W f. eo. dle Ca I non omnis. lconſtat tN1 LI. 9.ccedtt. eaduetſis hatim“ Tem ut adſiſtali ack. mnempreſtebnt 1, quin defenſor in rem ſuam diciu, cauſam allege, 5 d emalit, ut qui le I. qui ad cer- lit, aut rei geſtæ m tum. ffloc. och, qui hæredisi, d. apud. 6fi. cauſatanquam h ex qulb. cauſ. ſuſcipiendũpvn in poſſ. functi i Parie ni.j. ctipoſſe cogic qui admitt. 8. quæſt. mus quoq; nouand iure hęres lberauui ahic initum cum abſens fuit& Bn nihilreferreidinn, quodlatius declaru- contractus, quile ſum peruerba ncd uero, quialiterin: ſ creditores. ndocunq; alte cen, Paagi conſenſu uim mn e f grutte cfert expreßsim cey ad. ar ſitutriuſquelli I ſi cum dotẽ. enſus ſtatim leiplm ubi Alex. col.5 s ſeu coniectuin ff ol matr. idoneis habeanlu 34 ur cõſenſus,quoii 1tichã.9na⸗ ab altero accehien erlierdeſole ſi per epiſtolamad l reſcriptu. g. vamepitti ffr eod. nvnc laoi Alex.. pactus cceptaxeris mllin pacrer o⸗ A 3² 33 uſ cöſenſus m 35 1 dur, hec 1” Secundi l. ma acho Ioli iorem. ff. eo. U' §p 36 3²2⁰ ſequitur, ne obligatio ulla oriatur. Sed id nõ tam ex conſenſu partis eſt, quàm ex facto le- gis, obligationem non concede ntis:,& ideo nulla præſentia neceſſaria eſt. exempli cau- ſa, ei qui alterius negocia geſſerit, lex actio- nẽ dat, niſi animo donandi geſſerit b: ſiigitur animus do nandi adfuerit, ni- hil ei quæret᷑, etiã ſi nulla fuit donata rij hac de re ſcien- tia: quia ſcilicet ei lex nihil acquiri ſinit, qui animum acquiren di nõ habete. Sic& in extraneo dicimus, qui dotem pro muliere præſtet: ex diſpoſitione enim legis fauore dotium præſumitur eam donaſſe, niſi ſibi caueat“& ideo nulla mulie ris præſentia opus eſt. fSecunda ſpecies eſt taciti pacti, ex prorogatione prioris contra- ctus orientis:& neq; in hoc ulla præſeniia eſt opus, quia ſatis fuit ſemel adfuiſſe: ut cùm ꝗs perſeuerat in uſu rei cõductæ, lex em̃ utriuſ- que uoluntatem durare præſumit, extendi- turq; prior cõtractuse, unde hic non tam pa- ctum quàm uerus contractus eſt, daturq; ex eo actio.Idem& in hærede adeunte hæredita tem dici poteſt: extenduntur enim in eum actiones, quibus teſtator alligabat᷑, uideturq; is cum abſentibus creditoribus contraxiſſes. Tertia ſpecies eſt, cùm ex actu cum alio ge ſto, reſultat cum alio tacitũ pactum: nam& hoc caſu non eſt adhuc neceſſaria præſentia, dum tamen ille, cum quo expreſſe agitur, cõ nexus obligatione erga abſentem ſit: ut in ca ſu noſtro, emptor hæreditatis ega hæredem, uel plures rei debendi, ex quibus ſi unus pro rata ſua ſoluerit, alijs taciti pacti exceptio ac- quirit᷑n. Idem in pacto expreſſo autoris mei, ut mihi quamuis ſingulari ſucceſſori,& ab- ſenti, tacitè quoq; cautum uideat᷑, contraxiſ- ſeq; ex eius perſona ego fingars. Idem in pa- cto patris erga filiam, ueluri cùm pro ea do- tem dedit,& in alterum caſum ſtipulatus ſibi eſt, uidetur abſenti tacita pactione in alterũ cauiſſe, ut receptius eſt Sed quinam eſt ta- citæ huius pactionis effectus? Et Jaſ. arbitra- tur, noſtro in caſu ſolam exceptionem inde hæredi competere, non tamen ideo extinctã eſſe obligationem naturalem:à quo diſſentit Decius, quoniã quoties exceptio pacti con- ceditur, apparet perimi uel elidi naturalẽ ob- ligationem: ſecus ſi exceptio dolin: quæ ſen- tentia utiq; probabilior eſtn.tAlius eſt effe- ctus, quia tacito hoc pacto ſolùm præiudica tur reſpectu illius creditoris agentis, nõ alio rum, quibus integrum eſt contra ipſum hæ- redem experiri, ut Accurſ. hic inquit: quod Dec.procedere etiam in ære, quod pluribus cõmuniter debeatf, exiſtimato: quamuis emm tali caſu pactũ expreſſum maioris partis alijs noceatt, ſitamen maior pars contra empto- rem egerit, poterunt alij hæredem conueni- re,t quòd ſcilicet conuentio tacita,& a com- IIDEM AVGVSTI Reſtituto. Ouhns creditoris meliorẽ cauſam domini facere po- de pactis. 10 20 30 40 50 60 muni iuris orbita recedens, non adeò inter- pretatione adiuuatur, ſicut expreſſaa. fEgo Pactum maioris partis alijs nocere non arbi- tror, cùm de proprio iure illis quæſito tracta- tur:ſecus ſi de quærendo, quia ſcilicet adhuc adhuc debitoris hę teſt, in deterius autẽ reditas adita nõ ſit, reformare nouo pa- üns Vn alehſbe Gononpoteſt obli, diui Mafel 1OCus Gar P c eſt:& ideo fruſtra gationem recte con, co caſu de actione ſtitutam. dubitatur, quæ cõ- tra hæredem ſcri- ptum intendi nequit, antequam adita ſit ab eo hæreditas: meritò igitur taciti pacti exce- ptio ibi nulla eſſet, ubi neciudicialis quidem conuentio eſſe poteſt. 1 S Seruus paciſcendo prodeſſe domino poteſt, nocere nõ po 2 Que ſit huius enunciati ratio.(teſt. 3Quod in ſeruo hĩc traditur, in filiofim. quoq́; locum ha- bet& in monacho. Statutum, quod omnia lucra inter fratres communia eſſe iubet, non arctat eos ut pro ære alieno ab aliquo ipſorũ contracto, alius teneatur. Vt pater uel dominus ex cõtractu filijfam. aut ſerui ac qui rant, etiam ei ſe damno ſubiſcient. Caſii ubi ſeruus domino nocere poteſt.& num. 8.9. 10. Epiſcopus in acquirẽdis eccleſiæ ſuæ præiudicare poteſt. Seruus dominum ſuum peculiotenus obligat. Seruus delinquendo dominum obligat. Famuli noſtri temporis regulariter dominos delinquen- do non obſtringunt. Fallit aliquoties.& nu. ¹3. 14 Famuli noſtri temporis an contrahendo dominos obligẽèt. 15 Si obſonator meus alea luſerit, uictorem cogere poſſum ut meas pecunias mihi reſtituat. S ERVVS.) fSeruus paciſcendo prodeſſe domino poteſt, nocere non poteſti. fSed hoc'ne introductũ eſt generali ratione, qua traditur, quemlibet alterius meliorem con- ditionem facere poſſe, nõ autem deteriorẽu? An uerò ratione potius particulari? ſeruus enim ſicut& filiusfa.omnia domino acqui- runt, propter patriam uel dominicam pote- ſtatem, ita quòd nihil in eis reſidere poteſt*. Sed hæc poteſtas in domini fauorem, in cu- ius manu ſunt, eſt introducta:unde ipſo iure ei, etiam inuito, propter ius publicum acqui runt: ex ea igitur damnum illi aliquod oriri non poteſt, ut meritò diuerſa ſit hoc caſu lu- cri& damni ratio, quo caſu lex abſurdũ non exiſtimat poſſe aliquem nobis lucrum face- re, obeſſe autem non poſſe⸗. Et quod in ſer- uo hic traditur, in filio quoque familiàs pro- cedit?: itemq́; in monacho, quem cœnobio acquirere poſſe æquum eſt, damnoſum au- tem eſſe non oportetb:quo exemplo aà Bene- dicto Capella reſponſum eſt,t legem muni- cipalem, quæ omnia lucra inter fratres com- munia eſſe iubet, non tamen eos arctare, ut pro ære alieno, ab aliquo ipſorũ contracto, alius teneatur“: poterit igitur tunc frater fra- tri acquirere, obligare res fratris non pote- rita f Vttamen pater uel dominus ex contra ctu ſerui uel filij acquirant, etiã ei ſe damno PPP A 321 37 ꝗ l fi in prin. de leg.ij. Pau. Ca. J. ſi cõuenerit. de iur. om. iu. r d. l. reſcripti. 5 I.j. in prin. de ſucceſ.edict. 1 2 t l. melior. ff. de reg.iur. u l. ſoluendo. ff. de neg. geſt. x l. placet. de ac quir. hæred. I. ſeruus uetan te. ff. de uerb. oblig. Xl. filius. j. eod. not. in l.ſecun- dũ naturam. de reg.iur. 3 a dl. J. filius. b Not. in l.cum hæredes. 9. fi. de acquir. poſ. 4 c l. ſt negocia. in fin. fl. de neg. geſt. d Moqd. in rubr. ff. de acq. poſſ. 5 a I. ſin alit. ff. eo. l.ij. de reb. eo. 6 b I.j.§.f. ff. de ſtipul. ſer. 2 c l. fi.j. de acqui. poſ. l. cũ pro- ponas. j. de hæ red. inſtit. d l. iubemus. j. 5. de ſacr. eccl. e Card.& lmol. c. potuit. loca. cu cõcor. Iaſ. hic. f Lfin. j. de iur. emphyt. 8 g l. de creationi bus.. de epiſc. aud. h l. in fraudé j. reſpõ. de iur. fiſc. i 9. actiões. Inſt. de acli. 9 k I. iij.. ſi filius et. ſeq. de pe cul. rub. j. ſi ſer. exte. 1 I.. 5. quod di- citur. de ui& ui arma. m l. peculiu.. ſed ipſe.depec. n l. iij. g. ex fürti ua.de pecu. 10 o l.ij. in prin. de noxa. p l. fluminu.. planè. de dam. infect. 11 ꝗ Cur. cõſil. 41. uiſo. r Ij. f. nau. cau. s.quantæ. 12 de pub. 13 t l. obſeruare. O. j. de offi. pro- con. Bart. l. ne quid. de incen. rui. u c. cůt ad ſedem. in gl. de reſt. ſpol. 1. q. 4. c. quia præ ſula- tacs. per d 32²²⁷ fubijcient, quod in ipſo contractu uno tem⸗ pore deductum eſt“, uel incontinenti poſt, riuſquam ſcilicet contractus omnino pro abſoluto habitus ſit b.rSunt autem& alij ca- ſus, quibo domino ſuo ſeruus nocere poteſt: & in primis in acquirendis ei detrimentũ af⸗ ferre poteſt, ſi ſpontè detrectet lucrum face/ rec. Sic& epiſcopus in acquirendis eccle- ſiæ ſuæ præiudicare poteſtꝰ, ut ſi ab emphy- teuta, qui per biennium à ſolutione penſio- nis ceſſauerat, canonem ſpontè recipiat: po- teſt enim ſolus impedire, quò minus pœnæ cõmiſſæ locus ſit?: quæ ſententia propter Pœ næ odium humanior eſt, alio qui non caret dubitatione, quia ipſo iure ceſſator cadit::& uia tenetur epiſcopus eccleſiæ utilitatem procurare,& ei quantum poteſt acquireres, quod ſi minus faciat, in fraudem non quæ- ſijſſe cenſebitur.tNon procedit item ſupra dicta concluſio in peculio: poteſt enim ſer- uus, quatenus in peculio eſt, dominum obli- are: ſed ſponte domini facere uidetur, qui eculiũ reuocare arbitrio ſuo poteſti: à qua tamen regula vII. caſus excipit Accurſius, quos non abſimili carmine Alberi. Roſ. hic recenſet: 2 Si uouet, aut donat, ſi cõpromittat, agat ue, Si ſponſort, ſi ſeuendat, ſi mandet emendũ. Rurſus non procedit in delictis: delinquen do enim deteriorem domini, ſaltem noxali cauſa, conditionem facit!:& cùm ſibi ipſi manus infertr. Facit& in cauſa peculij, qua- tenus locupletior iam factus ſit, quòd ſi do- mino ſciente peccauerit, tenetur dominus in ſolidum,& principaliterꝰ: quia delictum ab eo cõmiſſum eſt, qui iure poteſtatis prohibe- re potuit?: quo exemplo patrem pro delicto filij teneri reſpondit Curtius a, cùm conſta- ret ſciente uidenteq; patre facinus cõmiſſum fuiſſe, patremq́; tacitum id ſpectaſſe. f Non procedit item in his, qui ſpecialiter pro cul- pa familiæ ſuæ conueniri poſſunt, ut nautæ, caupones, ſtabularij. Item in publicanis, q́s edicto prætoris apparet familiæ ſuæ factum præſtare debere', Item in magiſtratibus, qui ex ſuorum culpa quandoq́; conueniuntur'. rsS ed quid cenſebimus de noſtritemporis fa- mulis, qui liberi ſunt homines,& certa mer- cede nobilibus obſequuntur?& regulariter eorum ſcelere non obligari dominum debe- re indubitatum eſtu:f niss ex aliquibus conie- cturis de conſenſu eius appareat*½. Idem ſi prohibere potuit,& non fecit: culpa enim do minus non carety, ut Bal. exiſtimauit. Sed et ſi quis ſoleat huiuſmodi ſceleſtorum collu- uiem in famulitium adſciſcere, in culpa eſt⸗. quia ueriſimiliter præuidere potuit, eos à cri minibus non temperaturos:, poteritq; inſtar ferè receptatoris in eum animaduertib, eiq; imputandum erit, qui familiæ ſuæ innocen- tiam non explorauit?: unde& elegans illud Homeri carmen, quod in ore ſolebat Socra- tes habere, Aedibus in noſtris, quæ recta aut praua getantut. Nam& ſi huiuſmodi aliquem domini inimi cum ferro appetierint, non modica erit ad- uerſus dominũ præſumptio, præſtabunt iuſtam unicuiq; metus cauſam, ei qui ſibi à domino propter eos ſeruos timuiſſe aſſerue- ritẽ. In foro quoq; conſcientiæ dubium non ro. de ſtat mo eſt, ei domino imputari quitales non emen- dauerit, aut ab ſe non dimiſerit. Sed quid in Alciati coment.in Cod. luſtin.„ X c. Petruu diac nuus. de homic * Lculpe.j d regul. iur. X Card clem.ſ ina agro. ſ.por 14 10 contractibus, horum ne contractu obligabi a Reg ſenelne tur? Etnonputarim, eadem ratione, niſi de domini conſenſu appareat, ut quia huiuſmo di famulum ſeu clientem obſonatorem ſuũ, aut diſpenſatorem conſtituerit, isq; in eam cauſam contraxerits: tenebitur enim domi- nus exemplo inſtitorię actionis, ut Picus hic ex Paulo Caſt. ait. Vnde ſi pecunias mutuas ex ea cauſa acceperit, cõueniri patronũ poſ- ſe arbitratur:quod uerum crediderim, ſi ap- lus. 5 Arg.! 3 anif 1 c lfi. 5. nac Bart, qduiat 20 pareat in id quoque conſtitutum, ut pecu- clim! ege nias mutuas accipiati: huiuſmodi enim libe- ri homines, cùm ſibi, non autem patrono ac- quirant, non æquè patronum obligare de- bent, atq; ſeruus dominum poſſetk. Sed fin- ge obſonatorem meum alea luſiſſe, nunquid cogere uictorem potero, ut meas pecunias mini reſtituat? Et Bal. poſſe reſpondit!: non enim à me in id conſtitutus erat, ſibiq; impu- tet aleator, qui collu ſoris conditionẽ non ex pilo.9 ſ aui ipſi o. quaſ de op. nonn, 15 f elicet heliul Abb. de ſimnn. 15. 9. nofalt l. ſi c uillco. Paul P fun 8 h 30 plorauitm, nam& ſi ſciebat eum de meo lude i lsbebatai 40⁰ 50 re, furti tenetur. Renuncians liti amplius de ea cauſa non auditur. Qua ſit eius dicti ratio.& num.3.5. 8. simpliciter inſtantiæ renuncians, an omni deduclo iurirre nunciaſſe cenſeatur. Lis etiam cauſam ſignificat. Lis proprie eſt altercatio litigantium. Decium. Liti renuncians non cenſetur cauſæ renunciare, iuxta Lis pro deducta in iudicium actione accipitur. Liti renuncians in rei uendicatione, omnino excluditur. Liti in aclione perſonali renuncians, ex alia cauſam no- uam inſtantiam incipere non prohibetur. Ante conteſtationem liti xenuncians parte non præſen- te, nihil agit, ſecus ſi pars ſit præſens. Renunciatione litis is non excluditur, qui ſacerdotium ſimpliciter eiurauit. Idem in cliente ſeu uaſallo, qui feudum ſine autoritate ſui principis relinquere non poteſt. Vt renunciatio ualeat, an neceſſe ſitut pars præſens eam expreſſe acceptet.& nu. 18. Acceptatio ex præſentia præſumitur. Conft ſio parte præſente facta ualet ſine acceptattone. Confe ſeio parte abſente ficta, ſi deinde acceptetur, ſemi- plenæ probationis cauſa ualebit. ldem in renunciatione litis abſente parte ficta traditur. Reuocari tamen poteſt, ſid parte necdum acceptata ſitre nunciatio. Excipiuntur aliqui caſus, ubi reuocari nequit.& 21. 22. Renunciatione ſimplici litis non ideo renunciatu uidetur dominio.& num. 24. Renunciatio litis inualida eſt in minore, ſecundi Decium. Alciati ſententia in ea exceptione. Si lex generaliter litem inſtaurari uetet, non tamen cen- ſetur reſtitutio in integrum ſublata. Idem ſi lex exceptionem prohibeat aut officium iudicis. ldem ſi lex appellationẽ, exceptionẽ,& nullitatem remo ueat,& ſumilibus caſibus, uſq; ad finem.&nu. 30,31. Poſtquam 1 2 4 002& A O 10 11 12 13 14 15 16 17 inſtit k all. ſecdin turã. dere in I Balq. rub.jce cöa. ob tup. cau. m l. qui cu dlo de reg. iur nl ſeruus auiſ dam. decoli indeb. 3 Ruſcauſam üͦeiudic Huitndnr quis l unmſölami ct aadendum! 1 pocleiice Im Aab eo iat& qua du rxcpias,i matendum aua glürenune „ dlenilqua rn upp inſtan ti nanr,qug ohe hipugn an gubiror, u tim action ugirunde nai nciomni ſen tmieenim naltnpedomin uinaäionepe n ulema act di wurſcdlt a vali elc Ue uinr, cum 1 4 bemm Aquiex mitshade i honem li uafä 34 4 9 1 lem 0 4 M mndangen d¹0¹ eritan, 2 4 braſtab 1“ duſam ig Gl in c.j. 5. j. ds uiml ldulttN u7teliisde uiſſealen procur.in 6. 1 dubium 1„. properãdũ. on e in prin. S. fin. d. Vt F. uerſ.lites contrachu dui Iipae-ahr. em rati üin dt, ut nnne,n(d I Auth. qui ſe⸗ obſ Auiahuiuſn mel. j quomo- onatotemſii do& quando ſtuerit, ja, d, di 1Sc mnem iud. de ſturenimäon, 4 ionis, ut picus dL illud. de ac⸗ ſe gi 1pecuniag mun 6 quir.hæred. keniri 1i 1 poſt.§.j. cr eennt da, de iud. recidderim, i, Suſf f de ltitutum, ut pecu præſcri. long. luſmodienim(ie, temp. autem patronog 5 dnum oblignreck I f. S. ille j. de m poſſet Seſn, neceſ ſer. 8 lea luliſſexwncuiſ lij. de iuriſdi. 1u om. iud. aut meas pecunis 6 ſſe reſpondit mnl n pridẽ. us eras ſibich mge de pact. .„— 1 conditioné nonet I. cum lege. de at eum de meollde teſtic. 7 c. foris. de uer. cuſemn autf.„ſEn.. he ac. dudũ. ij. in 32 fin. de elect. ang an omni deducourit Cald. cõſ.. de ucrb. ſign. zentium. Dꝛim I litas. de uerb. r eauſe renuneie,inn ſ. 9 ctione accipiu. etan eandẽ. aiione, omnino achin§. actiones. de nciurs ex diu cuſm excep. rei ud. lon prohibetur. 1.10 uncuns parte noh lngſ dl. properan ſtpreſens aum.. fin. crcluditi qui ſccnibin.habebat. de inſtit. ui feulum ſne utmiakſi a 5. acliones. aff ſen an 35 ſa ſe ſttut barspr⸗. aſe ſtupani It u l.j. F. eod. ne acceptalbn. Lſt inſulã. de in præſc. uerb. Imol.c. ueniẽs. dnn. de renun. i 8— n c. admonet. de renunc. , e, wis III 12 pireuocarl mjul fus Bal. authen. in dto rmnuntu ſucceßione. in Tpais finn.j. de ſu.& lin minoten ig. 13 4. 18. ptiont. aurci netet no h.. Aff uh auto lamiui hen Fü 2 tionẽ qrulluun etptim,, on guns euſgzeaf manpſtlus 324 OSTQAVAM liti.) Renuncians litiam plius de ea cauſa non auditur. Sed cur hoct cùm enim lis inſtantiã ſignificetꝰ, id eſt, iudicij exercitationẽ, à conteſtatione in dif- finitiuam ſententiam b, qui ei renunciat non debet cẽſeri de cau ſac, id eſt, ipſo iure IIDEM AVG G. in iudicium dedu- Valeriæ. . d. 0 cto, egiſſes: tan qd Oſtquam liti de Bart. Rimin. ꝙ; ar-— di bitrãtur, quia hoc Piædio motcle iure inſtãtiæ renũ- ciari non poterat, quin& cauſę renunciaret᷑e tqua ratione& qui ſimpliciter inſtantiæ re- nunciat, omni deducto iuri renunciaſſe cen- ſebitur:id enim neceſſariò conſequiture. Sed hæc falſa eſſe cõmuniter aiunt, poſſeq́; hociu re ſoli inſtantiæ renunciari uerius eſti, pręſer tim aduerſario conſentientes:cùm etiam ſi id ita non eſſet, haud tamen renunciatio inſtan- tiæ ad cauſam trahenda uidetur, quę maioris eſt præiudicijt. tAn ergo quod frequentius traditur? quia lis etiam cauſam ſigniſicat, nõ autem ſolam inſtantiami, unde àui uefborũ recedendum non eſt. Sed id improbat Dec. rquòd ſcilicet lis proprie ſit altercatio litigan tiumi,& ab eo iure diſtet, quod in iudicio de- ducit᷑ a:& quamuis impropriè quandoq; ali- ter accipiat᷑, in renunciationibus ſtrictè fuit procedendum“:& ideo ipſe exiſtimat, feum qui liti renunciat, non cenſeri cauſæ renun- ciaſſe, niſi quatenus cauſa impropriè accipia tur pro inſtantia,& ſic id reſcriptum inter- pretatur, quę ſentẽtia proculdubio uerbis re 8 ſcripti repugnat An igitur uerius eſt, quod ego arbitror, litem quidem pro deducta in iu dicium actione, ſiue in perſonã, ſiue in rem accipio: tunde qui in rei uendicatione liti re- nunciat, omnino excluditur, ut hic traditum eſt:unica enim uendicatio eſt, ex ſola cauſa, nempe dominio, deſcendensr. f Qui uero li- ti in actione perſonali renunciat, ab inſtantia quidem& actione ex intentata cauſa ſubmo uebitur:ſed ſi nouam inſtantiam incipere ue liti, aliaq; ex cauſa experiri, utiq; audiendus uidetur, cùm actiones perſonales non una cauſa tantum, ſed pluribus competere poſ- ſint:& qui ex una renunciauit, ex altera ſal- uum ius habeat. t V erùm& ſi quis ante con- de pactis. magiſtratus exemplo receptum uidetur:prę 325 ſes enim prouinciæ abdicando ſe non amit- a pen. ff de off. tit imperiumꝰ::cùm igitur expreſſe renuncia re non poſſunt, ncc tacitè id ex cõmuni regu la uidetur permittendumb: alioqui non diffi culter reperirent᷑, nunciaſti, cauſam fi⸗ qui ſubornati eis nitam inſtaurari poſ inercen contro⸗ erſiam, ut renun- ſe nulla ratio per- HerllamMNTIEm⸗ ciatiõe fraudẽ legi mittit. facere hi poſſentꝰ. tlllud quoq; tradi- dit Iaſ.ut renunciatio hæc ualeat, neceſſariò proponendum, à parte præſente expreſsim acceptatã eſſe. Sed Dec. contrà, cui accedo: qui em̃ præſens eſt, tacitè acceptaſſe id uide- tur, quod ſuam utilitatem reſpicit,& ideo lex ſimpliciter abſente parte infirmas eſſe cõ feſsiones aite, ut ſcilicet neceſſariam eſſe præ 2ꝛ0 ſentiam oſtenderet: facceptationis uerò non meminit, quia ex præſentia præſumiturê, nõ ſecus ac conſenſus in pacto, ut in rubr. ſuprà admonuimus: nam ſi omnino neceſſaria eſ- ſet acceptatio, confeſsio abſente parte nec ſe miplenam quidem probationem faceret, qd tamen contrà receptum eſts:& quod cõmu- niter aiunt, confeſsionem prætextu erroris reuocari poſſe, eluſorium eſſet, cùm poſt ac- ceptationem non poſsit, antè uerò, etiam ci- 30 tra erroris allegationẽ poſſeti.t Verior igitur noſtra eſt ſententia, quæ& plurimorũ fuitt: & ideo concludendũ, renunciationem parte præſente factam ualere, præſumiq; conſen- ſum, niſi aliud ex contrarijs coniecturis iudi- ci ſederitlParte uerò abſente, adhuc ſemiple næ probationis cauſa ualere, ſi deinde acce- ptata ſit, cùm ex ea non obligatio, ſed gratia, ſeu leuamentũ probationis inducat᷑ n. Poteſt tamẽ huiuſmodi confeſsio in abſentia facta, 40 ceuper errorem effutita fuerit, reuocari, nec alia probatio requireturn. Et quod in con- feſsione dictum eſt, aliquid ſimile renuncia- tioni habet, ut abſente parte facta litis renun ciatio ualeat, quæ crebrior fuit(ſi Alex. cre- dimus) ſententia, q́d aduerſus regulas odio litium aliqui, fauore liberationis alij tradide- reo, dum tamen citra ullius fraudem, certoq; animi iudicio facta ſit, qua in re multum ar- bitrio iudicis tribuetur?. fSed tamen anteqᷓ; teſtationem liti renunciauerit parte non præ so à parte acceptata ſit, uidet᷑ eam reuocari poſ- ſente, crebrior eſt ſententia, nil eum agere, quia iuri futuro ſimplici repudiatione dero- gare non poſſumus: ſi uerò pars ſit præſens, cauſa actus ſuſtinendi fiet interpretatio, ut impropriè litem acceperit, etiam quatenus ante conteſtationem altercatum eſt“,& ideo ceu pacto ſubmouebitur. t᷑ Addit Alex. nec renunciatione litis eum excludi, qui ſacerdo tium ſimpliciter eiurauerit?, quoniam lege pontificum non niſi in epiſcopi ſui manu di mitti beneficia hęc poſſunty: qua rationetidẽ quoque in cliente exiſtimandum eſt, qui fi- duciam uel feudum(ut uocant) abſque prin cipis ſui autoritate relinquere nequitz: quod ſe,& ſic defendendam Bart. Iac. Ang. Fulg. Iaſ. Decijq; opinionem, à qua uix eſt ut iudi- ces recedere audeant, iniſi renunciatio de iu re in re facta ſit, quod ſolo conſenſu, ut ſu- prà diximo, pro derelicto haberi poteſt', qua lis hac in lege, in qua de prædio litigabatur, quæ uerba ad reiuendicationem propriè re- ſferuntur': licet Alexan. nulla ratione diſſen- tiatIdem ſi renunciatio per procuratorem 6o nomine abſentis recepta ſitu. Sunt& qui ſuf- ficere putant, ſiper quemlibet alium accepta ſitu, quod tamen ipſe affirmare non auſim*. dem ſi in iudicio facta,& à iudice nomine abſentis recepta fuerit, ut Bart. exiſtimaty:& dPP 2 præſid. 5 Iaſ. l. cã' quid. ſi cert. pet. c c.ji ciuitas. de ſent. exc. in 6. d I iij. ubi Alcx. j. de rep. har. e l. incertu. 9. ſi quis abſente. ff. de confej. 14. V f l. qui patitur. ff. manda. g Bar. l. admonẽ di. col. viij. de iureiur. h Bal.. nõ ſolii. in prin. col.fi. fl. de procur. 15 i Bald.& Iaſ.in l. error. 5. de in.& fac. ign. k Soci. cõſ. 228. Caccialupus in repet.l.ad- monendi. col. 67. I I. diuus. ff. de in integ. reſti. 16 m l. Publia.in fi⸗ ne. depo. 17 n Aret. et Barb. in. j.§. ſi quis ſimpliciter. de uerb. oblig. 18 VI 0o Alexan. hic, et conſ.ꝛzꝛ. in 4. Aret. cõſ.õ6. p l ſirem. in fi. de procur. ꝗ Bar.. nõ ſolã. §. libera. de lib. 19 keg. r l j. fr pro derc. not. in l. j. 5. eo. 5 c. fi. de conceſ. præbẽ. in 6. l. 20 quæſtio. de ucr. ſig. Bar. l. fundus. de an. leg. t d.§. ſi quis ab⸗ ſente. u Sali. hic, Imol. 21 Felin.c. ſi cautio. de fid. inſtr. x d.. ſi quis ab 22 ſente. „ Arg.l. fin. de inter. act. a Arg. d. l. ij. ꝗ l. j.§.ſi qs an- te. f à qui. ap. non li. Vll 23 5 Bartol.. nihil cõmune.ij. in⸗ tell. c l. ſi pro fundo 7. zit. j. d I. iij. j. de fid. inſtr. e l. cum deinde. de prob. f Arg.l. rem nõ nouam.. fi.j de iud. g l.item ſi res.. fin. de ali. iud. mut. cau. h c. per tuas. in fi. de ſimo. i l. fi.. de rei uẽ. 24 k 6. cõmodum. Inſt. de interd. 1 I ſite. ubi Bal. j. de inge.ma. m l. ſi inter. de excep.rei iud. n Arg gl.in l. ſi maritus. ij. 9.ſi negauerit. de adult. 0 Gloſſll. ubi pa ctum.j. tit. j. VIII 25 p l. ff.de re. eo. 26 ] Bart.l. poteſt. de admin. tut. 27 r L.in cauſæ. j.§. fi. ubi Bal. ff. de min. Bar. cõſ. 101. Bal. conſ. 236. in primo. 28 s um§.j.de fi- deicõm.lib. t Alex. l. arbitro. col. pen. qui ſa tiſd. cog. 29 32²2 6 ideo irreuocabilis erit: abſque enim iudicis opera, ſi parte abſente in actis eſſet facta, ua leret, ſed reuocari ante acceptationem poſ- ſet. † Cæterum renunciatione ſimplici litis, non ideo renunciatũ uideri dominio, idem Bartol.ſenſit: un/ de quamuis domi- nus, petitorio iudi cio agens, renun- ciauerit, nõ tamen reo exceptio dominij quæritur b: nam& is qui tranſigit liti renunciat, nec idcirco domi nium transfert:: ſolùm igitur exceptio doli uel pacti concedenda eſt, quia quò ad eam cauſam, quæ uerbis renunciationis cõpræn- ſa eſt, uidetur actor fateri nullum ſibi ius eſ- ſed, cùm aliter ueriſimile non fuerit, eum re- nunciaturum, ne ſcilicet donationis præſum ptio capiatur. Et quia non eſt ueriſimile, propter odium litium eum renunciaſſe, qui iam litigari cœperat, quiq; potuiſſet ſolam poſſeſsionem omittere, abſque alia litis re- nunciationes, quanto probabilius ideo re- nunciaſſe, quia inter agendum animaduer- terit fouere ſe malam cauſamꝰ: quæ tum quo que mala eſt, cùm actor probatione deficit, licet reus nullum ius habeat:, uel ſolius enim poſſeſs ionis commodo tutus eſt.t Quapro- pter ut uerius receptiusq; ſit eum, qui re- nunciat, præſumi id facere, quia ſciat ſe ma- lam cauſam habere, non tamen idcirco cen- ſebitur fateri aduerſarium iuſtum eſſe domi- numl, poteſt enim res neutrius eſſer: unde conſequenter traditum eſt, ſi renunciet liti reus, licet ideo non acquirat dominiũ actor, ſi nullum habuit, non poſſe tamen à reo im- pediri, quò minus re petita, quod ad eum per tinet, ſecundum intentionis formam arbi- tratu ſuo diſponat“. Si tamen conſtaret nul- lam ei actionem competere, poſſet iudex de facto agentem reijcereo. Non enim renun- ciatio rei, actionem quæ nulla fuit, aduerſa- rio dedit, cùm aliud ſit renunciare liti, aliud dominium transferre.ſ Addit alium quoque caſum Dec.quo renunciatio hæc licis ineffi- cax ſit, nempe in minore, qui immobilia alie nare non poteſte, meritò nec rei uendicatio- ni renunciare poteſti. Sed cùm ſuprà docue rimus, huiuſmodi renunciatione dominium non transferri, ſatius eſt hac in re communi ſententiæ adhærere, ut ſolùm reſtitutionis in integrum ope adiuuari minorem creda- mus. f Hincq; adnotant Doct. ſi lex genera- liter litem ulla ratione inſtaurari uetet, non tamen reſtitutionem in integrum ſublatam cenſerit, quia generalibus uerbis de ea ceu re extraordinaria legislator cogitaſſe nõ cre/ diturꝰ. tIdemq; traditum eſt, ſi lex exceptio- nem prohibeat, uel perſecutionem, ſeu offi- IMP. ANTONI- nus Demagoræ. Alciati cõment. in Cod. luſtm. 10 20 40 14. 50 23 nullitatẽ ſubmoueatu. Idem ſi in ea ſcriptum ſit, non poſſe quenquam inquietari, directeè uel indirectè, à quacunque perſonaꝰ. † Idem diendunm, quocunq; priuilegio non obſtan- te: qᷓd Paul. Caſtr. reſpondity: G Redi tori tuo 3 Aud ſi partem pecu⸗ uilegia, quæ cor- pore iuris cõtinen tur, ſublata cenſeri debent⸗:& Ts lex ge- 1 habeat, qui ſpeciali fauore digni ſunt:. f Sed & ſi lex compromittendi facultatem mino- ribus ſinat, ſed appellationem& quamcun- moueat, non tamen reſtitutionem in inte- grum reijci Pontanus reſponditb, quæ pro- pter immoderatam& enormem læſionem noris ætatis mentio facta eſſet, etiam genera lem renunciationẽ ad id reſtitutionis bene- ficium trahi Bald. reſpondit, quæ ſententia Demagoras græcè cauſidicum ſiue oratorem ſignificat. Hypotheſis huius conſtitutionis. Dubitandi cauſa in hac lege. Reſponſio ad dubitandi cauſam. Remuneratio patrocinij efficax eſt cauſa pacti nudi, ut inde oriri poßit exceptio. Fallentiæ huius doctrinæ. In obligationibus à lege inductis mercedem à prin. deberi Bar. cenſuit. Iuris profeſſores qui dicantur. luriſconſultis in ſacramenti ingreſſu offerendum hono- rarium. Aduocati ſeu patroni qui ſint.(ita ſit. Patroni cauſarum oblatum à prin. honorarium recipere poſſunt, ſed non petere, niſi in fine litis ciendum, aut alius accipiendus. Patroni fiſci qui dicantur,& quando illis ſoluendum. Diſpenſationes impetrare, latinè dicimus ſuffragium præ Aduocatus ultra 100. aureos petẽs, repetundaru tenetur. Cliens etiam iuramento ultraà promittens, non tenetur. An in criminalibus ultra hanc ſummam petere liceat. cum uideatur ipſo iure tutus, ratione compenſationis. Alia obiectio, eiuſdemq; ſolutio. Exceptio hæc, de qua in tex. an ſit litis finitæ, ſeu eius in⸗ Exceptiones litis finitæ ante conteſtationem opponendaæ. Caſus, ubi ex pacto nudo oriens exceptio, huiuſmodi litis ingreſſum impedit. REDITOR.) Demagoras(fquæ uox ſi in lege diceretur, quenquam non eſſe au- niam non ideo pri neralis reſtringitur, ne in his caſibus locum que reclamationem à ſententia arbitri ſub- peteretur:nam& ſi in parte inſtrumenti mi- probBabilis eſtꝰ. Deciſio in hac lege, decidendiq́ ratio. Stipulatio ſine cauſa non ualet. Duplex lectio l. idem. ff. de offi. aſſeſ. Sacramentum eſt principium litis, cim fit ſponſio, nires Aduocato ſingulis actibus ſibi ſatisfieri poſtulanti ſatisſa- Licitum eſt honorarium uſq; ad 00. aureos.(ſtare. Quare in l. noſtra exceptione ſe tueri patronus debeat. greſſum impediat. rann cauſidicũ, oratorem ue ſignifi- cium iudicis:licet enim reſtitutio hæc,& of- 60 cat)fcùm clienti ſuo certam pecuniam debe ficio iudicis imploretur,& iure exceptionis quandoqʒ; impetretur, tamen generalibus il- lis uerbis non uidetur ſublata:. t Idem ſi lex appellationem, exceptionem,&(utuocant) ret, partẽ ei ſoluit, reliquũ uerò ob aduoca- tionis patrocinijq; præſtiti honorariũ, cliens ſe non petiturũ pactus eſt: dubitatũ fuit, an ſatis liberatus dici Demagoras poſſet. Et ui debatur 327 30 doci cſag in&dibio conſ. 24 cll quarta. X Aret cõſs col. 4. „ Daul conſ⸗ ut bene in. 31 Xl decurini Cde ſientlh„ü jellem s0. in prin fa ind. a Bar. ſcienti in prin uſt quaru rer Barba. coyſl 44, Inz. Bulpadeo, on oxciendnd arfe Kiveldoli R wilexcep- NNam ritpropler ua untbiiipo mif ketum odio au Räiſtel'm ſtüadblaen nii nprconiec und llgem act laau nalendoné n ilellek, e Iipericulo, fiwlexutin mnoneſt cl hteckaratur apiyrunchre 1Cauſas, vennpatro lausduriade orir en Rüs cauſa ftturdouo tsnimektge Gtrie Alüprelumitu de rekſente d eitlilecor Ruetdadleript da 1 blopter? aer ü. Shen 1u.Weralo d metgpralu eiütaqdin dhei debatur non eſſe: pactum enim à cauſa ipſa ul Lae mis hi ideat reſponah præterea. ſ. Je uis hic poſt rem defenſam uideat᷑ facta, quia enütr:a. poſtull F 3 11 niam non Ifs tamẽ pecunia iam cautu. ffde uilegi düten e, e a. antea 3odeibnn nię exoluiſti, de par- „. poreiunit den, Srdcoe. 01 leuis ſuberat te uerdò non peten- nt⸗. S,l cöii fraudatę legis cõie Gaintes fe Se 1 his Cefuirlaxg„ Kura,translataſci, a er te Hlum 4 calibus ben lſicut ʒ ſuper licet ad pręſens tẽ- cõuenit, ob cauſas? (aSmlſuntöfs uacuum. quib. pus doli ſuſpicio/ on esen mid mnatie nec, cui& alia iungi poterat: ſi enim uerè ea em 6. A— nte quemen, eompen. quantitas ob patrociniũ debebatur, compen ntentia arbittiſih. Arg.lnõ ſoli. ſatione obiecta, ipſo iure tutus erat Demago lionem in in, ffde aio.& rasa: quid ergo opus fuit hac pacti nudi con- eſponditb Auepn, ob. uentione, quæ non niſi exceptionem parit? normem lelicnn 4 Sed tamen receptum eſt, eum liberatum eſ- ereinſtrumenün. ſe, atq; adeò efficaciter, ut etiam ſi ſoluiſſet, aellet etimm ge Lij§. gene concedenda ei ſit repetitio: exceptione enim genen raiuer:ff de ex pacti uel doli, quæ ei ſubrogaturſ, tutus, fauo rabili exceptione tutus eſt:& ideo etiam ſi ſol Hnõ ſortem. re indebitũ poteſts.Idem in eo, qui exceptio- n uecraoreſgifie S.indebitũ. ff. ne etiam odioſa defenditur, dum ei ius cõmu 4 de cõd. indeb. ne adſiſtat: nam tunc nec exceptio quidem 5 doli odioſa exiſtimaturit Nec obſtant ſuprà Burt liij ij. q. ſcriptæ coniecturæ, quoniam hic nihil aduer de reiuend. ſus legem factum eſt, quæ pendente iudicio a iſt cuſeßcman Imeacude conuenrionẽ prohibet, non quòd obligatio- uar. cog. ni aduerſet᷑, ſed quia promiſsiones haſce in ipſo periculo,&(quod dicitur) ſub nouacula factas, lex ut inciuiles auerſet᷑*: cui rationi lo cus non eſt, cùm finita lite quantitas ipſa pa- Kef cto declaratur: Ceſſat enim(ut Mart. lib. XI. 4 inquit)tunc res imperioſa, timor. ngeſlofernum um 6 b Cauſas, ſcilicet defenſas: fremunera- tio enim patrocinij, efficax eſt cauſa pacti nu liis cim ft ſonſtyiim ij.g. circa. de di, ut inde oriri poſsit exceptio: nam ſi nulla .4 4 am. t. dis mercedema prin atnj (it dolexcep. penitus cauſa iubſit, nullius eſt iure noſtro prin hororgim nehe 7 effectus: tquod argumento ſtipulationis cre ſinfnelli Alex àtitio. dendum eſt, quæ ſine cauſa non ualet, ſed ex ſau fer poſtulmi ſß qe uerb. oblig ceptione doli excluditur nec cauſa donatio ndu conſ. u.inj. nis præſumitur, ſed error potius, ut ferè cre/ 3 quando lli ſoluentim 8 brior eſt ſententian, iniſi appareat ex certa ſci tine dicinus ſiffagunge Alex. conſ.a. entia fuiſſe contractũ', uel cõfeſsio in inſtru- al:o.dreof.(Io2 heie. a. mẽto adlcripta ſit, quod executionè in prom petinepetmiauimn 8— ptu, propter autoritatẽ iudiciariam habeat, promiteno mon nei ncimu⸗j ut Bald. tradiditꝰ. Inpacto quoq; nonpeten- ſenmunpeieluu A. dou. di, uelliberatorio, fauore liberationis tradi- ne ſe ueii panunicits IModeſtinus. tum eſt, præſumi donationis cauſam,& ideo tus,rciiont canbaſeim Da ge do. ſiultra quingentos ſolidost᷑, tali pactione re- io.„ ſ. dt nat.A..ſi quis mittatur, neceſſariam inſinuationẽ eſſeu: ni- an ſlufnie ſu obligatione. ff. hil em̃ refert quis donet, an remittat, idemqʒ de reg iur. rei ſuæ eſt abuùſus:, tametſi Salic. friuola ra- ucſeiumihyani lcontra. 9. fi. tione diſſentiat. aus aexptiyuuſn f. cod. 2 magoras liten - 1 1 1 rtam** quũ uero0 cies lidẽ.ff de off. miniſtrationẽ ſalarium(ut ipſe legiſſe uidet᷑) ti hono afſiꝰ 1 4 ſi dubitatũ iin 11 c. 4 otssf 31 nag 328 de pactts. 20 30 40 590 60 ſtitutũ habẽt. Sed articuls hic diffuſior eſt, qᷓ; ut hic attingi debeat. Quod ad præſens inſti- tutum pertinetfillud eſt ſciendũ, iuris pro- feſſores cõmuni interpretatione eos dici Do ctores, qui publicè legunt,& quibus audito- res dant operã:mi- negociaq́; eius tuo hiuidet᷑ etiam hoc patrocinio ac fide nomine poſſeintel ligilureconſultos, defenſa, ea obligatio 32 qui àprincipio adi ne partim iure ciuili, bant᷑; ut cõſilij ſui oratoribus& aduo catis copiam facerent,& quid iuris eſſet in toto negocio diſſererenu:this in ſacramenti ingreſſu honorarium offerri debet. †Eſt ſa- cramentum principium litis, cùm fit ſpon- ſio, ni res ita ſit: deponunturq́; in ædem ſacrã ſportulæ, ut M. Varro declarat: cuius uocis mentio hac ſignificatione apud autores uete res frequens eſt. Sic epiſt. lib. v rI. Seruium Offiliumq; Iureconſ.in Caij Silij cauſa à ſe aditos, M. Cicero ad Trebatium ſceribit. Ad- uocati uerò ipſi, ſeu patroni, ijdem oratores cauſarum erant, qui in foro,& uiua uoce cau ſas tuebantur: this oblatum à principio ho- norarium, recipere quidem ius eraty, petere autem, cõtentioſai; iuriſdictione conſequi, non niſi in fine litis poterant?: cùm enim of- ficio iudicis debeatur, qui adhuc ex parte ſua perfectè non adimpleuit, obtinere non de- betꝰ. fquòd ſi aduocatus operam ſuam præ- ſtare detrectet, niſi ſingulis actibus ſibi ſatiſ- fiat, debet iudex litigatorem in id adigere, ut ei ſatis faciat, uel alium accipiatb. tSunt& pa troni fiſci, qui coram præfecto prætorij ad- uocabant,& quibus publica ſtipendia præ- ſtabantur:his in cuiuſq; anni fine, ſicut& Ar chiatris, ſoluendũ erit“, licet à principio inci- piat deberi,& ideo ad hæredes tranſmittãt8. Sunt& qui fauore gratiaq; principũ diſpen ſationes impetrant, quod ſuffragiũ præſtare latinè dicimus, ut eſt apud Ammianũ Mar- cellinũ:ijs ſoluendũ erit, cùm quę optauerit, cõſecutus eſt cliens, id eſt, impetrata diſpen- ſatione, uel officios Sed quodnam exiſtima bimus licitum eſſe honorariũä Et Vlp.ait, uſ- que ad centũ aureosi nam& libr. xl. Corn. Tacitus Claudij edicto cautum tradit, ut ob cauſam orandã uſq; ad dena ſeſtertia, hoceſt, centũ aureos, aduocati poſſent accipere, iquę egreſsi repetundarũ tenerent᷑. Sunt tamen qui confirmari iuramento pactionem exiſti- ment, qua cliens ultra eam ſummã promiſe- rits:fquod ego non arbitror, cùm delinquat aduocatus, illicitã ſummã accipiens,& repe tundarũ teneaturt, unde iuramẽto adiuuari non debet.t Addunt alij, in cauſis criminali- bus poſſe eum modũ excedi: quoniã lex ait, quicquid ei donatũ ſit, qui à latrunculis& ho ſtibus nos redemerit, ualere: quoniã quod cõtemplatione ſalutis datur, certo modo æ- ſtimari non placuiti: idq; cõmuniter receptũ uidet᷑.Sed hæc ſententia magiſtratib. iniuriã facit, quaſi pari in periculo eorũ in manibus PPP 3 3²9 11 u I. ij.§. Seruius. ff. de orig. iur. 12 13 x d..j. ꝓinde. 14 15 y d. l. j.§. in ho- norarijs. l. fin. C. de cond. ob cau.l.qui ope- ras. õ.j. ff.loca. 16 ⁊ Vt hic, et l.j.j. de ſuffrag. 17 a l. lulianus. 5. offerri.de acl. empt. b l. properadi. §. honorarijs. j. de iud. 18 c l. Archialri. j. de proſeſſ.ꝗ med. lib. x 19 d I. poſt duos. in fi. j.tit. uij.l.. j. de primip. lib. xij. e J.j.j. de ſuffra. 20 f a. lj.. licita. g Guid. Pap. q. 190. Dec. hic. 21 h lj.l.vx in f ff. ad l. Iul. rep. 22 i lpe ffde dou. ————B———„..——— ——————õÿ,—— ———Vʒ—ʒ—;——— „ Alciati cment. in Cod. luſtin. agatur, ac cum hoſtibus& latrunculis: qua- propter ego ab Vlpiani', minimèe diſtinguẽ- 5 Liuriſgent. 5. tis, Uerbis recedendum non arbitror. prætor. freo. ⁴ I Honorario.) Prętor enim inquit pacta 23 ſeruabo, exceptionemq́; cõceditb. ſSed cùm ſalarium patrono a d. S.licita. officio iudicis de/ partim honorariodli c d.l j.§. diuus., Beacn ideo hie ſeratus es: nã exce- compenſatione tu— io ppetua pacti cõ tuseſſet, uidebatur Ptiòo ꝑp P uẽti, uel doli, reſidui etiam ipſo iure,& 1,ued 1elul petitionẽ repellit: cu quidem ciuili, eſſe d luerã.l ſiam liberatus d: niſi di-. bo. de cõpen. xeris expreſſam hanc conuentionem,& quę certam quantitatem diffiniuit, priorẽ illam e l.cum ex filo. incertam& legalem obligationem impedi- 5 de uulg. re: quonia ſolet dici,præſumpta tacitãue ex- 24 preſsis cederer. Sed rurſus obijcitur, cùm id pactum de ſalario præſtando ſit, uidetur fo Lde ſuffa. mento legis adiuuari,& ex eo actio darit: ea ergo ipſo iure liberationem parere debet, nõ g I ſiunus. 6.pa ſecus, ac cùm ſtipulatio ſtipulationem tollits. cius ff.eoad. Sed aliud eſt in ſtipulatione, quæ priori ad- uerſatur, aliud in hoc pacto, quod priorem obligationem quodammodo innouat, ut ſi- cut prius compenſatio obijcienda erat, nunc pacti exceptio loco cõpenſationis oppona- 25 tur. Sed an finitæ litis hæc ſit exceptio, ſeu eius ingreſſum impediat? Et dicendum eſt, non impedire: quod hic probatur, dum lex ait, reſidui petitionem repellere: ergo expe- ctanda eſt litis conteſtatio, cùm antè non di- 26 catur petitiob: fexceptiones uerò finitæ litis h lamplius. f. ante conteſtationem opponuntur, ne tædia rem rat. hab. litis ſubire quiſquam cogatur, quam iam fi- 27 nitam apparet. ſquandoque tamen ex pacto i c.j. de lit. con- nudo oriẽs exceptio, huiuſmodi litis ingreſ- teſt. in 6. ſum impedit, ut ſi liti pacto renunciatũ ſit: k Fl. prox. fauore enim extinguendarum litium, inſtar 10 20 30 331 fauore priuato,& con ſequenter in publicam utiliats induclum eſt. 2 Exempla ad hanc ſpeciem.(lidos. 22 luramentum an tales contractus firmet, per ſe alias inua- 23 Quarta ſpecies eſt, cum lex obligantis tantum fauore pa- ctum prohibet: nam — et tũc iure uulli eſt n. & ſolutũ per 181 O14 24 Exempla quartæ ſpe tiã repeti potuiſſet. ciei. 25 Tales contractus iura mento confirman⸗ tur, fallit tamen, ut IDEM AVGVST. Baſilicæ. num. 26. Paaa quæ cõtra 27 Quinta ſpecies eſt, cã lex pactum reprobat propter uarias ciuium utilitates. 28 Exempla huius ſpeciei.& nu. 29.30.37. 32 An tales contractus firmentur iuramento. 33 Confſeſʒio mariti etiam iurata, quæ ſe in teſtamento aliquid accepiſſe ab uxore atteſtatur, fidem non meretur. 34 Inſinuatione donationis excedentis 50, aureos, omiſſa, an iuramento confirmetur donatio. Donatio, quæ naſc entibus filijs reuocatur, an etiam reuo- cari poßit ſi iurata ſit. Sexta ſpecies ad hanc l. eſt, cum pactum in odium credito- ris a lege reprobatur. Exempla ad hanc ſpeciem. Tales contractus nec iuramento quidem effectu firmãtur. Contractus dolo malo celebratus an ſit inualidus. Quid in contractu per metum inito. 41 luramentum contractui dolo inito accedens, nullum eſt. 4² Si contraclus metu initus ſit& iuratus, petetur abſolutio. 3 ldem ſire ipſa fraus adfuerit, quia concedetur iuramenti ab ſolutio. 44 Septima ſpecies huius Ieſt, cim contractus improbatur, quia in re, materia, uel forma peccat. 45 Exempla ad hanc ſpeciem.& num. 46. 47. 48. 49 Ex his contractibus, quibus lex occurrit, obligatio natura lis regulariter non oritur. 50 Exceptiones ad prædictam regulam. 51. 53.54. uſq; a fin. 5z Pupillus an&quomodo citra autoritatẽ tutoris obligetur. ACTA QVAE CONTRA.) Conſtitu tio heę, quæ generaliter loquit, uarijs in 35 36 37 38 39 4⁰ I I. wanſacla ff. tranſactionis habet talis conuentiol. Idem ſi 40 ſpeciebus declarari poteſt: hę ferè ſeptẽ refe de uerb. ſig. pactum non agendi iureiurando confirma- m l.ait prætor. tum ſit, ut aliqui exiſtimaruut“, Idem ſi ma- de iureiur. nifeſtè de eo conſtet, puta documento publi co, aduerſus quod nihil probabile aduerſa- n c. quoniam. de rius alleget.Idem cenſuit Socin.in huius le- fil preſb. Bar. gis caſu, ut pacti natura, propter ſolutionis, Icũ quæreba- quæ in parte adfuit, adiunctionẽ, muteturo: tur. ffiud. ſol. quæ ſententia meritò ab omnibus reproba- 0 Argll.q patri. tur, tum ex legis noſtrę uerbis, tum quia nec de acqui. hær. ipſa quidem ſolutionis exceptio litis ingreſ- b Bart.dlicum ſum impedit, niſi cùm confeſtim probari po lartauhee teſte. Sed& cùçm pars pacto remiſſa, à parte 4 d. 1 ſoluta ſeparata ſit, utraque proprio iure cen- ſeri debet. 1 Conſtitutio præſens ſeptem ſpeciebus declarari poteſt. 2 Prima ſpecies huius conſtitutionis eſt, quoties reprobatur pa- ctum, quia ſit contra bonos mores. 3 Varia huius ſpeciei exempla.& nu. 4.5. 6. 7. 8. 9 Secunda ſpecies huius legis eſt, cum pattum reprobatur, quia ſit contra ius publicum. 10 Ius publicum dicitur quatuor modis. u Exempla ad hanc ſecundam ſpeciem adaptata. QνQ.13.14. 15. 16.17.18. 19 Probatio eſt iuris publici, nec poteſt iurato paco tolli. 20 Tertia huius conſtitutionis ſpecies eſt, cum quid principaliter 50 runturt, quarum prior eſt, quoties reprobat pactũ, quia aduerſus bonos mores, fut cùm de futura ſucceſsione tractamus, ſubeſt em̃ captandæ mortis uotũ': uel cùm pacto libera teſtandi facultas diminuitur:, Idem de matri- monio, qd lex nõ ſinit ullo prorſus nexu im pedirii Huc pertinet& quòd obligatio ob delictum perpetratũ uel cõmittendum nulla eſt tSicut& ſiconiuges conueniant, ut ſu- prà q́; facere poſsint exigant᷑: inhumanũ emm id pactum eſt inter eos, qui iure naturali mu tuam ſibi reuerentiã debenty.tAduerſus quo que bonos mores eſſe eam pactionem Ang. exiſtimauit?, qua iuueni amatori citharcœd matutinas cantiones adpuellæ fores promi ſit: ſidemqʒ Picus de aleatorũ quibuſdã actio nibus refert:: itemq́; his, qui uiduas nubẽtes adigunt, ut bigamij nomine ſportulã promit tant:cuius cõſuetudinis& Apuleius in apo/ 60 logia meminit Idem ego arbitror in his, qui in bello inter Chriſtianos(quod pluſq́ʒ ciuile eſt, qa omnes in cCHRIST ofratres ſumus b) captos ab alio milite emunt, utad duriorẽ re demptionis mercedẽ cogãt:huiuſmodi em̃ mangoniũ 1 r Bar. igepn eo.de fileil 2 s Lfinjj eoam. t ſtipulauoßer modo deh oblig. u l.Titia eoſt 4 5 x lſi bugjl neraliter col- 6„. „ Lali Kelegi ter f. ſolma⸗ X litẽ men niſſede inia 3 5„ a auth. deariſ de relig 8 1 b xi qiijdn — 9 rüinuelc urpuir lrrplcom ner inenqh qdh aiulgupecdo wti tallquispac uil ablianunc a iipolepane are net. dl güuna cern a p 66 19] ſen. emiatus,ſa uey un müub alt zikabducar rwa decetrudii reitaerrionibu ſatuelis relig igain mon Wtnenü atiderul a Matonen all Wbeum qui sbineldne d Bunrü mn aon poten Vinam& ne Ghellemi eüdemas eherlnen de Kölerllmil ein N zentexig. dubüg a m f Arg.ſi qs in- — 55 alh enuu..in ci⸗ Benii beunfuhde ꝛulib fr de ca- kun eande pti Salic. la- Genüa pud hoſte⸗ 24 Nrxirdl j. Aecapt. 9 cei Laei,, cnon eſt obli T atori. de re. wechn zn 6. 10 in fli d. iu e2ncio⸗ num kame nis.f. eod. 27 denan I l in uulnera- er ugrias nat ceeach dtus. ad leg. agl. 19.30 e Bümutüan Liuxiſgen.§. ſi unanen paciſcar. ff. eo. u. 8. nemo. de leg. 1 cſeutxſannua j.l prolatam. fi i I.15 Naennon ner. ſj eſent. ns noauran Gl la diuo. ff ncho de rit.nupt. euceatu, anetimn in. ius bien. eo. bactuminoäum in, c ſi diligeti-in fi de f. comp. P lij. ubi gloſ.! quẽadmodũ. C. de agric.¶ cen. lib. xj. 12 ſenatus. de cõ trah. empt.l. cætera.§.pen. de leg.j. lproperãdũ. . et ſi gdẽ. 13 d quidm effekufimin tus an ſt inualiaun. inito. inito acceden nullmn unnauu peteturchali quia concedetur inanai im contraktu inpnizan napeccd. J de iud. 1um. 46,47,494. II.iuriſgen. 5. ſi x occmmii oblgaioim paciſcar. ff. o. gl. Clem.ſæpe. gulan. 31.33 4.iſgalßn uer. neceſſario. autoritatẽ tutori ohlgaim de uer. ſig. 14 NTRA.)Contti ver ſacro·de ſen. excõ. Alex. d. liter loquit, uatſßin 1ale 5. ſt: hefereſeptêtt Bal coſ.40 in ſtrquoties reprobi! 1. Aret. d. 15 nos mores, ſut cim I. nemo. actamus, ſubeſt eñ Doct. d. alia. uel cum pactolien 56 †⁵ 16 itur-Idem demat’ Beze loprorlus nemna æe, E oba. (quod obligaii 1 cõmittendumnn u Docf. auth. in⸗ conueniant, u b greſßi.̃ de ſac. ank: inhumanüen: ſanct.ece. Bal. ui iure naturaliml I— ui6. quæ⸗ vent tAduerlusqld 4 wi. 2 4, Ang r. Jj.§. non am pactionem 99 fuit. f. de dolo. i amatoll cithal 3 puellæ fores io laf in. iuriſg. 1§ ſi aciſcar. puſchiactl ffeoa torũ quibu—4 e0. 4 uiduns nbẽlo e li.j de inter. „qul läpron mat. 18 sinh. 15 1 his9 ſne lic. pot. 1. j zclit& Dec. iura. de 1 reg. iur. 1t lcum hi. de tranſact. 3³² mangoniũ non multũ à plagio diſtat,& con- tra bonos mores eſtꝰ: dubiũ autem non eſt, quin pacta aduerſus bonos mores cõuenta, nec iuriſiurandi quidẽ religione confirmari poſsintꝰ.Secunda ſpecies eſt, cùm pactum ideo reprobat᷑, ꝗa aduerſus ius publi cũ ſit.tId quatuor modis accipit᷑:quã doq; procõiunctio ne ſanguinis:: quã doqʒ pro eo iure quod principaliter fauorem publicũ reſpicit, ut quòd delicta punianturs: quandoq; pro iure q́d ad fiſci uel reipub. uti- litatẽ pertinet?:quandoq; pro eo iure cui ſpe- cialis forma uel ſolẽnitas tradita eſtf, ſeu clau ſula addita ſit, pactionem infirmans, ſi ſecus fiats:omnibus em̃ his caſibus ius publicũ di- citur, aduerſus quod celebrati cõtractus nul lius ſunt roboris: fut cùm ſacerdotes paci- ſcuntur, ut ſub prophano iudice conueniri oſsinti: uel dominus fundum abſq; colonis, adſcriptitijs ue alienet: item ea quæ affixa ſunt ipſi domui, pacto transferre in alium, ci uitatemqʒ, qᷓd in ſe eſt, deformare uelit.t Idẽ ſi quis pacto prorogare inſtantiam nitaturn: uel ſi quis paciſcatur, ne opus nouũ ex cauſa publica nunciare poſsit: unde& receptũ eſt, nõ poſſe partes paciſci ut iudex ſummariè& de plano procedat, id enim ad ius publicum pertineto. tSicut nec conuenire poſſent, ut qui intra certum terminũ non ſoluerit, excõ municatus, ſacerq; cenſeat᷑ v:nec ut quis non monitus, aut citatus, in carcerẽ manu ſibi in- iecta abducat᷑a: nec ut debitor, irrequiſito iu- dice, detrudi in neruũ poſsiv᷑, lex enim aliam executionibus formã dedit tSic& pactum aduerſus religionis legem non ualet, ut cùm is qui in monachorũ albo nomen dedit, uel Auguſtinenſis ſodalis, aut lignipes factus eſt, ſibi peculiũ propriũ pacto reſeruauit fea dem ratione nec pactũ ualere traditũ eſt, quo quis eum qui hoſtis patriæ ſacrata lege pro- ſcriptus eſt, non offendere promiſit“. Sic pa cta tutorũ, interdicti matrimonij cauſas: ſic li tigatoꝶ potẽtioribus factę ceſsiones reijciũ- turv:nam& nõ carẽt hæc delicti præſumptio ne lIdem in patre, qui cõuenit, ne filiũ ſi ino pia premat᷑, alere teneatur=: unde& ſi is qui ſuper alimentis teſtamẽto præſtandis tranſ- egit:, ueriſimiliter fame laboraturus erat, ad- uerſus iuratã quoq; renunciationẽ admitte- tur:hoc em̃ caſu, pactum etiam aduerſus ius naturale eſſe, quidam arbitrant᷑ b. Ideo autẽ prædictis caſibus nõ ualet conuentio, quia iuri, quod pro ſe introductũ non eſt, renun- ciare quis nõ poteſt?:unde ne hoc quidẽ ca- ſu iuramentũ ipſum ualet, aut pactionẽ con- firmata.⁊ Huc pertinent& contractus, qui- bus ſolennitati probatoriæ derogatur: fiuris em̃ publici eſt probatio, quæ nec iurato qui- dem pacto tolli poteſte:quapropter ualere le gem municipij, nec ei derogari priuata pa- ctione poſſe Pau.Caſt, reſpondit?, qua cautũ leges conſtitutionẽs que, uel contra bo- nos mores fiunt, nul de pactis. 20 4⁰ 50 60 333 erat, ne inſtrumento iuſiurandũ continenti fides ulla præſtaret, niſi certa ſolennitas ad- fuiſſet.t Tertia ſpecies eſt, cùm quid princi- paliter fauore priuato inductũ eſt,& conſe- quenter in publicam utilitatẽ uergit:nam& tunc contra huiuſ- 7 modi iura celebra- lam habere Ee 1al⸗ ta cõuẽtio nullius itati iuri 2 dubitati iuris eft. eſt roboris s, tut cũ mulier fundũ dota lem aduerſus legẽ Iuliam alienat: hic enim fauor eſt priuatus mulieris, cuius ſequela eſt dos, quia expedit reipublicæ mulieres eſſe dotatas i, meritò ta- lis contractus ipſo iure erit nullus. Idemq; di cendũ in ſimilibus caſibus, ut cùm lex id qd priuatã utilitatẽ principalius reſpicit, ad ius publicum uult pertinerex: faccedente tamẽ iuramento, propter ius canonicum aliqui exiſtimarunt confirmari contractũ:alij con- trà, iuramentum quidem ſeruandum, tamet- ſi adhuc contractus ſit nullus, quorum ſen- tẽtia mihi hoc caſu uidetur receptior, ut quã Vinc. Ioan. Andr. Lignl. Cald. Butr. Ang. Raph. Faber, Porcius, Paulus, Eleazarus, Anch. Jaſon, alijq; probarunte: lex enim ſim pliciter ſeruari iuramentum iubet, unde alia ſententia ſequenti ſolùm caſu obtinere poſ- ſet. Quarta ſpecies eſt, cùm lex publicæ utilitatis, nec in conſequentiam quidem me- minit, ſed obligantis ſe fauore pactum pro- hibet:nam& tum quoq;ʒ contractus eſt nul- luso fut cùm mulier aduerſus ſenat. cõſ Vel- leianum fideiubetr. Idem ſi aduerſus muni- cipij ſui legem, abſque agnatorum conſen- ſu, obligarſ uelit a. Sic& prodigus, cui bonis interdictum eſt, ſi alienet, nihil agitr. Sic pupillus uel minor abſque tutoris uel cura- toris autoritate obligari nequit Tconfirman tur tamen huiuſmodi contractus iuramen- to, idq; cõmuni ſententia proditum eſt, tni- ſi tali iuramento iudicium abeſſet, ut in pro- digo uelpupillo, quod ego ex frequentiori ſententia arbitror, etiam ſi doli capax, proxi- musq; pubertati ſitu. Sunt& qui tum abfuiſ- ſe cenſeri exiſtiment, cùm enormis læſio in- de prouenitꝰ. Addit Bar. idem eſſe, ſi lex per ſonæ contrahentis reſiſteretv: tali enim caſu non ſimpliciter conſulere contrahenti, nec eius particularem fauorem perpendere cen- ſetur, ſed publicam potius utilitatem:& qui aduerſus huiuſmodi præceptum facit, con- temnere legem uidetur,& rem illicitam illi- cito quoque modo facere, unde peccat?, me- rito tale iuramentum pactionem non con- firmatꝰ: quam ſententiam probabilem cen- ſeo, licet plerique diſſentiantb. 1 Quinta ſpecies eodem quo præcedens iure diffini- tur, quum ſcilicet lex pactionem reprobat, propter uarias ciuiũ utilitates: tquapropter tranſactio ſuper alimentis, ex teſtamento in futurum præſtandis, non ualet“, ne uana fu- turæ opulentię ſpe quiſquam allectus, aduer ſus teſtatoris mentem, præſenti precio, uel PPP 4 b Feder. de Senis cõſ. 6o0. Imol. 20 a. c. cum con tingat. c c. ad apoſtoli- cam.de reg. d Gloſ. d. l. ij. de agr.& cenſ. e q. l. ius publi- 21 cum. f Paul. conſ. 61. nouum. in ſe- cundo. g d.l. nõ dubii. 5. de ll. h Inſt. quib. alie. nõ lic. in prin. i l j.ff. ſol. mat. 22 K Bart. d.l. ſi gs pro eo. 2. caſu. Aret. conſ.ij. col. fin. I In d. c. cum cõ tingat. m Ang. cõſ. 160 Butr. Feli. c. ij. de maiorit.& obe. Barb. cõſ. ij. in j. Mod. d. 23 auth. ſacra menta. n I.ij. in fin. ad municip. 24 0 d. l. nõ dubitt. p I. ij. ad Velle. ꝗ Feli. in d. c. ij. de maior.& obed. 25 r Dadl l. is cui. de 26 uerb. obl. 5 l. pupillus. l. ob ligari. de auto. tut. l.ſi curato rẽ.j. de reſt.in integ. t c. at ſe Chriſtus. de iureiur. u Doct. in auth. ſacramenta. x Dec.cõſ.18o. Bar. d.I. ſi quis pro eo. X d. c. ij. z. q. iif. qui reſiſtit. a c. intelleclo. de iureiur. gl. c. li cet. e.tlt. in 7. 27 b Alex. cõſ. 27. col. pen. uol.j. 28 c l. cum hi. ff. de tranſact. a I. de his. ff. de tranſact. 20 b I.j. quéad. teſt. aper. c Luel negare. ff. eod. tit. 30 d Ij. et ſeq.j. ne fid. dot. 31 e Bar. d. l. alia. 9. eleganter. flij er ſeq. de do nat. inter uir. 32 g l ſi ſponſus. in fi. eod. tit. h Bal.l.cum cõ- tingat. in fin. Card. Clem j. de iureiurado. Paul. cõſ. 64. ſup iſto. Curt. conſil. 66. 33 ĩ Bart. l. cũ quis decedens. d. Ti tia. de legat.iij. Dec.cõſ.202. k l. ſancimus. j. de donat. 34 1 I. Modeſtinus. de don. et in d. l. nemo poteſt. m c. c inter P. extra de re- nunc. n Cur. conſ.66. Crotus d. l. ne mo. o l. donatio ſiue. l. data. j. de don. Bar. d.l. Modeſtinus. p d. c. cũ contn gat. Aret. cõſ. 157. ꝗ l ſiunquã.j. de reuoc.dona. Dock. c. fin. de dona. int. uir. Alex. conſ.30. in tertio. 35 s Cur. conſ. j. t Bart. l. Titia. j. S. Imperator. de leg.ij. ꝗAlciati coment. in Cod. luſtin. leuiſsimo accepto, magnæ utilitati renunci- et † Sic& tranſactio, non uiſis uerbis teſta- menti, non ualet:, tum in odium teſtamenta- rias tabulas ſupprimẽtiũ b, tum quòd omniũ interſit, ſuprema iudicia ex mente defuncto rum exitum haberecf Sic& fideiuſsio, à ma- rito uxori dotis reſtituendæ, uel conſeruan- dæ cauſa data, nullius eſt momentiè, ne perfi dia in matrimonio generetur, uideaturq; mu lier magis extraneo fideiuſſori credere T́; ma rito. Quid item ſi maritus in pudicitia uxoris conniueret, dum fideiuſſori dormit? doctus ſcilicet, ut inquit Iuuen. uigilanti ſtertere na- ſo: quo caſu prohibitio hæc ad primã ſpeciẽ pertineret: tSic pactio, ne quis cedere bonis poſsit, non ualet, ne diutino carceris pędore quiſqᷓ; afficiature. Sic donatio inter uirum& uxorè prohibet᷑, ne mutuò ſe ſpolient,& ma trimonia uenalia fiant:neue inuicẽ ſe blandi- tijs captentj.t Sed num ſaltem cõfirmabitur iuramentor?& Iaſ.hic ex cõmuni ſententia o- ſtendit cõfirmari: qui articulus maximè con trouerſi eſt iuris,& totidem ferè ſunt, qui ne gent, quot qui aiant. Ego iuramentũ quidẽ ualere arbitror, ſed concedendam abſolutio nem, tanꝗ́; hic caſus ad ſequentẽ ſpeciem per tineat:lex enim odio perſequitur accipientẽ, non autem fauet dantis,& ideo nec contra- ctum confirmari exiſtimo, Illud etiam re- ceptum eſt, confeſsionẽ mariti quamuis iura tam, qua in teſtamento ſe aliquid recepiſſe ab uxore atteſtatur, fidei faciendæ non ſuffi- cerei: cenſetur enim in fraudem legis facta: nec iuramento confirmatur, quod cùm aſſer tiuè de re iam geſta prolatum ſit, periuriũ po tius cenſetur. Huc ſpectare& illud uidetur, quod donatio ſupra quingentos aureos, niſi inſinuata fuerit, nullius eſt momentix: quod fauore donantis conſtitutũ uidetur, ne facilè decipi poſsit:& ideo ſi is iuratus promiſerit, eius inſinuationis cauſa litem non mouere, quod ad eum attinet, confirmabit᷑ donatio, ut crebriore ſententia receptum eſt: ſimplex uerò iuramentum, ad ſuperuenientem inſi- nuationis(quæ ex lege municipij intra cer- tum tempus requireretur) defectum exten- di non debetr:& ideo donator qui id allega- ret, non aduerſus pactum ſuum intendere, ſed partis negligentiam arguere uideretur, audiendusq; eſſet:atq;ʒ ita non pauci reſpon- deruntr. Ego inſinuationem in monumenta publica neceſſariam arbitror, ne quis temerè in tantam profuſionem prorumpat,& ne fa- cilè confingi falſæ donationes poſsint,& ne 10 20 30 4⁰ 50 quis clàm facta donatione creditores etiam futuros fraudare poſſitꝰ:& ideo reſpectu cre ditorum, quorum probabilis eſt ignorantia, nec iuramentũ quidem ullius eſſe effectusv. tSed quid de donatione, quę naſcentibus de inde filijs reuocatura, an idem ſi iurata ſit? Et receptius eſt non reuocarir: nõ enim fauore filiorũ infirmatur, ut quidam crediderunt“, ſed ex coniectura, quòd mens donantis non fuerit, in talem caſum donaſſe:: unde lex do- 60 335 minium rerum alienatarum patri reſtituit, qui de eis arbitratu ſuo diſponere deinde po teſt:quod tamen in donationibus inofficio- ſis ſecus eſt, quæ non niſi uſq; ad legitimam reuocantur“. † Sexta ſpecies, cùõm pactio in odium creditoris à lege reprobatur, fut lex cõmiſſoria in pignoribusꝰ, ut promiſsio uſu ras ſoluendiꝰ, ut mutui obligatio à filiofam. aduerſus S.C. Macedonianũ contracta:. Idẽ in officiali, cui lex durãte magiſtratu, ne cõ- trahat prohibuit:: tadeò enim huiuſmodi pa cta ſunt irrita, ut nec iuramento quidem ef- fectu confirmentur:ſed abſolutio pexi, dein- de res, tanquam ſine cauſa apud creditorem ſit, condici poſſett: cùm enim contractus nõ confirmetur, apparet cauſam nõ ſubeſſe, me ritò repetitioni erit locus: quod intelligen- dum aduerſus creditorẽ, qui peccauerit, ne ſcilicet peccato fomentum ilaio præbere uideatur ⁰. † Sed quid in contractu, qui dolo malo celebratus ſit? Et uideretur nullius mo menti, tanquã contra legem, ut hic dicitur: ſed tamen noſtra conſtitutio de his pactis lo- quitur, quorũ ſubſtantiã lex reprobat: at do lus quædã qualitas eſt conſenſui accedenss, quæ contractum quidem bonæ fidei, tanq́; eius ſubſtantiæ repugnans, ipſo iure infir- mats, ſtipulationem uerò non niſi reſciſſorię actionis remedio.f Quod ð& in metu dicen- dum:eſt enim qualitas, quæ ſubſtantiã con- uentionis ſtatim non perimit, ſed reſtitutio- ne demum impetratas: f ſitamen dolo inito contractui iuramentum acceſsiſſet, ipſo iure erit ſemper nullũ, quòd ſcilicet in religione ſemper bona fides neceſſaria ſit.t quòd ſi me tus interuenerit, petenda regulariter erit ab- ſolutio: quod& eo caſu in dolo traditum eſt, quo nõ adeò magna eſt fraus, ut conſenſum ueriſimilem omnino excludat Quid quan do re ipſa fraus adfuerit, ut quia debitor, qui iurauit, enorme damnum ſubiret? Et conce- dendam abſolutionem pleriq; tradiderunt,, quia ſcilicet non multũ intereſt, expreſſo do lo, an re ipſa quis circunuẽtus ſitn: qua tamẽ in re multum arbitriũ iudicis ualebit, qui& damni enormitatem rectè perpendat:nõ ui- detur tamen grauiter læſa, quæ modico præ- mio hæreditati patris renunciauit, cùm ſolã ſpem repudiauerit, quæ infinitis caſibus ſub ijcitur. Septima ſpecies, cùm contractus à lege reijcit᷑, quia in re, uel materia, uel forma 44 peccat:& ſi huic prohibitioni adiũcta quoq; ſit iuris publici cauſa, dubiũ nõ eſt, cõtractũ nõ ualere, nec iuramento cõfirmari: ſut cùm 45 quis rem ſacrã uel publicã promittitꝰ:exiſti/ mat᷑ em̃ impoſsibilis promiſsio, quia huiuſ- modi res extra cõmercia hominũ ſunte. Idem in eo qui de purpura, uel ſerico, uel frumen to militari paciſcat᷑ a.Si uerò pactio cõtra pu blicã utilitatẽ non ſit, adhuc contractus non ualet:fut cùm aliquis ſciens rem furtiuam e-/ mitr, uel cùm contractus in conſenſu peccat: is em̃ materiam reſpicit:quapropter contra ctus ſimulati iuris, effectum non habent. Sic etiam 5 tui ls laß „. 4 ſt. d” 21 1n cenf u inee Ana Nnu qpit e- 36 VI i GF tcs 3 A eruol Asens A u pa Eeſe ruas erdepix, et eli RH verdige ) c. debitopa. hi huo,qun 38 qe iurein. A aerh . g„ 9 rlhaunen huae a lnõ liet ft aih e in conbhen aagrnnenin 8 b lſifriran. ibii dikicu al fispat c Abb. G lnal degte 1ula . 8 1 l no ein cö 36 fulg 6 1 Sdtnad. nnd 39 3 nde. agcinum Txl*aisäubich e lalgan lnnaſ imce e seub. uumemeall flaclode grell P til ſlipu. in wenrurhui 2 li fradm. 3 imelimitat cau. han pollert 6 uu quibus l acrametac. oſisoriat- da Wabboniat- 49 1 4 1 n ndecuius. Sea nihlqulbet! 41¹ a Bcblgario: a. K Alb ma aüdellän Ac. ct canti twurrddidſmo gttinnat. ai uerepote 4² abtſaiquanc lee. cauſen m. anlenmono trimonjcf egdlcontrac 43 fidile. Aunilodonm henicn futufltemcu zi Pe la R inbchligatu 53. in ſecunc üai m l ſiquiccil Unnetre, ter deurdi- Allltadul he li'z ſgſm. anlltrdil de dol. acip tsmäierguid n c. guäuste guitopter palt in ſern drnn 35 0 Linter /ii Rlad 1 ſacra deuas 3 4 amno dig. utemm VII Bhuibelid Atazef nalban delegi. 5 nmxernrt Jijeem it Vanngen. quæ res lend tato d. r I ſiin emplu⸗ mile nren nejcken pendn Uer meſt trah. en. anurud 6 glijetijjſbus.* er ual quod o ſhe win dü 4⁶6 h drirzun lerdl uin ne 336 3 d a Leleganter. 5. etiam tranſactio poſt rem iudicatã nulla eſt: uulchad lai c ſipoſt. de con quia eius materia ex ambiguitate, incertitu- cies, cu Aa au. inde. dineq́; conficiturb, quæ per rem iudicatã ex- n 5 L de rraſact. tincta eſt. Sic exceptionis non numeratæ pe S Utdrlape LfnJ de non cuniæ renunciatio nullius eſt effect durprouniik, cun atio nullius eſt effectus, quia bligati lbioun nume. pecu. ſub fiducia futuræ 2718 da flioß d lijJj. de ino 7. lan contradd dona numerationis fa- d 1 emagi ractaſh D 3 ctã lex præſumits. w MHMAVG. giltr d e I ffater. de cõ m. Veko. enim hurnd'ld dc.inde. 47 tAd hanc ſectionẽ hn0. diuſmod ertinet etiam do- Ebitori tuo ſi imento quid Nj f placet. de ac Peft d äbſolutio end qui.hered. natio, quam tilio⸗ ſaapud belidei, Paulcöſ2s. fam. pater facit: iuris enim noſtri regulis ad- enf creditonen ca. bona. Eulg. uerſatur, nec in quo materia conſiſtat habet: 1 mcontraausni 199. Corn. 28 non enim inter patrem& filium obligatio ci amnöõſubelſ inprimo. uilis oriri poteſt& res filio data, incontinen contra u qpid ddereturnullium lgræco§.il- cuius formaà lege tradita neglecta fuerit, nõ Lem, ut hic dicimn, lud. defdeiuſ em̃ ualere poteſt:ut ſtipulatio in qua ad roga utio de his daäu keue tũ rectè reſponſum nõ ſiti: ut fideiuſsio in du b exreprobar:aa au riorem cauſam facta, quam principalis alle- nfenlui accetenl mn 1uclau de in Saretur?: propteriuramentum tamen ſuſti M bonz ſcei in ſtut.& iur. nerentur huiuſmodi pactiones, quatenusmi ans ipio imeii 1 nimè limitatus conſenſus extendi ui uerbo- 4 le 49 rum poſſetlfSed nunquid ex hiſce contracti d Vnü zül n l. cumlex f. bus quibus lex occurrit, obligatio ſaltem na nmetu dicey, ae fiaiufſ. turalis oriat᷑? Et hic apparet nullius eſſe mo- luæ ſubſtantiã coy% d.frater. rimit ſed reſttuid p harto.j ffade rali quilibet legi ſuæ parere deber, unde ta- ſitamen dolo inid„oul., ls obligatio aliam ex conſenſu orientem pe- acceſsiſſet, ipoin äah anee rimit, uel ſaltem effectu extinguit: meritò igi ſcilicetin religione Cre eche tur huiuſmodi caſibus nec fideiuſſor quidẽ fRrria ſit, quodlime God tit 50 accedere poteſt.Non tamen id perpetuum regulariter erib i./ pupilus de eſt, ſed quandoq; naturalis obligatio oritur, n dolo traditumeh ad. obli. I ut cùm non occurſu legis, ſed ratione aliqua raus, ut conſenlun F Lin numeratio ciuili contractus impeditur, ueluti cum pa- ludat Quid qun nibus de ſolut, ter filio donat, ſubeſt enim naturalis obliga- ut quiadebior,qi lſipupilu ad tioo. IIdem cum pupillus citra autoritatem tu n ſubiretrBtconcę leg filc. 5à toris obligatur, impeditur enim ſolùm exui leriq u diderunl, fd.j. de noua.& poteſtate, quam in caput ſuum tutor lege ntereſt expreloch 52 XI I.tabul. habet, uelhabere debett.Ego ta drus liy qm tmi lij commo. l. menaliter diſtinguendum cenſeo,& nec na vet lcbi, quil Pubillu de a turaliter quidem ex conſenſu pupillum obli dicis Ua wineis to. tut. gari, propter prohibitionem legis, arbitror d: 4 at.noul. 3 8. 3.. de perpena— Lcumillud.9. reiuerò acceptione ita demum obligarit, ſi lqur moſon, duandod. nullo damno inde afficiat, ſiue propter rem nunciauit cim ſ 4 bſeer ſibi uice mutua legatam:: ſiue quia iam uetus infinitis düüwi keeriacenn obligatio ſubeſſet, de qua nouanda agatur:: ebR Uel niſi locupletior ſit factusu:uidetur autem — pillus. 5 muteriuvellom 3 3 bifr de iu- Iocupletior factus,& qui mutuũ perſoluit, itioni adiũ 88 reiur. nec em̃ alias ueriſimile eſt ſoluturũ*, ideoq; biã nõ eſt m 53 non repetity. †Eum quoq;, qui fideiuſſorem 5firmari- he dederit, quod ad illum attinet, naturaliter te- 3 promitti neri lex interpretatur: fideiuſſori enim im- omiſsio,q ahul putandum eſt, ſi non curauit ut locupletior hominũ unte Ides II exmutuo fierets. Cæterum obligatio natu- w ſeric el frumd ralis& eo caſu oritur, quo tutor uel curator e fundum minoris alienat“: oratio enim diui otractus 1 dij de præd. Seueri nõ obligationi aut contractui, ſed ſo- juane, min. li executioni, id eſt, translationi dominij re- enlupecai li ſfde rcb. ſiſtit, per interdictionẽ ſcilicet adminiſtratio er comn eo. nis futurũ tempus reſpicientẽb(præterea in- 0oUe 1 G dio coal M Ie ſi is præ- 1 de pactis. 10 20 menti:cuius rei illa eſt ratio, quia iure natu- 30 4⁰ 50 60 terdicã, inquit, tutoribus&ëẽ.)t Cui non ab- ſimile,& quod de marito dicitur fundum do- talem alienante: obligat᷑ enim naturaliter?, quia translationem dominij fau ore uxoris principaliter lex impedit, non illius d. Tum quoq; nõ impedit᷑ hæres extitiſti, actio obligatio natura- Ham 6tra euimha lis, cùm lex contra 1 iſti. adita! ctum ex poſt facto uiſti, adita hæredi- tantum infirmat: ut cùm inſtrumẽ- ta, inquit, donationũ intra ſemeſtre inſinuẽ- tur, aliàs non ualeant“. Sed& ſi lex ſolùm a- ctioni, aut petitioni aduerſetur, ex ui uerbo- rum apparet, obligationem non impediri-: ut ſi dicat, ex tali contractu nec actio, nec pe titio deturẽ:tunc enim ſola exceptio uidetur concedenda, præterquaàm ubi aliàs iure cõ- muni nec actio quidem daret᷑t, eo caſu ipſo iure actor reijceretur i. Tandem& illud cõ- ſtat, cùm lex contractũ non agnoſcit, id eſt, nec adſiſtit, nec reſiſtit, non impediri natura lem obligationẽ h: tali enim caſu qui contra- hit, nihil aduerſus legem facit. alij uim in uer bis perpendunt, quod non probo. Caſus poſitio ad hanc l. eiuſdemq́; deciſio.& nu.3. 5. 2Conqitio dicitur ea qualitas, qua aliquid condi, id eſt, fie- ri actum eſt. Extenſio ad hanc l. Cur hæc l. non concedat actionem in factum pro execu⸗ tione ſententiæ. Non referre in noſtra ſpecie, expreſſum uel tacitum ſit pactum. Si actum ſit ut tibi relinquatur hæreditas, ergo& onera eiuſdem ad te pertinent. Creditor hæres, alteri hæreditatem à ſe aditam tradens, an ab eo poßit conſequi/ſui debiti ſolutionẽ.& nu. 10. Accurſij opinio hoc caſu reiecta. Quoties creditor debitori ſuccedit, actio confunditur, nec amplius competit. Fallit in eo, qui rei uend. aut Seruiana conuenire defun- ctum poterat. Fallit item in pignore, quod ab extraneo poßidebatur, cui creditor ſucceßit. gecus in pignore ab ipſo debitore poſſeſſo. Fallit porro, quoties hæreditas penes creditorem non re- manet, ſed abſq; eius culpa& faclo apud alium eſt. Fallit ob mendacium poſſeßoris. Fallit cum hæredi ſcripto euicta eſt hæreditas ob inofficio ſum teſtamentum. Fallit ſi hæres inuentarium conſcripſerit. Exempla ab Alex. adducta reprobantur.& nu. 21. Fallit etiã, quando hæreditas creditori in pœnã aufertur. Creditor ſuccedens debitori, etiam non confecto inuenta⸗ rio, retinere poteſtquod ſibi debebat defunctus. Fideicommiſſum uires hæreditatis excedere non debet. Filius hæreditatem patris iuſſus reſtituere, poteſt dotem matris,& ſuam legitimam retinere, etiam non con⸗ ſcripto inuentario. Non ſolum erga fideicõmiſſarium deductio hæredi per⸗ miſſa eſt, ſec etiam ackio illi datur, ſi ſoluerit. Si creditor fideiuſſori debitoris ſuccedat, uel alteri ex duo bus reis promittendi, an confundatur actio. Perempta principali obligatione,& fideiuſſoria tollitur. 27 28 EBITORI.) 1 Titij, qui centum mihi ex uendito debebat, aditam à me 337 54 c Bar. d. l. ci lex d I. iij. l. ſeq. ff. de fund. dot. 111 e gl. l. uniuerſa. C. de precib. imp. offe. 11I1 f 1.ij. S. j. ad Vel le. l.j. ad Mace don. g I.j. in prin. ubi Da. ff. ad Treb. h l. fi j. qui et ad quos. v i Bart. d. l.cum lex. k l. ſtip. iſta. g. al teri.de uerbo. oblig. 1 Bar. l.j. de no- Uat. „ Aciati cõment. in Cod. luſtin. hæreditatem, Sempronio, quem de ea me- cum litigantem ſuperaueram, tradidi, ea con ditione, ut tam mihi, quàm cæteris creditori- bus hæreditarijs ſatisfaceret: quam conuen- tionem cùm Sempronius minus obſeruet, quærit᷑ quomodo mihi ſubueniatur: tate, confuſabeſt: ſed num ex uendito, ſieam hæreditatem, Luaemihi anehate poſteaquain iudicio Sed id fieri non po obtinuiſti, ei tradidi teſt:cùm enim hæ- ſti quẽ ſentẽtia ſupe reditatem illamadi raueras, ea conditio- ui, ſtatim ea actio ne pactoc;, ut tam cę in b„ confuſione extin- teris creditoribus, cta eſt, alioqui idẽ 3 3 aI Vranius. de fꝗiſſem&debitor, duam tibi, in eo qd figeujſ.& creditor:. Num tibi debetur, ſi eam b l. ſub conditio jSe. ne ff de cõdie condictione inde/ in de..j. de cõ Ditistanquã traditioconditionalis fuerit, pro dic. ſi cau. pter illa uerba, ea conditione ut tam mihi b 2& c. 8ed& id falſum eſt, tquia conditio qua- c Bar. lj. de con litas ea dicitur, qua aliquid condi, id eſt, fieri di.& demon. actum eſt:unde non ſolùm adiunctionem in d I nihil. de con futurum euentũ diſpoſitionis ſuſpenſiuam uen. cũ eman. ſignificat, ſed etiã onusꝰ: quandoq; modũ, lib. aliquando tenorem, aliquando pactumt,& e lMeuia. dete ſimilia ex ſubiecto argumento intelligenda: ſta man. hicautem apparet de onere potius ſeu graua 3 mine agi. †Verius eſt igitur, ſi promiſſio pa⸗ f l. ſi ſocietatẽ. cto nudo facta ſit, præſcriptis uerbis agen- pro ſoc. dum eſſes:rei enim traditione fomentum ac- 4 cepit Idem ſi res penes Sempronium erat, g Lrebus j.de& eum acceptilatione liberaui, huiuſmodi re.permut. enim remiſſio inſtar traditionis eſti: ideo hoc h Plegem. j. eo. quoque caſu præſcriptis uerbis agi poterit. ð Idi uero ſtipulatio acceſsit, ex ſtipulatu agen 1 11 we. i, dum:incertum enim eſt promiſſumt, ſiue re- zs ſpectu aliorum creditorum, quibus dari ſti⸗ R Inſti deuer?. pulatus ſum ſiue reſpectu mei, qui non dari obli in prin. mihi certam ſummam, ſed ſimpliciter ſatis 6 fieri uoluin. Sed cur lex quoque non conce 3 dit, ut actione in factũ pro executione ſentẽ- 1 1 tiæ agam, excipientiq́; propter traditionem Vi euerd. Sempronio de dolo malo, quia pactum non m lij f quiſa⸗ obſeruet, replicemò: Et receptum eſt, reſtitu tiſd cogan. tione mihi ſemelaà Sempronio uel traditio- n l. intra. dere ne à me illi facta, ab actione iudicati eum libe iudic. ratũ, nec ſuſcitari amplius extinctam actio- o lcum propo- nema, maximè cum aliter ſuccurri poſsit, nẽ- nas. j.j eod. pe actione præſcriptis uerbis, ex pacto oriẽ- p lpen.§.f ubi te. Quòd ſi traditio nulla facta proponatur, Bart& Doct, tuncpræſcriptis uerbis actio dari nõ poteſt, ff. de acquirẽ. ſed ex ſententia tantũ agi poterit,& reo ex- poſſeſſ. 7 cipienti, ex pacto replicabit᷑. Necrefert ex- 71 de preſſum an tacitũ ſit pactum: ut ſi hæreditas . uumafar penes Sempronium erat,& eo uicto pactus regul.iur. ſij. ſum hæreditatem illam nonpetere hic: quis 2.S94. nulla ſit traditio, tamen ex natura rei intelli- 5 I. hæreditatẽ. gor etiam pactus, ut omne æs alienũ ad eum de donat. pertineat, meq́; ille indemnem præſtet, ſiue t l. ſed& ſipoſ- ex cauſa donationis pactus ſimꝰ, ſiue ſimpli- ſeſſori:in prin. citer uoluerim eam illi derelinquere, citra ul qe iureiuran. lius tituli translationem, quod Alexan, hic 339 ex cõmuni ſententia probat, quę& ſermonis proprietate defendit᷑. tSi enim actum eſt, ut s tibi derelinquat᷑ hæreditas, ergo onera, quæ in ea ſunt, ad te pertinent,& ea enim hæredi tatis ſunt, meritò creditoribus ſatisfacere te- neris. † Sed an mi- 9 hæreditatẽ nõ adijſ⸗ hi:& non uideret, ſes, ſatisfaceret, pa- cum z Nearad. cti cõuentionisqʒ fi- tionecofuiaſit, mi 10 ſela cli⸗ hiq; imputandum Ls rtiſeaſdhehire uideatur, qui ſpon u lachioy ſi nõ ſeruatur, ex ſti- ueſ te tibi eam hæredi⸗- coafux al ulatu, ſi modò pa- tatẽ dereliquerima" In. cto ſubiecta eſt, dabi idcq́; Tauleſe ce ad- a 1 deif turactio:uelpræſeri Aertus cxterorum iucelef 1 ſententiã probat*:* 1I. penl. ptis uerbis, ſi ſtipula cuius opinioné&e dchexcu tio non interueniat. ratio Fulgoſ.adiu- at uend — Brgu!lſigu uat:ſi em̃ hoc actũ edes de ſenu a0 eſſet, ut titulus hæreditarius in te transferre⸗ an prai tur, utiq; æquitas ſuaderet te etiam mihi ſatis ⸗ dliig pa facerev. Sed cùm ego derelinquendo rem ni- 5 Racit lhen- hil in te transferam, nudusq́;,& abſq; ullo ti⸗ a de hugu tulo ſis poſſeſſor, non fubeſt ratio, ut uel ex- busut inli tincta actio reuiuiſcere debeat, uel aduerſus li ſihens exceptionem tuam ex præſumpto pacto re⸗ perecptoa plicem:S&ita ſtricti iuris regulis defendi poſ- Tnhrlia ſe uideretur=, Sed tamen humanior eſt cõ- 10 munis ſententia, ne plus lucri conſequat is, à Ljiſieqi 30 qui ſola pacti nõ petendi exceptione eſt tu- Earidelcqi tus, quàm emptor, in quẽ uberiora iura trãſ⸗e lſe da ferunturꝰ. Meritò igitur ex ſentẽtia ageturb, Leſs 4 7 ſicut& cùm poſſeſſor hic creditoribus ſa⸗ Gto poſſeſſor hic creditoribus ſa⸗ Mio. tisfacere negat: ſnam quod Accurſius ait, u hoc caſu iure ceſſo experiundum, crebriore f Ldeductaal calculo reiectum eſt: cùm enim creditores Trb. in ipſum Sempronium, tanquam ſingula- ę inaulhas rem ſucceſſorẽ actionem nullam habeant, iureur ama- fruſtra mihi in eumid iuris cederent, quod 40 non habent8. b Confuſa.) f Quoties ergo creditor de- 22 bitori ſuccedit, ſucceſsione& quatenus eſt h. Lij de ſin hęres pro rata, actio confunditur': idq́; etiam ſer lpena ſi hæreditas apud eum remanſura nõ ſit, ſed a5t, 4 ad fideicõmiſſarium transferendat: cùm emm! Lruſt fictione legis hæres defunctũ repræſentets, non poteſt idem cenſeri& debitor& credi- tor Quæ ratio in eo ceſſat, qui rei uendica- ¹3 tione, uel ſeruiana conuenire defunctũ pote so rat, nõ em̃ is propriè erat obligatus: quia qui Balliſiumm. ſola actione in rem tenetur, propriè debitor ſdebonait non eſti, meritò nulla obligatio confundi po i poſſ teſt, ſed dominium eodem modo remanet. tldẽqʒ in pignore eſt, quod ab extraneo poſ- 14 ſidebatur, cui creditor ſucceſsit: nam rema- net in eadem pignoris cauſa: ſeruiana enim acti o& ipſa in rem eſti. tSed quid ſipignus non ab extraneo, ſed ab ipſo debitore poſsi- ¹ II 15 debatur, cui creditor ſucceſsit? Et tunc uide- zehi 6õo retur extingui pignus: ſupraſcripta enim ra 19 Pn 1 tio id inducit, ne idem cenſeat᷑& debitor&„ f priui creditor, perẽptaq; perſonali actione,& hæc i dergg acceſſoria extingui debet. Si tamen grauatus III ur. creditor erat fideicõmiſſo,& coactus hęredi tatem item oeni⸗ lihe- wui rdavonlht A utbquil tät melleente 1 eerponnep mau lunte lere maäwsmihic madiioneac mutumite uumäquiid ag ſruiaeſto ih Rains:exit aiſe eron uiſſ aus iitBarto 4 gnräprin TIpminaldus nlit vnnri ben i lmnon en ei mieret: ab mührdeefcioi Rüt ſ.. — nilisperic erreaction nimenimp „ rnajconfe es, qux, d 5 Aladle etudlltatis Gleonfect Äg. lunue un 9— aälen 1340 de Pactis. 341 enim A 3 Sergo onercka tatẽ adierit, durat obligatio naturalis,& ideo tisfiat: id enim& B ald.tradidit, quod ego diſ- X„ 7 7 1 a..... 5 ꝑ Meaeni dbe I e nechPians ernSreitinr Quodlatius quo ſentientibus creditoribus fieri non potſe ar- ldus lati ee ldebitor:al que aeiſiemun aliqui putarunt, generali- bitror: debet enim ſimilem cum eis habere I4.§. in cõputa ners t etet, Treb. terq; tradi erunt, quoties hæreditas penes fortunaml, necpræcipuum ſibi aliquid in re tione. hi:&no m, creditorem non remanet, ſed abſque eius cul certa obtinere, quod& Dec. ait. Sanè ad hãc 22 VIII dimadt uilens pa& facto apud alium reperitur, actionẽ pro ſpeciem pertinet,& quoties hæreditas credi- m hæredẽ ff. tonecdid confuſa non haberi:& ideo Accurſius exiſti tori in pœnã aufertur: licet em̃ ipſo iure actio e his qui.ut hiq in ſalt rauu ſi ri bic li Alisote hæreditatis eo- nes ſint confuſè, tamẽ propter eius ignoran-. hai⸗ e 10 uiceanune dẽq; herede, estiä ſine pacto expreſſo poſſeſ tiam ei ſuccurritur: reſtituunturq;, quantũ 14 8 tis tebi b quiſpen ſori dimiſſa eſſet, priore actione tanquã ſi adi 10 ſcilicet ad effectum attinet, nõaliter, quaàm ffad v. e 1.—...—. 8 3 1 4. IIa. tiẽderdn hxred 35 eam nõ Geiide hie poſſe: quà ei qui inuentarium confecerit, ut Bartol. hic Känp Alquerin ententiam, rectetamè declaratam, crebrior cenſuit.tSed cùm uerum ſit, nõ facto inuen- 23 IX cj aul Calt, calculus approbat, nempe ſi ſaltem tacito pa tario confundi actiones, num ea quoq; fine o liirritum:l.in Ilus cxteron cto actum eſt, ut hæreditas apud uictum ſit: confunduntur, ut deductio quoq; deneget? unponèdaJ. ententi proban hæres enim eam illi concedens, cum omnib. Et non denegandam traditum eſt, unde hæ- ad l.falc. cuius opinichä; oneribus trãſtuliſſe tacita pactione cenſetur: res qui adiuit in fideicõmiſsi reſtitutione, id f Feei— ratio Pulgoſach 1 ideo uidetur antiquæ actionis cõmoditas in retinere poterit, quod ſibi à defuncto debe- Tre:ſ ad ry uat;ſtenhoc aäj eum contractum transfuſa, unde uel ex no- baturꝰ: idq; Bal. hodie procedere, etiam non naa 4 lusinte transſen, uo contractu, puta uendito⸗ ſeu præſcriptis confecto inuentario, arbitrat᷑, quæ crebrior Aif 3 tteetiammili ſi uerbis, agendum eritb, uel ex ſententia, quod 20 eſt ſententia: quoniam lex Juſtiniani noua, a larritum. elinquendonn 14 v 17 ſuprà attigimus.Addit Bald. ob mendacium creditoribus quidem& legatarijs non con- 5 I. cohæredi.§. c;&abſc ve eeen be. d. quoq; poſſeſſoris actionem primam pro ex- ficientem inuentarium hæredem in ſolidum cum filiæ. ff. de deſtratio, nac her ina tincta non haberi: quid enim ſi in caſu textus obligati: reſpectu uerò fideicõmiſſarij anti- uulę. edeat, uel adueſi Argfinöde noſtri, is qui ſententia ſuccubuerat, negaret quas leges non corrigit, tnon enim fideicõ- 24 reſumptopad 4 pettt.herell. latam eſſe ſententiam, hæredemq; ſeconten- miſsũ uires hæreditatis excedere debet, ideo t Paul. de Caſtr. Ptopacio rontrouerſia. deret, nonne poſſet uictor dicere, ergo poſt- ſemper æs alienum deducendum aduerſus conſ.64. dul icfahes Ffae manſadt. quam te hæredem affirmas, ſolue quod de- ipſum fideicõmiſſariũ eſt’t Hincà quibuſ- 25— manior cl ex co. dere. functus mihi debuitnec audiretur, ſi confu- dam reſponſum eſt, filium qui hæreditatem un auth. ſed cũ lun conſequuit iur.ins. ſam aditione actionem diceret, quam ipſe op reſtituere teſtamento patris iuſſus eſt, tamet- teſi zeread exceptione etm pugnatum iret“: quod& Alexander probat. 30 ſi nõ facto inuentario, maternam dotem ſibi le ſileis Suberioraiura ri vI is fSunt& qui idem tradant, cùm hæredi ſcri- retineret: quod& de legitima portione iure 4 ſ4 Te ni ex ſentẽtia agetuth ca qui..fin. pto euicta eſt ob inofficioſum teſtamentum naturæ debita omnes fatent“, eius enim cen⸗-„ 1. r, 5 nic creditoribusſi de inoſ teſt. hæreditas: exiſtimantur enim actiones con- ſetur creditor, omneq́; onus de ea reijcitury: 1 irbaas uod Accurſius at lf..etſ bre fuſæ non fuiſſe, ſiue id per reſtitutionem fit, quod ideo minus dubium eſt, quia nec quar- nofi.teſta. iundum, cedrim firayde in. ut ſentit Bartolus, ſiue interpretatione legis, tam quidem partẽ ex 8 C. Treb. ſibi debitã, ⁊ Doct. d. auth. im enim crecliote 35 3 quæ nec à principio quidem confuſas fingit, ob neglectam inuentarij confectionem per- ſed cã teſtator. tanquam ſingl, VII 19 ut Riminaldus mauult. Illud quoq; conſtat, dirtꝰ./ Fortius eſt quod Raph. Com. cenſuit“, 26 n nullam habem Bart.d.f. J. inuentarij beneficio actionis ſubſtantiã con non ſolùm erga fideicõmiſſarium deductio- a Raph. d..de- uris ceddetent qui ncõputatioe. fuſam non cenſerif, ſi inde damnum hæredi nem hæredi permiſſam eſſe, ſed etiam actio- bitor. Arg not. inl. immineret: abſq; enim periculo ſeu damno 40 nem ſi ſoluerit dari, poſſe enim tanquam in- b Lpenult.f ad es ergocredli— ⸗ hoc beneficio illi prouideturs. quoòd ſiiactu- debitum condiceres: quæ ſententia æquilſsi- Treb. one Iquatenut eſeren ber. ræ ulliuspericulũ non eſt, ſubſtantia quidem ma eſt. Et hęc quidem in creditore ueraſunt, fu ditureidc; etim lnd deficere actionem tradunt, ſed effectu dura- qui debitori ſuo ſuccedat: ſquid ſi fideiuſſo- 27 dunant Fir ſel re:cùm enim poſt aliquod tempus differat in Ii debitoris ſuccedat? quid item ſi alteri ex emanſurand lder uentarij confectio, apparet interim extingui duobus reis promittendi? Et quo ad eos qui nwferench zeue 1 actiones, quæ deinde effectu tenus exciten- bus ſucceſsit confunditur obligatio, ut ſc li- unctũ reprafenee tur:& ita Alexan. diſtinguit,& ipſe ſequor, cet agi non poſſit, non quòd ſolutum uidea- c I. Vranius de ia qebiior da 20 flicet utilitatis exempla, quæ ab eo adducun- tur,& ideo aduerſus principalẽ durat actio, fideiuſ. fit, quirei venden tur, non probem: ait enim in caſu noſtræ le- itemq́; aduerſus alterũ reum. Cum uerò cre a I generaliter. enirecdelingiüun gis, ſi confectum ab hærede fuiſſet inuenta- 5S0 ditor principali ipſi debitori ſuccedit, nõ eſt de ſideiuſj. at obligzrus:qulag rium, ſaluam ei futuram aduerſus hæredita- dubium fideiuſſorẽ liberari“: perempta emm 28 etur, proprſe vime V tis poſſeſſorem primã actionem, qui pactum principali obligatione, etiam fideiuſſoria tol e 5 5 bligatio confundſ non ſeruaret: nam cum in ſubſtantia actio ex litur:idemq́; uice uerſa, ſi fideiuſſor debitori ſ 4 3 eff d 3 mocd remand tincta nõ ſit, nihil impedit, ut ille arbitratur, principali ſucceſſerit:incipiet enim ſola prin aa odab extraneo bc quin intendi aduerſus eum poſsit, quod eui- cipali tenerie:niſi creditoris interſit, ut duret 2i Suca de in⸗ ... f„ ſucceſsit: nam een i ſheres denter falſum eſt, quomodo enim in ſucceſ adhuc acceſſoriat, quod tribus Eaſibus le⸗ Adcs qum . uſa: feruianac percepto.ff. ſorem particularẽ ea actio cõpetere poteſti? xan.. hic proſequit᷑, apud eum legendiss: ma- j. de ſolu Bar. 23 vid ſipigb ad Tb.] Atqui Doct. ex contractu, uel ſipactio nu- teria enim hæc à præſenti lege alienior eſt, d.l. generali- . deß Ab Ven alh obea. da eſt, ex ſententia eum cõueniri ſolum poſ⸗ quàm ut ulterius inſiſtendum putem. ter. ie girtm 5 bhrediaté. ſe exiſtimarunt': quòd ſupra Slreneljchi S0:, FRljſpeckes ihaek cen ſcripuaenin; 21 †Aliud quoq; exemplũ ſubijcit:nam ſi actio- ⁊ Pubitandi cauſa in eaſu huiusl ſupral- z’ debiol 1, nis ſubſtãtia durat, poterit interim citatis cre 3 Decidenai ratio. cenſeat? e, a, ditoribus& legatarijs ſeparationem bonorũ 4 Contrattus ille, quo dominus pærtiario promercede pær onali action raus officio iud“ cis impetrare, ut certa in re ſibiſa tem ſœtuum præſtat, apud ueteres frequens fuit. 10 11 a d.I. iuriſgẽ.. ſed cũ nulla. b§. preciũ. Inſt. de empt. gloſ. Inſtit. de loca. in prin. 3 c I. ſimerces,§. uis maior. ff. loca. 4 5 d gloſſrl. ſi ſoror. j. de collat. l. iu bere. f. de iu⸗ riſ. om. iud. e I. ſi tibi areæ. ffde præſcri. uerb. f Balq. hic. 6 g l ſcid ꝗd. uer. cæterum. pro ſoc. h d.l. ſi tibi areæ. uerj. ſed ſi pue rum. k Gloſ.I.j.j. pro ſocio. I Alex. conſ. 48 in ſecundo. m d..ſt in coẽi da. Bald. d. l.. 2. ꝗ. j pro ſoc. 7 Alciati coment. in Cod. luſtin.„ Iscõtractus quandoq́; innominatus eſt, quãdoq; ſocietatis actio ne cenſetur.& nu. 6. 7.— In contractu partiario in dubio nõ cenſetur translatũ dominiũ. Quod procedit etiam ſi pecora æſtimata paſtori tradita ſint. di in contractu partiario expreſſe actum eſt transferri domi- niũ, cuius ſit periculũ. & nu. 12. Respericulo domini perit. IDEM AVGVST. Mucracaulio. 1 PASCEN- J 1 da.)t Suſcepe- Olpalannehferiee rat paſtor Apolli- partiaria, 8 naris paſcenda pe- ut fœtus eorũ por- cora, naſciturorũ- tionibus quibus pla que fœtuum partẽ cuit, inter dñm& pro opera præſtari ſibi conuenerat. Reſcriptum eſt, periudicem compelli debe- re, ut fides contractui ſeruetur: ſprobabiliter enim dubitari potuit, cogi eum non poſſe, ut pacto ſtaret: ſi enim conuentionem nudam hanc interpretemur, clarũ eſt nulla actione potuiſſe cogiꝰ. Contractum uero nominatũ nõ eſſe, ex eo apparet, quòd nec conductor, nec emptor Apollinaris dici poteſt, cui pre- cium ob mercedem nullum detur b. Socius quoq; propriè non uidetur, cùm ipſe nihilin cõmune ponate Sed tamen rectè reſcriptũ eſt, ad iudicis officium pertinere, ut eum co- gat:quę coactio per mixtum imperiũ fit, quo ille ſententiã ſuper contractu huiuſmodi la- tam, officio ſuo exequeturò: ffuit enim con- tractus hic, cùm partiario pro mercede par- tem fœtuum dominus præſtat, apud ueteres frequens, ut ex M. Catone conſtat. iIs autem contractus quandoq; innominatus eſt, quã- doq;ʒ ſocietatis iudicio cenſetur. Si dominiũ pecorum omnino translatum eſt, cùm in eo cõmunionẽ nullam is qui tranſtulit habeat, contractus innominatus eſt, cùm ſcilicet do men in dubio non uidetur partes ex hac ac- ceſsione principalis contractus naturã uo- luiſſe inuerteref f Si dominiũ non translatũ, ſed cõmunicatum eſt, ſocietas cenſebiturs. Idem quoque credendum cùm actum eſt, ut poſt certum tempus uenditis pecoribus pre cium cõmunicetur: precij enim coniecturã ad rem ipſam transferimusꝰ. Alioqui reten- to dominio, nulla poteſt eſſe in pecoribus ſo cietas:& ſi dictum ſit ſocietatem iniri, reſpe- ctu fœtuum intelligetur: poteſt enim contra hi ſocietas reſpectu acceſsionum tantum, pu ta fructuum, uel lucri percipiendi: nec ex lucri aut fructuũ cõmunione neceſſariò in- fertur, rem ipſam principalemcõmunicatam cenſerij, ſicut& hic in fœtibus dicendum ui- detur. Nec obſtat quòd paſtor ipſe nihil con- ferat, quia ſatis eſt qualiſcunq; operæ uel ar- tis precium ab eo cõmunicari: ſicut in eo di- cimus, qui operam aliquam ponit, cùm alius ſolam pecuniã:uidetur enim in lucro contra cta ſocietas, ſaluaq́; eſt alteri ſua ſorsm, unde & meritò eius periculo erit. Si uerò nõ trãſ- lato nec cõmunicato dominio nihil de ſocie- n 3 tate nominatim dictum ſit, uerius eſt hunc(e⸗ 7 i rin 1e ul contractũ innominatũ cenſeri„idq; conſti- n ilſtit aas R Krnltnu tutionis huius argumento, quæ aliàs nõ hic in prin di 3 ecuio. collocanda, ſed ſub rub. de locato fuito: quæx o lImperauy 9 e gix & receptior eſt ſententia, q́;uis diſſentiente dein dem l 3„ N fm Alexan, meritoigi dci Ji woyee aſtorem diuidant᷑, tur præſcriptis uer 5 ualin Apollinarem ſuſce- beaeninanr 5 hd b liamm—opo 2 g⸗ pacto intendendũ qe: Weep ẽ 3 breſc.uc. lr1& Dolelt) 65 piſſe Dreleabie, fſid erity t Sed an in du 5 5— pacto pręſtare per iu pio cenſeatur hoc ic e d dicem compelletur. in contractu tranſ- gs hc llii IM p. ALEXAN. Jatum dominiũcEt 3 ſarßcam Dionyſio. Alex. rectè conclu zul rüini dit, nõ cenſeri: nec Eihs gu 2 lc w enim partiarius Kl P us cõ 4 Arglcmac n hine ſati . tractus translationẽ dominij arguit, qui uel te füspan ex eo tantum fieri ſolet, ut pecori alendo cu- pluurtbu aik. 23¹ ſtodia adhibeatur, fœtuumq́; utilitas ſola cõ- gatij z0 municetura. f Sed quid ſi pecora æſtimata pa 9 ſtori tradita ſunt? Et quidam ſentiunt cenſeri r I. auote ja dominium omnino translatum, quia æſtima iin d tio uenditionem facit:quæ ſententia euiden drlcã aunhu ter falſa eſt, cùm ex natura ſocietatis nõ trãſ- feratur dominium, ſed cõmuniceturs: merito er riculũ.t Quid ſi expreſsim actum eſt tranſ- §. damnna. .—. to.. nüc uie O ſi Pecora pereant, etiam comune erit pe 0 ferri dominiũ, cuius adhuc erit periculũ? Et uideretur eſſe paſtoris/ tcùm res periculo do uu z0 mini pereat“, contra Iaſ. cùm enim hæc domi u lpignujt nij translatio non eò facta ſit, ut proueniens pig act ſca utilitas ſola paſtoris ſit, nec damnũ quidem um ſloc ſoli paſtori imputandũ eſtEgoà regula fa⸗ u cilèrecedendũ non arbitror, ut periculum ſit Xx l Tiiiu. ſ dominiY, qui paciſci potuit, ut ſola fœtuum nec. depra pars ad ſe ſpectaret:non enim hęc pactio ſub ucrt. ſtantiæ contractus aduerſatur⸗=, nec iniuſta ꝰLuciude- aut reproba cenſetur, niſi quatenus in ſœne bris contractus ſuſpicionẽ incideretꝰ. Quòd ut faciase:& licet fœtus cõmunicandi ſint, ta 40 ſi nulla aut minima pars fœtuum ad eum ex pacto pertineret, tunc ſententiã Jaſonis pro- aict. X Alex. Lubile de donat cuu⸗ ſamor. uqyn 4 14.9 Ijcc⸗ barem, ne translatum cenſeatur dominium, plenih quod nullam domino utilitatem afferretb. 5 Ver ſean 8 △ES 60 Caſus poſitio. Filius etiam ſine mandato pro matre agere poteſt. Holo facta renunciatio irrita eſt. Dolus ex coniecturis probatur. In noſtro caſu plures coniecturas connectendas eſſe. Prima coniectura. Secunda. Tertia. Quarta. An coniecluræ ſufficiant ex perſonarum& rei qualita- te, in arbitrio Iudicis reſidet. Ex dolo nemo excuſatur, quando procedat.(neatur. Qui promittit non mouere controuerſiam, ad quid te- Pactum, de quo in hac l. an ſit ipſo iure irritum.& nu. i5. Pacta etiam fomento legis firmata, propter metum uel do⸗ lum ipſo iure nulla ſunt. Stricti iuris contractus ex dolo non infirmantur, ſed exce ptione opus eſt. Pacta nuda ſunt ſtricti iuris contraclus. Dietio, irritum, quandoq́; ad futurum tempus refertur. Ratum a uerbo reor, quid ſignificet.(cipiendi. Conuentionis nomen in tex. tam de paclo, quam 1eu ac um t Bar.l ſcuten dum. fcim fleriequ uägs W dt deri auu Wiudcio le 3 mäuiceſt Lrrx qui rnui lxettac Än Lpkendioni ell aamlitenc eh ld eiusi un ſgirarih vimd umen uli Tyrſonam In Mlicex cc i mni mulie wgülad taticimwd ſan l ncproc du agumſe in nemperſon larynecdi 4 dmed d ſi müuidad de Uatcn an 4 linveri enlen neniig ean 7 Cuxalid ne 1 vx poſteaqᷓ́;.) afLitigabat aliquis cum elocaofuin lſedhe de muliere,& uictus eſt: ea mulier pacto a, qpuis diſſe A pocur. promiſit nullã controuerſiã mouere, quo ca lexan t,[dolumäj. de ſu executio pacti exceptione impedit᷑. obiur turpra drni dolo. ata nimiæ facilitatis à filio mulier, ſe circun bis acii huid hee uentã affirmabat: Ione ex 6. s cõſequés. doter falir 2 lnmmad eun e Nltenekinemem(Qalwerlhanten, TSed nel oua dot. Auli Cti- aduerſarius ma mat fiſi datopro matreage tris tuæ uictus eſſet re poteſt:) principi GarlleeSEllSl ſupplicem libellũ matrẽ tuã circiuene all vir.. aneid eſho e hac de ralselü litine Snrrte hn irn5 Cne renunc. quo rip„ l ſe cõtrouerſiã de No cenſeri:n 3 fdolo factam renũ enimpartariu d 4 ciationẽ irritam eſſe. ſcùm autẽ dolus ex con ninfjarguit duiij lij jderepu. iecturis probeturb, ideoq; in eo leuiores pro- utpecorizlendhu, hercd. 5 bationes ſatis ſint, fputarim hoc caſu iungi Imq; utilitas bn Ldiuus de in plures coniecturas debere, unde inſtrui ſut- PecoraxæſtimanN integ reſt. 6 ficienter religio iudicantis poſsit Prima eſt, am ſentiunt cenſiiccã dilectus. quia mulier, cuius ſexus fragilitati libentiſsi slatum,quiagftn extra, quod mè ſuccurriteunde& facil edecipi poſſe prę ueſentenui euin"'rc³. 7 ſumitur“. Secunda eſt, quia credibile nõ eſt a ſocietatis no ril eeee ceam 1 pontè,& ex certo animi iudicio donaf- ömunicetur'men“ ſe, cm mulierum genus auariisimum fite. .—+ rrie. Gſ an U 7. 3 7 tiam cömuneein 8 Tertia, quia eam, quæ ſententiã obtinuerit, Gim actumeſtt Tuciu.g· re non eſt ueriſimile renunciationẽ certo ani- duc ertperi Ui kercdesa mi iudicio ſeciſſet, illi præſertim, cum quo 7.„..., c erltpericuliſi Trcb. tam diu, id eſt, uſq; ad uictoriam litigauerats. cüm res periculocd „— 9 Quarta, quia circunuenta ab aduerſario fue cuùm enim hæc domi Aler coſ. d 43. rit, hoc eſt, aduerſariũ adhibitis amicis,& for taſit, utprouenie col.jeinj. tè potentioribus eam adiuiſſe,& improuidã nec damnũ qpitem Iſed& ſigiſi circunſiſtendo blandis ſubdolisq; uerbis cre ſt“Egoaregulſe ante. depetit. qulitati eius illuſiſſe: uidetur enim hac lege tror utpericulumſt hæred. ſignificari huiuſmodi coniecturas ſi ufficere, tuit, ut ſola fœtuun 10 fquod tamen plurimum in arbitrio iudicis, enim hęcpactolih I auſas. ubi ex perſonarum& rei qualitate reſidebit 5. Let erſatur⸗ nec iniclu Bala. tit.ä. cum hic ex coniectura circunuentionis ſuc- iſi quatenusinſent Lnonſoli,, currat mulieri deceptæ, apparetillud, quod nẽ inciderer, Quil ſedſſiſtatus de uulgò ſolet dici,fex dolo neminem excuſari, fatuum ad emna procur. 11¹ niſi eiuſmodi ſit, qui& prudentiſsimos fal- Bar.l. amplius lati 3 8 1 2 ati tunc procedere, cùm uir aliquis prudens ententiä laſonispeé 135 pcti ferem lat p quis p — Snl ⸗ enſeatur dominim„at.Alex. cöſ. deceptum ſe allegat: alioqui ſecundũ quali- tilitatem affertet. 22.in ſecãdo. tatem perſonæ ſufficiet præſumptionẽ mo- derari, ne cuiq́; dolus ſuus impunè ſtett. 12 b Controuerſiam.) Qui promittit con garpuiſ Iſlipul iſta,. trouerſiam nõ mouere, intelligitur nec de iu romaheh j. de uerb. obli,. reh nec de facton, nec iudicialem“, nec extra acſ. Gl in crimi. iudiciũo, nec agẽdo, nec excipiendo y: idemq́; Au,n. mrektntaiſe den iurſ. hæcuerba ſi gnificant, quod nõ inquietares, ea. ſeu habere licere“. 13 c FIrritum.) Sed nunquid ipſo iure? qd lſimulier. 9. ſi uideretur, propter naturam participij, quod cos f.quol præterito quoq; tempore nullum fuiſſe ar- gum gripat met. cau. 14 guit:nam& à Bar. traditum eſt, tpacta quæ al, dleganter. etiã fomẽto legis corroborata ſunt, propter n praceit. ſan. ClLgo'ſiſt metũ, uel dolũ, ipſo iurenullius eſſe momen — 4 ti:ut cùm per metũ quis dotẽ promittit᷑: cùm pur mimn Fäe here. uel kamen in ſtipulationibus uel alijs contracti- drnat, nopterneun act uerd.c.ſi Dus aliter ſoleat diſtinguiv. Nec obſtat uerbũ brwriſfmaumſ rebus eccl. nõ moleſtiam facti*, uel ad ſententiã declarato- alien. riam, quę neceſſaria eſt, etiam ſi actus nullus cothau. g keius. de 15 fueritSed tamen in contrariã partem fre- ad futurm rn wi iurefiſe. 16 quentius itum eſt,fquoniã non ſolent ſtricti 4 1 aunme⸗ Cu ſion cet. ana:paha 10 20 30 „ Auis preſy de ſubſequens, liberabit: quia referri poteſt ad 6o ²⁵ zchin 344 de Pactis. 345 iuris contractus ex dolo ſtatim infirmari, ſed exceptione opus eſt⸗. Dubium autẽ non eſt, tpacta nuda ſtricti iuris contractus eſſe?:idqʒ maximè in caſu noſtro dicendum, ubi pactũ liberationẽ à ſententia, quæ ſtricti iuris eſt b, inducebat,& eiuſ- ſeruis moturã, id pa dẽ eſt naturæ libe- ctũ mala fide factũ, ratio, cuius obliga =— ioc. ictio, ir irritũ eſt:& cũ ex ea ¹¹ Nec dictio, ,,— ritum, quicquã ad cõuẽtione cu Tre uerſatur, quæ quã- tUa a81 Cœperit 5 1/ doqʒ ad futurũ tem dex eam liberabit. pus refert᷑,& pro eo accipitur quod infirmandũ eſtd, unde ex ſubiecto argumen to interpretationem ſumit Ego à gramma- ticis accepi, ratũ à uerbo reor dici, idq́; ſigni- ficare, quod præcedenti meditatione firma- tum eſt,& ideo ad effectũ ipſum referri: un- de& irritum rectè dicitur, quod effectu fir- mum non eſte. d ¶ Agi cœperit.) Id eſt, excipif, Quid ſi pa ctionem non nudam fuiſſe exiſtimemus, ſed rei interuentu corroboratã? ut quia aliquam pecuniam aduerſarius dederat. Quid ſi pa- ctum nudum quidem credamus, ſed ex pœ- nali ſtipulatione illi adiecta agi? quod uero propius uidetur, propter uerbũ, caueret, ꝗ́d ad huiuſmodi ſtipulationem propriè refert᷑: rarum enim eſt ut cauiſſe dicatur, qui nudo pacto cauit: ſconuentionis itaq; nomine hic de utraqʒ, pacto ſcilicet, pœnaq; accipiendũ. Paclum nudum ſi partium faclo ueſtiatur, parit actionem. Paclum ſi ipſam rem reſpiciat, producit actionem. Pactum relatione facta ad contractum, confirmatur. Paclum traditione ex interuallo ſecuta non ueſtitur. Pactum iniuſtum nulla traditione corroboratur. Pactum ultra contractuum uerbis initorum uires non por rigitur. 7 Packio pœnalis certæ pecuniæ fouetur, quatenus paciſcen tis intereſt. Vfſuræ ex paclo nõ debentur, quauis in traditione faclo. 9 Pactum uſurarum ſoli retentioni ſufficit. 10 Contraclus re initi, pacto traditioni adiecto, non exten- duntur. Traditio& pactum diuerſis perſonis facta non produ- cunt actionem. 12 Nus alterius pacto impediri nequit. 13 Cohærentia contractus& rei traditio in pleriſque adſi- milantur. 14 Traditio, qua ſoluitur præcedens obligatio, non ueſtit paclum. 15 Pactum in dotis profeclitiæ traditione à patre factum, non innouat actionem. 16 Actio dotis filiæ contra patrem competit. 17 Pactum traditione utilitatis, præter neceßitatem, ficla fouetur. 18 Promißio dandi ut faceres, naturalem tantum obligatio- nem producit,& traditione confirmatur. 19 Pater dotẽ dans filiæ emancipatæ, legem quã uult adiſcit. Pactum patris de reddenda dote alio nudo pacto tollitur, contra Alexan. 21 Obligatio, ex partium uoluntate traditioni pacto adiecto, innouatur. &A△ONA 114 l.dolo.J.de in- ut. ſtip. 17 a Gloſ.l. j. de act. E obliga. b I. j. C. ſi plures una ſent. c l. ab emptione. ubi Bar. ff. eo. 18 d Auth. ex cau- ſa.j. de lib. præ ter. ubi Bald. col.iiij. Rimi. 19 e Xj. q. iiij. c. ir⸗ ritam. f lj. de except. g l. legem j. eo. h l. ſi pacto quo. j. eod. i l. ſancimits. j. de uerb. ſig. 20 1 a I. iuriſgent.§. 3. f.eo. 17 7 5.j. j de pac Hac. fubmo. 2 c l. ſi dominus. in fin. de præſcr. uerb. d I.ij.j. de euict. e d.l. ſi dominus. Bar. d. l. in tra ditionibus. f. Lcum res. j. do na. l. perſecta. de donat. quæ ſub mo. 3 g l. ex morte. cir ca med.j. de pa ctis con. j. eo. tit l. ſeg. h I. contra.l. iuis publicũ. ff. eo. 4 5 i l traditionibus j. eod. 6 k lij.& iij.ã. de pac. int. emp. l. j. in fi. ff. de do. I I. penul. f. e.. ſi creditor.. fi. de diſt. pig. m l.j.. ſi quis. de aꝗq. quot. Bar. d. l.pen. 2 n l. ſeruus. ea.l. Hde ſer. ex- por. 8 0 I. quduis. j. j. de uſur. 9 p lſi tibi decem. f. eo. 10 11 q I rogaſti.. ſi tibi. fy ſi certu pet. r l. elegater. õ. ſer uus pactionis. ubi Bar. de dol. s l. ſi tibi. j. loca. EGEN.) a C Traditum extat, ſupraq; admonuimus, licet ex pacto nudo actio non detur, ſi tamen pactionis uerbis partium factum, Xναᷣ οααμαιην“ νοα oacceſſerit, I oriri actionẽ:: quo fit, ut à traditione rei cor- I. roboretur ipſe cõ- tractusb. Quod in telligendũ, ſi id pa- ctum rem ipſam, quę traditur, reſpi- ciat, ut quia de ea reſtituẽda agatur, uel traditionis cau ſam declaret, uel eam reſtringat,& ſi qua ſimilia“. Si uero rẽ ipſam ſeu traditionem non reſpiciat, nullã actionẽ pa- riti, fniſi de cauſa conſtet: ut quia habita re- IDEMAVG. Nicæ. Pgem quam di- Xxiſti, quum do- tem pro alumna da-/ res, ſeruari oportet: nec obeſſe tibi po- tuit quod dici ſolet, latione pacti ad contractũ, aliqua innomina 20 toꝶ contractuũ ſpecies exurgat, tunc em nõ tam traditione, q́; rei, ut uocant, interuentu confirmatur pactũ?:& ideo tunc nihilrefert, quòd res ex interuallo pactionem ſubſecuta ſit, ſcùm aliaàs traditione rei non foueatur, ni- ſi id pactum quod in ipſo actu conceptũ ſitf. tQuæ regula rectè tamen percipienda eſt: nempe ut pactũ corroboret, ſi iuſtũ ſit: quid em̃ ſi ex turpi, uel reproba cauſa proceſſerit, uel aduerſus legum præſcriptas-non eſt cre- dendum traditione confirmari. Sicut nec ideo ſupra uires cõtractuũ, qui uerbis ineun tur, poterit ualeſcere: unde ſicut ſolo pacto nõ quærituralicuius rei dominiũ abſq; tradi tionei ita nec retrò transferri poteſtt. Qua ra tione nec translatio dominij in re alterius im pedier᷑:ut ſi centũ tibi tradam, adiecto pacto, ne fundum tuum Sempronio uendasl, non adiuuabitur id pactũ, ut idcirco uenditio nõ non uendi, quatenusintereſt agere poteron, alioqui nullius erit momenti ea conuentio. tNon abſimili quoqʒ ratione inductum uide tur, ut pactio pœnalis etiam certæ pecuniæ traditioni ſerui adiecta nullo uigore foueat᷑, niſi quatenus paciſcentis intereritt Nam& uſuras conſtat ex pacto deberi nõ poſſe, quã uis in ipſa pecuniæ traditione factum ſit, tſo- li enim retentioni ſufficieto, quod odio uſu- rarum innumerata pecunia conſtitutum ple rich arbitrantur. t Cæterũ& contractus qui re contrahunt᷑, pacto in traditione adiecto, extendi nequeunt, ut ſuprà q́; peruenerit o- riatur obligatior, quòd ſcilicet huiuſmodi pa ctum contra naturam eius contractus eſſet a. Traditio quoq; ſi alteri fiat, alteri uerò pa- ctum, receptius eſt nullã inde actionẽ dari: utcùm quis pro colonis Titij pecuniã pręro gat, id eſt, antequã dies illi cedat, ſoluit,& in ipſa ſolutione Titius ſe ei reſtituturum pro- mittit non confirmatur idpactums: cui con- ſequens eſt, quod traditum extat, ſi locus mo numenti hac lege uenierit, ne in eum hi infe- rant᷑, quos ibi ius eſt inferri, ex hoc pacto agi Alciati cõment. in Cod. Iuſtin. 10 30 teneat:ſi tamẽ mea refert, fundũ Sempronio 40 50 60 347 non poſſe non fauore religionis(ut quidam t credidere, fſed quoniam ius alterius reſpicit, quod impediri pacto non poteſtu: nam& re- 1 ceptum eſt, ſi contractus fauorem alicuius u reſpiciat, pactio illi incontinenti adiecta, fa- uorem alterius, nõ ex pacto actionem tamen actionè in- rum in patre emancipatæ filiæ dotem dante, qui traditioni poteſt quam uult legem adij⸗ cere:,& tamen tenetur pater etiam emanci- patam filiam dotareſ:quod iure nouo conſti tutum eſt:lege enim X I I.tabul. penitus ex- l zuodſilen „de reli 1 6 d.. pen. . formari*: tut ſicut i³ non naſci:tunc enlm coherentia contra X gllpeta hoc iure utimur, cũ ctus talispaction V pactum nudum eſt: cõualeſcit, ita nec alioquicum pecunia reitraditione con- datur,& aliquid de ualeſcat:in pleriſq; reddenda ea cCõuenit enim aſſimilantur, ut hic Soci. oſten- utilis eſt conditio. dit Sed&illud ad 14 miſſum eſt, tradi- tione quæ non ſpontè, ſed præcedentis ob- ligationis diſſoluendæ cauſa facta fuerit, pa- ctum non roborari: ut ſi ſtipulatione tecum? lſtintaße conuenero de centũ tibi ex certa cauſa dan⸗ alexnonea dis, deinde in ipſa numeratione paciſcar, ut fn. pro me eas Romã, nulla ex pacto actio erit, quia huius traditionis cauſa non pactum ipſum cenſet᷑, ſed præcedens obligatio, quæ omnino diſſoluenda fuit. f Quapropter pa-/ 15 tris pactum in dotis profectitiæ traditione factum, actionem non innouat⸗-: ftenetur 16 enim filiæ fam. dotem tradere“, atque ita offi⸗ ⁊ lauiaj deuu cio iudicis cogi poteſt n, cùm alias iure ciuili av. inter patrem& filiumfam. actio nulla eſſet. Quod ſi ſubſequens traditio ultra neceſ- 17 ſitatem aliquid uoluntarię utilitatis adderet, al qullle propter eam utilitatem pactum fulciri, ceu de ritupt ea cauſa ſubnixum poſſet, quod tribus exem plis oſtendam: ſ Primum eſt in contractibus 18 innominatis, in quibus præceſsit pactio, pu- b Battlob⸗ tapromiſsio dandi ut faceres, ea ſolam obli⸗ mur-dealio gationem naturalem producit,& ideo inef, cbi ficax eſt. Si igitur traditio illi pacto acceſſe/ c lf. tij j rit, confirmabitur, quia habet id utilitatis tra 1 erinn ditio, ut rem transferat, quæ aliàs nulla actio tiuuus ne àpoſſeſſore extorqueri potuiſſet.†Alte/ 19 e l.cerdt et§. extrahtl j dereuxak fl finqde ai prom. tranea huiuſmodi filia erats: unde conſtitu- 20 tio quæ id onus patri addidit, eo moderami ę ne addidit, ut etiam ſolo pacto ſibi cauere poſſet, ut integra dos eò reuerteretur, unde uenerat:& ideo tanta neceſsitas non ſubeſt, h quin pacto tolli potuerit:atque ita ego com- munem Iac. Pet. Alb. Bar. Angel. aliorumq; ſententiam declarot, Alexandriq; diſſentien tis rationes ſubmouendas cenſeoi. Tertium eſt cùm præcedens obligatio ex contractu! deſcendit,& ſubſequente traditione actum . emanchjai nſt de een que c ite In dl. auiC A l in tratid nibus. doci0 Rim. lic. 21 Alexxlſicin Aotẽ colijſt lut. matr. eſt, ut adiecto pacto fiat nouatio: tunc enim- græl tmem propter uoluntatẽ partium uideret᷑ pactum a ueſi traditione ipſa effectum ſumere, quia ſcilicet præcedens obligatio ſola nullam neceſsita- tem habet, cum quaſi nouata ſits, 1 Creditor aream. deat em. et Audl auia in ulku 1 giüttiu 4 inn iyumaaſe 4 mmjſrum 1 uaſtuiaun mlbaa 6 mvchke rjmikimt Icutumme VIAnuttomna nttʒlulcp lndefince 1 Mdioreideh 1 Mnuv enpti trfel. Imauipeſti 1 pciin on mnuepen IPxcor. weim⸗ uctémarit u üulias thanlämartod un ewalikſo aa Eplo conu rauz Keam recol à dctiord n clegrio dipent d nütore cſ I. e daim gem n dubitab: alerélaer 1 tauore 6 le cauſa non padu den oblig uo it. Quapropterga, ofectitiæ tradiiin innouat⸗: ftenem adere' atqueitach cum aliès iure cilll m actio nulla eſſet: traditio ultra nece ie utilitatis adderen pactum fulciri cu et, quodtribus exem neſtin contracibu præceſsitpactiop'' ceres, eaſolam obl' oducit,& ideo iiel io illi pacto accelle nabet id utllitati m ar.. pupillu „de his quæ in uæ alids nullaadi Lee de . e Alel? aeen eri potuiſlet talle Lin ratione. g. æ filiæ dotem dande incertæ. ad le. am uult legem adh ater etiam emand, od iure nouo coblt fin. 8.j. ſi leg. rhod. Hrad „ſlita ſtipu.. tus e 1 ubul pemnd irr Chryſogonus. rate-funce conltli I 6i Arctin.& 4 lo pacto ſibi cacele — dreverteteturm W e ceſcitas non n iatqueita gor In cel. Aliotum ar. Al giſlente 1 it eo moderanl 1a de uer. ob. didit, 2 1 24. 7 I retẽtionẽ. lel infi de uſux. erin Lidemq;. g. fi. 1 TUnn„ as cenſeo le ff ꝗ pot. in pi. ligatio ex conda 1e — nte ti ſius qui.ff. de ditione aein ur fi. 3 me u unc erinp 1. diuortio. 6. nouatio: tium vider * re,„ aſumerc,1, eeßi gla nu lm 65 c paciii nõ ſolã. in fin. aſclii ſolmar. 4 348 credilor hypothecarius pecuniam debitoris à priore debitore con ſumptam repetit, tanquam ſi extet. Hæreʒsuſuras à patre præſtitas de prædio dotali, repetens à no uerca, non auditur. lus mariti creditoribus præualet aliſs. Fructus naturales conſum- pti, nullam creditori- bus actionẽ præſtant. Species bona fide acredi⸗ tore conſumpta, non poteſt peti. Cuius amplius intereſſe de ſinit, à iudicio repellitur Cuius d principio non in- IDEMAVG. Capitoni. X conuentione quidem qua pa- ctam nouercã tuam cum patre tuo dicis, de pactis. 10 zeech eeceneäche cum fundũ in dotẽ stantum excipit, cuius in. zWneg. daret, ut creditorib. Exceptio, tua nõ intereſt, lite conteſtata peremptoria eſt. Hæres& ſingularis ſucceſſor auditur, quamuis intereſſe eius deſierit. Damno dato non deſinit intereſſe. Architectus à promißiõe ædificadi liberatur uẽdita iam inſula Eũ qui d me cauſam habet plenißimu ius cõſequi, mea intereſt. gi promiſſor in mora ſit, ſtipulat ori nil imputatur. Pœena ſtipulationi adiecta, facit architectum uenditione domus non liberari.(format. Aeſtimatio dotts cõtraclu ipſum in naturã uenditionis tranſ- Legi prohibitoriæ paclo contrahentium renunciari nõ poteſt. Onus tributorum eſt patrimoniale. Pactum ut dominus nõ poßidens tributa ſoluat, quo ad contra- hentes ualet, reſpectu fiſci minimè. 4 Datio rei æſtimatæ inducit uencditionis contractum. Aeſtimatio rei depoſitæ cauſa eſt ficilioris probationis. Aeſtimatio emptionem, quando dominij translatio requiri- tur, facit. Sententia pro æſtimatione contrarijs coniccluris impugnatur. Aeſtumatio in contractu, in quo dominium cõmunicatur, facit commune periculum. „XCONVENTIONE.)Fundümulier, quẽ iam antea creditoribusobligauerat, in dotẽ marito dedit, pactoq́; cum eo cõuenit 20 30 ſe illis uſuras ſoluturã, ne ſcilicetiure pigno- 40 ris à marito fundũ illi euincerẽt:nec promiſ- ſa ſeruauit. ſoluto matrimonio, hæres mariti Capito conuentus ut fundũ mulieri reſtitue ret, eam recõueniebat ex pacto quaſi uſuras creditorib. nõ pręſtitiſſet, uidebat᷑q; ꝓbabilis eius allegatio, quia creditori hypothecario id ius cõpetit, ut debitoris pecuniã à poſteriore creditore cõſumptã repetat, perinde ac ſi ex- tet? cùm genus nunq́ʒ perire poſsitb: meritò ergo dubitabat, ne eo nomine aliquando cõ- ueniret᷑:ſua em̃ plurimũ intererat, ut eis ſatis fieret, indemnisq; præſtaret᷑. Sed tamen re- ſpõſum eſt, hũc minimè audiendũ eſſe, qua- ſi ſua amplius nõ interſit?, cùm reſtituto fun- do, omne id onus ad mulierẽ pertineat, nec probabiliter quicqᷓ; ſibi à creditorib.illis ſit ti mendũ, ſiue quòd reſpectu fructuũ à marito conſumptorũ, nulla eſſet pro uſuris hypothe cas, ſiue quòd etiã ſiactũ eſſet ad fructus uſu- 50 349 nõ eſt eis conſumptis, nullam creditoribus i l iij. ubi not. j. cõcedi actionẽ ſquia ſpecies bona fide à cre 5 in ꝗb. cau. pig. ditore, quamuis poſteriore conſumpta, peti k l.j. fl de diſtr. nõ poteſt Hincq; adnotant Doct. eum cu- 6 pign. Bar. d.l. ius amplius intereiſe deſinit, à iudicio repel- pupillus. li:hęc em̃ exceptio! er dehe, quibus fuerant præ/- tua nõintereſt, an-„. nane dia obligata, uſuras te litẽ cõteſtatam, 6. ji gs ex his. ſolueret, actiotibi ad ut de eius narura arinoieſb. 5 eſt oppoſita, agen-⸗ u ⁵i Bar. uerſus cam cpetere tem à limine iudi⸗ Iſi patroni.ũ. nOn poteſt, etſi Ppa/ cij ſubmouer: tnã 7 Jui fideicõ. ctum in Kipulatio⸗ ſicut à principio a- ad Treb. nem deductũ ꝓbet᷑. gereis non oeal 0 1 hhurs, t. cuius nö interſit“, j. de uerb. obl. Sed ſi fundus æſti- ita ſi ex poſt facto p I. ille à quo.§. res ad eum caſum ſiide teſtam. ad deueniat, à quo nequit incipereot ldemq; de 8 Treb. exceptione dicendũ, utis ſolus, cuius inter- 4 nõ ignorat.j. eſt, excipere poſsit: debetq́; prima fronte de qui ac. nõ poſ. hoc conſtared, alioqui litis ingreſſum nõ im- pediret.tquòd ſi lite conteſtata obijciatur, re ceptius eſt peremptoriæ exceptioni æquipa rari,& ideo tanquam ex ea oſtendatur acto- ri nullam actionẽ competere, etiam tali tem- pore excipiens audiretur Non tamen hæc perpetua ſunt, ſed quibuſdam caſibus audiẽ etiam is, cuius intereſſe deſinit: ut ſi id facto rei conuẽti cõtigeritꝭ, uel alteriꝰ qui eius per ſonam repræſentet, qualis eſt hæres, uel etiã ſingularis ſucceſſor: Idem in pœnis legalib. nec em̃ quid interſit in eis conſiderat u, ſicut nec cùm ex delicto ſeu dolo agitur*. tSed& ſi in pręſentia intereſſe quidẽ deſinit, damnũ tamen iam datum ſit, quo illud reſtituat᷑, nõ cenſebitur deſinereY: ut cùm quis iniuriarũ acturus, ſtipulatus eſt aduerſariũ ſuum iudi- cio ſiſti, illeq; poſt longam fruſtrationem pe rierit, deſinit quidem ſtipulatoris intereſſe, quia actio iniuriarum morte rei extincta eſt: ſed tamen durat damnũ, quod is paſſus eſt, quia per fruſtrationẽ litem conteſtari nõ po- tuit⸗. Et ex his decidi illa queſtio poteſt:ſi ar- chitectus mihi ſtipulanti inſulã ædificare in fundo meo promiſerit, egoq; eum fundũ alie nem, an liberatus cenſeat. †Reſponſum em eſt, liberari, quiamea amplius nõ intereſt, ut hac lege dicitur:unde ſi interſit, ut quia pro- miſerim emptori dictam inſulã fabricatũ iri, ſecus eſſetb.fIdẽ ſi eam actionẽ emptori ceſ- ſiſſem:intereſt enim mea, eum qui à me cau- ſam habuit, pleniſsimũ ius cõſequi. t Sed& ſi promiſſor iam in mora fuiſſet, receptũ eſt nihil ſtipulatori poſſe imputariꝰ, cui rem ſuã liberè uendere permittit᷑, nec ex mora ſua lu crum poſſe ab architecto fierit.t IIlud quoq; ueteres tradiderunts, ſi huic ſtipulationi adie cta eſſet pœna, architectũ alienatione fundi facta nõ liberari, propter pœnã em̃ quid ſti- ram trahie. Inõ uident᷑ creditores marito prio 6 5 res eſſe, cùm quo tẽpore naſcunt᷑, ius quoq́ʒ mariti natum ſitſ, quod tanquã fauorabilius præualere debuits. Quòd ſi in fundi reditu nõ pecunia, ſed naturales fructus ſint, dubiũ pulatorisinterſit nõ attendimust: ſi tamẽ em- tor uetaret, iuſta eſſet architecti excuſatio. b Sed ſi fundus.) TCùm æſtimatio dotis contractũ ipſum in uenditionisnaturã tranſ- formet, remaneatq́; idcirco fundus ipſi hære 441 2 r Feli. c. ſup his. col.pe.de acc. 9 5 l. ſi poſt acce- ptum. ff.de rei uend. 10 t l et ideo. de cõ dict furt. u l. inter omnes. f de fur. l.in- iuriar. ff. de iniu. 11 x I. j§. reclißi- mẽ. ffkde ui ᷣ ui arm.l. j..ſi rem. ff. dep. I. qui autẽ. g. ſiquis cau. ⁊l.ſi eum. g. qui iniuriarũ.in fj. ſi quis cau. a d.. ſi ſub una. gl ſtip. nõ di uiduntur. uli Rom. eo.tit. 12 b Arg.l. in uendi tiõe. uerſ.ſi ꝗs in tradẽdo. ff. 13 cõm. præd. c l. ſi tibi. 9. ſi pa ctus. ult. reſpõ. 14 ff e. Paul. de Caſt. d.l. ſi ſub una. d I.j. S. ſi fundir. 15 ff.de aq. quo. e l. in re. j. mãd. f Bar. I.ſi inſula. in prin.de uer. oblig. g Dy. Alb. laſ. l. non ſoli. g. fi. de ope.no. nũ. 16 h l. ſtip. iſta. g. al teri. de uer.ob. a l. quoties ꝗj. de iur. dot. b al iuriſgen.9. quinimo. c 1j. j. ſine cen. uel reli. d Ifin. eo.tit. e I. ij. eo. titt. f Gloſ.l.j.jne fi deinſſ. dot. 17 18 gl. Imperatores. de publ.l. j. de an pub. lib.x. 19 h l. inter. ff. eod. i l. epiſtola.§. j. f eod. k I.j.§.p ſerui. ij. de acq. poſ. I Gloſ.in d.l.j. in j. ſol. et Nicol. Maktd. m l. ij.. fin. de uerb. oblig. n Spec.titul.de loc.§.nunc ui⸗ dendũ.q. iui. 0 l. ex uectigali. de pig. 20 p d.l.j. ] d.. quoties. 21 r I ſiut certo. 5. ij. commod. 22²2 s Llitis. ff. pro emp. t l. uſufructu. ff. ſol. mat. u l. cum fundus. locati. 23 x d.l. quoties. gl. J. j.§.j. de ſu- perfic. Salic. et Mod. hic, arg. d. l. ſi ut certo. 2 L fi. j. de noua. Doct. hic. „ Alciati cment. in Cod. luſtin. dis, manifeſtò apparet eius intereſſe, ut credi toribus ſatisfiat,& ideo pactum cohærentia contractus confirmabitur,& actio ex uendi- to competetb.quòd ſi tale pactum legibus re probaretur, ſecuseſſet:: ut cùm quis paciſcit᷑, ut uenditor ipſe tri buta ſoluat:lex emm matus, ita ut pars in- prohibet, ne quis ſtrumenti ſignificat, 17 fundum compara- in dotẽ datus eſt, ex re poſsit, quo minꝰ iplepublicas penſi uendito actio ut pla tatiões agnoſcata, idq́; publicæ ſeu fiſcalis utilitatis contempla- tione?: funde legi prohibitorię pacto contra- hentiũ renunciari nequit᷑.fonus enim tribu- torũ eſt patrimoniale, quod lex ſemper uo- luit præſtari ab eo qui tanq́; dominus poſsi- dets:unde pactũ ut dominus ipſe& poſſeſſor ſoluat, ſemper ualet: quòd uerò dominus nõ poſsidens ſoluat, non ualet, quantum ſit fiſci reſpectuv quo ad paciſcẽtes tamẽ ualet, quia nulla eſt prohibitio legis,, cùm trans latio hęc poſſeſsionis temporaria,&perfecta non ſitè: & ita ego ueterum ſententiam declarol, qui- bus Fulg. Aret. Soci. Rim. accedunt. Alij ta- men ualere pactum partium ipſarum reſpe- ctu indiſtinctè exiſtimant, pacta enim debi- torũ inter ſe obſeruanda ſunt:& ideo ſi mu- lier fundum emphyteuticum marito in do- tem det, pacto quòd ipſa canonem ſoluat, ua lebit paction, licetdomino non præiudicet, quin maritus cadat, ſi ſolutum non ſito. Sed huic ſententiæ uerba legis repugnantt, quæ de actione ex uendito loquuntur, cuius nul- la cum fiſco conſideratio eſt. T Et ex hac ulti- ma legis parte illud adnotant interpretes, rei æſtimatæ dationem uenditionis contra- ctum inducered: quod intelligendum, ſi æſti- matio in contractu interueniat, cuius natur dominij translatio nõ aduerſetur.t Quid em ſi in cõmodato, locato, depoſito, huiuſmodi æſtimatio interuenerit? uidetur certè cauſa facilioris probationis ſolum facta aduerſus eum, qui ex culpa, uel periculo conuenitur. Quòd ſi ex natura contractus dominij trãſ- latio requirit᷑, tunc regulæ legis noſtræ ſtan- dum eſt, ut æſtimatio emptionem faciat:. L demq; in dubio reſpondendum eſt, ut in con tractu dotis, in quo non magis translatio do minij, quàm poſſeſsionis neceſſaria eſt, cùm 50 poſsit mulier, ſi hoc actum ſit, nudam poſſeſ- ſionem in dotem dare:, in dubio enim potius de iure transferendo actum cenſebitur,& ideo ſi æſtimatio acceſſerit, factam uenditio- Renn etrlereſeindehe Iquæ ſententia con- trarijs coniecturis quandoque impugna ut quia ęſtimatio CSdigee 15 ſit, Herbnreden rei ualorem æquer: uel quia appareat ideo eęſtimationem acceſsiſſe, ut rei detrimentum reſarciri poſsit, faciliusq; culpa præſtariy: uel ſi ex poſt facto adijciatur:non enim ueriſimi le eſt uoluiſſe partes perfectum antea contra ctũ nouari uel corrigi. Humanitatis quoqʒ intuitu, in dotis contractu non uidetur æſti- 20 30 40 60 351 matione alienatum fuiſſe fundum, cùm ma- ritus aliter ſoluendo non ſitꝰ. Idem ſi actum a lpe.i5i ſit, rem ipſam, non autem æſtimationem red Tieu d did. Idemq; ex alijs coniecturis. Quid enim ſi blſiin ai in diuiſione, à cohæredibus facta, hi ſeruiæ- nd ſtimati ſunt, quos citis ſtetur, cõpetit. ſubconditioneper fideicõmiſſum te/ IIDEM Aug. Phaculæ. Latot Alls fchh Acta nouiſsima ſe ocua 3 rat? Non erit ueri- ſeruari oporte⸗ ſimile id actum, ut e ſen uenditionis titulo Taauf trans ferantur“. t Sed quid in contractu de? 4 cuius natura dominium non transferatur, ſed cõmunicetur, ut in ſocietate? Et pro par- d leun auhu —.—.„„ 1 te cõmuni ſapiet æſtimatio aliquam naturam damnaß. uenditionis*, ut ſcilicet cõmune ſit periculũ, peoſee quod ſuprà in pecorũ partiarijs tradidimꝰe, e el ibatau 1Pacto nouißimo priori quamuis ueſtito derogatur. 2 Altio ſemel extincta reſuſcitari nequit. 3Nouißimo pacto prior aclio nõ reſuſcitatur, ſed noua eiuſ dem naturæ inducitur. Actio iniuriarum pacto ſopita, alio pacto non reuocatur. n fictis in iudicio omnia ſolennia præſumuntur. Iudiciarij feruoris effectus plurimi. Non quæuis pactio in iudicio fcta mox fõuetur.(ptio. Ex qualitate perſonæ iudicis augetur& minuitur præſum In decreto iudicis imperiti Gidiotæ iuſta cauſa non præſu Vltimum pactum generaliter priori derogat.(mitur. Vliima mora præcedentem diluit. Supremus dies de omnibus iudicat. sequentia uerba in inſtrumentis, non derogant prioribus, niſi expreſſum ſit. Ordo negleclus ſcripturam non uitiat. In quolibet actu poteſtas& uoluntas iungi debent. In pignore qui prior eſt, potior& iure eſt. Prima teſtis aſſeueratione ius parti quæritur. Aclio extincta ex beneficio legis reſuſcitatur.(poſſunt. Contractus qui re perficiuniur, nudis uerbis di ſolui non priora non reſcinduntur, niſi per actum retro ſimilem. Ex natura& fauore prior actus præualet. Prior actus ſi plenior ſit, poſteriori antefertur.(iit. Quando fit nouatio, ultimus contractus priorẽ nõ eucr- Iureiurando ſequenti, priori non detrahitur, ſi iuri com⸗ muni concordet. luramentum à muliere ſibi præſtitum ualet.(ctus. Vbi iuramentũ ſine peccato obſeruari poteſt, tenet cõtra Iuramentum cõmuni iuri contrarium, actum tamen ſouet, licet iuratus periurus fiat. luramentum clauſulæ derogatoriæ effeclum habet. Quæ poſteriore ſcriptura codicillorũ referuntur, perin- de habentur ac ſi in teſtamento adſcripta eſſent. Quod ex mente inducitur, förtius admittendum eſt, ſide eo expreſſum ſit.(tium, quam contrà. Præcedens clauſula magis facit ad declarationem ſequen- Quando ſpecialiter pœnituit agens, priori aclui per po- ſteriorem derogatur. Poſteriora priori proteſtationi, cuius ratio ceſſat, derogat Proteſtatio ficta in aclu cõmuni, altero abſente, à poſterio ri reuocatur. Participiã non tranſit in uim nominis, ſecundum Vallam. Habere propoſitum, eſt propoſuiſſe. Horreũ quẽcunq; locũ ſignificat ad reponẽdas merces. Caupo tenetuier ad reſtitutionem rerum ablatarum uectori bus, licet de indemnitate proteſtatus. proteſtatio ſequenti actui derogatoria nõ attenditur, quan do pars quæ læditur non expreſſe conſenſerit. Pan NOVISSIMA.) ilDchehaln 1 dibi 24 34. 39 3 Gin ceia Au endbſed 8 he rhun⸗ Alts inneläl han amünce Biräi 2 FAhclius aanſ melarn uinnoua wbuolu 1bGNla Uun tübelme 63 dilta ca 1 4 dücdan fe auscentä uel, llcht con A gldénom aha Sn 1onb a ülkemnit lühm lhcöbent npacdo uis iiber h,. mar Hisq T ma ltlelacho lat weällte d lscon azdlcioraſt ah wdenni 1,„. 7. mu mildice him contra au lmonicn a pecun dürhubtiot d Merüco die hrſiban m guodh Llgeneral elüdiean, — d üm d h u Büaa ſtim vhi ſenin, 4 1. ſt unus. 9. pa 6 ddi lunt dus ne. de pac. udcondiinnen H Stich.§. na lideicömi 1 turalis. de ſol. ator alj, 4.,5. pactus. rate enälg dle uerſ. ſed ſi. dun neritna, d Liuriſgent. 5. ridacd adeõ· ff eo. lam acluq; pri. . li h I ulia.9. quan rtiars tradidim, tã. ff ad exhi. it ueſlio ar au minequit 5 ſlliean ſaͤug 2 .3 Arg.l. pupilli. §. j. de ſolut. et no.ſi diuerſa jtit.j. 114 j. de præd. u ali bacto non ret niapreſumuntir ini. ficamox fucte. bi ugetur Eminuiur eaſn iciote iſta cuſa mne prioriderogat.(niu lluit. udlcat. rtis non derogan prinin 4 Alcx. l. tranſ- actione. j tit. j. n l. nõexiſtimo. de admi. tut. 6 1 Gl. pen. in l.j. on uttiak. de interr. act. oluntas ungidebeft. I. ea.j de con- dor Cureeſ. feubi dalic. patti quertur. col. j. gis reſuſciutur(zaſl ar, nudis uerbis diſolum iper alum rero inim mu. de fi. tut. ctus preule:„I Gl. 1 j. de cur. erorianteperiu. 1 ſi bon. dan. gcontraftus prioré toui- l.omnium. Jj. de inon detrahltun ſtimem deſta. Gl. auth. gene⸗ ereſtitumuddet(in aier dr cpi oiſenwiparſztmt in Ocler. 6 atraum, aum tandl in ſiue j tt.j. 1 lij.Fã. de offic. ucriecfakun. ciuil iua odicilorã nferunti ih l.tutores. de c5 rentoasſeritatſen fir. tut. ubi Bal. prrtius aumütenaumd J 1 (tim zunene ekaldalecunmen Gtgeno iaiah 49 aſtsian, dſenteh uh 5 lcum oſtendi 7 8 Aret. cõſ.6. &l. ſciendi. de uerb. obl. 9 Inno. Hoſt. c. cedés. j. ut lit. non conteſt. ioni cuiur nuni, altero ala m nomiiyi⸗ ſammi opoſuiſſ. niscat ad omrerum 2 Ded 1 35² tibi centũ ex cauſa mutui, deinde pactus me- cum es, eam ſummã à me non petere: rurſus poſt aliquod tempus conuentũ inter nos eſt, ut eius pacti cõmoditate nõ uterer:hic tradit᷑ poſſe te ex mutui cauſa rurſus agere,& mihi excipiẽti obſtiturã exnouiſsimoplaci re tam iurfs Ardrn toreplicationẽ. Di ſ 1* 4 1a Xxerft aliqs,cum in Iplils el æultasPo lege nõ exprimat ſtulat: quapropter ſi quę cõuentio prę- cõuentione quę præ peülsritenenichet re ceſsit, diuerſa pars rIngéda 11Scdanae De uſuram ſe non eſſe cies ad pactũ nõpe 1—5 cõſenſit,& maximè tendi, ſed generali ter potius intelligẽ dum, etiã ſi iuſtũ, id eſt, ueſtitũ(ut uocant)pa- ctum interuenerit, qᷓd priorẽ actionẽ ipſo iu- re extinguatb. t Sed huic poſitioni reclamant omnes, quoniã actio ſemel extincta ſuſcitari amplius nõ poteſt: tniſi reſponderis, priorẽ quidẽ non ſuſcitari, ſed nouã eiuſdem condi tionis& naturę ex pacto dari,& id eſſe quod lex ait, ideo proficere ad nouum contractũ: uidet᷑ em̃ iuris interpretationerepetita prima illa cõuentioò, quod in obligatione ex cõtra- ctu facilius inducit᷑:tin actione uerò iniuria rum pacto ſopita ſecus eſt, quoniã huiuſmo- di actio ex ſequẽti pacto nõ naſcit᷑, ſed ex cõ- tumeliaſ.nec nouũ eſt, facilius aliquid ad in- ſtar eius quod ſemel placuit, induci, q́; omni no innouaris: nam& ei cui actio ſemel cõpe- tijt de facto, deinde agere lex permittit, dum partis uoluntas nõ aduerſet᷑, ut quia nõ exci piat:& ſic utcunq; ſuſtineri hęc ſententia ad uerſus communem poſſet. b ¶Maxime.) f Quæ em̃ in iudicio fiunt, ualidiora ſunt, unde facilius in his pręſumũ- tur ſolennias, diluitq; omnis pręſumptio uel doli uel metusi:& ideo tutor cum pupillo co ram iudice cõtrahẽs, cenſebit᷑ bona fide& pa làm contraxiſſen:& qui in iudicio confitet, ex iuſta cauſa cõfeſſus cenſebit᷑:& ſi expreſ- ſa mutui cauſa cõfiteat᷑, exceptionenõ nume ratæ pecunię uti amplius nõpoteritꝰ. t Sũtq; iudiciarij feruoris plurimi effectus:ex eo emm ſtipulatio fingit᷑ꝰ:renunciatio quoqʒ iuris in poſterũ cõpetituri inde robur aſſumiti: teſta mentũ, uel cauſa mortis donatio, coram duo bus teſtibus ibidem facta, ſuſtinet: pactũ nu dum, quodad iudicij ipſius expeditionẽ re- ſpiciat, corroborat᷑,&actionẽ parit.ſ Sunt& qui generaliter qualẽcunq; pactionem calo- re iudiciario foueri tradiderunt:ſed eorũ ſen tentia cõmuniter recepta nõ eſt Sedan hęc procẽdant corã quocunq; iudice: Et Bal. pro maioribus quidẽ magiſtratibus præſumi fa- teturꝰ:pro minoribus uerò negat: funde& Aret.reſponditynõpreſumi iuſtãcauſam in decreto iudicis idiotæ& imperiti, quales ſo- lent eſſe pagorũ ſeu uillarũ duumuiri& po- teſtates,& qui uili ſportula autoritatis ſuę co piam in inſtrumentis faciunt:: ſed uerius eſt, ex qualitate perſonarum uelaugeri pręſum- de pactis. 10 20 30 4⁰ 50 60 353 tamẽ hic diffuſior eſt, qᷓ; ut in pręſentia attin- gi,& huc de locis ordinarijs trahi debeatb. c Nonprohiberis.) †f Attendit ergo ulti mum pactũ, derogatq́; priori: quod generali ter fatendum& in mãdatoc, ut ultima procuratoris con- ſtitutio obſeruet᷑, & in iuramentis, ſi ut proponis id etiã apud acta præſidis aſſeuerauit, actionẽ quæ ſuper prima cõ& in cæteris cõtra- uentione fuerat, ex-, ctibus,& ſcriptu- ercere non prohibe- ris. Sic& ultima wise mora diluit præce- 3 dentem', In reſcri- ptis quoqʒ; idẽ tra- ditũ eſt ut poſteriora efficaciora ſint. Idem in legibus, in decretalib. in ſtatutis municipio- rum, in conſuetudine, in præceptis, interlo- cutionibusq;ʒ iudicumt, in teſtamentis uel co dicillis:ſic ultima ſepulchri electio attendit᷑s, & mulier in ultimi uiri conditorio reponit᷑: ſic ultimus ſacerdotij ſtatus inſpicit i: ſic po- ſtrema ab ædiculæ patronis facta præſenta- tiot:ſic nouiſsima qualitas perpẽdẽda, extre- macʒ uitæ conditioſ: ſiquidem, ut prouerbia- li uerſu dicitur, Alius de alio iudicat dies, ſu premus de omnibus:unde& ultima fama cõ ſideraturm: ſic ultima uerba ſententiæ, uel cu iuſuis alterius ſcripturæn: quæ latius tractata à recentioribus hic accipienda ſunt. Non ta- men hæc perpetua ſunt, attenditurq́; quan- doq;ʒ& primus actus:quid enim ſi ſupremus priori nõ ita aduerſetur, quin ambo iungi ali quo modo poſsint: Certè ſemper pro con- cordia adlaborandũ eſte, uerbaq; inſtrumen torũ interpretatione adiuuãda ſunt, ne ſimul pugnentt:nec credendũ à ſequente conuen- tione priori derogatũ, niſi id expreſsim actũ conſtet. tQua ratione ſi in eadem ſcriptura reperiatur aliquid poſterius adſcriptũ, quod prius adnotari debuit, non tamen actus uitia turt: ſed præpoſteri reprænſione ſublata, uo- luntas ſuo ordine accipit᷑, unde& figura ðs- Ooy QπνρντQG non Grammaticis ſoluùm& Rhe toribus, ſed etiã Iurecõſultis cõmunist. Sed & ſi ultima diſpoſitio nõ ualeat, ut quia dolo facta, uel cõtra leges, dubiũ non eſt primam non obliterari“. Idem ſi ab eo inita ſit, cui id ius non cõpetatIn unoquoq;ʒ enim actu id neceſſariũ eſt, ut poteſtas uoluntati iungat᷑, alioqui nihil agitur. Quapropter in pigno- ribus is potior eſt, qui tẽpore eſt prior: quo- niam ius illi acquirit᷑?, quod ſequenti contra ctu auferri ab eo nõ poteſtꝰ.ldem in ſacerdo/ tiorũ collationibusb. Idem in uenditionib. ut is præferat᷑, cui res prius eſt traditas Sic ſta- tur primę teſtis aſſeuerationi, ex ea enim ius parti quærit᷑,& ſequens contraria ex ſubor- natione deſcẽdiſſe pręſumit Ex his& aliud inducitur, ut quando actio per poſterius pa- ctum ipſo iure ſublata eſt, non poſsit deinde nouiſsima conuentione ſuſcitari, quòd ſcili- cet actio ſemel extincta, ſuſcitari à cõtrahen- 444 3 ptionẽ uel minui?, qͥd& Dec. ſentit. Articulꝰ a c.niſi. de præb. b all. ſciend. c. quoniã cõtra. 10 de prob. c l. ſi gscũ proc. in 4 de proc. d l. duobus.. fi. de iureiur. e l. illud. de pe- ric.& com. f l. ꝗd' iußit. de re iu. l.ſi opus. de ope.no.nũ. 11 g L. Fede. cõſ. 10 h c.is qui.. mu lier. de ſep.inẽ i I. ſi mater. j. ne de ſtat. def. ubi Bal. k Dec.cõſ.i24. ĩ I ſi filia. in fin. de inoffi. teſt. m eli.c.cũ con tingat. col. 2. de reſcrip. 12 n l. Stichus. de ma. teſta. gl. c. prædicatur. 16 quæſt.j. 0l. fi. 5.ti. ij. Bar. I. fi. õ. idẽ quæ ſijt. de cõ.ind. 13 p c. inter dile- ctos..cæteri. de fid. inſt. q l.præcipimus. in fi. j. de app. 14 Baxr. conſ. 72. col. fi. r I.ij.§. prius. de uulg. 5 I. præpoſteri. de teſta. t a. l. iuriſgẽt.§. utrum. u d. l. iuriſgé. 9. ſed ſi fraudadi. 15 x l. pactum cura toris. j. eo. 16 Lnolle. de acq. hær. X Ij. quan. pro uocare non eſt 17 neceſſe. a I. j. qui pot. in pig. 18 b c. ſi tibi. de præbend. in 6. c l. quoties. j. de rei. uend. d c. ſicut. j. de te ſtib. 4 l. qui re. 9. a⸗ reum. de ſolu. b I. quamuis. 9. quoties. ad Vel leianum. 19 20 c L.ah emptiõe. ff. eod. 21 ei§. j. Inſti. qui. mod. toll. obli. e l. quod tradi- tum. de cond. & demonſt. 22 fl. ſiid quod. de reſcind. uend. g I. ſite foli.§.j de hære. inst. h l. bona fides. depoſ. l. qui fi lium. 9. Sabi- nus. ad Treb. i I.ſi cum exce- ptione.. fin. quod met.ca. iãcta gl. Aret. conſil. 163. 23 k l.fi.j de noua. 1 I. qui uſumfr. de uerb. oblig. 24 m c. intelleclo. de iureiur. n c. dilecto. ubi Imol. de præb. 0 gl. c. licet. de iureiur. in 6. p l.j. de fun. do. q c. cum cõtin- gat. de iur. iu. Alex. l. quob. g. fi. de iureiu. s c. debitores. de iureiur. 25 t d. c. cum con- tingat. 26 u l. quemadmo⸗ dum.in fin. C. de agr. œ& cen ſit. lib. xj. x Imol. d. c. col. 87. I0. Fab. 9. j. Inſtit. quib. alie. non licet. Alex. conſil. 16. in 3. 27 c. i. de ſponſa duo. c. ſicutex literis.deſpõſ. 28 Aciati Coment. m Cod. luſti. tibus nequeat:, ut ſuprà diximus, niſibenefi- cio legis id accidat, quæ iuſta ex cauſa utiliter eis prouideatb. Eadem ratione quando res in tegra non eſt, ſimplici pacto poſterius conce pto, præcedens contractus non reſcinditur, fnec cõtractus qui re perficiuntur, nudis uer bis diſſolui poſſuntunde neceſſariũ eſt ſimi li actu priora omnia reſcindi, alioqui ultimũ illud pactum, quantũ ad reſciſſionẽé pertinet, inefficax erit. Ex natura quoq; uel fauore rei præualet quandoq; prior actus, ut in liberta- te ſub uarijs conditionibus relicta: obſerua- bitur enim leuiſsima, non ultima conditio“, quod libertatis fauori adſcribendum eſt. Huc pertinet& cùm priſtinus actus ple- nior eſt, is enim attenditur poſteriore negle- cto: ut cùm qui pure uendiderat, iterum ſub conditione uendit:, uel qui purè aliquem in/ ſtituerat, eum deinde ſub cõditione inſtituit, prior enim tanquam plenior inſtitutio atten deturs. nec nouum eſt ex quodam fauore& humanitate hæc induci: nam& quod uulgò traditum eſt, quoties plures opiniones ab ali quo referuntur, cenſeri ultimam approbatio rem!, non procedit, ſi prior maiore æquitate niteretur, cùm ſequens ad rigorem deflecte- reti. t Sed& caſibus quibus nouatio nõ fit, apparet ab ultimo contractu primum non in uertik: ut cùm quis ſtipulatus eſt actum, uel uſumfructum, deinde iter, uel uſum: nihile- 30 nim agith, cùm priore ſtipulatione uberius ſi- bi prouiſum appareat.( Prius quoque præ- ſtitam iuſiurandi religionem obſeruari par eſtm, quæ ſcilicet iuri còmuni concordet", ut eo exemplo traditum eſt, quando mulier ſe fundum dotalem nõ alienaturam iurauit, de- inde nihilominus alienauit,& ſe obſeruatu- ram cum iureiurando affirmauit, nõ enim ſe quens hic contractus ſuſtinebiturꝰ, ſed pro- pter legem Iuliam fundi dotalis alienatio erit 40 nulla?, quæ quamuis lege pontificum iureiu rando cõfirmetur“, hoc tamen caſu ſecus eſt, quoniam ſequens iuramentũ à priore infir- matur, unde mutuis ictibus colliſa, religione legis Iulię prohibitio nõ impeditur. Nec re- fert ſi alteri præſtitũ non ſit prius id iuramen tum, ſed ſibi ſoli mulier iurauerit:: quia cùm illud licitum ſit, uidetur Deo ipſi factum, un de reuocari amplius nõ potuit.t Nec etiam re fert quòd emptor ignorauerit prius eam iu- raſſe, quia non ideo confirmabit᷑̃ contractus, qui non fauore emptoris à Pontificibus ſuſti netur, ſed quia iuramentũ ſine peccato obſer uari poteſt: quæ ratio hoc caſu ceſſat, cùm iam periura ſit mulier, unde ignorantiæ em- ptoris hoc tribui non poteſt, ut cõtractus ua- leatu. Solùm igitur in id quod ſua intereſt, ce latum ſe de priore iuramẽto fuiſſe ob dolum mulieris experietur,& ſic diſſentientiũ ſen- tentias cõciliandas ego exiſtimo*.t Sed quid ſi prius iuramentũ iuri cõmuni non concor- det, an ſequens actus ſeruabit᷑: Et ſeruari con ſtat, licet periurus ille efficiaturv.tIn his tamẽ quæ ex facto noſtro ſolum pendent niſi ſpe- 10 20 50 60 355 cialis reuocatio interceſſerit)attẽdendus pri- ſtinus eſſet actus, propter uim iuramenti, qd clauſulæ derogatoriæ effectum habet⸗: unde ſolet dici, actum generalib. uerbis ſubſequẽ- ter factum, ad res prius iuratas nõ trahi. fEx mente quoq; agentiũ ſequens actus quãdoq; retrò trahitur,& priori adſcribit᷑: unde tradi- tum eſt, ea quę poſteriore codicillorũ ſcriptu ra referunt᷑, perinde haberi, ac ſi in teſtamen- to adſcripta eſſentb:quod ex teſtatoris mente deſcẽdit,& germanitate, quæ codicillis cum teſtamento eſt“. Et quod ex mente inducit᷑, fortius admittendũ eſt, ſi de ea quoq; expreſ- ſisuerbis cõſtet, ut quia in priore actu ſit clau ſula ſequentiũ derogatoria: nihil enim pro- hibet, à priore ſcriptura poſteriorẽ corrigi, cõmutari, reſcindi fatqui uulgò dicitur, præ cedentẽ clauſulam ad ſequentiũ declaratio/ nem magis facere, q́; ſequentẽ ad præceden- tiũ:meritò igitur proteſtatio præcedens pro pter claufulam ſequentiũ derogatoriã pręua let: qd tamen quibuſdã caſibus nõ procedit. tPrimus eſt, cùm apparet ſpecialiter eum pœnituiſſes. Idem ſi ceſſet ratio proteſtatio- nis, ut cùm quis in teſtamẽto ſcripſit, nolle ſe ullos codicillos ualere, niſi manu ſua ſigna- tos,& ſubſcriptos, apparet enim eum timuiſ- ſe, ne falſi ſupponerent. Quamobrem ſi de- inde proferantur uerè ab eo facti codicilli, ad huc ualebũt, quia poſteriora priori proteſta- tioni, cuius ratio ceſſat, derogant:. Secũdus caſus eſt, quãdo actus de quo facta eſt prote- ſtatio, cum alio gerit᷑, nec ille admonitus pro- teſtationis eſt, ſiue quia abſens, ut Bart. tra- dit, ſiue quia propoſitum mente retentũ eſt, ut Pet. mauult k: quæ ſententia ſumma ratio- ne nititur, licet Iaboleni reſpõſo, quod illi in terpretant᷑, nõ conueniat ait ille, Iocator hor rei propoſitum habuit, ſe aurum, argentum, margaritã non recipere periculo ſuo, deinde cùm ſciret has res inferri, paſſus eſt, perinde eum futurũ tibi obligatũ dixi, ac ſi propoſitũ fuerit remiſſum. Ex hac enim interpretatio- ne nullam probabilem dubitationẽ habet id reſponſum, inepteq́; loqueretur Iureconſul. quorſum enim opus fuit tibi remiſſam prote ſtationẽ cenſeri, quæ uel in mente retenta ſit, uel tibi non fuerit patefacta? cum nihil præiu dicij facere huiuſmodi proteſtatio poſsit“. Adde quod nec latinè loqueretur: nec enim ſi, propoſitũ, nomẽ eſſet, intentionemq́; ſigni ficaret, debuit Jabol. infinitiuo uerbo uti, pro poſitum nõ recipere, ſed nõ recipiendin: fun de apparet nomen non eſſe, ſed participium, quod in uim nominis nõ tranſit, ut Lau. Val la eleg. cap. x XxVIl. docet. Tertius cafus eſt, quando clauſula derogatoria ſimpliciter prę ceſsit,& actus contrarius ex interuallo ſubſe quutus eſt, quod ex eodem reſponſo Iacob. Butr. cenſuit. Sed quomodo is caſus intelligi debeat, à me alibi diſputatum eſto: hic in præ ſentia ſolùm dixero, nec uerbis Jaboleni hũc intellectum cõuenire, ſiue quia eodem uitio laborat, ut propoſitum pro nomine zwelxfi iue X artſi ai in prin. cel. ga. ij. colſ 4 Hauß a gle. cliĩt ceat. de cca, in6. 5 lij g jceu⸗ re codicl. a ltale inf 4 lega.j. 30 d lſimihi 51 de leg.j. e Lnihil de a. men. leg. 31 14 Rarollai quis. de 1e 32 2 Al ſiquitn prin. 33 h A. diuus.ſia iur. codliell. 34 i Lnõ ſolim.· mortẽ, col,6 de op. no ni k Petr. G0n. hic. I Inlclinpl⸗ res. ſ.oca, ffloca. m ſirꝛpetn de conaijc cauſ. n ſi dubu cauſan i tum pel 35 latteſlain uerbſg 7 ſj gandume necpo t6 lupoſa 21 velborrel uast erce ace folreum q ſcdribus Ucandb.] chanvutl mhene vactsloce enquc eh ſpocan n d Na luceci d Klxeper iyiorepr modſtan liepolle näcondt pallittar meridubi Wealpon Pülbmercit Wraditum aluas cuſt fe tonih Nml toresprote N elbinö elea qud, eiukr eis deNenscud anfallgiu⸗ dlidero nuela lle Kex lle Cau daülteren u ſec, die A1.Prius. dlerdif. Guiien ubi Aretin. de e codici ndend de uulg. ſrüſan Altalis. El. „llochexph, npriotah de 35 ttitnieulia 1ſSe5 G b n. quis id quod. quentiũ dechandi 9 de iuriſd. om. uentẽ adpraceh iud.lxapud. 9. ſtatio præceddens hee ſunt ferẽ. op de iniur. 37 u deroguoräp— aſibus nõprocai, aret Hernu Lij. de offic. en præf. uig. et ratio proteſiui, metoſcripſit, nolett niſi manu ſua lige ret enim eum timui Quamobremlic, b eo facti codiciliati riorapriori protel I j loca. lerogant. fSecũtuIſi uero. de his te quo facta eſtptot, qui deie. cille admoniuuspo⸗ abſens, ut Bar m im mente retentüel, ntentia ſummanto reſpõſo, quodilin uaitille, locatorfèt ſe aurum, axgenum periculo ſuo, dent 38 i, paſſus eſt, periit b ã dixi, acſipropoli cenim interptell s Süorſ. qubitationẽ labei h wan an ueretur Jureconlll abul. dubiremiſſam piit I. ſicut.§. non lin mente retentuli videtur. f.qui 4 hilprai bus mo. pig. actar cum ninilpral bus mo-h * roteſtatio pobi l. in prin. ff 4 geretur necennm nak. cau. ſtub. mtenronemiahle nitiuo uerboui nõ recipiendi 4 1 ſe, ſed Lri 3 3 tranſit ut Las- 9 Ten calööch 3 aora ſ jmplcien 3 exinte ualole. us reſ olcdh— dem ſsindln 1 7 8 5 365 357 de pactis. ſiue quòd dictionem deinde ad actum ex in-⸗ 0 Pattum exceptionis cauſa adicctum, etiam actionem produ teruallo reſtringit, quæ generalis eſt,& id cere poteſt. quoqʒ; complectitur, quod incontinenti poſt 11 Cõtractus ex materiæ defectu peccantes ſuſtinentur quałe geſtum ſit: ſiue quòod regulariter proteſtatio nus ualere poſſunt. etiã ad ea trahatur, quæ ex interuallo ſequun ¹* Pactũ poſt manifeſtũ finem contractus factũ, nõ roboratur. turb, nec coarctan- 13 Pacta quæ legẽ dant 4 m fuit reſpõſum— tractui, aut in ingre Apafun Taticuia IMP. NAXIMIANVS I bonę fidei cõtra ſu fiunt, actionem in kiti Auguſtus Mario. ctibus ita demum formant. res. Ego igitur hiſ- 1. SliOnſb 14 Pactum in ingreſſu cõ Ce OpiIiOIII US O⸗ 10 tactus fictum precij miſsis, quibuſdamq; recentiorũ nihilo melio ribus cõmentis, reſponſum illud aliter acci- piendum exiſtimaui. Sciendum enim, t habe re propoſitum, idem eſſe quod propoſuiſſe, ſeu proſcripſiſſe, pro ualuis fortè tabernæ, uelhorrei“. Sueto. in C. Caligula: Vectigali- bus neq; propoſitis, cùm per ignorantiã ſcri- pturæ multa cõmiſſa fierẽt, tandem flagitan- te populo Rom. propoſuit quidẽ legem, ſed bars cenſetur. 15 Geſta incõtinenti, alterum alterius cauſa fieri præſumitur. 17 Pactum naturam contractus excedens informat actionem. 17 Ex pacto agitur ad uſuras ex depoſiti contractu debitas. 18 Mandatum, contra naturam ſuam pactiones recipit. 19 Si maior ſumma in pacto ſit quam contractu, non informat aclionem. 20 Pactum pœnale nullas uires contractui principali præſtat. 22 Pacta quæ traditione non ueſtiuntur, neque cohærentia cõ 3—— tractus fulciuntur. minutiſsimis literis,& ëẽ, fRurſus ſciendum, 20 22 Actio ex anen ex qualibet parte proprie&continen- horreum pro quocunqʒ; loco ad reponendas ter oritur. merces accipi d. ³⁴ pul. lib. IIII. Afini: Tunc 23 Ex pacto contractus cohærentia firmato, aclio ex cõtractu horreum quoddam gazis Milonis refertum, tantum oritur. ſecuribus diffindunt. Nos uulgò magazinũ a4 Pactum de retro uendendo magis perimit quàm informat a⸗ uocamus. Erant autem qui artem hanc exer- ctionem. cebant, ut locum ip ſum ſeu apothecam, non 25 Pactum bropter quod minoris res uenditur, actionẽ ex uen perpetuæ ſedis cauſa, ſed ad res interim repo- qio partt. 26 Paclum gratuitu actionem præſcriptis uerbis tradit. 27 Ex pacto nudo actio nulla naſcitur. 28 Nexgociatores inter ſe pacto nudo non agunt, contra Bar. 29 Ex pacto manus regia impetrari nequit. 30 Pacla ſoli retentioni ſufriciunt. 31 Pactum confe ſione uallatun coram iudice chartulario, in- nendas locarent, mercesq́; periculo ſuo reci- perent, quòd ſcilicet cuſtodia ad eos pertine- ret: uocantur autem latinè etiam horrearijſ. 30 Igitur decidit Iureconſul.ſi horrearius res il- las receperit, ad periculum pręſtandum tene ri, priore proteſtatione, pro ualuis fortè fixa, format actionem. non obſtante:cuius rei eſt ratio, quia alioqui 32 Pactum ſi deliberatione præuia iteretur, actionem ex conſti facilè poſſet horrearius cum furibus cõueni- tuto proponit.— re,& conductorem decipere, qui apud eum 33 terai ue tempore facta, deliberatione carens, nõ pro ucit actionem. repoſuit tantiſper dum aliò aduehit, uel locũ reperit, ubi uenales proponat, ut q́d de perſo nis caupones, de equis ſtabularij exercẽt, de ipſis mercibus horrearij faciant: tnam& de 40 his traditum eſt, ſi uectoribus prædixerint, ut res ſuas cuſtodiant, non enim ſe damnũ præ- ſtituros, nihilominus teneri, niſi expreſſe ue ctores proteſtationi cõſenſerints, quia tacen do ſibi nõ præiudicant, cùm lex tacuiſſe præ- ſumat, quòd ſciant ius ſuum durare¹: alioqui materia eis quoq; daretur cum furibus aduer ſus eos, quos receperunt, coẽundi Et ex his facta ſint, nõ ſolùm cenſentur contractui in- colligit᷑ quartus caſus, ut proteſtatio ſequen-⸗ eſſe, ſed etiam actionem informant“: cùm e- tiactui derogatoria non attendatur, quando so nim actiones ex contractibus certis formu- pars, quæ lædi poterat, expreſſe non conſen- lis continerentur(quas à M.Manilio compo ſiſſet,& ex ea cum furibus coẽundi occaſio ſitas Varro eſt autor) ut id quoque quod pa- nautæ, cauponi, ſtabulario, horrearioq; ſub-⸗ cto conuentum erat, comprænderent, infor- miniſtraretur. mabantur, id eſt, in formam extenſim dedu- cebantur:idq; in bonæ fidei iudicijs locũ ha- pbuiſſe conſtat. Sed an& in contractib.ſtricti iuris? Et receptum eſt idem eſſen, paucis re- clamantibus°, qui& in lege noſtra,& in Vl- piani reſponſo perpendunt bonæ fidei men- 6õo tionem ocioſe fieri nõ debere, alioqui caſum indubitabilem decidi, cùm pluſquã manife- ſtum ſit, pacta incõtinenti adiecta eis ineſſe, ex interuallo facta nõ ineſſe. nec Pauli reſpõ- ſum huic ſententiæ aduerſatur, quod nõ de 144 4 34 Nudum pactum iuramento fulcitur, idq́; de iure canonico. 35 Qui aduerſus iurata pacta faciunt, actione priuantur,& pœnam ſuſtinent. NBONAE FIDEI.) Pactorũ quæ con [hu adijciuntur, alia ſubſtantiam re- ſpiciunt, ut in emptionibus rem& preciumt: & hæc contractum ipſum reformare dicun- tur, ſiue ex continenti, ſiue ex interuallo con uenta ſintl. alia circa naturalia contractus uel accidentia uerſantur,& hæc ſi ex continenti Pacta quæ rem& precium reſpiciunt, contractum reformant. Pacta circa naturalia uel accidentalia facta, incontinenti actio- nem inßormant. In contractibus ſtricti iuris pacta incontinenti appoſita inſunt. Vetus actio pacto non informatur, ſed ex ſtipulatu agitur. Aliud eſt actionem informari, aliud contractul ineſſe. Stipulatio informat aclionem, quæ contractui ſubiſcitur. Tacitum pactum cohærentia contractus ueſtitur. Contractus præſumptus pacto firmatur. Plura etiam pacta contractui incontinenti appoſita ſtabiliutur. 1 k l. pacla. ubi gl. de cõtrahen. empt. 2 I Liuriſgent.§. adeò. ff. eod. m d. g. quinimo. n l. petens. j. eo. l.lecta. ſi cert. pet. o Porcius Inſut. quib. mod. re contrah. obli. col. ij. Soci..j. §. ſiſpulanti. de uerb. oblig. p d. Llecta. a I. j.§. diem. de eden. 5 d.§. adeo. d. l. pacta. c d. l. petens. ubi &Bulg.et lac. de S. Georg. d l.lecta. „ Alciati Cõment. in Cod. luſtin. actione informãda loquit᷑, ſed de reformatio ne, quando ſcilicet pactio fubſtantiã contra- ctus reſpicit, id eſt, pecuniam, ſeu diem, quæ pars ſummæ eſt::tunc enim diſtinguitur, aut ex continenti& indiſtincteè, ſiue contractus ſit bonæ fidei, ſiue ſtrictiiuris, ineſt& refor- mat:aut ex interuallo,& ſolũ reformat cùm res adhuc integra eſt, alioqui non reformatb: 3 quam ſententiam& Dec. ſequit᷑.Ego à cre e Bart. d. l. lecta. in fi. f alllecta. briore ſentẽtia diſcedendũ nõ arbitror, dum tamẽ rectè intelligamus in contractibus qui- dem ſtricti iuris pacta incontinenti adiecta 4 ineſſes, ſed actionẽ ueterẽ non informari ex 2 I. ſcire. de uer bo. oblig. pacto, tamẽ noua actione ex ſtipulatu agi:& hoc eſt quod Bart.nouo loquendi more in- 5 quit, contractũ informari, nõ actionẽe: faliud b Inſt. de uerb. ob. in pri. Bar. d.. lecta. in fi. i l. prædia. de act. emp. Mod. d. l. petens. k Arg.h. fin. j. de pact. conuen. 6 Il. in bonæ fidei de eo qd' cer. loc. Bar. l. ſin⸗ gularia. col.ij. ſi cert. pet. m Dock.l. pacta quæ cõtra. 5. eod. n l. cum quid. ſi cert. pet. 7 0 l. hæreditatẽ. de don. not. l.ij.. eo. 8 p l. is qui hæres. col.ij. de acq. hæred. Bal..j. col. pen. j. qui bon. ced. q l. ex cõuentio ne. in fi.. eod. r d.§. quinimò. s Lepiſtola.§. j. ff.eo. 9 t l. ſi tibi.j. de loc. 10 u l. qd' mihi. de lib. leg. gl.l. ſed & ſi poſſeſſtin prin. de iureiu. enim eſt ineſſe contractui, aliud actionem in formarif:etenim ſtricti iuris actiones hanc in formationẽ non recipiunt, cùm tot ſint ſtipu lationes, quot res?: proinde una nõ poſsit eſ- ſe actio extenſa ad id, quod pacto continet᷑. quo exemplo ſi ſtipulatio ad dationẽ referre tur, pactio factũ reſpiceret, indubitatũ eſt cer ti condictionem non informari, ut ad incerta competat Sed quid ſi ſtipulatio contractui fubiecta ſit, nunquid informet actionem ex cõtractu, ſicut pactio nuda: Et Bar, informa- re credidit, contrà Rimin.& Dec. cùm ipſa actionem ordinario pariat remedio, non fuit operæpreciũ actionem ex contractu ad eam protendit:quam ſententiã& nos ſequimur, quia conſtat ſtipulationẽ ad accidentia præ- cedentis bonę fidei contractus pertinentem propria natura cenſeri, ſtrictiq; iuris actio- nem parere!, cùm tamen actio informata bo- næ fidei ſit. Sed quid rurſus in pacto tacito, an cohærentia contractus confirmetur? fEt parem eſſe taciti expreſsiq; naturã conſtat: unde qui emit hæreditatem,& tacitè agit, 20 30 ut ipſe hæreditarijs creditoribus ſatis faciat, 40 rectè ex empto actione tenebiturꝰ. Et qui incontinenti poſt contractũ renunciauit hę- reditati, tacitè pactus cenſebitur,& actione ex contractu conuenietur, quod Aret. cen- ſuity. tSed& in cõtractu pręſumpto, qualis eſt uenditio, quæ propter æſtimationẽ præ- ſumitur, ineſſe poſſe pactiones conſtat, in- formariq; actionem. Idem& ſi pactum qua- ſi contractui addatur, ut cùm in tutelæ ſuſce- ptione concipitur, quod Ang. adnotauitr. 50 Adde quoòd huiuſmodi informatio non ſo- lùm paciſcentibus ipſis prodeſt, ſed etiã eis, quibus acquirere illi poſſunt: quo fit ut pa- ctio inter creditorem& emptorem pigno- ris, ipſi debitori proſit licet alteri nõ proſit:. tNec refert unicum ſit pactũ, an plura con tractui adiecta:omnia enim dum incontinẽ- ti conuenta ſint, ſtabiliuntur, actionemq́; in- formant, ut hic tradũt recentiores, nec quiſ- quã unꝗᷓ dubitauit.t Sũt& qui huic informa- 6o tioni non obeſſe exiſtiment, quòd pactũ cau- ſa exceptionis ſolùm adiectum ſit:nihil enim impedit quò minus actionẽ quoq; poſsit pro ducereu, ſicut uice uerſa uidemus, pactum ex 359 interuallo actionis cauſa à cõtrahentibus fru ⁊ àl pean ſtra cõuentum, exceptioni ſaltem ſufficere, quo 488 quod hicab omnibus ferè receptum eſt,&o- ptima ratione nititur:tſiquidem contractus qui ex materiæ defectu peccant, ſaltem eate- nus ſuſtinentur, quatenus ualere poſſuntr. tlllud quoqʒ nõ obeſſe informationi Accurſ. tradidit, quòd poſt finem contractus conce- pta ſit pactio⸗²: contra alij, poſtꝗ́; contractus erfectus ſit, negant pactionẽ corroborari?: quibus Alexan. alijq; frequentius accedunt, quos& ego ſequor, ſimanifeſtè conſtet con- tractum pro abſoluto iam habitũ à partibus fuiſſe, alioqui humanius eſt, ex eo quod fub- ſecutũ eſt, coniectari perfectã rem prius nõ fuiſſe, quàm pactio inita eſtv. Sed an indiſtin ctè qualiacunq; ſint pacta, actionẽ informa- bunt? Et ſuprà diximus ea informare, quæ na turã cõtractus, uel accidentia reſpiciũte: ſele- 13 11 12 conſtit peen Da.9. ſig lta de uerh ligat. X Argliſa call. ack. 4 Argl pf j. de don, dle ſub. mod. gantius Iureconſ.qui informari actionem ab b Arglſcal his pactis ait, quę legẽ cõtractui dant8, ſeu in prointea ingreſſu contractus fiunt, id eſt(ut ego inter⸗ NMacei. pretor)quæ connexam contractui cauſam ha 6 Gldl ſc bent, illumq; reſpiciũt: ſicut em̃ Digreſſus à 4 ³,5 dunns Quintil.dicitur, cùm quis à propoſito argu- mento diſcedit, quiq; græcis rhetoribus wa- Ouxæis, Marcello Iureconſ. Exceſſus eſte: ita limm àlia Ingreſſus eſt, qui græcis aέεαασνε, Ciceroni in fraeheru oratore, Ingreſsio, quòd propoſitam cauſam argumentumq́; reſpicit. Si igitur fundum ti- bi centum uendidi, adiecta cõditione ut pro p nerdlpen me Romã eas, munietur pactũ', quoniam ue 3 lehnim riſimile eſt uiliore me precio uenundediſſe, e convan ut idtibi iter remunerarem:quapropter ſolet enp. dici,pactũ ipſum precij partẽ cenſeris. Quòd 14 ſi in cõtractu depoſiti id pactũ apponeretur, ſecus eſſe pleriqʒ tradiderũt, egrederet᷑ enim h Alex hie hæcres notiſsimos eius terminosi, Idem in; Llicusſn cõmodato proditum eſt, quod& Bart. in mu tuo quoq; cenſuitꝭ: nec enim certi condictio à.. uinm quę ex mutuo datur, huc extendi debet, ut ex ea quiſquam compellatur Romam ire: cui& nos hoc caſu propter ſtricti iuris naturam aſ- ſentimur. Sicut& in illa ſpecie, Si tibi centũ donauero, deinde ex continenti paciſcar de aliqua hæreditate tecum diuidenda: nam pa- ctum non roborari, quia ex diuerſa cauſa ſe- parato in negocio proceſſerit, Alexanderhic opinatus eſt:frecentiores contrà, cùm ex re 15 incontinenti geſta, alterum alterius cauſa cõ. ueniſſe præſumendum ſit:. Nobis uidetur Iſtemnfinu id cõſiderandum, an ueriſimile ſit mutuo do Wihaſfa nationis pactiqʒ reſpectu contractum fuiſſe," Leu an id minus, ut priore caſu ſaltem contractus ie 1 3. informetur: ſnec uerò his adſentimur, quia- 44 i ctionem non informari tradũt, cùm pactum 1 contractus naturam excedit: †falſum id eſt, 17 dr ba cùm traditum ſit, ad uſuras pacto ex contra-“ 171. ee ctu depoſiti debitas agi poſſer. Sic& ex uen-— Surane dito agitur ad reſciſsionem contractus pacto xas np conuentam, item ut aliquid fiat, cùm tamen p Unaturdh; ad precium tantum ea actio ex propria natu⸗ pe eprati ra competat oiſic& mandatum aduerſus ſuã is uab. naturam pactiones recipit v. Et ideo, ſi rem aliquam »I hactenu.i 4 giwselleb teg emiore un nliyuͦznerbis Aat uradiumeſt mlaanmdinpœn⸗ ſen Amele quon in inmcipalem Anueqpibusc- lühn umenon fulc en mucontractu liripareſtur m& Alexhi . 1 edctio, int d mltcötracdu Aqlalbeteius miu iad exp 1 a nöexinte medexeoa mettä 00 mnecd T eren, 2 3 uwlerepoſint A§ quinimoͤ. beccant lij d us en ) oſtch d ₰ C do Onta Anaturalis. ni rroboni 6. pen. anifeſto acde Bal Alex. hĩc, um mbin mitetcen 17.d.. gnimo anbe — eſ 1— enaer eo quodh Arg. lijjj. de ectã remprüuo euict. nt, id eſtutegoin 3 contractui cauſimti licut em Digreliu uis àpropoſitoz . 4— ræcis rhetoribus 4 Veie don. onſExceſfuseſeit 63 ubxaug, Ciceroniin propoſtam dallin int. em p. laſ.d. — di igitur fundumti§. quinimo. ecta cõditioneuupn ſeq. 1 rpactũ, quoniamie 21 recio uenundediſe, Gl d.l.petés. em:quapropterſoi 1.legem. 5. eo. partẽ cenſeri Quod pactũ apponerenu- erüt egrederefenin terminos;, ldem il d. fundi. t quod& Bartinm enim certi condicin c extendidebet utes. ur Romamiire culd d. g. quinimo. icti iuris natufami- ſpecie, di tibi cenlũ ontinenti paciccna adiuidenda: namp- aexdiuerſa caulſa e- 20 . ci te. de pac. 22 af uſaltem contfa 3 his adſentimur,o ali. „ 1 itradũt, cum pa 3 4 24 cedit:falſum 9 25 — pacto ex ahr oſſey Sicg erle alij d, onnactupen 26 „cum tame, „id fiat m 1. liquidf 3 riaſull I. ſi uir. de præ vi 9 adueribſi ſerip.uer. 2 j and 6. Et deo ir 360 aliquam tibi cõmodauerim, pacto ut eas Ro- mam, cùm appareat cõtemplatione pacti me cõmodauiſſe, putarim informari actionem, licet Ang.: agi præſcriptis uerbis putet, tanꝗᷓ habita pacti ad cõmodatũ relatione, inde con tractus facio ut fa- cias, id eſt, cõmo- ,8 bL= douteas,refultetb, 2, pact oactio Se⸗ Aliſ nullamomni tit, ſi incõtinenti fiat: no actioné daric, nam q̊ͥd poſtea pla- quæ ſententia tũc obtineret, cùm pacti contemplatione contra ctum non eſſe conſtaret. Cæterum& nõab- ſimili modo diſtinguendum eſt, cùmactio u- nius fauorem reſpicit, pactum alterius gratia celebratum eſt: pleriq; enim hoc caſu cohæ- rentia cõtractus illud amiciri nõ exiſtimante. Quod ſi de fauore utriuſqʒ actum ſit, ut quia contractus& pactum ſe reſpiciant, ueriſimi- leq; ſit alterum abſq; altero pactum non iri, ſecus eſſet, regulęq; adhęrebimust. tSed quid ſi de maiore ſumma in pacto agatur quam in ipſo contractu? ut quia in emptione factum quod præſtari conuenerat, precio præuale- ret. Et non putarim informari actionems ſed contractum innominatũ cenſeri,& ideo præ ſcriptis uerbis agendum ¶ Quapropter& il- lud traditum eſt, pactionem rei principalis à contractu pœnæ ei ſubiectæ nunquam uires aſſumere i, quoniam abſurdum eſt ab acceſſo 30 rio principalem diſpoſitionem confirmarix. tSanè quibus caſib. ſuprà docuimus:, rei tra ditione non fulciri pactum, ijſdem nec cohæ rentia contractus adiuuari traditũ eſt, quòd ſcilicet par eſt utriuſq; confirmationis cauſa, quod& Alex.hicadmonuit. b Actio, informata: ſcùm enim pactum pars ſit cõtractus“, ſicut actio ex contractu, ex qualibet eius parte propriè& cõtinenter oritur, ita& ex pacto oritur: unde& VIp. pa- ctum nõ ex interuallo factum actionẽ infor- mare,& ex eo agi ſenſit', totoq́; in eo loco nõ niſi de actione informata loquit᷑, quod& re- ctè aà Fulg.diſputatum eſt, ſenſerũtq́; ueteres ante Bar. at ille(cùm nihil eſſet, qᷓd eum urge ret, ut interpretatione Vlp. reſponſum uiola ret)maluit de præſcriptis uerbis actione intel i ligere o, cuius ſententiã notabilius auxit Iac. But.& Alex. qui una nõ contenti, alterã quo que addiderũt, quoties ex pacti ad contractũ priorẽ relatione innominatus alius produce retur. tSed ego adhuc adoleſcens Paradox. lib.v.cap.I.pluribus rationib. oſtendi, ex pa- cto cohærentia contractus firmato, ſolam a- ctionem ex contractu dari:qᷓd tamen nõ pro- cedit, cũ pacto conuentũ eſt, ut res retrò uen daturr: tid enim magis perimit, q́; informat actionẽ, mediumq́; quiddã reſpicit: funde in eo diſtinguit᷑ ut ſi propter id pactũ res mino- ris uendita eſt, quoniã pars precij cenſet᷑, ex uendito agatura. rSi id pactũ gratuitũ,& con templatione amicitiæ alicuius accedit, quia pars precij non eſt, actione pręſcriptisuerbis agatur, quod& in dubio dicendum propter de pactis. 10 20 40⁰ 50 60 361 actionis in factum naturam. Idemq́; in ea ſpe cie reſponſum eſt, cùm conuentũ eſſet ut res uendita ſi diſplicuiſſet, intra certũ tẽpus red- deretur:: diuerſis enim reſpectibus diuerſas haſce actiones concedi hoc caſu receptũ eſt. c ¶Petitionem.) tRegula ergo hic accipitur, ex pacto nudo actionẽ n on naſci, quæ tamen quibuſdã caſibus non procedit, quos ſuprà in rubr. adnotaui- mus. Inter negociatores quoq́; ex pacto nu- do agi poſſe, Bart, ſenſiſſe uidetur: quoniam cum eis humanitas æquitasq; maior attendi- tur*: quod pleriqʒ intelligũt, cùm ſtatuto mu nicipali cautũ eſt, ut in eorum foro ſola æqui tas obſeruetur Y, alioqui fruſtra prætor de cõ ſtituta pecunia edixiſſet, ſi nuda pactio ſuffi- ceret, cũ conſtet edicto illi maximè intermer catores locum eſſe*. fSed nec hanc ſententiã ego probo, cùm prætor, qui æquitatem ſem- per præ oculis habet, pollicendo ſe pacta ſer uaturũ, nõ tamen actionẽ concedere cenſea- turb:nam& adminiſtratores iurant ſe ſecun- dum omnẽ æquitatẽ iudicaturos& tamẽ ex ſimplici pacto agentem non audiunt. Adde, quòd cùm lex à pacto certam animi delibera tionem abeſſe ferè præſumat, nulla æquitas ſuadet ex eo agi poſſe?. Sunt& qui ex pacto manum regiam impetrari poſſe exiſtiment, & ideo principes damnẽt, qui pacta nuda ob ſeruari non iubeant Sed nec id ego probo: cùm enim iure ciuili nouata ſit ea manus re- gia.& ſolis actionibus nobis conſulatur, ſa- lubriusq; reipub. uiſum ſit ſub legibus eſſe, ́; ſub nutu cuiuſquã regis, nõ uidet antiquata iuriſgentiũ remedia in uſum reduci debere, alioqui& prætor edicendo ſe pacta ſeruatu- rum, debuit exemplo manus regiæ de execu tione intelligi, qd tamen falſum eſt: unde A- retinũ ego, itemq́; Alex. ab hac ſententia rece dentes ſequors. Addit Bal, tum quoq; ex pa- cto agi, cùm in inſtrumento deſcriptum eſt, quod ex lege municipali in promptu execu- tionem habeat:, Sed nec id probandum eſt, ex huiuſmodi enim lege pactio efficacior re iudicata eſſe non debeti. At finge iudicatum eſſe, me pacto nudo tibi centũ promiſiſſe, cõ- pellar ne ad ſoluendum ſcertè nõ, quia pacta ſoli retentioni ſufficiunt ſerit igitur huic de- ciſioni tantũ locus, cùm ultra pactũ acceſsit etiam cõfeſſio, quia coram chartulario iudi- ce confeſſus fuerim me ſoluturũ,&ille pręce pti ſui firmitate cõfeſsionẽ uallauerit, tunc e- nim propter feruorem iudicij augebitur pa- cti efficaciai,& executioni ſufficiet, quod ali- bi idem Bal. ſenſitm tSunt&quitradant, ſi pa ctum nudũ iteret᷑, actionẽ ex cõſtituto naſciꝰ: quæ ſentẽtia receptiſsima eſt: cõſtituere em eſt, cum parte ipſa ſtatuere, id eſt, deliberatè promittere: quæ animi deliberatio, ex actus geminatione colligit᷑ o. Quòd ſi hæc delibe- ratio non adſit, ſecus eſt, nec dicit᷑ conſtitutũ cuit, id non petitio- nem:, ſed exceptio- nem parit. „ I j. de præſcr. uerb. t l. ſi cõuenerit. ff. de reſcind. uend. 27 u l. Labeo ſcribit ſi bibliothecã. de cõtrah.em. x l. Quintus. ff. manda. Sal.& Alex. J. placuit.j. de iu. XI.jãj. de conſt. pec. ubi Bald. 28 a l. quod ſi Ephe ſi. de eo quod cer. loc. b d. J.iuriſgen.. prætor. c Auth. iuſiurã. qd præſt. cir- ca med. d l. iij. j. de tab. lib. x. e laſ. d. l. iuriſg. §. ſed cũ nulla 29 f a.l.ij. de orig. iur. g Alex. d.§. ſed cu nulla. Aret. in rubr. extra. de accuſ.in fi. h Bal.l.ij. infi. de excep.rei.iud. i Bar.l. poſſeßio §. ij. de acꝗ. po. k d.. ſed cũ nul la. 1 Gl. auth. gene- raliter.. de e- 30 piſ.& cle. 31 m Bal.l. ſinõ ſor tem.§. j. de con di. indeb. laſ.l. legitima. ff. eo. n I. j.§. fin. de cõſt. pec. Dec. l. legem. 5. eod. 32² o I. ſi mulier. j. ad Velle. I. c ſcimus no ubi Bart. de agric. & cenſ.lib. uu. 33 a gl. l. ſi conuene rit.de pig.act. facit. ſi trien- nio. de ſtatul. 5 Bald. nouell. rub. de uer. ob. Alex. et Aret. J. j. in prin. eo. tit. c l. ſi tibi.j. loc. d I. ij. S. fin. de conſt. pec. 34 — ₰ ,⸗ e c. cu cõtingat de iureiur. f l. ſi quis ꝓ eo. ce fileiuſſ g l. ut iuriſiu- rãdi.ff. de op. lib. 35 h I. ſi quis ma- ior.j. tit.j. i Parpal.ibi.z1. not. O O œ& òœ P 2 *8—22 2 2 A — 90 O O 21 22² 23 24 Aciati cément. in Cod. luſtin. quic§́; eſſe, nec actio oritur: fut cùm uno tem pore utrunq; pactũ acceſsit“: nulla enim hic mentis maior eſt deliberatio, quod alibi recte ſenſerunt b.Idem cùm quis promittit ſoluere quod alius pro uillicis ſuis prærogauit, nullũ hic eſt conſtitutũ:, quia duplex natu- IMP. GORDIANVS ralis obligatio non Aug.Cæcilio militi. adeſt: uillici enim Lpacdo Ge nec naturaliter qui S P 1„duopecs- nam*aduerſariu dẽé obligati adhuc erãt, qd uerbo præ rogandi oſtendit᷑, quod ideo gratis præſtare ſignificat, quia anteq́; quis obligaretur, ſolu- tum ſit, unde nulla eſt pecuniæ conſtitutio d. Traditum quoq; à pleriſque eſt, tſi pacto nu- do iuſiurandum acceſſerit, actionẽ dari: nam ſiiuramento fulcit̃ cõtractus cui lex reſiſtat:, quanto magis dicendũ eſt confirmari pactũe idq; hodie ita obſeruandum eſſe, propter ius pontificiũ, certiſs imũ eſt:iure enim ciuili nõ uidetur regulariter ea religione pactum con firmari:& quia ſpecialiter id admiſſum eſt in liberto, qui libertatis cauſa paciſcatur,& iu- rets: tametſi ſciam nõ deeſſe qui in diuerſam ſententiã eant,& iure quoq; noſtro confirma ri pactũ putent, fquoniã cõſtitutũ eſt, eos qui aduerſus pacta iurata faciant, actione priua- ri,& ad pœnã cogit. Sed leuis hæc eſt ratio, cùm lex nõ de actione oriẽte ex pacto loqua- tur, ſed de priore actione, ſuper qua tranſa- ctum erat: nã nec ſuper pœna ibi iuratũ fuit, qua in re imprudenter fallunt᷑ recentiores. Pactum pœnale cui ſtipulatio acceßit, producit aclionem. Ab executione non ullo fauore incipitur. promiſßio aliud multò eſt qum donatio. Ex ſola oblatione non conualeſcit contractus innominatus. Adiectio pœnæ facit ut pœnitudo non obſit. In omni ſtipulatione pactum ineſt. Pœnale pactum cohærentia ſtipulationis non munitur. Pœna acceſſoria principale ipſum non fulcit. Stipulatio pœnalis ex præcedente mora cõmittitur. Mora ibi nulla, ubi nulla eſt petitio.(ducit moram. gimplex interpellatio facta cauſa obſeruandæ cõuentionis, in- Pactum nudi compromißi, ſequuta arbitri ſententia, ex inter- pellatione inducit moram. Verbum, ſiſtendi, ad firmitatem refertur. Mora uſq; ad ſententiam definitiuam poteſt corrigi. Fideiuſſor iudicatũ ſolui liberatur quandocunq; reo ante ſen- tentiam defendente. Reſtituta ablata res per familiam ante ſententiam definitiuam, reum abſoluit,& conditionem obligationis facit deficere. Mora uſq; ad executionẽ purgatur in eo quod diſiunctim ex le gis diſpoſitione debetur. Eideiuſſor reſpectu ſp eciei principaliter in id quod intereſt ob⸗ ligatur. Mora per interpellationem, non conteſtationem cõmittitur. Mora uſq; ad litis conteſtationem generaliter diluitur& pur- Latur. Debitor purgationi renunciare poteſt per pactum ſtipulatori factum. Obligatio iuramento firmata impedit purgationem. Qui ob rei nummariæ difficultatem excuſatur, probabiliter ei purgatio conceditur. Commißio pœnæ cui dies addita erat, non impedit purgationẽ moræ, reſpectu uſurarum quibus dies non erat adaita. 363 a5 Obligatio condi ionalis niſi intra ſuum diem eueniat, obſtat purgallonl. 26 Conditionis forma obſeruari debet. 27 Conditio quæ caret die, non debet obſeruari. 28 In dilatione à iudice conceſſa, purgatio poſt diẽ aqmittitur. 29 Purgatio in damnũ cre 95 9* ditoris non— tuũ promiſiſſe pro/ conce ditur. ponis, ſi placito non ao Purgatio nõ datur eum ſtetiſſet, ſtipulatio werſe Tihas ſn⸗ 0 3 um reduci nequit. ſubiecta eſt, ex ſti- roſt epſtam veanug. . Goris purgatio ceſſat 32 In obligationibus faciendi ad litem conteſtatam purgatio datur. 33 Statim poſt moram ficta executione ceſſat purgatio. 34 Crimine admiſſo pœna ſtatim ſequitur. 35 Grauius punitur quis patrando delictum, quam negligen- do ſimpliciter. 36 Cum obligatio alium, pœna alium reſpicit, purgationi locus 37 Super pacto nudo lis non conteſtatur.(eſt. 39 Inſtrumentum continens pœnalem ſtipulationem, non ha- bet in promptu executionẽ niſi litis deciſionẽ reſpiciat. 40 Ordo iudiciarius eſtut primo mobilia accipiantur, deinde immobilia, tandem ad iura perueniamus. 4i In interlocutoria ab executione iudex procedere poteſtut contumax appareat. 42² Executio nulla eſt niſi pars citetur. 43 Quæ de facto geſta ſunt, de fucto poſſunt reuocari. 44 Nemo de eo poteſt conqueri, quod ipſe primus ad exem- plum traxit.(petit. 20 38 Mllites tantum iuriſgentium ſolennitates obſeruant. 30 4 Poſſeßio reo aufertur non citato, dum ei nulla defenſio cõ- 46 Actum abſente paxte ſuſtinetur, ſi ea præſente iiem fctu- rus iudex fuiſſet. 47 ludici non creditur in his quæ non ſunt uoluntariæ iuriſdi- ctionis,& alij præiudicant. 1 PACTO QVO POENAM.) f Promi ſeras pacto nudo te aliquid facturũ, puta Romã pro me ire, uel inſulam ædificare,& ſi non faceres, quanti ea res eſſet te daturum: hancq; pœnalem promiſsionẽ ſtipulatione 40 uallauerã: hic traditur actionem ex ſtipulatu dari, qua pœnã petam, reo tamẽ purgare mo ram licere.Ab executione uerò nec fauore quidẽ militũ incipi poſſe, ſed uia ordinaria a- gendum. Nec refert huius in reſcripti caſu, an cõuentio de faciẽdo ſit, an de dando, dum tamẽ donationẽ nõ inducat:quapropter ſicõ ueniſſes ꝙ mihi donabis domũ, idẽ iuris eſſet: taliud enim eſt donatio, aliud promiſsio ꝙ do nabis. Vnde uerius receptiusq́; eſt, cõſtitu- 5o tionẽ, eum qui dixerit ſe donare, ad pacti ſim plicis obſeruationẽ cogentẽ in eo nõproce- dere, qui ſe donaturũ ꝓmiſit m: ſicut nec in eo locũ habet, qui merũ factum futuro tempore adimplendũ promittit:nec em̃ huic caſui uer ba cõſtitutionis correctorię cõueniũt. Idem quoqʒ arbitror ſi cõuentio permutationẽ, ut Accurſ.exiſtimauit, reſpiceret: dum tamẽ eũ qui agere uelit, pręſupponamus ex parte ſua obtuliſſe,& reum acceptare noluiſſe, alioqui 6õo ſi acceptaſſet rei interuentu, actio pręſcriptis uerbis daretur 0: ſi actor non obtuliſſet, tanq́; ex parte ſua nõ obſeruans, aliũ ad pœnã con uenire non poſſet t& ꝗuis ex ſola oblatione nõ cõualeſcat contractus innominatus, quia ſcili- 1 Git unpwcckeac igat märbttuih nn un h(Exffipr röskpulatio innnur fn ui ünrpetlloe aue. KVeoprecech 2h wrreurnecer Iäylee Sedt d. ln Uina unipares e lii Rcöuention u mm ömirnat u nloluntas. 43 grüin quim m atäpackünud 2 aenf meocaexinte 7 dllnionipo Mcalluidemd ne mrexinterpe awien ewducondition 3 Athr eeniter. k linbonef⸗ afrefenur. cei ſf deco„AeTWtir o qdcer ac l lemoram 4 l Iſiqub an Wodte tũ ſ fnjci ſd Nai 3 don. Kamterer, mj Alex lurig a Aſconſequen in pri ſa lugrtpoſte Dec hie y mnchmitan n Bar Alun' de wügugrnonig— gen. ſi. d mulcadſe 1 „7 n Neen fanen 0 I. ex placiu 1 ollektpu dere pernu- umale.me laun pupe 4 9 eime 1 m nau ſejſan 4 täafn ucign pre Püsdete 6 lj in fi. ff· eo. I. qui bis. de uerb. obl. lh. afaf b ici qui uſumfr. um reſpicit — zburgaioitn eod.tit 8 Bar. llecta. col. iij ſi cer. pet. gl. d.. petens. 4— dlemiateohſenm 8 nſtpdultoenmni Eniſiluus deciſon regii M mobll accipiunt tin berueniamus. l pen. S. fi. d ne ude procetm auſ efen uerb. obl. 3 l. ſi penum. ſf. keu de ailcg. 3 doſſintreuueai. ſi pupillus. de Luod ſe prmus al emm uerb. obl. (bei co, dum ei null defenſoo⸗ ſiea preſenteumnfi 9 10 ſidecẽ cũ pe non ſantuoluntgieinſt tiero. de uer. k. oblig. POENA.) fbron- iquid factunũ fn l. ſicũ dies.. ſulam ædificzedèl, ie rbit es eſſet te daturum 30rt l.t ſip. ꝛiſsionẽ ſtipulaiont c. opp. de uer. tionemex ſtipuht oblig.5 parte eo tamẽ purguemè princ. 12 one uero nec fauote. nuda j. de cõ e, ſed uia ordinariu trah. ſtip. ius in reſcripti call tethurne ſit, ande dando,dim ct. Mobli. cat: quapropter 1oh ſi Titius. de domũ,idẽ iuniselt erb. obl. 13 liudpromibioqc epriuscheſt, cli 14 donare, ad paci in 2,1 dl it⸗ emtẽ in eonopietv. miſit ſicutnecinee fi maior.j.j. mpolt it. j. uie-d dicimus. 11 .ff. ffde re. eo. 3 kret ddum tumoê 5 fin Inſt. de 2 aneb verpe. Item. . 4 1 tare no uile los u deaioprelerh,, 45 entl, 2 ſler,unu ſtian tonen. al.in hac. j.u⸗ pœeni 3hn oblalo, 364 ſcilicet licitũ eſt alteri pœnitereꝰ, tamẽ hoc ca ſu ſecus eſt, iquia per adiectionẽ pœnæ appa- ret id actũ, ne pœnitudo obſit, quin ea ex euẽ tu conditionis cõmittatur: quod Fulg. Paul. Alex.rectè ſentiũt, licet Deci. nõ ſat firmis ra tionib. diſſentiat. Nöõ refert rurſus, an pactũ pęnale ſti pulationẽ præceſ- ſerit, an unico con tractu intelligam? pœnã promiſſam fnam&in omni ſtipulatio ne eſt pactumb)cùm enim ſtipulatio idem qᷓd pactũ contineat, firmiorq; ſit, unica inde orit obligatios, ſolaq; ipſa tanq́; firmior attendit᷑“, pulatu agens 5, uel id quod in conuentio/ nem deuenerat, ut 7 inec ſui cohærentia pactũ ipſum pœnale mu nit: quorſum enim hoc, cùm idem cõtineat*? multò minus ipſam dandi faciendi ue cõuen tionẽ munitfcùm pœna tanꝗᷓ acceſſoria prin cipale ipſum fulcire nõ debeat, ut cõmunis ſehabet ſententia, quæ hoc ex reſcripto ſatis probatur, dum ea quæ in conuentione dedu cta ſunt, præſupponit, ſola pœnali actione per indirectũ extundi poſſe. Probatur& ra- tione: cùm enim ſtipulatio pœnalis conditio nem habeat, ſi prius conuenta nõ ſeruentur, non poteſt ea conuenta confirmare, ex quo- rum defectu ipſa naſci incipits. b AEx ſtipulatu agens.) 1Sed cùm pœ- nalis ſtipulatio non niſi ex præcedente mora cõmittaturt, fmora autẽ ibi nulla eſſe poſsit, ubi nec petitio quidem ulla eſt', ex cõuentio ne uerò pręcedente tanq́; nuda agi nõ poſſit, uideretur nec ex ſtipulatu quidem, ad pœnã agi poſſe.tS ed tamẽ hiĩc aliud deciditur:quia uiden tpartes egiſſe, ut ex ſimplici interpella tione cõuentionis obſeruandæ cauſa facta ea tenus cõmittat᷑ mora, ut pœnę locus ſitt, quę partiũuoluntas nõ minus ex pacto nudo di- gnoſcitur, quàm ex quocunq; cõtractul: fun- de& pactũ nudum cõpromiſsi, ſecuta arbitri ſententia ex interpellatione inducit morã,& ſtipulationi pœnali locũ facitm, ut meritò& hoc caſu idem dicendũ ſitn: cõmittetur ergo mora ex interpellatione,& uſq; ad litis cõte- ſtationẽ purgari poterit: poſt motã enim litẽ lex ait conditionẽ exiſtereo, id eſt, impurga- biliter euenirer nam& uerbũ ſiſtendi, ad fir mitatẽ refertur, q́d& alibi latius docuimus d. c ¶ Vt fiat conſequeris.) Apparet ergo hic moram corrigi diluiq; poſſe. Sed uſq; ad quod tempuse Et ſi nõ niſi in litis conteſtatio ne cõmitteret᷑(quæ quorundam fuit ſenten- tiar) conſequens eſſet, ut uſq; ad ſententiam purgari poſſet ne ſcilicet eodem tempore& mora cõmittatur,& purgatio impediatur“ cu ius purgationis exceptio, cùm ſit perempto- ria, uſq; ad ſententiam opponi poſſe debuitv. Nec nouũ eſt purgari moram uſq; ad diffini tiuam poſſe: nam& alijs in caſibus idem eſt, ut cùm res, quæ petita eſt& in conteſtationẽ deducta, offerturunde& fideiuſſor iudica tum ſolui, qui promiſiſſe cenſetur quòd reus principalis defendeti, quandocunq; reo ante de pactis. 10 20 30 4⁰ 50 60 ſententiã defendente liberaturꝰ: uidet᷑ enim pendente lite deficere conditio ſub qua pro- miſit, idq́; ſatis eſt ut abſoluatur= Quod&in pœna edicti aduerſus publicanos dicendum eſt, quos prætor teneri uoluit, ſi id quod per familiam ablatum eſt, reſtitutum nõ eritb: ergo quãdo- cunq; ante diffini- tiuã reſtitutum fue rit, deficit cõditio obligationis,& reus abſoluet᷑. Quod gene- raliter quoqʒ in eo relatũ extat, q́d ex diſpoſi- ne legis diſtunctim debetur:uſqʒ ad executio nem enim purgabitur morad, idq; ea ratione, quia mitius cum lege qᷓ; cum homine agiture. Fideiuſſor quoq;, qui præſtare id debet, ut emptori habere liceatf, ſoluta quãdocũqʒ ſpe cie, ab eius quod intereſt actione liberaturs, quia ſcilicet reſpectu ſpeciei principaliter in id quod intereſt tenetur:ſecus ſi ex accidente mora, tunc enim non niſi uſq; ad litis conte- ſtationem permittitur purgatio. fSed tamen hæc exempla non multũ hanc ſententiã adiu uant: quia ſuprà diximus, moram per inter- pellationẽ cõmitti, non per conteſtationem: fquo fit, ut regulæ adhærendum ſit, qua tradi tum eſt, uſq; ad cõteſtationẽ ſolũ dilui purga riq; eam poſſe. Nam& uice uerſa pleroſq; ca ſus reperire eſt, in quibus moræ purgationi locus nullus eſt: fueluti quoties debitor pa- cto, huic legali indulgentiæ renunciaſſeti, ut quia in eum caſum certam ſummã ſtipulato- ri promiſerit Idem ſi obligatio ſitiurata, ſa- cramenti enim litis deciſorij religione impe- ditur, is qui nõ ſoluit, purgare morami: quod & iuramento actus cõfirmatorio producen- dum eſt, aduerſus eum tantũ, qui dolo nõ ſol uitn. fei autẽ qui propter rei numariæ difficul tatem probabiliter excuſat᷑, etiã hoc caſu ſuc- currendũ eſſe aliqui rectè cenſuerũtn, ꝙ ſcili cet in iuramento æquitas plurimũ attendit᷑, itemq; pontificij iuris humanitas, quo huiuſ- modi purgatio facilius admittituro, Sed quid ſi pœna promiſſa ſit rato manente pacto? Et cenſeri renunciatũ purgationi Pet. cenſuit, contra Bar.y fcuius receptiorem ſententiam & nos hac ratione ſequimur, quòd cõmiſsio pœnæ, cui dies addita erat, non impedit pur- gationem moræ, quantum ſit uſurarũ reſpe- ctu, quibus dies addita non eratu: ergo nec reſpectu ſortis impediet, cùm uſuræ obliga- tio à ſorte pendeatr. ſSequens caſus eſt præ- cedenti affinis, cùm obligatio conditionem habet: ea enim niſi intra ſuam diem euene- rit, purgationem impedit?: cuius rei eſt ra- tio, fquia conditionis forma obſeruanda eſt. Nec ego hic differentiam inter actorem& reum conſtituo, quod alij plerique aduerſus regulas generales faciunt“: ſſed ſoluùm, an conditio diem habeat, an non habeat: ubi e- nim non haberet, ſecus eſſet“: unde etiam apparet, quoties in obligatione dies moræ in ductiua, itemq́; pœna cõuenta eſt, purgatiõi fiat conſequęris, uel pœnam ſtipulatione comprænſam, more 365 ⁊ kiij fi lſeq eo. tit. 16 a l.cñ mihi decẽ §. fi. de ſolu. b Ij. in prin. de publi. c l. hoc ediclo. eo. tit. d l.itẽ ueniunt. §. idem rectè. de pet.hære. 17 e l. ſi gs ſtip. ſit decẽ in melle. de ſolu. f l. habere. de euict. 18 g l. fideiuſſor. de doli excep. 19 h l. ſt inſulam. de uerb. obl. l. ſed ſi alia. de cõſt. 20 pec. i l. ſancimus uer. niſi:j. de fide- iuſſ. 21 k Ang. d. l. ſi in- ſulam. 22 I Arg. l. nam& poſt.§. ſt is qui tẽp. de iureiur. m l. ſi quis malo. j. tit. j. 23 n Dec. conſ.38. col.fI. Mod. d. l. ſe inſulam. 0 c. ſua. de pœ- 15. 24 p Arg..iij. 6. q Stichum. de eo quod cer. loc. q l. Lucius. de act. empt. 25 r l. lecta. ſi cert. pet. 26 5 l. Thais.§. in- tra. de fid. lib. I ſi ſuap. jti.j. 27 t Bar. d.l. ſi inſu lam. in fi. u I.j.. itẽ ſi ita. ad leg. falc. a I. traiectitiæ. 9 j. de act.&Æ lig. l.. 5. fi. de ſupul ſer. b l. Celſis. de ar bitris. c l.& ſi poſt tres. ſi quis caut. d c. potuit. de loc. d.c. ſuã. 28 e l. mancipior. de opt. leg. f Iſiita quis.§. J. de uerb. d.l. ſed ſi alia.l.u⸗ tiq. de arbit. 29 30 g I fi. j. de reuo. don. h Bald. conſil. ccl. 3. . 31 i d. l.& ſi poſt tres. d.§.j. d.. utiq;. k a.l. ſi inſulam. 32 I ar. d.§. de illo. m a.l. ſi inſulã. n l. iij.. idẽ ſcri bit. de pecu. 0 l. qui ob rem. de cond.inde. p l ſi is cui. de le 24.. q Lfi. S. ſed& ſi quis. j. cõm. de leg. L.j g. quib. de ſucc. ed. gl. c. mora. de re- gul. iur. 6. 33 r I.j.§. ſirem de poſitam. dep. s I. g ea. de fart. 34 t l. ſequitur.§. item lab. de u⸗ ſucap. 35 u Gl. l. ſe mora. ſol. matr. 36 x Bar. d.l. ſtinſu lam. q. penult. I. iiij. rem pu- pill. ſal. ⁊l præſes. j. de ſeruit. a I. j. S. f. qe ſti⸗ pul. ſer. Alciati cõment. in Cod. luſtin. locum non eſſe?: pœna enim ſemper ſub cõ- ditione adijcitur, ſi intra diem datum factum non erit,& ẽ. Quod in iudiciarijs quoq; ſtipu lationibus procedit, dum litis deciſionem re ſpiciantb:ſi enim ad præparatoria ſolùm refe rantur, ſecus eſt, quia Wifties in hhls iudiciorumd exiges. procedit prætor?: cſen ſicut& generaliter Nam bona 51 Rom. põtifexiIn rij tui in te transter- dilatiõe quoqʒ; à iu dice conceſſa admittitur poſt diempurgatio, ſi res ſit integra, eadem ſcilicet æquitatis ra- tione?: quam ſententiam& quidam in con- tractibus bonæ fidei extenderunt: ſed hinon ſatis id tueri iure poſſunt, cõmuniterq́; reij- ciuntur.t Tertius caſus eſt, quoties ex huiui- modi purgatione damnum creditor ſubiret, tunc em̃ ceſſat æquitas, à qua ſubſtantia pur- gationis dependeti. fIdem cùm res per pur- 20 gationem in priſtinum ſtatum deduci rectè nõ poteſt:unde donatarius, qui alimenta do- natori ſubtrahẽdo à iure ſuo cecidit, purgan do moram nihil agit, cùm ille interim eſurie- rit, ut à Bal. reſponſum extat:. Poſt lapſum quoq; longi temporis non admitti purgatio- nem traditum eſti, quia ueriſimiliter diurina hæc mora damno creditori fuit, iusq́; eius de- terius cenſetur factum:nõ enim debitor diu- tius expectandus fuit. iIn obligationibus ta- men faciendi, quia lex non niſſ à tempore li- tis conteſtatæ eas ad id quod intereſt redigit, uerius mihi uidetur indiſtinctè moram ad il- lud uſq; tempus purgari poſſek. Sed quiid ſi duplex mora interueneriit, an tum quoq; hic caſus procedete Et uideretur, tanquam inde damnum creditoris arguatur, ſicut ex diuti- na mora: maior certè hoc caſu eſt ipſius rei culpal ſed tamen aliter Raph. Paul.& Alex. 10 30 uiſum eſt, quia non omnis geminatio hoc ca 40 ſu nocet, ſed ea ſolùm mora, quæ ex litis con teſtatione iteraturm: grauior enimeſt propter litigatoris pertinaciam, qui etiam inſtantiæ ſe alligauerit Quartus caſus eſt, cùm ſtatim poſt moram facta eſt executio, ſiue à debito- re, ut quia ſolueritꝰ, ſiue teſtatoris facto, ut quia ex eius legato dominium ſit translatũ?: unde multò fortius idem dicendum, cùm à lege facta eſt executio d. Quapropter& in criminibus, confeſtim ut quis deliquit, legi- 5o timæ pœnsę alligaturt: quia ius iam reipub. ac quiſitum eſt, dum tamen delictum conſum- matum fuerit: ſgrauius enim periculoſiusq; peccatur facinuspatrando, quàm ſimpliciter negligẽdo, meritò grauior pœna inferenda eſt¶ Sed quid ſi principalis obligatio aliquẽ reſpiciat, pœna aliume Et receptius eſtadhuc purgationi locum eſſe, nec executionẽ ſta- tim fieri, id eſt, ius in illum alium plenètranſ- ferriy, ne ſcilicet uideatur meliorem condi- 60 tionem abſentis ſtipulator feciſſe, quàm pro priam facturus eſſet?. ſitamen pœna ipſa diẽ haberet, ſecus eſſet?: quia ſicut aduerſus ſti- pulatorem ipſum non admittitur purgatio, 367 ita nec aduerſus tertium:& hoc caſu Bart,& quorundã aliorũ ſententia defendi poſſetv. d ¶ Moreiudiciorum.) Ex his uerbis cen- c ſuit Bar. nullam hoc caſu diſpenſationem in- 5 Irg e ijdecj ceſſ. preb. Bar. d.i R bulatus. dulgeri, fquare nec ſuper pacto nudo conte 37 ſtari litẽ poſſe, nec a ri, citra ſolennem or ſuper ſtipulatione dinem, fruſtra depre 1 tionis euentũ agi, caris. quod alij tradide- runt,: ſed poſtquã conditio per interpellationem ſuper conuẽ- tione extra iudicium facta eueniſſet, tunc ex ſtipulatu, id eſt, ſtipulationis contractu, certi condictione, ſi pœna certa erat, agi deberes: quæ interpretatio à iuris rationibus non ab- horret. Ego ex inſcriptione aliter accipi poſ- ſe hæc uerba exiſtimo: ſnempe nec fauore quidem militum, quibus cùm ſolæ iuriſgen- tiũ ſolẽnitates alioqui obſeruant᷑, ex pacto nudo agi poſſe, ſinſtrumentũq; huiuſmodi executionẽ in promptu nõ habere, ſed more iudiciorum cognitione ordinaria opus eſſe: nam nec fauore dotis inſtrumenta iure com/ muni executionem habentf, ſicut nec fauore minoris ætatiss, nec fauore legatorum', nec fauore animæ propter religionẽ iuramenti, qᷓ quis in futurũ aliꝗd daturũ facturũ ſe ſpon deat:ſecus ſi litis deciſionem reſpiciati Alij 4 hæc uerba ad ordinem executionis referũt, qui eiuſmodi eſt, ut primò mobilia accipian- tur, deinde immobilia, tandemq; ad iura per ueniamus ¹, idq; ſiue diffinitiua, ſiue interlo- cutio exequenda ſit:neqʒ enim quicquam re fert, ut ex cõmuni ſentẽtia tradit Alex. iIn in terlocutoria tamẽ ſiuiderit iudex facilius in/ uerſo ordine contumacẽ aduenturum, non arctabitur ut eum ordinẽ ſeruertIs quoque 4 ordo in executione obſeruandus eſt, ut par- te citata fiat:nam& prædo,& quomodocũ- que iniuſtus poſſeſſor ſemper citandus eſto, alioqui executio erit nullar. Quod tamen quandoq; neceſſarium non eſt, ueluti quan- do quis in poſſeſsionem miſſus abſqʒ citatio/ ne eſſet: nam uidetur eam miſſionem poſſe etiam eodem modo reuocarid, quod& Alex. hic tradit,& nos probamus: ſquia quæ de fa- cto geſta ſunt, de facto quoque reuocari de- bẽt:: tnec de eo iure cõqueri quiſquã debet, quod ipſe primus ad exemplum traxit Sed 45 & ſi iudici poſſeſsionis conſtaret nullam de-/ fenſionẽ reo competere propter euidentiſsi- mæ rei naturam, poſſet etiam non citato eo poſſeſsionem auferre“, quod Rom. reſpon- dit,& ſæpiſsimè à recentioribus relatum ex tat.Illud quoq; traditur, actum abſente par- te geſtũ, ſuſtineri debere, ſi ea pręſente idem omnino facturus iudex fuiſſet:& ideo ſi tibi non citato præcepiſſet prętor, ne ędificares, inchoatũq; opus proſequereris, idq́;ʒ rixę eui tandæ cauſa, quæ tibi cum uicino immine- bat,& tu reuocari id præceptum poſtules, poterit uicinus agere ut potius confirmet᷑ J. Sed hæc ego procedere cenſeo, quoties 35 cauſa Inſti denas oblig in pmn. pœnali ante condi e lauie ſ teſta milda lj. fae ek l ſicum dots Freo auẽ matr. g lminor. 7 minor. b lait jcen ind. 38 i lijjuli Däd iureiux. 39 K Ladu, de re iuu. le quonuſſ ut lit. non en n l ſideſeuii funj ſibnn bub. pen. 4¹ 2 0 A planè deh tit.her. Umt⸗ minerit u⸗ de ui. p ellietepſ pus deprah in 6. ] lnibiltma reg. un. 43 44 r gllmiuwri prin eeit 31 35 gt dlſ.lur. lanuss uitis, de nd 46 im u Cõſiaer fin. decilt xX Iæqußini, ce uſiffub. „ loan. Antii gper. s peus lex hic ſe vol luinpgi am mnut. g kunnarnun Uinukhrife Mliik ſaſn nuln 6 NMigrnn tagi ; uhu hurſtt rurxajmu ſi uimtan ſcr t ſſtarz dlu ghlibdt nonu 1 um lima- maupckftninam ASteraits dmi j vhndeheredict i Wartum ulraui bannmfſopa dpnurum co HWrgvrumidcöy Eluhnegeticumn u mehnim far in ſeubnmn. fenterrchlge altgen gapoſtm lauſiclegeti nncausitcuſcn onnſſi Ilimintr fehri almaunum fen uin uanucn UL laum ggiriut ſelhnüdaat euennt 4 i tar alin rußteltas on 4 b tuneinaun wen. lnarheie lagen 8 4 Man 1 d lodilnan aſtitäu an Le x dipol 1 Xhis pi Angel. conſil. ldllpenlat nid 107. Iacobel- rpactonneh, Ls. 47 dukbin Pœnaliante ie, tionis Ance ni ß Alex conſc. — elent 9 col.fin. in iii. m 4 rite i0 de ſedpoh 1 nemſuper Ji Ia eu. Cona 1 eniſfet nca c. quonia con Onls contrad ncen ra. de proba. cen t Aerat, Agidebe goxi coſiips Srationibug non 4 1 erlteacegin nempe nec kune s cum ſolæ durige 2 eruante ex Rh mentüq; huiulmat, 3 nöhab ere,ſedme 4 ordinaria opusele 3 ſtwmentailneem 6 ent, ſicutneckaod 7 h orelegatorum 8 religionẽ iurmeni 5 arurũfacturũſeſpn 10 nem reſpiciatffäli 1 executionis reſet 17 no mobiliaaccipi 4 andemcyadiura e 34 Kinitiua,ſiue intelb 15 q; enim quicquamn 17 etia tradit Alex lnin eritiudexfaclliusi 18 cẽ aduenturum nu- 59 ẽ ſeruettls qxoqu 4 eruandus eſt uta 21 xdo,&ê quomocd 22 emper citanduscl 3 wllan, Qitu 24 non eſt ueluti vun⸗ 2 n miſſus Dbſch ciuih 5 am millonenqut 1 2 ocari quodaÄ. 27 mus:ſquia qui 1 voque euoeie— queri quicud 2 mplum traxtt. 9 25 conſtaretnullam 1 39 dendbi ter eul rop ep cirao 3 etiam non t quod 0 35 enrioribus eelauin ention pſentep um abſemt 33 f ſi epigſeeis 85 ere‚ſt Krideo l 22 rfuiller cale 36 1 r eediſc tprgro, hruna 1 equereris oimmit ſcum vinn olubb tl 8 4 368 cauſa ex actis conſtaret, ut Ang. rectè reſpõ- dit a. Quòd ſi ex eis uel aliàs euidenter non conſtaret ueriſimilem adfuiſſe rixæ timorẽ, uel euidens non eſſet, quin poſſeſſori aliqua defenſio competat, qᷓd nõ citato poſſeſſore fa ctum eſt, reuocari ſtatim debetb, ſal- uis utrique iuribus ſuis: regulariter e- nim iudici non cre ditur in his, quę uo luntariæ non ſunt iuriſdictionis,& al teri præiudicant. Pactum contra legem pro hibitoriam factũ, nec ciuilem nec naturalem producit obligationem. Pactum patris cum filia in inſtrumento dotali factum, omnino non ualet. 2 Fauor matrimonij illicito paclo non patrocinatur.(cto. Libera teſtandi facultas nõ debet impediri pactd filiæ à patre fi Pactũ de ſucceſpione paterna iure naturæ filiæ debita, non eſt nullum. Debita portio magis ex autoritate legis quam cõuentionis debe Pactum ſi ab inteſtato ſucceſioni conforme ſit, ualet.(tur. Pater paciſcens ut ſibi ſuccedat filia, obligatur ex pacto. Pactum patris ſucceßionem promittens filiæ, non ualet. Aliud eſt dare, aliud promittere ſucceßionem. Stipulatio de promittenaa hæreditate eſt inutilis. niquum eſt ultimas uoluntates reſiringi. succeßpio deferri non poteſt niſi per uiam ſolennem teſtamenti. Paclꝰ hæreditas dari non poteſt. Pactum de hæreditate danda nec iuramento confirmatur. luramentum ultra uim uerborum efficere nequit. luramentum falſo pacto appoſitum, autorem iure ciuili nõ red dit periurum, contra iure canonico. Iure canonum id cõtra bonos mores eſt, quod peccatu inducit. Pacv nec particularis ſucceßio de ferri poteſt. Tran ſactio inter fratres de paterna ſucceßione, ne ſuccedant niſi maſculi, non ualet. Præſens tamen obligatio inter eos inducitur. Obligatio qua poſt mortem quis ſe daturum ſpondet, ualet. Condictio ex lege etiam abſenti acquiritur in donatione. Donatarius in cauſa mortis grauatur, præſtatq;; rem iure fidei- commißi. Pactum inter fratres init reſpectu prohibitæ alienationis, ualet Pactum duorum fratrum ut alter præmorientii ſuccederet, non ualet, quanquam omnia bona donare fratri popit. Laudatiuum arbitriut alter compromittentium ei ſuccedat, qui ſine liberis decederet, nõ ualet, niſi idem partes inter ſe pa- ciſci potuerint. Omnis poteſtas arbiirorum ex compromißi pacto dependet. Libera ficultas non ſolum tolli, ſed nec minui poteſt. Ex duabus rationibus prohibitorijs ſufficit altera ut actus infir metur. Libertas teſtandi anguſtatur cum de quota hæreditatis agitur, ſecus eſt in certis ſpeciebus. Paclum quod iuramento confirmari nequit, nec conſuetudine conſolidatur ex mente Baldi. Conſuetudine pactum confirmatur ex mente Alciati. Conſuetudo ſolennitatem teſtamentorũ abolet contra ius ciuile. Solennitates iure ciuili bonos mores reſpiciunt. Boni mores cum ius naturale reſpiciunt, ſunt immutabiles. AcTrvMN Qvop DoOrTaLl.) †Col- locauerat in matrimonio filiam pater,& in inſtrumento dotali conuenerat, ut ea filia ſibi defuncto æqualiter cum fratre ſuccede- LM PP. VALER. ET Galien. Augg.& Va- ler. Cæſ. Mænio. tali inſtrumento comprænſum eſt, ut ſi pater uita funge- ret᷑, ex æqua portio- do pactis. L'erehar quod do 19 0 30 40 50 60 369 ret: hic traditur, huiuſmodi ex pacto nullam obligationem,& conſequenter nec natura- lem quidem, propter legis prohibitionem, oriri ã nec patrem impediri, quò minus arbi- tratu ſuo quem uelit inſtituat. loquitur autẽ lex generaliter, nõ ne ea quæ nubebat, diſtincto, pactũ id frurf cum filia in pote- cum fratre hæres pa ſtate, an emancipa tri ſuo eſſet, 1Eß ul- ta factum ſit: cum lam obligationè con ipſa, an cum gene- ro:præſente, an ab ſente fratre: pactũ nudumeſſet, an rei traditione, uel co- heęrentia cõtract us dotalis(qui hodie nominatus eſt) uel etiam ſtipulatione muni tumj ſomni enim caſu uerum eſt pactum id non ualere, nec ex eo ſuſtineri, ſquod hic fa- uor matrimonij uerſeturs, quaſi dotis pars id pactum cenſeaturt, nec quòd gener hac fidu cia uxorem duxiſſet, minusq́; dotis accepiſ- ſet, qui alias ſpe omni falſus, deceptusq; eſſet: ſuæ enim facilitati imputet, qui ſcire debuit huiuſmodi pactum legibus improbariv licet hac in re aliqui abſque ratione diſſentiant. † Sed nec id adiuuerit, quòod hæc filia etiã in- teſtato patri ſucceſſura eſſet: non enim ideo impediri hac pactione debuit libera teſtandi facultas. t Sunt tamen qui hoc reſtringant, quando id pactum de ſola legitima ſucceſsio ne, iure naturæ debita, conuentum cum filia eſſet: huiuſmodi enim conuentio ius potius cõſeruandæ ſibi debitæ ſucceſsionis, quàm acquirendæ reſpicit, legibusq; non aduerſa- tur,& ideo ualere debeti. Quam ſententiam & Decius probat.inos hunc effectum potius autoritati legis, quàm conuentioni tribui- musn. Addit Alexander, ſi pater teſtamentũ nullum condat, tunc pactum obſeruari debe re, ꝗa inter filios ſufficit quoquo modo quis trahere, neque liber- tatem teſtamenti fa/ ciendi, mulieris pa- tri potuit auferre. d I. hæreditas. in fi j de pact. cõ uent. I. cii lex. de fideiuſſ. e Alex. rub. ſol. matr. in fin. f lex eo.j. de inutil. ſup. 2 3 g l. Pomp. Phila delphus. fam. ercij. h l fundipartẽ. de contrahen. empt. 4 i Bal. l. cum Ar- chimedorã. in 5 fi.j. ut in poſſ. lcg. nom. k§. fin. Inſtit. de legit. agn. ſuc. I I. ij. de iniuſt. rupt. 6 m gl. c. j. de con ſtit. in 6. n I. fi.j. fim. erc. uoluntatem ſuam declaretn. Quæ ſententia 7 promptius defendi poteſt, cùm in pacto non amplius deductum eſt, quàm ex ſucceſsione ad eam deferretur:ſed ubi pactum ſucceſsio- ni ab inteſtato deuolutæ non concordat, dif- ficilior eſt extricatio: ut ſi lege municipij ca- ueatur, ſtantibus maſculis fœminã dotatam non ſuccedere: nam tunc quoq; Alexander ait ex pacto ſuccedi poſſęo. Paulus Caſtreñ. negat, quòd id ſpeciale ſit in milite p. tEgo ue rò diſtinguendum cenſeo. Aut enim pater pacto egit, ut filia ſibi ſuccederet,&uerior eſt Alexandri ſententia, quia inter filios ſufficit quoquo modo declarata patris uoluntasd, e- tiam ſi imperfecta ſit,& portionem egredia- tur, quæ ab inteſtato defertur:: nec conſen- ſus maſculorum neceſſarius eſt, quod Ale- xander credidit: hi enim uiuente patre nul- lum ius in bonis habentt. †Aut pater pacto non detulit ſucceſsionem, ſed promiſit quod inſtitueret,& uerior eſt Pauli ſentẽtia: faliud enim eſt ſucceſsionem dare, aliud promitte- ITr 0 l. hac cõ ſulliſ. §. ex imperfe⸗ clo. j. de teſta. p l.licet.j eod. q Bart.. tale.§. fr. ff eo. lfi. ff de reb.co. 8 r d.§. ex imper fecto. ubi Ful- 90.& Alex. s Inl. ſiipulatio hoc modo cõ- cepta. t Bart.§. quid ſi tantũ. col. fin. de lib.& poſt 9 humis. 10 a not. in l. in bo næ fidei. ff. de eo qd cer.loc. 5 d. l. ex eo. 11 c l. quod ab ini- tio. de reg.iur. dl.ſhpulato hoc modo. de uer. oblig. e l. fin. j. eod. f l. penult. ff. de obſe. g ut hacl. Gl. ex facto. ĩ 12 prĩ. de uulg.l. ſi ꝙs ĩ prin. de leg. iij. h Da. in. j. 5. de ſacr. ſan. eccl. i l. in tẽpus. de hæred. inſtit. k l. uj. ubi gl. ff deteſt. 13 1 1.j. f de petit. hær. l. codicil lis.§. fi. de le- g4. j. 14 15 m Bar. conſ.z12. n l. hæreditas. j. de pact. cõuẽ. 0 I. iuss publici. ff. eo. Bar. in l. ſi quis pro eo. de fideiuſſ. p d. l.in bonæ fi dei. I. quidã 6 cñ fili. 17 de uerb.ob. q c. penult. de iu reiuran. 18 r Bar. d.. ſi quis in prin. col.fi. s c. non eſt obli⸗ Zato. de reg. iur. in 6. 19 t lo. And. c. qui ſemel. lmol. c. cum cõtingat. AKlex. d. l. ſti- pulat.hoc 20 modo. u l. fin. ff. de ſuis E legit. 21 x Bart. d. conſil. 212.. fin. j. eo. Alex. conſ. 22 28. in 3. „ L. ffrut act. ab hæred. Oldra. conſil. 139. l. pactũ dotale. j. de pac.cõuẽ. a l. quod dici- tur. ubi Bar.de uerb. obl. 23 b l iiij. ff. rẽ pu. ſal. for. l. qui „ Aiati coment. in Cod. luſti. re ſe daturum“: nam hoc caſu non conſtat, quòd dederit, idq; pactum tanquam liberta- tem teſtãtis reſtringat, ab ipſo principio nul- lum, contraq́; bonos mores eſt b, ideo nec ex poſt facto conualeſcittunde& hæc ſtipula- tio, ſime hæredem non feceris promittis cen tumę nullius momenti eſt d. Sed quænam eſt ratio, ut id pactum non ualeatenon enim hoc caſu uotum captandæ mortis argui poteſt, cùm ipſe pater cõſenſiſſet: nec ueriſimile ſit, in patris mortem filiam aliquid machinatu- ramf. Et uulgò traditum eſt, rationem eſſe, ne libera teſtatoris uoluntas tollatur, uel re- ſtringaturs: f id enim iniquum eſt,& aduer- ſus bonos mores. Sed ego aliam quoque ra- tionẽ adduci poſſe arbitror: quòd enim quis poſt mortẽ de patrimonio ſuo diſponat, ſpe- ciali legis indulgentia cõceſſum eſtt, quia in id tempus diſpoſitio procedit, quo res am- plius ſua non eſti, ſed tamen lex hoc indulſit, dummodo certa forma fieret, nempe uia ſo- lennis teſtamentis, taliter enim deferri nõ po teſt ſucceſsiol. Quapropter quoties uerba contractus non obligationem preſentem re- ſpiciũt, ſed futuram poſt mortem bonorum obuentionem, actus eſt nullus ſpacto enim hæreditas dari non poteſt Vnde ſequitur, ut etiam ſiiuſiurandum acceſſerit, nõ tamen pactum confirmetur: aut enim in pacto bo- norum obuentio deducitur,& iuramentum non poteſt ſupplere iuris publici formam: aut ſolùm promittitur, quòd hæredem talem relinquet,& nõ ſequitur, ergo reliquit, cùm, ut diximus, aliud ſit inſtitutio, aliud inſtituen di promiſsio b: fmeritò iuſiurandũ ultra uim uerborum efficere nequit d. †Sed an ſaltem hic periurus ſit? Et iure ciuili conſtat non eſ- ſer: quia huiuſmodi promiſsio contra bonos mores cenſeturs. Sed in iure pontificũ ma- ior eſt dubitatio: feorum enim lege ſolùm id 40 præſentaneam obligationem: alioqui uerior o Angcuſs aduerſus bonos mores cenſetur, quod pecca tum induceret:& ideo putarim periurũ hunc cenſeri, neceſſariamq́; abſolutionem:. † Rur- ſus ſequitur, ut id pactũ non ſolùm tunc non ualeat, cùm de uniuerſa ſucceſsione agitur, ſed nec etiam de particulari: pacto enim non poteſt quis ſucceſsionem neque particularis rei deferre“.f Quapropter tranſactio inter fra tres, quòd in paterna domo non ſuccedant niſi maſculi, non uidetur ualere, quia ſcilicet obuentio hoc caſu inducitur*:rſecus ſi obli- gatio præſens induceretur, ut quia obligarẽt e inuicem, promitterentq́; poſt mortẽ ſuam domum maſculis:fualet enim obligatio, qua quis poſt mortem ſe daturum ſpõdety, dum- modo is cui promittitur, ſibi dari ſtipuletur, uel alij cui poſsit acquirere, alioqui non uale ret⸗: unde hoc caſu ſufficeret, ſi pater nomi- ne filiorum, quos in poteſtate haberet, ſtipu- laretur“: poteſt enim is acquirere. Idem& in notario cuicunque, cuius intereſſe poteſt, ſti pulanti b. ſIn donatione tamen fortius rece- ptum eſt, ut etiam abſenti, qui deinde ratum habuerit, cõdictio ex lege acquiratur: ut cum 371 II tibi tale prætorium dono, ut te decedente ſi- Ron, tiſe rapi ne liberis ad proximiorẽ agnatum tuum per uiu z41 4 dis 4 ai tineat, tuq; ſic te ei daturum præſenti obliga- olli. ues 5 9 manen tione promittis, eueniente cõditione utiliter e lij.e 4. 2 au mi poterit agnatus experiri*, quod fauore mu- uat. ge ſ 6 andenl- nificentiæ introductum eſt: fquod& planius mod. 4 ſua arus no in donatione cauſa mortis admiſſum eſt, po- 24 wua te enin teſt enim donatarius grauari, pręſtabitq; rtem. 3 Mui aesbo fideicõmiſsi iure. Sed quid in caſu mixtocut liij inpmi 9 Gecuncu 10 cùm fratres conuenerunt, præſentiq; obliga- delcgi. lie b epic tione ſe aſtrinxerunt, ne talem domum alie- har docötral narent, ſubieceruntq;, ut ſi quiſquam eorum nhus onuet abſque maſculis decederet, agnati ſuccede- 4 1733 runr rent Et quantum ſit alienationis prohibitæ 25 nus bonimol reſpectu, reſponſum eſt, ualere conuentio- e lſiit au lſam pierer, neme. quod uerò ad obuentionem attinet, ui calcgeian- deretur nõ ualeret, niſi de iure gentium aga⸗ bo ohlg. 1 ifh turs, aut inter principes, qui condendæ le- f Ang coſſa m . 5 2 2 ſltm gis poteſtatem haberent: uelde re actum ſit,& ²z-qr eßn hainr 20 quæ ſolis maſculis de iure permittitur, ut ma 135 lecp Tumn giſtratus,& imperia:& ita Bartolus reſpon-Thanſata 4 aume dit x Nam& cùm duo fratres pacti eſſent, ut, Crub 3 Vrn præmorienti abſque liberis alter ſuccederet,; ſeu u & ex præſenti tempore alter alteri in eum ca- re n t Haniitt ſum omnia bona quæ habebat, donaſſet, ex â Bar caſtt iiutam facto conſultus Alex. reſpondit, pactum qui ituem dem donationis fuſtineri, pactum uerò ſuc- luuinſſous ceſsionis infirmum eſſe¹. f Quid item in ſen⸗ 27 a heſuun cim tentia arbitri: finge arbiter pronunciauit, ut! Alex conſi dinn un 30 ſialter compromittentium abſque liberis de colpeui: iipehniße cederet, quòd in talibus eius bonis alter ſuc, uol. ſurin fu cederet, an id arbitro licuite Et Angelus, Ale mang couſt— xanderq; reſponderunt, licuiſſen: quod ego Alex comſ iüthugenſ intelligendum arbitror in his caſibus, in qui- u* kaeſ bus partes quoque ipſæ eo modo conuenire in— 88 potuiſſent, fcùm omnis arbitrorum poteſtas 28 eennaa ex compromiſsi pacto pendeat“, ut quia ea n ln dſſr; yaaii ü bona fideicommiſſo ſubiecta iam eſſent, uel mus. ſcxff mi quia uerba obuentionem nõ inducerent, ſed cio deatt ini vſir ulehr. eſt opinio exiſtimantium huiuſmodi arbitri 14 Heur. Wmüincimai laudatiuum nullius eſſe momentis. Sed quid 19 f 8 aefljobaen ſi hęc ratio obuentionis pacto prohibitæ ceſ- ꝗ² ſccuun lluſteerfter ſet, nunquid ſuſtinebitur contractuscut quia ppſ rin ga quis pacto aliquam ſucceſſionis partem non drinoren, defert, ſed delaturum ſe ſpondet. tEt dicen- 29* nill gann dum eſt adhuc infirmari, ex alia ſcilicet ratio⸗ ½⅛fiuin üarfhr nin ne, quia libera teſtandi facultas nõ ſolùm tol ſü aeng. dn eeä li non poteſt, ſed nec minui, aut reſtringiv: 14 ahetkaidi so Iſufficit autem ex duabus prohibitorijs ratio 30 5 niihueh nibus alterã adeſſe ut actus infirmetur a. fSa- 33 whniſg nè exiſtimauerim anguſtari eam libertatem r 4talfii 1. Wtars cùm de parte quota hæreditatis agitur, ſecus Prhe(E 9E ſi de certis ſpeciebus agaturr: tunc enim non Talſh 9 nilum 16 exiſtimabitur quicquam ei imminui, qui de Maen d umpaddnnf alijs bonis teſtari poterit: licet ex alia ratio⸗ i fi Prid— denmeauo 4 ne, nec rei quidem particularis obuentio da- ſllusas. ian teßuadet ri poſsit:& ita aliquorũ diſſentientes ſenten/ petEddli de rantua tias conciliot. Sed an ſaltem poſsint huiuſmoò Alexciſli oe üneh me 60 di pacta à conſuetudine confirmarie fEt ex 32 us 3 enadumi Baldi ſentẽtia Alexander negat, quia tale pa- lad wmotu ctum aduerſus bonos mores eſt:unde qua ra u Bo. lun, inan M tione iuramento nõ confirmatur, eadem nec poßhiuſe 8 dag entient conſuetudine muniridebetu. f Verùm egoà 33 R aherwe receptiore emnü deſt Utte— auerin 37² de Pacti 9. 373 — m. erela c a c. j. filij. ſi de receptiore aliorũ ſententia recedendum non hæc prohibitio nudæ ſimilis propter ipſorũr i fliu ff. ũdi⸗ * Audd neuia, feu. fuer. 34 exiſtimauerim„ſcum poſsit conſuerudo te- uoluntatemſit, ſequitur nihilominus ualere ui.delegj. elte 3 ucenn contro. c.j. de ſtamentorũ ſolennitatem à iure ciuili inuen⸗ alienationemi: ſ quia ſcilicet poteſt quis id 3, ef. fra 9 luodadIn fil na. ex mat. tam abolere b,& has uires pacto tribuere:qd quod ſua cauſa inductum eſt, remittere k,& k l. po 7,. acmilumeh u in feud. tamen ſingularis aliquis ex populo, etiam iu hacin reteſtatoris refragatio eſt nullai fqquod leg fleid. narüpreſtabi i bacum eſſes de ratus, non poſſet: adeò uerum arbi- aidin aſumi teſta Bar.i35 thæ enim ſolenni- IM PP. DIOcC LE- to ſcriptos hæredes, tror, utſi in caſum! a a. pralenicgohnn interdi. de cõ tates bonos mores tianus& Maxim. Augg. rogatos eſſe, ut qui alienationis iuſsi Aele.. dlem domun 3 dict. indeb. ſecundum ius ciui Diaphanto. primus rebus humna ſunt in pœnã fiſco„& aph.& laſ ſſi quiſquame c gl.in rub. j. de le reſpiciunt, merl VI na 10.—— centum dare, non a. 9. diui. 2. le⸗ rret, agNau ſon decr. dec. lib.x tO cotratia ciuium*. he he 8, n18 SneiSrifr aAlte- tamen ideo confſr⸗ ctu.limit.7. enationis dah litem apud in conſuetudine peri 108 tettamen- ri portionem hære- metur prohibitio⸗„ n 9. fi. Inſtit. de „vrlere ci bie prin. uerſ. 36 munturꝰ: fſecus ſi licet pœna à fiſco leg. entionema n ſed I nbee boni mores etiam ius naturale, uel diuinũ re- peti poſsit.IIdem ſi iuſiurandũ ab eis exege- 7 efute tineta tur. ff. de iniu. ſpicerent, tunc enim immutabiles eſſent. rit ualebit tamen contractus o licet in periu o Oldra. d. con Lomn⸗ Kentumag, h ſaes ſo ſwii l 4 rium incidere uideancur, hocq; nomine abſo fil.24r. dui condendaſ, 1 Rilj flleicommiſſo ſihiin fuuorem relicho,/ Sabeiae poſzun. juionen petere debeantr. Et hæc in eis pro- p l. in c fin. de uelderea paͤm 2 prohibitio diuiſionis uſq; ad certum tempus à teſtatore fucia,& cedunt, qui on ſentire poſfunt: tſi enim alie⸗ rocur.in. epermitritor, uin fhrcomprohatezconundem euſenſuxeuocatux. nationem rohibuerit teſtator propter lubri 8 da Randu uum 2 Alienationis quoq; prohlbitio fliorum conſenſureuocatur. flt P n tor, propter lub 7 ALriso. Ii. relpo 4 Teſtatoris expreſſe prohibita renunciatio non obſtat filijſ. ²0 cum fi 10 n irorufn conſiltinn, ur quia ſint de uſuc. pro fatres pactieſſem 5 Quuilibet, quod ſua cauſa inductum eſt, remittere poteſt. minores uigintiquinq; annis, uidetur renun enp 31 erisalter ſuccecern 6 Probhibitio alienationis quamuis pœna adiecta ſit, non confr- ciationem hanc non tenere d, huiu ſmodiq;„ B 2, 1,§. diuj. Ateralteriineumg matar.„rohibitoyealiegwftnui:„Hfœceptum pro nudo nõ haberir. ISed quid 9 3.cppoſ nbebat, donaſſt 7 luramentu dteſtatore exactum in prohibitione alienationis, néð ji fidh eicõmiſſari us expreſsim non conſenſit, s l. ſifundi per ſpondi,pa Auma 4 ISeit oaeran. Senthes uerùm cum præſens alienationi eſſet, tacuit? fdeicsmiſ·ff. ri, pactum uero d b, zeihirnane hüwneen isregesger Et Accurf. cenſeri eale, 5 aanrtriin lit Ae lepæ-j 1.Quiditeminſg 7 daefn ene cùm tai en Cnon Eoeihtee rchwx Lhfter eſchectn Crilltmauit es TeErteri t diheoe, ¹ 2 2 diſſentiunt, quia etiam ſi contradixiſſet, non tamen impedire alienationem ſtamèto. 9. Lu iterpronunciauitu.— p vitu potuiſſett. fqqui o cia. de leg. i. ciationi, conſenſiſſe putatur. um abſque liberbt 11 luri præſenti ficilius renunciatur qudm compelituro. „. 10 1 l. Caiuus. de pi seius bonis alter(u- 12 Fideic õmiſſarius præſens alienationi& fratris aſſertioni, ac nõ buſclam fanlcn caſi bus defendi poſſet Accur 4 b . Bi pr, A. ſij ſententia, ut cùm fideicõmiſſum præſens Snor. ack. uiteEt Angelus,NVe contradicens, ſibi præiudicat. 1 M 4 2 — li liens di en 13 Aliud quoq́; conſenſus indicium fideicommiſario præiudicat. eſſet, quia conditio jam eueniſſet, coniun- u l ſiſeruus cõ- 1led Kce 3 14 De fideicõmiſſo patris relich filio, triens tanquam naturæ debi ctioqʒ ſanguinis id ſuaderet: uideretur enim munis. ff de in his caſi üSan- tum deducitur. eo caſu omnino renunciatum eſſe“: fnam& 1dona.int. uir. e eo modo convenit ¹5 Iuris interpretatione omne grauamen à legitima ſublatum eſt. iuri præſenti facilius quis renunciaſſe intel⸗- x I). 5. eod. arbitrorum potet 1 16 Fauor piæ cauſæ legitimam non grauat. ligi tur, quàm cõpetituro, ut ſu prà diximus*.„ Iſ ſine. jad pendeat“, ut qulad ¹7 Prohibitio alienationis etiam in legitima tenet, facta cauſa mi- IIdem quando frater non ſolum præſente fi- ¹² vVelleian. biectaiam eſſeniui ö 2 li introquceta deicõmiſſario alienaſſet, ſed etiam aſſeruiſ- x Bal conſ. 45/ n nõ inducerenuſ 33 1 37 3 chſcitur dilatio, Cuamuis in fiuorem filj introdu ſet, fundum illum liberum ab omni onere eſ: a lexcepiide. ³ nldeatur. de euict. b l. ſi quis affr- mauerit. de do lo onem. alioquivenn m huiuſmodi ahin momenti dedqui ,. 40 ille ſciens tacuiſſet: uidetur eni ¹9 Prohibitio alienationis fiſco non præiudicat, quin bona publi- 4 ſe,& ille ſ 3 wer 1 detu fil 3 do 9 cata fllj h delickum alienare poßit emptorem circumueniſſe,& ideo ſibi præiu- *——„...„ v. 10 Onus filiæ ex fideicõmiſſo patris imp oſitum, nõ continet dote. dicare ſaltem in re ipſa cenſebitur'. quod& pacto prolibinch 21 Dotis mentione facta quatenus legilimam excedit reſtttuitur. Baldus,& aliqui Ieentiores autumarunt 2.. quoniam in contractusrutqui* Filius poſt mortem reſtituere iuſſus ex legitima trientè, ex 6.C. tldem cùm præter præſentiam aliquid hic fe 3 prionb.j de de lloni artem nol Trebell. quadrantem deducit. ciſſet, quod conſenſum argueret:ut ſi euictio ino fh teſt. ceſſionis p tt ärr 23 Teſtator filijs primi gradus nõ poteſt Trebellianicam auferre. nem præſtiturum ſe ſi poponderit“, uel ei per- d S. cæterum. in e Poncdie tnc 44 Debitum hæredi à teſtatore in fideicõmiſſo deducitur. ſuaſiſſet ut emeretb. auth. ut ci de i exaliaſci 9 8 25 Heres ante deductionem legitimæ non conſtituitur in mora. b J Portionem hæreditatis.) fAdde quòd 14 appel-cog. facultas n0 5 uuf 26 Falcidiæ cõputatio ante quam liquet, excuſat hæredem a mora. deducuntur al iquæ portiones de huiuſmo di Ang. il dehis. minui, aut 1e vn 27 Hæres Se grauatus, uerbo mox hæreditatẽ reſttuet, ſi so fideicomiſſo. Et in primis deducitur triens, ffde 47. anſoct. us hrohidid 9 et bohaa ta Piaioni, renihes. iure naturæ debitus: is enim abſq; ullo pror- aſ.in jij.. dus infirmelu 3 1 VM PROPONAS.) a Tf Fideicom⸗ ſus onere debetur“. Quapropter etiam ſi fi- aoeide traſ ſtari eam ſbefn(ehnen reciprocè filijs iniunctum, eo- lius expreſſe teſtamentum approbarit, nihi- atio. reditalis agicll n lj Fco l. def rum pacto inuicẽ remitti poteſte. Cuùm enim lominus legiti mã hanc liberè detrahet fcùm 15 atur' tunc el 3 deicõ. ſtit.j. eorum fauore factum ſit, poſſunt illi renun- iuris interpretatione omne grauamen ab ea e Bal. lſi quan- zer immind, 2 ciaref. fquod& in prohibitione diuiſionis uſ- ſublatum,& pro non ſcripto ſit: quod& An wsfenn rit:licet ex Air ſl. Titio centa. que ad certum tempus à teſtatore facta dicen char. reſp ondit N ec fauor piæ cauſæ, quæ 1 21672 cularis obuenl decõd.&de. dum eſt, quam ipſi quoq; approbaſſent, poſ- ipſi filio ſubſtituta ſit, quicquã facit, quò mi- f Vurk con diec ntientesſen O conſ. a1 funt enim mutuo conſenſu ab ea recederes. nus id grauamen ſubmotum delegitima cen. — oſi tzuih 3 Tldem& in prohibitione alienationis: eo e- so ſeaturé Sunt tamen qui prohibitionem alie ¹5·. 4. 1 eni zi ilis nim conſentiente, cui in caſum indeuotionis nationisetiam in legitima ualere arbitrantur, nec deadm de fideicõm. t 4 res applicaretur, ualet cõtractus. fquod pro derneg 8 mdequui I. quoties.j.. quando teſtator id ſe facere dixerit, quia filij ſui imbecillitati ſuccurrere uelit, quemuſque ad certum tempus, puta X X X annos, rei 111 2 cedit etiam ſi teſtator prohibuit filijs ne fidei commiſſo renunciare poſſent: quum enim g Paul. conſu Decius hic e con/ſil. 81. Alciati coment.m Cod. Iuiſtim.= 4 . cluie a l. multi. de lib. ſuæ adminiſtrandæ idoneum nòõ exiſtimet: 8 Mandatum ſcripturam regulariter non exigit J94 Pait & poſt.lſi;;& ita Paulus Caſtreñ. reſponditb, quem re- 2 Reuocatio madati,proteſtatio, extraiudic alis cõfeßio,ſcri 1 a ruusfß in ſuo. in fin. centiores pleriq; ſequuntur*, quæ ſententia pturam non reuirunt. mali nnun ae inoffi teſt. defendi poteſt, cùm de ipſius filij imperitia 10 Pleraq; ſcripturam non expoſcunt. flus b Conſil.:; v 1. 11 Tituli honorum etiam tefubus probantur. Ha anen onſil. 2ã. conſtat: alioqui cùm pater liberè relinquere——. ve t il c In d.§. diui. Pi 4 12 Diſpenſatio, reſtitutio, azußer ſelllel „9.diui. BD legitimäãteneatur“,„„ a, pun. nä ems.in quar- oOIi Uid;. 0 erſecutio ceſſat abſolutio excõmuni- ä cumin nden uic Beinn eius ditatis reſtitueret:qᷣ/ Perlec. cationis, teſtibus pro wvas nxdutse an leg. fdeid. 4 3n eidurne niam precariam ſub/ IIDEM AVGG. batur. vna gellihec d lſcimiu. S ci qua ſe à legis iuſſu ſtiturionem fratrum Xymmacho. 13 Interlocutio iudicis uel aiue picl allt.) de inoff. colore quæſito EXI—. 10 db præceptum, Cacta, 3 z l 3 8 e niſi céſenſu remiſſam aſ⸗ Actum quo O. lo eru e teſt. meret, niſi patris 1 6 teſtibus probantur. aut Nhue e Iiidona ione. affirmationialiqua ſeris, fideicommiſsi na fide interpoſi⸗- 4 Actr ob fjciliorẽ pro- 5 q u ubi gl de col probabilis cõiectu bationẽ ſcripto man Aua⸗ Kunr 1 aio Bar. i8 ra iungeretur nam&in dubio reijci dilatio s Sequeſtratio fieri poteſtquamuis nullum docu-(dantur. l ſu ha ſc forte deca nem, etiam ſi prima frõte filio fauorabilis ui- Pecatun, 5 5 ve eirhr 1 end* ſiren. pec. 19 deatur, traditum eſts.ᷣſed& cùm is filius de/ 46 14 multis caſi 2as ſerihta are d, ea li etn f Letiam.§.j. de li uiſſet, bonach eius publicarentur b 27 Acta iudiciria ſeripto confr erdsebons 5 ciföl etiam. 5.j. 8 bonaqh P„non ob- 118 dententia excõmunicationis ſolenniter in ſcripto fertur. 2 it rurnnon Ani D man. uind. Do eſſe fiſco huiuſcemodi prohibitionẽ reſpon-⸗ Quaæ ex ſignificatione uerbi ſcripturam requirũt, ſcripto do. c. quãuis. ſum eſt, quæ in legitima non niſi fauore filij carere non poſſunt. dialh Hleichie — ler ualet:atis fauor, propter delictum extingui- 20 20 Geſta proprie ſcriptura conſtant. 4 3 rteius 4 5 tur. IQuod de legitima portione prodidi⸗ au inſinuatio eſt profeßio in aciis facka apud cenſitorem uel lalſi 3 in mus, in œminis quoq; ratione dotis admiſ- alium iudicem. mar. ſerelelte 3 Weee ſum eſt: ſi enim filiam hæredem inſtitutam ꝛ Contractus qui litris cõſtunt, etiam in ſcripta rediguntur. aas cienolm Tansut, 21 Aiis fidh eicõmilſſo onerauerit, in eo dos ipſa 23 Contractus ſuſpenſus in aduentum notarij qun de eo roge 3 timm i Laflial mu- non continebituri. IQuòͤd ſi ſpecialiter teſta tur, pœnitentiam 77 mhc⸗ ergi edam leer. Sci pro tor de dote etiam dixerit, non niſi eatenus re- ¹4 In”.ee,es, iht. anchetee, mehai us Lnr intene poneretur. a0 ſtiruere tenebitur, quatenus legitimã ipſam* Le2⸗t bofehen 5 b üung g lanm Trebell. 22 excedit. Deducitur& in reſtitutione qua- 3 Venn S f⸗ 8 ſae lieris principis Th bbeonflebio K 1 fi.6.flie de drans, ex S. C. Trebelliano, quo fit ut filius 9 dere wlaehberade. Phhu ums tiunrsſe leg.ij ubi Bar. poſt mortem reſtituere grauatus, dimidiam 30 5 Saue præſumpta frrmitatem conuellere uolumus ſeri biaas linbint Alex. conſi. partẽ retineat, nempe iure naturæ trientem, ptura opus eſt. gurſai enlum eti 68.in A. iure ſenatuſconſulti quadrantem eius quod 20 Præ ſumptio alia aliam tollit. lüuſti ſione, qu m, ſuperfuiti: receptius enim eſt, ei utranq; de- 20 Obligatus ex contractu ſcripto, non niſi ſcripto aut quinq; ünthe Retäinſac ehi⸗ ſir ductionem cõcedin, cùm ſcilicet diuerſis tem teſtibus ſolutionem probaetqꝗ. uer biugrbe Sec 3 2 poribus reſtitutio facienda eſt. ſnec poteſt 2 Probatio publici iuris eſt nec partes iudici legem poſſunt uer lcopilite 7 Wer Jpapie teſtator filijs primi gradus hanc deductionẽ, qccee.. 2 ſeri. iudi rinn dleridem nus. G. memi- qux ex ſenatuſconſulto fit, auferre, cùm nec** Sied quibuſdã caſi ſap eneie eſetwe imegehn Gitt⸗ Cmceſcione niſt. geinoff. imminuere computatione fructuum ualeatꝰ. 1 12 hasttat⸗ eenbeec Sewe e Jll 75 4 3 wri lore eode Aherach daywenrennemmend weſgemawerin, a wmne ſenrenherhfhereeeneine. ſe un 0 I. inbemus. J. qui ſciam maximè controuerſi iuris articulũ 4 24 Kernewefaie⸗ ſucrit ſer e Threrucei6. 3 eigl Kbaccalaur ad Trebel ubi hunc eſſe,& diuerſam ſententiam crebrius 3 Amiſs umeals ultima wui duobus ſaltem teſtibu⸗ ude roba Bald. 24 ferè placuiſſe a. Deducitur tandem& quod 4 probatur ſtün ununn p auth. ſed eum teſtator defunctus ipſe hæredi grauato debe- 36 Teſtes duo periti qui& uidiſſe ſe dicant,& de ſolennilate watjili 3 te tator j.25 bat:: iſi untqʒ qui interim in mora eum non tenore cis teſtentur, probant. ¹ alt mlan ad leg.falcid. conſtitui arbitrantur,& ideo fructus lucra- 37 Quando ſe adfuiſſe teſtantur. ſolennis numerus requiritur. a nniſo 26 ri exemplo legis Falcidiæ, cuius computa- 38 golutio quinq; teſtibus probatur, uti& confeßio. Lei uiõbe ꝗ Dec. conſil,si tio antequam ad liquidum perducta ſit, excu ³⁹ Publica atta nunquam ſubmota cenſentur- c bnes 27 Hparer ſathær edemnt. i8 ed ego contrà ſentio: debet 40 Teſtium probatio admittitur non opponente parte 7 vi 7 wau dead fa enim hæres ſtatim uerbo reſtituere hæredi- 1 Tan Sp TeEhr nais Kans lcontis, i nian ocu Galibepde, tatern; licet bona retinere poſſit iure pigno- 5o 41 Multa ex poſt faclo ſuſtinentur, quæ à princip ſxpis ſn 3 pturã e424 ris ꝛunde fructus ſuos interim non facit, niſi ACTVM QVOD B0NA.) †Nihiler 1 4 iwndiun t l'in fideicom iure dominij impetrato Y. go refert, de pacto per ſcripturã, an alijs lpenup ai d cipton mißi. ff de uſu. probationum generibus conſtet:quod& re/ 4 ha rejn8 1— 1 vdeni u L.reſtituta. 1 Pactum tum ſcriptura, tum alijs probationum generibus com- gulariter in quibuſcunque actibus receptum S7 I a eleline ad Trebell. probatur. eſt⸗tQuòd ſi in lege mentio interuenientis as nm d tanzaüliui x I. debitor. 2 Lex ſcripturæ interuentus mentionem faciens, indicat factum ſcripturæ fiat, cauſa facilioris probationis id 27 piſ gch lelum ent A4I eheil facilioris probationis eſſe factum inter retari debemus, nõ quòdalias Jali 14 i unguag l.ij de iu- 3 Viuæ uoci ac pluribus teſtibus non minus fidei quàm membra- bati p 1, ſef, ſt 44 iſ ⸗ Aensl a„A dal 8 hain in„earbeteh. Pro ationes exC udat:idq; ſiue quòdueri nabto. i 8 can enä pet. 4 Denunciationes in nõ numeratæ pecuniæ exceptione, tam ſcri mile ſit ſer Pililee HSiltern Ofatione S 1 fre⸗ e 99 nlſf da zrcaſp pto quam teſtbus fiunt. 6o quentioris uſus factam b, ſiue quod hic appa- feno jißt mhenm. ʒ Clericus& epiſcopi ſcriptis& teſtibus probatur. reat probationem quæ teſtibus fiat, illiæqui- t Ka derenp 6 Pattum in contractu emphyteutico factum, uel ſcripto uel ine pararic: ſnon enim minus fidei adhibebitur 3 an di Tdrxcedur ſcripto perficitur. pluribus teſtibus, uiuæć; uoci, quàm mem- 4 nnoc 7 4Va lunere 7 Feudum ſolis teſtibus probalur. branæ*¹: nam& lex renunciari poſſe fuui 4 i ar wnden 8 . appel- fia. ddx a dncrizt uclcua sc dfße. lf K6 3 de — temp. appell. 4 Tha. p Vtnot. inl. j. 5. eo. in fi. gl. mag. 1 c l.in cõtraclib. 9. de nõ nu. pec. atux. d Auth. hanc aut. lnterlocuiid iudez ubi Bart. eod. tit. brecepte e l. ſi quæ per ca- tſtsnz0c lumnis. 5 dec⸗ us probanan pffey cler. 5 ob heilu bn. alionẽ enpona nullian docu-(aang fe penul. de cler. peregrin. g LI. jde iur. em- phyt. 6 b Dock. d.lj. i c. j. quid ſit inue tu. k Bal. in rub. j. de condict. ex leg. rttur. endi debent. niter in ſcrpo frt. btucran requrrit foien — d fin. 2 4— deia cpud cenſtorem u Alex. l. j. J.de procur. 7 on in ſciptareägni. n notgij qui decong n l. ſcire oportet. §.oportet. de ex cuſ tut. 8 exigitur. 1 c. ex inſinuatio- dlteruspreiudicimi. ne. de proc. 9 I fi. J. de neg. ge. cris principi. 10 Dd. c. per inqui u conuellre uolum ſi ſitionẽ. de elect. 1 Rom. conſ.106. I. cũ te.ij.j. tit.j. Alber. l. ait præ tor..permitti⸗ tur. de minor. xx. q. j. c. fin. c. nuper. de teſtib. c. ſt iudex. de ſen ten. exc. in 6. 11 Bal. c. ſolicité. in fi. de reſtit. ſpol. 12 Cle. dudi. uerſ. nos etenim. de ſe pul. Vſi ſolennib. ubi Bal. de fiinſt. Dd. c. ſtatutu. 13 de reſcrip. in 6. opponentepal 3 boſt gl in 14 Duns uerſ. literarum. 9 ue lnieypiis gl:j. deſchiſ tur, Nüilet matl. . 84⁴ an 1i c. ſcut. de ſent. ſcr 9 excom. ſequoidn gle. fin. de re iu 2 aibustece dic.in 6. 15 „ teruefiend c. quoniam con⸗ entio 3 obationi tra. de prob. ris b. /codals l. quoniam. ubi vemus, no T dverl not. de hæret. idc ſiceꝗ arului lffin. ſde edi. di aoratiol icuy ui Adri.tol. 16 1oe Ar2g Alex.. ſi fideiuſ Jlui ſor.§.fin. quiſa tiſd.cog. 17 non niſiſcipto ut ging otesudti legen oſin tcrarequixtur uni luu d quod cöperu huaſſci debet incöulopnulce ftum probatioanitin ript enti cripuure untrueni- ntas duobus ſaten leuu eſedicant O de ſolemiai B 376 appellationi, interueniente ſcriptura ait::& tamen idem erit, ſi teſtib. ea renunciatio pro betur b.ſ Sic denũciationes ſcripto miſſas in non numeratæ pec. exceptione requirit,& tamen eas poſſe teſtibus quoq; pręſentibus fieri ueriſimileeſt, cùm in nõ nume tum docebitur, etſi rate dotisexceptio ſcriptura nõ exiſten ne id ſpeciale ſit d. ſiali Sic lex fiduciã li⸗ te tamen ſi a 98 PrO terarũ epiſcopi re bationibus rei geſtę quirit, ut quis cle- ricus putetur,& tamen poterit etiam teſti- bus id probaret. Sic pactiones in cõtractu emphyteotico factas ſcriptura interuenien te traditurs:& tamen legum coryphæi Ac- curſ. Mart. Bart. Spec. Butrig. Abb. neceſ- ſariam non eſſe ſcripturam tradiderũt, licet pleriq;, ſed minoris autoritatis, diſſentiant, aduerſus quos eſt& optima legũ interpres cõſuetudo.In feudi quoqʒ probatione ſuf ficere teſtes, omnes fatentur:, etiam ſi geipſi clientes ſint, ſeu, ut uocant, pares curiæ t. tSic& mandatũ ſcripturam regulariter nõ exigiti, etiam ſi cauſa litigandi factum ſitm. t Vnde nec eius reuocatio ſcriptura indi- get“, ſicut nec proteſtatioo, uel extraiudicia lis confeſsio.r Sic& bonorũ ſocietas,& ar bitratoris ſententia, quæ cuiuſdam tranſa- ctionis inſtar habetr.Idem& in ſolutione di cendum, etiam ſi minori facta ſit?. Et in pro feſsione, qua monachus religioni ſe dicat. Et etiã in ſacris ordinibus: admittetur enim de his probatio, ut ſupra diximus, etiã abſq; epiſcopi literis:nam& collatio& renuncia tio ſacri beneficij teſtibusprobari poſſunt. Conceſsiones quoqʒ, ad indulgentiã perti- nentes, eodem modo regulariter probantr. Vnde& quis per teſtes fidẽ facere poteſt, ſe Baccalaureũ, Licentiatũ, Doctorẽ eſſe⸗. tSic& probabit aliquis ex certa ſcientia cõ- ceſsionem ſibi factam fuiſſe, idq; etiam ſi e- ius ſcientiæ in diplomate principis nulla fa- cta ſit mẽtio?:quod& de diſpenſationis, aut reſtitutiõis famæ probatiõe admiſſum eſt v: qua ratione& abſolutio excõmunicationis teſtibus probat᷑ Sed& generaliter traditũ eſt, interlocutionẽ iudicis, aut præceptũ, ci- tra ſcripturã probari poſſed: fquod& de a- ctis receptum eſt, quę cauſa facilioris proba tionis ſcripto mandant᷑,& tamen etiã teſti- bus probari poſſunti. Quapropter& miſſio in poſſeſſionem autoritate iudicis facta, per teſtes ad liquidũ deduci poteſts, licet aliqui diuerſum ſentire uideantur. fSequeſtratio- nem quoq; fieri poſſe, q;uis documento ali- quo æs alienũ deberi nõ appareat, receptius eſt, dum alijs probationibus iudicantis reli- gio cõpertam rem habeatt. Et hæc quidem de pactis. 20 30 40 omnia exempla, ex iuris cõmunis ſolito tra- 6ο mite procedunt Sunt tamen pleriqʒ caſus, quibus neceſſariã eſſe ſcripturã uerius eſt, quorũ eos, qui memoratu digniores ſunt, referendos cenſui.¶ Et in primis in quibuſ- dam iudiciarijs actis, lex ſpecialiter neceſſa riam eſſe ſcripturã uoluit, ut in libellis ſiue ciuilibus, ſiue criminalibus:, ſiue ordinariè, ſiue ſummarièprocedaturk.In productione exceptionũ in ſententia diffinitiuan, in ap- pellatiõe ab inter- ueritas comprobari locutoria“, in apo poteſt, Præſes pro- ſtolis ſeudimiſſo- CtV(Scif rijs libelliso, aut in uinciæ ſecũdum ius ſtodiri efſci proteſtatione quę cuttodiri efficiet. eorum uice ſubro gatur. tlIdẽ in ſen tentia excõmunicationis: nam& hæc ſolen niter in ſcriptis fertur, ſicut& requiſitio ut deſcribat᷑, eodem modo fieri debet d. Idem in appellatione, quam aliquis impediendæ electionis cauſa proponit:. Huc pertinẽt& proteſtationes, quę in actionis uel exceptio nis locum ſuccedunt, de quibus à nobis ali- bi traditum eſt. rSecundus caſus eſt in his, quæ ex ipſa uerbi ſignificatione ſcripturam requirũt, ut reſcriptũ principis, ſiue in uim priuilegij, ſiue alia ex cauſa emanauerit“, Idem in epiſtalmate, id eſt, cõmiſsione prin cipis per mãdati ſubſcriptionẽ facta*. Idem dicendum& in inuentario: illud enim ſcri- pturæ eſt nomẽ, in qua res pupilli deſcriptæ ſint quod& in geſtis fatendum: ea enim propriè ſcripto conſtant⸗: unde mater, uel auia, quæ tutelam ſuſcipiant, inter geſta re- nunciare ſenatuſconſulto Velleiano debẽt, ideoqʒ ſcriptura neceſſaria eſta Huc perti- nent& teſtamẽta in ſcriptis, quibus ſcriptu ra pro forma attribuit᷑ b. Eòdẽ& appellatio- nes in ſcriptis, quę à diffinitiua ſententia in- terponunt᷑. Idem quoties lex inſinuationẽ requirit, ut in donationib. quæ ſupra quin- gentos aureos ſuntꝰ:mihil enim aliud eſt in- ſinuatio, q́; profeſsio in actis facta, uel apud cenſitorẽ uel alium iudicẽe. Quapropter& idem eſt, ubi lex profeſsionẽ, ſeu in cenſum deſcriptionẽ requiritſ.t Sed& huc ſpectant etiam cõtractus, qui in ſcriptis dicunt᷑, cùm ſcilicet inter partes agitur, ut aliter non ua- leant, qᷓ; ſi ſcripturæ cõmendati ſints. Sed du bitatur, quid ſi precio cõuento,& re orete- nus perfecta, tibi uendam fundũ, ſed dixe- rim, uelle me ut cras notarium adducas, qui de cõtractu ipſo documentũ cõficiat, an in- terim recedere ex pœnitẽtia ab alienatione licebit? Et Paul. Caſt. reſpondit licere':uide tur enim rem in tempus ſuſpenſam, donec tabellio rogetur. Contraà Decius, quia tabel lio de cõfeſsione cõtractus iam geſti docu- mentũ cõficere poteſt.tEgo cum Caſtreñ. ſentio, quẽ& Fulg. probat: cùm enim dictũ ſit, expectandum notariũ, qui de contractu ipſo rogetur, apparet nõ de cõfeſsione, ſed de ſubſtantia rei actum:& cum ille non niſi de die quo interfuit, atteſtari poſsit, apparet in id tempus finẽ rei eſſe delatũ: in dubioqʒ credendum eſt, contractũ antèpro perfecto àpartibus nõ eſſe habitum, alioqui quid o- pus fuiſſet certã diẽ præſcribere: licet aliqui Irr 3 377 i Auth. offeratur. j. de lit. conteſt. k Gl. Clem. ſæpe. de uerb. ſig. 1 Modeſt. 1. j. de ex cept. m J de ſent. ex pe⸗ riculo recit. tex. in c. fi. de re iud.in 6. n c.j. de app.in 6 18 0 Ij. ff de libel. di miſſor. p l.nec cauſas. ubi Bal. j. de appell. q c. j. de ſent. ex- cõm.in 6. r c.ut circa. de e- lect. in 6. 19 s A deteſtatio. de uerb. ſig. t l.iij. 5. de diuerſ. reſcrip. u I. j. 5. de manda. prin.l.probato- rias. j. de diuerſ. offic. lib. xij. 20 x l. bene à Zeno⸗ ne. j. de quadri. præſcript. l. fi. j arb. tutel. I. fi. de bon. aut. iud.poß. XI. geſta. ubi Bal. J. de re iud. 21 a Auth. matri. C. quando mul. tu⸗ telæ offi. 22 b L. hac conſultiß. j. de teſta. c I. eos.§. penul.j. de appell. d I. ſancimus. j. de donat. e Lneq;. j. de teſt. . fin. ff de prob. f Lcenſus. ff.de probat. g l. cõtractus. j. de fid. inſtr. 23 h d.l. contraclus. I. qui bis. de uer. oblig. 24 a Aret. conſ. 160 col. ij. 25 b I. j. 5. de mand. prin. c Gl. ↄ7. diſt. no- biliß. d c. ci in iure. de offc. deleg. gl. 20. q. z. inſtitu- tionis. 26 e§. eos. in auth. de collatio. gl.l. nõ ſolum.§. qui alieno. de proc. f defenſionis. j. de iur.fiſc. g l. prohibitum. j. de iur. fiſ. b Bal.& laſ. arg. l. mißi. j. de ex- act. trib. 27 i c. porro. de pri uileg. k Bald. d.l.j. 5 de mand, prin. 1 I.. ĩ. de apoch. lib. x. m authen. hoc ius porrectu. õ. de ſacr. ſan. eccleſ. n c.ſi canonici. de offi. ord. in 6. 0 I.j. J. de ſuffrag. p In Authen. iuſ iurandum quod præſt. ab hiʒ. cir ca med. 28 29 q l diuus. de in in teg. reſtit. r l. generaliter. j. de non nu. pec. 30 s l teſtium. j. de te ſtibus. u Alex. l. iube- mus. j. de iudi. x ar. c.ad noſtrã. ij. de iureiur. x gl.in auth. ut ſi⸗ ne prohib. 9. fi. 3¹ c. cum ceſſante. de appell. Bart. l. qd' iußit. col. ij. de re iud. „„ Alciati coment. in Cod. luſtin. ſcrupuloſiores diſſentiant?. t Tertius caſus eſt in mãdatis principum: nemine enim de ea re fides adhibetur, niſi exhibito diploma- te b.t Quapropter nec legato Pontificis ma- ximi credetur in alterius præiudicium, niſi oſtenſo mandato“: unde& receptũ eſt, pro firmitate iudicij coram delegato facti, non præſumi, niſi de iuriſdictionis cõmiſsione ſcripto appareat: qua ratione publicas fun- ctiones, tributaq; nemo exiget, cui id àprin cipe per ſcripturã nõ ſit mandatũnec Cæ ſariani, id eſt, procuratoris Cæſaris appari- tores, cuiuſquã bona ceu publicata capient, abſq; literis principis, quarũ formã neceſſa- riò ſeruare tenent᷑:, alioqui de facto eis reſi- ſtere licet,& quiritãtibus, opemq; hac cauſa implorantib. amicis aut uicinis præſtò eſſes: quo exemplo ſunt qui tradant, in carcerem duci neminẽ poſſe, executionemq́; perſona lem fieri, niſi de ius dicẽtis iuſſu, ſcripto cõ- ſteti: quæ ſentẽtia propter utilitatẽ recipien da eſt.tHuc pertinet& quæſtio ad priuile- gia principum ſpectãs, ut neceſſariò ea per ſcripturã probenturi, quod regulariter ferè traditũ eſt.Vnde nec tabellioni credetur, ni ſi autoritatis ſuę exhibito documentobꝰ. quę omnia uidentur publici fauoris cauſa intro ducta, ſicut& deſcriptiones, apochasq́; ſcri pto ad præſidem tranſmitti, nec aliter uale- re: nam& ſcriptura in rerũ diuinarũ aliena tione neceſſaria exiſtimat᷑, fauore publico, qui in cõſeruatione eccleſię uertitur:quod & in eo reſcriptũ eſt, qui ex cauſa à rei diui- næ operatione ceſſaturũ ſe affirmatn. Sed& ſi quis ſatrapæ alicuius principisq; domeſti ci ſuffragiũ implorat, ut eo adiuuâte diſpen ſationẽ aliquam, uel officiũ impetret, hocq; nomine illi prædiũ aliquod promiſerit, non ualet obligatio, niſi ſcripturæ emiſsio acceſ- 10 20 30 ſerito, qd Theodoſij conſtitutione inductũ 40 eſt, quam aliqui de aduocatis intelligũt nõ prorſus rectèr.t Quartus caſus, quoties rei præcedentis præſumptã firmitatẽ cõuelle- re uolumus: fut enim alia pręſumptio aliam tollitꝰ, ſic actus poſterior ſcripto declaratus, ſuperiorẽ quandoqʒ elidit: ut cum quis ad- uerſus propriæ cõtfeſsionis emiſſam manũ pecuniã minimè numeratã fuiſſe ex ea cau- ſa affirmat, non audiet, niſi alia ſcriptura id probetr. fldem cùm quis contractu in ſcri- ptis obligatus eſt, nõ poterit ſolutionẽ pro- bare, niſi per ſcripturã aut quinq; rogatos te ſtes?: quod& dicendum eſt, cùm cõôtractus nõ quidem in ſcriptis celebratus eſt, ſed cõ- uẽtione partiũ actum fuit, ne ſolutio aliter, quàm ex ſcripto probari poſsit: uidet᷑ enim ualere id pactum: ſed tamen cùm probatio nes fiant iudici, ſi ex qualitate teſtiũ religio- nem ſuã pro reo inſtruxerit, poterit pactum illud etiã iuratũ negligereu fcùm enim pro- bationes publici iuris ſint, non poſſent par- tes iudici ipſi legem imponere?: nam& alias multa poteſt iudex, etiam expreſſo uel taci- to contrahentiũ conſenſu non attentor. Ad 50 60 hunc caſum pertinet quod de minore dici- tur, qui ſi inſtrumento iurauerit ſe maiorẽ, beneticio ætatis deinde excludit᷑, niſi inſtru mento eam probetꝰ. Poſſunt& aliquo mo- do huc caſus illi ſpectare, cùm quis circa pro curatorem conſtitutũ uariatꝰ, uel epiſ copus uiſitationem ſe iteraturum profitetur b, uel cùm hęreticus abiurata priore impietate, ab orthodoxis recipi poſtulat:omnibus enim hiſce caſibus neceſſaria eſt ſcriptura. tIllud tamen ſciendum eſt, in caſibus quibus non niſi ſcriptura poteſt probatio fieri, ſi deueri tate iudici aliter conſtet, poſſe eum id quod ſibi compertũ eſt, ſequi, ne quiſquam cum aliena iactura locupletetur“, dum tamen id principe conſulto faciat, uel is iudex ſit, qui ſecũdum ſolam æquitatẽ procedere poſsit: quod maximè coram ſenatoribust, uel in fo ro canonico ſeruandum eſt. tSed& id con-/ ſtat, quoties actus ipſiusſcriptura deperdita eſt, fortuito caſu probato admitti teſtes, qui de rei ipſius ueritate fidem facianti. f Vnde & proditum eſt, amiſſo teſtamento, poſſe te ſtatoris uoluntatem, uel ſolis duobus teſti- bus probari. Sunt tamẽ qui tot requiri hoc caſu exiſtiment, quot actui conficiundo ne ceſſarij erants. Ego diſtinguendũ arbitror: ut ſi duo teſtes teſtamentũ ſe uidiſſe dicant, deqʒ eius ſolennitate& tenore atteſtentur, ſintq; eius rei periti, ſufficiantt. fquòd ſi ſe adfuiſſe, cùm teſtator tabulas cõdidit dicãt, talemq; eius fuiſſe uoluntatem, ſolennis nu merus ſit neceſſarius. Sed finge, per cõtra- ctum in ſcriptis mihi centum debebas, an te ſtibus duob.probare poteris me confeſſum fuiſſe ea centũ mihi reſtituta? Et uideretur, cùm aliud ſit cõfeſsio, aliud obligatiob. Sed certè aperta eſſet hoc modo uia fraudibus, & ideo ſicut ſolutio nõ niſi quinq; teſtibus probari poteſt, ita nec confeſsionẽ poſſe di cendum eſt I, cùm maior ſuſpicio in confeſ- ſione ſit, quã quis per errorẽ potuit effutijſ- ſe, quàm in ſolutione, quæ ex ueritate facti deprænditur † Siuerò de confeſsione iudi ciali ex actis, uel publico documento cõſta- ret, ſecus eſſet:nunq́; enim ea ſubmota cen- ſetur“ Einge rurſus, lege municipij caue- 4 tur, ne quicq́; ultra centũ ſolidos deberi, ali- ter quàm per publicũ inſtrumentũ probari poſsit, aliquis per teſtes parte nõ opponẽte probauit, an ualebit probatioc Et Bal. Pont. Alex. ualere exiſtimarũt, cenſeriq; legi re- nunciatũ:ſpleraq; enim ex poſt facto ſuſti- nent᷑, quæ à principio fieri nõ debuerunt. 1 Solutione unius, pluribus inſolidum obligatis, num præiudi dicet creditoribus, qui de reliquo eundem conueniant. 2 Actus noſtri præſumptione non extenduntur ulira qudm neceſſarioò externa ſigna inferunt. 3 Ex conuentione iudicali actionis diuiſio non inducitur. 4 Verba illa, pro perſona ſua, quid importent. s Quocunq; nomine ſoluat unus debitor, tamen liberatur. 6 Simpliciter ſolutione facta, nõ expreſſo nomine, etiã credi ditoribus præiudicatur, teſte Bart. idq́; in contractibus. 7 Simplici ſolutione nulla fit diuiſio autoritate recentiorum. Præſumptio T 1b en.ſ mina E malor. dxg a c. j. qe procg b... boſtau de cenſib, i ubi gl. 1 32 ²uJ. ſdubei rimum. d Butrig c.jj brobatrin f.g. lex d. ubenag 33 e Bart.infun ut quæ deſan aduoc. 34 35 f Lteſtum jen ſtib. Dock j de bon. poſ cund, tab. 36 g arg. ſicut.jat fia. inſtr.c. ul Bald col j quu 37 ſctinucſt hc. cum olim. i priui. Bar auli ſi quis in aigt de eden. i Corn. Dea d.ij. 38 k Bald.d.teſu col.j. laſelijn 4. par. g1 16 iur. enphe 39 1 Auth. nijirge ti deteſtami O Daul.Auch conſie. mm Not. ij. qus 9.c. teſtes n l in conhali in go iij ſn nõ num. pec 1 0 Bald.Ro. Al lceriicõilin . quoniã, cert. pet. ſr i 1 de bu guiſi ſuiuelclum. calin;ad n Ebſtan nzkinſ lvjinmun 6 dlintin aCunzdulne 3 lutſlamme luſrrmſun danb von th lalmuuſu vatinzin riuiryppan ciirnpäeue Nſſccuſſon y xxttuch dten wer blttei Nltamiera Nvecinonp wwudkulsſou Bhtuinneudiu nant unſo ttar ſnguirft trwne clu uim lſpnir cu lmaniuulter larcn nft meninte ihaidmi h tiſgluag nterünuohe 5 üſrzaten ol uinn diehenain ſennziumn 4' aler lerias Nerum. dd qe emwif . tſe mi Ncludi niſa 8 lunta Auün 5 zcum quis uon 10 drian dad zwelepſcap n im profiter op ri elleturd rioreinpie m 1 ad omnid de eſt ſenndsenin elt ſen in 36e tura fll. aſibus quib du 1 3 bario fier 5 ncn, — 4 ldeeuei 14 poſſe eu üdan d ne quiſc dd Suiſquam am 15 rédum 16 vvelisiude ſitres 17 lidgu 18 rocederepoſii. Pobit. natoribus u 1 ſ †8* eliaf 3 t. Sed&idcn 29 0 vani reltes u. 1 ſontt 1 In aclant Vrcc z 1 amento pollen ſ 22 lolis duobusteſi 2; qul tot requirihot 24 tui conficiundon: inguendãarbitor 1 25 tũ ſe uicliſe diem, z5 tenore atteſtentu, 4 ficiant’ quodſi bulas cõdidit dicdt 29 ntatem ſolenninl, ed finge, per con, 30 ntum debebas,mnte 31 dterisme confellum, itutar Et uideretur, liud obligatio“ det; ,4 nodo uia fraudibws, niſi quinq; teſtius 35 onfelsionè poſſedi 36 rſuſpicio in conid 37 rorẽpouuitefunſ 5 uæexueritateffli 5 de confeſsioneiud’ odocumentocoſi 40 nim ea ſubmotacen, 41 ce municipij cale„ l ſolidos bes⸗ 4 ſtrumenlũ T 1 s parte no ee 1 obatioErba n öt,cenſeriq; 1 2 nexpo facto Ulli, „7 runt, ſieri nõ debue 1” rtul udumobleioi e auo eundem conuei reliquo t unur alrtqu m ean, 2 en muuſ non inuim f. ne uxor nis duun rn. pro mar. Bar. quid inpon iberuf I. Titiã. 9. pe- 2 380 præſumptio ex ſigno probabili oriri debet. Tacitũ pactã non inducitur niſiueriſimilis cõieclura ſuadeat. Quando amplius quis ſua portione ſoluit uel minus, tunc non ueriſimile eſt diuiſionem fieri. Proteſtatio creditoris, ſaluo ſolidi iure eam ſe pecuniam recipe re, impedit diuiſionẽ. Numeratio ſimpliciter fi- IIDEM AVGG. cta, non inducit tacitu Lalio& Aemylio. pactũ liberationis. Senerali proteſtatio ddItm I creditores* ue-/ eeeraberziferea, S ſtros ex parte de Vſurarũ receptio nõ indu P 4 cit diuiſionem ſortis. Acceſſorium non præiudicat principali. Solutio pro ſua perſona, intelligitur pro eo actu, nõ pro futuro Præſumptio ex una præſtatiõe orta, ad ſequètè trahi nõ debet. Quamuis inſolidum obligatus de annuo reditu præſtando, cum multis alijs pro ſua tantum parte ſoluat, tamen omnino libe ratur, ſi eius ſolutionem emptor admittat. Creditor uendendo hypothecam uidetur debitori renunciaſſe. Emphyteutorũ alter canonem ſoluit, alter triennio ceſſauit, u- terq; de iure ſuo cadit, ſi tenentur inſolidum. propter pœnam adiectam, unius negligẽtia& alter punitur in ſolidum obligatus. Canonis duuiſione non cenſetur dominus caduci ius remittere. Aliud eſt à canone debito liberare, aliud caduci ius remittere. Fideiuſſor pro ſua parte ſoluens, ſi principalis lite cõteſtata ſol uendo non ſit, iterum conueniri poteſt. Lex beneficia ſua abſq; alterius iniuria concedit. In contraclibus, ſi hoc egerit, quilibet ſibi præiudicare poteſt. Fideiuſſor pro parte ſua ſoluens liberatur, ſi alij ſoluendo ſint. Creditor ſimpliciter accipiens partem debiti, non uidetur con- ſenſiſſe diuiſioni cum inſolidum fuerit obligatus. proteſtatio ab altero contrahentium facta, ut ius quæſitum tolla tur, ex ſola taciturnitate non confirmatur. Ex ſola pecuniæ receptione apertus conſenſus non intelligitur. Diuiſio debiti non procedit in eo creditore cui facultas donandi petitio iudicialis ſolutioni æquiparatur.(interdicitur. Expeditione iudiciali nunquam cenſetur facta diuiſio, ſed ſem- per manet ius ſolidi ipſi creditori. Actor a ſingulis fideiuſſoribus petere debet qui tempore litis cõ teſtationis ſoluendo ſunt. Pactum diuiſionis cum ſoluente initum& abſentibus prodeſt. Nemo alteri utiliter paciſcitur, quanquam liberationis cauſa. Contractus non fit inter abſentes, niſi nuncio uel epiſtola in- terueniente. Donatio abſenti facta non ualet. Pars debiti ſoluta creditoribus ab emptore hæreditatis, non pa- rit de reliquo hæredibus exceptionem taciti pacti. Fideiuſſor partem ſoluens tantum ſe liberat, non alios. Pactum rei debendi nunquam aleri reo prodeſt, niſi quatenus paciſcentis intereſt. Verba, alter alteri auxilium tulit, reddunt libellum inquiſitionis incertum. 1 CREDITOREs.) † Plures debi- he in ſolidũ obligati quibuſdam erant, ex his debitoribus unus ſoluit partem, teſta- tusq; eſt, ſe pro perſona ſua ſoluere, quęritur de duobus: Primo, an creditores recipiendo hoc modo uideantur ſibi præiudicaſſe, quan- tum ſit ſoluentis reſpectu, ne amplius eum pro alijs cõuenire poſsint. Secundo, an id pa ctum proſit alijs abſentibus, ut uideatur fa- cta diuiſio t Circa primam quæſtionem uide batur creditores ſibi nõ præiudicaſſe, idq; ex regula, qua traditum eſt, actus noſtros nõ ul- tra ex præſumptione extendi, quàm neceſſa- riò exteriora ſigna inferant?. At hoc caſu cre de Pactis. 10 20 30 381 ditor recipiendo partem, poterit uideri id e- giſſe, ut debitum diminueretur, uel ut dilatio interim reliquatori eſſet, non ut actionem di uideret b: quæ quidem diuiſio quandam do- nationis ſpeciem præ ſe fert,& ideo non eſt pręſumẽdas. fquòd biti admiſiſſe quen⸗ ſi ex conuentione quam ueſtrum pro iudiciali, ut cõmu- nicer receptum eſt, perſona ſua perſol- 3 ea diuiſio nõ indu- uentẽ probaueritis, citur“, nec ex rece- ptione quidẽ præ- ſumi debet?: oblatam enim pecuniam, ſalua ciuilitate, non potuit nõ acciperet; unde ma- iorem& magis liberam uoluntatem iudicia- lis conuentio arguit, quàm receptio. Sed ta- men huius legis argumento diuerſa ſenten- tia obtinuit: quia ſcilicett uerba illa, pro per- ſona ſua, indicant obligationem, quæ cõmu- nis omnibus erat, uoluntate creditoris pro perſona ſoluentis extingui, periculumq; am plius ullum ad eum non pertineres,& conſe- quenter diuiſionem fieri, alioqui huic adie- ctioni conſentire ille non debuit. t Quocirca traditum eſt, idem eſſe ſi debitor ſoluere ſe di xerit pro portione ſua, uel pro rata, uel proui rili, aut pro quota ſua parte,& ſimilibus uer- bisb: lex enim ſimpliciter dicit, ſe admiſiſſe pro ſua perſona perſoluentem& ẽ. Quibuſ- cunq; ergo uerbis, dummodo ad id aptis, ad- miſsi ſint, idem eriti: ut ſi dictum ſit, admitti quemlibet proparte, uel reliquum non pe- tam, quod ueteres ſequuti?,& Decius no- uiſsimè probauit: nec alij negant, quin po- tius indubitati id iuris eſſe affirmant. t Sed quid ſi ſimpliciter numeratio facta eſt, nec pro ſua perſona, aut ſimilibus uerbis ſolutũ ſite& Bartolus tum quoque in contractibus fieri diuiſionem cenſuit, licet in teſtamentis 0 contraàl: quam ſententiam non pauci ſequu- 60 ti ſunt, quòd ſcilicet in hac conſtitutione ea uerba, pro ſua perſona, non ipſius ſoluentis, ſed legis latoris ſunt, ex ſimplici ſolutione in- terpretantis pro ſua perſona ſolutum cenſe- ri. Frequentius tamen receptum eſt, nullam inter ultimas uoluntates& contractus eſſe differentiam: unde ex ſimplici ſolutione diuiſionem non fieri. Ego tamen poſſe Bar- toli ſententiam alia ratione defendi arbitror, ut inter ſolutionem diſtinguamus quæ ſpon te fit, legiq; noſtræ tum ſit locus:& eam quæ in exequutionem iudicati, uel ab eo qui con- uentus in iudicio fuerit, facta proponatur, tuncq; ſecus: non enim credendum eſt uo- luiſſe nos aliquid de iure noſtro ei remitte- re, cum quo litigamusn. f Recentiores tamen omnes ex ſimplici ſolutione nullam fieri diuiſionem cenſuerunt, niſi addita ea uerba proponantur, quod& ſuprà ſcripta ex ra- tione probari poteſt: debet enim præſum- ptio ex probabili ſigno oririè, nec tacitum pactum induci, niſi ueriſimilis coniectura id ſuadeat, quæ profectò nulla, uel non ſa- tis firma eſſet, niſi ea uerba adiecta fuerint, rrr 4 b I. quidam. ff. ſi cert. peta. c I. cum de inde bito. de prob. 3 d reos. ĩ. de fi⸗ deiuſſ. e I. ij. F. eo. l. ta- le.. pen. ff. eo. f fideicõmiſſa. §. ſirem. de le ga. iij. 4 g I.j.& ii. J. de duob.rei⸗. F h Bret. l. ſt ex to to.§. j. de le- ga.j. i l. qui teſtamen to. de teſta. k Gl. in j. E ij. intell. 6 1 d. I. ſi ex toto. §.j. m d.§. j. d. l. reos. pud har. l.in ter ſtipulantẽ. §. j. de uerbo. oblig. 7 0 Bald. in rub.j. de probat. 8 9 10 a gl.l. inter.§.j. de fideiuſſ. 11 5 l. urbana.§. pernoctare. de uerb. ſig. 12 c Arg.l. ſi debi- tor.§.j.ff. qui. mod. pig. d c. cum M. de conſtit. e d. 6.j. f lij. f. eod. 13 gl. perfecta. j. de dona. quæ ſub modo. 14 15 b gl. l.communi diuidundo. ff. cõm. diuid. i Bar. l. ſiſub cõ ditione.de te- ſta. tut. Socin. conſil.iz..in iiij. 16 k d.l tale. 9.pe- nult. 1 I.ij. 5. eod. 17 ml. qui ſemiſſes. fj. de uſur. n arg. d..fi.j ne uxor ꝓ mari. 0 l. ſi Stichũ.§. j. de uerb. obl. 18 p l. cũ de in rem uerſo. ubidali. in ij. E iiij.q. fr de uſur. q Extrauag. Re gimini.de em. E uend. r Bar. l. cui uſus fructus. de u- ſafr. lega. 19 s I. pen.§. fi. de big. Rom. ſin gul. 605. 38² Cæterũ etiam eis adiectis, non tamen quan- doqʒ diuiſio inducitur, ſi ex alijs coniecturis aliud actũ eſſe ueriſimile ſit:tueluti cùm quis amplius ſua portione uel minus ſoluit, nõ e- nim tunc ueriſimile eſt fieri diuiſionẽ?, quod & lex noſtra ſentit uerbo, perſoluentem: eſt enim perſoluere, integrum ſoluere b. fIdem cùm creditor proteſtatus eſt, ſe ſaluo ſolidi iu re eam pecuniam recipere: nec hæc proteſta tio tanqᷓ; contraria facto, id eſt, ſolutioni pro perſona debitoris factæ, inefficax eſt ¹, Iquòd (ut demus proteſtationẽ creditoris ei, quam pro perſona ſua debitor fecit, aduerſari,& ſic mutuò ipſas ſe collidere)remanet numeratio ſimpliciter facta, quo caſu præſumptio taciti pacti nõ oriture: nec enim abſq; creditoris cõ ſenſu poteſt eſſe pactumt, aut obligatio ei in ſolidum quæſita diminui tolliues. f Quapro- pter cum Pico idem eſſe ſentio, etiam ſi credi tor generaliter dixiſſet, ſe ſaluis iurib. ſuis re- cipere:nam& idem generalis hæc proteſta- tio operari debet, quod ſpecialisit Rurſusnõ uidetur facta ſortis diuiſio ex uſurarum rece ptione, ine ſcilicet ex acceſſorio pręiudicium principali fiat¼, qd ſuprà à nobis declaratum eſti. Proinde ſi plures inſolidũ annuũ reditũ ſuper certis bonis Titio debeant,&eorum u- nus pro ſua parte ſoluens admiſſus ſit, nõ ta- men diuiſam principalem obligationẽ dicen dum eſt, imò nec reſpectu ſequentiũ annorũ erit ulla diuiſio, niſi toties iterata ſit, ut præ- ſcriptioni ſufficiatm: fea enim adiectio, quòd quis pro perſona ſua ſoluat, pro eo actu intel ligitur, nõ pro futurisn:& licet una ſit omniũ annorũ obligatio0, plures tamen ſunt pręſta tiones:ĩ& pręſumptio quæ ex una præſtatio ne oritur, ad aliam ſequentem trahi non de- bet v.Sed quid in hac quæſtione dicendũ eſt: Aliquis à pluribus uenditoribus, in ſolidum ſe obligantibus, ſuper certis bonis annuũ re- ditum emit cum pacto luendi: is aliquem ſpontè admiſerat(cogi enim non potuit) qui pro ſua parte redemit, nunquid omnino libe raſſe eum cenſebitur? tEt prima facie nõ ui- deretur:hic enim duæ ſunt obligationes, alte ra qua uenditores teneant᷑ ad penſionẽ, alte- ra quæ emptori incumbit, ut omnib. ipſis uo- lentibus redimere, uendat.& ut eam extinctã fateamur, quæ emptorem principalem reſpi cit, nõ eſt credendum eam extingui, quę pen ſioniscauſa uenditores obligat:nec clauſula, pro parte ſua, quæ in emptione adiecta eſt, ui detur ad liberationẽ inde ſubſequentem tra- henda, cùm in lege noſtra appareat liberatio- ni additam, eius fauore diuiſionem inducere: at hic nõ liberationi, ſed obligationi, qua em ptor tenebat᷑, adpoſita eſt, licet in conſequen tiam quandam ipſi luenti liberatio cõtingat. Alij tamen contrarium crediderunt,& legis noſtræ diſpoſitionem ad hunc caſum trahen dam cenſuere: fquę ſententia, quantum ſit ad hypothecam, abſq́; dubio uera eſt, quoniam uendendo uidetur creditor illi renunciaſſe, eamq; partem liberam retrò uendidiſſe Sed ¹ 4 Alciati cõment. in Cod. luſtin. 10 20 30 4⁰ 50 60 383 quid rurſus in alia ſpecie dicemuse t Domi- nus alterum ex emphyteutis admiſit pro par- te ſua canonẽ præſtantem, alter per trienniũ ceſſauit, an uterque cadat? Et Pyl. diſputan/ dot utrunqʒ cadere cenſuit, ſi inſolidum obli- gati erant. Accurſ.idem, etiam ſiambo in em Phyteuſim ſucceſsiſſent“: quia quamuis lege XII.tabul. fobligatio dandi diuidatur, pro- pter pœnam tamen adiectam ex facto unius, alter plectitur*: quã ſententiã ego probo, nõ ſolùm cùm dominus alterũ ſoluentẽ ſimplici ter admiſit, ſed etiã cùm dictum eſt, eum pro ſua parte ſoluere: quia poſſunt illa uerba ci- tra ipſius domini damnũ intelligi: ſua enim ea pars dici poteſt, cùm àlege XII. tabul. ſit di uiſa ,fex qua canonis diuiſione nõ debet ui- deri dominus iuri caduci renunciaſſe⸗, quod ex poſt facto illi acquiritur“:fquia aliud eſt, à canone debito liberare, aliud ſubſequens ca- duci ius remittere: qua tamen in re amplius deliberandum cenſeo. Sed rurſus dubitatur, quid in pluribus fideiuſſoribus: pone unum ex eis ſuo nomine ſoluiſſe, an cenſebitur his uerbis facta diuiſio? Et traditũ eſt nõ cenſeri, & ideo pro eo teneri, qui lite cõteſtata ſoluen do nõ ſit b.Sed unde hocran quia aliud ſit ſuo nomine ſoluere, aliud pro ſua perſona, ſeu ſua rata, ut Paul. Caſt. Alex. q́; cenſuit? uidet enim ita expreſſum, ut appareat nõ nomine principali ſe ſoluerec. An quod Bar. tradidit, nõ fieri diuiſionẽ cenſebimus, etiã ſi pro par- te ſua ſe ſoluere fideiuſſor dixerit d? idq́;ʒ ea ra- tione inductum eſſe, quia fideiuſſores ex epi ſtola D. Adriani beneficiũ diuiſionis habẽte, Vnde creditor pro parte accipiẽs, nõ poteſt uideri quicq́; tacitè cum eis pactus, cuùm ne- ceſſariò eam partem accipere debuerit, in ne ceſſitate autẽ nulla eſt donationis cõiecturaf: meritò ea uerba, pro parte ſua ſoluere ſe pro- teſtantis, ſecundũ epiſtolare beneficiũ intelli genturs, nec donationis accipietur interpre/ tatio.Erit igitur facta diuiſio beneficio epi- ſtolæ tantũ:& ideo ſi alij tẽpore litis cõteſta/ tæ ſoluendo nõ ſint, poterit qui pro parte ſua ſoluit, adhuc cõueniri, cùm ſecus eſſet, ſi hæc diuiſio tacito cõtrahentiũ pacto inducta pro- poneretur. fLex enim beneficia ſua abſq;ʒ al- terius iniuria cõcedit:. fat in cõtractibus, qui- libetpoteſt ſibi, ſi hoc egerit, pręiudicare. nec huic ſententiæ lex noſtra aduerſatur, quæ in debitoribus loquitur, qui inſolidum ſint obli gati, nec à lege diuiſionẽ aliquã habeãt: alio- qui quorſum opus eſſet, probare admiſſionẽ exparte debiti à creditore factam, ſià lege ip- ſa fieret? tSed nec Iuliani reſponſum urget, quo fideiuſſorem, qui partem ſuam ſoluerit, liberari traditur: non enim his uerbis neceſ- ſariò probatur in ſolutione clauſulam, pro parte ſua, additam eſſe. Vnde ego ſecundum aliarum legum diſtinctionem acceperim, li- berari ſcilicet, quum alij ſoluendo ſunt!: nec enim principaliter hæc quæſtio ibi tra- ctatur. Sed nunquid ex eo quod nomine rei ſolutum eſſet, ſolutio totius ſortis cumu'o impu 4 0 und s undeinn ncbbo dalths inn 1 glech 1 i be eſtulcn g 1 mn d⸗ Fin 3 4 K.4. lc, ridech u gld.lc nelu rrelcoöm. AMl ſprbs⸗ niduuum, leulb 21 neftio c u bengriue „ uc Sed ed uerd. 1 ſcciaub l Gel cnſenſi cüne gRin oiurki Gen Lgi loch ly. K fn 9 Urckr lp. uerd.oble, Iqlicacult 2 S cciaſcie If d9, wiſe d 8 X lfin. ſdein, 2 nenimälo b eubin urarcäum 23 hn⸗ hendium rahentiu a arg..„ pocoll. nan 3 7 naxloktacin Anus dhg gs mn conſen ſtra ubiug u dlum t deiureir. gpinbegen⸗ b ru auleln ſt in 9„ tu 1 l T Itor, 5 dlut thnd 4 Iie iat uppole lio „ Mceloluentin u di Küea gciwem creci I A cIpiian une,of fmand. mmbiguum d Old Ba. u ab ndiuliode d linter Bit an meqltutn e Ang. Mod fſi nt di don lſiextotv. upingupili 6 4 dnu endcgalient unij/ A ujtiſſ n cadequibu f l ren legat tat Ke 1 deam g aulin olur de hei tndtendum, q g c cddlc uns eſt⸗Ei de conſut, Uantiem eſſee 24 aß dannrenecen h Lauwtaß dlllcpoteſt, deſlt. an duieruroy po tumquipern e ügteceptior 25 mntheum qui Lesmi ſätener i Lijj mau denon — durierd publi Weta ullonem, c. u Wiüdicatiro proam C. pro Wüelecreditor 2d Kaprniusodeh 1. quohes 7 4 malauis aided peti 7 döderdis luls ſat ranquorctu um dei dnüch 3 wch zd 41 1 uinendpr . 1 hn ſduland. 1 d. Linter. 97 di 9 detitur liglü „bendpdet ſi anetate Käarid. 7 Nrliised dde ne Llch die qi 1 d 3 rets urde 384 C pactis. 385 at. terde unnd imputaret᷑⸗ an quod magis eſt, ſoluentis par- creditori imputatur, propter uerba epiſtolg. ſuit 5 Ndih ü ti tantum& ex his contequens eſt cuùm ho⸗ Eithæc, quod ad primam quæſtionem perti- * Inlol unn ie legis nouellæ beneficio, rei debendi pro net, ſufficiant: nunc de altera uidendum eſt. de amſiam 8 l.poc ia. parte conueniantur legi noſtræ locum non b Alter pro altero.) †His uerbis uidetur quia quamdid eduob.re. eſſe, niſi cùm ei beneficto renunciatum eſt, ſequens quæſtio decidi: nempe id, diuiſionis nd üiuücem tunc enim in ſoli- pactũ cum ſoluen- irndte 3 un ſ renenieonen aditusrector prouin ne alter pro altero 5 kineundealiße ſters egoprohn, 1b Orn, cig pro ſua grauitate exigat prouidebit. erũ ſoluens o'3 qui beneficio epi- S 8 ſe, ut inter eos quo n dichu düni ſtolæ renunciaue- 10 que facta diuiſio cẽ poſfunt 1 veungn 28 rint. Sed quid ſi debitor ſoluens, pro rata ſol ſeatur: nam hæc uerba de eo qui iam ſoluerit, nu intelligj. nac uere ſe dicat, creditor autem ſimpliciter rece intelligi non poſſunt: pro eo enim cùm iam :alege di ua en perit, an conſenſiſſe, quod ad ratam pertinet, ſatisfecerit, non poteſt alter exigi: meritò de cenſebitur? Et Riminaldus negat, nec hoc ca alijs intelligentur, quinondum ſoluerunt,& ſu noſtræ legi locum eſſe: non enim poteſt abſentes fuere.& ita ſe habet interpretũ con- creditor qui tacuit, uideri diuiſiſſe, ſed potius ſenſus. Sed tamen Picus hic diffuſe diſputat alusguärhu Cumana. de tacuiſſe, quia Lirei ſenen durareb: quam in cõtrarium, adhæretq; regulis cõmunibus, nan u ſeqpuenc ctij. col. ſententiam& nos probamus, quoniam com Ine pactum inter alios celebratũ ad alios tra- enin re am b 29 muniter traditum eſt, tproteſtationem ab al- hatur, cùm alteri paciſci quis nõ poſsit, etiã ed rurſus dubiag erfecta].de tero cõtrahentium factam, ut ius quæſitũ tol 20 liberationis cauſa anam&, inquit, nullus cõ oridus:pone 1* quæ ſub Jatur, ex ſola taciturnitate nõ confirmari, ſed tractusinter abſentes fieri poteſt, niſi nuncio llle, an cenſebin B mdo. Bart.„. expreſſum conſenſum requiris. Intelligimus uel epiſtola interueniente: figitur nec hæc yrte. col. v. igitur in lege noſtra pro perſona ſua perſol- remiſſio, quę uim donationis habet. At dona e oper-no. Uentem eſſe admiſſum, expreſſo ſcilicet con-⸗ tio quoqʒ abſenti facta nõ ualet', nec quod ad deranqukalichin“— 30 ſenſu, t qui ex ſola pecuniæ receptione non alios attinet, ulla probabilis eſtmentis conie pro ſu perſon hs ws de. ſat deprænditur- quã ille iure ſuo potuit ac⸗ ctura, utuoluerit credlitor diuiſionis benefi- - Ia 2 in fi. rer. cipere, utpote ſibi debitam“: ſatisq; fuit uel ciumilllis acquiriꝰ:; nihil enim hoc caſu con- i „8o XlI tabul og diuilione ubulit icut. 6. non redu ühie ean ſ in hac re ſoluenti morem geri, ut particularẽ templatione abſentiũ geſtũ uideri poteſt, igi- nquodBa nain n. pet. ſolutionem creditor accipereti: quæ tamen turnec ab eis ratum habebitur 2. †Einge, ait il Du⸗ en iti opinio me, propter legis noſtræ generalia 30 je, creditoribus hæreditarijs ab emptore hæ- zellallpoa zi uerba, ambiguum habet Cæterum cum hu- reditatis partem æris debitiadnumeratã fuiſ- ſor dixerite iqan uciu-.tu ĩuſmodi diuiſio donationem quandam conti ſe, an exceptio taciti pacti quo ad reliquam uia ſideiuſſores ec mde uſur. neat, ſequit᷑ ut in eo creditore, lex noſtra non ſummã acquiretur hæredi? certè negant id liciũ diuiſionis bu poſſoßionẽ procedat, cui donandi facultas interdicitur. Doctores v. Ergo idem hoc quoq; caſu dicen te accipiẽs, nõgoti pillu. eac Quod in pupillis, tutoribus, curatoribus, hu dum: cur enim debet creditoris bonitas eſſe meis pactus, cim m,ue h 0jeſſl. iuſmodiq; alienæ rei adminiſtratorib. admi C ei captioſa:ut quod illi permiſit, nempe parti cipere debueninn 3n ennn 27 3 ſum eſts, de quibus nos alibi diſſeremus Et cularẽ ſolutionẽ facere? alijs quoq́; permiſiſ- lonationis cöiéun“ 4, hęc quidẽ in ſolutione procedunt.Sed quid ſeuideri debeatepræſertim cùm hoc ſoluenti arte ſuaſoluereſeyn prſes jti.j in eo dicendum, qui in iudicio pro parte ſua indulgeri potius ſoleat, quàm ijs qui adhuc tolare beneliciinl conuentus eſte Et Baldus, Angelus, Imola, 40 nõ ſoluerũt, ut multum intereſſe inter te ſol- is accipietutintepioci d.lſtex Paulus idem eſſe exiſtimarũt, ut diuiſio facta uentem,& cęteros abſentes appareat:nam& diuiſio beneficpo ei*0.§.j. cenſeatur nec enim ſat firma ratio differen- idactum eſſe, nunq́; ex uerbis deprændi po- lij tẽpore liti cöeh 5.j. tiæ adduci poteſt, inter ſolutionẽ& hunc ca- teſttquin potius fideiuſſoris exẽplo hic quo- u.d.reos. ſum, uideturq; Pomp. reſpõſo petitioni ſolu- que procedendum eſſet, qui pro ſua parte ſol Keiuide haſh ſex duob. tionem æquiparari. Contrà Bart. Alex.& uens, ſe quidem liberat, ſed nõ tamen beneſi eum leru. Gap rj.ut magis. alij, idq; receptiore ſententia: nõ enim ueriſi cium diuiſionis alijs acquiritd. quòd ſi ſolum uiu pacioindu llebeca mile eſt, eum qui petit, uelle diuidere, ſibiqʒ diuiſiſſe creditor exiſtimatur, cùm omnes fi- beneficiliaa d 33 preiudicaren Vnde generaliter ego credide deiuſſores quemlibet pro rata in iudiciũ uo- nat in cönacthusſ rim, nunquã ex petitione iudiciali cenſeri fa- cat, cùm uerdò aliquos tantũ uocat, ſecus eſte: 5 eritpreiudicuenm ctam diuiſionem, etiam ſi deinde in executio ergo apparet ab his, qui uocati ſunt, nullũ ta- ra aduerſatur, qlel nem iudicati pro parte ſolutũ ſit, ſed ſemper citi pacti ius alijs acquiri.Adde quòd pactũ ui uſolccum nti reos. ſaluũ eſſe creditori ius ſolidin: loquitur enim rei debendi, alteri reo nunꝗ́; prodeſt, niſi qua nẽ aiiui ubeirun 18i. Pomponius ode hac ſolutione, quæ poſtrem tenus paciſcentis intereſtf: at id tacitum pa- et, robare admilin in iudicio petitam facta ſit, quod ex primori- ctum inter abſentes contractum uideri, nihil orefactam ſälogef bus uerbis ſuis ſatis apparet, dum de eo loqui præſentis intereſt. Nec lex noſtra quicq́ʒ ob/ ani reſponſum 9 tur, cum quo actum ſit,& ſolutum: proſequi ſtat, quã ille pluribus argumentis oſtendit ſo artem anlchen tur enim deinde ſeparatim eiuſdem actionis lùum procedere, cùm duo tantũ erant debito- pum his uetbisnech 34 ſolutionisq; pro parte caſum.¶ Hanc tamen res,& conſequenter alij abſentes nulli erant, iione caufubim, concluſionẽ nõ procedere arbitror, cùm à fi- quibus cum uideri poſsit facta diuiſio. Proba u Go- deiuſſorib.petitur:ab ij im ex epiſtola A- 60 tur id in primis ex reſcripti inſcriptione, qua o ſecundh deiufiori petitur:ab ijs enin P— 1 P 3 „Vnqdeegole 1i I5. ſipluxes driani ſingulis petere actor debet, qui tempo apparet lulium& Aemilium ſolos fuiſſe de/ Inl„a. de ſ 4 accepel, nſat. de fide-— 3—. cioneendo In ſaſpr. Jde jisis conteſtatæ ſoluendo ſimr. Vnde ne- bitores. Rurſus ex dictione, parte, quæ in du ali aſtio lim Luber.. de ceſſariò per litis conteſtationẽ fit diuiſioa,& bio addimidiã referats. Itẽ ex dictione, quen- er hæc Ti nomie' facuiſ. ſi deinde quiſquam faculatibus labatur, ſoli quam ueſtrũ, quæ duorum numero cotenta 5 drs 1abat! 3 X e0 qu 8 . N Is ſortis ci rotius ſonis r d.l.inter.. pe nult. 35 36 5 I. ſi unus.§. an te. ff. eod. 37 38 t§. alteri. Inſtit. de inutil. ſip. u Bar.l.nõ ſolũ. §. liberationis. de lib. leg. x l.ij.· ff eod. 39 l. abſenti. de dolo. ſi cum auri. de ſolut. 4 L ſi pupillus. ſcd ſi ego. de neg. geſt. b I.ij.eod. c a. l. tutor.§. Lucuts. 4⁰ d I. quoties. Bar. l. ex duob. de duob. reis. e d. l. liberum. j. de fideiuſſ. 4¹ fl. eadẽ, de duo. re. d. l. ſi unuss. in prin. Bar.d. I. ex duobus. uerſ.6. g l. nomẽ.§. por tionis. de uer- bor. ſig. 4 1 Mdn b kancillæ. j. j. 4² de furt. Alciati cment. in Cod. luſtin. 4 Lubi d.teſttb. eſt. Sed fortius(ut Lancelotus Decius ait) ex illis uerbis, alterum proaltero non exigi, quæ propriè de duobus intelligunturb.f Vn- deà quibuſdam traditum eſt, ſt in inquiſitio- nis libello aduerſus quatuor homicidij reos facto contineatur, mddalter alteride lIDEMN AVG 6. dit auxilium, libel- Viclvriano militi. lum eſſe incertum, cùm ex uerbis indi cetur duosfuiſſe auxiliatores, nec expreſſum e Ang. in tract. ſit, quinam hi fuerint. Meritò igitur lex no- mal. uerſ. di ſtra de duobus tantummodo intelligenda e- do malcficio. rit. Pone igitur Iulium pro parte ſua ſoluiſſe, ſuper nu.5. d Bart. d...x duobus. 6.q. & conſequenter pro ea parte extinctam ſolu tione obligationem: ſi aliam partem creditor ab ipſo Iulio petat, obſtabit ei pacti exceptio: ſi ab Aemilio, non obſtabit. Nec quicquam ſtra intelligeretur, nullam hic diuiſionis ex- ceptionem dari potuiſſe aſſerit:quia facilima eſt diſſolutio:nulla enim in reſcripto diuiſio- nis eſt mẽtio, ſed ſolùm pro Aemilio Iulium exigi non debere conſtituitur, hoc eſt, alte- rum pro altero. Et hæc quidem ſubtiliter Pi- cus, cuius ſententię autor quoque nuper hic fuit STE LLA, quem ego uirum honoris cau ſa nomino: hisq́;& ego accedo, quoties pa- ciſcentis nihil intereſt, diuiſionem inter ab- ſentes factam eſſe d. Pauli Caſtrenſis urget ratio, qui ſi ita lex no- L 20 1 Pactum ut ſuperſtes alterius rebus poliatur, non nalet inter pri- uatos, ſed inter milites nim ſupremi iudicij obtinet. ²Donatio cauſa mortis præ ſentẽ obligationé inducit, quæ poſt 3 4 5 6 7 9 10 11 12 13 14 15 15 17 18 19 20 mortem executionem conſequatur. Pactum huius legis non præſentem obligationem, ſed bonorum obuentionem poſt mortem reſpicit. Filiusfimil. cauſa mortis donare poteſt, teſtari uel codicqlios fa- cere non poteſt, conſentiente patre. Duobus licet eadem charta teſtamentum condere, in quo alter alterum mutua affectione inſtituat. In mutua inſtitutione ſi alter pœniteat, non cenſetur altera re⸗ uocata. Vltimæ uoluntates ſunt ambulatoriæ. Pactum de mutua inſtitutione factũ, ſiab una parte impleatur, tamen concidit. In inſtututione ſola inſttuentis uoluntas inſpicitur. Pactum inter milites de mutua ſucceßione ex una parte reuoca- tum, ex altera quoq́; reuocata habetur. Pactum ut ſuperſtes ſuccedat, ubi de uoluntate conſtat, Muerba cõtractus ſpeciem præ ſe ferunt, donationi cauſa mortis cõ Paratur. In hæreditate nonnunquam& onera boſſimt eſſe& cõmoda. Succeſſor ex huiuſmodi pacto nõ tantã donatarius, ſed etiam le gitimus hæres dicitur. Non obſtante tali pacto hæres interdicto experitur ut quadran tem ſaluum habeat. Teſtator in codicillis ſeu donatione cauſa mortis Trebellianica non prohibet. Te ſtator lege permittente falcidiam prohibet. Fideicõmiſſarius hæredem cogit ut hæreditatem adeat. Deduclio Falcidiæ& Trebellianicæ, parantur. Voluntas militum quoquo modo declaratauim teſtamẽti habet. Vt militi ſua priuilegia cõpetant, ſatis eſt in expeditione, ia eſt, exercitu degere. regula iuris antiqui æqui⸗ 21 Ex tabulis militum licet priuatorum in hoſtico teſtantium, poſ⸗ 10 387 ſeßionem ſe daturum prætor pollicetur. 22 Pactũ ſucceßionis militis cum bagano, efficit ut milite mor tuo paganus ex pactꝰ ſuccedat. 23 Fauor teſtantis, non ſucceſſoris attenditur. 24 Commilitones pacti ut ſint fratres uiui&mortui, ſuccedat ſibi inuicem non in o⸗ mnib. bonis, ſed tantu Icet inter priua tos huiuſmodi in imminenti quæ ſtu. 25 Fauore piæ cauſæ non remittuntur ſolennia. 26 Priuilegiu militare con ceditur ob armatæ militiæ ſimplicitatem& occupatio- nes in tuenda republica. 27 Eiliorum cauſa eſt fauorabilis quo ad legitimam. 28 Pactum filiorum de mutua ſucceßione non tantum in legiti ma⸗ ſed etiam ſupra cam ſuſtinetur. 29 Eccleſia non admittitur ad ſucceßionem niſi ſolenniter in⸗ 30 Canonibus eſt maior animæ cura. (ſituta. 31 Fraus nõ difficulter præſumitur quado ſolennia omittũtur, ICET INTER PRIVATOS.) a Tfpa 1 ctum, ut ſuperſtes alterius rebus potiat᷑, nec in uim quidem donationis cauſa mortis inter priuatos ſuſtinet᷑, inter milites uerò ua- let,& uim ſupremi iudicij obtinet. Sed cur in ter priuatos, tanq́; donatio cauſa mortis, non ſuſtinetur, cùm hodie nudo pacto ualeat hu- iuſmodi donatioc? An quia coram quinq; te- ſtibus celebrari ea debeat? quos hoc in caſu nõ adfuiſſe, Pet.& Cyn, cõminiſcuntur:quæ ga.j. ſentẽtia noſtræ legi nõ quadrat, ſicut nec alia f frdtcn „/ 8..— z0 Baldi Fulgoſijq; Iinterpretatio, iure ueteri nõ ualuiſſe huiuſmodi donationẽ exiſtimantiũ, niſi ſtipulatione, uel rei traditione uallatasſit: eodem enim argumento utraq; ſententia cõ- futatur, quoniã lex etiam ſi ſolennia interue- nerint, nõ ualere' oſtendi t, quòd ſcilicet uer- ba non conueniant, ſpeciemq́; illam contra- ctus præ ſe nõ ferant, ut meritò huiuſmodidi uinationes admittendæ nõ ſint. An ergo ue/ rior Accurſij eſt, ſi rectè declaretur, ſentẽtias 40 Tſiquidem donatio hæc cùm cæterorũ cõtra- ctuum forma inducatur, pręſentẽ inter cõtra hentes obligationẽ induciti, quæ poſt mortẽ deinde executionẽ habeat x. fpactum autẽ de 3 quo agitur, nõ præſentẽ obligationẽ, ſed ob- uentionem bonorũ poſt mortẽ reſpiciebat unde nullo modo donationi cõuenire pote- rat, meritò nõ ualet, nec hæreditas ex eo dari poteſt, quod à nobis ſupraà declaratũ diffu- ſius eſtꝰ: qua ratione nodus ille diſſoluitur, so in quo ueteres interpretesmultũ ſe torſerũte, Cur filiusfamil patre cõſentiente, cauſa mor tis donare poſsit: teſtari, uel codicillos facere non poſsity. cùm enim donatio forma contra ctus inducatur, præſentemq; obligationẽ re/ ſpiciat, poteſt ei patris conſenſus accedere:at ꝗ liſllg; inſtitutioni uel legato fruſtra accederet, quæ in præſenti nullã obligationẽ, ſed ſolam poſt mortem bonorũ obuentionẽ inducunt. Vn- de cũ obuentionis diſpoſitio nõ ualeat, quia 60 id ius filijsfamil. conceſſum non eſt, nec con ſenſus quidem, tanq́; eius acceſsio, ullius eſt effectus t:at donatio, propter præſentem ob- ligationis ſpeciem, nõò omnino nula eſt, me- ritò conſenſus eam reddit efficacen: b ¶Huiuſ- 1 lu 5 , ocetl anlo. 5 kel ak inämdte 1 creur u Hoonie nr refNonpro e Allcden uhan ſtnnoeue §. Meuiocdi cauſmm g linter jſaa nat. cauſm h arg.uit mäto. delsn cqj. de ætcti qlalinc. 2 i glijinpn de dot,pal k Inſt.ein in pnn. I Bo. conſiu lma 19 7 1 u eneruns, qu Tlurh gwümexuu a mlalerne uon tnlo ering Wn 3 naneca dvadkuite llaua ſeſohare u eſt Necob ait enn indendũnẽ b nſequutaſ. em ramer Aà mproceci omlies da leiſuccecder curpackio, e de nr urpe Cuius jierarioné:m 1 ſna ttextettaror 1 199 Ihens m lhenaiuſ alatwine de pal ciiſ uſße. e A. 16 ua d tnmſuſtin iie Ath dotaliT d d 1 h ppealter do 4 Da lſenin 5 Donatior Jguiuſt deräred bliumi hian nieen o. rdes d alimondsch deteſtt. ſm 9 gl.lſipene 5 h rial amen nus.. pant ſte nh bitöpo num. uoſt 8 6 Keditate nus i unrer in frau pa d mäinätuie Irllaſ iede 4a. Aud Na deirer glliidedn e nrdcl n cauſ.mort A bodan Auo ſtaea .. dret 3 ennaün 388 L Pa 18. 389 . d9. 1 d ſuc 6 di. 7.*..„.... eJſerde f aud 5 b ¶MHuiuſmodi ſcriptum.) fAdnotat hinc claraui: f& ideo huiuſmodi hæreditatis dona 13 * Fartnthe Baldus& cæteri, licere duobus eadem char⸗ tione non fieri hæredem donatarium creden t l miles ad ſoro uuium ta teſtamentum cõdere, in quo alter alterum dum eſt, ſed alium ſcriptum uel legitimũ:do- rem. in prĩ. de ſbinn lee f l. eo quod. mutua affectione inſtituatꝰ: qualia teſtamen⸗ natarium uerò loco fideicõmiſſarij eſſe:& ſi lega.ij. na m. Wm ſicer.bet. ta inter coniuges etiamnum in uſu ſunt, ex cut uniuerſitas bonoꝶ dari codicillis poteſt“, ² eeralt ad d a unn li de teſta. in tat que in Codice ſicut& legari, ita 3. 5 S Naugr nouell. Theodoſiano no- ſcriptumꝰ, quo com- ſuper ultimo uitæ etiam donari cauſa 4 roan Si 1 umntene Beelenohe prænditur, ut is qui ſpiritu,& de familia indene Potsr T:de„ Bat. fieo. nütie ſnplezuiebünle coſtitutio ↄ quacle ſuperuixerit, alterius, ris rei decre IoeriSliflt hales lica. ſapleia da claratur, captato⸗ 105. 2 10 S 8 to, quo- ſibi quadrantẽ, eX Bi 3 riam hanc uolunta us POtlatlt, ne duonoclo cortemm⸗ fenaruſcéſulto lre 4 ſadäelli tem nõ cenſeri, cũ donationis“ quidem platione mortis in bell. debitũ, perin- 99 iwemme un duorum ſimilis ſit mortis cauſa geſte ſcripturam deduci, de ac ex fideicom- l moriej Ur. c.. 8„.„..Ii mortis. j. kaemni page Füie ISed gd efficaciter ſpeciemo⸗ tur, uim poſtremi iu Kin deduceret⸗, aak faan Iſan L. captatorias. œnitea. Talet- mæ cura lärn b83 hus ſi alterũ pœr 53„ ſtendat: tamen cum dicij obtineat, propo& i donatariusres undur aa ubiRapb. o. isq; reuocet inſtitu nolutas mrſ ch 4 fraure ipſas poſsideat(po dua aſälmimii de hær. inſtit. tionẽ, an altera cen s militu, quę nasque te ac fratrxẽ eſtem etiã aditio- PRIVAT ſebit reuocata? Et ne hæreditatis non a gl. filiæ. ĩ. ſa e 2aTOs) a non uidetur, cùm ueriſimile ſit, propter affe- expectata, quia donatio huiuſmodi, aditione mill erciſ. Salterius re Verie— inſäituirf 3 11Oieneals Ken tonationdsc ii line a8t.fde ctionem eam inſtitutionem factam eſſe, non 20 ex teſtamẽto ut confirmet᷑ ſnõ indiget*)pote 14 et, intermilites dicij obtiner Selg ulam pered, inſtit. denuarg. l. cũ dona ntionis.j. tit.. propter præmium mutuæ nuncupationis ¹. nec probabiliter quiſquam allegaret, nõ exi- ſtimaſſe alterum, fore utalter pœnitentia du- rithæres eatenus interdicto experiri, quate- nus quadrantẽ ſuum ſaluũ habeatꝰ. Sed nun quid hodie teſtator poſsit in codicillis uel in b laſ.l. eam quã. uerſic. octauus caſus. j. de fi= natio cauſa monbn cereture, fcùm huiuſmodiuoluntates ambu- donatione cauſa mortis hanc deductionẽ ex deicõmiſſ enudopact dalent latoriæ ſinti, debeatq; unuſquiſq; id præuide S. C. Trebelliano prohibere« Et crederet ali Aath-/ech ei 1 Tel coram quing, 8 re. tNon procedit tamen id, cùm non de in- quis poſſe, quoniã nouella lex id fieri in qua- ios.5* Seat quoshoc ila kiijde adim. ſtitutione quærit᷑ 8, ſed de pacto: ut ſi duo con cunqʒ ultima uoluntate permittit“ quod&fe 5 mn cominiſcunung lega. uenerunt, quòd alter alterum inſtitueret,& rèſenſiſſe Aret, uideturs: ſſed tamẽ pro diuer 15 quadrat, ſicutnecd Oldra.conſil. ideo iam ex unius parte fuerit adimpletum: ſa ſentẽtia apud Bal. reſpõſum extat, quoniã 4 5. ſ uerò ex- Ipretatio, iareueteri 6G Pd. namn ſi alter non inſtituerit, uidetur altera in⸗ 30 hoc modo omnis teſtamẽti utilitas eneruare- Pnfihe lun onationè exiſtimani a. d.„ndf. ſtitutio extingui: hic enim eſt manifeſta ca- tur ,& principale per acceſſoriũ tinutile red- Se e z ei traditone ualua ptio,& necà principio quidem mutua affe- deret᷑?. Nec me mouentuerba cõſtitutionis, Ghi 3 no utracyſententii 9 ctio adfuit', ideficitq́; inſtituentis uoluntas, quia de falcidia, non de S. C. Trebelliano lo- Con ſtanj jam ſt olenniainen d. Icum dona quæ ſola attenditur, licet aliud in contracti- quunt: g huis hi caſus regulariter in iure æ- f Walcsf 474 endi,quodſclicam! erof geih bus ſiti. N ec obſtat, quòd ad illam pactionem quiparenti tamen hoc nõ procedit cùm di⸗- in. pe ciemq; merm 1 ſipul attendendũ nõ uideatu r, quæ nulla eſt:quia uerſa ratio aliud ſuadet, quod in caſu noſtro ut merito bwicſini e„c 5 4 cum ſequuta ſit ex unius parte executio, con eſt. Conceſsit lex prohiberi deductionẽ ex 16. denöſintAnemu frTrchelh ſtat eam, tametſi nullam, neglectã nõ fui ſſe Falcidia à teſtatore poſſe, quia ſi hæres adire g 8 Se). Sedecl ii Lfi dercb. eo. ſed ex teſtatoris mente pro efficace habitã. nollet, non tamen legata deperirent, cùm ius* 1 e iur. kedeeckäleini leeg tNon procedit rurſus in caſu noſtro, quãdo 40 adeundi ſubſtitutis& ohæredibus& cęteris codici- rccum exietottth duo milites pacti ſunt ut alteruter ſuperſtes ſuo ordine deferat. Ataliud eſt in deductio h l. Marcellus. tun preſentẽ inercit alteri ſuccederet:nam ſi ex unius parte reuo- ne quę ex Trebell. fit, quia de ea lex nõ loqui; p amea ducit“, quæpoſtmn cetur pactio, ex alterius quoq; reuocata cen- tur,& hærede detrectante aditionem, fideicõ iſn. beat:fpactumalſitarg Ialteride ſebitur, ut Petrucius& Decius ſenior exiſti miſſum uniuerſale nõ ſuſtinet᷑: quod ueteres Echun. ntẽ obligationẽ ſlij dim. leg. marunt. Cuius ſententiæ ſunt qui hanc addu tradiderũt cùm aliter fideicõmiſſario poſſit 17 2 oſt mortẽ reſpieltn nationi cõuenite pot arg. l. eius mi ec hæreditas exeo dntitus.§. ſi mili- cunt rationẽ:mixtus enim hic eſt caſus ex in- ſtitutione& pacto, ſolumq; ſpeciali fauore militum ſuſtinetur, cuius fauoris non æqua- eſſe conſultũ, nempe ut hæredem ad adeun- * dum cogat:. Nec rurſus me mouet, quòd cre brior ſit ſentẽtia exiſtimantiũ, ſicut Falcidiæ k lac. de Beluiſ. ibi. laſ. d. l. eã quam. uerſic. s ſupra deckararh tia. de teſtam. lis ſubeſt cauſa, cùm alter ſententiã mutauit, detractionẽ à teſtatore prohiberi, ita& Tre- quartus caſus. nodus ille diſlolim nullt. quippe alter dolo decipereturꝰ. so bellianicæ partis poſſen: quia, ut uerum id fa- 8 eſen retesmultũſetorlen c ¶Donationis.) fSi ergo cõſtaret de uo- tear, hocnòô ex uerbis nouellæ cõſtitutionis 1 I. quia ue coſentiente, cuſänd luntate,& uerba hanc contractus ſpeciem o- eſt, quæ in Falcidia loquitur, ſed ex regula iu zuſi⸗ Tre- vel codlcilosfe ſtenderent, poſſet hęreditas per donationem ris antiqui, utranch deductionẽ æquiparãtis, bel Ahari ormacumn finq eod. cauſa mortis dari: nec enim tali pacto capta- inductũ eſt. At quantũ ſit codicillaris prohi⸗-" laſ. d. Mar- ndonaulo 1 aiont Inſtit. de do- tur mors, cùm donantis conſenſus adſit': nec bitionis reſpectu, magna inter utranq; ratio Shhſ ntem di cedetta nat. H.j. libera teſtamenti factio impeditur, cùm reuo differentiæ eſt, ne teſtamentorũ uires ſubuer 3 ubi 9 ,e conſenſisnee 7 12 cari adlibitũ poſsita. nec quicq́; obſtat, quòd tantur, omnisq́; hæreditas aduerſus antiqui wſererdn f ſtraacce miarlſi here- in hæreditate ſint etiam onera, nedum cõmo iuris regulas, codicillis uel donatione cauſa o gl cle.jj uerb. gatione, ddſ rditatè ff man. da, ut Accurſius:ſenſit: quia id non repugnat mortis dari poſsit': meritò igit᷑ hoc caſu æqui eiſdẽ de ætate 6 ntiont induenn 1 lab eo. ſ de fi donationi huic, quæ efficaciter contrahitur, so parationi ex antiqua regula locus nõ erit0.& qualit. poſiion haes 5 e etiam ſi ex uiciſsitudine aliquid oneris conti d Proponasq;.) Narratio hæc facti eſt, 19 eſſumnone rlbd 0 Aecen a. Tleat. Sed tamẽ à cõmuniſententia diſceden ex qua reſcripti noſtri ratio non fundatur p, p gl. in j.j qua eius acc ſsio,l Hanr n dum nõ eſt, quoniam hæreditas obuentione ſed ex ratione: quia uoluntas militũ quoquo donõ pet. par enie nam bonorũ datur, non obligatione, ut ſupràde- modo declarata, uim teſtamenti habet. Vnde tes. ter Id o*—. hichanbnrihi Sene 00 8 caceil“, cddit effie 3(Bol 20 4 I. milites. j. de teſta. mil. b 6. j. Inſtit. de teſta. mil. 21 c l.. ff. de bon. poſſ. ex teſta. mil. 22 23 d arg.l. quod au tema.§. ſi uir. de donat. int. uir.& ux. e Arg. not. per Soci.l. qui du⸗ 0s. ij. not. de reb. au. et Lan cel. in repet. l. centurio. in fi. de uulg. 24 f I fratres. de in offi. teſt. l. qui dam cũ filii. de uerb. oblig. g Ang. hic. Imo. d. l. ille autem. h l. plenum.§. equiti. de uſu hab. i I. generali. uer ſic. qꝗd'tamen. S. de ſacr. ſan. eccleſ. k l. fi. in prin. j. de iur.delib. 25 1 13. ff de teſta. mil. m Rom. auth. ſi mulier. 7. ſpe ciali.. ad l.fal. 26 27 Nciati Coment. in Cod. luſtin. nente, tale pactum ſeruareturn: quia reſpon- n infertur, etiam ſi ad ipſum prælij diſcrimen tunc nonpergerent, ualuiſſe nihilominus pa ctum, ut Alex. Iaſonq; exiſtimarunt: fquia ut militi huiuſmodi priuilegia cõpetãt, ſatis eſt in expeditione, id eſt, exercitu degere:, ſiue in limitib. ſiue in hy- bernis ſint b. alio- qui in ipſo procin- ctu, etiam priuatis in hoſtico teſtanti- tuũ ad diſcrimẽ præ lij pergentes, ob cõ- bus, competeret id nam inuicempactos priuilegium, exeo eſſe, ut ad eum, qui it ie dne ſuperſtes fuiſſet, res ionẽ ſe. Si POlEIli0 eius, cui caſus finẽ ui daturũ prætor pol licetureEader ra tæ attuliſſet, pertine tione etiã infertur, ſi ambo milites non fuiſſent, ſed alter tantùm qui perierit, adhuc legi noſtræ locum eſſe, ut —„,. Id munẽ mortis fortu/ 0 fratris tui iudicio, 7„— det Alex. ſequunturq; cæteri, fauorabiliorẽ eſſe filiorũ, ſaltem quod ad legitimã partẽ atti net, cauſam. Ego etiam ſupra legitimã, cum 28 Pecio, hoc caſu idem arbitror0: quia ſcilicet filij omino inteſta/ to patri ſucceſſuri erante, unde cauſ a pactiõis facilius ſu ſtinet᷑, fcùm eccle- ſia nõ niſi inſtituta admittat᷑,& quidẽ ſolẽniter, ut eſt cõ- munis iuris ciuilis interpretũ ſenten- tia d. Quid uerò in pontificũ canoni- bus ſit, alibi attingitr: illis enim maior eſt ani mæ cura, at leges noſtræ magis ad politicen, rent, exiſtente cõdi- tione, intelligitur ex principaliũ cõ ſtitu⸗ tionũ prõpto fauo-/ reffirmat᷑, etiãà rerum eius cõpendium ad te delatum eſſe. priuatus ex pacto ſuccedere poſsit, qd Lan- 20& ne cuiq́; fraus fiat, ſpectant:⁊quæ facileè, ſi celotus Deci.hic cenſuit: priuilegiũ enim eo modo teſtandi militibus conceſſum eſt, ſiue cõmilitonem, ſiue paganũ inſtituãt: fattendi turq; ipſius teſtatoris fauor, nõ eius qui hęres inſtitutus eſt. Quapropter eorũ ſententiã nõ probo, qui id pactionis uiciſſitudini tribuũt: nam hanc rationẽ hic nõ attendi, uerba reſcri pti oſtendunt. Cæterum& hinc apparet, ua- lere hãc uoluntatem in uim teſtamenti: quia pro teſtamento militis ſufficit, ſi quoquo mo 30 do conſtet, ad quem ſupremũ iudiciũ direxe rit:& hoc receptius uidetur, licet aliqui ſupre mam eſſe uoluntatẽ in genere exiſtimẽt, quę ſpeciali militis fauore pro teſtamento ſit:quę ſententia ſpecie uerborũ à priore diſsidet, re ipſa cum ea conſentit. e ¶ Pactos eſſe.) I Quid ſi cõmilito erga a- lium in ipſo procinctu ita dixiſſet, in germa- ni modum uiui& mortui,& alter conſenſiſ- ſet? Et cùm hęc ſpecies ex facto incidiſſet, ple 40 riſq; uidebatur his uerbis contractã quæſtus militaris manubiarumq; ſocietatem,& altero moriente, alterum uideri eo ordine ad ſucceſ ſionem uocatum, quo frater fratri ſuccedit. Alij uniuerſorũ bonorũ ſocietatem hæredita tisq;, niſi aliam nõ turpem perſonã inſtituiſ- ſet, ius collatũ cenſebanti: idq; Angeliautori tates. Sed nobis diuerſa ſentẽtia placuit, quia Ang.in alia ſpecie loquitur,& quia hoc in ca ſu ex temporis reiq; qualitate non niſi de im- 50 minente quæſtu actum uidet᷑, qui ſiue utroqʒ; ſuperſtite, ſiue altero, cõmunicandus eſſet. f MFauore.) Sednũquid fauore piæ cau ſæ, quæ ſimili pacto inſtituta ſit, ſuſtinebitur teſtamentũ: Et non putarim iure noſtro ſuſti neri: nõ enim fauore eius cauſæ remittuntur ſolennia: nec priuilegium militis hic ad rem facit, cùm nec militi quidẽ à pagano hoc mo- do relinqui hæreditas poſſet: tid enim conce ditur ipſius teſtatoris cauſa, propter armatæ 6o militiæ ſimplicitatẽ,& in repub. tuenda oc- cupationes lunde ad eius fauorem cui relin- quitur trahendum non eſta Nec rurſus me mouet, quòdinter filios, patre aliter nõ diſpo ſolennia omittant᷑, præſumit᷑ interceſsiſſe“. 1 Dominia rerum iuregentium ſunt inuenta. 2 Vetuſtus& naturalis ac quirendi modus eſt per apprehen fionem. 2 RKes mancipi diclæ, quòd manu capiantur. 4 DVantur mancipio, quoru dominia transferuntur, aut quan do euictionis nomine obligantur. Acquirendi modus per apprehenſionem naturalis eſt. 6 Modus ciuilis eſt cum quis conſtituit alieno nomine poßide re, uel apprehendit poſſeßionem uolente poſſeſſore. 7 Traaditio rerum, ex ſolo aſpectu rerum contingit, ut quiadu citur quis in rem præſentem. 8 In rebus uacantibus uiſus non ſufficit, ſed apprehenſio re- quiritur. ↄ Lex interpretatur rem traditam, ſi claues datæ ſint. 10 Sacerdotia quaſi tradita cenſentur datis clauibus. 11 Qui tradit inſtrumenta autoritatis, id eſt, tituli, rem ipſam mancipio dediſſe uidetur. 12 Qu inſtrumentum nominis donat, nomen ipſum donat. 13 Cuſtodis appoſitione, uolẽte poſſeſſore, res tradita uidetur. 14 Signatione quoq, conſentiente uenditore, res habetur tradi ta, niſi ficile ſummitti poßit. 3 15 In alie nate rem ſuà ſeruato uſufructu, reſeruatio rem tradit 16 In uſumfructũ alienante, patientia& cautio requiritur. 17 Lex quandoq; fingit traditionem poſſeßionis. 18 Lex municipalis fingit ſuperſitem poßidere res defuncti. 19 Ex contractu principis traditio non fingitur, niſi ex mente eius appareret. 20 In priuilegijs principum ſtatim traditus eſt titulus. 2u Signum nouæ acquiſitionis ſiue ornamentum, non ſignifi- cat traditionem, ſed facultatem ac quirendi præſtat. 22 Ornamentorũ ſigna potius ſunt iuris perſonalis quam tra- ditionis. 23 Vſucapionis utraq ſpecies directum præſtat dominium. 24 Dominium eſt ius de re corporali perfecté diſponendi ſal- ua legum prohibitione. 25 Qui rem uſucepit ſimpliciter, dominus nuncupatur, quod directum innuit. 26 Canones dicunt uſucapione proprietatem acquiri. 27 Qui præſcriptione tutus eſt, plenißumam habet ſecuritalẽ. 28 Vſucapio mobilium, fauorabilior eſt præſcriptione. 29 Res uitio affectæ, lege Atinia non uſucapiuntur. 30 Qui ſciens rem permittit uſucapi, eam uidetur alienare. 32 PFictio iuris in mobilium alienatione procedit. 33 Lex quando citra domini uoluntatem dominium transſert, utile tantum transferre æſtimatur. 35 Adijcitur dominium, quod legis autoritate defe nditur. Poſcio 391 If 1 fim ae Alex Idas qd dotali 3 9 2 7.4. C. g inl ſga ad deinan Sde ebi cta. 29 b lhaceĩſiij Heex indof⸗ c. Ldeteſh 9 li. 5.de ſam ſan eccli r ccum eſſic relatum. der ſtam. t l. übemn. deteſt. nuixaſa Lunndnn fummr. 45 iimatale lruimyui 9 mlinian ci atidi 9 unnenttu Jil u g lungaſrn 9 Dnuimmſ tranſfmntun uſugreqau cipliaa ai lrtadtioni rffuniſtte 4 Hdtanonce dnum finic eruucrttm imuͦxe onana lmiauuicuſ Mludkiocömani Kcömune. „Umſmpleir lum naufn uenſenſin ſtamnun tradi wßh haci 4 lmricoacan p mielgcön vrpeue. 6 Uneanrcheniu lnalgo dneei oprecioii auur er ga lnriminte räre ſeg Reenn ulortate d inf aſ H m ſunt inuent.. renci moauueſ ber nia anu capiantur. ominia nanfennir anga ligantur. rehen ſonen nauraiſſ conſtiutaleno nominetnſt efionem clentepoſtſur cctu rerum contingitutquui ntem. on ſuffcit ſelahprcheſun iton ſiclauesdateſſm. ſentur dati clauiu. onuati, i ſtttul rmijſ c. donat, nomenipſ'mänt epoſſeſore restratiuuüm ente uenaiore,res hcbeur ta voßit. uſafructurtſcruai mmna atienti& caulio reguni ionem poſſefioti eſtten Poſiteene tſi ditio non fingiuu nilernm tim trdiuueſtiuln ſueomanentumuouigf 1 latem acqurrndibicf 3 12 1. t ſant imlu paſcnal gant num drelum preſts luniiin iana rporal poffli iiponm 1 4 1 r. 1 ge eftin du. nur 2 9 39² 34 35 36 37 38 39 7⁰ 7¹ 72 7³ 74 do pactis. 5 Poſſeßio ciuilis, effectus ciuiles parit reſpectu ueri dominij. Dominus prior fundi præſcriptione acquiſiti iam alij nõ om nino caret aclione. Nemo auditur qui de alieno iure excipiat. Eiuſdẽ rei dominiũ diuerſa ratione apud diuerſos eſſe poteſt. Prior dominus nõ auditur 75 us perſonale ex contractu ortã nulla traditione indiget. 76 lus pignoris ex ſolo contractu quæritur. 77 Ex principũ cõceßionibus ſtatim ius ad rem ac quiritur, præſertim in ſacerdotijs. 78 Sacerdotia titulo ſolũ ac quiritur ſine apprehenſione rei. 79 Sacerdotium continuò ſiuideatur rem pro de uacat amiſſo titulo, relicto habuiſſe. IIDEM AVGG. Raditionibus, quamuis adhuc res Præſcriptio aduerſus ſcien Maximo.& uſucapioni-/ poßideatur. tem directum præſtat 80 Vt ius ſpirituale quæ- dominium. 10 ratur non eſt neceſſa Statutum cauens ut uſucapione rerum dominia acquirantur, 8i Princeps rem transfert ſine traditio-(ria traditio. directa intelligit. ne, qui legis condendæ autoritatem habet. Longißima præſcriptio non dominiũ transfert, ſed exceptio 82 Menqdicis ius ſine traditione quæritur. nem præſtat. 83 Fiſcus in contractibus ius hypothecæ habet. Canones malæ fidei poſſeſſori neq; exceptionem tribuunt. Nudum pactum dicitur, quod traditione uel uſucapione de- ſtituitur. Traditio cauſam requirit ueram aut putatiuam. 84 Ex delict res ſine traditione fiſco acquiruntur. S5 Delictum in perſonam atrox, res fiſco nondum traditas adſcribit.(rei hæredem. 86 Legata ſine mora ipſo iure transferuntur, etiam in certæ Quado traditio cauſam nõ habet, præſumitur donatio, in du 87 Cõtraclusdonationis cauſa mortis, legatis adæquatus eſt. bio error. 88 In tacita donatione& uniuerſali requiritur traditio. Si rem ex alia cauſa tradam, tu ex alia recipias, non transfer- 20 89 Res hæredis a teſtatore legata, traditione indiget. tur dominium. 90 Res duobus donata ut ſuperſtitis waneat, fiuore munifi- Venditionis contractus nõ transfert dominin, niſi ſoluto pre centiæ ſine traditione non transfertur dominium. cio, aut habita fide eius nomine. 91 Emphyteutæ ex ſolo contraclu emphyteutico utilis actio Pignore reſtituto, niſi precium ſolutum fuerit, aut eius fides ti competit. bi habita, durat pignus. 92² Vtilis in rem actio nonnunquam ei competit qui nõdum In dubio qui ſimpliciter tradit, credere fidẽq́; habere uidetur. eſt dominus. Dominium non ſine traditione transfertur. 93 Ad dominij translationẽ non requiritur tacita poſſeßio. Ad transferendum dominuii aut naturalis actus, aut à lege in- 3 im RADITIONIBVS.) †Cum dominia 8 luctus requiritur. frenakeruische for iure gentiũ inuenta fuerint, ſecũdum nd 4 i. Ter ſa, rem ſuam alterius eſſe fitetur, equipara 30 formã ea in retraditã, regulariter accipi de- bere æquũ fuit:ea erat, ut rei ipſius appræn- ſione quęrerẽturb: hic enim uetuſtiſsimus naturalisq;ʒ adipiſcendi, ſedesq; cõſtituendi eſt modus Vnde& res mancipi dictæ, quę manu caperent᷑: I& mancipio dare, eſt do- miniũ transferre, euictionis ue nomine ob ligari.Ea autẽ traditio per apprænſionẽ na Confr ſioni ſtatur donec contrarium probetur. Hæreditas non cenſetur uendita, niſi ſit& tradita. Dominium fundi dotalis ſoluto matrimonio ipſo iure in mulie rem reuertitur. lure in perſonam ac quiſito, in rebus quoque acquiſitum cen- gententia iudicis ſtatim transfert dominium.(ſetur. In iudicio cõmuni re alteri adiudicata, dominium amplius nõ eſt cõömunc. turaliter fit, ſſed ex lege ciuili aliqui modi re Qui rem ſimplic iter detinet, in eum ſola conuentione domi⸗ perti ſunt, ex quibus traditionẽ factã inter- nium transfertur. 40 pretamur: ut cùm qui poſsidet, ſe alieno no mine poſsidere cõſtituit:, uel cùm poſſeſsio nem domus apprændit, id uolente poſſeſſo re, agens ut etiã ſingulas res in ea contentas poſsidere incipiata: incipiet enim nõ quidẽ ſingulariter, ſed αυμαμινε& in cõcreto poſ ſidereſ:tquod& ex rei ſolo aſpectu cõtingit, ut quia te in rem præſentẽ ducã, idq́; agam, ut rerum oculis ſubiectarũ poſſeſsionè in te transferam, uideor enĩm tradidiſſes, fcuùm in so rebus uacãtib. ſecus ſit: in his enim uiſus nõ ſufficit, ſed apprænſio neceſſaria eſt“, quia ſcilicet tũc aliquis nõ adeſt poſſeſſor, qui id agat, ut res transferat᷑: uolente enim poſſeſ- ſore, ffacilius lex, etiã citra apprænſionem, Poſſeßio conſenſum ſequitur. Vt dominium traditione transfertur, ita reſoluto contraclu re tro facta traditione reſtituitur. Luendi contractus eſt frequentior quam legis cõmiſſoriæ. Formulæ legis cõmiſſoriæ, res reſtttuatur, ſit inempta, nõ ſunt perpetuæ. Mens contrahentium ſpectanda potißimum. Soluto aliquo precio in lege cõmiſſoria, dominium non reuer titur, ſed actio ex contractu competit. Nullo dato precio in pacto legis cõmiſſoriæ, ſtatim res uendi- catur, arraq́; amittitur. Vbi precium interuenit, contractus perfrctus eſt. In pacto adiectionis in diem non uera proprietas abdicatur, ſed adiectio potius fit dominij. Pignus à creditore uenditum non domini uoluntate, ſed legis autoritate trãsfertur, ergo ſoluto debito res à domino uen Jider rem traditam interpretatur: ut ſi claues ſint . 5... 1 2, ſ i. 7 1 Pignus conſentiente domino alienatum retrò traditione tan- emptori datæ: nam quis res in conſpectu tum reſttuitur. nõ ſit, dum tamen in proximo, cenſetur fa- Res uẽdita cum pacto luendi,& deinde rurſus alienata, nullã actionem primo domino aduerſus emptorem præſtat, ſi dolo carcat. In emptione& autoritas inſtrumentũ tituli perſpici debet Si rem emeris conſcius pacti luendi, reuocatoria aduerſus te competit. Ius quandoq; ſtatim abſq; traditione acquiritur. uibus ſacerdoti datis, ſacerdotij quaſi poſſeſ 6õo ſionem translatã uideri receptũ eſtit S ed& ſi qui mancipio donat, inſtrumento autori- tatis(id eſt, tituli unde ipſe acquiſiuit)dona- tario tradat, dominiũ tranſtuliſſe cenſebitn: Tunde& nominis inſtrumẽto animo donan 888 cta traditioꝝ.f Quapropter& templorũ cla- 10 1 a l. ex hoc iure. de iuſt. Eiur. 2 3 4 5 b Ij. in pri. de 6 acquir. poſſ. c l. quod meo. de ac quir. poſſeſ. d I. ſi ego. uerſ. qd enim. ff. de iure dot. e l. qui uniuerſas. in prin. de acq. boſſeß. 8 f lrerum mixtu- ra. ff. de uſuca. 8 g L..§. ſi iuſſerim. de acquir. poſſ. h lj. in prin. eod. tit. ubi gl. in uer 9 bo, prin. 7 7j. d.. ſi iuſſe⸗ rim. k l. clauib. de con trah. emp. gl. d. Lj. in prin. 1 But. c. fi. de cau. 11 poſſ. col. x. Al. de Roſa.in d.. ſt iuſſerim. m l.j. j. de donat. 4 Bar. ILabeo ff di tibi tradito, nomen ipſum tranſtuliſſe ui- cod. 13 deor=Sed& cuſtodis appoſitiõe, etiã ſires b Lquaridan. ff. in conſpectu nõ ſit, uolente poſſeſſore facta de acq. po. 4 traditio uidetb. HIdemq́; per ſignationem, ut c l. quod ſineque. cùm trabes conſentiente uenditore emptor de peric. ꝗ cõ. ſignaſſet e. quoòd ſi— 3 Ir e n, 108 uendita facile bus b dominia rerũ, , iunnaiPeihen ſe⸗— 2 1 Jeias.J dc deri potius ſignatã credit᷑, ne ex ſuppoſitio/ Aoat. ne emptor falli poſsit, q́; ut traditio fieret. 15 n eo quoq; qui propriã rem alienat, reſer- 16 uato ſibi uſufructu, conſtitutũ eſt, huiuſmo di ex reſeruatione tradidiſſe uiderię:tlicet ſe cus ſit in eo, qui ꝓprietatẽ retinet, uſumfru- ctum alienat, nõ cenſet᷑ is tradidiſſe, niſi ac- cedente patientia uel cautionet. Eingit& quandoq; lex traditionẽ poſſeſsionis ex ali- qua cauſa, ueluti in odiũ eius qui diaconiſ- ſam rapuerits, uel cùm res propter inunda- tionẽ, aut latronũ potentiã de facto poſside ri nõ poteſt, ab eo cui ius poſsidendi decre- to prætoris cõceſſum erau Huod& in muni cipij lege reſpõſum eſt, qua fuperſtites ſeſsi tare in rebus defunctorũ fingunt᷑, id eſt cõ- tinuari poſſeſsio in hæredem:. fSed quid in cõtractu principis, an ex eo transferat᷑ poſ- ſeſsio abſq; traditione: Et uideret᷑, quia uim legis habet. Contrà tamen plurimorũ auto ritate receptũ eſt:quia nõ eſt ueriſimile à iu riſgentiũ cõmunisq; regulis uoluiſſe princi pem recedere,& ſictionẽ hanc inducere: ſi tamẽ de mente eius appareret, ſecus eſſetm. tiam. de præſcr. fNam in priuilegijs quæ princeps cõcedit, 20 traditum eſt titulum ſtatim transferrin.fSed 21 nunquid ex ſigno, quo quis in nouæ acqui- 2 27 bi4 Pæ ſitionis monumentũ ornatur(inueſtituram d i es di eanfcen ſontoraenat ltſcencheran en p c.ex ore. de his li in digito immiſsionẽ, uel enſis traditionẽ, quæ fiuntà 22 uelpetaſi impoſitionẽ: Et receptũ eſt iure maid. par. c.per noſtro nõᷓ uideris, quia id ſymbolũ perſona tuas. de donat. lis potius iuris ſit q́; traditionisp: exiſtimabi- q Alex. in.ij. in tur tamen eo actu facultas cõceſſa rem pro- prin. de acquir. pria autoritate apprændendi, ut Alex. cen- poſſ. Bal. expreſ ſuit d: ſatis enim ex eo de uoluntate conce- ſe in rub. j. de cõ dentis apparet. tah. mp. 7. q. b Vſucapionib.) †᷑ Cùm ergo dominiũ 23 uſucapione acquiri hic dicatur, generaliter 1 277 tſi S& propriè accipiendo uidetur directum ac- Lehhfer ne quiri, qualibet in uſucapionis ſpecie, ſiue Pere triennalis, ſiue decennij, ſiue longioris tem Inſti de uſucap. poris ſit:nam his modis lex ſimpliciter dicit in prin. gl.l.fr acquiri dominiũꝰ. Vnde alter modus ab alte de acquir. rerã ro diſtinguendus nõ uidetur. Sed& diffini dom. 24 tio dominij æqualiter eis ſpecieb. conuenit, t Bart. ſi quis ui. ut appareat idem ſemper eſſe.Eſt enim do- §. differẽtia, de miniũ, ius de re corporali perfectè(quod ſal acꝗ. poſſeß. ⁊5 ua legũ prohibitione fiat)diſponendi Ad- u l.ſi finita ꝗ. lu- de quòd in iure noſtro is, qui quoquo tem- mus. de dam. pore uſucepit, ſimpliciter dominus appella in8ct auth. niſi, tur“, ergo propriè& directò eſt dominus. de bon.mat. Vnde& lex ex uſucapione triennij ad de- cennalem nõ mutari dominiũ inquitY: quã f L.ij.. dare. de uſufr. l. quoties. de ſeruit. l. ij. j de acꝗ. poſſ. 17 g l.raptores. h. ſin autem.. de epi. cler. h I. quauis. de bo. aut. iud. poſſ. G. cõeingit.de dol. 18 i Iaſ.l. ſi ſorori. j. de iur. delib. 19 k l. pen. j. de don. int. uir.& uxo. 1 l. ujj. ubi Balq. in fi. C. de teſta. c. j.§. fin. de noua for. fide. m Bal. c. ad audiẽ x I.I. s.. ff. ſi ager ck. 5— 2. ſententiã& diffinitio cõprobat. Nihil enim L. eum qui. ff. de,., 1 eaß. aliud eſt uſucapio, q́; dominij acquiſitio per „ MNciatl comeht In Cod.luftin.„ cõtinuationẽ& c⸗= Ampliusin iure põtificũ dicit᷑, uſucapiõe proprietatẽ ipſam acquiri:: uæ uerba ad ius utile referri nequeunt, ꝗd plurib. Iaſ.hic oſtẽditb.fmerito igit nõſemel iure traditũ eſt, eũ qui pręſcriptiõòe tutus eſt pleniſſimã habere ſecuritatẽ,& cuiuslibetin tentionẽ excludere:,& hæc quidẽ omniũ cõ ſenſu in rerũ mobiliũ uſucapione, quętrien nio abſoluit᷑, uera ſunt: q́d aliq inductũ exi i0 ſtimant, quia cæteris uſucapionib. fauorabi lior ſitu.Ego etiam alia ratione idem ſenſe- rim: ſi em̃ res mobiles aduerſus domini uo- luntatẽ cõtrectatæ ſunt, uitio afficiunt᷑,& ex lege Atinia uſucapio nõ procedit?: ſi ex uo luntate domini, iuſtiſsimè is dominio pri- uat᷑ſqui ſciẽs rem uſucapi permittit,& ideo 30 uerb ſg alienare uidetur. Quæ fictio facilius in re, 31 lſinnm- bus mobilibus aſſumenda eſt, quarũ nõ ita bile deacggn grauẽ iacturã, facilioremq́; neglectũ lex in- b(jiufn aa 20 terpretat᷑. In uſucapione uerò rerũ immo- bilium, quę ex bona fide procedit,& longo tempore abſoluit᷑, diſſentiũt pleriq;, utileq; dominiũ acquiri ſolũ tradũt, quoniã hoc ca ſu utilem in rem actionẽ, ei qui uſuceperit, cõpetere pleriſq; reſponſis ſcriptũ eſti. ſ& quia quoties lex citra dñi uoluntatẽ dñium aotg& ſ transtert, nõ directũ, ſed utile transferri exi inre, Iasſmn ſtimat᷑ i. Sed certè hac in quæſtione uident᷑ ſan.cccléſr nobis Doct. uerbis diſſentire, re ipſa conue aer li. ue 26 Xlijae 4 cclene un 27 16. 3. b— e aeq. rer. 6 lyidana dui acnani c. ad aureg, 3e 28 preſenpt d l. ff de uſie Dyn. Lalic. di. 29 hic. e l ſequitur den ſucap. fm uæ. Inſtt. on lureiur. 16 c. placuit ſcriplionun. i gl.auth dnnch 32 nem. j. delue lalienationi pl. arc. l. ſ lullanur fe axſan guſs niũn augße buszade gjeu fipaom lebion 4 nicpj au eur qiannn Alunie effe 4 1 1 4 vclolerpi udhe hertacido lngr caligle8 rbann enenlle, abath qecdultateg a aquiqu 30 nire X. Clarũ enim eſt id dñium ex dñi uero tas-Trtd. pina lcdſiadii & naturali cõſenſu nõ acquiri, ſed ex facto h Abbmnibi iilimeoca legis:& ideo in diffinitione uſucapionis nõ, vade breſ 8 rettin du ſimpliciter acquiſitio dominij, ſed adiectio 1aeahe as perrprr appellat᷑,tquæ uox eam acquiſitionẽ ſignifi 33 üe al ulna EWoremti cat, quæ ſola legis autoritate defendit᷑, ut in da fum 3 lah miniumn libello de quinq; pedum præſcript. latius o- ⁊ elſiat Iain msego ti ſtendi. Concludendũ igitur, apud eum qui aulb«u. Audconſt uſucepit, uerũ dñium eſſe: quia in his quæ in Barllſimatu wiſalt lmthidom juris ſunt, autoritas legis pro ueritate eſta: legsuils abegfonlaame 40& ideo diffiniuit Bar. poſſeſsionẽ ciuilem, 34 auul. ifni Kunincon ciuiles effectus parere, reſpectu ueri domi- u Bar.licea ain nütteſkne nijn, uſucapionẽè uidelicet indicãs. Sed quia poſeß.. un amſolutun dñium ex cõſenſu, actuq; naturali translatũ o zun ſfn b':quodp nõ eſt, nec om̃ino à priore dño reſpectu ex- uath- 21 64 riu tranei poſſeſſoris abſceſſit, lex utilem actio- hein he 3 uamtbiref nem ex eo dari dixito. Vnde cõſequens eſt, 5 wt 49 tiſce ibi ut ſi apud extraneum abſqʒ facto meo is fun 7 poſeſpr an lrſh tng inco dus ſit, quẽ ego uſuceperim,& prior domi- Äiſeniſe nus eum uendicauerit, non ſit audiendus is ſarig so poſſeſſor, de iure meo nec quicq́; excipiẽs y: caretſmnec quiſquã audit᷑, qui de alterius iu- 36 re ſic excipiata: ſnec uidetur abſurdum, eiuſ- 37 dem rei dominiũ naturali ratione in uno eſ- ſe, autoritate uerò legis in alior: ſicut etiã ui- demus, huiuſmodi legis autoritate inductũ Bartéiſdea- fnec enim prior dominus actione prorſus 35 cchimi r li. dmnt kg. 3 luuẽqabike Aa. dominiũ, cum hypothecæ iure in eiuſdè per qupot: up r ſona aduerſus cõmunes regulas quandoq; lin belb. n nuien iungiꝰ,& ualere eius rei emptionẽ, quam ta uus ſcuu u gt lipera 6o li dominio quis iam acquiſiuitt. f Quod ta- 38 ae-e Säna auiei men diximus, poſſe priorẽ dominũ aduer- l nequepg haturhe ſus extraneũ audiri, locũ nõ habet, quando ereegſf F tnenr ipſe non per ſimplicẽ uſucapionẽ rem ade/ t 4 7 aieed. daäm ptus eſſet, ſed quia pro derelicto habita àdo ¹ν⁄₰ i eäällhne mino nrori refer⸗ NaCq! en dgxenn l cum res ubi prelenn Lünd t Bart. j.lect. j. de SePtidetn me probat. itatẽ Recui ud, lꝗ agros. lloco xc duitsand dein ru. j. de om. 39 ucapio müſ egro deſ. lib.xj. ͤdali nr dlalienationis. lucapioy, ucüen Bal d. auth. niſ. dondd aud ¶hoc iure..du a V ladoneilenlal 4⁰ sime rliexu. mé is domindn II ſi quis emptio⸗ usidt) xl. ann.&οι⁶. q. emch larünöin 3.§. poteſt. 4¹ Pnegleckülexi c. fi. de præſcri. dne uero rerüimmo, d. regula, poſſeſ le procedit&lon ſor. dereg. 42 entjüt pleriq, uile iur. in ſexto. radũt, quoniihocc ne, ei qui ulucepeit 4 nſis ſcriptũ eſtuto 5 Hñi voluntas cim hs, Kare 8. Bart. I.c. 4 ed utile transferriei — elelllell ter.§. pater plu in quæſtione uicem rib. de le.ij. 45 lenrite, reipſa conue I. nunqud. de ac id dñium exdñinen quir.rer. dom. acquiri, ſedex fên' 1Campanus. de ione uſucapionini oper:ier. dominij ſed adiedin 5n 3t reg. e a kurts. 46 n acquiſttionẽ logui 4 Alcx. l.4 Titio. dritate defendit un eucrb.oblig. mpreſo ciipt latugo L. ſiego. ſicert. igitur, apudeum qui pet. elſe: quia in li qu i’. penul de gis prouerinteet con. ob ca. A7 poſſeſsionẽ ciuilem gl.. per tradi- Idom'’ tionk. nſſ. de re reſpectuuen nl m diuiſ. lcet indicds,dedqun I ſ iuſſ.§. j.l. uq; naturalitransii filſu. in princ. iore dño reſpecu& de firt. 48 eſſit,lexullemaciv§.uendite.Inſt. nde cöſequenseh; de rer. diuiſ. Vndecdſequel e, ſiſeruus eo ilul Ss zinden domi- Menei õ.fin. AT, du ff de furt. nonſitaudiendl- 9 nec quicq; eschie t1. ij. de pig. act. inus actione plot 3 minus. de reg. dit, qui de— ſin. derur abſurdume 50 liraion ein uroc II. quoduendidi. Irall Iàt cotetũli de contr. empt. lio: einduii Rom. ſing. 306. Epel 51 g l ſipecunia. de cond. ob cauſ. onẽ, quu nõ ſttim ffde ditt Qoc 1 pecul gl. in l. in nũ aiui 396 mino exiſtimaret᷑, ut quia factis proclama- tionibus, uel propoſitis edictis, nemo ſe do- minũ allegaſſet“, uel fundi cenſualis poſſeſ- ſor eum deſertũ reliquiſſet,& biẽnio nouũ cultorẽ nõ inquietaſſet b. Idem ſi aduerſus ſcientẽ quis uſuce iſſet:tũc enim nõ minus directũ do- miniũis omnino amittit, qᷓ; in rebus mobili- bus:eademq; prorſus eſt ratio Idem ſi quis ſupra omniũ hominũ memoriam uetuſtate poſſeſsionis adiuuaretur. †Idem ſi lege mu nicipij cautũ ſit, ut uſucapione dominia ac- quirantur, intelligetur de directo, ut alicu- ius effectus ultra ius cõmune ſite. Sed quid in XX X. uel X L. annorum præſcriptione, cùm quis mala fide poſſedit? Et apud om- nes conſtat nullum dominiũ tali caſu tranſ- ferri, ſed ſolam exceptionẽ competere. tiu re autem pontificum nec exceptio quidem conceditur, idq; propter eius delictum, qui malæ eſt fidei?. c ¶’Nudis pactis.) fScilicet à traditione, uel ufucapione: tnec tamen ſatis eſt quamli bet traditionem factam eſſe, ſed oportet ex cauſa, quę translationi dominij ſufficiat, in- terueniſſe¹, ſiue uera ſit, ſiue cõtrahentium credulitate pro uera exiſtimeturi. t Nec di- cat quiſquã ſuperfluè id requiri, cùm ſi nul- la cauſa adſit, præſumatur donatio ¹: quia id ſoluùm eo caſu procedit, quo res conſultò da ta eſti: in dubio autẽ receptius eſt, ut tali ca- ſu error præſumatur: nam&ſi ex una cau ſa ego rem tibi tradam, tu ex alia recipias, dominium non transfertur. Idem ſinumos meos ego tibi tradam quaſi tuoso. Idem ſi li- quidò conſtet me hoc animo tradere, ne ul- lum tibi dominiũ quæratur y. Idem ſi tu, cui pecunia à me numerat, malcæ ſis fidei a. Cæ non nudis“ pactis terum in contractu uenditionis illud quoq; 40 traditũ eſt, non transferri dominiũ, niſi pre cium ſolutum ſit, uel eius nomine habita fi- des:: quod pleriq; generaliter in omnibus cõtractibus accipiunt Vnde ſi rem pigno ratam tibi reſtituã, non recepto precio, nec eius fide tibi habita, durat adhuc pignus“. Idemq; in contractibus innominatis rece- ptius eſt, cùm ueriſimile ſit, eum qui fidem alterius ſequi negat, rei dominiũ nolle inte- rim à ſe abdicare“. In dubio tamen qui ſim- pliciter tradit, credere, fidemq́; habere uide tur*:& ideo condictione ob cauſam res da- ta reuocatur, non rei uendicatione Y. d ¶ Transferuntur.) Dominiũ ergo nõ niſi per traditionem transfertur: quodintel ligendum, etiam ſi contrahentes agant, ſta⸗ tim transferri:fruſtra enim idagerẽt⸗ fquia non niſi per actum naturalem transferri po teſt, uel qui eius uice àlege inductus ſitꝰ, ut recentiores hic tradiderũt. Vnde& ſi in in- ſtrumento dicatur, T'itius uendidit& tradi- dit talem fundũ, niſi in præſentia is fundus eſſet, nulla traditio facta cenſebitur, ſed ſo- lům emptori conceſſa uenia poſſeſsionem de pactis. 10 20 30 50 60 apprændendib. † Valeret tamen eius cõfeſ- ſio, qui rem ſuam cõfiteretur alterius eſſe“, non quia dominium tranſtuliſſe uideretur, ſed quiafconfeſsio probationis eſt ſpecies, cui interim ſtandum eſt, donec contrarium transferuntur ¹. go quis hæredita- tem uendat, licet id ius uniuerſale ſit, ante traditionẽ nõ cen- ſebitur dominium tranſtuliſſe?, Idem in eo qui dotem filiæ aſsignet t. quod tamen non 397 52 b l. prædia. ubi Bart. de acq. poſſeß. 53 probetur. Si er- 54 c Bart. l. cum fal⸗ ſa.. de iuris& facl. ignor. d Publia. in fn. depoſ. procedit in fundo dotali, fcuius dominium 55 ſoluto matrimonio ipſo iure in mulierẽ re- uertitur, nec alia reſcriptione indigets. Sed & quoties titulus uniuerſalis perſonæ acce dit, abſque alia traditione dominium rerum transfertur':quia cùm res perſonę accedãt, tqui ius in perſonam acquiſiuit, in rebus quoqʒ acquiſiuiſſe cenſendus eſti. Sed quid in ſententia iudicis, an ex ea tantùm transfe ratur dominiũ: Et nõ putant:adhuc enim re gulæ ſtandum eſt: quod tamẽ aliqui nõ pro cedere exiſtimant, cùm ſententia in iudicijs duplicibus lata eſt: tquoniam lex ait, quod in his alicui adiudicatum eſt, ſtatim eius fie ris: quæ uerba abſq; manifeſta cauillatione aliter accipi non poſſunt, ſicut& illa Vlpia- ni, tin iudicijs hiſce, quibus de re cõmuni inter ſocios contenditur, re alteri adiudica- ta, dominiũ amplius non eſſe cõmune: quo in loco, qui traditionẽ factam aiunt, uel de uniuerſali ſocietate intelligunt euidenter, uel diuinant, uellegẽ coarctant. tnam& du bium non eſt, ſi quis ſimpliciter rem deti- neat, in eum ex ſola cõuentione dominium transferripoſſe, nec regulæ noſtræ locũ eſ- ſen: ſummouetur enim hoc caſu ratio legis: quia detentio illa, propter accedentem poſ- ſidendi animũ, abſq; alia apprænſione uim poſſeſsionis nanciſcitur“: quod& in his du plicibus iudicijs dicendum eſt:nanq;plures in uno fundo nõ diuiſione corporũ, ſed iu- ris intellectu dominiũ habento, omnesq́ʒ æ- qualiter detinent:ſententia autẽ iudicis, uel etiam cõtractus partis, ab hoc iuris figmen- to abſqʒ alio naturali actu aliquem exclude- re poſſunt,& in detinentẽ omne ius tranſ- ferre?. Et ideo aduerſus Angeli ſententiam exiſtimarima, ſi ſocius à ſocio fundũ emat, quẽ indiuiſim ambo poſsidebãt, ſi hoc actũ eſt ut transferatur poſſeſsio, alia apprænſio ne opus non eſſe, animũq; ſolùm ſufficerer: arguiturq; ex ſubſecuta patientia animus præceſsiſſes& hoc eſt quod lex ait, poſſeſ- ſionẽ cõſenſu ſequi?. Sed tamẽ aliud Alex. uiſum eſtu, cuius ſententiam obſeruandam exiſtimarim, cùm actum non eſt ut ex ſolo cõtractu poſſeſsio transferatur, quod in du bio exiſtimandum: differt enim cõtractus à traditione poſſeſsionis, niſi uerbis inſtru- menti aliud appareat. Cæterũ& tũc regulæ ſtandum eſt, cùm de cõtractus reſolutione agitur.ſſicut enim dñium in aliquẽ non niſi traditione trãsfert᷑, ita reſoluto cõtractu, nõ 888 2 e l. ꝗ tibi.j. de hæ- red. uel ac. uen. fli uerſ. uniuer⸗ ſæ. ffipro dot. g l. in rebus. j. de iur. dot. 56 h l. ſiadoptauero. fr de preca. i Auth. ingreſßi. 5 de ſac. ſan. eccl. 57 k§. fin. Inſtit. de offic. iud. 58 I I.& ideo. de con di. furt. 59 m l. certi.§. fin. ff. ſicert. pet. n§. interdum. In- ſut. de rer. diuiſ. 0 I. Meuius.. duo rum.de leg.ij. p Arg. l. ſi tu ex parte. j. reſponſ. de acq hære.& l ſi quis ui. 9. dif ferentia. de acq. poſſeß. q Ang.l. ij. in fin. de ſtipul.ſer. r Spec. de emph. uerſ. 7. s d.l.interdum. 60 t l. ſi diuiſionem. j. famil. erciſ. u Conſql. 137. col. pen. inz. 61 398 4 I.ij.j.de pact. in ter empt. l. j. in fin. ubi Doct. de donat. b gl.& moder. l. ab emptione. ff. eod. c Bar. d.lj. in fin. 6² d Arg. l. ij.j. com- munia de leg. 63 54 e l. ſimorlis cauſa res.de don. cau. mort. 65 f l. pen. jde ædil. aclio. g l.iij. de pact. int. empt. 66 h l. commiſſoriæ. eod.tit. 67 i l. fin. ff. de lege cõmj. l. j. J. de pact. int. empt. k l. ſi fundus. uerſ. igitur.de lege cõ ni 1 d. l.ab emptiõe. 68 m d. J. ſi quis hac. de rei ueud. n l. ſi hominem. in fin. de uſucap. 0. ij. de in diem adiccl. p arg.l. ij. de uſu- cap. ꝗ l. ſi cũ uẽderet. de pig act. r I. A diuo.. ſipoſt adieclu. ff. de re iud.l.final. ff. de diſt. pig. 69 5 I. uoluntate. 9. fi. quib. mod. pig. t Alex. conſil. 10. in i. Deci. conſ. 187. col. pen. 70 a lfin. õ. fi. de cõ trah. empt. 71 x l.plans.ij... de lega.j. l.final. in prin. de eo per quem fac. arg. l. certa. j. ut in poſſ. leg. l. dolu. j. de dol. 72 niſi retrò facta traditione reſtituitur“: quod tamen perpetuũ nõ eſt,& in primis nõ pro- cedere in pacto legis cõmiſſoriæ, uel adie- ctionis in diem, Doct. cenſuerũt: ſi tamẽ in ipſo contractu&re integra uerbisqʒ directẽ reſolutiuis conceptũ fueritb. Cuius rei ratio nem ſatis friuolam cõminiſcunt᷑, nempe ſpe cialiter id inductũ, propter eorũ cõtractuũ frequentiã. tEgo nec rationẽ hanc probo, quæ nulla lege defenditur, cùm& frequen- tius ſit luendi pactum: inec ſolam hanc uer- borũ formulam obſeruandam arbitror ¹, an dictum ſit, ut res eſſet inempta, uel potius ut res redderet: ſquoniã mens cõtrahentium magis eſt ſpectandae, Iuriſcõſultiq; ueteres hac in re nõ uident᷑ magnam rationẽ conſti tuiſſef.flgitur in pacto legis cõmiſſoriæ di- ſtinguendum arbitror, an precium aliquod datuin fuerit,& ſtan dum erit regulæ, ut ip- ſo iure nõ reuertat᷑ dominiũ, ſed actione ex cõtractu experiundũ ſits.ſaut nullũ adhuc preciũ interuenit,& putarim ſtatim reuerti, & rei uendicationẽ uenditori cõpeterev, etiã ſi arra data fuerit, quæ amiſsionis periculo ſubiaceatitdiſtinctionisq; noſtræ rationem hanc eſſe, quòd ubi preciũ interuenit, cõtra ctus omnino perfectus eſt, unde& interim emptor fructus utcunqʒ lucratur:ubi uerò nullum adhuc numeratũeſt preciũ, propter huiuſmodi pactũ, oſtendit᷑ nõ omnino fidẽ emptoribus habitam, remq; abſolutã fuiſſe: quod& Guiliel.& Bal. Salicetusq́; cenſue- runtIdemqʒ in pacto adiectionis in diẽ di- cendum, utideo trãsferat᷑ retrò ipſo iure do miniumm, quia nõ omnino, nec perfectè in primũ emptorẽ trãslatũ fuitn. Idq́; ſiue quia cõtractus cõditionalis, ſiue quia purus, ſub cõditione tamen reſoluendus 0: apparet em̃ abſolutè non tradi,& ideo uerã proprietatẽ omni modo nõ abdicari, ſed adiectionẽ po- tius dominij fieri?, quæ facilius ad originẽ, primitiuamq; cauſam reuertit᷑: unde& ru- brica ipſa de adiectione in diem rectè inſcri bitur. Qua ratiõe factũ quoq; eſt, ut ſi credi tor pignus uendat, paciſcaturq; cum empto re, ut ſi debitor pecuniã offerret, ad eum res ſua reuerteret᷑, ſequuta oblatione, dominiũ ſtatim in debitorẽ trãsferatur d. †Cùm enim id dominiũ nõ uoluntate domini, ſed facto Alciati cõment. in Cod. Iuſtin. niſi perſpecta autoritate& inſtrumento titu li, fex quo potuit pactionis quoq́; meæ ad- 7 moneri: quæ ſententia æquiſsima eſt, ut re- uocatoria ſaltem actio concedaturb, nehu- iuſmodi fraudibus ſub colore iuris patroci- nemur. Idem arbitrarer, ſi pro obſeruatione cõuentionis hypotheca ſpecialiter acceſsiſ- ſet:pignoris enim conuentione etiã ſingula ris ſucceſſor alligaretur?. Idem quoq; dicen 10 dum exiſtimarem, ſi manus iniectionẽ mihi retinuiſſem: adhæret enim hæc pactio rei, quiſquis ſit eius poſſeſſor“. qd Bart. intelli- git, reſciſſa prius iudicio ordinario ipſa alie natione?: qua de re alibi trademus. Et hæc quidem, q́d ad hæc pacta attinet, ſatis. t Nũc reliquos quoq; caſus proſequamur, in qui- bus ius ſtatim abſq; traditione quæritur. f Et de iure perſonali dubiũ nõ eſt, ex ipſo enim cõtractu orit᷑,& alia traditione nõ indiget. 20 Huc pertinet ius quoq;pignoris, quod per ſonali quidem pactioni accedit, ſed tamè in rem eſts:quærit enim ex ſolo cõtractu, quia haudquaq́ʒ graue præiudicium facitldem procedit etiã in principum cõceſsionibus, unde iusad rem ſtatim acquiritur, quod à iu re in re non parum diſtat fquod maximè in his, quæ ad ſacerdotia pertinẽt, receptũ eſt, ius ſcilicet ex titulo, ut uocãt, ſeu inſtitutio- ne acquiri, etiam ſi res adhuc apprænſa non 30 ſitk:ex inueſtitura uerò extra cõſpectum fa cta, ius rei corporaliter apprændendæ cõce di, qᷓd ſi in ipſa re interuenerit, pro appræn- ſione eſſel: t nam& ſacerdotiũ uacare dici- tur, quoties ſacerdos titulum amiſit, tametſi rerũ poſſeſsioni adhuc incumbatn. † Quin Sgeneraliter aliqui cenſuerunt, in his quæ ſpiritualia dicuntur, ut ius quæratur, tradi- tionem non eſſe neceſſariam“: tquod& in contractibus principum obſeruari ſupraàdi 40 xi, cùm ſcilicet manifeſtè de ipſorum men- te apparet:idqʒ in his intelligendum, qui le- is condendæ autoritatem habentꝰ. In eccle 5 quoq; ſpeciali eius fauore introductum eſt, ut abſque traditione transferatur domi- nium. feademq; ratione mendicorũ fauore ob eleemoſynam idem receptum uidetur d. tAddit Iaſ.eodem iure etiam fiſcũ utir, quod ego non arbitror regulariter uerũ eſſe, cùm conſtet fiſcũ in contractibus hypothecæ ius creditoris autoritate legis translatum ſit, ad so habere, quod cum dñio iungi nequit“: fauto iectionẽ potius eſſe apparet,& ideo in prio re domino adhuc aliquam radicẽ eſſe, quæ reuiuiſcere ſubmoto legis impedimẽto poſ ſit?. t Quòd ſi conſenſu dñi ius ipſum tranſ- latum eſſet, tunc nõ niſi retrò facta traditio- ne reſtitueretur Hinc eſt, quoòd ſi tibi fun- dum uendidero cum pacto luendi, tuq; alte ri alienaueris, ſola mihi aduerſus te actio in id quod intereſt competet, ut ſæpius reſpon ſum eſt:, emptorq; ipſe nullis actionib. à me conuenietur“, niſi fortè in ſubſidiũ*, aut ni- ſi ſciens& doli conſcius emiſſety': quod ex coniecturis facilè diſcerneturs, fcùm ueriſi mile nõ ſit quenquam empturum fundum, ritate tamen legis quandoq; abſq;traditione dñium trãsferri in eum apparet, ut cùm cir- ca rem cõtra prohibitionẽ legis delinquit᷑: Tuel etiã cùm in perſonam delinquitur qui- buſdam atrocioribus caſibus, ut cùm noxio rum impietatis bona ipſo iure pro publica- tis, fiſcoq; adæratis haberi lex iubet“. In le- 86 gatis quoq;, propter ſupremi iudicij fauo- rem, ipſo iure trans fertur dominiũ*:tranſit 6õo autem in legatarium incontinenti,& abſqʒ ulla prorſus morav:quod& in eo qui certæ rei hæres ſcriptus eſt, extenditur⸗. †Sed an em ſit in donatione cauſa mortis? Et tradi tum eſt idem eſſe: adinſtar enim legatorum hic 399 409 lecõms al 3 ccidb aana f brus 5 3. a frurecj Litem i aun püuil mle fraudem nſ; oll actionib. ann. 1 d Di.ſtiagi f qniis Kealege deln jalt leln gen ui de lega ſuonci d Lſigui-ſibh. 3 94 d. ghaf Gllter de contrahen mab nin empt.*g ſlbem Vrrlif.Hi Koden depig. un tuioler S hmſus Sap alſ 74 oblig. Muis eatela Llifaeb, aß 75 1 ir domni h ln.abidag ſtet lalbit quæ res pd- ducbosc 76 le. JNtilxa ailemn i cfi ae ema ſuuxiju ſented præb.in. uſn iü 77 araſa nim k c. propoſtiti ieDaiiy lo gu conceß prch utu ſalo,c 78 uuſß lmäona 1 Abb. caulbrit u enlala te.extradeuj iiſte danaanls m Innocccim i rüptelta ſtris de cone lnaha gnitnumt preb. on enlone u Bart. ccuml rtuu ketceillud col de cnn r ülenäie 9 ſig laſit tem 0 pen. jdedm 10h etid So int.uirctu A lle lf. iieſen Tba genc mac ſan eccl tctedarie: 81 chas gohare ne J cijdecnſn in uddCo K protenn KRäͤllcdadne lizunaue it iteicn eccleſi. mun tmutdd r Ij. Sequeai llelbihns j. decadic bl— s luftnu.ſ an deäce 8. ſact ie unadcir l nequepina ſin Wnitur“ ue 83 regir landenin. Ienmanf d Wmptone⸗ 84 lcönſt häuſan de publ. b emleg u e.cum ſteumi 1 m aehentuë= 4 ſma dänuid 85.20 nunoe g rlris ſiſ uAaarfio fin maſiema . dnmſ 0.. „ HMllaute, ernd na mraij aalehen Trebell 1 9 drpe üi XI quotis,“ n leni lüch, hercduſitu— krfus lci ai ule g e d— dond tument X¾ 4 Uocym R. Tdiſsimaeſdd 1 88 cancccnur zune, Lj. ff de publi. dloreiuri edek n ſeruum filij. g. Nliproqhisbandd, fn. abi Doei. de dodlenu 4 aſpecillier Allohe ſhesie,— uentioneerniſcd e l ſi quisbonoru. 1 leci,de. li ectiona. gato generali. maend Sea tt Bunom e I. huiuſmodi 9. lo orcina intdl, Stichum. co tit. in dearoipa 89 ade dar emus. Et Nf l. cum aliena. j. 4 ſeinerleidi. de leg. dPredlamurin d ſihæredis ſer- ditione quæriturf 1 uus. ubi Bart. de adition. „ 90 ꝛſed nam-n Spec.d.tit. loca. . l 5. nunc aliqua. udicium facil läm uer. 70. Dum öeumtn areſen 14..—. 21 duraceh l. quoties. J. de duod maximein, aonat. quæ ſub pertinét, receptũ ei modo. uocdt ſeuinſtiruii, n Lj. j. de donat. adhucapprænſan quæ ſub modo. O extra cõſpectums Corn. conſ.ioi. 8—◻½Ꝙ 120. raprediencs Gez 3* loca. uerſ. eritproappten 2. cerdotiũ uacare di' tj i ſin ſiager itulum amiſit tamell ucdig. incumbat“. tui 91 enſuerunt in his qut Bal. ibi in addit. tius quæratur, trit“ Spec. ſſariam- fquod il Alex conſezs. mobſeruari ſipra“¹ ſexio. eſte de ipſorum men ntelligendum, quile atem habentenect fauore introductun lſtſinar n ne transferaturdoni- fartast. ne mendicorũ kum I. qui prædium. receptum videetur, j. de aiſtr. pign. etiam iſcũ vti,ql l. cum res. j. de lariter uerũeſſocin Probat ctibus hypotlecæli 92 L ſiculpa. de rei uend. ubi Bart. lo iungi nexuiran ndocq; zſcywaiiin 2 pretzutcm,. Ionẽ legis delnan 3 1 am delinquitut 3 caſibus ut mii ſoiureproa beri lexi ber 1 1— ſupremi ioclet 1. rtur dominii t 3 4 ontinenih D. 4 inc Fin oqui et 41 od& m fa Seiaf 3 5 aeui 1 ecauſa— Luſtar egim legil 3 4⁰0 hic cõtractus redactus eſttQuapropter in tacita donatiõe aliud eſt, ſicut& in tacito le- gato:eius enim dominiũ ſtatim nõ tranſit, ſicut nec in uniuerſali, uel certæ partis bo- norum legato, uel ubi aliàs legatum incer- tum eſt, ſiue quia quantitas, aliquid ue in genere reli- II D E 44 8 V End. ctum ſit, ſiue quia Euſebio. diſiunctiuè graua tus ſit hæres Stichum aut Pamphilũ dare. tldem in legato rei alienæ f. quod uſquea- deo uerum eſt, ut etiam in re hæredis per te ſtatorem legata procedat s: nec recepta eſt Bartoli ſententia exiſtimantis, quoties hæ- res à teſtatore iuſſus eſt rem aliquam uende re, facta uenditione incontinenti transferri dominiũ: oſtendit enim Alex. cõmunibus calculis id confutari. r Addit Specul. ſi res duobus donata ſit, ut altero præmoriente, ad alterum pertineat, ipſo iure fauore muni ficentiæ dominiũ ad ſuperſtitem, abſqʒ alia traditione tranſirei: quod Alex. Deciusq; probarũtk: à quibus ego cum plurimis dil- ſentio, quoniam tali caſu conditionem uti- lem, non autem rei uendicationem compe- de pactis. 10 tere, lex ſentitl. Illud tamen clari iuris eſt, ſi donatarius alimenta, quæ ex lege donatio- nis præſtare debet, non exhibeat, dominiũ priſtinum reſtitui,& donatori abſq; alia ap- prænſione uendicationẽ competere“. Sub- ijcit& illud idem Speculator“, licet directa rei uendicatio nõ niſi ei cõpetat, cui res tra- dita ſit: tamen aliud eſſe in utili in rem actio ne t& ideo ex ſolo contractu emphyteotico ante rei traditionem utilem actionẽ emphy teotæ dario: ſed hanc ſententiam Bald. non probat, neceſſariãq; traditionẽ exiſtimat: quod& Corn.& Alex. reſponderũta. Ego & illud adnotaui, quãdoq; actionem in rem 40 utiliter ei dari qui adhuc non ſit dominus“. Sed an ut dominium transferatur, uacuam poſſeſsionẽ tradi opus eſt? t Et negant Do- ctores, excepto cùm uenditio ſola legis au- toritate, citra domini conſenſum facta, pro- poniturt: uel cùm de translatione dominij non agitur, ſed de translationis ipſius præ- ſumptione“. 1 Aequalitas ſemper utrinq; tenenda. 2 PFruſtra opem legis expe ctat, qui in eam committit. Pœnam ſibi promiſſam fruſtra petit, qui conuentionem ipſe non obſeruauit.. Doctor mineruali certo die ſibi non ſoluto, poteſt à docendi munere feriari. Pacto qui contrauenerit, ei non redditur à ſequeſtro pecunia. In omni promißione tacita ineſt conditio, niſi aliud culpa cre ditoris contigerit. Præoccupatus non uidetur pacem uiolaſſe. Qui prior læſit, pacem uiolaſſe cenſetur. Inter paria delicta compenſationi locus eſt. Malitiã licet malitia repellere, modoò fraus nulla interuenerit. Pactum iuramento fulcitum non ſeruanti, non debet ſeruari. luramentum tacitam conditionem habet, ſi ſeruaueris. Neceſitas uel impedimentum à mora& pœxna excuſant, non autem actionem actioni ſufficiunt. 30 50 60 4⁰¹⁷ 14 Defenſio à damno facilius conceditur quam lucrum. 15 In contractibus nominatis promißio præſtita cautione«- ctionem præbet. 16 In minima re ſi alter promiſſa neglexerit, reliquus exce- ptione tutus eſt. 17 Obligatio durat ex fi- de data, quamuis cau (da proponas, ſadeſicrie inter uos ſine is Qui promiſſa non ſer uat, nihil ab aduerſa- rio petere, nec ſuam liberationem condicere poteſt. 19 Quanqdo ab eo conuentus qui promißis non ſtetit, præ terita exceptione condemnatus fuero, ea ſententia mi hi non præiudicat. 20 In contractibus nominatis ſtatim actio oritur.(ritur. 22 In cõtractibus innominatis tantu obſcruanti actio acqni- 22 Sentẽtia in fauorẽ obſeruatis lata tacite infert eum adim- 23 Quillibet ex alterius inobſeruantia excuſatur.(pleſſe. 24 Laic us ad epiſcopum tractus, laico more condemnarine quit, nec contra. Ius quod quis in ſe non probat, in alijs conſequi debet. Quandoq; non obſeruanti, nos obſeruare tenemur. Perinde eſt ac ſi obſeruaſſet, qui ad obſeruandu compelli Quoties pacta nõ ſeruatur quæ cauſam cõtra-(poteſt. ctui dant, alter nõ tenetur ad eius contractus obſerua= Inobſeruatio dimidij contractus totum uitiat.(tionẽ. Locata domo ut Romã eas, ſi poſt me pœniteat, tu libera- ris ab obligatiõe, niſi uoluntatè ambulatoria eſſe ſcias. Qui in unam legem cõmittit, alterius legis beneficio non priuatur.(cedere. Ex ſubſtitutione quis ſuccedere poteſt, ſi hæres nolit ſuc Vbi cõpenſatio permittitur, nemo cenſetur fidẽ fregiſſe. Emphyteuta canonem nõ ſoluens, nõ ſuſtinet caduci pœ nam, ſi alterius rei ipſe ſit creditor, quamuis diuerſæ. Promißio ſub pœna ficta, ſoluta pœna liberat pmiſſorẽ. Pœna uice rei fungitur, niſi aliud expreſſe actum ſit. prior qui offendit, pœna ſoluit, nec taliòe pœna tollitur. Nõ ut obligationẽ ſolutio, ita noua iniuria tollit ueterem. Quanquam unus uiolarit inducias, alter tamen obſerua- (re debet. 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Induciæ quod in diem ducantur dictæ ſunt. 4i Lapſo die induciarum uindicta locum habet. 4 Omne uiolati ſœderis dedecus apud uiolatorem eſt. 43 Induciæ propter manum regiam, iure gentium nomina- torum contractuum uim habent. 44 Manus regia inſtar actionis eſt. 4s Profeſſor eo tẽpore quo ſuperſedit prælectioni, nihil ho- norarij conſequitur. 46 Nemo de inobſeruatione tertij obijcere poteſt. 47 Negligentia quãdoq; nemo à ſuo iure cadi, ne pœna deli ctum ſuperet. 48 Ius quæſitu difficilius adimitur quam ſub cõditiòe delatu 49 Si fraude quis me compilarit, ei mercedem ſeruare non te neor, quia nec ipſe ſeruauit, quatenus tamen Zenonia na permiſſum eſt. VvM PROPONA S.) Fallere fallentẽ, fraudemq́; repellere fraude, Exemploq; licet ludere quenqʒ ſuo. Tequalitas em̃ ſemper utrinqʒ amplecten- da eſt, ſcitumq; eſt illud Lucij Craſsi orato- ris dicteriũ: Cur ego te in cõſulemhabeam, ſi tu me nõ habeas in ſenatorẽ Sic& fru⸗ ſtra legis auxiliũ implorat, qui in eam com- mittitꝰ Sic& ſibi promiſſam pœnam mini mè petit, qui conuentionem, quodad ſeper tinet, nõ obſeruauerit*. Sic ex eo quod ſub uertere quis tentauit, iuuareſe non poteſtꝰ. tHinc traditũ eſt, ſi honorariũ uel minerual Sss z x 9. diſtin. c. eſto ſubieclus. c. quia fruſtra. de uſur. 1 X c. j. qual. dom. feud. propric. priue. 2 3 4 c. ex eo. de reg. iur. in 6..polli⸗ citatione.j. de dona.ante nup. 4 a Arg. l. ædiles.§. fi. ubi Alb. de 5 Roſa.ff. de ædil. ediick. 6 b Eeli. c. iij. extra de iureiur. e l. quæro. in fi.ff. locat.l.cum pro ponas. ubi Bald. . de naut. fœn. B d Arg.l. ſemel mo ra. ubi Alex. ff. ſol. mat. gl... qui fidẽ. ff. de wranſ- actionib. e l. aut facka.§.j. ubi Bart. de pœ. f l cum pater.§.li bertis. ubi Bart. de leg. ij. 8 g l. nam& ſi ſub cõ ditione.ff. de iniuſt. rupt. 9 h c. conſtitutus. de pœnis. i L. uiro. ff. ſol. 10 matr. k Gl. in l. quoniã. 5. de hæret. 1 gl. c. cupientes. uerſ. malignan- tiu. de elect. in 6 11 m 23. quæſt. 2. c. dominus. 12 n But. c. ijj. de re- gul. iur. 0 c. iij. de iureiur. p Bal.I ſi ex præ- dijs. J. de euict. Alex. conſil. ↄ5. ¼ 119. in 1. 13 q c. ſccut. ult. de iu reiur. ubi Abb. col.ij. 14 r I. ſi uehenda.§. idẽ iuris.ad legẽ Rhod.de iac. 15 5 1.j. de re milita. lib. xij. t l. inſulam.§. fin. Hrloca. Iaſ. l. ſi- uꝛe. in ult. col. j. tit. j. u gl. in l. qui fidè. Fde tranſactio. Feli. ã.c.iij. 16 x Arg.l. pen.in fi. ubi Alex. j. de his quib.ut indi. y I.§. proinde. de ædil. edict. „ Alciati coment in Cod. luftim.„ conſtituta die profeſſori nõ ſoluit᷑, poſſe eũ bono iure à docẽdi munere feriariꝰ. Hinc reſpõdit Anch. licere ſequeſtro pecuniã al- teri contrahentiũ nõ reddere, qui aduerſus depoſiti pactionẽ feceritb.ſnam& generali- ter traditũ eſt, cõ- ditionẽ eam qua- cunq; in promiſ- ſiõe tacitè ineſſe, niſi aliud culpa creditoris cõtige rit. fQuo argu- mento omniũ cõ ſcriptura placuiſſe, fratrũ tuorũ ſucceſ- ſiones ęquis ex parti bus diuidi,& tranſa- ctionis cauſa proba- ri poſsit hãc interceſ- ſenſu admiſsũ eſt ſiſſe conuentionẽ, ex kenn wiee ceptione te tueri po-/ uiolatã eſſe Pao, tes, ſi poſſides. quòd quipræoccupatꝰ a &ſta: cũ interpre- ſiaduerſarius tuuste tandũ ſit, ex noua iniuria poſtremũ facinus potius ortũ eſſe e: Tisq; qui prior læſit, eam uiolaſſe cenſeat᷑: ſe melq;turbata pax, ampliusuiolari nequeats. quòd ſi nõ conſtet, uter prior fuerit, mutua cõpenſatione uterq; à pęna cõtractus abſol uẽdus eſt Solet enim dici, inter paria deli cta cõpenſationi locũ eſſei:& illud uulgatũ, Hebręus nihil Hebręo, Catilina Cethegok. TVnde& receptũ eſt, licere litigatori mali- tiam aduerſari ſui, malitia repellere,& cor endũ, dum tamẽ bonã cauſam habeat“,& Raude nõ utatur, quæ in criminis notã trãſ- eat, quale eſt falſum ſtellionatus,& id genus ſimiliaꝰ Sed an ſi pactum iureiurando ful- ciatur, adhuc licitũ ſit nõ ſeruanti, nõ ſerua- retEt licere traditũ eſt, habet enim& iuſiu randũ eam conditionẽ, ſt obſeruaueriso. Vn de& ſiex lege municipij inſtrumenta exe- cutioni mãdari, nulla obſtante exceptione, cautũ ſit:is tamẽ audietur, qui ſibi ab actore non fuiſſe obſeruatũ in prõptu oſtenderite. Sed& ſi quis ex neceſſaria cauſa impeditus, nõ obſeruauerit, ei tamẽ obſtabit regulę no ſtræ exceptio a.fquãuis enim neceſsitas, uel impedimentum, à mora aut pœna excuſet-, nõ tamẽ adeò eſt efficax, ut actioni in eius fa uorẽ ſufficiat, fcùm ſatis ſit eum à damno defendi:quod facilius cõceditur, qᷓ; ut lucrũ faciatꝰ. In cõtractib.tamen nominatis rece ptum eſt, qui propter promiſsionis naturã adimplere nõ poteſt, ſi eo modo quo poteſt adimpleat, puta præſtita cautione, agere ef- ficaciter poſſet. Sanè ſi promiſsioni additũ ſit, rato manente pacto, penã exoluendam, adhuc nullius eſſe hanc clauſutam effectus exiſtimant, quantũ ſit ad eius, qui nõ obſer uauit, fauorẽ u- Praditũ quoq; eſt, ſi uel mi- nima in re alter cõtrahentiũ promiſſa negle xerit, iuſtè aliũ excipere ne parte ſua obſer- uetꝰ.Sed id ego nõ ita ſcrupuloſe intelligen so dum eſſe. Cuùm enim ſtatim oriatur a dum arbitror: quid enim ſi in aliquo ceſſatũ eſt, quod leuis ſit momenti,& ad quod ani- maduertiſſe partes ueriſimile nõ ſit Yæ nam & proditũ eſt, eũ qui nõ adimpleuit, ſi pen- 55 ſe natã, ſi tibi ſtipula- dente iudicio id faciat, confirmare iudiciũ⸗. tAddit Bal. in tantũ quemlibet ex parte ſua 17 ad fidei datę obſeruationẽ teneri, ut etiam ſi ⁊ lſiren ipſa promilsionis cauſa ceſſaret, nihilomi- ve ansfns nus duret hęc obligatio: qd intelligendũ in eo caſu, quo obli- neat, ex hoc placito nullam actionem eſ- b ab ea cauſa nõ re- rOſpeciſti ſtringit᷑, ut hic re- iſti— tione nõproſpexiſti, e Dec. autumar. debesintelligere:nec aduerſario tuo tranſ ſeo, adeò ex parte actione uti cõceden- ſe iinwegaci 3 eſſe, ut qui id non dum eſt, niſi ea quæ Kedemtsns ſolum placita ſunt, paratus quicć; abaduerſa ſit adimplere. rio petere nõ poſ ſit, ſed nec libera- 20 tionem propriã condicere: quoniã lex inde bitam pecuniã errore promittentibus, Red dito, inquit, quod debetis, liberationẽ con- dicite b.Sed& ſi is qui nõ obſeruauit, con- conſilg7, 83 o. Alex 78. ini. Ego& illud cen is b l ſinona aclionis.deu, G fic.ignn laſ. 19 gatio ꝓpter gene⸗ 4 lfi. ſn ſ ralitatem uerboꝶ rrſcinq.una, tra me agat, huiusq́; rei nomine ego nõ ex- c Paulcaſii ceperim, atq; ideo cõdẽnatus ſim, nõ tamen fmiRaph hac ſententia fieri mihi præiudiciũ cõſtat, coſilag. qulu quin poſsim deinde petere, ut& ipſe obſer⸗ clj. uet s:hæc enim petitio ſententiã non oppu d I. auiimica& gnat,& ideo abſq; executionis mora pote⸗ condiim nicũ, qd aiunt, oculos cõfigere: quod intelli 30 rit intendi: fquod& ipſe ſatis in contracti/ 20 bus nominatis admitterem, in quibus actio e leum qui ſſn ſtatim oritur, licet exercitatio ſuſpendi hu⸗ aæiureux. iuſmodi exceptione poſsiti.tIn innomina- 21 tis uerò diuerſa ſententia uerior uidetur, f llulianus. g9f quia ſcilicet in his actio nõ oritur, niſi ei qui fnicdeatm obſeruauerit Vnde ſententia in eius fauo- 22² rem lata, tacitè infert, eum adimpleſſe“, me⸗ 2 Bart lſidofe troni ſiqubu ritò huiuſmodi petitio tanq́; ſentẽtiæ aduer ſans reijcienda eſſetit Cæterũ adeò quilibet vaui 40 ex alterius inobſeruantia excuſatur, adeoq́; 23 de urtur. lex æqualitatihuic fauet, ut nullius hac in re h gl imigmi- priuilegiũ fauoremqʒ contempletur. Qua- 24 inprnſa propter ſacerdos qui coram epiſcopo ali- quem laicũ traxit, nõ tamen lege aut cõſue- tudine laicorũ eum damnare poteritt: quia cùm illam ipſe ſeruare nõ teneat᷑, nõ debet alium ad obſeruationẽ eius adigere uine dd ius in ſe nõ probat, in alijs conſequi uelit“. Vnde& illud traditũ eſt, ualere municipij so legem, qua in eccleſias trãs ferri aliqua præ- dia prohibentur, niſi ſub certa ſolennitate, qua municipibus ipfis eccleſia alienare po- teſtꝰ: qua tamen in re amplius deliberandũ — eſtꝰ.t Sanè ſupra ſcripta regula perpetua nõ eſt,& quandoq; non obſeruanti, nos tamen i Deci cwce’ ii obſeruare iubemur, quod quibuſdam caſi- i l. fi. 25 quikomeul ffdeund k c. guol cleriin de fir onpg fi lij jcun que iuri ancke Malt. bus oſtenditur. Et in primis, ubi ſtipulatio aeconſicoi interpoſita eſt, hic apparet aduerſario, qui ult 1 non obſeruauit, tranſactione uti conceden- o Moda.Ifli perinde eſt, ac ſiobſeruauiſſet, qui actione ad obſeruandum compelli poteſtv: merito igitur, ſi non obijciatur exceptio, is cogi po terita; obiecta uerò exceptione, ſuſpendi- tur ctio, 27 fumil ſau de leg.j. pl. qui adtioen. de reg.uu- 4 A. puiti ſi winynin 20 gii aguf nieniconce urhi emnanpo in de enndehe nagan iteei cöm ſledunäele aſejmüctnat muni dueri tad emhidomi ul fegule lmaleraalt Lſtie minſepan niſt gulädolur Iadiuerſac mſe vmmlegemc ie piiururs- h Umimemre m imime ucc 3 Jyhexitim us in guid Uhn nſelkuuiard llas We deinde ia anöenim, acelſane e4. 8ffmi dämeele lon’ Linciuile, ſde lgendti„ci uend. . ſan Lid ut! o cum te.j. de 8 W pact. int. emp. „Auth. * o lutun 29 ſeo, adeg er, daerg.lij de re aaded ex ua adi dane ſcind. uend. umplendi laomum ffde autquiidnnn contrah. emp. eceri, nõ ſolin lut reſpõſum. quicc; ab aduerg abi Alex. ců rlopetere no nota. tit.j. hri de caa. ſit led neclibern ſaeii tere: quoniilex ii S. demonſt. „Auonillexinde ſi pecuniam. Tomittentibus Rei Ie cõd. ob ca. 9 liderationd con, I. in ſumma. nO obſermauit coh, Ferſ.in frumẽ⸗ nomine ego nöex ode edd.ind natus ſim nötamen 2 præiudicũ cot εε'en f. er quẽ tere ut& ipſeobſe, k 4 ſententänon Oppl,c. qd deo. 23. Cutlonis mora pote, J.5. Abb. d.c.3 oſe ſatis in contraai,l. ſ auo. ſf. de rem, in quibusacio tdolo.— ccitatio ſuſpendiſ- quẽadmod. ſoite lninnomin 7.d9 o 4 Alcx. d.. uiro ntia uerior uidetut’ ſ ſi flius. ubi nõ oritur nilſeiqui Bal. fr de hæ- ntentia in eius falo red. inſtit. umadimpleſſe me- 31 tanq̃ᷓ ſentẽtix aduet N uerum. ffde æterũ adeo qullbe cõpenſ. c. 3² dia xcuſatur, adeogj i de poſſeß. et, utnullioshacinn S eaſ ontempleturfQu' di. 33 coram cpiſvpoi Gahe amen lege 9 be Zal. Alber. eo mnarepoterit Guli 1 ſion/t. nõ teneak, n0 ehe de compenſ. 4 8 7 eius ad ere jnec Hoci conſ.⸗9. n. Cur. conſ. eccleſia alie mnplius delbberun. arg dll perlalo ſi cõuenerit. stamel. de pig.act. mal 5 7 36 m ofla. ſtatimo i able Ireerpti 5 el A eitmeüſſtasr Ffeo. is Cogii ſt.. Guifidem. G' 4⁰ 4 tur iudicium donec adimpleuerit*: quod ge-/ neraliter in omnibus contractibus nomina- tis admiſſum eſt, in quibus poſt executionẽ ab altera parte factam, reuocatoria agi nõ po teſt, ſed ſolùm actione ex cõtractu detrectan tem cogimus, ut& ipſe adimpleatꝰ.jſi tamen ea pacta non obſeruentur, quæ cauſam con- tractui dederint, Baldus reſpondite non tene ri alium ad contractus obſeruationem, ſed o- mnia infirmaria. f Idem ſi huiuſmodi inobſer uatio dimidium contractus ualorem oblite- raret“: nec enim ueriſimile eſt id hoc caſu a- ctum, ut pro alia dimidia ualeret, ſed omnis potius infirmari debetf. In contractibus ue- rò innominatis regulæ noſtrę eſt locus, ut ſci licet reuocentur data, uel ad priorem actionẽ reuertamur: ſi tamẽ acceptilatione, uel aliter extincta ipſo iure non ſits. Sed quid ſipermi- ſi tibi habitationem domus meæ per annum, hac lege, ut deinde ires pro me Romã: poſt- quàm habitaſti, admoneo ne eas, quia muta- ui ſententiam, an ad aliquam domus penſio- nem mihi teneberisc Et non uidetur, mihi e- nim frãgenti fidem, ſeu(quod uerius eſt) pœ nitenti, concedi nõ debet, ut quicq́; petã, præ ſertim cùm per te nõ ſtet, quò minus eas: un- de perinde haberi debet, ac ſi iuiſſes". Contrà uideret᷑, cùm ſcires ex natura contractus am bulatoriã eſſe hanc uoluntatẽi, ne lucrũ ex a- liena iactura facias, debere te in id condemna ri, quod ueriſimiliter impenſurus fuiſſes, ut eam tibi domũ habitare liceret. Alius eſt ca- ſus, ut regulæ locus ſit in promiſsionib. qua- rumaltera alterius cõtemplatione facta ſit!: ſecus in ſeparatism. Proinde ſi duo circa idem capitulũ dolum fecerint, mutuò nõ agenti:ſi circa diuerſa capitula, agenteo: fnam& qui in unam legem cõmittit, alterius legisbeneficio nõ priuatur: t& ſubſtitutus hæredi, qui in- ſtitutionem recuſauit, nõ prohibetur ex ſub- ſtitutione ſuccedere, quoniã diuerſa hæc ca- pitula exiſtimãtur a. Ego& in his promiſsio nibus, quibus Lohrdenrſom locus eſt, idem poſſe ſtatui arbitror, ut ſi tibi decem promiſe rim, tu deinde ex alia cauſa mihi decem de- beas:nõ enim erit quicquam alterutri impu- tandum, qui nõ ſoluerit, cùm in his quantita tibus locus ſit cõpenſationit, quod& aliqui exiſtimaruntꝰ. Fortius ab alijs proditum eſt, cùm de pœna euitanda agitur, etiam id quod ex ſeparata cauſa debetur prodeſſe, ne fregiſ- ſe quis fidem uideatur:& ideo odio pœnæ ex cuſari debitorem Vnde reſponſum ſcio, nõ incidere in pęnam caduci emphyteotam, qui domino canonem nõ ſoluit, cùm alterius rei ipſe eſſet creditorꝰ, etiam ſi alioqui diuerſa de ſpecie agereturꝰ, quod tamen ipſe temerè af- firmare non auſimv. † Tertius eſt caſus, cùm promiſſio eſt ſub pœna:qui enim pœnam ſol uit, amplius inquietari non debet, ſcùm pœ- na ipſa uice rei fungatur: non enim utrunq; obtinere creditor poſſet, rem ſcilicet,& pœ- nam⸗=: quod tamen non procedit, cùm actum ſit, rato manente pacto pœnam ſoluiꝰ. Idem de pactis. 10 20 30 40 50 60 405 ſi pœna fauore ſolius creditoris adiecta ſit: poteſt enim eligere, ut contractus qui ſui na- tura irreuocabilis eſt b, potius obſeruetur: a- lioqui nullus eſſet eius fauor, quod alibi de/ clarauiv. Ex quo cõſequens eſt, ut in ea quæ- ſtione qua ſuprà concluſi, eum uideri pacem uiolaſſe, qui prior occupauit, ſi is qui læſus eſt pęnam malit, iure eum agere poſſe: quòd ſi offenſionem retaliare uelit, ea contentum eſſe debere, quod aliqui cenſuerunt“: mihi ta men Bartoli ſententia non ſolùm receptior, ſed etiam probabilior uidetur fut poſsit pri- mo offenſus indiſtinctè pœnã obtinere, quia uerba ſtipulationis hoc indicant, ut ſcilicet qui ruperit pacem, pœnam ſoluat: nec reta- liatio pœnam impedire debet, tſolutio enim obligationem ipſo iure extinguit:at noua in- iuria non extinguit ueteremi, ſed utraque no uo ex facinore recrudeſcit. T Quartus caſus eſt in inducijs, quas barbaro ſermone Treu- am uocant:nam ſi aliquis inducias ex parte k uiolauerit, debet alius quod in ſe eſt ob- ſeruares. Cuùm enim ab eo nomen(ut ego ar bitror) ſumpſerint, quòd in diem ducantur, id eſt, differantur, interim à uindicta ſuperſe deri æquum eſt, fcùm lapſa die ulciſci ſe poſ- ſit: quod in pace non eſt, quæ perpetua eſt: ftatq; ita conſuetudo obſeruat, ut ſcilicet om- ne uiolati fœderis dedecus, apud uiolatorem ſit, nec calumnię ulli locus eſſe poſsit, cùm fa cilè is ſe præoccupatum mentiretur. Qua ra- tione motus Cæſar, in colloquio cum Ario- uiſto continuit ſuos: quod& aliquandiu ab Alarico Gothorum rege factum eſt, cùm ad- uerſus fidem datam, à Stilicone ſacratiſsimo paſchatis die apud Pollentiam impeteretur. Habetqʒ hæc ſententia rationem: cùm enim induciæ inter hoſtes ſint, tiuregentium pro- pter manum regiam, quæ actionis inſtar eſti, contractuum nominatorum uim habent: un de apparet aliud eſſe in temporali remiſsio- ne, quam inimici priuati homines paciſcant᷑. Sane illud ſciendum eſt, licet non obſeruan- ti, obſeruare nemo teneatur, nõ tamen ceſſa- torem ipſum mercedem perinde cõſequi, ac ſiobſeruaſſet. TQuapropter profeſſor qui à docendo ſuperſedet, quia à republica ſibi ſti- pendium non præſtetur, pro hoc temporis interſtitio nihil honorarij cõſequetur: quia quod ad illudtempus pertinet, ex parte ſua non obſeruauit,& per eum ſtetiſſe uidetur', niſi rei domeſticæ penuria coactus neceſſa- riò deſtitiſſety tIllud quoque creberrimè re- ceptum eſt, huiuſmodi inobſeruationis&ne glectus in cõtractu nominato exceptionem ab altero obijci nemini poſſen:& ideo ſi ab extraneo poſſeſſore uendicem fundum, quẽ in emphyteuſim à republica habeam, ea exce ptione adiuuari ille non poterit, quòd ipſi rei publicæ uectigal non præſtiterimo: quid e- nim ad eum de iure tertijtCæterũ quando uidemus, ne pœna delicto maior ſity, ex ſo- la negligentia nõ tamen quenq́; à iure ſuo ca dere. Vnde ſi dominus teſtatò ab emphyteu- 888 4 b l. ſicut. j. de a- clio.& oblig. c l. ita ſtipulatus. de uerb. oblig. in gl. fin. d Bal. Imol. Ro- ma. Alex. d. l ſemel. 37 e d.§. libertis. et in l. j. 6. cum a- rietes. ff ſi qua dru. paup.fe. 38 f l. ſiunus.. pa ctus ne. ff· eod. 35 2 22. quæſt. 4. c. innocens. 40 h Soci. conſ.ↄ0 in 2. 4¹ 4² 43 44 i l.ij. de ori. iur. 45 k Alber. d. l. ædi les. in fin. 1 I. qui operas. frloca. 46 m Abb.&A Feli. in d. c. iij. n Bar. l. ij. de ex cept.rei iud. 0 l. ij. ff. ſi ager uectig. 47 p l. reſcripto. ff. de his quib. ut indig. 48 a l.fi. uerſ. ueta⸗ ri. j. de iur. em phyt. 49 b I. iudices. ubi Reb. j. de ann. lib. x. l. mæuia. ff de ann. leg. c I. ſi quando. j. unde ui.l. ſem- per.. in hoc interdicto. qd ai aut clam. 1 4⁰⁶ ta admonitus, duorũ menſiũ ſpaciũ labi per- miſerit, nõ tamen ideo emphyteutæ permitti tur, ut aduerſus legẽ contractus quicq́; atten tet:difficilius enim ius quæſitũ nobis adimi tur, ꝗᷓ id quod ſub modo uel ſub cõditione de latum eſt, quia ſcili cet aliquid obſer- uandũ nobis incũ- bat.tS ed quid ſi nõ ſimplex negligen- tia, ſed& fraus ar- guaturrut quia diſ penſator meus, qui mẽſtrua penſione mihi operas locat, me compilauerit, quem deprænſum ego ceu fraudatorem do- mo exegi, nunquid omnẽ eius mercedem re tinere potero? Et quidam exiſtimant poſſeb, ut fidem non ſeruanti, nec ipſe ſeruem: quod ego uerũ arbitror, quatenus Zenoniana cõ- ſtitutio permittit. IIDEM AVGEG. Archelio. Actum curato- ris, recipere mi- norem quantitatem paciſcentis, adultæ xtatis ſuffragium ne Paclum curatoris remittentis uel minuentis debitam quantita- tem pupillo, fauore adultæ ætatis reſcinditur. Adminiſtratio curatoris inducta eſt ut minori ſuccurratur. Quilibet eccleſiæ antiſtes conditionem eius meliorem facere po teſt, deteriorem nequit. Adminiſtratio ad dignitatem tuendam conceſſa,liberam rerum dißipationem præſtat. Tutor principis liberè donare poteſt. Principem nihil æquè atq; munificentia decet. Remißio curatoribus eſt prohibita in rebus pupilli, quia dona- tionem ſapit. Nomen fœnore ac quiſitum remittere curator poteſt. 9 RKemittere et illud poteſt, quod plus dani quam utilitatis pupillo 22 23 1 d I.Lucius. ij. in fi. de admi. tut. e l. contra..fin. ff eod. f. qui fundum. g. tutor. ff. pro empt. 2 8 7. T.. c. j. Co- men. conſ. 76. Fulg.51. b l. Imperato⸗- res. f eod. Curator inopi debit ori actionem remittere poteſt.(affert. Ex præſumpta inani ſpe nulla in futurum probatio inducitur. Remißionem neceſſariam præſtare curatori licet. Vbi ſubeſt neceſitas, ibi nulla eſt liberalitas. Tutor in arbitratorem compromittere cogitur. Remißio debiti non liquidi, non donationus, ſed facli eſt. Tutor actionem iniuriarum remittere poteſt. Tutor canonem recipiens ab emphyteuta, ius caduci remittit. Reconciliatio non patrimonij euerſionem, ſed uirtutis opinionẽ inducit. Nec tutor neq; curator dilationem concedere debitori poteſt. Tempore minus ſoluitur. Tutorem& curatorem debitum prorogare poſſe Alciatus con tendit. Exceptionem peremptoriam remittere tutor nequit, niſi eam negligat. Adminiſtrator remittens annonas ciuiles, de ſuo reſtituit. P ACTVM CVRATORIS.) a ffEx ſuf- fragio adultæ ætatis(id eſt, auxilio quod adultis cõpetit) ea cõuentio reſcinditur, qua curator liquidò debitã pupillo quantitatẽ re- miſit, uel diminuit a. Id enim nihil aliud eſt qᷓ; donare, quæ quidẽ donatio nulli adminiſtra tori competit, fcùm ea adminiſtratio ut ſuc- curratur imbecillitati ætatis, uel ſenſus, indu cta ſit, nõut is ſpolieturt. Quod nõ in tutore uel curatore tantũ procedit, ſed etiã in eo qui gubernatoris, rectoris, adminiſtratorisnomi ne procuret. Idem in uiſitatore, uel cõmiſſa- rio, uel adiutores, itemq́; Reipub. curatoret. 3 HIn epiſcopo quoq;& quolibet ſacro antiſti⸗ Alciati cment.in Cod. luſtin.„ 20 30 40 50 60 te idem traditũ eſt, qui eccleſiæ cõditionẽ me i- i+. a3t 3 lipo liorem facere poſſunt, deteriorẽ nõ poſſunti riteaun 3 obe ze Sed an in cõmendatario? Et puto idẽ, ſi pro- Aen a ilb loll pter utilitatẽ uel neceſsitatẽ eccleſiæ manda- ce a n dg ah tum ſitk. tſi uerò perſonæ dignitatisq; tuen⸗ 4 inſan rin in dæ cauſa, qd Cardi Abb. caen Einue noceat efficiet: tuto⸗ nalib.· illuſtribusq; nachi, a- vo diio . uiris ſolet Roma⸗- deprehn. i kit res enim I curato⸗ mus pontifex cõce"Nociſn, cba gi res exigentes pupil⸗ dere;, credita ſit ea„auis pall urhe ren lis& adultis debituũ, adminiſtratio, ſe- ah 36 ing nõ etiã remittentes, cus uideretur: ha- nu. 7 nin præſtant obligatio- bet enim is omni, oluun uß ſic ij 5 3 no liberã fructuũ fr debh la 1 neli„ nis liberationem. diſsipationẽ,& eo- p&l ile' re P 6 rum dominus po- ſesjtt, und wogre tius, q; adminiſtrator eſtn, unde donare pote ã neim, 1ul uinain ——. 3 4 ene rit, ſi ita ex dignitate ſua exiſtimauerit. t Sicut 5'eiſcean um te hent ne & tutor principis donare poteſt, ſcùm nilma 6*. udlk cliogau gis principem deceat, q́; munificentian: nec- mas nleckdun laudant᷑ adminiſtratores, qui in eius pecunia au augenda ſcrupuloſe diligentes ſunt:&cùm hic appareat huiuſmodi remiſsionẽ curatori lanaia bus prohiberi, quia naturã donationis habet, mun.l cõſequens eſt, ut quando nulla inde ueriſimi t Alex. las- lis eſſet donatio, ualeret: fueluti cùm nomen 8 uooi aliquodillicitè, puta fœnore acquiſitũ libera ſolmau nn nanſiße nactu üliexcul ais anra a wiirfftc amilo dine daf pern he auk ct elmi- aſt amecller ret, d enim nõ donare, ſed dño ſuo reſtituere ul. ſiplanj ia nulllator 1 eſtr.fIdem quando huius quantitatis exactio 9 codit plus damniqꝗᷓ utilitatis ſecũ afferret d, ut quia x lrem lgu perpenſo laborũ, impenſarũ, iudicialisq́; tæ⸗ deadm dij calculo, nihil inde lucri reliquũ eſſet. Idẽ 1074ng quando per debitoris inopiã inanis eſſet quę, Or. Dain remitteret᷑ actio:: nec multũ refert, quòd di⸗ au naß teſcere hic potuit cùm talis ſpes uix eſt, ut re filſiun perire poſsit emptorem t& ideo in iure ex a uiaxi pręſumptione nulla in futurũ probatio indu Alexlſiw citurt. tIdem quãdo hæc remiſsio neceſſariò in lerſiun ani 1 fieret“: fubi enim ſubeſt neceſsitas, ibi nulla 13 obcaſ eſt liberalitas: unde in arbitratorẽ compro/ 14 mittere, quo iure, qua iniuriatutor poterit, ſi ballpreſus lege municipij ita mandet᷑: cõpromiſſum em̃ lex emſla id neceſſariũ exiſtimat᷑, quatenus ſcilicet lex inpnm- arctatv. Idem cùm debitũ, quod remittitur, i5 liquidum non eſt⸗: eius enim remiſsio ad da⸗ c ltutorinii tionem non trahitur, ſed facti potius natu- einei ram habet:. Alij tamen frequentius contra- à ligſt rium tenent, quòd nec illiquidum quidem re pauin mitti poſsit, niſi tranſactionis titulo b, uel ni- Trie l ſi ſpes nulla ſubſit fore, ut nec in futurum qui?— dem ad liquidũ res deduci poſsit?. Ego etiam den 1tj rem nõ liquidam æſtimari ſcio, nempe quan r ti euentus ipſe fortunæq; alea uendi poſsit, lijgema⸗ & ideo inde agnoſci, inutiliter, an cõſultò tu pauu a tor geſſerit. Sed an actionem iniuriarum tu⸗- hn. tor remittere poſsit: tEt putarim poſſe cùm 16 talis actio in bonis pupilli non ſitf. fQua ra- 1 tione& aliqui exiſtimarunt, per canonis re- g lullſeruun ceptionem obeſſe eum pupillo, ut ius caduci ca. emphyteutæ remiſſum cenſeat᷑eAdde quòd is reconciliatio, iniuriarumq́; remiſsio, non pa- hleralim trimonij euerſionem, ſed uirtutis opinionẽ ueeiun inducit: ſi tamen pecuniariter pupilli inter- 1 lerh eſſet, propter iam illatum damnum uel 8 au papt alias 2Old hicon Luls inn amamomi iim nanaüolec lu ſrin exua ga dilum uc unnand ut lust chauelnegl riſthnpanio p. zau Rrckem qui lmrje lülultatit Ali a 1 1 Knnumeltio un tcorator fägu ecedert 3* al ert ela Wh giconrioh ai hgieaii, lhrilſriudc kcerni. wiacänach 7 bnegaelt 4 Ntapan umpctröre äarnlai 1 dgaſeroch „ arkcze 1 3 . k puo 1 Sl Lcclella e. därnie d Cau 9 6 dalde ill a aka uiceretun 5 7 U muniftensien „quiin eiuspecuni gentesſunt dan, remiſsionẽ cunni rädonationiehn 1 onullaindeuein — veluti cm on aore acquiſitũ lten 2d dño ſuoreſtina, Squantitatis ecdi ecuafferret unqui ſarã, iudiciqlit ri reliquũeſſet li opiã inanis eſſiq ultũ refert, quoci- ralis ſpes uixettun r& ideo iniutecnn uturũ probatioint cremißsio necellun 2I7 de his g. ut indig. d lmiles. 9. ſo- cer. de adult. Bald. hic. 21 lf. 5. pen. de publi. Bald. in rub. extra de tranſac. Dd.l. qui Romæ. 9. Callimachus. ff de uerb. ob. ubi laſ. 5. not. 22 l.ij̃. de preci bus lmp. off. l. ſi quis dele- gauerit. ff. de nouatio. lpræſcriptio nẽ. j. de exce. L ij. ubi laſ de fund pat. l. qui ſolidum. 9. etia. de leg. ij. l.nõ eſt ig- notu. j. de 23 admin. tut. l.omnes. J. de annon. lib. x. neceſsitas, ilinlln Bar filius.j arbitratorẽ compt iuriatutorporei et: cõpromilimã uatenus ſcilcette tũ, quod remitiuÜ enim remilsioadb ed facti potius unn frequentius cone liquidum quidemt ionis tiulo udn atnecin futurumqy frde ſolut. di- cetur in. ſeg. 4⁰⁸G aliàs incideret in pœnam˙, nõ arbitrarer tu- torem id poſſe. Idem ſi ſecundum mores ciui tatis dedecus uel infamia inde orireturb:quæ allegatio in eo qui ſe Chriſtianum fateretur, admittenda non eſſet, repugnat enim Euan- gelio. Sed an tutor uel curator dilatio 11DEM AVG F, nem debitori con-& Cæſſ. Hono- cedet? Et hic uide F ato. tur probari nõ poſ L Ilius paciſcendo, ſe: minorem enim quantitatem pupillus reciperet, tquia etiam tẽpore minus ſoluimuse,& quia ſi ipſi in mo ra exigendi ſint, de ſuo latæ culpæ nomine te nent᷑ ã, Sed tamen uerius uidetur poſſe eos prorogare, cùm&tranſigereualeant,&gene ralem adminiſtrationẽ cum libera poteſtate habeante:nec enim huiuſmodi moratoria cõ ceſsio grauis cenſetur ipſi pupillo:& ueriſi- mile eſt humanitatis potius intuitu,& proba bili ex cauſa àtutore permiſſamf. Sed an re- mittere exceptionẽ peremptoriam tutor po- terit? fEt clarum eſt expreſſe fieri id non poſ- ſe, quia mera donatio hæc eſſets: tacitè uerò per negligentiam poſſet, ut ſi de ea non obij- ceret, cum iudex ad ulteriora progrediendo eum excluderet, quod Bald. hic cenſuit. Sed quid ſi tutor uel curator, qui exceptionem le gitimam omiſit, deinde reſtitutionem in inte grum adoleſcentis ſui nomine petat? Et re- ſponſum extat, eam quidem concedendami, ſed ipſum tutorẽ uel curatorẽ in expenſis cõ- demnandũ, ut de ſuo reſarciat, quatenus ſua culpa uel negligẽtia ex negocij dilatione, uel aliter partis ipſius intereſtx: fnam& admini- ſtratorem qui annonas ciuiles remiſerit, de ſuis facultatibus ad ſatis faciendum cogi, con ſtitutum eſt!. Idem uidetur dicendum, quan- do curator pro huiuſmodi remiſsiõe aliquid de pactis. 10 20 30 receperit, uel aliàs de euictione teneretur, ut 40 quia donatio hæcà pacto cœpiſſet"m. Filius patri ac quirit, non præiudicat. Pactum filij præiudicat patri in contractu, qui utilitatem patris concernit. Patri ex cõtractu fiij agẽti, exceptio poteſt obijci de fact filij. Actione quæſita patri à filio, recte filio ſoluitur, niſi aliud man- datum patris requirat. In cauſa peculiari filius patri damnoſus eſſe poteſt. Filius in ergaſterio conſentiente patre negociatus, legitimus in- ſtitor habetur. Eilius recipiens debitum patris, utiliter geßiſſe uidetur, ſtinrem patris uerſum ſit. Statuto quodam cauetur ut pater præſtet factum filij,& ſuo ter ritorio concluditur. In pœnis pecuniarijs lex patrem tanquà fideiuſſorẽ filij habet. Ex ſuo contractu filiusfimil. obligatur. Filius remittendo actionem cõmunem ſibi præiudicat. Filius ius præſens remittere non prohibetur. Filius donans ius patris ſub ſpe ratihabitionis, nihil agit. Promißio non petendi debiti ſub conditione, ſi hæres fuerit, nõ ualet. Specialis mentio paternæ hæreditatis in promißione facta, frau dem arguit. Vtiliter filius cum creditorib. de nõ petendo debito paciſcitur. Aes alienum non in patris, ſed creditorum eſt patrimonio. 50 60 409 ILIvs PACISCENDO.) Supraà uidi TIweun patriæ poteſtatis patri quidem per filium acquiripoſſe, præiudicari uerò nõ poſſen, ut meritò huiuſmodi pactio, qua fi- lius debitorem paternum liberat, quod ad pa tris damnũ attinet, nullius ſit momen ti: fquæ tamen ſen- tentia quibuſdã ca ſibus nõ procedit, ueluti cùm id pa- ctum in eo contractu celebratum eſt, qui uti- litatem patris reſpicit: non enim poteſt pater ex contractu ſe iuuare, quin&ætera appro- beto. tnam ð& ſi pater ex contractu filij agat, traditum eſt, exceptionẽ obijci ei poſſe, quæ ex ipſius filij facto deſcendatv. t Qua ratione ſi patri actio ex filij contractu acquiſita fue- rit, ſolutionem ei fieri poſſe receptum eſt, niſi conſtitutum à patre procuratorem eum appareat, ad acquirendum tantum: tũc enim propter taxatiuæ dictionis uim, ſolui illi non poterit. Rurſus non procedit in cauſa pecu liari, in qua filius damnoſus patri eſſe poteſt, quod ſupraà attigimus?::idq; ſiue peculium ex preſsim conceſſum ſit, ſiue tacitè, ut quia pa- ter in rationibus ſuis nomine filij factum ad- ſcripſeritt. t Vnde& ſi mercator filium ha- bet, quem in ergaſterio ſuo negociari ſinat, uidetur eius perſonam ceu legitimi inſtito- ris approbaſſe,& ideo quantum ad eam ne- gociationis ſpeciem pertinet, filij ſui contra- ctus ratos habere debetu. Idem dicendum eſt, cùm eam pecunię receptionem in rem patris uerſam appareatꝰ: †quod in ea ſpecie deci- ſum uidi, cùm filiusfamiliãs quem pater ſtu- diorum cauſa Ticinum miſerat, nomen pa- ternum exegiſſet, eac; pecunia pro uiatico uſus eſſety: uidetur enim utiliter geſsiſſe, ut Albutius aiebat. TIn aliquibus quoque mu- nicipijs lege cautum eſt, patrem teneri, ut fi- lij factum præſtet: quæ lex ualet quidem?, ſed tamen dura eſt,& ideo interpretatione prudentum mitiganda, ut extra territorium non obſeruetur*, ut niſi omnes à lege requi- ſitæ qualitates propriè adſint, nullum habeat locum b, ut in cauſis ſoluùm ciuilibus, nõ item in capitalibus procedat:, niſi quantũ ſit pœ- næ pecuniariæ reſpectu, quo caſu perinde eum lex ac filij fideiuſſorem habeatd: quæ o- mnia latius apud Iaſonem legenda relinqui- muse. Sed an filius ſaltem ipſe obligetur: fEt regula eſt, ex ſuo contractu filiumfamiliâs obligari poſſeſ: quid enim ſi ſe expreſsim e- uictionis nomine obligarits? quid ſi pro hu- iuſmodi remiſsione uice mutua aliquam pe- cuniam à debitore acceperit Nam& reſpõ- dit Baldus, ſi debitorẽ, tanquam patris pro- curator, liberauit, eoq; nomine aliquid rece- perit, quum huiuſmodi mandatum nullum haberet, crimine quoque ſtellionatus conue niri eum poſſe x, qui dolo malo ſciens ſe pro- curatorem nõ eſſe, pecuniam receperit: ſi ue- uel debitũ accipien-/ do, nihil detrahit pa- tris obligationi. rò ex mera liberalitate remiſerit, nullam eſſe n liiij Fcod. 2 o l. contra.in fi. fr eod. p I. filius famil. ff de except. ꝗ I. fili. l. ꝗ ſer uuus. ff. de ſolu. 3 r I. j.§. igitur 4 præpoſitio. de exercit. 5 d. J. ijj. 5 co.§. acliones. Inſtj. de actio. 5 t l. fin. de pec.le ga. Bal. conſcl. 484. in5. u l. fin. ff. quod 6 cum eo. x l.iij.§. proin- de. ff. de ĩ rem uerſ. l. macedo. j. ad Maced. ⁊ Ang. conſ.6r. Anch. 98.90 7 a Bart. in tract. repræſal. 1. q. uerſ. ad quar- tum. 8 b Soci. l. Mode ſtinus. ff. de ex ceptionib. c Gl. 23. J.5. c. cum homo. d Bal. in l. ſi qua pœna. de his qui ſunt ſui. 9 e d.§. actiones. autem. 10 f I filiusfam. jj. de act. obli. g I.ad res. ff. de ædil. edict. h Bax. l. filius.j. frde ſolut. i Conſil.4.& ſeq. in 1. k arg.! falſus. j. de furt. 11 12 4 l.& hæres. 9. filia. ffeod. b I. jj. 5. qꝗd ſi in patris. ſol. ma. c l. cñ uir. de u- ſuca. ubi Bart. 13 d l. ſi ſeruo. ff. ꝗ & à quib. e l.cũ dominus. . fi. f de pec. le. 2. fl.& ſuũ. ã idẽ probet. ff. eo. 14 g I. quidã. ff. de dona.l.ij. 9.fi. ff. de his qui. ut indig. h Bar. l. poſt cõ tractum. ff.de donat. 15 i d. l.& ſuum. 16 k l. cedere. H.æs alienu. de uer bo. ſignif. 17 O 2 1 l. ſiunus. 9. an te omnia. ff. eo. „ Alciati coment. in Cod. luſtin. actionemCæterũ& tum ſibi præiudicat fi- lius, cùm non ſolius patris eſt actio quam do nat, ſed ſibi quoq; cõmunis:ut cùm filia actio nem de dote remittit:mnihil enim obſtat, quò minus ſi filius aliquod ius præſens habeat, il- lud remittere pol- ſit b. His igitur caſi bus ipſi ſaltem filio IIDEM AVGG. 5 Domninæ. pactũ præiudicat,— & ideo etiã poſt pa 8! actionem legati rẽtis mortẽ ratũ ha uel fideicõmiſsi, bere illud cogere- quam aduerſus hęre 8 Sle urr tSed ſi ſimpli des mariti quondam citer donatiõis cau Lirauaſä ſie ſa ius patris remiſe tui habui 1⸗ t alle rit, credẽs fortè pa- trem ratum habiturũ, tunc cõtractus eſt nul- lus,& nullo ipſe promiſsionis uinculo alliga tur:ideoqʒ ſi ei ſuccedat, nõ obſtabit exceptio quò minus exigere poſsit 9. tSed quid ſi debi tori paterno promiſerit ſe non petiturũ, ſi hæ res erit? Cenſuit Bart.tale pactum nõ ualere, tanq́; de re ad uiuentis hæreditatẽ pertinẽte“: ſed Alex. recentioresq; cõtra, ut liberationis fauore ſpecialiter id ſit admiſſumj: quæ ſen- tentia ratione caret, cùm non ideo minus hæ res indignus cenſeatur, quia donet aut libe- ret, quàm quia alio modo contrahats: ſſpecia lis enim paternæ hæreditatis in conditione mentio, præproperã ſolicitudinẽ fraudemq́; arguit. Quod tamen in caſu contrario non procederet, quando ſcilicet filius cum credi- toribus patris paciſceret᷑i: tid enim æs nõ in patris, ſed in creditorũ patrimonio eſt. Pactu de remiſſa quantitate debita alijs, nõ extenditur ad alios. Legatarius alteri hæredi legatum remiltens, pro rata portione remiſiſſe cenſetur. Pactum fratris cum ſorore, ne hæreditatem paternam petat, pro rata ipſius paciſc entis interpretandum eſt, niſi eiuſdem in⸗ terſit ab alijs non peti. Renunciatio ficta a filia, ei tantum prodeſt quo cum contraxit, ſi hereditatem adierit. Renunciatio nondum adita hæreditate ficta, omnes portiones auget. Aditio hæreditatis eſt facti, nec in dubio præſumitur. Renunciatio proprie eſt iuris iam quaſiti. Renunciatio ſororis nõ parit præſumptionẽ aditæ hæreditatis. Vxor renunciando donat, quamuis nil transſerat. Pactum remißionis hæredi putatiuo factum, uero non prodeſt. Donatio fit propter affectionem. poſſeſſoris contractus hæredi tantum in conſtitutæ pecuniæ pa cto prodeſt. Leges quæ de actu uero conſtituunt aliquid, ad opinatiuum non trahuntur. Remißio alijs ficta, debitoribus non prodeſt. Renunciatio abſente parte facta, nullo fauore prodeſt. Creditor qui affectionis cauſa cum debitore non experitur, ſed alij aclionem cõ mittit, rurſus ipſe utiliter experitur. 1ACTIONEM.) Cum pactio ab alijs facta alijs non proſit, cùm item de una re 40 cepiſſe, ne adeat, ſed repudiett. Sed quid in so quiſitumy: nam& qui ius delatæ ſibi hære- 4¹¹ aſſumi poteſt.Et in primis, ut legatarius qui ⁊ alteri hæredi legatum remittit, ſoluùm pro ra- ta hæreditarię portionisremiſiſſe cenſeaturn, poſs icq aduerſus alterũ hæredem reliquam partẽ legati petere. Quapropter ſipater qua- tuor maſculis inſti ctione hęredum alijs d s hæredib. mil- ſiſſ Herze le pro dote filiæ le- remiliſſe probet᷑: ex-⸗ gauerit, eaq; alteri ceptionem pacti, con fratriactionẽ remit tra debitores inſti, tat, pro rata ſolũ re tuenti actiones, noce miſſiſſe cenſebitur. re tibi minimè poſſe Cum enim ex lege XII. tabul. diuidat intelligis.1wSmda 848. hæc obligation, nõ, uidetur ei remiſiſ- ſe, niſi quatenus aduerſus eum competebat, hoc eſt, partem hæreditariam: tquo exemplo 3 Bald. Paulusq; Caſt. tradunt, ſi alter ex fratri 2ꝛ0 bus ſororem marito iũgat,& cum ea paciſca- tur, ne paternam hæreditatẽ petat, id pactum ro rata ipſius interpretandum eſſe,& ideo nihil impedire, quò minus aduerſus alios fra tres experiatur: quam ſententiam uno ore omnes hic probant,& ego ſequor, niſihuius paciſcentis interſit, ne ab alijs quoquepetat, ut quia ſocij eſſento. quod& in patre dicen⸗o dum eſt, qui filiorum nomine renunciatio- nem hæreditatis maternæ à filia ſtipulatus 30 ſit: non enim id pactum alteri factum dici po- teſty.Sed quid ſi renunciet hæreditati pater- næ uel maternæct Et ſi eam adiuit, non eſt du 4 bium integrã illi ſoli uideri datam, cum quo ꝗ contraxit, ut Paulus Caſtrenſis cenſuit: por- tio enim acquiſita accreſcere alij nõ poteſtd: r & ſimpliciter hæreditatem appellando, uide tur de omni ſua portione intellexiſſer: rſi ue- rò non adiuit iure accreſcendi, omnium por- 5 5 . 7. s./. tiones augebit, cenſebiturq; pecuniam ac- dubio, an interpretabimuradiuiſſer fEt cùm aditio ſit facti,& graue præiudicium infer- 7 u re poſsit, non præſumetur“, niſi quatenus m Are ljn, ſeodli litemindn. bus ff oll duo.fdta 1 gA dein de ucrb.h ljadf f uſuf. acm 1 Titia. i lex frailij falcul Dyn. cofll l fuut quß nis deacn — G herel. lin beloaſi ftæ. de cn in hoc ſigna urgeant. Finge renunciaſſe ſo⸗„ Sacicnu rorem illi fratri omnem ſuam portionem, an adiuiſſe hæreditatem dicemus*?' ueriſimile enim eſt uoluiſſe prius id facere, tanquam a- ctui ſuſtinendo neceſſarium, fquum renun- 7 ⁊ Com n ciatio propriè eius iuris ſit, quod iam eſt ac- ditatis in alicuius fauorem cedit, adire exiſti-4 in4. IUud da hered. 211,na. Inalfül matur⸗. t Sed tamen contrarium receptius b eſt*: nec enim ſignum id præſumptioni adi- ⸗ tionis ſatis efficax eſt, quum potuerit in fra- tris manu renunciare, ut ſimpliciter ſe ab hæ reditate abſtineretb, illiq; in ſpeciem renun- ciatum ſatis dici poteſt, quamuis effectu Aret. conſs lſi ßonſu ſ marius, de donarnl- uir. Guu- communicare cum fratribus teneatur: tſicut 9 & uxor donationis cauſa renunciare hære- contracta ad aliam non extendaturl, mirum so ditatem dici poteſt, tametſi uerè nihil ipſa hic eſſe non debet, ſi pactum debitæ quanti- tatis alijs remiſſæ, alijs non proſit: ſed quia in reſcripto non eſt expreſſum, quomodo con- cepta ſit hæc pactio, pluriſariam exemplum transferate. Quòd ſi actiones cederet, ſe- 4 cus eſſet, uel euictionis nomine ſe obliga- ret ¹, uel ei renunciaret, cui nec iure accre- e ſcendi pars ulla deberetur, aut aliæ conie- cturæ lſ auii9 lur delh Socin. K fu.z4. 8 u us clbröpa- le bhe 1 loquigeners mwdt gulleatl ad WeaeF nmaotfñt maſstact 1 dſefqoi ne Uautu Wcuo abl nia Huänob un Atomeils! Vrieleleume Mhaannceich A mafection ujii exnn ſed niominus i nole nec uic weeconuenill nempobiit, rpliche exc rlal äguamton aſc nagione clſe amrlericeſs mlienm ar ur lor 1 lttriuünnon 4 larnulſ Mainenſtlun lümm anfi aaſtenon ſuii nacii 10 dormalc l t Ball. paclum. W 4.8. de collat. XII abulci t 1 hæc obli vn nec adiecit. uidetur eir M use undd ſeree conſtt. pec. — duoexemi- ſi tibi. fi.ff. lalter ecm eod. „Acum eapacico 12 len d.J. ſitibi. Wl. andum eſſe dri 2. 3in fe us aduerfusaluas wanſact. ententiam uno qe 1.§. acbitum. 80 ſequor, nilthuig de con ſt. pec. balijs quo 13 Auoquepenu — In patre die Rlcar. Oldra. omine renuncinp at „„ eſe 6 tum noſtrũ intelligerent,nempe remiſſio- ne flia ſthum 14 hem alijs factam, pii Krenderins non pro- „ tenfickum do 15 deſſe:quia nec fauore quidẽ liberationis re- 30 iet nercditſnn„pi⸗ ſntus nunciatio abſente parte facta prodeſt, quod am adiuibnoncitt pen de don. ſupràà nobis diſputatum eſt Ego remittere en datam, cum Gu int. uir. ſtrenſis cenſuit:u 8 ſcere alijnopolek tguaml em appellando, lie, eod. eintellexiſſe“ fiu usjj de fl. ſcendi‚omniumpo- iturq; pecunima pudiet Sed quii auradidiſſer Eicun præiudicium ifu’ lerur, niſi quutnii Nar. facta.9. inge renunciale ſy ſi hæres. ff. ad ſuam portionemam Trebell. ſcemus*- verſſmit Afacere, unqund— 1 1 rium fquumnin, ſit, quodiam. jus delatæ ſibi tan— m cecit adireei 4 ontrarium reccp. d prelumption 1. uum porerieni. tlimplolerler 4 icg in ipecl a 1 ſt uamuis eflé t, ꝗ vrfl 3 ribus tenea n ſa renunciate 4* U 4 dül! 77 Aſi vere ni ne⸗ rA. actio 9 us nomine eacch 1, t, cui nec in i 5 ) erur aut2 d 4¹ cturæ concurrerent, ut quia frater de ſuo ſo- lus dotem illi dediſſet, cui ipſa remuneratio- nis cauſa renunciaſſet*. Poteſt etiam aliter hypotheſis hic aſſumi, ut id decidi cẽſeamus, pactum remiſsionis putatitio hæredi factæ, uero hæredi non prodeſſe: quod om nes fatentur, cùm ob affectionem fa- ctum eſt, qua quis erga ipſum poſſeſ ſorem tangebatur:fquod in liberationis pa- cto regulare eſt, donamus enim ob affectio- nem b. Sed dubium eſt, quid ſi ratio affectio- nis ceſſet?&tunc prodeſſe uero hæredi id pa- ctum Bart.ait, quod cum poſſeſſore bonæ fi- dei celebratum ſit, ſecus ſi malæ fidei eſſet 9: quæ ſentẽtia egregiè utrunq; Iuriſcõſulti re- ſponſum lancinat. Ego aregula recedendũ IIDEM AVGG. & Cæſſ. Euhemero. nõ arbitror, ut poſſeſſoris contractus hæredi 20 nõ proſite, excepto cõſtitutæ pecuniæ pacto: cùm enim ex obligatione hęreditaria, quę ne ceſſariò præcedat, id incaleſcatf, eius naturã ſequitur, quod ueteres rectè exiſtimarũts: a- lioqui generaliter traditũ eſt, tleges quæ ali- quid de actu uero conſtituunt, ad opinatiuũ non trahi“. Fuere rurſus& qui aliter reſcri- uerbum eius ſignificationis eſſe, cuius com- mittere ſeu mandare ſcio k. ſ& ideo hic arbi- tror decidi, creditorẽ qui propter obſeruan- tiam affection emqʒ debitoris cum eo ipſe nõ experitur, ſed actionẽ alijs cõmittit, ceditq;, nihilominus ipſum experiri rurſus, ſi uelit, poſſe, nec uideri quicquam tacitè cum debi- tore conueniſſe, quò minus reuerti ipſe con- 40 tra eum poſsit, ſolamq́; ipſi ſolutionis manda tarijs factæ exceptionem obſtare, nõ autẽ pa cti: qua ratione ei qui ſola debitoris affectio- ne actionẽ ceſſerit, non obſtabit rei exceptio, eum alteri ceſsiſſe affirmantis. Pacta debitorum creditori non præiudicant. Pactum inter alios fictum non debet alijs nocere. Creditor inuitus non cogitur debitorem mutare. creditoris ius abſq; ſuo facto nec auferrinec mutari poteſt. Dantis iure reſoluto, accipientis quoq́; reſoluitur. Subditorum conſpirationes principis iura non lædunt. Vniuerſitas non ſui iuris nulla fœdera utiliter percutit. Pactum debitoris in feudo, domino præiudicat. Nemo ultra tempus ſuum prædio ſeruitutem imponere boteſt. Res iniuſte uendita, Gab emptore alteri in pignus tradita, quã- uis uenditor repoſcat, tamen pignus tenet.ʒ Pactum debitoris creditori non præiudicat beneftcio reſtitu- tionis. 1 Ius dominij nec reſtitutione in integrum ſubuerti debet. Eccleſia non ſoluens canonem, à iure emphyteuſ eos cadit. Aſſenſus creditoris pactum debitorum conſirmat, isq; tacitus. Qui uſucapionem non interrumpit, conſentire idetur. Subditi præſcribunt domini ſubiectionem. Qui expromiſſorem delegantis debitoris acceptat, ſibi nocet. Adiectione noui debitoris non cenſetur nouata obligauio. de pactis. Lpbiorum pa⸗ e 4 ½ 19 Debitor rem alienans, creditoris deteriorem reddit cõ ditio nem in rei uendicatione. 20 Creditor emptoris frum ſequitur. 20 In actione perſonali reus neminẽ ſubiſcit inuito creditore. a2 Cum debitor ſtatum mutat, præiudicium fit creditori. 23 Cuius bona publican- tur, cenſetur à credi- rib us liberatus. 24 Qui filiusfimil. cõtra xit,& poſtea emanci patus fuerit, in quan- tum poteſt cõu enitur 2s Princeps inuitis ſubditis oppidum alienare nequit, ſi eorum interſu non alienatum eſſe. Regnum breue non parcit populis. Subditorum intereſt uni tantum parere. 28 Alienatio partis territorij, cõſenſum ſubditorum requirit. 29 Quacunq́; forma princeps alienat, ſaluum manet ius terti. 30 Mutatio domini ſola non iuuat ad impediendam alienatio⸗ nem principis. Conſuetudo ualet quæ ex uoluntarijs actibus inducta eſt, non meticuloſis. Conſſenſus alicuius contemplatione accedens, in exemplum non trahitur. 33 luſta& præſcripta conſuetudo dat principi alienandi po- 34 Vniuerſitas cum ſubditis alienatur utiliter.(teſtatem. 35 lus clientium inuitis ipſis dominus feudi alienat. 36 Ciuitas cum territorio uendita etiam caſtra continet. 37 Membraà capite deſciſcere æquum non eſt. 38 Liberalitas abſq; magno aliorum præiudicio eſt permiſſa principi. 39 PFauorabilior eſt reſttutio, quàm noua conceßio. 40 Principi de plenitudine legitimæ poteſtatis indiſtincteè con- ceſſa eſt alienatio. EBITORVM.) †Pacta inter debitores ipſos cõuenta, creditori nõ præiudicãt: ueluti cùm alter reusdebendi alterum indem nẽ præſtare promiſit, nõ ideo prohibebit᷑ cre ditor aduerſus utrum uelit iure ſuo uti: ftum quia hæc pactio inter alios facta, alijs nocere nõ deber, ſtum quia creditor inuitus cogi nõ poteſt, ut debitorẽ mutet, etiam ſi is qui offer tur magis idoneus ſitn. ſAn potius, quia cre- ditoris ius abſq; eius facto auferri aut muta- ri minimè poteſt Hinc eſt quòd pro regu- la traditur, reſoluto dantis iure, ius quoq;acci pientis reſolui,& ad priorẽ dominũ illabefa- ctum reuerti.T Hinc& receptũ eſt, ſubdito- rum conſpirationes, aduerſus principis iura conceptas, nullius eſſe momẽtia. TImò gene raliter traditur, nulli uniuerſitati, quæ ſui iu- ris nõ ſit, concedi ut iniuſſu principis ſui ſe in tribus, factionesue diuidere poſsit, uel fœ- dera cum quoquam percutere?, Videretur ta men conſtitutionem noſtrã ſemper nõ obſer uari, ſed quandoq; pacto debitoris fieri credi tori præiudicium. f Vnde ſi cliens de feudo bona fide tranſegerit, cogetur dominus eam tranſactionẽ cõmiſſo uel cõſolidato ſibi quã- docunq; feudo ratã haberet: quod ego indu- ctum arbitror, quia hæc eſt feudorũ lex, ut ei ctionibus, creditorũ petitio nec tolli, nec mutari poteſt. 26 8 0 quià cliente pignoris uellibelli, ut uocãt, ius adeptus eſt, liceat par obſequiũ domino of- ferre, teneaturq; dominus loco clientis ſucce daneum eum admittere“,& propter benefi- cij feudalis fauorem temperatus hoc eſt caſu 1 m l. ſi unus. g. an te omnia. ff.e. 2 n l. ſi mandato. ff. mand. 3 4 5 0 I ſi partem. in fi. ff. quemad. 6 ſerui. amitt. p l. ex ucctigali. 7 ff. de pign. q c. cũ temporc. de arbit. c. cũ dilecti. de ma. & obed. r Bartol. l.j. j. de metrop. Bery to. lib. x. 8 5 Bar.. fi. col.2. de colleg.illi. t c.j. de cõtro. inter uaſal. ¶ alium. u c. j. 9. ſiueroͤ. qual. oli. feud. dlien. n 11 1 W 1 4 c. j.§. rurſus. ubi Dd. qulb. mo. feu. amit. 9 b l. is qui. g. fin. quemad. ſeru. amitt. l.& in prouin- 10 ciali.j. de ſeru. c J. in qiem. de aqua plu. arc. .ſi res. quibus mod. pig. d I.ij. ĩ. de reſc. uend. e l. bouem. 5. pi gnus. ff. de æ- ail. edict. f Bald. d. 1ij. q. 13. Raph. d. l. in dié. Alex. d. l. ſtres. in a- poſt. Bart. g Alex. cõſ. 45. in 5. uol. h l.ij. j. de iure emphyt. i d. l. lex uectig. k l. j. in fi. ff. ex qui. cau. maio. 1 Bal. conſ.371. in i. m q. l. lex uecti- li. 86 11 n Bald.&Dd. l. pſacet.. de ſa croſan, eccleſ. 12 13 0 Dd. l. Qiubemus. j. F. de ſac. ſan. eccleſ. p l. fi. de eo per quem fact. ꝗ I. ſæpe.§. j. de re iud. r d. c. j. de con- tro. int. uaſall. s arg. l. ſi filius. 2. f.ad Mace. t.porrõ. qual. olim. feu. alie. et§. titius 14 filios. ſi de feu. contr. fuer. in ter dom. u Lalienationis. de uerb. ſig. x Oldra. conſil. 254. quia tota. col. fin. 15 16 „ Bal. l. j. q. 14. j. de ha re. act. 17 414 iuris rigor?, nec uidetur ſieri domini cõditio deterior, cùm ab ipſo principio hæc facultas clienti permiſſa cenſeatur: falioqui iure no- ſtro, nemo ultra ſuum tempus ſeruitutẽ præ- dio, ex legis huius regula, imponere poteſtb. Fortius ergo aduerſus regulam obſtat quod Bart. tradit:† ſi rem tibi ultra dimidiam iuſti precij deceptus uendiderim, tuq; rem illã pi- gnoraueris, deinde ego eam reſciſſa uenditio ne aduocauerim ¹, pignus non extinguit. Vi- des igitur pactionẽ eam pignoris mihi obeſ⸗ ſe, ne liberã rem habere poſsim,& ſic debito- ris facto deteriorẽ creditoris cõditionem fie- ri Sed tamen ſatius eſt& hoc caſu regulæ no ſtræ adhærere:& quod Bar. cenſuit non re- ſolui pignus, interpretandum eſt, ut credito- ri liceat aduerſus emptorem experiri, ut pre- ciũpotius mihi, quàm rem reſtituat, quò ſal- ua ſibi pignoris cauſa ſit Facilius forte Alex. quoddam reſpõſum defendetur: is à legis no ſtræ regula quandoq; recedi poſſe cenſuit, re ſtitutionis in integrum heneticios, hac in ſpe cie: Emphyteuta meus Titio meliorationes pignorauic deinde canonẽ nõ ſoluit,&à iure ſuo cecidit, q́;uis reſolutũ quoq; pignus ex Scæuolæ reſponſo uideaturi, tamẽ licebit Ti tio canonẽ offerre,& aduerſus caduci pœnã in integrũ reſtitutionẽ implorare: iuſtã enim reſtitutionis cauſam ignorãtia hæcpræſtat: cùm ueriſimile ſit, ſi id Pitius ſciuiſſet, cano- nem fuiſſe oblaturũ, ut pignoris ius ſaluũ ſi- bi duraret f Sed tamẽ hãc ego ſentẽtiã(niſi in fraudem pignoris debitor ceſſaſſet¹) ambi- guam puto, tum propter legis noſtrę regulã, tum quia Scæuolæ reſponſum illuſoriũ red- ditu, tum quia caduci hæc pœna ex natura cõ tractus deſcendit. t Vnde dominij ius, nec re ſtitutiõe in integrũ ſubuerti debet: tnam& ſi fundus in emphyteuſim datus eccleſiæ ſit,& à ſolutione ceſſauerit, ipſa quoq́; à iure melio 40 rationum cadet, perinde ac ſi feudi legesnon ſeruauerit, idq́; ab omnibus receptũ eſtn: im- putandumq; eius rectoribus erit, ſi nõ ſolue- rint, cogenturq́; illi de ſuo eccleſiã indemnẽ præſtare:domino autem emphyteuſeos ni- hil imputabitur, qui iure ſuo uſus eſt, niſi for tè in fuᷣbſidium, cùm rectores ſoluendo non eſſentr. Quapropter& hoc caſu ſi aliter cre- ditori conſultũ eſſe nõ poſsit, Alex. ſententia defenderetur, ut in ſubſidium reſtitutioni in integrum ſit locus.tSolùm ergo de legis no- ſtræ regula tunc limitabitur, cum hiſce debi- torum pactionibus aſſenſus creditor fuerit a: ſufficitq; uel tacitus cõſenſus, dum tamen ex ueriſimilibus cõiecturis deprændatur: quod in emphyteuta& ſuperficiario tradit Bald.- qui ſciente patienteq; domino tranſegerint. Idemq; in domino feudi, qui pactionis admo nitus, annum tacuit: fqui enim uſucapionẽ non interrumpit, conſentire uidetur“. †Vn- de& ſubditi aduerſus uerũ dominũ præſcri- ptione ſe tueri poſſunt,& alium agnoſcere*. fSed& qui expromiſſorẽ delegantis debito- ris acceptat, ſibi obeſſe cenſet v. Vnde ſi, cùm 10 20 30 50 60 Alciati cõment.in Cod. luſtin.„ pecuniam apud campſorem haberem, ei iuſ- ſerim ut tibi creditori meo ſoluat, isq; tibi pro miſerit, ego liberabor², quia uideris promiſ- ſionem ilſam loco ſolutionis acceptaſſe⸗, dda etiam à Baldo exiſtimatũ eſt b. Cum maritus animo cõpenſandi cum dote legatũ uxori ab uno hęredum reliquit(nam mulier teſtatoris cõfeſsionẽ acceptãdo uidet᷑ tacitè alios cohæ redes, quatenusin legato eſt, lib erare? ʒego cũ plurimis id ſpecialiter inductum arbitror, ut uamocyſsimè mulier dotem ſuam cõſequa d⁴ Arg lſesa 4 qua 1 tur, quod lege ſequenti attingam. Sed quid ſi uerf aiinli luues 9 ra deuma e Arg. ltube cohæredes, alicui fundum aſsignarint, hac le ge, ut Titio hæreditario creditori centum ſol —. 2. ueret, Titiusq́; partẽ ſolutionis acceperit, an T Ba. kl nen nua col u tum pet. lſipapuie, 99 ſolrlpen uir. abi ſ ubi 2g, ol. may 4igg receſsiſſe ab alijs uidebiturcEt nõ putarimè, 18 ſfau coniectura enim hęc id neceſſariò nõ infert: & adiectione noui debitoris, nõ cenſetur no g If.den a” luendin 1 uata obligatiot.In rei quoq; uendicatione fit 19 æruui creditoris deterior conditio per debitorẽ qui alienauerit t quoniã actor ipſius emptoris fo 20 7 rum ſequi tenetur, eiusq; priuilegia, nõ autẽ h uenditoris, attendents: ut cùm ſacerdoti fun- dum meũ Titius diſtraxit, in foro enim eccle i ſiæ litigandũ mihi eriu †quod in actione per- ſonali ſecus: non enim inuito creditore, reus ſubijcere quenq́ʒ poterit, idq́; ex legis noſtræ 1j.. bing ack. Bart lſclcu nem. aſl regulai. Fit& quãdoq; creditori præiudiciũ 22 cùm debitor ſtatũ mutat, fut quia ex delicto 23 eius bona publicant᷑: cenſetur enim à credito ribus liberatus k. tIdem cùm, qui filiusfamil. 24 contraxit, deinde emancipat᷑, fit deterior cre kij. deff ditoris conditio, quòd ille nõ amplius inſoli, iuſſliſße dum, ſed ſolùm quatenus facere poterit, con⸗ capdm uenietur. Fuere& qui crederent, Iudæũ qui Ii f a baptiſmi ſacris initietur, tanq́; nouum homi- au6 nem cenſeriu,& pœnales creditorũ actiones 4 gehen extinguin: ſed id non ſatis receptum eſto, Cæ Sre ue terum quid uice uerſa dicendũ, an dominus ſerdſſua uel princeps in præiudiciũ ſubditorũ paciſci Dacaun poterit: Et Decius nihilobſtare cenſuit, quò arauſ minus ius, quod quis habet, uendere poſsite: o Dec coyſ quæ ſententia in uectigalibus omnicq; utilita⸗ p laumſt te ex iuriſdictione proueniẽte procedere po teſt: nihil enim obſtat, quin id emolumentũ contraen. alienari poſsit a, firma iuriſdictionis exercita q Balluſtfr tione apud priorem dominũ manente: reſpe ſolma ctu enim ipſius iuris, quod quis in homines liberos habet, meritò diſplicuit: t& ideo com 25 muni calculo exiſtimatũ eſt, non licere prin-? cipi oppidum aliquod inuitis ſubditis aliena ret, ita tamen, ſi eorum probabiliter interſit non mutare dominũ, ut quia in eum transfe- runtur, cui fubijci non æquè decorum eſſet: potentiori enim domino ſubditi alacrius pa- rent, quoniam& ſub eius imperio tutiores ſunt:proinde& ſi auarus, durus, litigioſusue is cenſeretur, meritò huiuſmodi iugum detre ctant ſapientes:cuius rei exemplum in Pytha: gora& Demarato apud ueteres legiturt, quo rum alter Samo, alter Corintho exceſsit, ne tyranno ſeruirent. tIdem ſipro parte aliena- ² rentur, uelad tempusu: quoniam(ut Statius¹ inquit)non parcit populis regnum breue. Et Homerus: 5 J.inuins.¹ glde fatui lberlua n ptiem. fe alop. Dds lecli, demun E obel. cj Hadal ge delcel ral. lijſane iuri. 6— d. g ealilg 84 8 uſ Aremunelal rüun hellbc d Cite Uoletes, Lnss Gie mhe gardomin nginrub-he ntiſi mex(ami at HXXXlII. Umãquod uigerxd tilc rmin nncuram teajftHudgu ua Hrnilexqj l Wn quota ua dihaſs con iterdur. Se wdla 3 lui nluerscã Rüültalereni aſn drletudind 1 Ibnöaute 19 utmnori er uüi COa fr mütaft 4 4- tem ddber ons viderig 8 1 Jelccpräſent 2) reitd Cum. 4.5. c.hæc doteleg 5 main imag.c. ſolitæ. Uxor-„ ro⸗ ummd Aoi de maio. 1. eet „ c. j.§. Præte- aüde 3rAle en, rea ducatus. de u d 4 0 en abindü prohib. fe ud. dem ſuam cäſe ale per Fed. tingam dedaahe ii frde alileg. ⸗Sedqudt, N, Aitis malsignani dlil, adaudietia. —a slnarint ſa. er creditori t abi Dd. de ec- ioni lcenuumſi leſrdi. rtb accepeli a i.llud tamen. 1 3 tnöputatit in auth. ut iud. ecelarid n6 ulen ſine quo. ſaffr. 118, nõ cenſennn 1a. K.ccum cj vendicaiohen redemptor. atio per debitos Ij. de con 29 operdediodg ln er, ripliuse eglI ſtit. prin. mu emptorb 1.j. de off præ Bpriullegis näni fe. præt. tcum ſacerdoiin, 1.ij. 9. nouißi- i in foro enimetti me. de ori. iur. quodinadtione 6 fin.·5 ſicõtra auito crediiore tu ius 1 Keie eerbegm uad See 6 or praiciii feud. col.⁊24. lut quia ex delch, ſetur enim cti l lex quæ.§. dum, qui flliusſam nec domu.j. de dipat, fit deterior admin. tut. le nõ ampliosiinſch sfacerepoteritn, rederent, ludæũql tanq; nouum bom- es creditorũaciioi, metum.j. ad Sreceptumeſt(i met. cauſ. icendũ, an dominus Dd..1.ij. ſol. ciã ſubditorũpꝛiſ maty. Neuida. Obſtare cenſuit qi conſil.ꝛ2. bet, uvenderepobi d. õ. cadẽ lege. libus omnicyuulin 31 eniẽte procedetet Abb. conſ. 0. uinid emolumeni ex quæſt. in. riſdictionis exertn- conſt⸗o.ga uſtra. in j. ninũ manente:neh 2 gin homib, 3 od quis in homil proxima. 33 c. qui in ius. de reg.iur. in 6. 34 3 d. ſ. eadẽ lege. imperlo 9 35 s imp liigolzu el. quædã. de ac . aman quir. rer. dom. Tuliꝗlê t Rom. conſ. 26 37 4¹⁶ Homerus: Non bona multorũ ditio, rex im- peret unus*. Et ideo putarim audiendos ſub ditos, qui defuncto domino inſtitutis pluri- bus filijs petant iuriſdictionẽ uni tantũ adiu- dicari:haud dubieè enim eorũ intereſt, uni ſo- luùm parereb. Idem ſi tali alienatione pars territorij diui deretur, fieri enim id nõ debet inuitis ſubditis?: quod& in officijs dicẽdũ ¹. Etenim magna eſt inter iuriſdictionem cæte rasqʒ res differentia, quia ſcilicet homines na turaliter liberi ſunt?,& ius quod in Auguſtũ ſeu principem translatũ eſtt, nõ liberè tranſ- latum eſt, ſed ut rem tanq́; publicam regerets, quæ cõmodius& prouidentius ab uno admi niſtraturf: meritò igitur huiuſmodi iure abu ti nõ debet princeps,& quibuſcũq; clauſulis concepta ſit alienatio, ſemper ſaluũ ius tertij intelligituri:cui derogatũ nõ cenſeretur, etiã ſi remunerationis cauſa ſe donare dixerit, cũ nõ ideo ſubditorũ conditio deterior fieri dę- beat x.& hæc quidem iure noſtro uera ſunt. tQuandoq; tamen ſubditi alienationẽ impe- dire uolẽtes, minimè audiunt᷑, ut cùm ſolùm allegant, ſe dominũ mutare nolle, tanq́; anti- quior dominus maiorẽ erga ſe affectionẽ ſit habiturusi:hæc enim leuis cauſa eſſet, ſicut et quæ ex Campanorũ prouerbio(cuius Liuius lib. X X XIII. meminit) adducit᷑, nempe, No- I11IDEM AVG G. Corneliæ. debitoris ex lege tiſsimũ quodq; malũ maximè tolerabile eſſe: quodq; ex Syracuſana anu apud Val. Maxi- mũ ſic carmine à Marullo redditur, Quartũ rogata cur anus ſaluũ uelit, Peiora dixit hor- reo. Haudquaquã enim probabilis eſt hic ti- mor, niſi ex qualitate noui domini cõfirme- turm: in quo tamen ſcio eſſe qui diſſentiant,& abſqʒ alijs coniecturis ſufficere eas cauſas ar- bitrenturn, Sed& audiendi non eſſent, ſi ad- uerſus eos cõſuetudo inualuiſſet, ut etiã inui ti diſtraherentꝰ: Inec enim dubium eſt ualere conſuetudinẽ, dum tamen ex actibus uolun- tarijs, nõ autem meticuloſis inducta ſity. Cu- ius timoris exemplum eſt, ſi pœnali princi- pis edicto coacti paruerunt, quodbaul. Caſt. reſpondit“: tnec conſenſus contemplatione alicuius accedens in exemplum tranſit, ut al- terius quoqʒ cauſa obeſſe debeat: ſneceſſaria eſt igitur iuſta præſcriptaq; conſuetudo,&ni hilominus tum quoqʒ ita agendũ cum eis eſt, ne ulterius aggrauẽtur, quàm ſub priore do- mino ſolebantꝰ. †Illud quoque traditum eſt, poſſe fieri huiuſmodi alienationẽ, ut etiam ſubditi cum uniuerſitate diſtrahant᷑:, ut quia aliquis uniuerſa bona alienetu: t nam& ius clientium(quod Vaſſallitium uocant) etiam eis inuitis hoc modo transferri poſſe reſpon- ſum eſtx. tIdemq; putarem, ſi ciuitatẽ cumter ritorio princeps alienet:nam ſub ea uniuerſi tate& caſtra cõprændentur,& nõ reclaman- tibus ciuibus uix erit ut Caſtellani, qui ipſi ad uerſent᷑, audiri debeant, fcùm à capite mem- de pactis. Acto ſucceſſorũ„ 20 30 4¹7 bra deſciſcere æquũ nõ ſitv. qua tamen in re, amplius deliberandum cenſeo⸗=. IIn alienatio ne quoq; modicæ uillæ liberalitas principis effectũ habebit, cùm inde magnũ pręiudiciũ nemini oriat᷑:quo caſu aliquoꝶ ſententia de fendi poteſt b. Sed & ſi ſubſit neceſsi- tas, receptum uide tur admitti hãc alie nationeme. Idemq;ʒ ex publicæ utilita- tis cauſa, ut ſi gra- tia ineundæ pacis fœderisq; cum hoſtib. per- cutiendi d, tametſi in hoc aliqui diſſentiant. Sed&ſi ex aliqua cauſa feudo priuatus uel ip ſe uel maiores mei fuerint, poteſt princeps me reſtituere, etiã oppidanis ipſis reclamanti busf:res enim facilè ad naturã ſuam reuertits, I& fauorabilior eſt reſtitutio, q́; noua cõceſ- ſiov. In oppidis quoq; quæ de hoſtibus Chri- ſtianæ legis recepta ſunt, arbitrio uictoris ua let alienatio: hi enim extra imperij Romani manſuetudinẽ ſunti,& uictori ex deditionis formula omnia diuina humanaq́; tradũt: quę conditio iure noſtro ſublata eſtt. t Cæterum licere principi de plenitudine poteſtatis ſuæ huiuſmodi alienatiões indiſtinctè facere qui dam tradiderũti: ſed ego talem clauſulam de legitima poteſtate intelligerem, ſecundum quam ſuprà concluſum eſt“, non licere, non de uiolentia& cõcuſſione:quod ad has enim attinet, in corpore iuris huius clauſulæ nulla eſt ratio, neq; mentio, XII. tabul.*æœs alie- num hæreditarium pro portionib. quæ- ſitis ſingulis ipſo iu/ Obligatio debitoris inter hæredes pro portionibus diuidi- tur hæreditarijs. Conqditio ſub quauſuræ promittuntur, actu indiuiduũ ficit. Hæres debitoris, quod ſupra portionè ratam impendit, re- petere poteſt. Si unus hæredũ de ſinat ſoluendo eſſe, alij pro eiuſdem por- tione conueniri nequeunt. Ex bonis defuncti reſtitutio ſemper fieri debet eorum, quæ illicite ablata ſunt.(funcl. Eadem obligatio manet in hæredibus diuiſa, quæ erat in de⸗ Ea quæ iuris ſunt, à lege proprie transferri poſſunt. In obligationibus indiuiduis diuiſio nulla recipitur. Obligationibus ficiendi hæredum quilibet inſolidũ tenetur. Obligationes dandi per legem X II. tabul. diuiduntur. Hæres extra ſuam partem pro extraneo habetur. Obligatio ab hærede nata minimè diuiditur. Obligatio facti non oritur antequam hæreditatẽ adierit ſuc Id quod intereſt,&pœna, acceſſoria ſunt facti.(ceſſor. Teſtator grauans unum ex hæredibus ut ſatisfaciat credito ri, non liberat cæteros. Mulier prælegatam ſibi dotem ab uno, cum omnibus utili- ter pro rata portione experitur. Ratihabitio priuati, ius publicum non inuertit. Agens de ficto, reo non excipiente obtinet. Duumuiri cõuentione facta ut alterius tantu periculo den tur tutores, ficiunt illum de quo conuentum eſt primo conueniendum eſſe.(netur. 20 Duumuir ordinis beneficio caret,& inſolidum pupillo te- 1 60 ACTO SvCCESSORVM.) a Exle ge. ¶Diuiditur ergo debitoris obligatio inter hæredes pro portionibus hæreditarijs“, Idemq; de ea qua alius ipſi defuncto attineba turꝰ, nec ex perſona hæredum conditio obli- ttt 38 I. qui ex uico. ad municip. X arg.l. ſi quis. 6 pen. ff. qui& à quib. laſ.l. iu riſgentium. 9. hodie. uerſic. 13. f.eod. a Arg. c. terru- las. 12..2. h Io. de Ana. cõ ſil. 81. Corſet. tract. de poteſ. reg. quæſt. 4. c d.§. præterea. ubi Iſernia. 39 d c.in noſtra. de iniur. laſ. l. v. ff. eod. e lgneus rep.l. donatiõ es.ꝗq. j. de do. int. uir. 4⁰ f Soc. conſil. 4. in 3. uol. g l. ſt unus.§. pa ctus ne. ff eod. h l. ij..pen. de iti. actu. priua. i Bart. l. hoſtes. de captiuis. k I.j. j. de dedit. lib. toll. 1 Ana. conſ. 81. Soci.d.conſ.4 m Dec. cõſ.q10 1 n I.j ſicer. pe. 0 l. ea quæ. j. fa- mil. erciſ. 4 1. ij.§. ex his. de uerb. oblig. 2 5 l. tutor.§. Lu- cius. ubi Fulg. de uſur. c l. cui fundus. de cond.&de monſt. 3 d d. l. j. 6.& ha rum. ubi dixi. e l. ſi teſtumẽto. §. j. de fideiuſ. f lfin. j. depoſ. g l. legator. de leg. ij. Ang.cõ ſil. 23 0. ij. dub. 4 h c. tua. ubi Ho- ſtien. de uſur. 4 i c.in literis. de rapt. c.nobis. ij. in fi. de ſen ten. excõm. k Anch. reg. pec catum. chart. pen. in ſexto. Aret. d. 9. j. 5 I c. quia in om- nibus. de uſur. 6 m Bald. auth. de funcl. col. J. ad Tertull. n l. quis ergo. in fin. de pecul. 0 I. ſi maritus. 5. legis luliæ. ubi Bar. de adult. 7. 8 p d.l. ij.§. ex his ꝗ l.ſipulationes nõ diuidutur. de uerb. obli. r l. cõtinuus.§. fin. eod. tit. 9 s I. cat à matre. J. de rei uend. 10 31 4§. alteri. Inſtit. de inutil. ſuip. 1² 41¹8⁸ gationis idcirco mutari exiſtimatur:, cùm& principalis ipſe partẽ ſoluere(ut Fulg. aduer ſus pleroſq; ſentit) potuiſſet, ſi modò fub con ditione nõ fuiſſet debitũb:ſconditio enim ſub qua uſurę promittuntur, actum indiuiduum facit, qui alias pro à obliga 1177 idũ pter naturã oblig re diuiſum, inſolidũ tionis dandi partiũ E obli d1 Praſtationstecipe uIII ODliSate cicdli- reta. †Hincq́; tradi tori nõ poteſt: qd& tum eſt, ſi aliquis in honorario ſucce- ex cohæredibus to dentib. iure locũ ha- tum ęs creditori de bet. ᷣ De chirogra- bitũ ipſe ſolueret, condictione inde- biti, quod ſupra ratam portionẽ impenqdit, re petere poſſe::& uice uerſa, ſi unus ex cohære dibus creditoris exigat partẽ ſuam à debitore ui deinde nõ ſoluendo ſit, haudquaq́; cõfer re cohæredib. quod recepit teneri: ſibi enim imputent negligentes, cùm diuiſio ſtatim le- gis autoritate facta ſiti. t Qua ratione& ſi u- nus ex debitoris hęredibus non ſoluendo ef- ficiatur, nõ poterũt cohæredes pro eius por- tione conueniris. Qua tamen in re, ex æqui- tate iuris canonici, ut defuncti anima exone- retur, aliud quandoque receptum eſt, tenebi turq; cohęres, quatenus in hęreditate eſt, pro eo cohærede qui ſoluendo non ſit, ſaluti auto ris ſui prouidere“, quoniam iuris ciuilis hæc diuiſio, nullum in diuino iudicio locum ha- beti tſed ex bonis quę defuncti fuerunt, ſem per eorum quæ illicitè ablata ſunt, reſtitutio fieri debet x. Quòd ſiſalutis æternæ periculũ aliquod nõ ſubſit, ut quia iam de eo ſit deſpe randum!j, diuiſionem legis autoritate factam obſeruabimus.Et cùm ubiq;ʒ lex dicat diuidi huiuſmodi obligationẽ pro rata, conſequens eſt, ut eadem ſit obligatio inter hæredes diui- 20 30 ſa, quæ in perſona defuncti erat, alioqui non 40 diceretur Iex xI. tabul. eam diuiſiſſe, ſed no- uam induxiſſen: ut meritò Cyni, Salicetiq; ſententiam probare non poſsim, eandem ex ſola fictione eſſe exiſtimantiũ, tanquam uera obligatio ita oſsibus defuncti inhæſerit, ut ab eo transferri nõ potueritu: tarbitror enim ea quæ iuris ſunt, à lege uerè&6propriè transfer ri poſſeo. In indiuiduis tamen uerum eſt nul lam huiuſmodi diuiſionis rationẽ eſſer, quod generaliter in obligationibus faciendi ſolet 50 tradi, cùm de eo agitur, ut factum ipſum præ- ſtetur a. Proinde in his poterit teſtator uni ex hæredibus ſuis totum ſtipulari, cùm tamen nemo ſtipulari poſsit uni tantũ ex hæredibus dari“: fdifferẽtiæq; illa eſt ratio, quòd cùm ob ligationes faciendi indiuiduæ ſint, quilibet hæredum perſonam defuncti inſolidum ſuſti net: fat in obligationibus dandi, quia per le- gem XII. tabul. diuiduntur, non niſi propar te hæreditaria repræſentatur teſtator, f.& ex- 60 tra illam hæres pro extraneo habeturs, con- ſtat autem extraneo ſtipulari nos non poſſet. Cæterum& in obligatione quæ in teſtato- ris perſona nunꝗ́; cœpit, ſed ab hærede orta Alciati coment. in Cod. luſtm. 2 eſt, non exiſtimarim ullam fieri diuiſionem. quoniã lex eas diuidit, quæ à teſtatore tranſ- funduntur“: diuiditur enim quod unum fuit nõ quod nunq́; fuit. Quapropter ſi promiſe. ro, neq; per me, neq; per hæredem meum fie ri, quò minus ire, agere poſsis, in ſoli dum in id q́d inter eſt, uel ad pœnam phis itac; cõmunib. exhibendis cum hæ rede, uel nõ perfectis in diuiſione placitis, cõuenire, quanti tua intereſt, potes. ni pro portione hæ reditaria locus e- rit*, quoniã huiuſ- modi obligatio per me non fieri, ad hæ redem non tranſitꝰ, meritò hæredis adiectio neceſſaria fuit:quia principali moriente eius obligatio extinguit᷑, incipiiq; noua oriri, qua hæres ipſe potuit àteſtatore alligari“, cenſe- turq; hæres tanq́; principalis, unde nulli diui ſioni eſt locus, q́d à me alibi diffuſius diſputa tum eſt t& ſicut obligatio ipſa facti, qua hæ redem adſtrinxi, nõ antè oritur, quàm ille hæ reditatem adierit, tita& de pœna, uel eo quod intereſt, dicendum, quæ adipſum factum ac- ceſsionis inſtar obtinent. Specialiter quocʒ; in dote receptũ eſt, ut ab uno ex hæredibus, legato cauſa compenſandi uxori relicto, ad- uerſus eum ſolum experiri uxor poſsit,& do tem quatenus in legato eſt, uẽdicareb. ſ Scien dum enim eſt, adeò regulæ legis noſtræ effi- cacem uim eſſe, ut etiã ſi teſtator unum exhę redibus ſatisfacere creditoribus hæreditarijs iuſſerit, nihilominus omnes teneantur, diui- ſioq; pro rata fiat“ quia cùm de ſuo quicquã creditoribus non leget, quod ad eos attinet, nullũ eſt id legatũ“,& à lege diuiſam actionẽ idcirco aduerſus illum ſolũ intendere nõ po- teſt, quia id teſtator ordinaſſe, ipſorũ inter ſe hæredum reſpectu magis uidetur, q́; ut credi tori conſuleret?. At in propoſita ſpecie, cùm quis dotem uxori ab uno prælegat, uidetur etiam uxori conſulere uoluiſſe, ſaltem ratio- ne temporis, ut expeditiorem exitum res ha- beatf, capiturq́; ſuadente æquitate, mixto do tis ultimæq; uoluntatis fauore, hæc præſum- ptios Quapropter ſi intereſſet mulieris cum omnibus potius pro rata experiri, audiendã putarem. Dixerit aliquis, cùm teſtator uni ex hæredibus iuſsit ut creditoribus ſatisface- ret, cur approbare hãc defuncti uoluntatem ipſi non poſſunt,& quam habent actionẽ in- ſolidũ aduerſus grauatũ intendere? an quia quod nomine creditorũ geſtum non eſt, ra- tum haberi ab eis nõ poteſt iran quia actio ex teſtamento à lege datur, f& à lege diuiditur, meritò ratihabitio priuati ius publicum non inuertit k Si tamen creditores inſolidum ad- uerſus eum hæredem, qui ſolus ſoluere dam- natus eſt, agerent,& ille de haclegis diuiſio-/ ne non exciperet, obtinere deberent“ f†quia agens de facto, reo non excipiente obtinet, maxime ſi ei uerè actio competijt, licet nõ eo modo quo aduerſus reum intentata eſt“. Si uero agetur, nec diuiſio ſg Qeuls wira crionen 1 lwcdh Aul,ad u Bar.liij üeimiß rug. Talbb be uee cen aediina u ne m weli „gf ſ Ul dũ pelic . de J l t ell, (n. vencim 3 d z1 dem adol agii ſeſne ſe 3 elorl. xlbæreiusſu bullumne a fm asſ intenneh ſtulſ i iucni wf d ſus recoo Ka ge ſ iree woblg. 1 elbs Tàläim kereima ae Lüdldlb fin. ung l d In§. Cato, 9 mo not n Mimnm 13 Whiannui 3 ikaurſe 1 iſgan. 4 4 liifchas Vhmlünngus 3 Vefalaiſn maktnigena b lcumahm Aurprugreſ deleg.j. Mrhiom nm 15 o Wmnco mal 1ſenun leuzn mmlked. alffrndiperge vüuxitnenua c l. ſeruo lg⸗ 1 nachrſu to. ſitiſe rcrumoſti tor. delegſ vbienrepoj d I ſicretiniiſ lniimmnen deleg j iiſanung mLnhexpacda e l. ſi flie mleter won bater fna. iſtexeiſtan Fl) fden ylüypenabn prel u ſs garine g Mald muku u lntiugric tralkchjge ulangerndi n te. prulg ² annchenndina 16 maturmäiion A ntuntin h Iſuuni ú un wanpe Muim 1 aun annico 1 djtaet lenine lesttſce andhi. 2. baene adeneggſt anch m condi k l crimit 1 igdedote, oper li demwiat 1Sgliin„fcinma tectzace t l dnallech uuc 4 um ſt. m lpoſttuna 1 heee 3 g ſiquixten du lbc teh a slen ge offe tt— 4 maun ae 18 4 mete wh 5 n aligll mtiann limu ſha niennden m iim adahi laamei c dar adiec dre alligaris oritr qummile Perna ueleoquui, dipſum factumac pecialiter quo uno ex hæredbu- i uxoni relicto,:i ri uxorpoſsit èc- ſt uẽdicareb Scin, le legis noſtra chi teeſtator unum e oribus hæreditan nes teneantur, di- im de ſuo quicqu- uod ad eos attie, ge diuiſam actioii lũ intendere nôpo aſſe, ipſorũinterſ uidetur, qyutcri polita ſpecie, cim prælegat, vicenn luiſſe, laltem rauo rem exitumresm æquitate, mixtocd, uore, hxcpraſum reſſet mulieris cum experiri, audienci cum teſtator unl ditoribus atotce functi uoluntalen 1 habentactioneèſh ¹an qu 4²⁰ uerò reus exciperet, tũc creditor ultra ratam 19 portionem petens ſubmoueretur. t Sed cur hoc caſu diuerſum ab eo quod de duumuiris dicitur, traditum eſt: qui ex neceſsitate muni cipalis oſficij ſuo periculo tutores pupillo da re tenentur,& ta- men ſi inter eos cC IIDEM AVGG. uenerit, ut alterius ET CAESARES ſolũ periculo den- Aurelio Chreſimo. tur, is de quo con- 1j. 5. ſiinter. uentum eſt, prius cõueniri debebit:: ergo ea- de mag.cõuẽ. dem ratione prius conueniendus erit, quem teſtator iuſſerit, uel is de quo inter partes ip- ſas actum eſt, ut ipſe ſoluat, aliosq́; cohęredes z0 indemnes præſtet. ſSed reſpondendum eſt i in magiſtra= aliud in duumuiro eſſe, qui pupillo, cùm be- eeiln tus. frxeod.tit. neficio ordinis careat, inſolidum tenetur b,& o not.j..tit.j. actione tantùm ſubſidiaria: aliud in hiſce co aL.j. E Hj. ſſi hæredibus, quorũ obligatio diuidua eſt, nec Packum nudum cohærentia ſtipulationis non munitur. 2 Pacta in contractu ſtricti iuris actionem non informant. 3 Simplex proteſtatio ad ſolos actus producitur, qui in continen- ti ſequuntur. 4 Stipulatio pact adiecta, ad præſentia tantum trahitur. ; Pactum nõnunquaà ex interuallo appoſita ſhpulatione limitatur 6 Quc facultatis ſunt, nullo tempore perimuntur. 7 Omni actioni generaliter triginta annis præſcribitur. 8 lus offerendi præſcriptione triginta annorum excluditur. 9 Præſcriptioni renunciare nemo poteſt. 10 lure canonico malæ fidei poſſeſſor nun quam præſcribit. Vſucapioni locus non eſt, quando id actum eſt ut perpetuò of- ferre liceat. 12 lus offerendi perpetuò conceſſum, uidetur præſcriptionem ex 13 Paclũ incõtinenti appoſiti inormat actionem.(cludere. 14 Pactum aduerſus fauorem aclionis, non införmat eandem. 1s Cum pactum& ſtipulatio non ſunt ſeparata, alterum alteri au- xilio uenire poteſt. 16 Pactum rei interuentu ueſtitũ, præſtat actionẽ præſcriptis uer- bis ſecundum quoſdam. 17 Quando ex pactv actio nominata competit, præſcriptis uerbis regulariter non agitur. 18 Vſuræ quæ iuſtum precium laboris rependunt, ſunt licit. 19 Stipulatio pœnalis nudum pactum ueſhre nequit. 20 Verba, quanti res erit, ad æſtimationem referuntur. 21 Contractus à principio nudus non munit pactum. 22 Pactum faciendi, rei interuentu confirmatur. 23 In pacto conditionali, niſi cõditio eueniat, pactum nõ munitur. 24 Venqiitio conditionalis, ante euentum conditionis uenditorem conſtituit in periculo rei. 2s Poſtquam euenit conditio, ueſtimento cohærentiæ locus eſt. a6 Cum Fe alterius præiudicio nõ agitur, ad tempus contraclus re tro trahitur. 27 Ante euentum conditionis, uerè nec actio, nec obligatio oritur. 28 Contractus de dote reſtituenda conditionalis eſt. 29 Contractus purè celebratus cui pactum conditionale ineſt, præ ſtat ackionem ex contractu. 30 Contractus acceptilatione peremptus, pactum quoq; nudum ei dem adiectum perimit, ne ex co agi poßit: niſi ſpecialiter a⸗ liud actum ſit. 31 Emphyteuta qui ob canonem non ſolutum à meliorationibus ce cidit, etiam à pact» luendi cecidiſſe æſtmatur. 32 Pactum quando contractus pars eſt, etiam cum co perimitur.— 33 Pœneæ locus non eſt in contractibus, niſi quatenus expreſſe actũ 34 Pœnæ debent reſtringi.(eſt. 35 Pœna principalem contracta reſpiciens, ad pactũ nõ debet por 36 Pactũ contractus pars cenſetur legis interpretatione.(rigi. de pactis. 10 20 30 4⁰ 50 60 4²¹⁷ 37 Quando de pœna uitanda agitur, ad uocis proprietatem attendimuòs. 38 Emphyteuſis dominus directum tantum dominium amittit paclo, non meliorationes, teſte Alciato. 39 Dominus emp hyteuſis meliorationes culpa emphyteutæ ac quirit. 40 Conqdicens indebitè ſo Etens ex ſtipula- lutum, melioratiões tione quæ placi- à poſſeſſore de alio occupatas nõ repetit 41 Meliorationes ex pro pria culpa lucrifactas emphyteuta non repetit. JETENS.) Cõuenimus ſimul, ut fundus meus cum tuo permutaret, atq; ita utrin- que ſtipulati ſumus:item etiã incõtinenti pa- ctus ſum pro te ire Romã:hic traditur pactũ cohærentia ſtipulationis muniri,& actione ex ſtipulatu inde agi poſſe:& ita cõmuniter hæc conſtitutio declarat, cenſuitq́; Bart. hæc procedere, etiã cùm eiuſdem fauorẽ pactũ& ſtipulatio reſpiciũt, nec attendi, an habita pa- cti ad ſtipulationẽ relatione, cõtractus inno- minatus oriat᷑, an id minus, ſemper enim mu niri pactum. Verũ hæc poſitio legem quidẽ noſtrã nõ interpretat᷑, ſed nouam potius con dit, uerbis enim nõ quadrat. Lex, idem in ſti- pulatione deductũ, quod in pacto, dicit: inter pretatio, de diuerſis actum cenſet. Lex incõti nenti pactũ ſubſequi requirit: interpretatio, etiã incõtinenti præcedere fingit. Lex, diffe- rentia inter ſtipulationẽ& pactum cõſtituta, ex ſtipulatiõe peti ait:interpretatio, ex pacto agi cõminiſcitur. Et licet Alex.& Deci. utcũ- que cõmunia tueant᷑, nos tamen decet ea po- tiſsimũ ſequi, quæ ultro ex uerbis indicant᷑, cùm aliàs nihiltam abſurdum ſit, quod argu- tijs extorqueri nõ poſsit. tAdde, quod ſupra cenſuimus ¹, pacta in cõtractu ſtricti iuris a- ctionem nõ informare, ut meritò hic intelle- ctus à nobis probari nequeat:ſicut nec Ang. Salicetiq; nihil, quod dicitur, apοe tmν facien tes opiniones, quas ab Alex. confutatas cer- nere eſt. Vident᷑ mihi certèpleriqʒ ex noſtrati bus clariſsimę cõſtitutionis uerba, quod in ſe fuit, tenebris inuoluiſſe. Ex ueterũ igitur ſen tentia, quam Fulg. Paul. Iaſonq́; ſequunt᷑, po ne: Tecũ quibuſdam pactionibus cõueni, for tèut mihi fundum intra centũ tempus uende res, ut de euictione caueres, ut ego tali& tali die tot pecunias ſoluerem,& ſimilia:deinde, quia ſciebam ex hiſce pactis actionẽ nõ dari, ſtipulationẽ adiecimus, hæc omnia uti pacta cõuenta ſunt, dari fieri ſpopondit Titius, ſti- pulatus eſt Alciatus f: quæſitũ eſt, cuius effe- ctus erit hęc ſtipulatio: Et reſpondetur, ex ea agi poſſe nõ ſolùm ad omnia pacta præceden tia, ſed etiã ſi qua incõtinenti ſubſecuta ſunt: unde apparet ad ea, quę ex interuallo celebra ta fuerint, non trahi: nam& cõmuniter rece- ptum eſt, tſimplicem proteſtationẽ ad ſolos actus produci, qui incontinenti ſequunt᷑, nõ qui ex interuallos, niſi uerba generaliter futu rum tẽpus reſpiciant:, uel natura actus aliud ſuadeat: quod& in hoc exẽplo dicendũ eſt, tnõ enim uidet᷑ ea fuiſſe cõtrahentiũ mens, ut ttt 2 2 d l. in bonæ fi- dei. 5. eod. e l. Titia.. fi. de uerb. oblig. l. duo. pro ſoc. I. iuriſgent.§. qd fere. ff eo. g Bar. l. nõ ſoli. §. morte. col. iiij. de ope.no ui nunc. 3 h l ſt ita ſtipula⸗ tus. ij. de fide- 2 h i L.cũ apud.iud. ſol. 4 a arg. ſ.ſt ita fue ro.§. fi. cum l. ſeq. de nouat. 5 Alex. l. is qui hæres.§. neq́; filius. ij. not. de ac quir. hæred. c I. ſi uẽtri.§. fi. de priuil. cre. d Socin. conſil. 273. C0l. 4. e l. iij. j. de ædil. ackio. 5 fa.l ſt ita ſtipul. gI. qui pecunid. ſicert. bet. h l. quidam cũ fi lium. O. fin. de uerb. oblig. *I. quia ratio. de cond. inſtit. ĩ l. uia. ff. de uia pub. 6 kl. in re mãda ta. C. mand. gl. Bal. l. j. j. de an. except. 7 7 Bart. l.j. col. 3. ff. decõd. ex le. m Bar.l. cũ notiſ ſimi. j. de præ ſcrip.xxx. an. n lmol et Alex. l. quandiu. in prĩ. de acq. 8 hæred. 0 d.l. ci notißi- mi. 6.j. p Mod. hic. So- cin. conſ. z03. col. j. q Bald. 303. in 1. Ang. cõſ.ʒ5. 9 r Bart. l. nemo. de leg.j. 0 5 c. fi. de præſcr. k Bar. d. l. nemo. ub i Crotus. u Fulg. 123. Bar ba. cõſ. ʒ5i. in ꝛ xl. quod ſi nolit. . ſi quiita. de reſponderunt“: quæ ſententia æquiſsima eſt. 50 ædil. ed. ubi 11 Bald. I. cognitiõe. ad dill. c. j. de feu. dat. in uicẽ 12 l.cẽm. lnſtit. de perp. temp. X d.§. ſi q; ita. 4. j. de uſucap. b l. cñ ita ſtipu⸗ latusſim mihid Proc. de uerb. obliga. Cepol. caut. 68.ſi pe- tens. in fin. 13 4²² ſimplex hæc ſtipulatio ad futura ex interual- lo pacta trahatur, ſed ad præſentia tantũ,& ea quæ incõtinenti ſequant᷑*: quoniã uerba hãc interpretationẽ poſſunt accipereb,& de eis quæ incõtinenti ſequuntur, cogitatũ quoq; a principio præſumi ture, quod& Para- dox. lib. v. cap. 11. docui d. nec me mo uet Bar. autoritas, fruſtra in eo laborã tis, ut oſtendat, fſtipulationẽ à pacto quoq;, quod ex interuallo ſequatur, limitari, declara riq; poſſe?: qd utiq; fateor, quoties hoc actum à partibus credibile eſt, ut propter generalita tem uerborum:, uel quia natura actus id ſua- deats, quod in exemplo noſtrou nõ eſt, unde nodus in ſcirpo minimè quærendus fuit: qua ratione Accurſ.? argumentũ ſubmouet, qui ti ſeruandiꝰ cauſa ſe/ cuta eſt, ſeu anteceſ- uelpoſt mille annos cõueniri declarariq; ſti- 20 pulationẽ poſſe exiſtimauit. t Adnotantq́; ex eo Doct.aduerſus declarandi facultatẽ nullo tempore præſcribi poſſe, ſiue quòd quę facul tatis ſunt, tempore nõ perimunt, ſiue quòd hæc declaratio à libero arbitriopendet, unde præſcriptione nõ extinguitur. t Sed ego nõ temerè à regula recedendũ arbitror, quæ ge- neraliter præſcriptionẽ Xx X✕ X. annorũ indu xit aduerſus omnes actiones: unde cùm ex hac declaratione oriatur cõtra alium actio, ſe 30 quitur nõ meræ facultatis eſſe!, nec liberi ar- bitrijn, ut quæ in alterius præiudiciũ tendat, meritò præſcriptioni locus erit“. Idemq; in iure offerendi dicendũ eſt: receptũ enim eſt, alienato fundo, cum pacto, ut oblata pecunia redimere eum fas ſit, lapſis triginta annis, ex cludi uenditorem,& retrò uendendi obliga tioni, qua emptor tenebatur, præſcriptione temporis derogatum cenſeri. Sed quid ſi ad iecta fuerit clauſula, abſq; ulla pręſcriptione? 40 tEt Bald. atq; Ang. idem reſponderũt i, tanq́; præſcriptioni renunciare nemo poſsit:: quæ ſententia iure noſtro receptior eſt. tSed cùm hac in materia hodie ad ius canonicũ attenda mus, uidetur nulli præſcriptioni locum eſſe, cùm deficiat bona fides?: tali enim pacto, ſal- tem indirectè, propter malam fidem poſſeſſo ris, impeditur pręſcriptiot:& ideo Fulg. Fab. And, Sicul. Crotusq; ex facto pro uenditore Fortius cenſuit quandoq; Bart. Hug. q́;, nec tum quoqʒ; uſucapioni locũ eſſe, cùm id actũ eſt, ut ſemper, uel quandocunq;, uel in perpe tuum offerre liceat*. tlicet enim huiuſmodi dictiones quãdoq; reſtringant᷑ Y, cùm tamẽ la pſui temporis ab homine adijciunt᷑, neceſſa- riò de prohibitione præſcriptionis intelligi debent⸗=: nec enim ueriſimile eſt, alia ex cauſa additas fuiſſeꝰ, quod& Angel.& alij cenſue- runtb: in qua tamen re, ſcio plurimos eſſe qui s reclamẽt. Sed hãc ego ſententiã utiæquiorẽ, & conſcientiæ aptiorem, libentius ſequor. b Placiti ſeruandi.) † Sed an indiſtinct è uerum eſt, pacta incontinenti contractui ad- Alciati cõment. in Cod. luſtin. ſit pactũ, ſeu poſt ſta 4²³ iecta actionẽ informare?& quatuor caſus ex cipiũt hic Doct.t Primus eſt, cùm pactum ei damnum infert, cuius fauorẽ actio ex contra ctu reſpicit.Finge:Centũ tibi mutuaui, unde certi condictionẽ cõſequor,& præterea pro- miſi pro te Romã tim interpoſitum ſit, ire, tũc nullus erit 1 informatiõi: rectè ſecùdum ſe fer/ Sranafiſloehfe ir eefinliat quia abſurdum eſt ri ſententia poltiilat. actionẽ certi condi ctionis, mei fauore introductã, cõtra me dari, ut pactũ eundi Ro mam obſeruem::& ita ferè omnes ſentiunt. Cõtra Decius actionẽ quidem nõ informari cum cęterisſentit, ſed côtractum ipſum infor mari,& ideo noua ex contractu actione agi poſſed. Ego hanc Decij ſententiã probarene queo, ſiue quia tale pactũ uideatur abſq; cau- ſa eſſe“, ſiue quia nihil ad ingreſſum, ſeu ma- teriam cõtractus facit,& legem cõtractui nõ dat.¶Imò cùm hæc ſeparata ſint, alterũ alteri nullo erit auxilios. Sed pone nõ eſſe ſeparata, & tunc ſecus erit: ut ſi tu ex mutuo mihi uſu ras præſtes, quia pactus ſim Romam ire: ſen tit enim hoc caſu Accurſ.pactũ hoc ineſſe cõ tractui ſtipulationis:,& ideo illũ informari, ut noua actio ex ſtipulatu propter pactumde tur k, quod Decius hic declarat,& mihi nõ di- ſplicet, quamuis pleriq; agi præſcript. uerbis exiſtiment, tanq́; rei interuentu muniatur pa ctum: eius enim habita ad dationẽ uſurarũ re latione, contractus innominatus reſultat, do ut facias: meritò& huic actioni locus ex eorũ ſentẽtia eritl. Sed ipſe ſuprà oſtendi, quoties ex pacto actio nominata cõpetit, præſcriptis uerbis 33 regulariter non poſſen, eriiq; lici- ta hæc uſurarũ etiã hodie receptio: non enim propter mutuũ ſolui uidẽtur, ſed ut eam Ro- mam: fquod intelligendum, ſi non grauiores ſint q́ᷓ; ut iuſtum laboris precium mihi repen dant, licet Salic. hic aliter ſenſerit, quem re- centiores iure cõfutant:alioqui facilis uia fœ neratoribus patèret, qua fraudem legi facere poſſent. tSecũdus caſus eſt, cùm pactum nu- dum præcedit, ſtipulatio pœnalis ſequitur: non enim munitur præcedens à ſtipulatione pœnalio, quæ ideo acceſſoria dicitur, quia ex facti inobſeruatione ipſa cõmitti incipit,&id circo non poteſt pactum munire, cùm con- trahentium mens reſiſtaie, qui ſtipulationi lo p cum eſſe noluerunt, ſi pacto conuenta non pręſtarentur. Conditionalis enim ſtipulatio, quæ in pœna adhibetur, uim diſiunctiuæ ha- bet a:& ideo altera pars, utpote ſeparata, alte- ram nõ informat:: qua ratione& idem dicen dum eſt, cùm quis nõ ſimpliciter pœnam ſi id factum nõ ſit, ſtipulatus eſt, ſed quanti ea res erit fquæ uerba non tam ad id quodintereſt, quaàm ad rei æſtimationem referuntur. † Ter tius caſus eſt, quando contractus à principio nudus fuit, nõ poteſt pactum munire, ne alte ri fomentum tribuat, quod ipſe tunc non ha- buitu, tametſi is contractus deinde robur af- ſumpſerit: ut cùm pacto tecum conueni tibi fundum 44 Himd 14 euif vume⸗ 1 Ftin 6 munie 1 runckt rumasol, uilt Inqpus- toute gſelp 1urlanm 3 e Arg launif iim 5 uore. qelxgj emn O rn pbt d Llectabid m dac vndh wei pet. relinle enes be luii dol eꝛctgt aäby nad fd.gunm diunu limun 15 Küein gliunt uxrnm fmähei lurguſ myeni qe cont. Giſpim lgrsulpn urtn. lleo plo i Bald Allc d henipinc colfin. vheci d 16 uppamſib t Lliras gall pedcl de mus. deunz eae lelte obli aac illet⸗ d ſu akselgy llcum te dtia y fcomunit cis int.em anele,ah 17 Swiaſeuu e NUli wiwprai m dii lah biſ mpusretro nefcle uuß maion 6 4 uncödtion 1 au Wiundec5t „ tyricanun .no. Jl— ¹ſ braniſ emſ deccl. adtuser 4 d aie cödlt Ammchüt tälongfab irio Aünclucc elſt b 1. Rcratur cal. lum anude aie Alcdr oli lnonomi la dendauen cer pei. ſian Aodtame ala 3 Kpacdicdc l cum ui uni Au tur. decpi 3 ltr. r lhecum nieidnu ledeumth 1 4 daccepti „ Lnudeſdii 9 dacd duidh tra ſix· thn ndenion ei 20 A ⸗ ennaiu 8 Aco⸗ t ihecinh 6 urne Keuhſt, Ae ſerii al mdime Wekt dt acgrir dn K ſeundi 23 um lnc denexi A.tradiio. . arg. Iſtin uen le 8.1 dem cokractumm ditiõe. de per. I, et cõm. rei uẽ. 24 Ipropter pactumd- clarat mihindth agipreſcript vebi ruentu muniannn Alexan. d.l.le d dationẽ uſumnin cta. col. ante- minatus reſultat f cauet ctionilocus execi präoſtendiquuis 260 Copetſt, praſciyd I potior. l.qui n poſſe“ eriiq le balneñ. ff qui receptio: nonerin pot. in pig. Etur, feduteamR 2771 m, ſinon grauiontz l. cedere. de recium mitiepe uerb. oblig. er ſenſerit, quema alioquifacilssuiit 28 fraudem legific d.H. quinimò. eſt, cumpactumu- ehicp (ecuilt Authen. pœnalis ſequtut Autpen edens aſtipuluiun a dici e 29 oria dicitur,qpiè 229 cõminiincipidi l. ſiuir uxori. 7 rre cum er de præſc. uer. munife, C ſed Celſus. 9. do, qui ſippulaticdd raehein acio conuental empt. ali enimſtpuuibd 30 vim ditunctirhé id linbonæff Al’, dei. eſeparamalè dei. utpot zatendin l. cũ emptor. atione li denftamar nan ieim lfin ffde ac- 1. di 3 quodinte 1 Leũ te.j de pa 4 eferuntun nu ctis int. empt. — aus aprich I. ff de cuict. ntra aike elt d. ſed Celſas. Fumma anke g.. 424 fundum dare, tu mihi domũ, deinde inconti- nenti aliquid pro te facere, qᷓ;uis enim ex in- teruallo pactũ permutationis rei interuentu confirmet᷑, nõ tamen pactũ faciendi coh eren tia munietur.S ed an& ipſum rei interuentu firmabitur, tanq́; pars præcedentis=c f Et rece ptum eſt firmari, quoniã habita eius ad per- mutationẽ relatione, contractus do ut facias, reſultat. Sed an hic caſus etiam eò pertineat, cùm quis ſub contractu cõditionali pactum adijcit purè cõceptum: fEt ſi conditio nõ eue nit, fatentur omnes cohærentia cõtractus pa ctum non muniri, multò fortius nec actionẽ ullam informari, cùm nulla ſit quæ informari poſsitb:quod intelligendũ eſt, niſi actũ appa- reat, ei pacto ſolam cõditionis ſpem dubiũq; euentũ rependi, tunc enim ex Bart. ſententia ſaltẽ rei interuentus ueſtimento locus eſſet: exempli cauſa, cùm equum purè uenditurus eſſem, ut tibi morem gererẽ, uendidi ſub con ditione, ſinauis ex Aſia uenerit, iquo caſu an- te euentum cõditionis mortis periculum ad me pertinet, unde uolui uiciſsim te mihi ob- ligari, ut pro me ad talem locũ ires: certè hoc caſu eo ipſo quòd ſub conditione uendidi, ſpemq; hanc in tetranſtuli, quantum ſit pacii reſpectu, dicor ex parte mea adimpleſſe,& tanquam ſub conditioneuendendo fecerim, præſcrip. uerb. aduerſus te agam, ut tu quoq; facias, id eſt, ad eum locũ eas: quæ ſentẽtia ue ra eſte.Sed quid ſi cõditio contractus euenit? 25 fEt cõmuniter aiũt ueſtimẽto cohærentiæ lo cum eſſe, qd ipſe intelligo qualiſcunq; lit ſeu fortuita ſeu uoluntaria cõditio:ſcùm enim de alterius præiudicio nõ agatur, ad contractus tempus retrò trahiturt,& uſq; à principio cen ſetur actionẽ cõpetijſſe, ilicet uerè ante euen tum cõditionis nec actio nec obligatio naſca tur:unde cõſequens eſt, ut ſi in cõtractu do- tis paciſcar, ut dos ſoluto matrimonio ante tẽ pus lege conſtitutũ reſtituat, muniat᷑ pactũ: fcontractus enim dotis, quod ad reſtitutionẽ attinet, cõditionalis eſt, ſi matrimoniũ ſolua- tur:quæ cõditio reſpectu mortis à caſu, reſpe ctu diuortij ab alterius uolũtate pendeti. Sed quid in caſu contrario, cùm contractus purè celebratur, cui pactum cõditionale ineſt? fEt uideretur ſoli actioni præſcript. uerb. locum eſſe, nõ autem actionè ex contractu informa ri: quod tamen contrà receptum eſt:, ubi ſci- licet pacti cõditio iam euenerit: ſed hac de re à nobis alibi tractatũ eſtef Quartus caſus eſt, cùm pacto nudo cõtractui adiecto, ipſum cõ tractũ acceptilatione quis perimit: nam nec ex pacto quidem agi tum poterit“: quod in conuentione intelligendum cõtemplatione contractus facta o: liberatus enim ab eo quod in contractu deductum eſt, etiam à tali pacto liberatus cenſeturꝰ. quòd ſi in pacto ueriſimi liter actũ eſt, ut etiã abſq; cõtractu ualeat, ſe- cus eſta, quo caſu Accurſ.ſententia cõmuni opinioni conciliari poteſt:licet enim pactum à contractu ueſtitum ſit, eaq; cõtractus cauſa ceſſet, nõ tamẽ pacti effectus iam cõſumma- de pactis. b 10 20 30 4⁰ 50 60 425 tus conuelli debuit:& acceptilatio contra- ctum perimens, ad pactum tanq́; rem diuer- ſam extendi nõ poteſts, ſicut nec pactum de una re ad aliam producitur::& qui pluribus remedijs innitit᷑, alio amiſſo, alijs uti poteſt“. tVnde tractari ſolet, an emphyteuta, qui ob canonem non ſolutum à meliorationibus ce cidit˖etiam à pacto luendi cecidiſſe intelliga tur, ſi quod cum domino conuentũ habebat. EtCepolla cenſuit, etiam à pacto in cõtractu appoſito cecidiſſe y: fcùm enim pactum con- tractus pars ſit, qui à contractu cadit,& ab eo cecidiſſe intelligendus eſt⸗.tContrà reſpon- dit And. Sicul.¹ quia pœnæ locus nõ eſt, niſi quatenus expreſsim cõſtitutum reperiaturb: ſſunt enim reſtringendæ, durumq́; eſt, eum qui ab emphyteuſi cecidit, à pacto quoq; ceci diſſe intelligic: t& pœna reſpiciens principa lem contractum, ad pactum porrigi non de- bet d: Inõ enim uerè& naturaliter pars cõtra- ctus eſt, ſed ſola legis interpretatione, quæ ui deri ineſſe ait, cùm propriè ex ſe contractus innominatus ſit f: tat ubi de pœna uitanda a- gitur, ad uocis proprietatem maximè atten- dimuss, ut meritò excluſus ab uno capite, ab alio excluſus non cenſeatur. In quam ſenten tiam& Iaſ.ferè accediti, neq; non alij recen- tiores. tEgo de utraq; hac ſententia dubito, uideretur enim dominũ in id ſolum adigi poſ ſe, ut directum dominiũ uendat, nõ autẽ me- liorationes, de quibus in pacto nihil actũ eſt, cùm tempore contractus hæ domininon eſ- ſent, ad quod tempus attendendum eſtipræ ſertim cùęm melioratiões culpa ipſius emphy teutæ acquiſierit, de quibus cogitatum fuiſſe non eſt ueriſimilen, alioqui impunè potuiſ- ſet emphyteuta ceſſare:tnam ſi ei, qui con- dictione indebiti nudam fundi proprietatẽ à ſe ſolutam repetit, ius non eſt, meliorationes interim à poſſeſſore de alio occupatas repete ren fmultò minus uidetur id iuris eſſe, ut ex propria culpa lucrifactas hoc caſu ille repe- tat, redimãtue: fiet ergo aduerſus emphyteu- tam interpretatio, qui ex uerbis pacti inten- tionem ſuam clarè debuit probare. 1 Pactum nudum indebita ſolutione non ueſtitur. Quod certis annis præſtitum eſt, uidetur certo animi iudi- cio factum uideri. 3 Ex iterata pactione agi poteſt. Filiusfamil. qui partem debiti ſoluit, aduerſus§. C. auæiliu ſeſe obligat. Qui canonẽ tanꝗᷓ emphyteuta ſoluit, talis præſumitur eſſe. Tempus nudum non inducit obligationẽ, niſi rei præſtatio accedat. Naturaliter obligatus perinde ac nõ obligatus habetur iure Scienter indebitum ſoluens donare intelligitur.(ciuili. Liberalitatem interpretamur ut minimũ damni affèrat. Indebite ſolutũ pro donato habitu, intelliguur de præterito Interuentus rei non præiudicat tradenti.(tantum. Triennij multiplex effectus eſt. 13 Poſſeßlo triennalis ius in re præbet. 14 lus feudi pro cliente præſumitur, qui tribus annis proxi- mis ſoluit. 15 Actiones publici iuris ſunt,& ex nuda uoluntate non con⸗ ceduntur. △A 7 5 o tit 3 r I. fi. frunde li. 5 I. pars. de ac- cep. t l. ſi unus..an- te omnia. ff. e. 31 u l. ſi domus. ff. de ſeruit. urb. præd. x I. fin. j. de iur. 32 emphpyt. * In tracl. ſimul. 33 præj. ij.in fi. X a.l. fundi. d Barba. conſil. 34 5i.in 1. 35 36 b l. ac ſi quis. 5. huius. de reli. 37& ſumpe. c Cor. cõ9.288. col.pen.in 3. d I. in teſtamen- to. j. de cond. & demonſt. 39 g c.j. in fin. ubi Bal. de mil. ua ſal. qui cont. 40 eſt. Bal.. j. j. de ſuc. edict. h Bal. I. j. q. 8.j. de reſc. uend. 4¹ i Iaſ. lij. col.ꝛ. de iur. emph. k l. in bonæ fi- dei. 5. eod. I I. Rutilia. de cõ trah. empt. m l. quæro.§. pe nul. locat. n l. indebiti.§. fin. ubi gl.& Bart. de cond. indeb. 0 I. quicquid. de uerb, obli c. in præſentia. de probat. 16 17 4²⁶ golutiones nulla ex cauſa fictæ neminem obligat, niſi quatenus donatum eſt. Alimenta triennio ex legato præſtita, etiam deinceps præſtan- tem obligant. Tres præſtationes alimentoru, ad corundem obligationẽ indu- cendã ſufficiũt, niſi ul tima uolitasde iure na turali non ſubſiſtat. IIDEMAVGG. Alimentoru f.uor etiã ad Leontio. diuites porrigitur. Icertis annis“, Legata alimenta deporta- to quoq; debentur. Dotis cauſa ſemper& ubiq; præcipua& piaeſt. Mater liam non dotare, ſed alere cogitur, ut& pater natura- lem filiam. Ex ſolutione uſurarũ dotis, præſumitur dotispromiſſæ quatitas Fauore ſtudij uoluntas teſtatoris etiam imperfecta ſuſtinetur. Fauor ſtudij ceſſat, dum aliquid contra ultimam uoluntatem in⸗ ducitur. Ex longi temporis præſtatione, non titulus, ſed tituli qualitas præſumitur. Alexandro titulum ex diutina præſtatione præſumi placuit. Qui ſoluit uſuras nomine dotis, dotem utiq; fatetur. Emphyteuta ſua confeſione condemnatur, dum ſoluit canonẽ. Confeßio tam principaliter quam in uim cauſæ ficta, præiudi- ciuna parit. Qui ſecundum qualitatem actum gerit, eius ueritatem agnoſce- re uidetur. Præſtatiões ex paclo factæ, inducut ſolũ cõfeßionẽ præcedètis. Cauſa præſtationi nõ adiecta, ficit non præſumi titulum. Cauſa expreſſa in uim confeßionis nocet. Vbi cauſa ex natura contractus refertur ad futuru, oritur in po ſterum quoq; obligatio. Vnica praæſtatio canonis, poſſeſſorij iudicij reſpectu præiudicat Ex decennali præſtatione allegatus titulus præſumitur. Quod præſumptæ ueritati innititur, generaliter in quociq; ſer Apochæ omniu præſtation requirutur, cauſaq́; om-(uatur. nibus inſerta. Præſumptio ceſſat quando ex alia cauſa ſolutum eſt, aliusq; alle gatus eit titulus. solutio cum proteſtatione, animum obligandi defuiſſe indicat. Error penſionis ſolutæ etiam poſt X L. annos reuocatur. Effcacior præſumptio iurisobligationẽ ex præſtatiõe impedit. 40 Quoties de graui præiudicio agitur, triginta annorum præſta- tione opus eſt. Quãdo de tertij damno agitur, triginta annis præiudicatur tan Probationes inter alios factæ, alijs non nocent.(dem. Præ ſumptio in fauorem alicuius introqucta, eodem recuſante, non attenditur. Ex decennali ſolum patienlia nullus præſumitur titulus. Ex patientia decennali nec liberatio præſumitur, niſi alijs con- iecturis concurrentibus. Vſusfructus eſt pars dominij. In rebus modici præiudicij, decennalis patientia tituli præſum-„0 ptionem parit. Diuiſio fratrũ et ſociori præſumitur ex decennali ſeparatione. Quando de utilitate patientis agitur, patiẽtia tituli præſumptio nem parit. Cum de ſolennitate extrinſecus accedente agitur, ex diuturnita te temporis& patientia præſumitur titulus. Mandatum regulariter interueniſſe non præſumitur. I CERTIS ANNIS.) † Cum quidan- nuum tibi pacto nudo deberẽ,& aliquo tempore ſoluiſſem, hic traditur, non ideo in 6 futurum me cogi poſſe, pactumq́ʒ nõ ueſtiri. Atqui uideretur contrariũ decidi debuiſſe: 2 fcùòm enim certis annis ſubſecuta ſit præſta- tio, nõ poteſt negari id certo animi iudicio fa 10 20 30 Alciati cornent.in Coc. uftm.„ ctum::& ideo nulla eſt ęquitas, quin expacto«l agi debeat. ſquòd ſi ex iterata pactione agere 3 poſſumusb, fortiushoc caſu uideret᷑ agendũ, 5l propter repetitam identidem pluriũ annorũ præſtationẽ, fut qua ratione filiusfamil. qui partẽ debiti ſoluit, aduerſus 8. C. auxi lium ſe obligat, ea & hoc caſu idem re ſpondeatur: tnam & uidemus idà no ſtratibus traditũ, ut qui tanq́; emphyteuta ſol uit, tametſi emphyteuta nõ ſit, talis eſſe pręſu matur, qualem ſe dixit,& in futurũ cogi, ut canonem Her oleſtfidesznßn attingam. Cur nõ& idem hic conſtitutum fuit? TAdde quòd ſaltem rei interuentu cõfirmari hæc pa 2 L. oblig ton ctio debuiti, quod non ineptè aliqui adduxe- Frdlehn runt:nam& ut cõcedamus tempus non eſſe deac G modum inducendæ obligationis s, quã ratio- h leun nem cõſtitutioni noſtrę Iaſ. adducit, hicultra nonnuna tẽporis lapſum præſtatio promiſſionisq; exe: al peni cutio acceditt, quæ non modici affectus eſſe à lnõomni ſoleti. Sed tamen aliud legislatorib. uiſumeſt: Eeibe cùm enim hæc ſolutio ideo à me facta ſit, ut lhaüan ab obligatione naturali liberarer, non debet„ hna contra meam intentionẽ me ciuiliter obliga- per aur i rex, quo caſu liberalitas hæc mea mihi præter Üutioni. ſpem damnoſa eſſet. Cuùm enim ſola obliga 7 tione naturali tenerer, iure noſtro perinde„, gubuusa ac non obligatus exiſtimabarm: quo fit, ut id nins dg quod ſolui, indebitũ eſſet, ut hic dicit᷑ſcien gdi. Gdena ter autem indebitũ ſoluens donare intelligi/ o lcuius den turo: fat liberalitas hæc eam interpretationẽ gulim. recipere debet, ut q;minimo mihi damno cõ- p Iduuspiu ſtetꝰ, nec ulterius facta exiſtimetur, quàm ex deregim. actus geſti neceſsitate inducaturꝰ, fquę quidẽ 10 geſtio, ſolùm eius quod iam ſolutũ eſt dona- ꝗ ſghe tionem infert, nõ eius quod futurũ reſpicit': intrdichat quo fit, ut appareat ſupraſcriptas rationes le- Ba deiia gis noſtræ deciſioni minimè obſtare: reſpe- priu ctu enim eius quod ſolui in poſterũ cõuenit, r lqrdimſi nulla eſt pacti geminatio, nec maior iudicij iſir lquale certitudo, nec ullus rei interuẽtus:& qui par bansiu tem ſoluit, renunciaſſe exceptioni cenſetur rnaehſ ſui fauore introductæt, debitumq́; quod ciui- 1 ven e liter prius ſuberat, agnouiſſet: at noſtro caſu A8 CMa nulla erit actio, debitumue ciuile, nec cauſa i dlamſum pacti nudi iure efficax eſt, ut ita ex ea quis in auh ſcicit futurũ obliget᷑, ſicut in cauſa emphyteoſeos ſptorain diximus:ſnec rei interuentus quicq́; operari un filii in eius præiudiciũ debet, qui ipſetradit:me⸗ u liyſcua ritò igitur potero Plautinũ illud petẽti aduer x ⁰i Ijſi ſario inſuſurrare: Quod dedi, datum nollem: illuap.„ quod reliquum eſt, non dabo.* ³e ſends a CAnnis.) Quibuſcũq;, etiã ſilongotem 12 pore: alioqui certis annis præſtitum dicitur, ⁊ auoru etiam quod triennio præſtitũ eſt: ſufficitq; id ſpeuſi temporis ſpaciũ nõ ſolùm uſucapioniꝰ, præ- a ljjcfün ſcriptioniq;r, ſed etiã ut quis à maioribus uſu ris minorũ ſolutione liberatus cenſeaturꝰ ut ex legato alimentorũ inutili obliget᷑“: fut ex tanti temporis poſſeſsione ius in re habere quis intelligat᷑ b.ut pro cliente ius feudi præ- ſumatur: 1 mulier ad Velleig 5 3j. Faecan lt. pec. 4 C diri inke ne fidei d l ſed lulumn L ftad Na lban jce 5 ind. quod nudo pacto conuenerat, datum fuerit, ad præſtan- e Bg. lunfl ſa,Sde uno fack.jgnor f blegs. 3 6 7 rh eplla 13 pum decal bolf 14 5 glcclſe 1. ln- Uünds rcngolt u. rcnldo A luncha geſße ahcall iſemr aimcg alug. enli alfin mnülmd . ger dc wal. bhiame , mlihl d lft isbrgote n olealigudu 7 guole aime donumnöp vrenitrua ninniopra Riligt ondiution ia Aekbtorisu Neunö ſo tnollism u Kum utre es gnmale d bunmmpe. An amintrien uünözüſg lhaei grmanex kan ddironſte fihltq tusunica ſ fiweſtSiu 1 eeuiraj bl 1 datin h mekilnb. Ke ltqui im dbguo aa KälntBgo drbadgun ef ubandaſe ha uo ban uale. unn rl gu 10 apoba 6 Iliggeren Iüftu n i,; 3 2 d c.j. g. ſiuero. Gdengitnendh miiſtiueſt 8 ndi 5 l quicunc; C. Dartè debii— qlde apoc. pub. aduerlugg A lib. x. — nq; e 54 4 EFuadt f nemo poteſt. Fadei de leg.j. 1, — riüde 2 Bal in c..§.ſt tumfuittfaäc uerò. tu Cöfitmarilne Luolũtariè. de eptealiguiadind excuſ.tut. as tempus nonc:. eg 0ni quüns Kane 1 ducihielln con. ubi gl. promillionicgen t Cy..1. uæ 16 nodici affedtuscſe fit long. temp. P dislatorib uilumeh con. ubi Bald. eo à me facta t Ecl. c. cum M. demeinnt eſte, 7 6... j.j. me 1 cäuiliterohig ſcrui xcmea mihipreut menimſolaohlg ure noſtro perit abar. quo fit uii uthic dicii'fſcin m II. de fidei- 3 donare intellg cõmiſſ. am interpretatili, no mihi damnosi l.ffde iniu. iſi 3 rupt. ciſtimetur,quima o Bart..in teſta 9 ucatur,qugquti1 nei. de fcei am boluteſt drm cõmiſſ libert. Jod futurũ reſpitii Imol. l. ſis g. ſcriptas rationek de teſta. ime obſtare: rehe 13 in poſterũ Cöuent b I. ſi cuiannuu. nec maior iudic de ann. leg. teruẽtus:& quipi xceptioni eti nmas quodcll- bitumch lh di I lſ4tuliberos niſſe:at no§. Stichus. de ge ciuile, nec cil ſtatulib.lieum ut ita ex ea quti qui de an. ſeg. 2*. 09 aufa empiſtga gopelal r L. j. ubi Bar. 5. adit unède ſacro. eccl. er gl. lillud. 5. de liludpefiiati 5 f eccif nollet ſacroſ. eccleſ. t gl. l ſi quis Ti dabo. 1 tio. de lega.ij dqy ecũlilonge u l.cum hi.§.ni ræſtitum dirn hil. de traſact. ct liftin 19 loni':ie x I. in cõfirman ſucapioſi mun rriorbbul do. ff. de conf. quis a gſeauu9 tutor. eratus ce zurfol ſiobliget“ utili obn ebbel ne ius in- oſ one¹ ſeoüi 1 0 5 dientei ſuwal 17 20 428 ſumatur::ut qui tribus proximis annis ſe ſol- uiſſeoſtenderit, retrò liberatus credatur b: ut Abbatis tranſactio hoc tẽpore ſeruata, totius capituli ratihabitionẽ obtinuiſſe cenſeat᷑. Sic liber uel colonus, qui trienniũ in monaſterio permãſerit, profeſ- ſusq; ſit, ampliꝰ re- peti nequitꝰ. Hac tamen in lege non adeò anguſtè hæc uerba, certis annis, accipiunt: ſed generaliter uotquot illi fuerint, cùm appareat ex titulo inhabili, hoc eſt, pacto nudo ſolui: fcũ enim actiones publici iuris ſint& ideo ex ſola uo luntate, etiã expreſſa, nõ concedant;, nec ex tacita quidem, quæ de præſtatione oritur, ex pacto nudo concedent᷑. tf Quod fortius dicen dum eſt, cùm plures ſolutiones ex nulla cau- ſa factæ ſunts, uel ſi ex cauſa donationis: non enim obligant, niſi quatenus donatũ eſt. un de ruſticus, qui alicui quolibet anno paria ca onũ ſimpliciter daret, nõ ideo in futurũ co- geturi& qui ſæpius ad ſe diuertentẽ amicum hoſpitatus eſt, futuri tẽporis obligationẽ nul lam ſubit:& qui ad furnũ piſtrinumue alicu ius longo tempore acceſsit, nulla inde ſerui- tute alligatur Sed tamen prædicta cõcluſio fauore alimentorũ in ultima uoluntate reli- ctorum nõ procedit:hæres enim qui alimen- ta menſtrua& ueſtiariũ annuum non minus triennio præſtitit, in poſterum quoq; cogi ex conſtitutione Antonini poterit“, nec audiet ſiteſtatorisuoluntatẽ in dubiũ reuocare ue- lit, ceu nõ ſolenne ſit teſtamentũ, aut iniuſtũ, uel nullius momẽtiv, ut Iaſ- cenſuit: uel imper fectum, ut recentiores aiuntꝰ. Idem ſi incertũ legatum allegaretur?, ſibi enim imputet qui tandiu illud approbauit:& tot præſtationi- bus, nempe x XXVI. ut Cato Saccus ait(tot enim in triennio ſunt) quantamcunq; incerti tudinẽ, abſq; alio iudicis facto declararit. E⸗ go tamen ex ueſtiarij legati argumẽto ſatius arbitror, ſi uel tres ſolutiones ſufficere cẽſea- mus, ut quia ſingulis annis pro omnib. men- ſibus unica ſolutione ſatisfactũ ſit,&d& rece ptius eſt. Si uerò una ſolutio protribus annis facta eſſet, aliud traditũ eſt ꝰ, nõ procedereq́; conſtitutionẽ eo caſu reſponſum eſt: ſicut& cùm ex iuris naturalis cauſa uoluntas inuali- da eſt, ut quia fideicõmiſſum à pupillo reli- ctum eſt, quod Ang.& Xlex. cæteriq; tradi- deruntt. Ego dubito, quoniã cõſtitutio gene raliter loquitur, nec tam ex teſtamẽto(cuius nulla, an ualeat, ibi fit mẽtio) præſtari alimen ta cenſet, quàm ex ipſius hæredis triennali approbatione. Idem Ang. eo quoq́; caſu non procedere cenſuit, cùm diuiti alimenta lega- ta ſunt, nõ enim tunc intuitu pietatis id factũ uideturſed plurimi diſſentiunt, cùm ſem- per legatũ alimentorũ ad piam cauſam perti- neat:,&ꝗ́;uis diuiti factum ſit,tamen ſummũ fauorem tum quoq; cõſequitur“, ſiue quia di ues labi facultatibus poſsit*, ſſiue quia pu- blicatis bonis ad fiſcum nõ tranſeant, ſed ad- dum in poſterum? indebitum ſolutũ, de pactis. 10 4˙9 huc deportato debeant᷑y. Sed an quod de ali- mentorũ legato in cõſtitutione dicitur, fauo- re quoq; dotis extendendũ ſit? Et Bart. Ale- xanderq; idem cenſuerũt: feſt enim dotis cau ſa ſemper& ubiq; præcipua piaq;?. Cõtrà Sa lic. Deci. q;a, quòd maior alimentorũ ſit fauor, quæ uitã ipſam ſuſtinent,& iure naturæ deben tur b Vnde& mater filiam ſuam dotare non cogitur, cùm inopem alere om̃ino debeat: quod& in patre traditũ eſt, qui naturalem fi- liam alere tenetur, dotem uerò ei dare cõpel- li nõ poteſte: ſunt enim& alia fauore alimen- torum ſpecialiter conſtituta, quæ ad cęteras, qßuis fauorabiles, cauſas non protrahuntur. fSed tamen Bart.ſententia receptior eſt, quo niam lex ait, ex ſolutione uſurarũ dotis pro- obligare non potuit eum qui pactum fe-/ 20 miſſæ quantitatẽ præſumis, nec in ea repetit᷑, oportere eas longo tempore ſolutas eſſe: in hiſce enim fauoribus extendendis procliuio res ſumus, etiã ſi non adeò tanta ratio ſubſit. tquapropter& idem reſpondendumerit, u- bi de cauſa uel fauore ſtudij agatur: uolũtas enim teſtatoris, ćuis imperfecta, tali fauore ſuſtineri debet Xx: fſecus ſi aduerſus eius men tem quicquã induceret᷑, tunc cauſa ſtudij nõ æquè fauorabilis cenſetur, atq; eſt dos ipſal. 30 b TInpoſterum.) Atqui uideretur ex hac ræſtatione induci obligationẽ in futurum, quia reſponſo Papin. cõſtat ex diuturnauſu- rarum præſtatione titulum obligationis præ ſumi, non ſolùm ipſarũ uſurarũ reſpectu, ſed etiam ſortis Ang. Fulg.q́; nunquã ex lon- gi temporis pręſtatione titulum pręſumi cen fuerũt, ſed ſolùm qualitatẽ tituli, eo caſu quo de titulo iam conſtat:ut ſiuerè conſtet filium contraxiſſe,& de in rem uerſo agatur, nomẽ 40 id ſub uſuris cenſebitur, ſi à patre longo tem- pore pręſtitas appareat. Idem in patre qui uſu ras dotis ſoluit, conſtabat enim patrem ad fi- liam dotandam uel legis iuſſu uel ſuo contra ctu tenerin:ſed dotis quantitas, ex uſurarum eo nomine ſolutarum qualitate dignoſcetur, etiã ſi ſemel tantũ præſtitæ ſint0: quæ ſenten- tia(ut ego opinor) uera eſt, nec Alex. rationi bus fubuertitur, quibus reſponderi facilè po teſt. t Sed tamẽ cæteris aliter uiſum eſt, nẽpe 5o etiam titulũ ex diutina præſtatione pręſumi, ſiid allegeturꝰ, ſingulasq; præſtationes ex ea cauſa factas probeturd. Vnde ſubiungit hic Alex. teum qui ſoluere ſe ex cauſa dotis di- cat, nõ uideri quicꝗᷓ de dote cõfeſſum, ſed ex huiuſmodi uerbis folam præſumptionẽ ori- ri, quę plurimis præſtationibus iterata, faciat præſumi titulum. Cuius ſententiæ autores Baldum, Salicetũq́; laudat, quam& lege no- ſtra comprobari ait, in qua ſolutum fuerat ex 6o cauſa pacti,& tamen non inde ulla pacti ite- ratio inducitur, alioqui non rectè hic deci- ſum eſſet, agi non poſſe, quum conſtet ex iterato pacto dariactionem. Sed nobis hæc ſentẽtia probari non poteſt: qui enim uſuras tit 4 l pen. ffde ca pit. dimin. 21 cum his.. ſi mulier. de con dict. indeb. a arg. l. cum de in rem. ff. de uſur. 22 b Inſtit. de iu. na tur. in prin. c l. mater. ff. de iuxr. dot.l.neq;. j. de iur. dot. 23 d ſi quis d libe⸗ ris.§. j. de lib. agn. e l. uxorẽ.§. naa turalis. ff. de le ga. iij. 24 f 1. Mela. de ali. cib. leg. A- 25 lex.. j. col. 3. ſol. matr. g l.cã de in rem uerſo. 2. reſp. de uſur. h c. fin. de ſim. i Alex. I. ſi cui annui. de an. leg. 26 k I. Stic hus. de le La. iij. l Ang.& laſ. au then. res quæ. col. fin. j. com. de leg. m d. l.cum de in rem. n l. qui liberos. de ritu nupt.l. obligamur. u- bi Bart. de act᷑. & oblig. 27 0 I.ij. j. de dot. promiſſ.l. fin. j. ad leg. falci. 28 p l. ſiadulteriii. §. idem Pollio ni. de adult. ꝗ Sali. ibi. Alex. conſ.113. inz. r diæil. in bonæ fidei.5. cod. a I. plures. j. de fid. inſtr. 29 b Bart. d. l. cum falſa. c laſ.l.ij. uerſic. 16. quæro. j. de iure emph. E uerſic. iiij. quæro. d Guid. Pap. q̃. 272. 30 e Bar. l. j.§.ſi s ita. in fi. de uer bo. oblig. 31 f l.ſi proponas. §. j. de inofft. teſt. ubi Ang. . 3² g Bart. d. l. cum falſa. h d. l.cum de in rem. i Bal. de præſt. chart. 11. k Gl. d.l. ſolent. . fin. o ſoluere ſe ex cauſa dotis dicit, utiq; fatetur do tem deberiꝰ. funde ſi quis canonẽ ſoluit tan- quam emphyteuta uel cenſuarius, ex tali cau ſa præſumitur eſſe emphyteutam b,& in futu rum propria cõfeſsione cõdemnari poterit, niſi ipſe errorẽ pro bet alioquiplerii cit, niſi? placitis ſti- dñi iure ſuo frauda rentur, qui ſolarum præſtationũ fidem iudici facere poſſuntnec enim refert, quemadmo dum confeſſio facta ſit, an principaliter, an in uim cauſæ, quod& Bar. ſenſit, dum de eo lo quitur, qui ex cauſa mutui ſe recepiſſe cõfeſ- ſus erat:f nam& qui ſecundum aliquam qua litatem actum gerit, eius ueritatẽ agnoſcere uidet᷑f. Nec argumentũ quod ex lege noſtra ſumitur, quicq́; urget, ſcùm ſi cõcedamus ex cauſa pacti ſæpius fuiſſe ſolutũ, ea tamen ni- hil de futuris præſtationib. inducit: nõ enim nouũ pactum his uerbis concipitur, ſed ſola cõfeſsio præcedentis, ſeu ſemel initi pacti in- duciturs, ut meritò etiam ſi ex geminato pa- cto agipoſsit, nõ tamen ex unico agi debeat, de quo geminatis probationibus fiat fides. iu re igitur Ang. Fulg. q́; intellectum ſequor', 3 cùmalius defendi nequeat. tAut enim cauſa 1 Bart. d. l. cum falſa. m d. l. cum de in rem. 34 n d.l. ͤ. reſponſ. o l. creditor.j. de uſur. p d.l.ij.j. de iur. emphy. q Paul. deCaſt. l. ſicuti. õ. ſi quæ ratur. ff. ſi ſer. uend. Feli.c. cũ Bertoldus. col. antepen. de re iud. 35 36 r l.jꝗ̃. quan. lic. ab emph. arg. c. ad audiẽtid. de cler.nõ reſ. Iaſ. l. j. col. 16. de of.eius cui. 37 s d. l. cum de in rem. t lin fraudẽ.§. fi. de teſta. mil. gl.l. itẽ ueniit. §. in priuato- rum. de pe 38 tit. hæred. in præſtationibus adiecta non fuit,& omnes fatentur, cùm tempus, modus inducendæ ob ligationis non ſit, titulum non præſumii, ſed donationem potius, quæ futuri temporis ne- ceſsitatẽ nullam hahet*. † Aut cauſa expreſſa fuit,& uel ſemel à principio expreſſam fuiſſe ſatis eſt, cùm illa in uim confeſsionis noceat, etiam ſi multæ præſtationes non interuene- rinti:nam& in Papiniani reſponſo ſimplici- ter dotis uſuras à patre præſtitas dicitur“, de longi tẽporis præſtatione(quod ad eam par- tem textus attinet) nullum uerbum: poſſet tamen cõmunisſentẽtia eo caſu defendi, quo 10 20 30 cauſa ſolutioni adiecta futurum non reſpice- 40 ret: ut cùm pater uel dominus uſuras pecu- niæ in rem ſuam uerſæ ſoluit“, nõ enim ideo uidetur fateri ſe in poſterũ quoqʒ ſoluturũ“, niſi longi tẽporis præſtatio id ſuadeat. Tquòd ſicauſa ad futurum ex contractus natura refe ratur, ſecus uidetur, ut in exemplo emphy- teutæ: fcanon enim ſingulis annis præſtan- dus eſtr,& unica præſtatio ſufficiet, ſaltem poſſeſſorij iudicij reſpectu. c ¶MNiſi.) Nullũ hic lα&ναωχν⁴οꝙ eſt: referen- da enim eſt exceptiua hæc particula ad nomi natiuum antecedens, id quod conuenerat: ſa- tisq; eſt exceptionẽ hactenus eſſe de regulat, ut Iaſ. Decijq; uelitationes ſubmoueant᷑.tSa- nè ex cõmuni ſententia conſtituenda eſt con cluſio, ex decennali præſtatione allegatũ ob- ligationis titulum præſumi, eumq́; qui ſoluit in futurũ quoqʒ cogi poſſe, nec referre, quiſ- quis ſit ille qui ſoluit, ruſticus an mulier, fiſci an eccleſiæ nomine ſoluatur:. t Cuùm enim id præſumptæ ueritati innitatur, generaliter in quocũq; obſeruari debet, ut Iaſ. hic tradit:ſo- lumq́; id ſpectabimus, an ſigna, ex quib. præ- ſumptio naſcitur, omnia adfuerint, an id mi- 50 60 Alciati cõment.in Cod. luſtin.„ nus: debent enim omnes illæ præſtationes interueniſſe, nec ſufficeret ſi una uel aliquæ pro cæteris factæ eſſent“, uel ſitres tantũmo- do poſtremæ apochæ exhiberenturv, Idem ſi titulus non allegareturꝰ, uel cauſa præſtatio- nibus nulla adie- pulatio interceſſerit. ca eſſet, cm dona tio potius præſu- meretur, quæ in futurum non obligaret⸗, me rito oportet ſingulis præſtationibus eam cau ſam adiectam oſtendere, ut cõmuniter tradi- tum eſt.tceſſat autem his caſibus huiuſmodi præſumptio, ſicut& contrariæ probationi ce dit, ut cùm probatur exalia cauſa, quàm ex allegato titulo ſolutum fuiſſeb. tf Quid enim ſi ſolutum ſit cum proteſtatione, quæ animum obligandi abfuiſſe declararete f Quid ſide er rore appareat? quod in ea ſpecie reſponſum extat, cùm colonariæ, uel clientelaris condi- tionis uiri maiorem penſionem quam inſtru mento autoritatis contineretur, etiam ſupra quadraginta annos ſoluiſſent, exhibitoq; in- ſtrumento de errore docerent ¹. tIdem cùm non probatio, ſed alia præſumptio efficacior huic obſtet, ut quia is qui decem annis exe- git, præſumptionem contra ſe iuris haberet, ut cùm laicus decimas eccleſiæ recipitf, tam- etſi enim ab eccleſia iure uaſſallitio id ſe habe re affirmet, nihil ei proderits: quod generali- ter Bald.extendit in omnibus eccleſiæ bene- ficijs,ut& Jaſ.hic tradidit.t Sed& quoties de adeò graui præiudicio ageretur, ut inde ſub- 44 3 i Bart..ſch iectio in perſonam, aliquaue ſeruitus, aut de- dititiæ conditionis macula ingereretur, lon- gum id tempus præſumptioni nõ lufficeret, ſed longiſsimum XX X. annorum require- returi.fquòd ſi de tertij alicuius damno aga- tur, idem eſt, ei ſcilicet præſumptioni locum nõ eſſe, ſed ſaltem X X X. annorum tempus expectari debere. t Nam ſi probationes in- ter alios factæ alijs non nocentu, nec huiuſmo di quidem præſumptio nocere debet. t Sanè & illud ego putauerim, hãc præſumptionem quæ exactoris ipſius fauorem reſpicit, eo de- trectante attendendã non eſſen: unde quam- uis dominus, cui aliquis tanquam emphyteu ta decennio ſoluit, allegare eum ſibi eſſe em- phyteutam poſſitu, non tamen uice uerſa ne- gante domino emphyteuta tali tempore id iu ris uſucepiſſe exiſtimandus erit, ſed triginta annorũ ſpacio opus eſſe receptius uideturꝰ. Et hæc quidem tum locum habent, cùm per decennium præſtatio interuenit. Sed quid ſi nulla ſit præſtatio, ſed ſola decennij patien- tiac Et titulum nullum præſumi Bartolus& cæteri ſenſerer, aliàs omnis præſcriptionum longiſsimi temporis materia turbaretur: fun de etiam ex tali patientia liberatio non præ- ſumitur, niſi ſpecialiter concurrant aliæ cõ- .—. iecturæ, quæ præſumptionem hanc adiu- uent“. Sed nec ſeruitutes perſonales tali tem pore acquirunturꝰ. Sicut enim me ſciente& patiente rem meam decennio poſſidens, non tamen ideo titulo poſſediſſe credideris, ita nec 39 A lſttullen, Stichus.4e tullb. A X Al guienmg Butr c.lien cedlt. * d. Hiitengu lioni. XSl ſtln Sfn. 40⁰ a I. diuu, dey integ. 41 5 Bald.1i,la ri dot. pron. 42 c Alex. colſl 190. ina. d Alex cynſ, 113. IM 1. e d.. duun. 43 f gl.pemant de cenſt & But. c.clchr Kolici. de que ftpydl h Balcc expo- te Adæ.dete- ſlibus Lffin. k perueril empt. 1 1i Stiti. 45 ml ga fauen 46 47 n Felin Acen Bertollunal antepen. o L. cõpeii i Bar depraſ Xxx.9n. Al j. de iur.enp. p elluden ſucap. ꝗ Llberiögu gjj deablh 48 49 rproculi ge in rem. t al Cclu ſfüuſe clan cllelhc teniqpr 4 bi here u ullöpact pobiter dkcome ſana⸗ ninnn f lach inühpu wel dumgoch orun reic Ftarsautde Jübme mlbtiteri 1 mrerume auiß enloribus Manion fn myiv uu untixspriul untuts onpr ühtbinalen ilxrucvnm Wkragrenõ 7 Inluvpendi gnubacon ¹ namirnlzi 1 1 ¹ 8t iderenaruin 5⁰ a4.frde uuf. eal bi 51 nütertrat, . ndiuſm 5b gll. ſeruitutes. generali. — 52 Sux animu d arer: Qui d 41 c gll. pen. j. com mu. diuid. n. 3 el clientelarts cond, d C.& Bal. hĩc lonem quim in 53 deretur etiam du 1 lllent, exhibitogi Ochim⸗ Wcerent,td. e I ſi filius j. 3e :Idemmn perit hæred reſum ti R petit. arε. lumptio efficacin. 54 ui decem annien ntraſe iurishabete: cclelie recpit mn f l.qus in cie- uaſflioti ch zeeie zeün lerité: quod generl’ nidus eccleliæ bene 55 dit Sed&quoliet g gld.c. perue- geretur, utindeſib! nit. Naue ſeruitus autde h Alex d.9.. ula ingerererur,bl nf na ſrifet ptioni nõ ſufficeri 1 annorum requ 3 alicuius damnoag. ræſumptioniloem 4 X. annorum tempu am ſiprobationesi 6 nocenu, nechuicſm„ nocere debet, dm 3 häc præſumptiohen. lorem reſpici eocè 2 on eſſen undequum- 3 s tanquam emphylel 12 ſibielleen 1 zare eum ſi 1 dtamen uice velſig 14 uta talitemporeitl 15 l. ſed vigim 16 adus erit,ſed ig, 3 e receptius würi. 5 umbhabect, umdi 5 veruenit dedcqu 2, 3 1 ſola decenni fan 21 xſomi Batud 22 oræſciiplonlt 23 ateriatur runye 3 0, a liberall hn 7 concurranta,, . one hanc alu 29 ptio aalestlt. vespe neſcinui 38 curen dersan 31 cenniopesilas,5 „ edile clecude i 432² nec ſi tanquã uſufructuarius poſsideres tuſu fructus enim pars dominij eſt,& ideo talis ceſſatio mihi nõ obeſſet. Non procedit tamẽ ſupraſcripta concluſio tribus caſibus.t Pri- mus eſt, cùm de modico præiudicio agitur, ut in ſeruitutibus f 1 Prerdidlien wecrat IMP. IVSTINIANVS naddr rſs loannipræf præt. nim quis ex cauſa ſeruitutis, quam ſi bi cõſtitutam alleget, poſſediſſe ſe tanto tem- pore domino ſciente probauerit, præſume- tur titulus b: quæ ſententia receptior hoc ca- ſu eſt, tametſi Alex. hic dubitauerit. Vnde et traditũ eſt, ſi fratres uel ſocij decennio ſepara tim habitauerint,& res ſuas poſſederint, præ ſumi diuiſionẽe, ſiue quia hic de graui præiu dicio nõ tractatur, ut Bar. ſenſit, ſiue quia mu tua poſſeſsio utriuſq; interuenit. t Secundus caſus eſt, cùm de utilitate agitur, quæ ipſi pa- tienti quæſita ſit: ut cùm filiusfamil. delatam ſibi hæreditatẽ decennio retinuit, præſumit᷑ iuſſu patris adijſſe,& illi qui eum hactenns poſsidere paſſus eſt, acquiſiuiſſee. † Tertius eſt, cùm de ſolennitate extrinſecusaccedente tractatur, ex diuturnitate enim temporis pa- tientiaq; præſumitur': quod tamẽ intelligen- dum quoq; eſt, cùm de grauipræiudicio non agitur, reiq; qualitas& ueriſimilitudo id ſua- deats:aut de mandato non tractetur, tid enim regulariter interueniſſe non præſumit᷑: qua- rum rerum exempla hic à Iaſone, cæterisq́; re centioribus accipienda ſunt, Præſcriptioni fori quocunq́; nomine cõceſſe quiuis renuciare Præſcriptio quid, qualisq́; dicatur exceptio.(poteſt. Sacerdotes priuilegio fori renunciare non poſſunt. Sacerdotes non præſcriptione, ſed exceptione fori tuti ſunt. Qui pact in alienum iudicem conſenſerint, non prorogant e- ius iuriſdictionem. Pactis priuatorum noua iuriſclictio dari nequit.(tur. Partes agere nõ poſſunt, ut abſq; traditione dominia transferan Stipulatio pœnalis contractui adiecta, facit pœnam committi quamuis d contraclu receſſiun. luramenti religio non ſupplet ea quæ iuris publici ſunt. Quo in loco quis ſoluere promittit, in eo& cõtraxiſſe uidetur. Dignitas eſt à principe uel lege ſpecialiter tributus honor. Dignitatis militaris appellatione tantu inſignes perſonæ uenit Dignitatem eccleſiaſticam prælatis metimur. Triplex hominum in iure cenſetur conditio. bentur. Sacerdotes, milites, Doctores, nec clarißimi, nec perfectiß. ha- Militia ſeruili conditioni comparata, dignitas æſtimatur. Dockores larga ſignificatione dignitatem habent. In gradu eſſe, dignitatem arguit. Sacerdotale munus patrimoniale fuiſſe traditum eſt. Aduerſus bonos mores nulla procedit renunciatio. Renunciatio quæ futurum delictum reſpicit, non ualet. Mali exempli eſt filium luxuriari patre egente. Renunciatur uiuentis hæreditati inutiliter. Arbitrio boni uiri non poteſt renunciari. Dolus de futuro non remittitur. Renunciatio contra naturale uel publicum ius, non ualet. Pacto ingenuus nequit in ſeruitutem redigi. Defenſioni ſuæ in criminalibus nemo renunciare poteſt. Nemo membrorum ſuorum eſt dominus. Quando lex quid in fauorẽ priuati inducit, ei renuciari bermit Actibus ſubſtantialibus renunciari nequit.(itur. de Pactis. 10 20 30 50 433 32 Prohibitio legis generaliter uim formæ inducit. 33 luribus partim publico, partim priuato fauore introductis, in priuato fauore renunciatur utiliter. 34 Seculari iudici in ſacerdotes nullum ius eſt. 35 Pacto nemo in ſeruitutem ſe dedere poteſt. 36 Venqdita libertas tanti ius uſucapiõis trasfert I quis in conſcri/ 37 Quod lex in utilitatem bendo inſtrumẽ- ſubditorum cõſtituit, ei renunciari nequit. 38 Super alimentis fuaturis ſine prætoris autoritate non tranſigitur. 39 Communi diuiſioni inutiliter renunciatur. 40 Pactum ne durante uita diuiſio fiat, tenet. 41 Iuri uendendi pignoris, renũciari pacto nequit ob culpam non luentis. 4² Minor reſtitutionis priuilegio renunciare non poteſt. 43 Mulier Velleiano renunc iat inutiliter, niſi ex interuallo de liberatione præuia. 44 Notarius impertinentia reſpõdens, fidẽ inſtrumẽto adimit. 45 Exceptioni in odium perſonæ a lege introductæ, renuũciari 46 Macedoniano renuciat filiusf. cõſentiẽte patre.(nequit. 47 Nemo fauori alterius renunciare poteſt. 48 Renunciatio exceptionis dotis non numeratæ à marito fa- cta, creditoribus ante tempora præſcriptionis prodeſt. 490 Renunciatio legis luliæ de fundo dotali ab uxore facta, nõ nocet creditoribus. 5o Pater cõmuni fauori& ſuo& filiorum inutiliter reniciat. 51 Renunc atio ex re, materia, præſumpta uolitate deficiens, non ualet. 52 Pacto agi nequit, ut dominiã abſq; traditione transferatur. 53 Simplici pacto non cauetur, ut in contractibus innominatis pœnitere liceat. 54 Seruitutem prædio nemo imponit, niſi perfecte ſit dominus S luri nondum quæſito, nemo renunciat. 56 Generalis renunciatio non tenet ubi ſpecialis requiritur. 57 Specialis renunciatio generali efficacior eſt. ss Pater omni legum auxilio renuncians, Cõſtantini reſcriptu non comprehendit. 59 Aſſeſſores ad pedes tribunalis prætorij leuiores cauſas co- gnoſcebant, unde pedanei iudices dicti ſunt. 60 Ordinarij magiſtratus inter pedaneos iudices nõ referutur 61 Arbitrorum ſententiæ metu pœnæ ſtatur. 6²2 Compromiſſum quid. 63 Arbitratoris ſententiæ impunè non paretur. 64 Quæſtio controuerſi iuris, ficti quæſtioni æquiparatur. 65 Arbitri iuris ſunt, quibus articulus iuris demandatur. 66 In iure lis principalis eSt eius articulus, iſadẽ priuilegijs cen- 67 Articuli cauſa fauorabilior eſt ſæpe principali liti.(ſentur. 6 Articuli cauſa nonnun quam ſola ſatiſdatione dirimitur. 69 In cauſis damni dati, quando ſolum iuramẽto actoris ſtatur, idem in articulis obſeruandum eſt. 70 In cauſis odioſæ materiæ non æquiparantur principalis lis & articulus. 7i In iudicio poſſeſſorio ab interlocutoria appellare licet, quà⸗ uis definitiua idem factum non ſit. 72 In ſummarijs& executiuis iudicijslegitimatio perſonæ ple naris cognoſcitur. 73 ludex ob dolũ aut gratiã totius litis æſtimatione cõdẽnatur. 74 Culpa iudicis parti condemnatur in id quod intereſt. 75 Omni in arte error culbæ pœnam ſuſtinet. 76 Imperitia iudicis nunꝗᷓ obligatur niſi ad id quod intereſt. 77 Dolus iudicis famæ diſpendio coartatur. I AvIs IN conſcribendo.) † Poteſt S unuſquiſque præſcriptioni fori, quam quis propter dignitatem, militiam, ſacerdo- tium habet, renũciare, fEſt autẽ præſcriptio, exceptio qua quis aduerſarij intentionem ge neraliter, alioqui ueram, eo in caſu non pro- 2 3 a c. ſi diligenti. de for. comp. 4 b c. ſi Impera- tor. 96. diſtin. Feli. c.ij. de ma ior. obed. C 11. J. 1. C. ma- Lhunl. d l. cũ clericis. l. omnes. l. iube mus.. fin. au then. clericis. 5. de epiſc.& cler. 5 e l. jj. g. cœpta deinde. de ori. iur. f l.j. ubi Bart. de iud. 2 d. l.j. ubi Bart. h L. ſed ſi manen te. de preca. 6 i l. priuatorum. de lur. om. iu. k l. quoties. ff.de ſeruit. 7 I L nõ ſtatim. ff. de pecul. Bar. l. cũ falſa.. de iur.& fac.ig. 8 m l. ſtipul. iſta. alteri. de uer. tia, ſtipulatio pœnalis ſubijcitur, id actũ pro- 50 oblig. 9 n I. ſi pacto. 5.e. 0 But. Abb. c. j. de iudi. p l. pacta quæ contra. ubi di- XI. F. eod. q laſ. d l. ſi con- uenerlt. r d.lſiconuen. mæ, Venetijs, Lugduni,& ubicunque fue- 6o 5 I. Titium.§. j. de admin.tut. Alciaticorent In oc.lufbin- cedere, quo de agi tur, allegat: quod in lib ello de quinqʒ pedum præſcriptione diffuſius o- ſtendi. Quo fit, ut cùm hodie iure pontificio ſacerdotes omnino à ſeculari iuriſdictione ita exempti ſint, ut nec uolentibus quidem, pręterquam à ſym- myſtisius reddi poſ ſit*, in eis uerba le- gis noſtræ locũ nõ to, ſeſe confeſſus fue/ rit non uſurum fori habeant: f quippe li hodie illi non præ- Pter cingulum mi j⸗ ſcriptione, quę ex- tiæ, uel dignitatis, uel etiam ſacerdotij prærogatiuam, licet antea dubitabatur, ſi oporteret eandẽ ſcri- pturã tenere,& eum cepto aliquo caſu iudicis iuriſdictio- nem agnoſcit, tuti ſunt, ſed legitima exceptione, quage neraliter al egant, nullam eſſe in eos præſcriptione, pro-, 435 contraxiſſe uideturt, ut meritò ibi quoq; con ueniri poſsitu.Idem ſi dixerit ſe eis in locis de pecunia reſponſurũ?, quod Alexander hic cenſuit: uel ex alijs coniecturis id actum ap- pareret, ut quia eſſet mercator, qui hiſce in lo cis ſoleret per lite- qui hoc pactus eſt, ras cambitiõis, uel non debere aduerſus dwurachis ſatiſ acere, ut Jaſon ma mconuentionem 3 0 ſua n lli uult: uel quia ſol- uenire, uellicentiam uereaut reiponde- ei præſtari, diſcede- re promiſiſſet: diſ- re quidem à ſcriptu⸗ iuncta enim arguit ra, ſuo autem iure u- Telſeienden reſpe . 3. uiolutio ibi ti. Sancimus, nemi⸗ nis ibi fa ciendæ, ſeu ſatisfa- ni licere aduerſus pa ctionis adiectam⸗, cta ſua uenire,& con quo ſenſu non ſo- lùm reſpõdere, ſed ſecularium cognitionem: idq; etiam, ut cre- 20& tranſcribere quandoq; dicimus. brior eſt ſententia, iure diuino b. licet uidean- tur ueteres, quod ad cenſum resq́; pecunia- rias attinet, aliud exiſtimaſſe°, alioqui tot le- es in Codice& Authenticis nõ haberemus, falcem(quod dicitur) in alienam meſſem mit tentes“. Hincq; etiam apparet, legi noſtræ lo cum non eſſe, cùm conueneritut alius præ- tor, quàm cuius iuriſdictio eſſet, ius diceret?: quippe& hic non de præſcriptione, ſed iuſta b ¶ Dignitatis.) Dignitas honor eſt alicui propter merita, ſpecialiter principis, uel legis beneficio impenſus b. fEt ideo cùm de digni- tate militari loquimur, nõ de omnibus milliti bus, ſed de his qui ſpecialiter honorẽ cõſecu- ti ſunt, intelligimus, ut Centurio, Tribunus militũ, Præfectus caſtrorũ, Magiſter militũt: Tſicut ſi de dignitate eccleſiaſtica, nõ omnes ſacerdotes, ſed qui ſpecialiter præcellunt, ut exceptione agitur, cùm ille prætor nullo caſu 30 Præcentor, Decanus, Archidiaconus, Præ- ius cognoſcendi in paciſcẽtes haberetI. Nec hiſce pactis fieri poteſt prorogatio iuriſdictio nis, ſed re ipſa, id eſt, iuris ipſius uſus, quod& prorogationis nomen indicat: ſolùm igitur pacto ſtandum erit, ſi iam aditus prætor fue- r t:antequam adeatur, deſiſtere licet. t Pacto enim prinatorũ noua iuriſdictio dari nõ po- tuiti, ficut nec uetus prorogari abſque uſu patientiak. Sed quid ſi partes renunciarẽt,& id agerent, ut reſilire à pacto non licerete Et 40 Bal. Mart. Laudenſis,& Decius adhuc ei legi locum eſſe exiſtimant, quia ad ius publicum pertinet quibus& ipſe accedo, ut nõ magis id partes poſsint, quam qui agũt, ut abſq; tra- ditione dominia transferãturh quod& Bart. hic uidetur ſenſiſſe, qui ſi promiſsioni adie- cta eſſet pœna, eam ſoluùm cõmitti poſſe cen- ſuit, nõ autem ideo ex principali agim. f Quo- ties enim cõtractui, à quo licita eſt pœniten- pter conditionisuerba cenſetur, ut ſi alterum pœniteat, nihilominus pœna cõmittat n. Ex his conſequens eſt, ut nec iuramẽto quidem confirmari ea conuentio poſsitꝰ, cùm religio ea quæ iuris publici ſunt, nec in poteſtate iu- rantis, nõ ſuppleat?: q́;uis hac in re pleriq;, ad legis rationem non attendentes, diſſentiant. Si igitur in inſtrumento aliquis certam quã- titatem promiſerit, ſubdideritq;, uelle ſe Ro- rit inuentus, conueniri, nõ obligatur, ut Bar- tolus ſenſit, niſi uerba ita concepta eſſent, ut 10 ſolutionis promiſsionem arguerent'. † Quo enim loco quis ſoluere promittit, eo etiam poſitus, Prælatus, Abbas, Epiſcopus,& ſimi lesGeneraliter uerò in iure noſtro tres ſunt hominum conditiones: Senatores, Equites, Plebs. Senatores clariſsimi“ erant: ſed inter f Inauthatdi hos qui quæſtoria, prætoria, cõſularia, trium phalia ornamenta cõſecuti erant, ſpectabiles quoq;& illuſtres dicebant᷑ ſ. Equeſtriũ digni tas ſenatoriæ quoddam quaſi ſeminariũ erat, ad quos iudicia plerunq; pertinueres: unde centũuiralis ordo ex his inſtitutus". Procura- tores Cæſaris, itemq́; præfectus Auguſtalis, qui Aegypto præſidebat, ad hũc gradum per tinebant, ut Cornelius Tacitus autor eſt. Ex plebe ſi qui iudicio principis uel ad præſida- tum prouinciæ, uel ad aliam adminiſtrationẽ promotus fuiſſet, perfectiſsimus dicebaturꝰ quodaliàs diffuſius attigi, oſtendiq; quantũ hac in re aberratum à noſtratib. hactenus fue rit. Propriè igitur dignitates in iure noſtro ſunt, quæ prædictis Clariſsimatus, Equita- tus, Perfectiſsimatus gradibus continentur. tQuo fit, ut milites& ſacerdotes huiuſmodi dignitatẽ propriè nõ habeant:ſed nec Docto res, niſi qui uiginti ſtipendia impleuerint. Largius tamẽ,& ex ſubiecta materia, uel præ ſentihominũ exiſtimatione, quandoqhalia fit interpretatio: tpropter qualitatem enim ſer⸗ uilis maculeę, illi cõparata, militia dignitasexi ſtimabiturl. Item miles ſipagano cõferatur, dignior exiſtimabiturm. †quod& in Doctori 17 bus dicendũ, qui& ipſi dignitatẽ largo mo- do habere dicunt“. Sed& ſimplex ſacerdotiũ dignitas eadem ratione dici poteſto, fdicun- tur enim clerici eſſe in gradu, quæ uox ad dignitatem t ledraiſe deact Cchi u lij ſ ehnn aut lud o Xcdledi d ro comp. * g. lpeen equltif de 11 G hab. 8 lj. frderthu 3 dub. 4 g! liijſar. cur.1ſtur. 1 de preſc un b barlj. calj dan j de dg. el. j. in fin a Maced. d e ſttu. ngii de reſc. in auth. ſcd g ſcopalii 1 1i epiſGc c. ad aures,â 12 reſenpt. e Lifdehͤaa uie, æta. lſeni nis. fde ſen Liſdecoml j ſde prapo 13 lUbellorne lun aajte 3 ſhe dhrennd zum rlconüog 4 ſen ulimet iſ ud venürari „ emll0 Kaudeapach cies tulm, Aincqplt ſh natlerl en ndeberl bro xi tarum. celct rans inlriep 2 Ülſenim u ula duuct Sic dai innen quai luſtr.ſeco⸗ bun untenũci ſas.. geuen Pin unius natu ſunif vin asbonos numaiflium 1 d 2 glijcee ſiz mratonet digbi. Antuxlat b ii aens u dtgoadar rell petiten 4 1 ctgture ui de lib. eg. 4 n wprere irsſe dein 19.lb.a, ai M 4 k Ljjde wſ d aenlhs in unhe Cw. mt l ecomp ſtn codll i umremitte 1Rub-olfi Satefiruror gui mim lria ek cim poſſ oll ſha adir 1 ee ſue Ait ſiner ae dg it gnbrenunc 15 d ai lltataer ren e tütghesin m Dar li.in d gü drmam dſvriſtal wn eläl qe coll!on iünce luc 16 3 riöndei nc. fuane ſd tmroen d Mag. dw te 6 6 urnend da Knimein 0 loffe 4 1 wiid doteſt aechſou a nitn urpec 18 R dnes eſte gtgrdiand 9 u er erito bi . Dl ennſes 435 adaälaadt, 1 Ex d. 7 a urdibaie ſcroſancta. dignitatem refertur. Illud conſtat, apud gen cator acm, codlti. tiles ſacerdotiũ quoq; dignitatem fuiſſe b. Cu ch Julaid 6 lj. adleg. lul. rabant etiam ludos, quos in honorem deorũ 8 dlererger deamb. non populus faciebat. Vnde Syriarchiæ, Lyciar- 18 aambildi 3 dſſinguemus. chiæ, Phœnicarchiæ nomen, à prouincijs drraſt 1 in pri. de arb. quibus præerant. dCera d, 1. cere ulaſmn 19 Hinc& ſacerdo- trahentes decipere. uultr uel quuͤllie I. Fde nat, tiæ munus, qd pa- Si enim ex ipſo edi nereautrel 1 1.Lj. 5deof trimoniale fuiſſe Gopretoris HaCta es te promiſiſeé t“, fr. comi. ori traditum eſt“. bPlS Pasla iuncaern tedi I lantepen.j.de Antiqui.) Ni ueta, quæ neq; cotra relgöian dig munerib. pat. ſi renunciationi ali leges, nec dolo malo Kulcletont heene f qua ex ſex infraſcri inita ſunt, omni mO- . bbin e Lcõuenire. jf.. 65 dleenda ſeuſ uün ffae pac. dot. tis cauſis aduer ſa do obſeruanda ſunt, ctionis adi u retur.IPrima, cim uare& in hac cauſa leckam id ius bonosmores 9 quo ſenſunony ldle betaa um reſpq ter. ſol. matr. dici Ghceteli,, Län dicimuga, l ſeruos.j quæſt. urtonorekamm 1 itanu.§.pa Principis uclleg ae. ffeod. tideo cum decigi, Lf. j. de pacl. ôde omnibusmili pig.. liter honorẽ cqſecu, Labdicatio. de Lenturio, Tnbunu Pat. pot.Ban. u. Magiſtermili' ſius, al. el 8e,§. parens. de eſiaſtica, nô omns lib. agn. aliterpræcellumn'n: jl ſeq. 21 rchidiaconus, bm Dyn. c.ſeien- 8,Epiſcopus&ſimi ti. dereg iur. iure noſtrotresſum in 6. 3 Senatores Pquité 20 3 89 k ...Bal. C0 imieerant: ſedinte ae arb- 8 il. 252. in 2. oria, cõſulariatim dereuo uti erant ſpectablè οnat. Roma. nt:. Equeſtrũdigi ſing.a22. 22 qualiſemmaruen Bart ſe.23 h peninuen ronde 24 inſtitutus Procun Alex conſ. xfectus Auguſtab A0.ult.in 4. t ad hũc gradumg I.ius pub. ffe. acitus autor ethi l. ius agnatio- cpis uelad prælcè nis.ff eod. ini lioli d l. abdi atio. . de le⸗ gi, oſtendich unn⸗ 22 ſtraib hadtem l nec ſi uolẽs. iitates in iule no J. delib. cauſ. ariſcimatus⸗Pqufi 1quos prohi- dibus continenin bet ff de po- 4 erdotes wiulmod ftulationib. acer anec vodn liij ſed quia beant'en di F.de ur. cl m leueriit, Cdl. bendiaimpl 27 „rquodel 9 . 1ℳ‿„77 dignitale A” bi ter. fheod. reſpiceret: aduer- pacta non ualeant? ſus eos enim nulla eſt renunciatio e:ut cùm quis paciſcitur, ne al ter coniugum ea exceptione utatur, qua pro- uiſum eſt, ne ſuprà quàm facere poſsint, con ueniatur: id enim aduerſus reuerentiam eſt, uæ mutuò à coniugibus debetur. quod& in pacto dicendum, quo conueniatur, ut ſer- uus in caput domini interrogari poſsit: id e- nim aduerſus reuerentiam eſſet, quæ domi- no debetur, ut etiam ſecuritatem domeſticã cõuelleret.Sic& nõ ualet renũciatio quę fu turum delictum reſpicit, nec cùm quis legis cõmiſſoriæ pactum in pignoribus approbat, & id enim uoracitatẽ fœneratorũ crimenq adiuuati.Sic& receptũ eſt, nõ ualere cõuen- tionem, qua inter patrem& filium de alimen torum renũciatione agiturx: id enim nõ tam cõtra ius naturale eſt, ut Deci. ſenſit, quàm ad uerſus bonos mores, tcùm mali exẽpli ſit lu- xuriari filium patre egente. ſ Quod& de re- nunciatione traditũ eſt, quæ de uiuentis hæ- reditate fiati.tldemq; cùm quis ei iuri renun- ciat, quo ad arbitriũ boni uiri, arbitri ſentẽtia redigitur: uidetur enim doli mali anſam ar- bitro præſtare, ſi dolo uel lata culpa iudicatũ proponaturv. Idem quoties ius reuocandi do nationem, libertatẽ, legitimationẽ, ex ingra- titudine competitꝰ, non poterit quiſquam fu turam remitterer, ſi in ea dolus ſit, fquia do- lus de futuro remitti non“ poteſt. tSecunda cauſa eſt, cùm renũciatio aduerſus ius publi- cum fitr, ſiue naturale, ut cùm quis iuri ſan- guinis renunciat:, aut pater filiũ alienat abdi catq;: uſitata enim Græcis illa& oxveεuois, no- ſtris legibus incognita: eſt: ſiue ciuile ſit, ut quia formam aliquam inducat, uel ſolenni- tatem“, uel aliud quod priuatæ facultatis non ſit Vnde pacto quis ingenuus ad ſeruitutẽ redigi non poteſtꝰ. Et prohibitus poſtulare, etiam uolente aduerſario, nõ poſtulabitY. Et de pactis. 10 20 30 50 60 437 brorum ſuorum dominus d eſt,& publicè in- tereſt, quemlibet defendie. Quod tamen qui- buſdam caſibus non procedit, hicà Iaſone ad notatis.tSed& quoties ſolo priuato fauore lex aliquid pro forma inducit, poſſe eirenun ciari ueriusſ eſt:qᷣd in filio pręterito re ſponſum eſt, qui te ſtamentum appro- baſſet8,& in teſti- bus, qui citra iura- menti religionem uolẽtibus partibus aliquid pro teſti- monio dixiſſent¹. Idemq; de alijs acti bus iudiciarijs, qui fauore priuato in- troducti ſunti, ut dilationes, interrogatiões, feriæ meſsiũ, t nõ qui ſubſtantiã iudicij reſpi- ciunt. Nam& legi prohibitiuæ, quæ priua- tum fauorem reſpiciat, renunciari poſſe con ſtat, q́;uis regulariter prohibitio legis uim formæ inducat, quod Iaſon hic aitt Sed&ſi lex publicã priuatãq; utilitatẽ reſpiciat, quate nus de priuata tractatur, renunciari poterit, dum ſeparabilis ſitn, quod Bar. hic docet:alio quiſi ſeparari nõ poterit, ſecuseſt, ut in pacto traditũ eſt, quo mulier deteriorẽ exactiõis in dote conditionẽ facitꝰ:ut in milite, qui procu ratoris officiũ aſſumere uelitr: ut in aduoca- to, qui aduerſus ordinis ſui decorẽ prouincia les functiones ſuſcipiati. Sed cur nõ idem eſt in milite qui renunciat pręſcriptioni forie hic enim ualere dicitur. An quòd nullum dede- cus militiæ infertur, cùm alioqui iure cõmu- ni ei iudici ſubijciatur cᷣtquod hodie in ſacer dotibus non eſt, in quos nec ex regula com- muni ſeculari iudici ius eſt.tSed unde factũ putabimus, ut pacto quis ſe in ſeruitutem de dere non poſsitt,& tamen uenditione adpre cium participandum facta, poſsit“: An quòd utilitatis cauſa id receptum ſit, uiſumq́; legis latori in uenditionis contractu magis tolera- bile, in quo ius tranſire,& ſic libertatem om- nimodo amitti neceſſarium non ſit, ſ†quum ſufficiat uſucapionis conditionem transfer- ri*,& ideo tali uenditione non excluderetur proximorum affectio v, ſolumq́; uſucapioni locus adhuc eſſet⸗=? 1 Tertia cauſaà ſuperio- re pendet, quum lex propter uarias ſubdito- rum utilitates aliquid conſtituit, ei facta re- nunciatio non ualet, ſi ad ius publicum ali- quo modo pertineat: fut cùm quis ſuper ali- mentis in futurum ex teſtamento debendis abſque prætore tranſigit,& beneficio legis renunciat:, uel cùm non uiſis nec inſpectis tabulis teſtamẽti tranſigit b.t Idem cùm quis cõuenit, ne rei cõmunis omnino diuiſio fiat, idenim conuenire non poteſt. Sed quanam ratione id prohibitum dicemus?& Accur- ſius, ut infinitas euitet. Nam& uidemus pro hibitionem alienandi etiam generalibus uer- his factam, ultra quartũ gradum nõ porrigis, quum& alia regula eſt iuris antiqui?, o- mnes licentiam habe re, his quæ pro ſe in- troducta ſunt, renun ciare. Omnes itaq; iudices noſtri, hoc in litibus obſeruent,& huiuſmodi obſerua/ d I. liber. j. ſf. ad leg. Aquil. e l. non tantum. 30 qFe appell. f c: fi. G his ait. de offt. deleg. g l. filio. de inu ſb rup. Bar.l non dubii. C. de teſta. h c. tuis. de teſt. i I. j.§.j. ff. de fe riſs. k gl. c. de cauſis. extra de offic. deleg. l c. nõnulli. Bal. de reſcript. m gl. l.j. j ne fid. dot. 31 n Gl. d. l. iuriſ- gentium.§. ſi 32 paciſcar. 33 0 I. de die. de pa ctis dot. p I. filiusfamil. §. ueterani. de procur. q l. ne quis. j de aduo. diu. iud. r l. magiſteriæ. j. de iur. om. iu. 34 5 d. c. ſi diligẽti. 35 t d. l. nec ſi uolẽès u§. fin. de iur. perſo. x l. ſt ita diſtraha tur. de contr. empt. 36 „ lj cum ſeq ff de lib. cauſ. 377 ˖ Lnõ ideo.j. de lib. cauſ.l. ij. ff. ſi vahui 38 a l. cum hi. ffde tranſact. 5 d. l. de his. co. 39 tit. c l. in hoc iud. 6. ſi conuenerif. ff. cõm. dinid. Kle.l. ſi nõ ſor tem.. ſi cẽtã. ff. de cõa. ind. d§. j. in auth. de reſt. fdeicõm. „ Alciaticoment. in Cod. luſtin.„ a l. cum pater.5 licet alij rationẽ eam adducant, quòd cõmu- dulcißimis. de nio diſcordiam pariat, unde tali pactioni oc- legjj. 40 currendum fuit. Quòd ſi conuenerit ne du tum filijs& creditoribuse.f Sed& ſiimmuni 50 tas patri cum filijs ſit eonceſſa, q;uis ei pater ccckcãi renunciauerit, ius filiorũ nõ uitiabita 4 Sexta 51 ceimmeun 6 ahözen b Flor. d. 5 ſicõ rante uita fiat diuiſio, ratio infinitatis ceſſatb, cauſa, cùm aeeſeiih eX re, materia, uelprę a Lalie Gan 39 lnut qor ueniat. Decius ualebitq́; pactũ ſicut& ſocietas inid tempus ſumpta uolũtate deficit: ut cùm quis rem de- liißRaee Jye deſ p conſ. 256. 41 cõtracta c.[ Ad hãc poſitam nõ petere, niſi poſt aliquod tempus ſanccch a ſibuum clj ff proſoc. ſpeciem pertinet, tio,& ad pedaneos4 promiſit, poteſt mutare uolũtatẽ,& chprimũ e li ſpmulg 3 ſ däͤtode Alex conſs ſi actum cum credi repetere?, quoniam id contra naturã depoſiti cepoſ 3 Jlo vapes wr. tore eſt, ne pignus uendi poſsit, adhuc enim eſt, quodad libitũ deponẽtis, cuius fauore ce 8 dreca niasul A b dehj2no. poſtquam ter denunciatũ fuerit, uendi pote- 10 lebratur, reuocari debet. Idem in eo quipreca 4 un. pfl lircin i, itd. quod propter publicam utilitatem intro rioò rem tradidit,& cõuenit, ut in Calendas Iu S Bart labite n 1Pxil ese eees di aleatenaeme iitf ia alia io illepoſsideatf: aduerſatur enim aecncas a ccdlll, inter. ffloca. ductum quidam exiſtimant, quia aliàs debi- lias precario 5 adu atur enim mo. 2 uie ibus f lſiintra. j de tor nunquam ſolueret,& non reperirent᷑ qui ſubſtantię cõtractus, ut ante peten enõliceat, p iſulm 4 Lterisa reſtit.in integ mutuare pecuniam uellent. Cui ſentẽtiæ uix Idemq; ego arbitror, etiã ſi uerba hoc modo breſtu d ugetn ubi gl. accedo, ſed potius propter debitoris culpam cõceptaſint, renuncig iuri reuocandi ante ca i halci l Aruſt generaliter. non luentis ſatisfacientisq;, id traditum arbi- leñ. Iulias:nec enim ad uerborũ formã atten- cand 6 I hahh ad Velleia. tror, tanquam pactum illud tacitam conditio dendum uidetur, ſed ad id quod partes agere à lnöſhin 2u,l 4 d99 h Kdoli. S. aduer nem contineat, niſi poſt tertiam interpellatio poſſunt: quau tamen in re diſſentit Accurl.& de pac. fin luihguo 3 ſum. de nouat. nem nõ ſoluerit t Quarta cauſa, quando lex ideo amplius cogitandũ eſt. fIdem cùm cõue 5a 44 Kun „* pactum prohibet fauore priuato renuncian- z0 nit, ut ex pacto citra traditionẽ transferat᷑ do enclran DAſeenct. tis cuius fragilitati uult eſſet ſuccurſum ut in miniũ uel ut ex pacto nudo oriat᷑ actio: non lnkel 3 4 1 erb.oblie. minore, alicui iuri ſuo uel beneficio reſtitu- enim id poteſt, quia res ipſa, id eſt, natura a- paliguemi Sr 5 tionis in integrum renunciante Iquod Sin ctus repugnat. Vnde nec ſimplici pacto ca- 5 ls 5 l ſi mulier ad fœmina Bartolusſenſit, quę exceptioni S.C. ueri poteſt ut in engire ſeomineil Po(ſpeenitſ 4 m hiudis Vell.I ſt iudex Velleiani renunciauerits: non enim ualet re- nitentiæ locus nõ ſit quod eci. rectè cen⸗- cond tasle bi du circiuento.ff nunciatio, cùm qua facilitate fideiubeat, eadẽ ſuit. Hinc etiam inductũ ego arbitror, ut Pro mſaſtanſ m blchemnnd, de minor.& beneficio 8. C. renunciaturas ſit: quam ſen prietarius, nec quidẽ cõſentiente fructuario f fest ſah cblrsmünl m Mod. d. ſeiẽ tentiam& ipſe ſequor, quauis pleriſq; recla- ſeruitutẽ imponere poſsit“. Nõ enim ſerui- 54 81 mbliccoram dum. mantibus i: niſi hæc renunciatio ex interual- tutem prędio imponere poteſt, niſi qui perfe rine maunciatio nl ſimulier. 9. ſi lo facta ſit':tunc enim propter maiorẽ delibe 30 ctè dominus eſtn: non ergo ſimplex fructua- n lijffuſm taunbnuiust mulier. f. al rationẽ ſatis faterer cõmuni opinioni locum rij cõſenſus ſufficit, ut ſeruitutis cõſtitutio ua I.im ſaſ nan etgutas,un Veeh, elle ‚dum tamen admonitam eius beneficij leat, ſed ipſius uſusfructus renũciatio neceſ⸗- fundd. nn mtonitacti 2 BeePſili,⸗ mulierẽ appareat, ſtabiturq; inſtrumento in ſaria eſſet, quia tũc proprietarius perfectè do o laiſi 1u mpleniqua iea dei ie quo tabellio eam ſe adinonuiſſe aſtirmetn. minus fiereto Huc pertinet,& cum quis ius 55 runliſetenunciat 44 Sed quid ſi interrogatus notarius quid illud futurũ repudiat, nihil agit, res enim ipſa defi- ehnueldolomal pc. præterea. de S. C. ſtatuerit, impertinentia reſpondeat? Et cit, cùm anteꝗᷓ ius natũ ſit, repudiari non poſ⸗ tujnn Ppellarit teſt. cog. Alex. Alb. itemq́; Fulg.& Alex.u nõ ualere renun ſitt, quod alibi tractauimusa. jAAd hæc ſpectat 55 65 aanditur:n d. Lſciendum. ciationẽ cenſuerũt. Cõtrà ego, ne in poteſta- etiam, quoties renunciatio uerbis generalib. plliaſani afämeutaniu J ſicut. jdete te notarij ſit ex poſt facto ius parti quæſitum hiſce in caſibus, quibus lex ſpecialem recuſa- Fi4u di umm ir& ſil. perimereo, quod nec teſtibus quidem conce 40 tionẽ deſiderat, facta eſt, ne ſub uerborum te ſaeßtau 1 twommar 1 we fad ditur':ſolum ergo aliquatenus de fide inſtru ctorio quiſquã decipiatur“ uel quia generali liTal ammlt ppell menti minueturã. Quinta cauſa eſt, cùm pro pter odium certæ perſonæ lex exceptionem introduxit, nõ ualebit renunciatio: nõ enim Sa5 illud beneficium in eius fauorem inſtitutum t l fi ad Mace, eſt': ut in filiofam. qui 8. C. Macedoniani au . 46 xilio renunciat:, tquod tamennon procedit, u l. poſt mortẽ. cuùm pater conſentit: cauſa enim odij tũc ceſ⸗ 5. fin. de con- ſat, quod& Bar. hic tradit. Poteſt hæc ſpecies tra tab. eneralius intelligi, ut quod alterius cõtem- x lfin. ffeodçL. platione inductũ eſt, ab altero renunciatione * li cum ſeff. perimi nõ poſsitu, quatenus ſcilicet res ad al- cel. cau. 4⁷7 terum ſpectat t Vnde è contrario cõſtat, ꝗd ⁊ ltranſactione fauore alterius conſtitutum eſt, non poſſe ab Wühri altero auferrir, ut cùm parentes de ſuo uel fi- Eian liorum ſtatu tranſigunt, nihil enim eis præiu a c. xcõ quæſio dicant& ideo nõ poteſt quis priuilegio re- ne. dereſt.po nũciare in alterius damnũ, cui ius quæſitum li. ubi Abb. in ſit Vnde in caſibus quibus dotis nõ nume- 2. quæſt. 48 ratæ exceptio maritũ, qui ei renunciaſſet, nõ 9 adiuuaret, creditoribus tamen mariti ante la b lſicui. denõ pſa tẽpora prodeſſe poſſet b.(Quod& in mu- nu. pec. Rlex. liere dicendum, quæ legi Iuliæ de fundo dota I j ſol. matr. li iurata renunciaſſet, nõ nocebit id iuramen 45 5 l. qui exceptio nem. de cond. illa renũciatione actum fuiſſe de his nõ inter pretatur, quæ ob ſpecialem aliquã æquitatẽ ſub gener e ueriſimiliter nõ cõprænduntur', de quibus à nobis multa copioſe tradita ſunt, lib. de uerb. ſig. I. t Nam& nouum nõ eſt, ma ioris efficaciæ ſpecialem eſſe renunciationẽ, quàm quę ſub generali ſermone cõtineatur Hincq; reſpõſum eſt, cùm quidam maximã so Partẽ donaſſet, promiſiſſetq; donationẽ nul- lo tempore per ſe reuocatũ iri,& generaliter omni legũ auxilio renũciaſſet, nõ tamen Cõ- ſtantini reſcripto renunciatũ cenſeri“, quin ſublatis deinde filijs reuocare nihilominus poſſetꝰ: cùm enim reuocatio in fauorẽ patris concedat᷑, qui ſi exiſtimaſſet ſibi prolem naſci r lſcd tſigi . gusſtiſ ſiquiscau 57 slſeirecyel ſuffeit Aea⸗ z3 aſu t 14 hiui al ſlunjua dereuam notſitüſte mna. cen XRoconſah 1 GC eiiutocimord üpreſcrptio taqus aleget 1 ncjpali cöpre eehe eeere. Vnde tadiderunt 1 umcötrouer fareauace d lum ſpeg 6 tehue 3 eſit turam, ueriſimiliter non donaſſet, ex tam ge- nerali renunciatione nõ magis de prole cogi„1jubi taſſe credendus eſt, quàm ſi eam non adieciſ- ſigrununn 6õo ſet:meritò ergo eadem legis eſt hoc quoc ca luoucl ſu ratio y. Secus ſi ſpecialiter ei legi renuncia aum en tum eſſet: tunc enim de filijs cogitatũ fuiſſe xiso apparet, cõmuniq; ſententiæ locus eſt-A. hic. d Pedaneos.) IAſſeſſores quiprætoriin 59 conſilio [dedg. unöuübein— e ltiabiief Xre 4 Anateria u,,d Rutcm„ polt nquin R 6 4 uetus.ſ. ſeq. Alt ali uod 8 in auth. de iud. Luolũ 1 tem 1 d. i— dtatd g5 du 15 S.illud. in au Ontranaxuri Dibit then. ut defun. netis, cui dehi e l fin. j. de pe- lieminesunn, da. iud. enit,uti duipne n' eali ad dlenca an. ner ureig e 85 4. dſ petere nolita, d I.i eod.tit. b tuerbashocnat d, urireuoca dianna vtdad formã an 1 1 uocpanes g,— 60 re diſſentità G I. ſocietatẽ.§. j eſt. reunt bitrorũ. pro ii dem cimäi 35 1b tionẽ trankerit 61 nudo oriat actio. .. enon 62 ipſo id eſt matuna- dec ſimplicipꝛdde ... ibus innominaii d, lij.f.de arbi. P * 1 1 6 uod Deci rec c pic,& d.5 4 4 ego abbitrorupr t birporum. Slentiente fructund, J. cum propo Site Nöenim ſeni- nas. ubi Bal.j. 4 poteſt ni ſi quipeſe dereb. cred. ergo ſimplexſnäim 64 eruitutis cöſtitnion„„ pro- tus rencitti neil Iu. ff ae re drietarius perfeclet, iu. Bart. l. qꝗd rꝛinet& cum quisi Nerua. col.v. git, res enim ipladeß depoſ. uerſ. u lit, repudiarinonyè xta præ- 65 musa fädhæcſpecn dicka quæro. atio uerbis genen Iarbitro. qui lex ſpecialem recui ſeifzne t, ne ſub vebonm, deuudi. tur' uelquiageneiin I. ab executio a fuiſſe de hisnöint ne. inf.. 2uo. alem aliquã æquini app. r nõ cõprændunm mheenc ff. copioſe radialun Eh„ n& nouum nocl, 3 towe mfiet m elle renunciuini 1 deappe. iſermone cõtineimm, Anch. conſi- cum quicmmann kg illeih onidei ſanranf iin.&gxrenii ſau a ͦtamen0i auth quæ ſup ergu hiean, de hiomml he ense Epe 1 cuniam quã. 1 niſetlbiprolen irar e. catul 67 68 jrælo ſleſſores quih ug 440 conſilio erant,& ad pedes tribunalis afside- bant, ſi ex eius delegatione leuiores cauſas cognoſcebãt, pedanei dicebanturꝰ. Vnde& quandoqʒ conſiliarij appellantur b, conſtitue banturq; quandoq; iudices, quoties prætor ipſe, ſeu procon- ſul abfuturusterat: quod& hodie pro- pter occupationes publicas, uel cauſa rũ multitudinẽ cõ- ceditur d. Exiſtimabunt fortè aliqui ſic dictos quòd pedibus in diuerſas ſentẽtias irent. Vn de Laberius apud Aul. Gellium, Capur ſine lingua, pedaria eſt ſententia. lib. I1 I. Cap. X V- III. fAccurſius etiam ordinarios magiſtra- tus, qui gradu ſint inferiores, ſic appellari cẽ- ſuit, quod ego affirmare non auſim. e Compromiſſarios.) Sic ſpecialiter di cuntur arbitri, quorũ ſententiæ metu pœnæ ſtandũ eſt. Cõpromiſſum enim dicit᷑ pactũ, quo aliquem iudicij cauſa aſſumimus, addita er ſtipulationẽ pœna, ſi eius ſentẽtiæ paritũ non ſicf. fQuod ſi pœna adiecta non ſit, uul- gò arbitratores, in iure noſtro ſimpliciter ar- bitri dicunturs. 8ed cùm traditum ſit, de arti- culo iuris minimè cõpromittendũ eſſe, quo- modo hic coram arbitro cognoſci poterit, an renunciatio fori ualeat n quòd conſti- tutionis huius tempore magna erat hac in re ambiguitas, unde quæſtio controuerſi iuris, quæſtioni facti æquiparat᷑ ie An quoòd in hoc quoqʒ uerti quæſtio facti poſsit, ut quia factã fuiſſe renunciationem negetur, uel à mino- re, uel dolo malo expreſſam? fEgo arbitros iuris appellari ſcio, quibus articulus aliquis demandatur: uerbi gratia, an fideiuſſor ſit idoneust, an iudex ſit ſuſpectus tquod& ad mixtam iuris& facti quæſtionẽ extendi po- teſt, ut cùm mandatur articulus, an deferen- dum ſit appellationi uel ner. Idemq́; in caſu noſtro, cùm ordinarij iuriſdictio declinatur, quia pręſcriptionis fori renunciationẽ nõ ua lere quis alleget. Bar. etiã ad eos, qui de cauſa principali cõpromiſerũt, id extendere uidet᷑: poterit enim arbiter etiã de articulo hoc co- gnoſcere. Vnde cõſequens eſt, quod pleric; hic tradiderunt, ſi ſtatuto caueatur ut in agna torum cõtrouerſijs fiat cõpromiſſum, de ea quoq; cauſa adeundus ſit arbiter, quæ adarti culum ſpectet, nempe an cõpromittendũ de tali quæſtione ſit: quã ſententiã& nos proba mus, ſiue uerba legis attẽdamus,&hæc enim cõtrouerſia eſt: ſiue mentẽ, quia qua ratione credidit legis lator litem principalem citius et citra maius iurgium ſub arbitro terminari poſſe, quàm ſub iudicen, eadem& de articu- lo idem ſenſiſſe credendum eſt. Nam din iu reuidemus principalem litem& articulum ipſum ijſdem priuilegijs cenſerio imò& fa- uorabilior quandoq; eſt articuli cauſa, utpo- te quæ neutri litigatorũ oneroſa ſit?, t& quæ quandoqʒ; ſola ſatiſdatione dirimatur d. Nam & traditũ eſt, quoties cauſa principalis ſum- iudices,& ad cõpro- miſſarios Sarbitros electos perueniat:ſci de pactis. 10 20 30 4⁰ 50 60 441 maria ſit, emergentes in ea articulos ſumma- tim quoqʒ; decidẽdos eſſer. Quapropter in hy potheca quoq; tum ſummariè, nõ autem iu- re ordinario cognoſcendum erit. tSic cùm in municipio caueretur, ut in damni dati cau ſis iuramento acto ris ſtaretur, in arti- culis quoq; obiter occurrentibus ſta- ri debere Bart. cen ſuit“ generaliterq; hoc procedere traditũ eſtu,fexcepto cùm uer ba mensq;ʒ legis aliud ſuaderent, uel cùm de materia odioſa tractatur, ut ſi appellatio uel in integrum reſtitutio fublata in cauſa princi pali ſit, non enim in articulis ſublata cenſebi- tur Vnde quamuis à diffinitiua in poſſeſ- ſorio iudicio non appelletur⸗, ab interlocuto ria tamen in eo iudicio lata prouocari pote- riti. Sic hęreſeos, ſeu impietatis cõdemnatus à diffinitiua non appellat, ab interlocutione appellat b.tIn iudicijs quoque ſummarijs uel executiuis traditum eſt, an quis legitimã per ſonam habeat, plenariè cognoſcendum eſſe. Fuere tamẽ qui in prædicta quæſtione de ar- ticulo compromittendum non eſſe exiſtima- rent, ſed rationibus nõ adeò grauibus ut eas referre operæprecium ſit. f ¶Litem ſuam.) TlIdeo hoc dictũ eſt, quia perinde iudex condemnatur, atq; ſi litis peri culũ ad eum pertineret, nempe ut ſi dolo ma lo, aut per gratiam male iudicauerit, in totius litis æſtimatione condemnet. Propter dolũ enim perinde mulctatur, qui proceſſum im- pediuit, ac ſi actionem peremiſſete. fquòd ſi culpa deliquerit, non niſi quatenus partis in- tereſt cõdemnabitur:, imprudentiaq; nõ do- lum, ſed ſolam culpam arguets. fquod gene- raliter in quolibet artifice exiſtimandum eſt, quia ſi in arte, quam profitetur, erret, culpæ potius quàm doli nomine tenebiturt. Et ideo doctor quiper iuris errorem iudicauerit, nõ tamẽ dolo id feciſſe in dubio cenſebit᷑. tEgo ſiue dolo, ſiue imperitia iudex pronunciaue- rit, nunquam obligari eum cenſeo, niſi ex do lo quatenus uera litis, id eſt, damni illati æſti- matione intereſt x, ex imprudentia quatenus de bono& æquo uiſum fuerit!: mitius enim cum eo agendum eſt, qui neceſſariũ iudican- di munus detrectare non potuit. Cæterum ex dolo, criminali quoq; ultione,& exiſtima- tionis, id eſt, famæ diſpendio plecti poteſt. Pactum de uiuentis hæreditate nullum eſt abſque conſenſu teſtatoris. Cæſariani ſunt executores& nuncij fiſcales. Spes alienæ litis, à iure reprobatur. Filius in ſpem ſucceßionis nihil de bonis paternis alienare nec obligare poteſt. Filiusfum. ſbe hæreditatis paternæ, quaſi dominus uocatur. Propter ſpem ſucceßionis filij, patri ægrè permittitur ado ptare.(patri. 7 Queæ habeat bene ficia filiusfim. propter ſpem ſuccedendi 8. 10 An eoſclem effectus ſpes ſuccedendi in agnatis habeat. 9 Pupillus poteſt tutore autore alienare bona ſua in pupilla- ris ſubſtituti præiudicium. turos quòd ſi negle xerint, etiã litem ſuã facere intelligentur. 1 uuu r I.iij. S. ſciẽdi. ad exhib. Bar. in extraud. ad 6o reprimẽdi. in uerb. ſum- marié. col. 6. s Bal. J. j. col.j.j. cõm.de leg. t Bar.. ſolẽt. in fi. de ali. lega. u Anch. conſil. 77. 70 xX Bar. d.l. ſolẽt. Bal. d.. c pro ponas. in fin. 71 I. ſi ex cauſa. nunc uidendi. ubi Bal. de mi- norib. 2. Xjã. ſide mo- men. poſſ. a Ang. conſ. 46 Anchar. 183. Coy. 290. in 1 73 b c. ut inquiſitio nis. de hæret. in 6. ubi Dd. c I. ijã. de edict. 74 diui Adr. d I.fin. j de pœ. iudi. qui mal. 75 ind. e arg.l. pen. h. in ei. ff. ne quis eum qui. 76 f l. fi. ff. de uar. & extraordi. cog. g l. imperitia. ff. de reg. iur. 717 h I. j.§. hæc a- ctio. ſi menſor falſ. mod. dix. i l.ij. ubi Alex. ff. ꝗd quiſq;. k l. ſi filius famil. fr de iud. 1 a.l. fin. m l. fi. d. indican di. ff. de mun. n Auth. nouo iu re.& I.fi. j. de pœn. iud. 71 212 13 24 25 16 27 37 38 39. 45 40. 4 2. 4 7. 50 41 43 44 46 48 49 51 71 72.73.77 44 Agnatus ſucceßioni proximus tutelæ adſtringitur. prætor decernens adminiſtrationem tutori legitimo, eos uocare debet, ad quos ſpes ſucceßionis pertinet. Maior charitas in coniunctioribus præſumitur, maiorq́; cura. Extraneus an probabilem ſuccedendi ſpem habere poßit. Stipulatio, ut mihi dentur centum poſt mortẽ ri IDEM AVGVST. tiſ num aleat. Ioanni pr ef pr gt. Pactio de bonis uiuentis fa cta, eſt inutilis. amplia E quæſtione ta D à Cæſarienſi aduocatione interro gati ſumus: duabus ut num. 19. 21. Viuente pontifice, de põti ficatu cõuenticulũ fa- ciẽtes, quo crimine no tentur. Minor pœna ex præſumpto, quàm uero crimine irroganda. Iuramento non firmatur, quod bonis moribus repugnat. Liberi an de bonis patris uiuentis paciſci poßint.& nu. 24. 26 Pœnæ locus non eſt, niſi quatenus in lege expreſſum eſt. Pater ſemper incertus. Pater de filij ſui hæreditate paciſcens tenetur pœna legis. Paciſcentes de uiuctis hæreditate, uti inteſtato ſucceſſuri ſint, te nentur pœna legis. Filij generaliter pacti,ut decedẽte patre inteſtato eiushæreditas inter ipſos iuxta leges diuidatur, d pœna liberantur. Quid in extraneis ſic paciſcentibus. An quod ad pœnam attinet, minori paciſcenti ſuccurratur. Minori ſubuenitur cum negligendo deliquit, ſecus cũ faciendo. An pœna legis locum habeat, ſi de parte hæreditatis pactum ſit. Pactus de uiuentis hæreditate ſi pœniteat, an ei parcatur. Exhæredatio filio non obeſt, ſi uiuo patre eum pœniteat ingra- titudinis. An lex noſtra locum habeat, ſi contrahentes neſciant de uiuen- tis hæreditate paciſci. Præbendæ uiuentium nec dari nec promitti alteri poſſunt. Solus pontifex expectatiuã gratia in genere concedere poteſt. Quibus caſibus ualeat pactum de hæreditate uiuentis initum. Conſentiens in packum hæreditatis ſuæ, poteſt quandocunque hunc conſenſum reuocare:& quæ ſit ratio.& nu. 42. Obligans in genere bona præſentia& futura, etiam ea obligaſ- ſe cenſetur, quæ de hæreditate uiuentis ad ſe deinde perue- Quando id non obtincat.(nerint. In magiſtratibus aut officijs prophanis an expectatiuam impe- trare liceat. Mualta in conſequentiam conceduntur, quæ alids prohibentur. Venqditor ſeruum manumittens cauere debet, quicquid ex hære ditate liberti ad ſe peruenerit, emptori reſtituturum. Dominus poteſt uiuente uaſallo feudi alienare in cauſam mor- tis, tam de conſuetudine qum iure.& num. 52. Pactum, quo filiafamil. paciſcitur ſe non acturam de dote, ualet. Promißio, qua quis ſe poſt mortem daturu ſpondet, ualida eſt. Generaliter ſuperſtite aliquo pactum futuræ ſucceßionis nõ ua Exceptiones à præmiſſa doctrina.(let. Si pater teſtamentũ fecit, filiumq́; ceu ingratuũ exhæredauit, an ſi poſtea remiſſa ingratitudo ſit, filius ſuccedere ualeat. Pater etſi remittat iniuriam, ehæredationem tamen nõ uidetur reuocaſſe. Pactum quo quis hæreditati uiuentis renunciat, non eſt contra bonos mores, tamen ſimpliciter iure reprobatur. Succeßiones per iuris modos, non per pacta deferri debent. Caſus enumerantur, in quibus hæreditati uiuentis renunciare li citum eſt.& num. 64. 66 An liceat patri pro emancipatione filij pecuniam accipere. Statutum, ut mulier ingrediens monafterium patri nõ ſuccedat, num ſit ualidum.(prijs. De bonis alienis in caſum morlis nõ ualet donatio, ſecus de pro⸗ Quando fit mẽtio mortis in donando, cenſetur cauſa mortis do Quibus caſibus id non procedat.(natio. Donare caiſa mortis an quis omnia bona, præſentia& futura Quid de donatione inter uiuos omniu bonora. oßit. Alciati cõment. in Cod. luſtin. 20 40⁰ 50 74 Hæreditas iuris intellectum ſine bonis habet. 75 Plus æris alieni, quàm ſui habens, hæredè inſttuere boteſt. 76 Donatio d rei datione nomen ſumit. 78 Clauſula conſtituti ad quaſi poſſeßionem iurium aut nomi- num, quæ in futurum acquirentur, trahi non poteſt. 79 Caſus, ubi donatio om uel plurib. perſonis 2i,ne omdeRhs . 5 urorum quam præ ſpes alienæ? fuerat has pufhuha E num. 80.84. 81 Donare an quis poßit heęreditatis, ex cogna . X tione fortè ad eos de . hæreditatem ſuam aCta„ 3 uoluendæ, P ctach 82 Donatio patrimonij inter eos inita ſunt num ualeat. 83 Patrimoniũ quid. 85 Donatio omniu bonorum præſentiũ& futuroru an ualida ſit, reſeruato uſufructu.& nu. 86. 87 Si donans ſibi aliquid reſeruat, de quibus in uita diſbonere poßit, num ſubſiſtat donatio. 88 Ampliatio eius dicli.& num. 89. 90 IIla uerba, in uita diſponere, etiam teſtamento quadrant. E QVAESTIONE.) a Cælarea me Nao olis, ciuitas Cappadociæ eſt, quæ antea Mazaca dicebatur: in ea cùm huiuſmo- di ſpecies incidiſſet, aduocatiq́; præſidalis fo- ri dubitarent, Iuſtinianũ cõſuluerunt, à quo reſcriptũ eſt,tPactũ de hęreditate uiuẽtis nul Ium eſſe, niſi ille conſenſerit. Accurſ. Cæſa- rienſem aduocationẽ ipſius Cæſaris interpre tat:ſed de his fortè intellexit, qui in huius pa- cti cõtrouerſia ceu fiſcali coram procuratore Cæſaris patrocinabant᷑. t Vnde& Cæſariani uident᷑ dicti ipſi executores& nũcij fiſcales: b ¶ Spes alienæ.) I Huiuſmodi ſpes cùm de uiuentis hæreditate ſit, à iure reprobaturb, nõ tam in eo qui ſucceſſurũ ſe agnato credit, q́ etiã in patre, qui filij ſe ſucceſſorẽ ſperat: id e- nim etiã contra ordinẽ naturæ ¹eſt. Itemq; in filio, qui patri uelit ſuccedere?: nam& multa interim euenire poſſunt, ne patri ſuccedatt, & ideo non tenetur etiã pœnã, qua is ex deli- cto cõdemnatus ſit, ſoluere, legitimæq; impu tares ſicut nec cogi poteſt, ut ullam ei dum ui uit, legitimã aſsignert Vnde filius nõ poteſt quicqᷓ; ex parẽtis bonis interim alienare, nec in euentũ eius mortis obligarei, nec eo inui- to aliquo modo de eis diſponere, tametſi ui uente patre propter hanc ſpem quodammo- do dominus dicat᷑’,& ex probabili patris opi nione ſperet ſe ei ſucceſſurũ S propter hãc ſpem nõ facilè patri indulgẽdũ ſit ut alios ad- optet“, uel naturales natalibus reſtituat, ſi- biqʒ legitimos hæredes efficiat, ne ſcilicet iu- Gulla Giyllu ſ 1 Tigell M 1 genll 10 ato. 1 nelagſ cug iminm al penz in zsſt— eni leahnnt 1 ne deftnſr⸗ atgu m u foref de iufſ 61 4 1 hnnr am Wo cl d, t lan 1858 Vanm Luaſtſaka Iimolc d dict Oh caſ ſopi 1 lnanOſ a⸗ pohsqu 6 1 eee e lpeüa igäe eai larilt dian vure f anlnaue ilu belqlo len. dearzi 4* feren G re don. Inn 1 kznt l ſcienum muorcharle- brn. faa- qperlec tſſcag à wrerno 1 cilbenan 2 Ball uaf boblbltrEt 1 7 hiu hu Bala, /ig amipobii — tiſ tau u iſmodicotir hak aitkcöm d Ijad Nan 4 Ben 3 liedi nelälpen lfralibn qelb agnſ l Lin ſdindkelh E poſthum m lſenpof undelb. n lnec ei pre rea ff dea plionb. 4 0 BartGdn 6.U Itſla tum infn ſtorũ liberorũ ſpes diminuat᷑ o: tnam& publtaꝗ catis patris bonis propter hanc ſpem ſepara- tio peculij permittit᷑r, uenditioneq́; in extra- neum facta, reuocatio filio eatenus cõcedit̃, quatenus de alimentis ſibi cõſuli poſsit a. Do natione uerò facta cõdictio ex lege illi datur, ut inofficioſam donationẽ reuocet.& hęc in filijs recepta ſunt tIn agnatis uerò nec hos 0 quidẽ effectus huiuſmodi ſpes habet: quod adeò uerũ eſt, ut etiam ſi pupillo ipſi ſubſtitu tus ſit aliquis agnatus, nõ tamẽ eo uiuẽte pro babiliter pupillarẽ hæreditatẽ ſperet Vnde & receptũ eſt, poſſe pupillũ, cum autoritate tutoris, naaf emagizutſ 19 9 3 tncdite, lſr lie teltatori tatzabluccecln A bllegaio, li utclcfirmar iag weſeteredit eruanlenlu 3 de qua waur centumpo aübrung 8. 1 kaphat 2t tnenineaſp 5 funfgjuentis ept mel atl 6 daſpprvmibio eütrin r plirzſee aSenbus ai rů demun igeontinud eCeroom 4 ioneha c cumcorui gtt ulil Aveſeme qeuniin. vnguicap rli ſcei y tmtl adpe do. t lchattjennte de mainip 8 m ſmbdehgr 3 1 netepe Iijgime aprnul de uul 1 umägad d. isporxſ 3 A dpili ücõ ) gur bns maxundie büi 4 iendo cure t dbnda ens Pdd 1 lsiſ ſa nr 1M md„, Te Uepion a Bært. in l. Ma Kdrent Wmima cellus.§. res 79 nna quæ. ad Treb. cala uzi 10 . aih. üm omn H Ij.§nonnul- monm 6 los. uer. ad ſub 4 e ſentid ut he ſtitutum. ff de h dim 4 ſtitutum h dD um a tut. ra Ahjj⸗ 2 ohare an 1 11 heradi t tiiamen ⸗Lj. deleg. tut. 82 Donatio fanda 1² la dipen I llegitimos. u- i Bart. uerſ. . oq; per rinn tekment geh zuateie 2.) à(elzran liraſactionẽ. appadocia cqu Ftü. n ea cum huiulmo 13 ocatic;præſddalbi SColuluerunt aoln eredinse uinfibni lerit. Accurf,(e„ diusCeſarisintern lexit quiin huisga, li coramprocuraot 3 Vnde& Caſaiui. inia,oune, 0e0 ubi laſ. qui ſa- ores& nũcijfiſcal tiſc cog. riuſmodiſpes cimc cohæredi. 9. iure reprobatubn cumfliæ. de à ſe agnato credit q uulg. ucceſſorẽ ſperat iiè§. nec eares. uturæ deſt.lemqqi Inſtt, ad lege Kla.„, falcid. edere: nam&emu l. apud lul. in t ne patii fuccein- he ee hut pœna quats exci caſi in poſf jere legitimæchimnn 15 eſt ut ullam eicumu Vnde fllius nõpochi Iſubul. ſtaha interim alienare, ni bere. g.j. uerſ. 4„ tum. de in queſitum. bligares neceom uerb. oblig. /qA k 2 iſponere fuamall laſ.hic. c ſpem quocanno. quida.. f. x probabili Palrbht de don. J. ſi gs furãyra topiellit mihi ſed u- laẽdõ tutalbosdi trum. de acq. lulge ar,ſ’ Pæred. libus reſtitual 4 licei 16 num. 89 14 tionec uendidionech ai llio enems cas. ⸗ — lipobi ij ſ. de his Dce legeillcam, gulb utindig. ictio ex, 3,ſecl infin. 7. ö ae 65 habet: 1 4. ad leg. lul. Aloipſihl maicſt. 444 tutoris, legitimo iure bona ſua in huiuſmodi pupillaris ſubſtituti præiudiciũ alienareom nemq; eius ſpem uanam irritamq; facere, ſi ta men iuſta alienationis cauſa ſubſitb. thabet ta men agnatorum quoq; ſpes aliquo caſu effe- ctum, ut cùm de tu tela aſſumenda tra ctatur:fis enim qui ſucceſsioni proxi- mus eſt, tutelæ ad- ſtringitur. Qua- propter cùm præ- tor decreto ſuo le/ itimo tutori adminiſtrationẽ decernit, cau- 5 cognita id facere debet,& eos uocare ad quos ſpes quoq; ſucceſsionis pertinet“. In le- ge quoq; municipali cùm prohibent᷑ mulie- res abſq; agnatorũ proximiorũ autoritate cõ trahere, Bart. cenſuit huius ſpei reſpectũ ha- pro aduentura hære ditate, quibus ſpecia ille mortuus fuerit, & hæreditas ad eos de Pactis. liter declarabatur: ſi 7 445 pto, quàm ex uero crimine irroganda eſta: cri men autẽ hic præſumi apparet. Vnde& fiſco bona acquirunt᷑, cùm ſi nullum delictũ eſſet, ſed ſimplex aduerſusbonos mores inobediẽ- tia, nõ fiſco, ſed proximioribus pendenda eſ- ſet pœnaꝰ. Proce- perueniat, certos mo dit autem legis no- dosin eadem hære/ ſtręprohibitio, etiã ditate obſeruari. Vel ſipactum iurarum 4— ſit:tnon enim reli- ſi fortè ad quoſdã eX gione confirmatid his hęreditatis com, quod bonis mori- bus repugnat: nec perſonæ reſpectus eſt ullus, ſiue is miles ſit, qui alias pacto ſuã hęreditatẽ deferre poteſtu: nam nõ ideo de aliena paciſci poterit:ſiue ſyn dicus collegij, aut uniuerſitas aliqua,&in his enim rationi legis locus eſt*: ſiue etiam eccle ſia:utitur enim& ipſa iure cõmuni,niſi quo- beri, quòd ſcilicet qui proximiores ſunt, pro 20 ties apparet ſpecialiter aliquid ei indulgeriv. pter ſpem ſucceſsionis diligentius ſe gerent. Ego illud potius perpendi crediderim, quòd maior charitas in cõiunctioribus præſumat᷑, cõſequenterq́;& maior cura. Vnde illud poẽ tæ: Viſcera noſtra tuæ dilacerãtur opes. fSed uid in extraneo? an ullo caſu ſpes eius pro- babilis ſit? Et ſi inſtitutus ſit uiuente teſtato/ re, nõ uidetur probabilis, cùm reuocari teſta mentũ poſsit, uel ipſe prædecedere, multaq; Sed an in liberis idem dicemus? Et poſt Ac- curſ.omnes ferè idem cenſuere: cõtrà pauci, quia legis huius uerba huic caſui non conue niunt?: omni modo enim hæreditas(ſaltem quod ad trientem iure naturæ debitũ attinet) ad eos eſt peruentura. Et ut uera ſit Accurſij ſententia, non ualere ſcilicet pactũ ſaltem re- ſpectu pœnę, ut fiſcus excludatur, diuerſa ob ſeruanda uideret᷑: tnõ enim pœnæ locus eſt, eiuſmodi cõtingere, ne ſuccedat. In eo uero, 30 niſi quatenus in lege expreſſum eſt: at lex qui fideicõmiſſo conditionali uocatur, rece- ptum eſt, ſpem ſeu ius habere, unde& hære- dem cogit, ut ſibi caueatf. Nõ enim de uiuen tis hæreditate, id eſt, hæredis grauati agitur, ſed de teſtatoris iam defuncti, cui ex fideicõ- miſſo ſuccediturs. nec probabilis eſſet hære- dis allegatio, qui uotum captãdæ mortis ſuæ induci affirmaret, cùm ſi de eo dubitat, abſti- nere ſe hæreditate poſsit, adeundo enim ui- quæ fiſco bona tribuit, nõ de filijs paciſcenti bus loquit᷑, ſed de agnatis, uel cognatisb, quę uoces in materia pœnali non uidentur filios comprændere:hi enim nati, non autem adna ti aut cognati ſuntSed tamen cõmunis ſen tentia generaliter uerior uidetur, quoniã ra- tio legis in filijs quoq; procedit, qui licet na- turali charitate erga patrem alligentur, tamẽ de eius hęreditate eo inconſulto paciſcendo, detur conſenſum ſuũ fideicõmiſſario præſta 40 ſatisoſtendunt in eorum animo cupiditatem rei. t Vnde quæſitũ extat, an ſi ſtipuler mihi dari centum poſt mortẽ Titij, ualeat ſtipula- tio? Et Raph. ſenſiſſe uidetur ualere ſtipula tionem in ea ſpecie, cùm in caſu legis noſtræ alter agnatorũ alteri promiſiſſet bona Sem- pronij ujuentis habere licere: quod ſi ſimpli- citer intelligatur, paratiſsima eſt fraus legil. Ego promiſsionẽ de rebus ꝓprijs, poſt mor- tem alterius præſtandis, ualere ſentio: ſed de & ſucceſsionis affectum ei charitati præuor- tere:nam& lex omnino eis nõ credit“: quan- doquidem in ferrea hac ætate, Eilius ante diem patrios inquirit in annos. f&quod ad naturam attinet, ſemper incertus eſt pater, ut Odyſſ. lib. I. Homerus tradit, Illo me genitum dixit pia mater, at ipſe Neſcio, nam proprium certus ſcit nemo pa- rentem. illius rebus cuius mors expectatur, neutiq́;, 5o Veriſimilec; eſt, eos qui in huiuſmodi pacta idq; conſtitutionis noſtræ argumento. c ¶ Certos modos.) † Annotandum ergo eſt, Pactionẽ hanc de bonis uiuentis factam, nullius eſſe momenti:eſt enim contra bonos mores, quia captandæ mortis uotũ inducit'. Vnde ð ſi ad paciſcentes bona perueniant, fiſco addicunt᷑. tQuo argumento ait hic Ia- ſon, crimine hęreſeos notari eos, qui uiuente Pontifice de Pontificatu cõuenticulũ faciũt. coẽunt, ſuppoſititios potius filios, quaàm ue- ros eſſe?.Cenſeo igitur cũ plurimis hoc quo que caſu ad fiſcũ bona deuolui, quod& Bar- tolus ferè exiſtimauit, cùm debitores pater- nos, filius in cauſam paternæ mortis liberaſ- ſet f.necme mouet quòd materia hæc pœna- lis ſit, quia in hac quoqʒ uerba latè accipiunt᷑, quatenus ratio legis inferts, quæ præſertim in ea expreſsim deſcripta ſitt. fSed quid uice Ego potius lęſæ maieſtatis reos crediderimo, so uerſa, num idem dicemus in patre, qui de filij quoniã pactũ cõcipiunt, quod aduerſus prin cipis ſui ſecuritatẽ eſſe præſumiturꝰ: mitius tamen puniendos, quia id præſumptione le- gis inducitur:fminor autẽ pœna ex præſum- 1 ſui hæreditate ſit pactus? Et Aretinus credi- dit non idem eſſe, quia non eſt ueriſimile ca- ptare mortem filiorum parentesi: ſed tamen receptius eſt idem prorſus eſſe, quòd ſcilicet unuu 2 J§. fin. in auth. utlic. mat. iun ctal. tranſige⸗ re. j. tit. j. r Bald. conſil. 7 in 6. 19 s I. j. de ſecun. nupt. 20 t c. non eſt obli⸗ gato.de regul. iur. in 6. u I. licet. 5. eod. 21 x l.mortuo. ffde fideiuſ. laſ. hic 22 c. j. de alie. feu. gl. c. peruenit. extra de cenſ. Arg. uerſ.& quia nõ ſunt. a l.ij. g. diuus. de ſep. uio. 23 b d. l. quida. in fin. d.lij. c L filius. de ſu. & leg.l. ſcri⸗ pto. ff. unde li. 24 d I.j. ad Maced. 25 e c. afferte. de præſc. Albe. l. eum qui pro- babilem. F. de epiſc. E cler. 26 f Bart. l cum do minus. 9. fi. de pecu. leg. Dd. l. filius. 5. eod. g l.cum lege. de teſt. 27 h Gl. in auth. ut hi ꝗ obl. uerb. ad curationẽ. i l. iſti quidem. quod me. cau. 445 paterni amoris præſumptio facti huius im- 4 I4. ffde inof probitate confutetur: nam& quandoq; deli- fic. teſta. 28 5 gl. c.j. de cõſt. in 6. O& c. pa⸗ ſtoralis. de fid. inſtr. 29 30 c I. ſi quis locu⸗ ples. ffkde ma- nu.teſt. d J ſed lulian. 9 proinde.ff. ad Maced. 31¹ e l. minoribus.j. de his quib. ut indig. 32 f Bart. l. ſi quis in tanta. j. un⸗ de ui. g I.j. j ſiaduerſ. del. l. auxilii. de min. 33 h l.j. 9. accuſatio nem in fin. ad Turpil. Bar. l. J.§. nunciatio. de op.no.nũ. 34 i lreſcriptũ. ff. de his quib. ut indig. k l. ſi unds.§. an te omnia. ff. e. 1 I. in depoſiti. cu l. ſeq. f. de⸗ poſ. Paul. l.4. §. Cato. V. op- poſ. m c. j. de uaſ. qui con.const. Lo tha. a d. l. quidam.. fin. ubi Alber. E Raph. 35 nimentis nouercalibus allicefacti, quandoq; alijsaffectib.de prole ſua malè ſentiũt. Quid in his qui ita de uiuẽtis hæreditate pacti ſunt, uti inteſtato ſucceſſuri erant? Et idem traditũ eſt, cùm in eum caſum aduerſus defuncti uo luntatẽ pacto prouideãt, quo ipſe aliter diſpo neret. Vnde apparet tale pactum nõ omnino legi conforme eſſeb. f Cenſuit tamẽ Riminal dus, ſi filij generaliter cõuenirẽt, ut deceden te patre inteſtato, eius hæreditas inter ipſos iuxta legum præcepta diuidat: tali pacto nul- lam fiſco pœnam lucrifieri poſſe, nec ceu in- dignos filios ſubmoueri:quod& ipſe probo. Sed probabilior eſt dubitatio, ſ quid in extra- neis paciſcentibus? cùm enim hi ſpem nullã habeant, nõ uidetur ullum captandæ mortis periculum fubeſſe. Sed tamẽ uerior eſt Rimi Alciati coment. in Cod. luſtin. 10 naldi ſententia, tum quoq; legi noſtræ locum 20 eſſe: paciſcunt᷑ enim de rebus alienis,& niſi ſperaſſent fore ut inſtituerent᷑, uel aliquo ca- ſu hæreditas ad ſe perueniret, ſub ea conditio ne non contraxiſſent::& cùm peruenerit, ex poſteriore euentu ſpem præcedentem conij ciemus. Sed an quod ad pœnam attinet, ſal tem minori X xv. annis paciſcenti ſuccurre musꝰ? Et aliqui ſuccurri credunt, quia in cri- mine quo quis indignus hæreditate reddit, traditũ eſt ſubueniri minoribuse. Cõtrà uter- que Dec.ſſuccurritur enim cùm negligendo deliquit, ſecus ſi faciendot. In delictis enim nõ reſtituuntur minoress. Ego tamen priorẽ ſententiã tanq́ʒ mitiorem ſequor, cùm id non uerum, ſed præſumptũ potius delictũ ſit: ue- retur enim lex ne periculoſi euentus inde ſe- quantur,& ideo ſuccurrendũ minori eſt, ne in damnũ incidat. t Sed an quod hic dicitur, tunc quoq; obſeruabimus, cùm non de tota hæreditate conuentũ fuit, ſed de eius parter Et omnes fatentur pactum eſſe nullum, etiã ſi de parte ſit:opinor ego etiam ſi de ſpecie ali qua, aut re particulari, quoniã lex noſtra ſim- pliciter de rebus alienis non ualere pactũ ait. Verùm maior eſſe dubitatio potuit circa pœ nam, an dicto caſu ſola res de qua cõuentum eſt publicabit᷑, an uerò omnispaciſcentiũ por tio?& uideret᷑ ſolam rem auferri, ne pœna de licto maior ſiti& ne pactum ſuper una re, ad aliam trahaturt:& quia in his quæ legib. pro- hibentur, nõ cõmittitur pœna, niſi quatenus aduerſus eas factum ſit licet in pœnis con- uentionalibus aliud ſit. Vnde ſiemphyteota uel cliens partem utilis dominij alienent, nõ tamẽ à toto iure ſuo cadũtm.& in noſtra quæ- ſtione ſic ſenſit Fulg. Sed cæteri crebrius cõ- trarium prodidere, quia lex ei qui partem bo norũ uiuentis donauerat, denegandas actio⸗ nes hæreditarias in totum aitn: non enim hæc pœna cõtemplatione rei irrogatur, ſed ex in- dignitate eius, qui contra bonos mores feſti- nauit,& periculoſum teſtatoris ſaluti contra ctum celebrauit Sed quid ſi qui cõtraxerũt, uiuente adhuc teſtatore à cõtractu recedant, 30 40 50 60 447 an nec pœnitenti quidem parceture Et De- cius ſenior non parci exiſtimauit, cùm perfe- cto contractu delictum ſit conſummatum & ius fiſco quæſitume: undepœnitentia cum res amplius integra non uideatur, admitti nõ debetr. Contra Picus, cùm ex dolo præſum- pto id pactum reprobetur, quæ Præſumptio ex ſequente pœnitentia tolli debeta: nec uide tur ius fiſco quęſitum anteq́; reus poſtulatus ſit,& teſtator deceſſerit: unde humanius eſt ut aboleri crimen pœnitentia credamusr; tnã 3 & traditum eſt, ſi uiuo patre filium exhæreda tum ingratitudinis pœniteat, nõ obeſſe ei ex hæredationẽ*.† Sed quid ſi contrahentes ne- ſciant de uiuentis hæreditate paciſci, ut quia ignorent uiuat an non?& hoc quoq; caſu pro hibitioni legis noſtræ locum eſſe conſtat, li- cet nulla quæratur fiſco pœnat. Quoòd ſimor tuum crederent, idqʒ ita eſſet, dubium nõ eſt pactum ualere, nec ulli pœnæ locum eſſe“. Quid è conuerſo ſi mortuus eſſet, ipſiq; ceu de ſuperſtitis hæreditate paciſcerentur?& ut pœna euitetur, magis quod in ueritate eſſet, attendi crediderim, quaàm quid iſti opinaren turꝰ. Cæterum quod iure ciuili de hæredita- te hic dicitur, aliquatenus iurePontificum in ſacerdotijs obſeruatur. fPræbendæ enim ui- uentiũ nec dari nec promitti alteri poſſunty, idq; nec à Pontifice quidem ipſo in ſpecie, tli cet in genere expectatiuam(ut uocant) gra- tiam concedere ipſe ſolm poſsit⸗:non enim tali caſu adeò eſt euidens captationis metus. proinde nec illud quidem iure poſſe Pontifi- cem credibile eſt, ut ius regreſſus alteri com/ petens, alteri renunciari citra nouam poſſeſ- ſoris uoluntatem ualeat, quum priori fidere poſſeſſor potuerit, poſteriori autem nonæ- què. fSupereſt nunc uidendum quibus caſi- bus ualeat id pactum. Et primus eſt cùm ille, de cuius hæreditate agitur, conſentiat: ceſſat enim ratio captandæ mortis, cùm ueriſimili- ter non niſi ex magna fiducia is conſenſeritꝰ, tmaximè cùm quandocunqʒ dubitet, reuoca re huiuſmodi conſenſum poſsit. Vnde appa- ret, non ſtatim contrahentibus ipſis ius ex ta li pacto firmiter acquiri b:nec refert à princi- pio cõſenſerit, an celebrato iam pacto ratum deinde habuerit“, quod Baldus& Salicetus hic cenſuerunt. Quo fit, ut non ſtatim ius fiſco quæſitũ cenſeatur, quod ſuprà ex Pauli Caſtr. Piciq; ſententia retuli. Sed quid ſi hic qui cõſenſit minor eſſet? Et ſi pubes ſit, quia & teſtari poteſt, putauerim cõſentire poſſe?. Si pupillus ſit, adhuc poſſe arbitrarer, dum cum tutoris autoritate id faceret': qua tamen in re amplius deliberandum eſt. fAddit Rimi nald. ideo reuocari hunc conſenſum quan- docunqʒ poſſe, quia aliàs auferretur ei libera teſtamenti factio:quod falſum eſt: non enim hic conſenſus uim teſtamentihabet, nec qui- dem inter milites, aut filioss, cùm duplicem contractus ipſius conditionem imitetur,& ideo duobus teſtihus probari poſſe talem cõ- ſenſum crediderim, quod& recentiores hic com- ol. geade 2 b Moqder. red l ſidux man, 7.Nottii 4 ri decin 5 llo. 1 ſrh Fij fdead, 6 2 5 Dd aulh.7. licet.j de 3 37 preta. t Lnec noxj capti.uio, G Ball. ul ſiqusnki § ſed uri⸗ f de acg.hen ubi Roph. 0 Alex. x linter onnn F pen. tefe Bald. im ſeruoingna j de fer 38 39 cij E j breben. Xene captile e cõctſ ht ben in6. a Bal hle,Rih cõſi Tzcll 4⁰ H Paul Caſtin Ancha. con. 403 Äſſal ci hicocdli 4¹ c liömui wauollg d 5 ſatlr cedo. e LAureloiſi deliblegke liijunn de rebec. lcuantiqut ribusd ir delil. 4² 9 fri ße ercle h lubi kif Rrdlck, jinfrunne asſſ nunganes t ciusæredi Uünls nmn Qubeperic urir clibenollxc uo, wntorenimn g tomeiahoc. lunſe nrlierüt, uà tmatdepe iummmus: Gſaquidin ſedlu nnied Soc dir püpimdn Afs awcontra a 1 Trcüiatsa mebencts Die nleexittima lanſ nam qurant, dg maͤhprince, t cdperpetuum fleriucaſus unqub hære vusuenditun mlenditio, 1iag nudeid ber retin 1 wiui 3 i. ol an 41. I0 3 t:undde h otu d 1 116. mann 43 elet etuus eſſer 6 Fulg. Alb. A- te paciſcer Piigen lexan.l.ſimu- cetentur u lier.§. ſi mu- quod in veritreeſt lier. ad Velle. lam quidiſti opinuna L. accularij·9. ure ciuilidehærcit, ie extraord. nus jurebontiftamt crim. ei, 1.j.§. item La bræbende enini 1i. — miti alteri pollin idem ipſoin ſpeciit beo. j. ne quid in loc. pub. u⸗ bi Alber. uam(ut uocant)ge 45 lum poſsit“nonent) Idolum. ſ de ns captationis meni, dolo. lem iure poſſe ponu sregreſſus altericon ri citra nouam polt- at, quum priori ſicer Oageen ſteriori autem nonde Sr enſe idendum quibuscl in. Stprimus eſt cmit 1 tur, conſentit: cl nortis, cum verlimi fiduciais conſenſe cunq; dubitet, ſuco- um poſsit,Vndeqſu hentibus ipſisiusenn ib:nec refertaprind bratoiampactonm d Baldus& Salcels, Lij. H de he fit, ut non ſtuim 1 re. uel act. uen. r, quod ſupräerbal retuli Sed quid 4 ete Etſipubes ſin 7 46 c. nulla. ubi Da de con- c. morib. ſi de feud. def. ubi Aluar. 47 oſſe abitrateb in li quihæres. f. t.— id facrera dit Rri I. delata. de uer unc c lber ias uierenm alſume 4 9 üt nibaberneoh, i 4 3 tamen ujher 3 eris. Inſt.. 8 de filios 0 mnienri Irpunu dicionemi bnd de aut. tut. ralern grobaripoll, a probanp üohe — Krecen c 448 comprobant,& non abſimili caſu reſpondit Socin.“ 1Secundus caſus eſt, cùm in genere tantùm de uiuentis hæreditate tractatum eſt, ut quia quis ſocietatem contraxit, ſi qua iuſta hęreditas ſibi obueniretb:generalis enim hęc mentio non arguit ſpeciale uotum in morte alicuius*. Vnde ſi quis gene raliter obligat bo- na præſentia& fu- tura, etiam ea conti nebuntur, quæ de hæreditate uiuentis ad ſe deinde peruenerint, quamuis ſpecialiter hy- pothecas tales cõtrahi lex uetet, ut Salicetus adnotauit.tQuòd ſi probari poſsit, hæredita tis certæ perſonæ contemplatione contractũ fuiſſe, ſecus eſſet, ut Baldus hic eleganter cen ſuit, ne ſcilicet facilè fraus legi fiat d. Quid e- nim ſi qualitas contrahentium aliam pręſum ptionem inducat? Quid ſi notarius de incerti hominis hęreditate pactum ſe ſcripſiſſe dicat, ut inſtrumentũ ualeret, cùm de certo nomi- natim partes ſecum tractaſſente? Quid ſiis de cuius hæreditate ex tali pacto diuidenda age batur, mala morte perierit, ignoto autoret?- Quis ex periculoſo hoc euẽtu aduerſus eum cui bono hæcres fuit, non præſumatse pro- bantur enim huiuſmodi fraudes cõiecturisb. Sanè in hoc præbenda ſacerdotũ ab hæredi tate differũt, quòd deeis nec generaliter qui- dem, aut de perſona incerta ualet conceſſioi, niſi ſummus ipſe Pontifex ita mandauerit. ’Sed quid in magiſtratibus, aut officijs pro- phanis?& Socinus reſpondit nõ poſſe alicui quod primò uacabit officium concedi k. De- cius contrà, tanquam conceſsio hęc magis ſit hæreditatis pacto ſimilis, quàm ſacerdotalib. præbendis. Picus in ſpecie quoque concedi poſſe exiſtimauit, cùm officia tẽporalia ſunt, ut cùm durante Titij magiſtratu, eius prætu- ram alij princeps cõcedit. Ego idem arbitror, etſi perpetuum id munus, id eſt, ad uitam ſitl. Tertius caſus præcedenti non abſimilis eſt, cùm quis hæres inſtitutus, impuberiq́; ſubſti tutus, uendit utriuſque hæreditatem: ualet e- nim uenditio, maximè, ut ait lex, ſi iam delata impuberis hæreditate uenierit hęreditas. Ful goſ.& Aretinus nõ ualere exiſtimant,& re- gulæ noſtri textus adhærent: quia in ea lege non apparet uiuente pupillo uendi hæredita tem. Dictio enim, maximè, neceſſariò non in cludit uiuere pupillum, ſed non eſſe delatam hæreditatem, quod contingere etiam eo mor tuo poteſt, idq́; uarijs caſibus n. Ego pro com muniſententia uideo generalitatem uerbo- rum legis eſſe. Adde quod eo in caſu apparet nõ principaliter propter uiuentis pupilli hæ reditatem cõtractum fuiſſe, ſed potius de de- functi hæreditate agi, cuius ſequela quædam uidetur hæc pupillaris o: fmultaq; in conſe- quentiam permittunt, quæ aliàs prohiberen turꝰ. Sed tamen durum eſt eo uerborum in- uolucro cenſeri conceſſam uiuentis pupilli modum peruenerit, certas pactiones eue nire. Etdubitabatur, ſi huiuſmodi pacta de Pactis. 20 30 40⁰ 6 0 449 hæreditatẽ,& ideo Fulgoſij Aretiniqʒ inter/ pretationem ſequor a Eòdem pertinet, cùm uenditor ſeruum manumiſit:cauere enim de bet quicquid ex hęreditate liberti ad ſe perue nerit, emptori reſtituturumt, idq;ſiue quia de hac hæreditate in conſequentiam cõ tractus ſoluùm agi- tur, ſiue quia de ea ſolicitus uideri nõ poteſt, qui ad hanc cautione inuitus, ex culpa tamen ſua cogitur. f Quartus caſus eſt, cùm quis non de uiuentis hæreditate, ſed de re ſua diſponit in cauſam mortis alicuius, ut cùm proprietarius uſumfructum uendit alicui cùm I'itij eſſe deſierit, uel poſtmortem Titij?qua ratione moribus receptum eſt, do minum militis ſui feudum eo uiuente aliena- re alteripoſſe, collata in eum caſum diſpoſi- tione, quo milite ſuo mortuo, ad ſe fiducia- ria res reuertatur: tunc enim non tam de re aliena, quàm de iure ſuo diſponere uidetur, probabiliusqʒ quis ſperat utile dominium di recto conſolidari“u, quàm ſucceſſurum ſetitu lo hæreditatis. f Quod ego non conſuetudi- ne ſolùm feudali, ſed etiam iure noſtro defen di poſſe crediderim, cùm ius principaliter ad paciſcentem pertinet, ut in ſupraſcripto uſus fructus exemplo. Nam& ualere pactum tra ditur, quo filiafamilis paciſcitur ſe de dote non acturam, cùm ſui iuris eſſe cœperit: ꝗq́d non tam fauore liberationis inductum credi derim², quaàm quia de re ſua paciſcitur, in ca- ſum quo plenius ius adepta ſit. t Huc perti- net& cùm quis poſt mortem ſuam ſe daturũ ſpondet:ualet enim promiſsios, dum præſen tem ſui obligationem, non autem bonorum obuentionem inducat?, quod ſuperius à no- bis diffuſius tractatum eſtb. d ¶ Adhuc ſuperſtite.) † Generaliter enim ſuperſtite aliquo pactum futurę ſucceſsionis non ualet, ſiue de diuidenda hæreditate aga- tur, quod proprium huius legis argumentũ eſt, ſiue de deferenda per pactum, quod à no bis ſuprà declaratum eſt. f Quæ tamen con- cluſio non procedit, quoties nõ ſucceſsio de fertur, ſed impedimentum illi obſtans ſum- moueretur:ut in nouo feudo, in quo iuri ſuc- cedendi locus non eſt, niſi pacto impedimen tum ſublatum ſitd: ut in patre qui emãcipato nõ ſuccedit, niſi cõtracta fiducia emãcipaue- rite: ut in fœmina dotata, quæ ex forma ſtatu ti inteſtato patri ſuccedere non poteſt, cui im pedimento à municipali iure inducto dero- gari pacto poterit.Sicut enim facto teſtamẽ to poteſt pater eam inſtituere, ita paciſcendo poteſt obicem illum reijcere, ut Iaſon hic de- clarat.Idem in patre, qui ingratitudinis præ- teritæ cauſam filio remittit, ut ſibi ſuccedere poſsits.f Sed quid ſi pater iam teſtamentũ cõ diderat,& eum ceu ingratũ exhæredauerat, nunquid ſiremiſsio ingratitudinis deinde fa cta ſit, filius ſuccedere poterit? Et Bartolus uuu 3 ſeruari oporteret. Fa ciebat autem eis quę ſtionem, quia adhuc ſuperſtited eo, de cu- 49 q l. qui Romæ. 6 duo fratres.7. q. Bart. de uer. oblig. r I. ſi quis ſerui. de acl.empt. 5 Arg. l. ut hæ- redib. de lega. ij. Bal. c. j.§.j. de feu. da. in ui cem l.com. 50 51 t d. c. moribus. u c. fin. qui ſuc. ten. in feud. 52 53 x l.& hæred.§. filia. ff. eod. „ Bart.& Bald. hic. 54 Old. conſ.i9 a Bar. conſ. 252. b Inl. pactũ qd. dot. 5. eod. 55 c l. pactu quod dot. 5. eod. 56 d c.j. de fratrib. de no. feu. in- ueſt. e§. fi. Inſtit. de leg. agn. ſucc. f Bart. hic. g fin. j. de re- uo. dona. dixi l.prox. s eod. 57 h Auth. non li- cet. j. de liber. præter. a Bartol. l. iij.§. fin. de adi. leg. 5 d.l. paã qd dot, c l. filio quẽ pa⸗ ter. de libe. poſthum. d Bal. in progœ. decr. Mod. d. auth. nõ licet. 58 e d. I filio. f Liij. F.deteſt. milit. 59 2 Arg. l. in ip- ſius. j. fim. erc. h d.J. ij. S. fin. de adim. leg. 60 i Arg l.jj. in fi. J. de libert.& eor. lib. k l.j.g. interdi. de uulg. 61 I l. ex eo. j. de in util. ſtip. l. ſtti⸗ pul. hoc mo- do. de uer. ob. m l. pactum.j. de collat. n fin. ff. de ſu. & leg. 6² 0 Bar. conſ. 212 p 1.4. ff. de teſt. q lſi quando. 9. jIde inof. te⸗ ſtam. 63 r c. quamuis. de pact. in 6. 5 1.§. ſi parẽs. ff ſi quisa par. 64 „ Alciati coment. in Cod. luſuun.„ hic ſentit poſſea contra Picus: quia propter talem cauſam pater habet liberam teſtandi, & filium excludendi facultatem, quæ liber- tas tali pacto tolleretur b. Sed hæc ratio leuis eſt: non enim pactum libertatem aufert, ſed cauſam ingratitu- dinis tollit, lex ue- ius hæreditate ſpera ro ipſafilium inſti- batur, huiuſmodi pa tui iubet. Fortius Staf c. Memaeun n nine e no ſunt ita confecta nedicendo filio in- quaſi omni modo hę ſtituere, maledicẽ- reditate ad eosperuẽ do exhæredare nõ tura, ſed ſub duabus uidetur Sita Wli conditionibus com- ne i cerſädemmamn. poſita ſunt, ſi ille fue dum exhæredatio- rit mortuus,& ſi ad nem reuocaſſe: nà hæreditatem uocen- &ſi pater filium ex tur hi, qui huiuſmo-/ Frcnn vaa, di pactiones fecerũt. Cüpran Pteresftta Sed nobis omnes huiuſmodi pactio/ re exhæredationẽ non uideture: quia non eſt ueriſimile, ab eo quod ſemel iudicio ſuo in teſtamento ſtatuit, facilè uelle recede- rel. fSed tamen Bartoli ſententia uerior eſt, dum tamen expreſſe cõſtet remiſiſſe patrem ingratitudinis cauſams: ea enim filio obſta- bat, quia exhæredationem confirmabat, quo impedimento ſublato, admittendus iure cõ- muni erit. Illud faterer, ex ſimplici recon- ciliatione non uideri præteritæ exhæredatio nis cauſam abolitam fuiſſe, tuncq́; Iaſonis ra- tionibus locum eſſei. e Quæ contra.) Hæc ratio hoc caſu lo- cum habet, quia huiuſmodi pactio periculo- ſi euẽtus plena eſt, maleq́; præſumitur de his qui de uiuentis hæteditate ſoliciti ſunt, Sed 40 & in pacto quo quis hæreditatem ſe relictu- rum ſpõdet, eadem ratio ſubeſt: quoniam lex aduerſus bonos mores eſſe arbitrat᷑, ut quis teſtandi poteſtatẽ ſibi reſtringati. tSed quid dicendũ in pacto quo quis hæreditati uiuen- tis renunciat? Et id non putarim contra bo- nos mores eſſe, quamuis ſimpliciter iuris au- toritate improbeture, quia ſcilicet priuatorũ pactiones legum autoritate non cenſenturv. Vnde ſicut ſuprà diximus, pactum deferen- dæ hæreditatis obuentionem bonorum indu cens non ualereo, ſ quia ſucceſsiones per iu- ris modos, non per pacta deferri debent, ita & in huiuſmodi renunciatione dicendum. Defertur enim hæreditas iure publico,& ſan guinis contemplatione, huiuſmodi priuato- rum pactionibus non attentis a. ſcùm tamen principaliter de utilitate priuata agatur, licet in cõſequentiam iuris publici ualeret huiuſ- modi renunciatio, ſi iurata eſſet, idq; nouo iu re Pontificum: tali ergo caſu ab hæreditate ex contractu cum uiuente inito quis exclu- ditur. Alius eſt caſus in patre qui pecuniã accepit, ut filium emanceiparet: cùm enim ex ctio proceſſit,& quia 10 cluſum iure ciuili patrem prætor quadam æ- quitate admittat, ea æquitas ceſſat, fubi pater pecunia accepta emancipauit, quoniam de- linquit, ut ait Bartolus, qui pecuniam acci- pit. Ego nullum delictum eſſè arbitror, cm accipere ei pecu- niam liceat, neclex turpem cauſam ſti pulationis exiſti- met, quæ ob eman cipationem conce pta ſitu: licet lege Lõgobarda eman nes odioſæ uiden- tur,& plenæ triſtiſsi mi& periculoſi euẽ/ tus. Quare em̃ quo- dam uiuente& igno rante, de eius rebus quidam paciſcentes ar otilimpe, — ter 1 i conuenerũt: Secun/ teripſe teneatur ei J t ie aliꝗd præſtare un- lin kieferes Ikaclite deuinat, quodpre regulas ſancimus, o⸗ miũ emancipatio- mni modo huiuſmo nis ipſa appellat. di pacta, quę contra- Dutauerim igitur bonos mores inita uanleecſähi . 0. r accipiẽdo pe ſunt, repelli:& nihil cunis quefitlaul ex his pactionib. ob/ gere de hæreditate filij uideat᷑,& eam pecuniam pro eo habere, quantum ſatis ſit, ne eius iudicia inquietet: nõ igitur pacto tol- litur ſucceſsio, ſed à prætore tollitur, qui non putauit æquum ei patri ſuccurrere, qui pecu nia filium à ſua poteſtate dimiſiſſet. tAlius quoque eſt caſus, cùm pactum iu- ri municipali conforme eſt: uerbi gratia, ſſta tuto cauetur, ut mulier ingrediens monaſte- rium patri non ſuccedat. Aiunt hic cõmuni- ter ſtatutum non ualere, tanquam aduerſus eccleſiaſticam libertatẽ,& quia de ſanctimo- nialibus quicquam directèuel indirectè con ſtituere laici nequeuntv. Si tamen cum filia monaſterioq; ita paciſcatur pater, uidetur re nunciationem ualere, tanquam legis cõmu- nis autoritas, pactionis prohibitiua ⸗‧, per ſta- tutum ſublata ſit, quod cum fauore monaſte/ rij nullũ eſſet, monachis hac in priuata re iu- ri nõdum quæſito renunciantibus effectum habebit.In caſu uerò quo alias ſtatutum ua- leret, non eſt dubium excludi ueſtalem: uer- bi gratia, in ea quę monaſterium ingreſſa, eſ- ſet iure communi incapax: ualet enim ſtatu- tum iuri communi conforme: ſicut uidemus ſtatuta laicorum ualere de iuramento confor miter cum iure cõmuni diſponentia b, tamet- ſi alias id iuris laicis non concedatur, ut de iu ramento quicquam ſtatuant:& licet tali ca- ſu Romanus Pontifex eis monialibus per priuilegium conceſſerit, ut ſuccedere poſ- ſint, nõ tamen ſtatutum aut conſuetudinem ſuſtuliſſe cenſendus eſt, quæ àprincipio ua- luit, Idem dicendum quando de ſucceſsio- ne tractaret᷑, quæ ſolius ſtatuti beneficio con cederetur: uerbi gratia, ſtatuto cauetur ut cõ ſanguineo æqualiter ſuccedat, qui ex altero ſatere coniungitur, ſicut qui ex utroque: mo nialis ex altero cõiuncta uult ſuccedere, cer⸗ d Authit 8„.—— d tè excludetur: iure enim cõmuni nõ poteſt ſtatuto peler nij ntteru! wuülh lbindfe auuich ſ Alqun 4 uaſur ſtä ſem it miſ jqgkacunm tunn lihslügin uiig aureptein cin garacceſ Iläuuun Ad uunum nec Aüth nurrebil miſge loigeauerb montracn MCotnæus WMottsdona mpobit E lunxiſ dlem aſtitue an Kiomtionet awoarteſiuel erciuos omn nrorume B Ke unnadtacl dibm dim umg 4 thäionem n hünmfet Ain ilgiähabere d Ultag ckgudn C aui wubi 3.. 8,. uit Auohi al. ſi quis curia Auipecunint lubi Bala.5. a rot nuhene a nm licead 68 dupemca 31 3 Saliauih.caſ Pulationis Ul ſa.. 10. 5. de met da a, f eccleſ. pati en dhanone en 69 albe et leg CDobach en dandofili teiiletenen c l. Scia. de dote alrä præle. l. Seia. Algdprrkann d.Seenwor nllabudd d Alex. l. quæ do miũ emancipaul, tis ff ſol. matr. du la appelha 70 t ukäuerim in 4 ci maritus. 6 ita conſtiuttegi nn ffde pact. bater accipio dot. cuniö quaſitran 1 Arg. lex his. gere de hæredi quand. di.leg. e lerece, J. ubbi ita. de do tilij videeat, Aem na. cauſ. mor. b quantum ſausli,, lem.j in fin. d nd Igiturpact il, de præben. tore tolliur quinm Deci. hic,& ſuccurrere, qpipan conſil.305. e dimiſiſſet. I. in donationi ſus cum adumil Lus F71 l fl eſt: uerbigratafh li. 8. ealſicx .1. Vif mortis ff quo. ingrediensmomuſt leg. Aiunthic cömuni 71 tanquam aduerſu & quia deſandimy cte uel indirecteenn„0n omrnis. 3 .di tamen cum ſilſ cert pct. turpater, vicdetmmn 72 anquam legis com rohibitina perſh um fauoremoniſ eseen Hp hacin priuatare v aera or en nciantibus effecun oblig. uo aliäs ſtatutum enl gfen 3 cludiueſtalemun ,0, ffdeſta. j i ael⸗. ſteriumingtelc In hpal arUaletenim ſra 7 Hhuie orme:ſicutvidem leiuramentocunli Auih exeipi- Ut 2, ula u: rincipiol’fn. j dere- Juan— ſtatutl wrutc ob cauſ. ſtatuto jexaled j Inſtit. qui. ccedat, oqpen ex cauſ. man. 45² ſtatuto æquènõ poteſt, quia ab eo excludit᷑: quod ſaltẽ eatenus ualet, ut beneficia ſua mo nialibus cõmunicare nõ cenſeat᷑ licet ius cõ mune eis auferre non poſsitb. f TJNeque donationes.) IDebonis enim alienis in caſũ mor tis non ualet huiuſ ſeruari, niſi fortè ip- modi cõtractus, de ſe, de cuius hæredita proprijs uero ua- ce pactum eſt, uolun let:& quia fit men P* de pactis. 0 ſit introductũ. VIu- 453 rum queat,& in donatarij damnum poterit, qui mitius erga donatorem agere debet“. Adde quoòd nec ad teſtamenti ſubſtantiam quicquam facit, quòd nihil ſit in bonis teſta- torisꝰ: ſnam& hæreditas iuris intellectum abſque ulla re hæ- non eſt incognitum: reditaria habety, fet licet à nobis clarius qui plus æris alie- ni, quam ſui habet, hæredem inſtitue- tio mortis, cenſebi tur donatio cauſa mortis, ut ſi pro- mittam tibi bona mea poſt mortem meam: atque ita cõ muniter traditum eſta, tniſi expreſſe ſit dictum, quòd ſit donatio inter ui- uose:nõ enim tunc attẽdetur quòd di- latio in diem mor- tis aliqua adiecta tatem ſuam eis accõ/ modauerit,& in ea uſque ad extremum uitæ ſpacium perſe- uerauerit: tunc ete- nim ſublata acerbiſ- ſima ſpe, licebit eis,il lo ſciente& iubente, huiuſmodi pactiões ſeruare: quod etiam anterioribuslegibus & conſtitutionibus bemus etenim neq; donationes f talium rerum, neq;hypothe cas penitus eſſe ad- mittẽdas, neq; alium quenquã contractuũ: cum in alienis rebus, cõtra domini uolun 20 tatẽ aliquid fieri, uel paciſci, ſecta tempo- re poteſt⸗:& qui grauatus eſt bona reſtituere, in eis ta- men aliũ rectè hæ- redem inſtituet. Sed&illud me mo uet, t quòd donatio nomen ab execu- tione ipſa ſumit, id eſt, à rei dationeb: cuùm igitur quis di⸗ ſitf. Idem ſi tacitè, ut quia actum eſt, ut talis donatio ſit irreuoca biliss, idq; in uerbis quæ ſubſtantiam contra- ctus reſpiciant: alioqui ſi in clauſulis executi uis aut acceſſorijs promiſit donator ſe obſer- uaturum, nec aduerſus eas facturum, non ta- men receſsiſſe à cauſa mortis uideretur, intel ligiqʒ ea uerba deberent, niſi ſecundum natu ram contractus donantem pœniteret: quod Bal. Cornæusq́; cenſuerũt. Sed an quis cau ſa mortis donare omnia bona præſentia& fu tura poſsite Et affirmat Bart. poterit enim hæ redem inſtituere, cui ius deducẽdi falcidiam dedonatione tali cõpeteretx: poterit& eam reuocare ſi uelit t Sed quid in donatione in- ter uiuos omnium bonorum præſentium& futurorume Et crebrior ſententia à Bart.pri- mum tradita eſt, non ualere huiuſmodi con- tractum, tum quia auferret liberam teſtamẽ- ti factionem, tum quia hominem eam in con ditionem perduci impium eſt, ut nunquam aliquid habere poſsit,& nec ſpe quidem, quæ infelicium ultimum ſolamen eſt, poſsit ſuble uarin. Fuere tamen nõ pauci qui diſſentirẽt, quorum rationes ab Alexandro relatas cer- 73 nere eſto. fEgo ſanè uereor, ne Bartoli ſen- tentia defendi non ualeat:nec enim uerũ eſt, eo in ſtatu talem eſſe, ut nihil in futurum ſibi lucrari poſsit. Quid enim ſi ei relinquat᷑ hac lege, ne aliquid donatario inde acquiratur? Quid ſi donatarius aliquo caſu futurorũ ac- quiſitionis fiat incapax a? Quid ſi donator rem redimat ſemel donatario cõſentiente a- lienatamt Quid ſi bona haberet, quæ per cõ- tractũ prohibita eſſent alienari, uel legis uel xit ſe bona præſen rum noſtrorum non 1 um nOll tia& futura dona- Patiatur. re, quod ad præſen tia attinet, uera do- natio eſt, quia executionẽ in ſe habet: quod uerò ad futura, exequutio nulla eſt: perinde igitur eſt, ac ſi dixiſſet, donabo cùm acquiſie ro: ſed qui donaturum ſe promittit, iure tan- 30 tùm perſonali obligature, non autem domi- nium transfert, meritò de tali dominio teſta- ri poterit, ſicut quilibet ære alieno oppreſſus teſtatur. tAlexand.d tamen cõmunis ſenten- tiæ æquitate ductus, ut id argumentum ſum- moueat, concluſionem hanc reſtringit, cùm is qui bona præſentia futuraq; donauit, con- ſtituit eo in caſu, futurabona nomine dona- tarij poſsidere. Nam per huiuſmodi clauſu- lam poſſeſsio in donatarium transfertur,& 40 conſequenter dominium in eum ex tali tradi tione tranſitf. Receptum enim eſt, conſtituti uel precarij clauſulam de futuris bonis con- ceptam, eorum etiam poſſeſsionem, cùm ac- quiſita fuerint, transferres, exemplo eius qui bona præſentia futuraq; obligat. Sed tamen ne hoc quidem caſu defenditur Bartol. ſcùm clauſula conſtituti ad quaſi poſſeſsionem iu- rium aut nominum, quæ in futurũ acquiren tur, trahi non uideatur poſſei, ſiue quia iura so illa non poſsidenturb, ſiue quia ſola ceſsione transferuntur: nam& ius futurum cedi nõ uidetur poſſe, niſi ex præſenti cauſa ſpes ſub- ſit. de his igitur iuribus teſtari donator po- terit:& ita ego aduerſus Bartolũ diſſerebam. t Illud conſtat, quoties donatori aliquid ſu- pereſt, de quo teſtari poſsit, ualere huiuſmo- di donationẽ: cuius rei exemplum pluribus caſibus accipitur, ueluti cùm quis, Dono, in- quit, bona omnia mea mobilia& immobilia, teſtatoris iuſſus? Quid ſi ſeruum inſtitueret so præſentia& futura: non enim nomina debi- neceſſarium hæredem enon enim tali dona- tione actum uideri poteſt, ut huiuſmodi ſer- uum retinere, hęredemq; inſtituere non poſ- ſit: nam cum id fieri in præiudicium credito- torum his uerbis continenturr, quod Barto- lus Baldusq́;& Iaſon reſponderunto: de illis igitur poterit teſtari: nã& illa dictio, mea, ad u I. inter.§. is quoq;. de re iud. xXI.j. ff de teſta. 74 F5 l. hæreditas, de pet. hæred. I. qui ſoluẽdo. ff. de hær. inſt. a gl. auth. ſi qua mulier. in uer. diuidere. 5. de ſacroſ.eccleſ. 76 5 Bart. I. iuriſ- gentii.in pri. ff eod. c Alex. d.l. iuris gentii. in prũ. d d. l. qui ſoluen do. ff. de hær. inſtit. e l. quauis. ff. de prec. 77⁷ f l traditionib. 5. eod. Da. J. iij.§. in- certa. de acq. boſſeß. h fi. j. quæ res pig.oblig. i arg.l. ei à quo. de uſucap. Bart. in l. cunt falſa.. de iur. & facti ig. 78 k. fin. j. quando fiſ. uel priu. 1 1.3. ff pro ſoc. m gl..fi. j de hæ re. uel act. uẽ. Bald. l. pem. de dona. n l. diuo. 9. in uenditione. de 79 re iud. 0 Bar. conſil. 50 Bal. 232. in 2. Laſ. d.1. ſüpula tio hoc modo. in fin. p Bar. l ſt ita le- Latum. de au. ea pertinet, quæ iure dominij acquirũturr, G& Garg leg. uuu 4 454 a Aret. hic. Bar. ideo nõ ſat rectè ad nomina referri poteſt:, ſi- d. conſil.50. cut& cùm ſubieciſſet, ubicunq; ſita ſint: iura So enim non circunſcribũtur b locoIdem ſi di- 5 l.Caius. ff de Xiſſet ſe donare bona ſua præſentia& futura: lega.jj. c I. obligatione. de pig. Mod. hic. 8¹ d Bart. l. genera Ii.§. uxori. de uſufr. leg. e l. quæſitum. 9. pen. ubi Bart. de lega.j. f Vtnot. in l.z. 5. eod. 8² 83 g l. cum pupil⸗ lus. ff. rem pu pill. ſal. for. b l. peculiũ. iij. ff.ge pec. i l. cogi.ad Tre. K 1.3. de uer. ſig. 1 l. iubemus nul li. in prin.. de ſacroſ. eccleſ. 84 ml. ſi defunctus. j. arb. tutelæ. n d.§.j. 0 Angel. conſil. 179. Alex. d. l. ſipul. 85 p Deci. conſ.0 251. Corn. 176. in jj. ꝗ d. j. ſtipulatio. 86 r l.quoties. de reb. dub. s Arg. Bar. in l. ſi fundum per fideicõmiſ. de lega.j. t Arg.l. ſi uero. §. idem Papin.&l mand. cùm enim non addiderit uniuerſalem dictio- nem, omnia, ſed indefinitè aut generaliter lo quutus ſit, nõ continebuntur ſupellectilia: amplior enim ea eſt donatio, cui uniuerſalis dictio adiecta ſit, ut Decius hic tradit. Sed quid ſi donare ſe hæreditatẽ ſuam dixerit? Et 10 hęc uerba, bona præſentia& futura ſignifica re Bart.hic cenſuit. Sed cum nomen id uni- uerſitatis ſit, quæ ex uoluntate teſtatoris au- gmentũ& diminutionem recipit, humanius eſt his uerbis non cenſeri diſponendi faculta tem donatori ablatam,& ideo in uim donatio nis cauſa mortis ualere contractũ, hæredita- temq; pro bonis ſimpliciter accipi, impro- priamq;; ſignificationem ut contractus ſuſti- neatur aſſumi, cùm uerè is hæreditatem habi 20 turus ſit, qui deinde donatori ex teſtamento uel inteſtato ſuccedetſ.t Quid ſi patrimoniũ ſe donare dixerit?& idem dicendum eſt, imò nõæquè dubia hæc eſt quæſtio. ſId enim pro priè patrimonium dicitur, quod ex hæredita te parentum adnos peruenits, parsq́; faculta- tum noſtrarum eſt: licet alia interpretatio ex coniectura mentis quandoque accipiatur, ut cùm apparet teſtatorẽ eo nomine de uniuer- ſis fortunis ſuis uoluiſſe diſponerei, uel id 30 ſubiecta materia ſuadeat x. Quapropter me- ritò dubitauit Bartolus, nõ ideo fauore eccle ſiæ ualere donationem iſtam, quia lex dicat aliquem egiſſe, ut patrimonium ſuum ad ec- cleſiam pertineat!, cùm uox illa patrimonij, futura bona immutabiliter nõ comprændat. Cæterũ& quoties donator ipſe ſibi aliquid expreſsim reſeruat, de quo deinde teſtari poſ ſit, dubium non eſt ualere eam donationem: Alciati coment. in Cod. luſtin.„ abhorret, q́; exiſtimare eum qui uſumfructũ reſeruauit, nõ eo fine reſeruaſſe, ut de eius cõ moditate diſponere poſsite ſicut& cæteri fru ctuarij diſponũt, nempe uel cõtrahendo, uel teſtando*. Quòd ſi res conſentiente donata- rio alienata,&deinde redempta, in bonorum futurorũ donationẽ non reuertitur Y, quanto magis id de hiſce fructibus dicendum, qui in ipſomet contractu excepti ſunt⸗? alioqui da- mnoſior donatario is eſſet conſenſus, qui ex poſt facto adhibitus eſt?, quàm qui in ipſoa- ctu legem contractui dedit.f Sed quid ſi do- nãs dixerit ſe centũ aureos reſeruare, de qui- bus in uita diſponere poſsite Et Bart. reſpon- dit b, donationem nõ ſuſtineri: quia qui in ui- ta ſoluùm diſponere poteſt, teſtari non poteſt: ergo apparet prohibitiuæ rationi adhuc eſſe locũ,& in eo ſtatu conſtitutũ donatorẽ, utte- ſtari nequeat. ſcuius reſpõſi autoritate idem traditũ extat, cùm quis ea centũ ſibi reſeruaſ- ſet, de quibus pro anima diſponerete: appa- ret enim alia ex cauſa, q́; pro anima teſtari nõ poſſe, ideoq; diminutã teſtandi liberam facul tatem Fortius ex facto cenſuit Dec, idem eſ ſe cùm dictum eſt, reſeruari centũ aureos, de quibus in uita uel in morte diſponeret. Sed ab his omnibus ego diſſentio: quia apparet ea uerba, de quibus diſponeret& ẽ. ſola retinen tis cõtemplatione addita,& ideo reſtringere reſeruationẽ nõ poſſunt: nec debet curioſus eſſe donatarius de re quæ ſemel à donatione excepta eſt, quã in cauſam ille conuertati.& cùm hic articulus, an adiectio uitæ futurum modum reſpiciẽs attendatur, plurimũ ex eo pendeat, quid ueriſimiliter partes egerints, quis reſtrictionis præſumptionẽ ad ſubuer- tendum actum capiat cùm& ne utilis cõtra ctus per inutilẽ adiectionẽ uitiet᷑, potius cen- ſeri debeat, uitæ mentionẽ ſuperfluò additãi. X u lexni arl. de an. Lfin ſaen. miß.ig X Arglpen. f dep R. ſiguloʒ 87 d a.l. fnn. b Conſl⸗6 88 c Ripa li. n. ſbonſcap 89 d Dec. Äernſ 251.0 20), e ldonatides ſpecies, deci nat. Paul.e ſila46. cii caſſubſttuh flawluf nout. g Tiia Fff eleg.j ke. 14. dealilcg hal quoliet quod uſqueadeo uerum eſt, ut tunc quoque 40 fAdde quòdilla uerba, in uita diſponere, etiã 90 procedat, cùm quis maximã ſummã ſupra ui res patrimonij ſui donauit, poterit enim for- tè in futurũ diteſceren. Idem ſi rerũ dominiũ retinuerit: licet enim ſoluendo nõ ſit, alteriq; reſtituenda ſint bona, teſtari tamen poterit“, quod& ſuprà diximusort Sed quid ſi donatis omnibus bonis præſentibus& futuris quis uſumfructũ ſibi reſeruauerit? Et uidetur ad- huc nõ ualere, tanq́; de fructibus teſtari non poſsit, qui futurorũ bonorũ appellatione in 5o donatione continent᷑, idq́; Paul. Caſt. hiccen ſuit, quem& Deci.yſequit᷑,& ex facto reſpõ- dit Corn. Cõtra Alex.& Iaſoni, quos&ipſe ea ratione ſequor, quòd aliorum interpreta- tio, ad perimendũ actum Pertinens, accipien da nõ uideatur: cur potius eum non ſuſtine- mus:,& reſeruatione uſusfructus cenſeri e- tiam facultatẽ teſtandi de eis fructibus reſer- uatam interpretamurꝰ? ut ſcilicet donans de fructibus perceptis fructuarius teſtari poſ- ul. defuncta. ff. ſit, reſtringaturq́; futurorum bonorũ dona- de uſufr. tio, ut in eis fructibus locũ non habeat. Quid ... ,1 enim magis à ueriſimili contrahentiũ mente s poſsit arbitratu ſuo diſponeret, cùm de 6o teſtamento quadrant, cùm diſponere, teſtari ſit, teſtamentumq; in uita fiat, nõ à mortuis. Decij uerò ſententiam alia quoq; ratione cõ- uinci arbitror. Non enim ex contractu dona tionis in eum ſtatũ ille reponit᷑, ut teſtari non poſsit, quod ſubuertendæ donationi neceſſa rium omnes fatent᷑, ſed ex facto proprio, qui in uita reſeruatam ſummã conſumpſit, quam ultimæ uoluntati ſuæ attribuere potuiſſet: ſi enim non conſumpſiſſet, dubium eſſe nõ po tuit, quin donatio ualeret. cùm ergo àprinci pio non ſit nulla, conſequens eſt, ut ex ſe te- neat, conſumentiq; imputandũ ſit: quam cõ- ſumptionẽ nõ eſt credendum ad executionẽ prioris contractus(quod ipſe arbitratur)per- tinerel cùm excepta in eo nõ comprændan- tur, ſed ex iuris còmunis diſpoſitione libero arbitrio reſeruantis relicta ſintm. 1 Pactum in genere deſcribitur,& in ſpecie. 2 Tranſactio proprie quid. 3 Agere& tranſigere quis dicatur. 4 De pleriſq; paciſci non poſſumus, tranſigere poſſumus. 5 Aliqua nec pacto, nec tranſactione finiri poſſunt. ẽ Vbi compromiſſum fit, tranſactio dicitur. Tranſallio i Bar. Äauhi geßi. k glinnff lu.malr. I clieris en ſanppt m linreman ta man sn liße ded quenuce ad lanölhd lRcöecpua ealiuk po imole ag dübiconde Füliynomi nbr ſatageredh arjs nlnmliger di Haliqulda liſ gamen Ir au teckere A einſiia e meg Vuxdan lunus,u ctm gevero pr ma Wincaulaler ſu Ruus u wtnit poſſ arWelime am fucßwmlnöpro num ecaulapro uui oentibus d din gudinelig ciin fleni am lücäpoltio wihriendo uide uulententi De di emit a9 rchs liceſt an araleree N düdes 9 eu ſe uqhuulmſ ernaltewän d ud lieund Leiu 5 vel ötreetei 3 Cotraheng, Lonlent dc. nentechn emprainleünd, 1 nreudrwindomne 3 reuenigurr n dux dicencundn puüine⸗ dle ſdun 12 det conſenſug 8 quam qgiiy aü 5 düt fSedanihn 3 eos. d awidſ, d1 reſenareit T 4 irkth nußn 1„. 1 quiguind 4 e alt nonpon rationi adhucg dddonamtärn 1 poſi autoritze lden, acentäſibi elenai, adiſponerer:g 4491f 4e p 0animate ain 8 eſtandilheramüal 7 14 s— cenſuit Ne-14,c lIij. ff. eod. denluiDerien ſa S. j Inſtil. de entũaureoste actionbb. rte diſponeret’da, 2 enttio: quiaappareta e ranſacka. de deret&c ſolaretnen uerb. ſig. a,& ideo reſtringen tnec debet curdlu ff Lfi. ĩ eo.nec ſemel à donatie ſiuolens. j. de am ille conuertat lcauſ. diectio uite fuunn& c. cu pridem. ecextra de pact. datur, plurimũera 1 7 liter pattes egetin; extra eod. 4 umptionè ad lubue cum& neulilscin h. ſuper ze nẽ uitiet, potiuscy, I'ernaco — à ,51 nẽ ſuperfluòaddi,:esae, i uita diſponeteci ſent depreb. um diſponere tcli Gl. in uth. ut tafiat, nõ àmoru, aff uu Saſe alia quoq;rationec uerinas in tra mex contractuum Ctatu ranſc- eponif, utteſtarina ction. 3. . 6 necell dæ donationi nectl, propo- nas. ij. 5. tit.j. X Ilirg Lamcô'* I/ue.j eod. veutili I. cu meta. j.e. lſtpul. nõ di- ui. de uer. obl. N Lactione.j. eo. eon. ne lbeh. aiſpolitione le ſipro fundo. 15 diſp 9 eod. L ſtmulier. ff. de condict. ob cau. lnatura ij de præ ſmus nuſttjiſas ſenpt'uerb. Am — dune fnnioſu aet 456 Tranſactio qualis contractus. Tranſſactio quomodo contractus innominatus. Tranſactio quare non ſit contractus nominatus.& nu. 13. 14 luſiurandum quomodo ſpeciem tranſactionis habere dicatur. Conuentiones iuris gentiũ in propriũ contractus nomen tranſ- euntes, actionem pariunt: cõſtantes generali tantum nomi- ne, non pariunt. Exempla huius doctrinæ. Tranſaclio eſt ſtricti iuris. Tran ſaclio dolo inita ipſo iure non eſt nulla. Reſponſio ad argumentum Bar. tranſactionem bonæ fidei exiſt mantis, ſi fiat ſuper actione bonæ fidei. stipulatio etſi contractui bonæ fidei apponatur, tamen ſtricli iu ris manet. RVBRICA. DE TRANSACTIO⸗ NIBVS ACTVNMIgeneraliter omnis cõ uentio eſt duorũ pluriumue:un de& contractus omnes qualeſ- cunq; ſint, nominatos ſeu inno- minatos, cõplectiturꝰ. Speciali- ter tamen pactũ pro ea cõuentione accipitur quæ nuda eſt,& gratuita: idemq́; etiam ſi gra tuita nõ ſit, dum tamẽ cõtemplatione litis nõ ſit cõcepta b. Cuùm enimaliquo dato uel rece pto timore præſentis uel futuri iudicij, intre dubia conuentũ deciſumq; eſt, proprio ſpe- 1 —— 3 cialiq; nomine tranſactio appellatur? quòd ſicut agere dicitur qui petit quod ſibi debet᷑, ita Tranſigere, qui pręter formulam actionis ſuæ aliquid accipiendo litem ſopiuit. εταQάςρσ dę tamen Tranſigere ſimplicius accipit᷑ pro decidere,& Tranſacta res quoquo modo fini tae. Quædam autẽ ſunt de quibus paciſci nõ poſſumus, quia pactum de re clara ſit: tranſi- gere uerò propter incertitudinẽ poſſumus, ut in cauſa ſeruilis aut adſcriptitiæ conditio- nistRurſus aliqua nec pacto, nec tranſactio ne finiri poſſunt, ut ſi de ſacerdotio litiget᷑s: quæ tamẽ amica æquabiliq; cõpoſitione ter- minari nõ prohibent, ut quia aliquis cõcor- diæ cauſa probis, amicisq́; partes ſuas inter- ponentibus det manus,& cõponi rem ſinat: quod intelligendũ, cùm citra cõpromiſſum id fiat itſi enim illud acceſſerit, nõ tam amica bilis cõpoſitio, q́ᷓ; tranſactio eſt: quia compro mittendo uident᷑ partes tranſigere,& arbitra toris ſententiæ ſtaturos ſe polliceri'. Cæterũ qualis nam cõtractus eſt tranſactio:& ſi ſtipu latio acceſſerit, dubiũ nõ eſt, eſſe nominatũl, ideoqʒ ex eo actionẽ ex ſtipulatu dari: ſalio- qui innominatus eſt,& ideo nõ niſi re ſequu- ta parit actionẽ. Quandoq; enim dubiam li- tem quis remittit, ut ſibi aliquid tradat᷑,&con tractus hic eſt, cùm facio, id eſt, remitto, ut fa ciaso: tradere enim facti eſte. Quandoq; facio ut des, quo caſu poſtᷓ; feci, aduerſus dare de- trectantem, de dolo agitur a. Aliquãdo do ut des, ſucceditq; loco permutationis trãſactio, ut quia uice fundi petiti alium des. Non ra- rò etiam aliquis actionẽ, de qua liquidò con- ſtat, remittit, ut aliquid ſibi fiat, qui cõtractus ad eam ſpeciẽ pertinet, quæ eſt, do ut facias- dc tranſactionibus. 457 ISed cur ex ſe potius contractus nominatus nõ eſt, cùm elegans nomen habeatt? Reſpon dent pleriqʒ, nomẽ id generale eſſe,& ideo nõ ſufficere, ut contractũ nominatũ faciat“. un- de lex ait, Iuſiurandũ ſpeciẽ tranſactionis cõ tinere*, ergo tranſactio genus eſt:nam&per mutatio, quia generale eſt nomẽ, ad innomi- natos contractus pertinet v. Sed nos ſupraà o- ſtendimus tranſactionem ſpeciale cõtractus 10 nomen eſſe: t& quod lex ait, Iuſiurandũ ſpe- ciem tranſactionis habere, intelligendũ eſt, ſi militudinẽ& primã faciẽ⸗. Tacitus lib. XIII. Vectigal mancipioꝶ remiſſum ſpecie magis quam ui.fEgo igitur iuriſgentiũ conuentio- nes actionem parere interpretor, quæ in pro prium nomen cõtractus tranſeũt, ut emptio, locatio, depoſitũ&. At quæ generali tantũ nomine conſtant, nõ pariunt: nõ enim quod generaliter dicitur, propriè, ſed potius uæſc,an 20 Sudꝭν dicitur*. Sic permutatio cõtractus no- minatus nõ eſt v. Idem dicendum in nomine executionis, ut donatio: ipſa enim doni datio nomen id habet, quæ ſi facta eſt, fruſtra de a- ctione rei iamperfectæ quæritur: ſi adhuc fa- cta nõ ſit, illud nomẽ nõ habet, Idem in nomi ne nõ cõtractus, ſed rei ipſius, ut eſt dos: uni- uerſale em̃ eſt rei nomẽ, nõ ipſius cõtractus, quod& ex eius diffinitione apparet“. TIdem in nomine, quod eam cõtractus partẽ nõ ex- 30 primit, ad quam actio pertinet, ut in præſenti tranſactionis exemplo: tranſigentis enim no men ex etymo eum ſignificat, qui ab actione tranſit. Quare quoquo modo quis litẽ finiat, tranſegiſſe dicit᷑ ſ.Et quis lex nullo dato acce ptôue, tranſactionem infirmariuelits, dictio tamen cõtractus expreſsiua ad hoc nõ refer-/ tur, ſed generaliter ad finientem, meritò eius quod in eo contractu deducitur, propriũ nul lum eſt nomen, nullaq; ad id cõſequenter a- 40 ctio. Eo igitur reſpectu generis nomen eſſe tranſactionẽ cum cæteris cenſeo, quòd tam eum qui gratuitò à lite recedit ſignificare ui uerbi poteſt, q́; qui accepta pecunia. Hinc- que conſequens eſt, ut ſtricti iuris ſit tranſa- ctio:eam enim naturã& alij innominati con tractus ferè ſeruant: quapropter infra tradit᷑, fdolo initam tranſactionẽ, ipſo iure non eſſe nullamt: quod& in cęteris omnibus ſtricti iu ris cõtractibus obſeruaturi, ut meritò nõ fue- 5o rit inter bonæ fidei contractus à Triboniano hæc cõuentio recenſita, ſed ſola præſcriptis uerbis actio, quę de æſtimato, item depermu tatione proponitur, alioqui mutilus fuiſſet lu riſconſultus: uideturq́; hæc ſententia eſſe re- ceptior. tnec Bartoli ratio quicquam urget, id negantis, cũ ſuper actione bonę fidei trãſi- gitur tanquam idem de reſolutione contra- ctus iudicandũ ſit, quod de cõtractu. Reſpon deo enim cõtractum à tranſactione non re- 6o ſcindin, ſed à iudicio ipſo ſimpliciter recedi, quod iudicium ſemper ſtricti iuris eſt, idq; ceuproximius attendendum, pręſertim cùm tranſactio ſua ex natura cenſeatur?, non au- tem ab origine præcedentis actionis, cùm& t I. iuriſgenti. in prin. ff. de pactis. u Doct. d.l. ſiue. x l.ij. de iureiu. Ij. ff. de reri permut. 10 l.ij. ff. de libe. hom. exhib.l. proponebatur in fin. de iud. 11 a l. inter.§. j. de adlult. 12 b d. l.j. c Bar.& Iaſ. d. l. iuriſgentiu. d I. qd' dicitur. de impub. e Doct. rub. ſol. matr. 13 f ll. traſacta. l. tres fratres.ff. de pact. g. tranſaclio. j. eod. 14 15 h l. acliõe. J. ſub prætextu. j. e. 16 i l. pen. j. de inu til.ſtipul. k. actioni. In- ſut. de actio. 1 d. l. ſub præte xtu. arg.l.j. in fi. ad Tertull. 17 m lab emptiõe. ff. de pact. n a. l. ſuue apud. 0 II. j. ſi plu. u- na ſen. p l.iiij. in prin. ad leg. fa cid. a l. ſi donatiõis. j.qd met. cau. b gl.l. cõtractus. j. de fi.inſt. 18 c l. Labeo.ij. de uerb. ſig. d I. in bonæ fi- dei. ff. de eo quod cer.loc. X+△ 8 12 e l. inter. ff. de admin. tut. 2 f I. quid ergo. 9. pen. de contr. iudi. tut. I.j. 5. de diuer.reſc. g l ſi creditores. . tit.j. gl. c. ac cuſatus. uerb. iudicari.de hæ re.in s. 3 hl. eandem. ꝗl. fi.j. de duo 4 bus reis. 5 i I. ſicõmunem. ff. quẽad. ſer. amitt. 6 458 ipſa ex ſe contractus ſit:, idq;(ut ego aduerſus Accurſium ſentio) propriè, cùm ultro ci- troq; inde oriatur obligatioc, unde meritò ex ſui natura dijudicari debet:tſicut de ſtipula- tione dicimus, quæ contractui bonæ fidei ap poſita, tamẽ ſuam ſtricti iuris natu- RVBRICA. ram ſeruat. DE TRAN factiſpecies huius egis. cTIONIBVS. Cauſa dubitadi in hac lege Decidendi ratio. IMP. ANTONI Regula, bactum uni factũ, NVS AG. ad alium non exten- Celeno. ditur. Exceptio huius regulæ. Tria exempla, in quibus legis noſtræ diſpoſitio ceſſtt.& num. 8.9. De beneficio ordinis tutoribus competente.& num. u. Tutores ad reſarciendum pupillo damnum regulariter in ſoli⸗ dum tenentur, de rigore iuris. Magiſtratus qui dederunt tutores, conueniuntur ante tutores, qui non adminiſtrarunt.& quæ ſit ratio. Quando id non obtineat. De diuiſionis beneficio tutoribus conceſſo. Quid diuiſionis exceptio contineat. De utili actionis beneficio tutoribus indulto. Que ſit diuerſi iuris ratio, quod tutori pro alio ſoluẽti utilis a- ctio conceditur,& fideiuſſori non item.& num. i8. Plures curatores habens ſi cum aliquibus tranſegerit, an alios, et in quantum conuenire poßit. Licet tutoris pactũ contutori non proſit, ſolutio tamen prodeſt Item prodeſt contutori acceptilatio. Acceptilatio eſt ſolutio ficta. Acceptilatio in dubio ſuper toto facta præſumitur. Sed& confe ßio contutori prodeſt. jEQVE PACTIoO.) 1Tranſege- rat aliquis cum uno ex tutoribus ſuis, dubitatũ fuit an ea tranſactio cæteris cõtutoribus prodeſſet. Et prodeſſe, quoniam omniũ tutorũ connexa eſt inter ſe obligatioe, cenſenturq́; 40 quodammodo ſocij:at tranſactio uel pactum uni in cauſa cõnexa factum, alteri quoq́; pro- deſti, quoniã cõnexorũ natura id ſuadets. ꝗd & in ſociorũ pactis cæterisq; rebus traditurh: nec enim nouũ eſt pleraq; nobis aliorũ bene ficio concediiS ed tamen hac conſtitutione alia ſententia approbat᷑, quia iuris regula eſt, tPactũ uni factum, ad alium nõ porrigis: ſꝗq́d intelligendum, niſi paciſcentis interſit, ut ad alium quoq; extendaturl. Quapropter in le- gis noſtræ caſu tale pactum etiam contutori- bus prodeſſet, qui aliàs paciſcentis facto poſ- ſent conueniri:ſcuius rei tria exempla hic ab 7 interpretibus referũtur. ſ Primũ, cùm iure or k l. ſi ſeparatim. in fin. de app. I I. œhæredi.§. fin. ff. de pact. m l.ij. j de diuiſ. tut. n Arg. J. fi. j. de di. tut. I. fi. j.ſi tutor nõ geſ. dinis tutor, qui tranſegit, prius cõueniendus fuiſſet, ut in quinq; caſibus exceptis, quibus diuiſa à teſtatore uel iudice tutela, nihilomi- nus alter tutor pro altero tenetury: cùm enim cum eo tranſactum eſt, qui prius debuit con- ueniri, alius tutor beneficio ordinis tutuseſt: quodSalicetus intelligit, quatenus is, cũ quo tranſactum eſt, ſoluendo fuit'. Finge, is tutor debebat uiginti, cùm ſola decem ſoluendo eſ ſet, tranſigit cum pupillo quinq;, poterit pu- Alciati cõment. in Cod. luſtin. 10 20 50 60 459 pillus à contutoribus decem petere. Sed ta- men crebriore calculo alij contrà ſentiunto tanquã uideatur pupillus huiuſmodi tranſa- ctione pro idoneo locupleteq́ʒ eũ habuiſſer, & quum eum qui principalis fuit, ea tranſa- ctione liberauerit, contutores quo- que liberabuntur, qui non niſi in ſub Eque pa- ctio, neq; trãſactio ſidium obligan- cum qui/ tur,& qui agentẽ buſdam ex curatori⸗ Pupillum cedenda pusſinetutoribusfa um actionum ex- ceptione reijcere poſſuntr. fSecun dum exemplũ eſt, cùm tutor qui trãſegit, in- ſolidum cogi potuit, quia beneficium diuiſio nis nullum haberet, ueluti cùm ſuo dolo, ſuà ue culpa conueniebatur: traditum enim eſt, eum qui agendo dolo uel culpa deliquit, re- ctè inſolidum exigi poſſe licet qui negligen do ſolum deliquit, beneficio diuiſionis non arceatur: quam ſententiam aduerſus plerol- que ueteres, Alexander, Decius, laſon tuen- tur, quibus& ego accedo. 11 ertium exem- plum eſt ſuperiori non abſimile, cuùm is qui tranſegit, communis doli aut ꝑropriæ culpæ reus erat*, Si enim aduerſus cõtutores pupil lus experiat᷑, quia illis cedere erga eum actio/ nes nõ poterit, utpote facto ſuo propter trãſ- actionẽ extinctas, ſummouebitur v:& hoc e- nim caſu facto ipſius tranſigentis cõtutores conueniunt᷑, unde eo liberato,& ipſi eatenus abſolui debent, quatenus ob illum exigi po- tuiſſent. Et quamuis exceptio cedendarũ nõ ſoleat doloſis prodeſſe⸗, tamen hoc caſu ui- deretur pupillo id imputandum, qui actionẽ diuiſit. Clarius tamen id exemplum procede ret, ſi de tutoribus ageretur, qui alicuius doli rei non eſſent, in his emm generaliter exceptio cedendarum locum habet. Saneè ſciendũ eſt regulare eſſe, ut tutores ad reſarciendum pu- pillo damnũ inſolidum teneantur, idq; rigore iuris ita ſtatuente?:: ſed eis ex æquitate tribus remedijs(unde ſuperiora tria exempla de- ſumpſimus) ſuccurri, ordine, diuiſione, actio ne utili.t Beneficium ordinis tunc locum ha bet, cùm ex pluribus tutoribus uel curatori- bus unus uel aliqui tantùm adminiſtrarunt: hi enim qui adminiſtrarunt, primò cõuenien di ſuntb, cenſenturq; adminiſtraſſe, etiam hi qui contutori mandauerunt, quoniam qui mandat,& ipſe facere uidetur“, dum tamen de mandato appareat: ſimplex enim toleran- tia non ſufficeret, ut rectè Salicetus cenſuit, tametſi Rimin. friuolis rationibus diſſentiat. fPoſt hos uerò qui geſſerint.ſi ſoluendo non ſint, ad magiſtratus qui eos dederũt perueni- turꝰ, deinde ad tutores quinon geſſerunt,& quos honorarios appellamuse. Sic em̃& tũc obſeruamus, cùm habenti teſtamentariũ tu- torem additus eſt datiuus, cùm quo teſtamẽ- tarius tutelam diuiſit. Ex culpa enim datiui prius magiſtratus, q́; teſtamentarius conue- nietur, 49 4 0 3ſd M, Al hu gbten 0 CnRo. 4. ¹ jmpleic krkat tuin P Arg.Lun N L eo ffdeiugn ulbe acc maiu ukn guiu 34 a unn 3 vggum 3 hſtdeſ guthll tut. pen. len 3 encöni 191 r lſipupiluf lug⸗ dnbam ceaanin in u un ſe 8 eu jsn eritbolce * n miitalond Auge cnnlol0 5 1 H nancte 4 dacvpel tiemu qen auiſ onesdläc Eruch 1 lein che in magſſte.ugl. 1 Ae vee i resgpſ, Jecib- lam ugcm nida d eſeun u L ſipima e. llg deanun nat uhe 9 ub macins anud mlohe nic au kconlexae xIIGnI u vallinpur lut.nongſ onpelit 1llergbendoſtr y A! ſi puni umn Hauerit ueriu luaGſite nälſ Guecöm chun.ſita fanli ontquodẽ deſolu. hn nimnſclem ne antlr lls 4Ii Sla. dan maci X. Spla.. onlmaciam euut mn ümlbenefic 3 4„enlſen E tnnät 8 uant lancllanre 3 ſ nüauimus.. a l. tres tuumn 3 dieß vom inprids nululfeen nimtu. ionübenel din Gaue nſtrui ut 3 diaiſio n a ümtdiine * glurele efer e mRe 5 Ihujäuin Aurbus ſ . 2a ltem nalffſn aenalslii nongeſ möitllsbe 3 piinol c Alursuu dlicume non ſolülii nmelenr. H gäſſca utidionen cod i düipdlit, 6 n de orrader Kniernun 1 4lS4ße lunnunp o eu d ere d rat diſt 8— C) aut 4 df nden; 6 lij fr kw ndatur: . denRaine min.Ci. 1 du ueu 3 eri aa llen gige ä dteſe d dcec dulmodit, LLucius. 9. c3 pleten ta 4. eid eñ ddet f de admi. 4. dat, l tut. dionelbenodd 5 d.ltres tu. 9.j A contutor 3 1 zd qulag baplllmari Tumadionun W ceptione wijan Gl l.ſi mora. ele oll 3 Jol. matr. dn„Adene ſion tut. uel 8 Fbi cura. uti cum ſ 13 — 4 uo dolo: d.. j.§. uſque eaditumeninct adco. tmacletiaprl, dwenefer Decius lion ue min.tat. 1o. Tertium exen, A ltres tut.§. abſimile, cum aü in eo. l.tutor g dli aut propriæ clhe tutelam. de ad erfus coͤtutorespul, min tu. dere ergaeumadi 5 acto ſuoproptertiſ 1 d. I. j.§. nunc aouebiturk.& hoce- li,9 = j tracle mus. anſigentis cörltots a„ a..j.. derato,&ipſienens plene. Cd.l us obillum exigipo ſitut. uelcur. ceptio cedendiniſi: l. antepen. de tamen hoc caſuui mag conuen. tandum, quiacuni fie, de mag. lexemplumproct’ 1 ſiplure. erur, quialicuiigoil de aqmin.tut. generaliter eccpit 5 et Sane ſcienc ad reſarciendumyi- 16 1 c. 81“ tallt deneg. ſtam nu 91 Arg. d.§. pla⸗ d ne. Lancelot. enim 4 Deci. hĩc. 1 460 2— nietur:, idq́; æquiſsimum fuit, cùm is qui nõ geſsit, nullius criminis, quàm contumaciæ, ſimplicisq; negligentiæ reus ſit: at qui geſsit, perfidiæ furtiq; nota non careat b, quem& ad iuuare magiſtratus uidetur, nõidoneos fide- iuſſores accipien- do: meritò ergo ꝗ grauius peccaue- runt, nempe facien do, prius cõueniũ- tur, quam ul ne⸗ gligendo ſolum in legem cõmiſerũt, maximè cùm qui priores conueniuntur, po- tuerint hoſce contutores ad ſuſe cipiendam ad miniſtrationẽ compellere“. tquoties tamen contutor ob hoc conuenitur, quòd ſuſpectũ facere, uel ſatis exigere noluit, ante magiſtra tum ex Marcelli ſententia conueniet᷑ f: quod pleriq; rectè intelligunt, etiam ſia iudice uel teſtatore diuiſa fuerit tutela?. Sed quid in ne- glectis? tam enim qui geſſerunt, quàm qui non geſſerunt, neglexiſſe, pariq; in culpa eo- rum reſpectu eſſe uidentur:& hoc caſu nul- lum ordinis beneficium eſt, idq́; ſupradicta ratione, niſi cùm ea neglecta ſunt, quæ ge- ſtis connexa erant: ſoli enim gerenti primũ eo caſu imputãturi. f Diuiſionis beneficium his competit, qui omnes geſſerint tutelam, & ſoluendo ſint: ei autem qui dolo admini- ſtrauerit, uerius eſt id non indulgeri, ſiue ſo- lus, ſiue cõmuniter cum alijs dolo aut culpa egerit:quod& in magiſtratib.deciſum eſtm, hi enim ijſdem actionibus, quibus& tutores tenenturu. IIlis uerò qui negligendo,& per contumaciam deliquerunt, non eſtdenegan dum id beneficium0, ut recentiores ferèom- nes ſentiũt, qui Hugolini, Actijq; diſcordiã ſic conciliant:quam ſententiam& nos ſuprà probauimus. f Continet autem hæc diuiſio- nis exceptio meram defenſionem, unde con tumaci auferenda non fuit, fauorabiliorq; eſt ceſsionis beneficio, quæ alterius oppugnan- di cauſa inſtruitur, quod Bartolus tradit?. cta, auxilio cœteris eſt, in his quæ ſepara tim communitér ue geſſerũt b aut gerere debuerunt. Cuͤm igi bus tempus litis conteſtatæ attenditurs. fA- ctionis utilis beneficium eitutori competit, qui inſolidum cõuentus eſt, cùm alij ſoluen- do non eſſent: poteſt enim à pupillo petere, ut ſibi actiones cedat, quibus contra alios ex periri poſsit, ſi fortè aliquid inde aliquo tem- pore corradere queat, ut quia alij ad melio- rem fortunam perueniant, tenetur enim pu- pillus cedere, dummodo ex proprio cõmu- niue dolo, aut etiam propria culpa ille non conueniatur. Quod ſi ceſsionẽ ſibi fierinon petierit, adhuc utili negociorũ geſtorũ actio- de tranſactionibus. 20 30 4⁰ 50 6 0 461 ei obſtabit cedendarum, ut uocãt, exceptio v. Sed cur tutori pro alio ſoluenti lex actionẽ utilem conceſsit,& non fideiuſſori qui pro confideiuſſore ſoluat⸗=: Multæ rationes ad- ducuntur, quæ utcunq; defendi poſſent, ſed duæ probabiliores ſunt. Prima, quòd fideiuſſor ſoluen- do, id agit, ut prin- cipalẽ liberet, me- ritò aduerſus con- fideiuſſores nõ ex- perit᷑, qui in quan- dam ſequelam ſolum liberanturꝰ:at tutor uel reus debendi, principaliter agit, ut contuto- rem uelalium reum liberet. Nec me mouet ſi dicatur, uideri potius propriæ obligationis tollendæ cauſaid facereb, quia quantum eius ſummæ reſpectu ſit, quæ actione utili à con- tutore peti poteſt, in ea contutor ipſe princi- palis uideturö,& ideo ab eo petetur, ſicut fideiuſſor à principali peteretꝰ: quod& in duobus reis dicendum. †Altera ratio eſt, magis ſuccurri tutoribus, quia tutelam ex neceſsitate aſſumunt, quaàm fideiuſſoribus, qui ſpontè pro alio fideiubentt, nec tamen inuicem fideiubent: quod in reis debendi ſecus eſts. b Geſſerunt.) Secus in his ad quæ ipſi ex facto eorum obligarentur, cum quibus pactio uel tranſactio facta eſſet: in his enim uel ordinis uel diuiſionis, uel cedendarũ ex- ceptione agentem pupillum ſubmouere po- terunt, quod ſuprà declaraui. c Conuenire.) Pro ſua uirili, quod in- dubitatũ eſt, cùm ſeparatio à tutore, uelà iu- dice facta eſt. quòd ſi nulla ſeparatio, uel à ſeipſis facta eſt, adhuc idem dicendum, pro- pter diuiſionis beneficium ipſis competens, ſi ſoluendo ſinti, uel exceptionem cedenda- rum, quam agenti pupillo obijcient, qui ce- dere eis actionem non poterit, cui tranſa- ctione, uel pacto à ſe renunciatum eſt k. So- lùm igitur ſupra uirilem conueniri tutores poterunt, quum doloſe egerunt, quòd ſcili- cet nullum doloſis detur ceſſionis auxilium!, nec diuiſionis quidem, ut ego poſt Azonem & aliquos recentiores cenſuim, niſi ſpontè appareret pupillum eos uoluiſſe diuidere“, quod ſupra defendi poſſe exiſtimaui. f Illud generaliter traditum eſt, licet tutoris pactum contutori non proſit, ſolutionem tamen pro deſſe,& ideo quanto ſolutum eſt, tanto mi- nus à contutore petetur: qua tamen in re argutantur aliqui, tanquam ea pecunia non ob tutelam, ſed ob nouam tranſactionis cau- ſam ſoluta uideatur u: ſed utid uerum ſit, ne- gari non poteſt, quin adhuc ex cauſa tute- ſæ ſoluta aliquo modo dici poſsit“, uideturq; id hoc caſu ſatis, cùm adoleſcenti ſufficere de beat, ſi damnum ſibi reſarciatur, non autẽ id ei concedendum ſit, ut aliena cum iactura lo- cupletior fiat, qui proculdubio fieret, niſi cõ tutoribus accepta ex tranſactione imputaret. tur tres curatores ha bueris,& cum duo- bus ex his tranſege-/ ris, tertium conueni re non prohiberis. 17 „ Stichf. 9. pe nult. de ſolut. X kutfideiuſſor. ff. de fideiuſſ. 4 Gl. l. ex ficlo. de neg. geſt. b l.& magis. ff. de ſolut. c§. pen. Inſti. dc ſat. tut. d d. l. ex faclo. e I.j. j. de duob. re. cum gl. 18 f l ſi fideiuſſor. 9. ſi neceſſaria fl. qui ſat. co. g d. l. j. authen. præaſente. j. de fideiuſſ. 19 h I. ij. j de di. tu. i d.§. nunc tra⸗ ctemus. k d. I. ſi pupil- lus. de admin. tut. 1 d.§. plane. m Gl.J. i. 9. fi. de cur. bon. dan. n Arg.l. ſi credi tores. 5. tit.j. 0 In tertio exẽ- plo. 20 p I. ſi ex duob. de tut. et ra. di. q 13. in prin. ff. ad leg. falcic. r I.&poſt rem. 9. pen. ff. eod. 5 l. nam hoc na tura. de cond. indeb. 21 22 a I. ſi ex plurib. fr de accept.l. niij.g. j. ff de li ber. leg. b Bart. l. ex duo bus. 2. quæſt. de duob. re. e l.ij. S. ſitamẽ. de uerb. oblig. d I. iij j. eod. e Conſil. 135. 2 f I. ſi ex duo. ff. iad. ſol. arg. d. l. ſicreditores g d. l. tres tuto- res. 24 h l. publia.. fi. depoſ. i Conſil. 24. co Ig. 1. k l. pen. j. de nõ num. Pec. 1 Bartol. d. l. ex duobus. q. 9. Fulg.d. conſil. 135. + 8 2 O NA& A ml.in ſumma. ff. de cond.inde. n l. cum hi. 9. ſi cum lis. ff. eo. 0 Ij. f. eod. 3 In dubio tamen, acceptilationem ſuper toto . AlcCiaticomentin Cod. Iuſtin. a⸗ dicatam tranſigi poſſett, reiq; ſolutæ repeti- tio competeret, quod tamen falſum eſt, t& ideo in claris nõ ualet tranſactio, ſicut nec cõ- T Sed quid ſi tutor acceptilatione liberatus eſt? Et idem eſſèe traditum eſt, ac ſi ſolutione liberaretur, meritò cõtutori acceptilatio pro derit Nihil enim aliud eſt acceptilatio, q́; fi ex lege municipij prætor ſecundũ fiduciarij cta ſolutio b:quod tamen non procedere Cy- nus& Raynaldus doctoris conſilium tradunt, cùm tute- IDEM AVG. tis, tamen propter ti ius dicere teneat, laà iudice Leer teſta Luctatio. mmorẽ litis trãſactio- 1 claristamenper tore diuiſa eſt:non 4 1 picuisq; articulis nterpoſita, pecu- e n enim uideri poteſt( Vm te ꝓponas“ io ner b lli non teneris, niſi ex alius liberatus, cũ eium ſorore tua niare Scauta intelli generalitate uerbo pro parte ſepara- de hæreditate tranſe gitur. Ex Cüa cauſa rum legis ſuſpectã tim folum tenere- giſſeꝰ,& ideocertam ſi ſiſco ſoluiſſes, repe legis latoriprętoris tuIT. Idem cenſuit pecuniã eĩi te debere tere non poſſes,& ſi Feemennenein fuiſ- Bart. cùm accepti- iſſ. e appareat, ne pro : n ſoluiſſes, tamen A1dA latio limitata eſt ad cauiſſe:etſi nulla fuiſ 110 b 1 claro id ducerett, nauuri tranſactio⸗ fetduſtio hgredita urecoineinfells, q̊d ambiguũ eſſet: nis d: uel, quod Ful quod& à me reſpõ goſius ait᷑, cùm expreſſum eſt, pro parte eius ſorum lib.I.diſputatũ eſt.tIntelligendum igi tantum accepto ferri, cum quo tranſigiturt. 2o0 tur reſcriptũ hoc eſt, ut tunc ei locus ſit, cim mulier hæc probabiliter litigare potuiſſet, ut quia de hæreditate patris, à quo exhæredata erat, ageretur, negaretq; ipſa, iuſtam exhære dationis cauſam fuiſſeu. Idem ſi ex ſtatuto fœ minæ dotatæ excluderentur, ipſaq; dotatam ſe non eſſe allegaretꝰ. exiſtimauerim tamen ualere conuentionem, cùm poſſeſſor petito- factam eſſe promptius eſt, ut fauore liberatio nis interpretemur: cùm enim mero iure qui- libet inſolidum obligatus ſits, quamuis bene ficium diuiſionis habeant, tamen de tota obli gatione actum cenſeri, Paul. Caſtr. Alexan- derq; hic tradiderũt, quos& ego ſ equor.iS ed quid de confeſsione dicemus? an idem quod ri, quamuis calumnianti, nõ niſi eatenus dat, in ſolutione? probat enim confeſsio ſolutio- quatenus quilibet diligens paterfamil, facti nemt, meritò cõtutori quoq; proderit, ut Ra- 30 uexationem redimeret. phaẽl Comenſis reſponditi: quo fit ut appa- b ¶Tranſegiſſe.) Accurſius actorẽ fuiſſe reat, in quib. caſibus huiuſmodi confeſsio ue Luctatiũ exiſtimat, quoniam tranſigere pro ram ſolutionem non probarett, eodem mo- priè actor dicatur, id eſt, ab actione tranlire. do de ea, ſicut de pacto ſentiendum eſſei, ma- Ego cum pluribus nihil referre ſentio, actor gisq; in ea qᷓ; in acceptilatione limitandum. an reus fuerit: ueriſimileq; eſt, potius reum fuiſſe, ſeu timuiſſe ne à ſorore conueniretur: Caſus huius legg. receptius enim eſt, reũ quoq; proprisè tranſe- Traſactio metu fůturæ litis fi ta ualet, etſi li alhuc cæptanõ giſſe cenſeri: quia tranſigere dicitur, qui prę lIn claris; tranſactio nec compromiſſum ualeet. Cſtt ter intentatam actionis in iudicio formulam gi iudex ſtatuto teneatur ex Doctoris alicuius ſententia ius di- 40 aliquid dat, uel recipit, ut ſu per Rubrica de- cere, in claris tamen articulis non te...; „ hetasr clarauimus: recedit autem ab actione tama- Quando huius l.conſtitutioni locus ſit. 4 4 Tam actor qudm reus tranſigere dicuntur.& num. 8. ctor quàm reus; alter act iue ut P 1LUS all al Tranſigere qui dicatur. ter paſsiuè I&ideo ſi in lege municipij men Statutum de actu aliquo uerba faciens, de actu perfecto intelli- 110 fit tranſigentis, etiam reus continebi tur, gi debet. nõ tam ex regula correlatiuorum, ut quidam ſentiunt:, quàm, ut ego arbitror, ex ſermonis proprietate: utrunq; enim æqualiter ſubſtan tia tranſactionis reſpicit. Decius eius perſo- nam inſpiciendam tradit, cui ex tranſactio- so ne acquiritur. Sed cùm tranſactio non fiat, niſi ultro citroq; dato& recepto, nõ putarim eius ſententiam hac in quæſtione procedere: ſoluùm igitur ei diſtinctioni locus erit, quum lex nontranſigentis, ſed acquirentis mentio- nem facit b. c TPropter timorem.) Differt quidem ca ſus ipſe infortuniumqʒ ab eius metu: ſicut id Legis uerba cum effẽctu accipienda. Quandoq de timore mali idem iudicamus, quod de malo.& num. 13. 14 In caſul. noſtræ quando uideatur pbabilis timor litis adfuiſſe. Qui cogi poteſt, non dicitur ſponte dediſſe. Velle non uidetur, qui obſequitur imperio patris uel domini. Cne TE PROPONAS.) fCum dubita ret Luctatius ne à ſorore ſibi controuer ſia moueretur, quę in patris uel alterius hære ditate ius habere prætendebat, cum ea timo- re futuræ litis tranſegit: freſponſum eſt uale- re tranſactionẽ, quamuis lis adhuc cœpta nõ eſſet: quod intelligendũ, dummodo ſororis quod imminet, ab eo quodiam euenit.r Vn/ expreſſa calumnia nõ argueretur", uel pro- de lex municipalis de aliquo actu uerba fa- babilis nõ fuiſſet litismetus:nõ enim poſſunt 6ο ciens, de eo qui iam abſolutus perfectusq; ſit partes fingere litem cauſa adiuuandæ tranſa intelligeturs non de imperfecto“, aut de ante ctionis, ubi lis probabiliter eſſenon poteſtn, cedentibus eius e. fEt hoc eſt quod dicimus, alioqui nulla eſſet inter pactum tranſactio- legis uerba cum effectu accipi debere& de nemq́; differentia o, indiſtincteq́; poſt rem iu re quæ executionem facti conſequuta ſit nõ autem promiſſum.[Qua ratione& traditum eſt, ſi 4 464 1 rai P lpokmm uu cod.„ muboip Agu de ädu Jolg I 4 venttcln⸗ „—n Aecij 4 Allelgin uhi uil bec inf de cht au. wnlolöm indcx. nul, „ 3lacis albe wchſe cola inn. Rafal netl m rV* Miane Ue nes Gum a peore 1 gn aka mello auſ chrani gic 6. blienbpel ta ſien obelb be an fn na Ftäl ſu. 194. Äh 1 1 ei bunchn grl ⸗ aeinceler Kcn Gumoran 8 reiplaum Kahls cäge juku fenxodi 3 u Authuda Töll cetelle 3 ealermen pretr. ali’ lierd orl X Barlfijeſ an 1 legrionem dotun Fnlagleſti rlum con ) Arg.c.dl⸗ 43 geifdicke u ieſm fectus c ſas mredebitor In Kucipoſsit I Küi 6 E ld dhidemcenſe riie ullertſeu lulaſeurCen en mulle cui e 7 a ligeneralicc lalt umänaut fi * hallerd fluſfn⸗ ütmoradkui an. teſ. ruemmperc 8 ſannemhunre 1 uggiobleg 1rit- V,en⸗ lll a lfijcei au üüteriuber. uid tol. We⸗ leßs ſejlet, 5 — a kcit b lacztiß. 3 enlui deæd die 5 ſenneum Rsdim d aütimäſer jcenhan ünbi placet lpmufi’ wlbinula Sgas] iee. 7 olikpeiin Acem deme cötrabern ldntallne ang. 4- ofd 6 ab waſca 5 1 diar 8 e Alexanl inn ſeuli 194 in rnſedide 1 ol atny 10 ane. ljuf8]c maubſun ſcir. lunanüei auſß con 166, ſrinn tnaan I einef t5 ren — eich ſol Amen klſueme ranſ dalime onlsdioleh R ne& männnd r ſecundnfena. 5.e. docdor Kund ſeq. de atio. ſas dcrita empt. , in fuchn tedes b I Pedius. pri. 3 Ardtamane de inc. rui. nau. „ lbplcuisc neh Arüa c Alex..diuor- i Sadtenerir dtio. ii col. ſ Keneralitge lu. matr. nn le sl en d habitatores. egislator in fin. loca. on Caccialu. l. dis 0 c Cacclalu. Wüüonen ü J. 40. de offi. ckaro id Srah 4ſeſ. 4 ld ducen f lij. g. armis. ; am guüele de ui& ui ar. Juodeamergi 12 13 Arg. l. fugiti- uus. de uerb. ens paterfamil h . hil referreſentio, ai» Bart. Icredi- ilec; eſt, pouius ſem tor. de ſolut. ſorore conuenitenn Bal. filſus.j. quoq; proprietnut ce furt. nſi g ere dicitur,quiy, c. brælerca. jj. in iudicio formu ubi loan. And. wa de iur. pa. 15 ut ſuperRubtſat c. bona fides. ſtemab onan eree ctiue, ut Picus 1¹ 1 in lege municpinai.ii fraercg. im reus continebili iur. latiuorum utqliim 3 trot, exſermoi arg lii 9 fin. arhirue ſubitu de eo qd cert. nim æqualitet nim æqual g pello loc. ubi Paul. it. Decius eſu nn c⸗ , Ab)“ dit, cui ex tlan ſu ln auih de ta- m nanlacton bel. uerſ. et nõ 49 to, nõPllh fnnt. X recepto, ein f uæſtioneploce 1 oni locus etio eu 9 virentismelle 2 d acq 3 jeno 4 ) Difer uie ⸗ db eius melu: f 5 odi m euenn 5 6 1 liqpo aäu vene lutus üed 2 blolutna 4 autded cto l npeli nc 1 me⸗ 8 ce A Aι* 9 bo ci idebele.1 tuac 4 quuul 464 autem ex ſola animi deſtinatione inducatur⸗, 11 TQuandoq; tamen de timore mali idem quod de malo ipſo iudicamus b. Cicero in oratione pro lege Manilia: Nam in cæteris rebus, cùm uenit calamitas, tum detrimentum accipitur: at in uectigalibus, non ſolùm aduen⸗ I MP. ALEXA N-⸗ tus mali, ſed ctiam DER AVvG, metusipſe affert ca Antiliæ. lamitatem. Sene- ca: Peior eſt bello, metus ipſe belli. Vnde reſponſum eſt, remiſsionẽ pu- blicanis perinde ex metu faciendam, ac ex ip ſo bello fieret: quod Ancharanus cenſuit“. tSic& conductori timore peſtis de domo mi ranti, remiſsio mercedis fieri debet, etiam ſi deinde uerè nulla aduenerit peſtis«. Nam niano, quòd pa ter eius curator tibi ſenſerat, metũq; deinde allegabats. tHucper tinet& torturæ, ſeu equulei timort, Ad cuius allegationem ſubuertendam, ſolent iudices finita quæſtione, poſt aliquod tẽporis inter- uallum, confeſsionis ratihabitionẽ à reo exi- gerei Sic& imminẽtis fuge timor, eiuſdem 30 eſt effectus, cuius ipſa fugab, ut propria auto- ritate debitor à creditore capi,& ad iudicem deduci poſsitl. Vnde& generaliter traditum eſt, idem cenſeri, ſiue quis re ipſa à iudice coa ctus fuerit, ſeu probabilis coactionis timor al legeturn. Cenſetur autem probabiliter is ti- muiſſe, cui per iudicis pœnale præceptum, uel generali edicto cõminatũ fuit: nec enim tormẽta aut fidiculas expectare quis debet. †In caſu uerò legis noſtræ tum probabilis li- 40 tis timor adfuiſſe uidetur, cùm uerè actio de 16 iure competebat: qui enim cogi poteſt, non 7 dicitur ſpontè dediſſer: tſicut uelle non uide- tur, qui obſequitur imperio parentis uel do- minid. Idem ſi imperio legis quę creditoribus ſatisfieri iubet.t Quòd ſi actio ſolùm de facto cõpetijſſet, nõ uideri timore litis tranſactum Decius cenſuit, niſi adſint cõiecturæ, quæ in pręſentia eum acturum fuiſſe, probabiliterq́; id exiſtimaſſe reum arguant:: quæ ſententia 5 & nobis placet, ne alioqui ibi fingi lis uidea- tur, ubi nulla omnino futura erat'. Tranſactio de peStitione competente inter curatorem& adole- ſcentem, non ualet. Limitata cauſa, limitatum producit effectum. Vtilis negociori geſtorum actio adoleſcenti aduerſus curatorẽ Direct᷑a ſolum uoluntario adminiſtratori competit.(datur. Pupillo datur ſpecialis tutelæ actio, adulto generalis tantum ne gociorum geſtorum. Tutor perſonæ datur, curator rebus, quorum ille etiam inuitis, hic minime datur. Nemini ante uigeſimumquintum annum permittitur rerum ſua rum adminiſtratio, niſi decreto iudicis. Actio negociorum geſtrum eſt bonæ fidei. Actiones directe bonæ fidei, eiuſdem naturæ ſunt quando con- de tranſactionibus. Ge cum Gemi- ¹⁰⁹ 60 465 trario iudicio intenduntur. 10 Diſtractus ſimili conditione cenſetur cum contractu. 11 In iudicijs facti iuxtà clarè excipiendum atq; agendum eſt, contra in iuris. 12 Fauore bonæ fidei iudicioru interrogare iudex poteſt à reo, quid in proſecutio- ne cauſce aclum ſit. datus, negocia tua 42 8 13 Generaliter interroga- geſſerit:&ſi apud iu 3 tiones præparatoriæ dicem negabit ſe hac tantã conceſſe ſunt. actione teneri, quo- ¹4 Lh dann ea .— ria fauorabilt latiſoi- niam tranſactio Ra- éi wrcpuastnn. quiliana ſtipulatio:⁵ s qui plures actiones in iuriarum habet, om⸗ nes cumulare poteſt. 16 Non conceditur actori libellis pluribus reum uexare, ſi op⸗ ponat rels. 17 Creqitor nõ poteſt cogiut particularem ſolutionè recipiat. 18 Immunitas ægritudinis cauſa data, inter perſonalia munera refertur. 19 Promißio reſttuendi damni inter ſocios reſtringitur, quate nus quis obierit. 20 Cauſa dipoſitioni cuilibet adiecta, diſpoſitions ipſam coar 21 RKatio legis ipſam reſtringit.(ctat. 22 Dominus non tenetur ex delicto fimiliæ, ſi extra miniſteriũ beccetur. 23 Nuncio publico extra cauſam officij ſui non creditur. 24 Fideiuſſor non tenetur ultra cauſam fideiußionis. ꝛ5 Syndici tantum de ijs criminibus inquirunt, quibus in off- cium ſuum committitur. 26 Libris mercatorũ fides datur tantum in cauſis mercimonij. 27 Lex communis iuris correctoria reſtringi debet. 28 Mercatorum fides ſæpe languet. 29 Mercatorum pleriq́; mendacio ditantur. GE CVM Geminiano.) a 1Cum Aa rator adoleſcenti ducẽta deberet, ſo- laq; centũ adoleſcens petijſſet, tandem ſuper ea petitione tranſegit,& quinquaginta acce- pit:hic traditur nihilimpedire, quò minusde alijs centũ rurſus quæſtionẽ mouerett. Alij generaliter ab adoleſcente petitã adminiſtra- tionis rationẽ interpretant, deinde ab eo de certis rebus ſpecialiter tranſactum fuiſſe,& ideo nõ niſi earũ rerum reſpectu præiudica- bit tranſactiou, ſquoniã ſcilicet limitata cauſa limitatũ effectum pariat“. Sed hic intellectus uerbis legis nõ admodũ quadrat, quibus de certa pecunia, nõ autẽ ſpecie tranſactum dici tur. Verũ ego iungi utrunq; intellectũ debe re arbitror, ut petitio quidẽ generalis fuerit, rationem ſcilicet adminiſtrationis reddi: cæ- terũ in cauſæ proſecutione id à creditore præ tenſum, ut certa quantitas, puta mille aurei ſi bi hoc nomine darentur, ſuper qua pecunia pro cccc. tranſactum fuit. Hic traditur ad- huc agipoſſe, quatenus probetur ſupramille curatorem interuertiſſe. b Geſſerit.) IActione igitur negociorũ geſtorũ aduerſus curatorẽ adoleſcentis agen dum eſt, nõ tamẽ directa, tquæ nõ niſi uolun tario adminiſtratori cõpetit ⸗, ſed utili a. t Sed cur pupillo in tutorẽ datur ſpecialis actio tu- telæ, in curatorẽ uerò ſola hæc generalis ne- gociorũ geſtorũ, cùm noſtra interſit etiã ſpe- cialiter nobis ſuccurrib? An quòd magis ne- XXX t Gl. in uerb. no minatim. u Gl. uerb. iube bit. 2 x l. in agris. de acqᷓ rer. dom. Feli. c. cũ ordi nem. de reſcr. I. ſed lulianus. 9. mutui. ff. ad Maced. X Bax. 5. 1I. j. col. fi. lijj. 9. pen. de neg. geſt. 3 4 5 a l. curatori.j. de neg. geſt. 5 Lj. 5. dixerit. de public. „.— 2 ˖ 2 65 Alciati coment. in Cod. luſtin. ⸗ 1 3 leg. ceſſarium eſt tutoris officiũ, cenſuit lex ſpe- tere: quod ſolent aliqui creditores facere, ut geße 8 lh G cialius in ea reprouidere⸗ Datur emm tu- experiantur quid in minore ſumma probare„äl lasonb a§.eſt autẽIn- tor perſonæ, cùm curator ſolùm in bona ius poſsint: quo argumẽto cenſuit Angelus eũ 15 4 3 pedego ſtit. detut. habeatb:datur etiã inuitis pupillis, cùm adole qui actiones plures ex uarijs iniurijs uelplu- 8 bxcimm 7 ſcentibus inuitis nõ dentur curatores:: ſtam ribus furtis habeat, poſſe una tantũ-, ſi uelit, in s linaam Au sſrän b l. ne copulan⸗ etſi nõ ideo ante ui. terim experiri. Si S fn ae 3 4 nlencne dis. jde nupt. geſimũquintũ an⸗ interpoſita eſt, iudex niſtratione curæ de, tamenallegaret re, t a lincia 67 legume c 5 Feedenr num i eie ad contemplatione iu, beri probatum fue-/ 1n 4 menſsenn K9 z 3 ij— . miniitratio ung CO—=. 5 Ore 7Odh. A cebunm, d lj. fr de min. cedenda ſitnttia⸗ dicij, quod eſt bonæ 10 rit, ſoluere eum iube tæ dio laboribusch“ Aler. 4na. 4 3 ubiennt . liter iudex decreto fidei, quęret de qua- bit, quòd 11011 in ſti⸗ afficeretur, deberet utut in umſcäm e Lin uniuerſis. ſuocẽſuerite. Adde ta pecunia nomina- pulationem aquilia⸗- iudex actorem cõ- 1 In are doſaen ee zi quòd quò maiore tim tranſactum ſit, et nam obligationis iu pellere, ut unico iu aua luaxpohe daſtia ſaſp. Periculo&facilius ſi apparuerit de mi⸗ re tãtum deductum dicio ageret'fqua ¹ in Oclesci tut. pupillic adoleſcẽ nore ³⁴ tranſactum, eſt, quanti erat quan Tatiotic tLcePtrun lir ene vinopol g lalienum. f. tes decipiunt᷑, eG uantam pecuniam titas pecuniæ quę de quocheſte noncon aral, p omäll de pœn.& cautius agendũ d 3 P 3 P cedendum actori, ſiefan f ur tacr s fuits. Illud ſcien⸗ reliquam“ ex admi- bebatur. ut reum pluribusli xli,en. umaeni- h l SaouT. dumn etiam,lanca-. 4 bellis uexet, reoſci mdeun umüſt nerb tutele. ctionẽ negociorũ geſtorũ tametſi utiliter ſo/ 20 licet opponente“: ſnam& uice uerſa cogi nõ i- umäsqul Ae aciio- lùm competat, nihilominus bonæ fidei eſſe, poteſt creditor, ut particularem ſolutionè re- a lam a8 niiehn 9 quodpleriq; hinc annotarunt. t Nam& tradi cipiat“: qua de re alibi diſſerui. cum eut obrracau tum eſt actiones, quę directè ſunt bonę fidei, e ¶ eliquam.) Limitata ergo cauſa limita ſocu- eiuſdem naturæ cenſeri, cùm contrario iudi- tum effectũ producit./ Vnde immunitas ali 18 Tuhuunus 1ꝛ0 cio intenduntur: fopinor, quia ſimili condi- cui ob ægritudinẽ data, de perſonalibus ſolũ b lijfoi ügfnamg i I. Pompon.§. tione cenſetur diſtractus cum contractui. munerib. intelligitur ⸗. Promiſsio reſtituen⸗ 19 nutca lanpei præterea de Quæret.) Poteritigitur iudex reum cõ di damni inter ſocios, quatenusin cõmunine e lseis imi laniliimen acq. poſſrl. ſi pellere, ut exceptionẽ ſuam generaliter pro- gocio quis illud ſubierit, reſtringit᷑. Sic nau demtg llachihaa ad reſoluéda. Poſitam declaret: quod in his intelligendũ, tæ uel caupones de eo ſolùm tenentur, quod dlafluçd. lunturcun j de præd. mi. uæ in facto cõſiſtunt: ttunc enim nõ minus 30 exercentes ſuum negociũ receperint, extra noat Ini ubnab e u aptè& clarè reus excipere, quàm actor age- negociũ ex edicto nõ tenẽtur b. Sic uidemus? lrine furaine k But.c.ij. deli. re debetl: in his quæ iuris ſunt ſecus eſt, ua- legatum ob cauſam relictum, ſecundum eam fuies NFuncknea 775 Ayeſes leic rei exceptio generaliter negãtis ius acto reſtringic. Vnde& finita cauſa dilationis, fi- Aie im buii 1i Vie co ff ri competere“:& ita cæteri hic ſentiunt. Sed nitur dilatio 9& finita cauſa priuilegij, extin Igi Vanai m l fn. in prin. certè lex noſtra nõ cõmunem regulam, ſed a- guitur priuilegiũ.Et generaliter ſolet cauſa 20 iini abi Bal. de fi liquid, quod ſpecialiter bonæ fideiiudicijs in cuilibet diſpoſitioni adiecta, diſpoſitionẽ ip- 2 adignte.¹ a lirrrieckinn deicm. dultũ ſit, attingere uidetur. Sunt qui hic pro- ſam coarctaret. tSic& ratio legis eam reſtrin 21 auua 7 Vunniumtö⸗ n lj. ut que bari exiſtiment, in hiſce iudicijs iudicem etiã its,&ceſſante ratione uel cauſa, ceſſat ipſa di ium pan. cankai deſ.aauo. parte nõ petente procedere poſſe: uerùm id ſpoſitio aꝗInducuntq; hæc recentiores uarijs 22 rattͤ heaſe u2 nimiũ cõmuni regulæ derogaret“. Ego exi- 40 quæſtionibus, ut domini nõ teneantur de fa h cam ciſe minteingaſe ſtimo in hoc uertibonæ fidei iudiciorũ fauo- miliiæ delicto, ſi extra miniſteriũ ſuũ ea delin⸗ tedecpyi- uunnnamim rem, quòd q́;uis reus ex generalitate uerborũ quati: ut prætor de apparitorũ ſuorum crimi- i narlneaic uleſzricki petitionis, itemq́; Rquilianæ ſtipulationis al ne nõ obligetur, ſi extra muneris ſui cauſam de icmm= lauwitcid) iuuaret᷑, nec probationes ab eo exigi debeãt, peccauerintx: ſut nuncio publico extra offi 23 uaß unaht ion liceat tamẽ iudici quærere, eumq́; interroga- cij ſui cauſam non adhibeatur fides Icut fide/ 24 un. lütlinmrn lubicunq de Te quid in proſecutione cauſæ actum ſit, an iuſſorultra cauſam fideiuſſionis exigi nõ poſ h 29 65 mügi inter, a. nõ obſtante uerborũ generalitate de certaſo ſit:ut ſi in cauſam campſoriã promiſit, ex mer d a usnegmd 13 luùm pecunia tranſactũ fuerito, fcùm alioqui cimoniali nõ teneaturm. Si pro fidelitate præ nai un. a t hin regulariter interrogationes nõ admittantur, fecti arcis ſpopõdit, nõ niſi ob cuſtodiam te⸗ i Bler“ zue u ſi ad litis deciſionẽ ſpectant, ſed ſoluùm quę iu so neatur, pro pręfecti furtis& concuſsionibus in 1 Snnainm p Bar.lj. de in dicij inſtruendi præparandiq; cauſa fiũtr. Exi non teneatur. Quo exemplo Picus ſepro eo, Buullis— ter. act. ſtimauerim igitur quod lexait, quęret iudex, reſpondiſſe ait, qui in cauſa ſyndicatus præto nug cun Keefa I lüj. S.hoc au ad partis cuiuùs intereſt petitionẽ intelligen- ris fideiuſſerat, ut pro ſtupris à prętore perpeo natl jſt lnrneng an na dum a. quòd ſidura uidet᷑ hæc ſubauditio, po tratis nõ teneatur, ſed ſolum quatenus in of, uiuc ſariefn r i Whnas ae ſer teſt reſpõderi, eo ipſo quòd actor negociorũ ficium ſuum reſpicientibus deliquerit: fnam 25 1 Ahengam uiba prad.« geſtorũ actionẽ, quæ bonæ fidei eſt, intentat,& ſyndici, nõ niſi de eis criminibus inquire 1 Vnpen dn fin de uerb. ſi adlrucc; extinctam nõ eſſe aſſeuerat, cenſeri re poſſuntꝰ. Sic cùm lex certis iudicibus mer Wim au gnif l.f.. gf. cõſequenter a iudice petij ſſe,ut huius rei ue catorũ cauſas demandat, de eis ſolùm intelli⸗ p lfn ci 3 di nneaxn de leg.iij. ſtigandæ cauſa ipſum qui cõuenitur interro- getur, quę mercimonij cauſa cõtrouertunt. mdis dtmiüßun 14 get.†Conſequentia enim latius in materia fa 6o f Sic& lex plenam fidem iubens Theſaurarij 26 4 ifereſe uorabili accipiuntur, quàm in ea quæ non ita uel mercatoris libris adhiberi, ad cauſam mu 1 nfän fauorabilis ſitr. nus Theſaurarij uel mercimonij ſpectantem. i onſaſ d QMDeminore.) Hincoſtenditur, eum cui reſtringitur a:& ita Pontanus, Aret. Iaſ. cen- Ilſceige abnnn c c. à Titio debeantur, poſſe centum ſola pe- ſuere, Cõtrà Deci, quiaà generalitate uerbo- diohe- defrente rum Nauna n. tores umm. 4 3 3 ui anhuhe 4 1j. rut gene § ue m erperin b h mella.de ali. lenalle 8* leg. l.quidã te d clurndn ſw in prin. de leri 1 leg j. Bar. lcã . 5 mai 5 en⸗- i lalole i pater. m 4 lbortag, ſe. deleg.ij. Kletur deden 1 28 actoremci reutunicoi 10 3 t†, 1 erergen l antepen. in edän fi.de cohor. cheſt nonm 1 zi endum addi 29 eumpluribul Suexet reyſi Lelerſacogit em ſolutionl, i. 1 190 cauſalimin eimmunitasal, erſonalibusſ 3 niſsio reſtitue 2 dsincomani,; ringit dienn 4 tenentur, quot 0 5 eceperint eun 6 d Hicuicenu! rd. dic vichemu ſecundumen, 7 uſa dilationi,t 3 priuilegif exii brutleg erm 9 Aliter ſoſet cul diſpolitioniy 10 legis eamtett, 41 ula ceſſatiphd ecentiores uu 12 teneanturdete 13 oa dell 1 eriũ ſuũ eadeli 4 üſuommemm 19 nerisſui culm 17 ublico exttaoh’ 18 rr ſides futſie 19 onis exiginöpl 20 romilit xmd. „121, 4 1 ro fddelttaeyn ob cuſtodumb, 8 concuſsionl 55 ſobicusſeproc ſendicatuspräb 14 zapteworeyeh 25 tenosind quate „ett all 26 deliquent: 27 lnibus inqn 67 judicibus n rsine nal 22 eisſoluma 3 30 Jtrovero ſa cötlo I Thelaui 31 bens l jadcaſir 32 eri, 20 cunbe monj 3 falcr 33 us Hirekh nerallace i 468 rum legis recedendum nõ eſta, quæ mercato ris uel Theſaurarij mentionẽ feciſſe demon- ſtrationis cauſa uidetur, non limitationis b. 7 TSed ego cõmunem ſententiã ſequor, quòd lex hęc iuris cõmunis correctoria, reſtringẽ- da ſit:& quia ueriſi mile non eſt, id pri IDEM AVG. uilegium perſonę, Numedi.⁸ ſed cauſę potius cõ Ctione admini ceſſum, ſcùm pro- Aſtratæ curæ ab babile non ſit, tan- tum fidei mercatorũ indulgeri, quã in aliqui- bus leuem uidemus,& ideo nõ ſatis legibus hi approbant᷑, ut quib. illud ſitſemper in ore: O ciues, ciues, quærenda pecunia primùm, Virtus poſt nummos. TNam& M. Cicero ditari eorum pleroſq; ex mendacio affirmat. Fatendum itaq; mercato rum mentionẽ in eo ſtatuto nõ demõſtratio- nis tantũ, ſed& limitationis cauſa fieri. Cæte rum ex quib. cauſis generalia legum uerba li mitari reſtringiq; poſſunt, diffuſiſsimè à no- bis tractatũ eſt lib.de uerb.ſignif.. Tranſigimus nudo pacto& acceptilatione. Aduerſus nudum pactum tranſactionis non ſeruantem, prior actio competit. Acceptilatione extincla, prior actio reſuſcitari nequit. Doli exceptio acceptilationi opponitur actionis. Dolus tribus rationibus in tranſactiouem uenit. Reus dolo malo perſuadens actori ut ferat accepto, repellitur ab exceptione. Dolus præſtans cauſam contractui bonæ fidei, ipſo iure contra ctum infirmat. Tranſſactio cum ſtricti iuris ſit, dolo non perimitur. Tranſactio quemadmodum alij contractus innominati, eſt ſtri- cli iuris. Vbi propriæ actiones cõpetunt, ſubſidiaria de dolo excluditur. Præſcriptis uerbis actio, nemini datur niſi ei, qui ex ſua parte adimpleuit. Condictio ob cauſam, ex pœnitentia aut mora conceditur. Pœnitentiæ in tranſactione locus nullus eſt. Actore nondum implente, reus in mora eſſe nequit. Aduerſus reũ actio de dolo non cõpetit, niſt in mora exiſtentè. Naturalia uel tacito pacto remitti poſſunt. In contractu, ficio ut des, contra dare recuſantem actio de dolo Liquidi debitum remittens, dare intelligitur.(competit. Qui remittit debitum non liquidum, cenſetur facere. Cum ex facty agentis aliquid reus accepit, poteſt tamẽ actio do licompetere. Obligatio quæ â tutela oritur, eſt iuris genti, quemadmodum & negociorum geſtorum. Acceptilatio tutelæ aut negociora geſtorum, acliones nõ tollit. Aquiliana ſtipulatio ſolam obligationẽ perimit quæ uerbis con tracta eſt. Contractus emphyteuticus acceptilatione ſola nõ extinguitur. Niſi, exceptiua particula poſt affirmationẽ poſita, ſequentem inducit negationem. Non negare, medium eſt inter negantem& uerè affirmantem. Reſpõdentis ambiguitas, ex eius mente interpretationè recipit. Verbis futuri temporis, non contrahitur præſens matrimoniu. Quod in uerbis futuri tenet, idem infinitiuus ſibi uendicat. Promißio ſe honeſte uirginem cognoſciturum ab adoleſcente fa cta, non facit matrimonium. Abſq; conſenſu, matrimonium nullum eſt. Niſi, quando proprium uerbum requirit, tum ſi antecedens ora tio affirmat, reliqua negat. Quando præcedit negatiua oratio, exceptiua negat non actum, de tranſactionibus. 469 ſed potentiam. 34 Datio libertatis fictum requirit. 35 Libertas data cenſetur cum negatione propoſita, quamuis exceptio ſubijciatur, quoniam hic nõ potentia tantum, ſed actus quoq́; ponitur. 36 Remißio doli triplici- ter conſideratur. eo qui legitimæ æta/ 37 Liberatio per dolũ in- tis annos compleuit, ducta lu, 2 . 1— eclaliter eius fat in aquilianã ſtipula-„ en 38 Dolus in adminiſtratio ne interueniẽs ſpecialiter remittitur, qui generali tranſ⸗ actione non remittitur. 39 Remißio futuri doli nullo pacto ualet. 40 Teſtator inutiliter tutorem a reddendis rationibus liberat, quin de dolo conueniatur. 4i Præſumptus dolus tacitè remitti poteſt. 42 Dolus ex re ipſa, non ex animo profectus, tacitè remittitur. 43 Dolus tutoris negligentia admiſſus, à teſtatore in futurum remittitur, niſi inde locupletior factus ſit. 44 Volenti non dicitur dolus fieri. 45 Remiſſus à teſtatore dolus, non liberat tutorem doloſe agen tem ab infamia. 46 Condemnationem doli infamia ſequitur. CTIONE ADNI.) Duplici modo A cõtrahit᷑ tranſactio, pacto nudo, itemq; acceptilatione.ſSi pacto nudo tranſegerim, tuqʒ conuentionẽ nõ obſerues, priore actio- ne, ſuper qua tranſactũ erat, experiar,& tibi de tranſactione excipienti, de dolo, ob inob- ſeruantiam, replicabod. † At quoties accepto lata eſt prior actio, ut in hoc reſcripto dicit᷑, ſuſcitari exerceriq; amplius nequit, tſed ſo- lùm de dolo agitur: fqui quidẽ tripliciter cõ- mitti potuit:& primo ante tranſactionẽ, cùm curator doloſe adminiſtrauit: ſed de hoc con ſentiunt omnes in lege noſtra nihil attingit. tdecũdo in ipſa tranſactione, ut quia reus do lo malo actori perſuaſit, ut accepto ferret,& de hoc reſcriptũ noſtrũ Az⁊0, Accurſiusq́; in- terpretantur, cum quibus& cæteri ſentiunt, caretq́; hęc interpretatio omni ferè ſcrupulo, niſi quòd unum id aduerſari uidetur, quòd actio, qua tenet᷑ curator, bonæ fidei eſts, quo caſu& eius remiſsio eandem naturã ſeruare debet ᷑Dolus autẽ cõtractui bonæ fidei cau ſam præſtans, ipſo iure contractũ infirmat:, & tamen hic traditur acceptilationẽ ualere. Sed ultra alios ego reſpondendũ arbitror, quòd actio negociorũ geſtorũ, quę in curato rem datur,& bonæ fidei eſt, per Aquilianam ſtipulationẽ nouata eſt f& tranſactio ſubſe- quens ſtricti iuris eſt, meritò propter dolum ipſo iure nõ perimiturn. Nõ enim doloſe cre ditor in eo læſus eſt, quòd actio fuerit noua- ta, quippe parum id fua intereſſet“, ſed in eo, quòd ſtipulatio ipſa noua, quæ iam ſtricti iu- ris erat, acceptilatione perempta eſt. ſ Tamet- ſi& illud dici poſsit, tranſactionẽ, ſicut alios cõtractus innominatos, generaliter ſtricti iu ris eſſe, quod ſuprà in rubrica defendimus. Tertio, dolus poſt tranſactionem cõmitti po tuit, quia reus doloſe non ſoluat, promiſſaq; nõ adimpleat:& hoc de dolo Pyleus legẽ no- ſtram interpretatus eſt. Cõtra ſentiũt pleriqʒ, XXX 2 2 d 3 lcum propo⸗ nas. ij. ĩ. tit..l ſiue.j. eod. 4 5 e 1 5 8 h l. qui reʒ. 6. fi. de ſolut. In l. j. 5. eod. 5.I prox. gl. l. de tutela. J. de in integ. reſtit. 7. 1 k 8 IM 9 2 l.& elegater. in prin. ff. de dol. Hic, et in l. ſub prætextu. j. e. §. j.Inſtit. qui. mo. toll. oblig. l. pen. j. de in- util. ſtipul. l.j.§. pen. ff. de dol. l. ſi cau ſa. in fij. eod. 10 uel conditione ob cauſam cõuenitur“: Tquæ a I. ſiquis ace- actiones ubi cõpetunt, ad ſubſidiũ edicti de pto. de cond. ob cauſ. b a. l.j.. pen. c I. iuriſgenti. §. ſi paciſcar. ff. de pact. d I. ubi. j. e. l. ele gater. 9. pen. de cond. inde. e l. naturalis.§. j. de præſcrip. uerb. f L ſi pecunia. l. j. in pri. de cõ dict.ob cauſ. 11 1² Z l. quauis. j. eo. 13 14 h I. Iulianus.§. offkrri. de act. empt. i l. ſi procurato rem. 9. dolo ſf detur enim actum utactore eo modo, quopo mand. k lij. j. de dolo. 1 I. quoties. de præſc. uerb. m Bart. l. ſt inſu⸗ lam. uer. iij. oppono de l. fid. ff. de uer. oblig. 15 n d.l.j. in prin. 0 gl. l. pacta. ff. de contrahen. empt. p d. l. naturalis. §. Td ſi ficiã. 16 qI. ſimulier. de cond. ob cauſ. 17 18 19 ¶Sed cùm debitũ liquidum nõ eſt, quia fortè r Bar. d.§. quod ſi fic. lac. 20 But. Sali. Era- ciſ. Tyg. hic. s l. cũ mota. j. e. t d.§. quod ſi clam. quia ſi reus non obſeruet, præſcriptis uerbis dolo recurrendũ nõ eſt b. Addunt alij impoſ- ſibilem hãc eſſe poſitionẽ, cùm ea tranſactio- ne dolus futurus re quos& ego ſequor. itd herdnie tionem deductab,& ſmpereſſe, niſi de do- Ree Lee eſ per acceptilationem lo intra cõceſſa tẽpo enim Pyleũ de po- extincta, nullam aliã 1 ra non ambigit: niſi“ ſteriore alia tranſa- ctione, ſuper dolo particulariter facta, legis noſtræ exceptiuã clauſulam intellexiſſe: ma- gis itaq; prior ratio urget. Sed tamen ea non obſtante, duob. caſibus defendihæc interpre tatio poteſt:& primus eſt, quẽ Bart. probat, cùm nõ ſolùm actum eſt actionẽ accepto fer ri, ſed etiam promiſſum ab actore fuit, quòd nec de facto unquã ipſum reum inquietaret: „„ Alciati cõment. in Cod. luſtin. cùm nõ conſtet reum hac ex tranſactione ali quid accepiſſen: quid enim ſi bonam cauſam fouebat? In dubio enim de dolo agi Bar. quo- que ipſe,& Aretinus,& 471 pleriqʒ alij ſenſerũt b Deducta.) Fuit neceſſaria A- 2 quiliana ſtipulatio duplici ex cauſa. Primo, quia licet tutela ex lege XI. tab.introducta ſitꝰ,& ad eius ſimilitudinẽ cu ra⸗, tamẽ obligatio, quæ inde oritur, iuriſgen tium eſt,& actio negociorũ geſtorũ, licet ci- uilis a, ab eo iure originẽ trahit, quæ cùm ex- tenſa ſit, ut in curatorẽ detur, ſuam tamen na- turam ſeruat b, ut naturalis cenſeatur: funde ciuilis ratio, quæ in acceptilatione uerſatur, eam ipſo iure tollere non potuiſſet, meritò huiuſmodi enim promiſsio nunq́; perfectè ꝛ0 prius nouatione opus fuit, quæ præcedentẽ adimpleri poteſt, ut quæ tractum uſq; ad ex- tremũ uitæ exitũ habeat“: meritò præſcriptis uerbis agere nõ poterit, fquoniã hæc actio nõ niſi ei datur, qui perfectè ex parte ſua adim- pleuit.t Non aget quoq; condictione ob cau ſam, quia ea nõ niſi ex duplici capite concedi tur, pœnitentiæ, aut moræt. tAtpœnitentiæ nullus in tranſactione eſt locussImora uerò per reũ nulla eſt cõmiſſa, cùm actor ipſe nõ- dum adimpleuerit: meritò ergo cùm nec a- 30 ctio præſcriptis uerbis, nec condictio hoc ca ſu cõpetat, in ſubſidiũ agi de dolo debuit: ui- teſt, adimplente, reus ſtatim cõuenta perſol- ueret, quod cùm minus fecerit, doloſe egit i: & ita pleriqʒ propter Bart.autoritatem ſenſe- runt. Sed Aret.& Rimin. plurimis rationib. aduerſantur: nam& mihi durum uidetur ei quiperfectè nõ adimpleuit, potius actionem de dolo, quæ rei famã onerat,& ideo nõ niſi 40 in eius odium daturs, cõcedi, q́; condictionẽ uelpræſcriptis uerbis actionẽ:, f& id aduer- ſus ipſum reum, qui in mora nõ ſit, multò mi mus certè in dolon, cùm ſi in mora eſſet, fatea tur Bar. condictioni locũ futurũn. Nam& ſi affirmemus id actum cenſeri, ut ſufficiat, ſi a- ctor eo modo adimpleat, quo poteſt, cur ex partiũ uoluntate perinde condictio uel præ- ſcriptis uerbis actio non datur, ac ſiperfectè adimpletũ fuiſſet? fCõſtat enim naturalia cõ ‚o tractus uel tacito pacto remitti poſſeo. Secũ- dus eſt caſus qui magis cõtextus uerbis con- uenire uidetur, ut contractũ hic, facio ut des, exiſtimemus fquo in cõtractu regulare eſt, ei qui fecit, aduerſus dare detrectantẽ, actionẽ de dolo cõpeterer. ſIs enim qui remittit, tunc dare cenſetur, cùm debitũ liquidũ remittit». nihildebeatur, tũc qui remittit, facere cenſe- non omnino perimit, ſed transfundit ¹.& ita Accurſ. ſentit, quem pauci ſequuntur. Alij neceſſariam alia ratione aiunt Acceptilatio enim ſolam obligationẽ perimit, quæ uerbis cõtracta ſit?:& ideo ſiue præcedẽs obligatio ſit iuriſgentiũ, ſiue iuris ciuilis, ut accepto fer ri poſsit, prius in uerborũ obligationẽ tranſ- formanda eſt. ſ Nam& cõtractus emphyteu- ticus, quẽ cõſtat iuris ciuilis eſſe, acceptilatio ne ſola extingui nequit, quia nõ uerbis cõtra hitur, ſed cõſenſu, ut pleriq; om̃es hic tradũt. c ¶ Niſi.) Sunt qui dictionẽ hanc idem ſi- gnificare exiſtiment, quod ſines: quæ ſenten tia& autore,& ratione caret, cùm uerius ſit, ex ſi non, formariꝰ:& ideo omnes fatent᷑ con iunctionẽ eſſe exceptiuã, quæ(ut ex textu no ſtro apparet) dupliciter conſtruit᷑: quandoq; enim ſub eodẽ uerbo regitur:quandoqʒ aliud ipſa exigit, quod tum facit, cum de alio termi no agitur, ́ᷓ; qui priore clauſula continebat᷑i. tlgitur cũ dictio ſit exceptiua, apparet ſi præ- cedens clauſula affirmatiua ſit, exceptione negationem induci:ſi uerò pręcedens neget, exceptio affirmabit: cõtrariũ emꝗ præceden- ti ſenſum ſemper inducit:ut ſi teſtator ſcripſe rit, Sẽpronio amico meo nõ lego niſi Stichũ & Pamphilum:cenſebitur enim eos legaſſer, licet aliqui abſq; ratione diſſentiant. Idem di cendum cùm quis, non promitto, inquit, niſi pontifex Peruſium uenerit, ualet promiſsio, & poſt Pontificis acceſſum utiliter ex ea age oc irgulet turm. Sed pone, reus poſitionibus actoris re- ſpondens, ſic uerba concepit, Nego eas, niſi gllſt⸗ probentur:nunquid eis probatis, etiam pro⸗- ts. ſdefe pria confeſsione conuictus cenſebiturę Bal. cenſeri crediditv. t Ego diſſentio, quia con/ 26 trarius ſenſus non eſt, confiteor, ſed, non ne go, quod medium quiddam eſt inter negan- tem& uerè affirmantem 0, fſuæq́; reſponſio- tur Necme mouet, quòd quando ex facto so nis ambiguitas, ex eius mente interpretatio/ agentis aliquid reus accepit, actionẽ de dolo nõ cõpetere Bar.s cenſuerit, quia hæc ſenten tia uera nõ eſt,& reſponſum Pauli uiolat:. Et ut demus uerã eſſe, nihil adhuc Pyleo obſtat, nem capiet, ne ſcilicet confeſſus uideatur. † Pone rurſus, dixi puellę, non habebo aliam in uxorem niſi te, an præſens matrimonium contractum erit? Et aliqui cenſuerunt, ſed recentiores 4 lij, Saen deong in precaa. 65. ſec na lia lnſ den re natur. 22 d lin rem 4 1 de rel Uena, e lan nuii, acceptum,a acctpt. 23 f 9..H.juehn cetere. 1 qulb mornl oblg. 14 ſdehe„. uod S nung le,quo g Fulg Lh. h gl.lſancimg §.jij de aone i Bntlſiat fiſiqquisca 25 kl ij lbille prin. denn poſſſccua 1 Ia hie im Bdd. can Ar erſſfa in decoyſt n dcun uni ſiſem. dereg in du hercd.ß un tione. de uu 27 Bar L reus, col 4 de pubzuc rlſennaſ aſe nule bi aut. ir ermide iüln wer Nci 2N Homa connp Tevolegte, ßelernch dh vecleriſ 1 ollenlile, tmmexempla punß Gnecdem 1 augii regi 8 oiollbpr Waſedaiudct maub kmelulo, an except a endtlones,i radum in lic Kenecondit üntqueal Tſnt ſüllore A verceptina in empli raguitlider u l eni ais ſedprohib dum in ſuit! 1. 81 aloe Lriia S frde d manuwteſt. Deiu 22 lana ltpu 1 plicie ca umo,. ela e Toialla h g1I.v. epen. ex bgen kurbobli Jeltoru,lie Aio empt. 4 de c. cum ſuper 8 à eo. de teſt. eqpuntu A In Epithalamio t.Acceptiat ulæ& Mallj. mlt, duæ uelbi, cecẽs oblga Woutaccepioſn ligationẽ tral. ctus emphitel. 1 Cald. Præ- eſſe, acceptlunh Po'd.expar accentlan te. Picusl. ij. j. nõ uerbiscin a⸗ ſecun. nup. mes hictradu- 32 nẽ hancidem- nes quæſertn feteömil. cammtericsſf. ſic fideicom n 4 miſſum. de le⸗ mnes fatent on, ij. e(ut extexm Lobligat,fere. truit quandig ff deact Cgob quandoq aiul lig§.cõdiio. um dealioten 33 ula continebi 1) fr in diẽ apparetſipm ſit, exceptiot recedensnege jem præcecu eLTitia.9 f. Iteſtatorſei iia ¶ fide 61emanu.teſt. lego niſi Stihi mc. peccatũ. de rim eoslegllle, reg. iirin6. entiant"Idemd Bal. prete- nitto,inquibul rea requſſti ualetptomib col pen. de ap 31 t, Negocs'nll dem g.ijc.j. etiam plo.1 patis, etlamp qereg iu.in6 cenſchitur h 1 ildd. ccum entio, quia cin acceßiſent. nonse- 1 35 47² recentiores diſſentiunt, propter uerbum fu- turi temporis, nec quicq́; ſpeciale fauore ma- trimonij arbitrantur, cùm nec fauore liberta tis id inductum ſitEt quod de uerbo futu- ritemporis tradit, etiã de infinito præſenti di ci poteſt, cùm ue- riſimiliter actũ eſt ſpecialiter“ etiam de ad futurum refer- rib, ut ſi dixerim, Promitto nulli uendere, ni- ſi tibi: non enim hac exceptione actus poni- tur, ſed potentia tantũ, ut hictradũt omnes:: plurimũcq; efficit huiuſmodipromiſſio, quòd ſcilicet cuicunque alteri uendere promiſſor nõ poteſt. Sed quid in ea quæſtione arbitran dum eſt:Puella iuueni ſe appellanti reſpon- derat, nolo ut me cognoſcas niſihoneſtéè, atq; ita ſe facturũ iuuenis receperat, uitiaueratq;. Reſpondit And. Siculusò matrimonium còõ- tractum uideri,cùim honeſtè eo modo attingi mulier citra matrimoniũ nequeat“. Nam(ut in rcarmine ad Hymenæum inquit Catullus poëta) Nihil poteſt ſine te Venus, Fama q́d bona comprobet Cõmodi capere, at poteſt Te uolente: quis huic deo Cõpararier auſite tsed certè abſq; conſenſu matrimoniũ nullũ eſt, nec ueriſimile eſt, iuuenẽ his uerbis tam conſenſiſſe, quàm puellari ſimplicitati illu- ſiſſe, quod& aliqui hic ſenſerũti. Ethæc qui- dem exempla ad primam ſpeciem ſatis ſint, cùm eodem uerbo,& principalis clauſula,& exceptio regitur.ſIn ſecunda ſpecie, cùm ex- ceptio ſub priore termino non comprændi- tur, ſed aliud uerbum requirit, duplex tradita eſt concluſio. Prima eſt, ut ſi præcedat affir- matio, exceptio neget, in teſtamẽtis propria conditiones, in contractibus impropria, ut quæ actum interim non ſuſpendat, ſed eue- niente conditione reſoluat: qua de re uiden- da ſunt, quæ alij tradidere Sequens conclu ſio difficilior eſt. Ea eſt, ut ſi præcedat nega- tio, exceptiua ponat, non actum, ſed poten- tiam. exempli cauſa, cùm teſtator, Oneſipho re, inquit, liber ne eſto, niſi rationes reddide- ris:redditis enim rationibus, non ideo erit li- ber, ſed prohibitio ſolùm ceſſabitv. Sic& pec catum, inquit lex, non remittitur, niſi reſti- tuatur ablatum. Nunquid reſtituto furto, re miſſum eſt peccatum? Certè non: neceſſaria enim adhuc confeſsio pœnitentiaq́; eſtm. Sed cur cùm affirmatiua actũ ponat, negatio non actum, ſed potentiã neget? An quia plus ne- gat negatiua, quàm ponat affirmatiua“:? Hæc enim ſolùm actum ponit, illa& actum& po- tentiam negat. An quia cuùm teſtator inquit, Oneſiphore liber ne eſto, ſi de ſolo actu intel ligeretur, uerba eſſent ſuperflua? eo enim ip- ſo quòd tacet,& nihil ei legat, liber non eſt, 34 ſcuùm datio libertatis factum requirat, meritò ut uerba aliquid operentur, non ſolum actũ, ſed& potentiam abnegante.[ Quapropter ſi dationẽ libertatis præceſsiſſe ponamus, quã- uis deinde negatiua clauſula cum ſubſequen te exceptione ſubiecta proponat᷑, ſecus erit, ualebiiq; datio libertatis, quoniam prædicta de tranſactionibus. 10 473 ratio ceſſat, apparet enim de actu, non de po- tentia excipiꝰ:quod& Iaſ.hic atteſtatur. d Specialiter.) In ſua ſpecie: licet non ſin gulariter, ſeu, ut uocant, in indiuiduo d. † Tri- plici autem modo remiſsio doli conſiderari p I. ſi quis ita li- bertatem. g. fi. de ſtattulib. 36 poteſt. f Aut enim 37 tranſactio ipſa fa- cta eſt per dolum, ut quia quis ad liberationem inductus eſt,& omnes ex textu noſtro affirmant non cenſe- ri remiſſum hunc dolum, niſi ſpecialiter eius mentio facta ſit. Aut de dolo quærimus, qui in ipſa adminiſtratione interuenerit,& ſpe- cialiter quidem remitti poteſtr. In generali ue rò tranſactione remiſſum non uideri aduer- ſus Accurſium receptius eſtꝰ?, niſi reus nul- lum lucrum ex huiuſmodi dolo fecerit, ni- hilq; ex reliquis penes ſehabeat: qua de re ui denda ſunt quæ alibi diffuſius tractantur“. dolo tranſactum ſit. 20 ¶Aut de remiſsione doli futuri agitur,& con 30 4⁰ 50 60 ſtat nec ſpecialiter quidem dolũ in futurũ re mitti poſſex. f Quapropter ſi teſtator tutorẽ à reddendis rationib. liberet, dolumq; ſe remit tere dicat, nõ tamẽ ſic tutori conſulit, quin de dolo cõueniri poſsity: qᷓd de dolo uero intelli gendũ eſt, tpręſumptus enim tacitè poteſt re- mitti, licet expreſſe nõ poſsitꝰ, ſicut& culpa eo caſu remiſſa cenſebit᷑:titem dolus qui nõ ex animo, ſed re ipſa interuenerit: nulla enim hinc occaſio delicti orit᷑,ut Bal. cenſuit b.Idẽ reſpondit Decius“ in dolo qui nõ perpetran- do, ſed negligẽdo cõmiſſus eſt, quod dictum ex Fulg. sreſtringitur, cùm tutor coniunctus pupillo eſt, nec locupletior factus: quæ ſen- tentia uerior uidetur. Sed quid ſi teſtator nõ ſoluùm tutorẽ liberauit, ſed addidit, quicquid exactum ratione doli fuerit, id reſtitui tutori uelle, atque ita fidei hæredis cõmiſerit?& Dy nus e, Rayneriusq; reſponderunt ualere fidei cõmiſſum:quos Angelust ſecutus eſt,& Cor neus, idemq́; ferè& Alex. ſenſit: quibus& nos aſſentimur, ut quatenus damnũ indepa- tiatur, cõſequi debeat, quoniam id Juliani re- ſponſo cautum uideturt, quod aliqui diſſen- tientes interpretatione ſua uiolant, dum aut de dolo loqui eum negant, aut depręterito in telligũt, cùm ex præcedentibus reſponſiuer- bis contrariũ appareat. Nec me mouet quòd dolus futurus remitti non poſsit, quia ſatis fa teor dolum remitti non poſſe', ſed tamen le- atum ualere, cùm teſtator de re ſua liberam diſponendi facultatem habeat, inec dolus fiat uolentii, fqui tamen non omnino impunitus erit, cùm ſarto tutori dãno nihilominus gra- uata eius futura ſit opinio, tcõdemnationẽq; doli infamia ſequatur, quæ grauis cenſetur pœnal. Quòd ſi teſtator doli ſpecialem men- tionem nõ fecit, ſed ſimpliciter æεανονise tu- torem eſſe iubeat,& tantundem leget, quan- tum eo nomine exactus unquam fuerit, ſatis putarem non cenſeri teſtatorem in eum ca- ſum prouidiſſe, quo doloſe ageret:& ita ali- qui ex aduerſantibus loquunturu, licet Fran ciſcus Cremen. inter Alexandri conſilia ali- XXX 3 ꝗ Bax. l j. in fi.ſ quis in ius uo⸗ ca. non ierit. 38 r I ſi quis ratio- nes. in fi. ff.de lib. leg. 5 I. Aurelio.§. fin. de lib. leg. t Bart. d.§. fin. u d.. fin. 39 40 x l. ſi unus. 9. il- lud. ff. de pac. 4¹ I. quidã dece- dens. in prin. 42 de adm. tut. Bart. d. 9.fin. 43 Xj. ubi Bald.j. de uſufr. a l. cum tale.§.j ubi Paul. Caſt. de cõd.& de. b Eelin. c. ſi dili genti. col. ante pen. de for. cõ petentl. c Conſ. 78.192 d Conſ.25. col. 2 e d. l. quidam de cedens. uerſ. damnum. f 185. G 24. Cor. 313. in i. Alex. 54. in 2. g d. uerſ. dam- num. h d.l. quidã. ubi Petr.& Iac. et l. cum cõuene rit.de pac.do. 44 45 46 i l. cum donatio nis. j. eod. k l. j. de his qui not. infam. l l. iuſta. ff. de manu. uin. m Fulgo. conſil. 103. Ang. 175 4 Conſ. 62. in 4 b Anch. conſil. 117. Ana. 6. Cur. 66. Sali. l. cum neceßi- tatem. j. de fi⸗ deicõm. c d. uerſ. da- 2 mnum. ter reſponderit:,&pręterea alij quidã b, quos hic lIaſon recenſet, quorũ ſententiam ueram tunc ſolũ putauerim, cùm manifeſtaria frau- de hic uſus fuiſſe deprænditur, uel cùm aliãs tutor non de damno uitando ageret, ſed lu- crum ex dolo ſuo faceretc. IDEM AVG. Tranſactio partiũ confeſ ſione probata, nulla am MNlciati coment. in Cod. luſtin.„ plius probatione indi-( Vu te tranſegiſ 10 gct ſe cum hærede Scriptura non eſt de ſub— 3 3 ſtantia tranſactionis. quõdam 1llteſ s tul Laudatiu arbitri eſt raenſ Profitearis, ſi id poſt actio. legitimã'ætatem fe/ .. 8 4 Tranſactio mutuam datio ciſti, fruſtra deſide- nem& receptionem expoſcit. Arbitria redacta ſunt ad ſimilitudinem iudiciorum. Compromiſſarius tantum notionem habet, nec ſcripto iudicat. Minor tranſactione læſus reſtituitur. Læditur minor cum iuſtam diligentiam non adhibuit. In dubio minor facta tranſactione, non cenſetur læſus. Lex generalis etià minores continet, niſi nominatim excipiatur Minores quoque lege cenſoria tenentur. Con fe ßeio in ſupplicatione principi facta plenam fidem præſtat Coniectura nonnunquam tacitam conftßionem inducit. Antiquitus ſerui manumißi, in nomen& familiam patronorum tranſibant. Conft ßio in libello facta admittit probationem in contrarium. Confeſßioni plus fidei quàm publico documento adhibetur. Ex inordinato proceſſu ſequuta confeßio reum condemnat. Confeßio etiam poſt cauſæ concluſionem admittitur. Confeſgio omnem præſumptionem excludit. Confeſßio eſt probationis ſubleuamen. Confeſßio quæ teſtibus probatur æque fallax eſt, atque ipſa te- ſtimonia. Efficax ad probandum confeßio quæ in actis probatur. — TE TRANSEGISSE.) Cum de tranſactione ex confeſsione partis con- ſtat, alia probatio per ſcripturam neceſſaria 2 d gl. in auth. ut differ. iud. 3 4 e l. tranſaclio.j. eod. f Bart. l. quod ſi Epheſi.§. j. de eo qdcert. lo. g l. nõ poſſum. RFde leg. 5 b Ij. ff de arbit. i l. cum antea.j. de arbit. 6 K 1 de ſenten tijs ſine peric. reci. 1 L ait. de re iud. imn d. l. c antea. nõ eſt. Vnde apparet, pro ſubſtantia tranſa- ctionis non requiri, ut ſcripturę mandata ſit. quo argumento idem apleriſq; traditum eſt de arbitratoris laudatiuo. fillud enim tranſ- actio quoque eſt. Decius contra, cùm tranſa- ctio non ualeat, ſniſi aliquo ultro citroq́; dato & recepto,& tamẽ illud laudatiuum ualeat, etiam ſi aliter omnino abſolutus ſit, nilq; alte ri dederitj. Vnde exiſtimatum eſt, id laudati- uum lata tantummodo tranſactionis appella tione contineri. Sed tamen ut id ita eſſe fatea mur, nõ ſequitur quin argumentum de uno ad aliud, tanquam de ſimilibus ualeat,& ideo uera ſit cõmunis ſententias. Sed an idem ſit in arbitro? Et non uidetur, fquia redacta ſunt arbitria ad ſimilitudinem iudiciorũv:& ideo ſicut iudices ſcripto proferre diffinitiuas de- bent, ita etiam arbitrii: quæ ſententia in arbi- tro iuris ueriſsima eſt. ſIn compromiſſario uerò dubia, quoniam expreſſum iure non re peritur, ut ſcripto iudicare debeat, cùm& no tionem ſolum, non autem iuriſdictionem ha beat quòd ſi quando conſtat compromiſſa- rios ſcriꝑto iudicaſſen nõ ſequitur id magis ex neceſsitate legis factũ, quàm ex facti euen 20 30 40 50 60 tun, quod Decius aduerſus communem ſen- tentiam credidit. b Poſt legitimam.) †Ante enim legiti- mam ætatem, ſi minor læſus ex tranſactione eſſet, reſtitui in integrum poſſet- Non uide tur aũt læſus, quan o Raß do id fecit, quode- 1ſic. ras, ut à placitis rece- itlfel Wnna -. 1ligenspater p luenmg r: licet enim, ut m ſi datu 1 3 1 famil. facturus fuiſ num enin HrODOisziIllLfi. ſérp. ldlc ſi propter Aldefeetn. ſtrumentũ interceſ- futurum euentum niſpjas ſerit, tamen ſi de fide incertus fuit, an ſi⸗ t 1miata iius man. contractus confeſſio biius competeret, rrhel c mutuumqß pericu- wcc nſtet, ſcri Ie kI SH 5 l1um remilita. Sed IIa ptura, quæ probatio& in dubio, id eſt, cùm dubitatur an læſus ſit, uerius eſt non reſtitui, idq; litiumo- dio, ut Alexander cenſuit“. † Et hinc annotãt Doctores, legem generaliter loquentẽ, etiã de minoribus intelligi, niſi nominatim exce- ptiuerbis legis ſintꝰ:& ideo lex municipalis ad compromiſſum cõſanguineos cogens, in minoribus quoque obſeruabitur: t& cenſo- ria lex de uectigalibus loquẽs, minores quo- que aduectigal adiget“: quod& generaliter admittendum eſt, ut tamẽ ſciamus, nõ ideo eis ſublatum reſtitutionis in integrum auxi- lium,& ſi qua remedia ei ætati iure commu- ni indulgentur. c Confeſsione.) †Cum ſuprà ita profeſ- t Bal. ſiſan integ nt 11 u Bar.Unpan tores. ſ.)a public x Bart. ſcin Lucius. dea min. lnt. 12 ſum fuiſſe minorẽ dicatur, hic probatur, con Gijſ feſſionem in ſupplicatione principi porrecta factam, tametſi abſente parte, nihilominus fi dem facere?, non tam quòd ſcriptura ſemper loquitur?, quàm quòd eo animo porrecta ui- detur, ut etiã parti ipſi oſtendatur: unde cen- ſetur princeps uel iudex nuncij officium hac mom poſcl der hic X lijjdeiſt Cfubſft. a l. Arriani.i de herei. in repręſtare, ut Bartolus cenſuitb. Ego hanc h lcerun uim profeſsioni ipſi, id eſt, actis tribuo, quæ publica ſunt,& acceptari à iudice nomine partis, uel a parte ipſa quandocũq; poſſunt, arbitrorq; huiuſmodi confeſsionem non fi- ctione legis induci, ut Soci. quodam reſpon- ſo cenſuit d, ſed ex ueritate, cùm hic conſtare de re ipſa ex confeſsione dicatur, quæ uerba nihil ad fictionem pertinent.Illud non diffi teor, quandoq; hanc confeſsionem ex tacita quadam coniectura induci, cùm ſcilicetuer- ba expreſsim non affirmant: fuerbi gratia, ſo lebant antiqui ſeruos, quos manumittebant, in nomen ſeu familiam ſuam adſciſcere, oᷓd Ang. Polit. Miſcell. cap. Xx x X. oſtendit. Po ne, C. Proculus aduerſus Damam ſupplica- uit,& in libello C. Proculum Damã appella- uit, tacitè uidet᷑ confeſſus eum manumiſſum fuiſſe f Sanè ſciendum eſt, nõ adeò tali con- feſsioni quæ in libello facta ſit ſtari, ut contra rium probari nõ poſsit, ſiue principaliter di- cta ſit, ſiue enunciatiue, tametſi ad actus ſub- ſtantiam neceſſaria aſſertiones, quemadmo- dum autem enunciatiuis uerbis ſtandum ſit, alibi attingetur', ſicut& quam fidem confel⸗ ſio hæc,& inter quas perſonas faciat:ſat erin it quid ab. di fiſ. c Bartolle quam, itij liijdechn d Conſiliun quano 133 14 e l pelr. 9 lum delg cum praau delicaube J. non ßte confh 15 1. qui fini- uua p lerhiunt ſde tee 1 Gas oſ dd ol aiſi ſosgobe tua Dodole 9 Aplecph mrhrd fobatel A cllonibu laraiiy ncbauuc non nenm muß ſealudon. nſin Ncelleb ren’ quod läbßt jwreatco alerooree ſaan dimeiqui encedend enconfel uum Kenſt i tatutum Du.7 1nl,co Kin um umen amibis eni llhw daſthadh fei wwem conf m Wprobari IACn Ven&- Can ae speſumg d arilecuse llanneſ jewil ranat 3 eme mextrinſe daſtult Non dh dtai caſum 1. dV inften nſlactn. 9 mnne p tteeni 11j.5 de eden. m lerss 4 4. 4 Rbh— 16 aütleli i ſdfecit— 17 n dili 6, 1 factu tſ lGẽ gutd 13 1 3 ſipone bede accuſ.õ dn elendn, tustuit al, c ccum loãnes. comperen 4 e fid.inſtr. ) Gpperia, 15 aremiltte ae e. cũ dilectus. dubio,i codtü. dubitam 2 20 ididg liium v gl authen. ſed thincann umneceſſe.j. 0 l e donat. ante duentẽ eij aupt dminati upt. Inatim exce „ 1 „ minores quo⸗ 1 3& genenlie lamus, no iien, integrum auni-n ti iure comm 1 upraitaprofè’- cprobatut,con rincipiporen: nihilominul cripturaſenpet moporrecuut atur: unde ceu- cij officiumi ꝛſuitb,Egobmi- ctis tribuo, qy iudice nomin ocũcy pollunt gionem nonl vodam tepoh um hicconſaei tur, quæ vette: fllludnondfi ionem ex uchh 21 l. eum qui. in prin. rub. extra de pro- bat. 2 21.3. J. 9.c.te- ſtes. b liij. ffde con⸗ feß. i Lqui Romæ. 9 fi. de uer. obl. k Anch. conſil. 350. in quæſt. 1 Bald. l. filium quem. famil. exciſc. m Butr. Card. c. is qui fidẽ. de hauſ 22² n Bald. Ij. j. ex quib. cau. ſer. pro præ. Mo cer. certiꝗa. S. quoniam. ſi cert pet. 2 0 2 X A 0 475 ſit huiuſmodi alio Anobis loco declarata eſſe* d ¶Neceſſaria non eſt.) † Cum maioris etiam fidei confeſsio, quàm publicum docu- mentum ſit, quod quibuſdam argumentis Ia ſon oſtendit:ſnam ex inordinato proceſſu, ſe quuta cõfeſsione, reus damnari po- nem rei geſtæ ſolet d. ro- 3 reitiſeene 3 3eis continere, neceſſaria atione. Poſt cõcluſionem non eſt. cauſæ ſola profeſ ſionis prolatio admittitur?, quælibet alia reij- citur d. † Aduerſus rem iudicatam, uel genera liter quamlibet præſumptionem iuris& de iure, confeſsio adhuc recipitur, alię probatio nes excluduntur“.& ratio eſt, t quia confeſ- ſio non tam probatio eſt, quàm ab onere ip- ſius probationis quoddam leuamentum, ut Doctores communiter traduntf: quæ omnia & ipſe approbo, cùm de confeſsione ex actis conſtat: alioqui ſi pars cõfeſsionem teſtibus robare uellet, nõ putarem ſupraſcriptis de- ciſionibus locum eſſe: fquæ enim teſtibus probatur confeſsio, nihilo maiorem certitu- dinem habet, quam cęteri articuli, ſubeſtq; ta li caſu non minor falſi ſuſpicio, quam in teſti- monijs: imò incertior alijs probationibus hæc eſſet, cùm in illis de eo ſolum teſtes affir- ment, quod corporali ſenſu uerum eſſeperci piturs: at confeſsio quamuis ab eis audita, po tuit errore effutiriꝰ. Senſit hoc Jaco. Puteusi, dum ei qui ſententia arbitri uictus fuit, non concedendum ait, ut per teſtes probet uicto- rem confeſſum eſſe, eam ſententiam iniuſtè latam. Senſit Anch, qui reſponſo ſuo oſten- dit, ſtatutum, quo probationes omnes reij- ciuntur, confeſsionem quidem non reijcere, dum tamen teſtibus quis eam non probet,: admiſsis enim teſtibus, ſtatuto fraus fieret. Senſit Baldus, qui hoc caſu non admitti poſi tionem confeſsionis cenſuit:quod enim teſti bus probari non poteſt, nec poni poteſt. Nam& Canoniſtæ ſimpliciter tradũt, aduer ſus præſumptionem iuris& de iure, nullam extrinſecus à uerbo partium probationẽ ad- mittin. †Concludo igitur, quæ hic Doctores de confeſsione recenſent, de ea intelligi, quę continenter ore partis in actis probatur, non quæ extrinſecus teſtium examinatione pro- de tranſactionibus. 10 20 30 40⁰ bata ſit. Non enim ſimplex hæc cõfeſsio eſt, 5ο ſed ad caſum potius mixtum pertinet confeſ ſionis& teſtium. Querela inofficioſi tranſactione extincta, ab hæredibus non reſuſcitatur. Aduerſus ceſſantem adimpleri contractum, ex dolo agitur. Doctvrum interpretatio legem uiolare nequit. Ab eo qui primus adimpleuit, contractus denominatur. In obligationibus dandi præciſe ad dandum agitur. Stipulatio imitatur naturam contractus, exceptis innominatis. Querela exhæredati ad hæredem non tranſit neque ſuum neq; 0 extraneum, niſi lite iam mota. Inofficioſi querela non tranſit ad nepotem, quam pater uiuus repudiauit expreſſe aut tacite. Ab ipſa aditione querela oritur. Qerelam à matre omiſſam hæredes non inſtaurant. . 477 11 RKenunciatione matris omnis præparatio tollitur. 12 Nouo iure etiam nõ præparata querela ad hæredes tranſit. 13 Adita hæreditate præparatio eſt neceſſaria. 14 Renunciatio querelæ ſub modo factæ, etiam non obſeruato modo reſuſcitaxi nequit. 15 Cõditione renunciatio nis non obſeruata, 1IDEM AVvd. querela ſalua manet Pomponio. 16 Conqditione non imple⸗ Vum mo, ta, prior cauſa ma- net. 17 In dubio modus potius qudm conditio præſumitur contractui adeſſe. 18 Contraclus quidam non modum, ſed conditionem tacitam habent. 19 In teſtamentis potius conditio quàm modus præſumitur. 20 Renunciatio iuris iam delati pacto fieri poteſt. ꝛu Inter renunciationem& pactum nulla eſt differentia. 22 In contractibus innominatis tantum in id, quod intereit, agitur. 23 Stipulatio efficacißimi contraclus ſpecies eſt. 24 Contractus innominati hodie rarus uſus eſt. 25 Stipulatio à contractibus innominatis non regitur. 26 Stipulatio addita contractui nominato, acceßionis loco eſt. 27 Actio præſcriptis uerbis ſemper eſt utilis, quamuis nõnulli contra ſentiant. 28 Contractus innominati iuxta nominatorum naturam diju- dicantur. 29 Præſcriptis uerbis actio ad omnes contractus pertinet, ubi alia non ſuppetit. 30 Actio præſcriptis uerbis, quare ſic uocetur. 30 Præſcriptis uerbis actio datur ex æquitate. 32 Qui de iure non agit, de factꝰ agere poteſt. 33 Promittens deſiſtere à lite, ſatis adimpleuit, ſiuſque ad mor tem deſtitit. 34 Etiam natiuæ actiones dari cenſentur. 35 Nunquam actionem lex dare poteſt, niſi ex iuſta cauſa uel conſenſus uel æquitatis.(cuntur. 36 Natiuæ& datiuæ actiones abſque differentia in iure di- 37 Cõtractus nominati olim certas habebant formulas, nomine tantum& precio mutato. 38 Contractus innominati ab actoris facto denominantur. 39 Actor hac actione nõ prius experitur quàm ipſe inpleuerit 40 A contractu innominato alterius partis pœnitentia non re ceditur. 41 Adimpletio dolo facla non tenet. 42 Mutuum commercium eſt, inſp ecta contrahentium mente. 43 Contractuum innominatorũ cauſa eſt res ipſa quæ data eſt. 44 Facio ut facias, ex utriuſq; facto incaleſcit,&ciuilem actio⸗ nem proqducit. 45 Actio doli conceditur, quando alterius tantum fictum in- teruenit. vVvMN MOTA.) † Querela inofficio- ſi teſtamenti per tranſactionem remiſ- ſa, ab hæredibus eius, qui tranſegerat, ſuſci- tari nõ poteſt: ſed aduerſus non implentem, præſcriptis uerbis, ſi ſtipulatio non interue- nerit, agendum eſt. Sed cur nõ potius actio- ne de dolo agitur?cùm Paulus generaliter di cat, ſi fecerim, puta quia litem remiſerim ut des,& poſtea quàm feci tu ceſſas dare, de do lo agio. Reſpondetur in primis, de dolo agi, quum ex eo quod factum eſt, nihil alteri ad- eſt, alioqui præſcriptis uerbis agendum, ut in caſu noſtro: alteri enim qui non adim- pleuit, aliquid adeſt, nempe liberatio ab ea actione: atque ita Bart. Alexandro,& pleriſ- que alijs uiſum eſt: quæ ſententia generale XXX 4 2 0 l. naturalis.§. quod ſi faciã. de præſc. uer. 478 3 Pauli reſpõſum ſubuertitnec arbitror tan- a d. 6. quod ſiſi tùm Doctoribus noſtris cõcedi, ut aduerſus ciam. luſtiniani edictum binterpretatione ſua legũ b Lij.. pen. de uerba deſtruãt. Quid item ſi bonam cauſam uet. ur. enucl, filia non habuiſſet? Certè nihil ex hac remiſ- ſione penes reum c lpetitor. frde fuiſſet?. Accurſius libe.lega. hic contractuseius ſpeciem celebratã cenſuit, cùm do ut facias, licet contra- ctus à facto cœpe/ rit, meritò præſcri- ptis uerbis agid: 4 ſquæ ſententia cõmuniter diſplicuit, cùm re- ceptiſsimum ſit, ab eo qui primùm adimple- uit, contractum ipſum denominari, quod in- frà oſtendam: hic autem mulier, quæ quere- lam omiſerat, adimpleuerat. Ego arbitror hic contractum fuiſſe, facio ut facias, id eſt, remit to querelam, ut certam partem bonorũ acci- piam: uerbum enim ſuſcipiendi, dationem ſeu translationem dominij ſpecialiter non ſi- gnificate, ſed& ad nudum factum refertur, tab inofficioſi quere/ la matrẽ ueſtrã cum diuerſa parte tranſe/ giſſe, ita ut partẽ bo- norum ſuſciperet,& d d. I naturalis. alite diſcederet, pro- 9.j. e d. l. naturalis. 5-. ſimplicemq; poſſeſsionis translationẽ deno- f Whiee. de li tati: quandoq;& ſolam cuſtodię cauſam com el. dimin. rændits:hic autem ex ſubiecta materia, non ea fieri poteſt interpretatio, ut dominiũ trãſ- latum ſit, cùm non de dando agatur. Vnde in g l. cum pater. pater plurib. 10 de leg..—— 5 tranſactione talibus uerbis concepta, nõ præ 30 h l. ſi pro fun- ſtaret hæres euictionem, quia ſimpliciter id do.jeod. actum lex interpretatur, ut res illæ relinquan tur, qualiquali conditione ſint penes actorẽ: meritò is eſt contractus facio ut facias, nem- pe remitto actionem, ut relinquas certam bo norum partem, quod ex uerbis quoq; legis dupliciter oſtenditur. Primum, dum ſi ſtipu- latio interuenit, ex ſtipulatu agendũ eſſe ait: ſi enim hæres ad dandum teneretur, nõ ex ſti i Inſtit. deuerb. oblig. in prin. 5 eſſeti. Rurſus, dum in id q́d intereſt fieri con demnationẽ ait:fatqui in obligationibus dan di, nõ in id quod intereſt ex ſtipulatu, ſed ad 6 dandũ preciſe agitur.t Nec me mouet quòd k l. ubi at.õ.fi. ſtipulatio naturã contractus imitari debeat!, de uerb. oblig. quia hoc falſum in contractibus innomina- l. ſtipulatus ff tis eſt: in eis enim ex ſe tanquã efficacior cen de ufiv. ſetur: quod alibi Bartolus“ rectè tradidit,& infrà attingam. 3 m.ij.j. de cond. ob cauſ. Alex. conſ. 40. in 4 n l. ſcimus.in fi. j. de inoffic. l. ſcripto.ff. un⸗ de lib. 0 l.fi. j. de reuo- can. don. redato cõpetentem, eo mortuo ad hæredem ſiue ſuum, ſiue extraneũ regulariter nõ tranſ mittin: iniuria enim perſonalis ipſi exhæreda to uidetur facta, quam ipſe moriens remiſiſſe cenſetur o, quòd ſi mota ſit iam lis uel præpa- rata, fiet in quemcũq; hæredem tranſmiſsio, quia huiuſmodi ex præparatione ſatis arguit᷑ mens exhęredati, iniuriã hanc nõ inultã omit 8 tere cogitantis y. tVerùm& lege noua Iuſti- p l. poſthumus. fi.ſeq. fide Ppræparata querela nihilominus in nepotem inoff. teſtu, tranſmitteret᷑ d: quæ diſpoſitio cùm aduerſus qI ſi quis filiu. iuris ueteris regulã eſſet, coarctata eſt, utnon j.de inoſ. eſt. procedat, cùm pater eam querelã uiuẽs repu pulatu, ſed certi condictione experiundum 40 b ¶Mota.) 1Sciendã eſt, querelam exhæ /0 niani exceptus à regula eſt caſus, quo nondũ so Alciati cõment. in Cod. luſtin.. diaſſet, idq́; ſiue expreſſe, ſiue tacite, ut quia quinquenniũ labi permiſiſſet. Sed& nec tũc quoq; procedit, cùm uiuente filio exhæreda- to, hæres ipſe ſcriptus adijſſet: ſcùm enimab 9 aditione ipſa querela oriaturꝰ, ſi ea iam ortafi lius tacuit, nihilq; ponatis: inſtaurari præparauit, ſibiim quidem ſemel omiſ- putet: remiſiſſe tũ 3 uoq; iniuriam ui- nquerelã per uos ſan Ai 4 detur,&nihil ad ne qui matri chæredes extitiſtis, iuris ratio non ſinit. Verũ ſi fi- potem tranſmittit: & hoc cõmuniter ferè hic receptum eſt licet no pauci diſſentiantu. Si enim ultima legis uerba per- pendamus*‧, ſolũ excludere nepotẽ uident, cùmpater poſt aditam hæreditatẽ per quin- quenniã tacuit. Sed aduertendũ eſt, eis uer- bis exceptionẽ de regula nõ ſumi, uerũ alu- ſtiniano tres ſeparatos caſus recenſeri, quod ex priore exemplo apparet, quo nõ de exhæ- redato filio loquitur, ſed de eo cui minus reli ctum ſit, q́ᷓ; per leges debuerit: nec enim hic quoq; caſus quicq́; de regula excipit, quæ in exhæredato loquitur. Quanquam& id dici poſsit, exceptionem ad ius uetus referri, tan- quam duobus illis caſibus nihilà Juſtiniano inductũ dicat, ſed ex iuris ueteris diſpoſitio- ne ita conſtitutum fuiſſe. c ¶ Vos qui matri.) tLimitatè loquitur te- xtus de ipſis matris hæredibus, qui ſemel o- miſſam à matre querelã inſtaurare nequeũt: r d.l. ſ lisg. laminn lPepinimn 6 1 conditd. ni. de ino— teſta. fe t Maxtin. laco, Butr. Salieg nſ hic, Ou alſ quiflü u Rimi ODa⸗ hi. Pauſ d. fin. Xd.I ſiggfl * L. nan quudi quide. ha benuleg 10 mater uerò ipſa ſi uiueret, poſſet⸗. Et ratio dif ⁊bii iſſiuu ferentiæ eſt in promptu: ut enim ad hæredes tranſeat querela, eam oportet ſaltem præpa- ratã eſſe:fat renunciatio matris præparationẽ ſuſtulit,& licet pacto nõ perimatur actio, ſed ad eam adhuc propter inobſeruationẽ aduer ſarij reuerti poſsimus a, tamẽ præparatio ipſa cùm in effectu perempta ſit, id ius tanq́; per- ſonale ad hæredes tranſire nõ poteſt,& ideo hæredes agere non poſſunt, mater ſi uiueret, poſſet:& ita ego cõmuniter approbatã hanc diſſolutionẽ defendo. tSed cùm ſuprà dixeri mus, in nepotẽ hodie tranſmitti querelã, etiã nõ pręparatã b, an ſi filius tranſegerit, deinde eo mortuo non obſeruetur, poterit nepos ad querelã reuerti? Et Alex. poſſe cenſuit nec legi noſtræ tũc locũ eſſe, cùm ceſſat ratio præ parationis, quæ neceſſaria hodie nõ eſt, d& Rim. latius diſputando approbat. Cõtra Bal. Fulgoſiusq;, quibus ego accedo. Pranſigen- do enim hæres ſcriptus adire uidet᷑ 4 At adi- ta hæreditate ſuprà oſtẽdi pleroſq; neceſſariã eſſe præparationẽ exiſtimare, nec legi Iuſti- niani locũ eſſe, niſi cùm deliberãte hærede fi- lius fato functus eſt:quæ ſententia paucos in ſpecie aduerſantes habet, tametſi Accurſ.& Bar.& pleriqʒ alij generaliter ſcripſerint, ho- die nõ præparatã querelã tranſmitti:: quod ſi tam latè accipiat᷑, nõ ſat ꝓbabile eſti, multæch leges corrigerentur,&noſtra in primis, qua- re ego aliorũ ſententiã probo. Cæterũ fuere qui hanc legẽ aliter intelligendam cenſerent & re/ in prin. fa nofft tſte 11 a lcum propo nas.ij flit 12 b A.lſiguüſ⸗ lium. c ægulſiſ tuta. dl. geri deuc hered. ¹3 30 1ſ much e fale Uiyku delbs 4 3ga ſeclö i. aull. enim 8 anſſ Lenl da fbg lurs T Scötacd mu uabit dosh Veriſan orcpie 1Lqeen, In vume Aut änen tan,„em 1 8 9 nau 14 nrfurclm incödili 1, lackomſih un l oncept wniſttlocu fuſ undohiia io Neterlllten h fetenim c leaur fqu iien Retcicen eaninnllbeſſe 8 an cum no⸗ üſfr mümafp 1 rh dulone fe u Kalmſente eüigfumilzi äleg 7 Ilbior an 8 alecelltan älrinpr 99 useipr 76 dlii nind . 8g 9 cite „Ut. ildädnen dexka dn 14 ſime nh 84 Ar. l. quibus ſieain nina, diebus. 9. Ter tacui momt milius. de con n. nüg dit.& dem. darauitſt 1 1, . rem. 1* demmlſe b alſtinſttuta. müriam c lfin.§.pen. j l&nihilag, cöm. deleg. . llan m tranſiyrè d lquæro. 9f. c cõ ent frlocati. hi vmnü e d. l.naturalis. 1 1 recepum in prin. l. der Non Daudi, quoniam. j de Sosuerba Dee, vr. permut. lepoté uidens 16 hie per quin füett eis ier. mi Nuerũ A 17 cenſeri, qpod if cum res.j. de — 1 t. onõdeexte, 49 ute cui minustel,. re uen. en füis de reſc. uen. 3 ec enimlie d. l. quoniam. Xcpit, quæn bi Bald. uam& id dici h I. ſupulationẽ. Us referri nn l. promittẽdo. ila Iuſtinino deur. dot. ris diſpolt 18 .; irowiſt teloquiturte h i I. qui haon 9 . 7 , qui ſemel 0- de cond. in. k. Dorae, lcun tale.§.j. di nedüſ ubi baul. Caſt. et. Ptratodt“ a.id. de. im ad lærecd monſt. ſaltem præpa- 19 præparationa 1 k l.d tecatore. ntur actioſci d cond. Cde uations aduer monſt. b toinhe! g. l. f.de in ræpara— b ul diem adiect. lius tanchpel„ Add.Lſiiſt poteſt Ricel tuta. aterſtuiueley, i d.I ſi quis fi probatã lane lium in fin. nſupra dine t o d.ſtinſttuta. tiqueteli di P ar Se „Honge I! nus.§. ſt quis einde 3 dhedin poſtrem ffde „ nnoff. teſta. ecenſuit net F 1 lopla eſfetmiope 1 zu 21 0.Tranſigen, 22 des fAt cnectllu neclegi lo» r lſtpulationes nuche ede n diuu. uerſ. ntapuuccun 2 la3 netſi Accuſtt dorohlg cugſeridt Al ubiautem. mittiequo— 4 4 mul t luaurae. j inrimbege 1 epræſ.uerb. . Cꝛtelũ ü 23 bun c 2 48⁰ & renunciationis querelæ uerba perpenden da exiſtimarent, fut ſi renunciatio ſub modo facta ſit, ́;uis nõ adimpleatur modus, tamen reuerti ad eam filius nõ poſsit, idq; odio que rele.t Si uerò ſub cõditione facta ſit, puta, re- nũcio querelę ſi de deris tale prædiũ, P des placitis præſſtita ſecus ſit: nõ ſecuto nõ eſt, in id quod in- enim cõditionis e- 4 1. uentu, ſalua erit in tereſt diuerſam Har officioſi querela b. tem rectè conuenie/ Sed hac diſtinctio- tis. Aut enim ſi ſtipu ne diuinari nimiũ pleriq; cenſuerunt, tametſi uerum& regula- re ſit fconditione non impleta, priorem cau- ſam ſaluam manerec. Sed nunquid in dubio credemus conditionem, an potius modum contractui ineſſet Et Bartol. modum potius præſumi crediditꝰ: quæ ſentẽtia in tranſactio ne uera eſt, quæ contractus innominati ſpe- cies eſt, conſtatq; tales contractus ſub modo concipi?: quod& in alijs contractibus exiſti mandum eſt, in quibus etiam ſi dictum ſit, ea cõditione aliquid fieri,tamen de modo intel- ligemuss. Quod reſtringendũ eſt, niſi de cõ- tractu agatur, cuius natura conditionẽ requi rit:tut cùm promittitur pro dote: ſubauditur enim cõditio, ſi matrimoniũ ſequatur', Idem ſi actum ſit, ut prius adimpleatur q́d ea clau- ſula conceptum eſt, quàm principali diſpoſi- tioni ſit locusi quæ& ratio forte eſt, ut ablati ui abſoluti ad conditionẽ referantur, cùm ex præteriti temporis participio conſiſtunt': ap paret enim id agi, ut prius ea clauſula adim- pleatur. tquod in ultimis uoluntatibus maxi mè eſt dicendum, in quibus facilius conditio nem ſubeſſe interpretamurl. Et ex his appa- ret, cùm modus in tali pacto renunciationis præſumat᷑ potius, quàm conditio, prędictam de tranſactionibus. 10 20 30 ſolutionẽ rectè reprobarin. Quapropter Bal. 40 in aliam ſententiã conceſsit, ut diſtinguamus an omiſſa, id eſt, repudiata expreſsim ſit que- rela& legi noſtrę locus ſit, ut nulla fiat tranſ- milsion: an uerò ſimpliciter ſit tranſactum, ut alite deſiſtatur,& cõtraria lex procedatꝰ: idq́; & Decius probat,& nos quandoq; ſecuti fu- mus b. Sed proculdubio prima reſolutio, quę cõmuniter tenet, uerior eſt,& uerbis utriuſ- que reſponſi magis conuenit, fcùm& renun ciatio iuris, quod iam delatum eſt, pacto fieri poſsit a,t& ideo inter pactum& renunciatio nem non ſit ulla differentia. d Id quod intereſt.) †᷑ Cuùm enim hic ſit cõtractus facio ut facias, qᷓ;uis ſtipulatio addi ta proponatur, quia obligationem facti conti net, nõ niſi quatenus intereſt cõmittitur, ut ſuprà declaraui. Bart.tamen& cæteri cõmu- niter, qui contractum hunc eſſe, cùm facio ut des cenſuerunt, ideo præciſe ad dandum ex hac ſtipulatione nõ agi credidere?, quia con- tractus innominati naturam imitetur. Du- bium autem non eſt, in contractibus innomi natis, etiam ſi obligatio dandi prætendatur, ad id quod intereſt ſolùm agiit Sed certè hæc 50 60 481 ſententia ratione caret, ut ſtipulatio, quæ effi caciſsimi cõtractuseſt ſpecies, ad imbecillem innominatorũ naturã dirigatur, cùm ideo in uenta ſit, ut uberius ex ea nobis, q́; ex alijs cõ ſulatur, alibiq; ſemper appareat, ex ſui ipſius natura, q́d ad hos latio cõuentioni ſub contractus attinet, dita eſt, ex ſtipulatu dihisan üla⸗ actio competittaut ſi(on0 jd müuitlsra ſL Bord Obbli tionibus Iaſ. hic o- oOmilia uerboru Obli ſtendit,&alibi idẽ gatio eſt, utilis actioe Bar. cẽſuit, quiho- die rarò cõtractib. innominatis locũ eſſe affirmat, quia ſoleãt ta belliones in documentis ſuis ſemper ſtipula tionẽ apponere?. f V erior ergo eſt noſtra ſen tentia, ut hic cõtractus ſit, cùm faciout facias. quis autẽ ſtipulatio à cõtractib. innominatis nõ regatur tanq́ʒ debilibus, à nominatis tamẽ ſecus eſt: ſimitatur enim eorũ naturãy, quia cum illi ſui natura efficaces ſint,& actiones pariant, eis addita ſtipulatio cuiuſdã acceſsio nis loco eſt, quæ principale ipſum imitari de- bet, qᷓd à nobis alio loco fuſius explicatũ eſt⸗. e IVtilis actio.) Cum actio pręſcriptis uer bis ſubſidiaria ſit, deturq́; alijs deficientib. a- ctionibus, ſemper utilis dici poteſt, nempe a- liarũ actionũ reſpectu, quæ ordinariæ ſunt, & quas ipſa pręſcriptis uerbis actio imitatur. tsolet em̃ dici, cõtractus innominatos ſecun dum eorũ nominatorũ naturã dijudicari, qui bus aſsimilant᷑ b. ꝙ ſi hanc actionẽ ex ſeipſa perpẽdamus, ſnunꝗᷓ utilis, ſed directa eſt, ꝗa directò ad omnes contractus pertinet, in qui bus alia actio nõ præſtatur ¹: idq́;& ex uerbis &ex mente legislatoris eſt, ut meritoò utilis et directæ non ita hoc caſu poſsit aſſumi diſtin ctio, ſicut in nominatis cõtractibus d: quod& A lex. alibi ſenſiſſe uidetur, qui nullã actionẽ præſcriprtis uerbis non eſſe directã tradidit“, quod& lege noſtra Spleriſq; alijs probatur, tquibus apparet præſcriptis uerbis ideo dici, quia eis rem geſtam ſimpliciter actor demon ſtrat. Bar. tamẽ hoc in textu nõ ſolum utilem eſſe hanc actionẽ exiſtimauit, ſed etiã datiuã: quoniã lex infra ait, danda eſt. t Datur autem ex æquitate quadam. Cùm enim mater pro- miſiſſet à lite diſcedere, ea promiſſio nunq́; ui debatur adimpleri poſſe, quia futurũtempus reſpicit:& qui hodie deſtitit, cras fortè nõ de- ſiſtett& qui de iure nõ agit, fortè de facto ex perieturi, meritò tanq́; ex parte ſua uel hære- dum ipſius nõ ſit adimpletũ, ſecundũ cõmu- nes iuris regulas nulla actione agere debuit, niſi aliud prætori ex ægtate uiſum eſſet. fSed hãc ſententiã excepto Alex. ferè nullus pro- bat: cũ enim promiſerit mater deſiſtere, atq; ita uſq; ad mortẽ deſtiterit, ſatis cenſet᷑ adim- pleſſes: nec tali caſu factũ hæredẽ promiſiſſe uidet᷑, cùm querela nõ præparata ad eos non tranſmittat᷑, ut ſuprà oſtẽdimus:quorſum igi tur de eis actũ credibile eſte? Nam& aliqua uidetur differẽtia, an quis promittat nõ pete re, an deſiſtere à lite,& ex parte ſua adimple- u l. cum precib. j. de re. perm. Bal. l. quauis. j. eod. 24 x I. ij. ĩ. de cond. ob cauſ. 25 I. ſi ſtipulatus. ff. de uſur. 26 ⁊ In rub. ff.de uerb. oblig. 27 a I. quoties. de præſ. uerb. 28 b l. eum qui. 6.j. cõmod. 29 c I ij.de præſc. uerb. d I. curatoris. j. de neg. geſt. e l. iuriſgent. in prin. de pact. 30 31 22 f luli j. eod. 33 g I. Mutianæ. de cond.œ& dem. h Lſi ſic ſtipula- tus. ij. de uer. oblig. a l deſtitiſſ. f de iudi. 3 b Arg. d.l.ſt in- ſtituta. c l. eleganter. in prin. de dol. l. j.l. ſi tibiareæ. de præſc. uer. J. j. de æſtima. acki. l. minor. de euict. 35 d l. ſime& Ti- tiũ. ſicer. pet. 36 e Fulg.& Dec. hic. 37 f lij de præſcr. uerb. l. ſi ſer⸗ uus nauem. ff. de furt. 2 d. l. naturalis. fa. l.. 9. ſi quis ſeruu. depoſ. h d. l. naturalis. §. pen. i Bar. I. ex placi to. j. de rerum permut. 38 39 k d.l. iuris gen- tium. in prin. 40 I I. ſi pecuniam. de cõd. ob ca. 4¹ im d. l. naturalis. . ſed ſi dedi. . ꝗdſi fac. 4² n d. l.iuriſgent. uerſ.ij. 0 d.§. quod ſi fi ciam. 48² re' alioqui nec ipſa quidẽ mater uiuẽs petere .———.. Q quicq&; potuiſſet, tanq́; nõ adimpleſſet: qd ta- 4 mẽ falſum eſtb.t Nec me mouet quòd lexait, dandam actionẽ: quia hoc modo loquẽdi uti tur etiã his in actiõibus, quas natiuas uocãt, quæq́; præcedenti ex materia cõmuni quæ præſcri pti gfuer bus iuris regulis o- pis rem geſtã demë- riũtur, cuius rei ra- TLi, llSer. rat, danda eſt. tionẽ lib. Diſpũct. ſtrat, IIII. cap. ult. reddi- IMP. GORDIANVS di. Nunq́ʒ em̃ lex Aug. Licinnio. actionem cõcedit, T RAſaEtiomis pla- niſi ex iuſta cauſa uel cõſenſus uel ęquitatis producaturꝰ Nec uſquam iure noſtro legitur differẽtia hæc da- Alciati cõment. in Cod. luſtin. 10 tiuæ natiuæq́; actionis, ſed promiſcuè Iuriſ- conſulti dari naſciue actionem dicunt, quod & noſtrates aliqui tradidere?. f Præſcriptis uerbis.) Erant cõtractibus nominatis certæ formulæ conſtitutæ, quæ& ideo uulgares dicunt᷑i, quia omnib. eius ſpe- ciei cõtractibus, mutato puta nomine& pre- cio, cõpetebant. Vnde& exordiũ uulgare Ci ceroni lib. I. ad Heren. cap. II. quod plurimis cõuenit. Nõ ita erat in contractibus innomi natis, in quibus tota rei ſeries neceſſariò de- ſcribebat᷑: alioqui diſcerni nõ potuiſſet, quæ nam ex quatuor ſpeciebus eſſets. Sed cur in caſu noſtro actio pręſcriptis uerbis datur, nõ 3 autẽ de dolo? Et ſupraà oſtendi, contractũ hic fuiſſe, cùm facio ut facias: unde præſcriptis uerbis ſolũ agiturꝰ. Accurſ. uerò cõtractum fuiſſe, do ut facias, cenſuit, licet in faciendo præuentũ fuerit, hincq; in ea ipſe fuit hæreſi, ut cõtractus innominatos à forma cõuentio- nis nomẽ ſumere crediderit: quæ ſentẽtia nõ eſt recepta, ſſed in eamcõmuniter itum eſt, ut ab actoris ipſius facto denominent᷑ qui non prius agere poteſt, quàm ipſe adimpleuerit: 4 unde eo nomine aget, ꝗa ipſe dederit uel fece rit, petetq; ut alius quoq; det uel faciat k-An- tequã enim adimpletũ ab aliquo ſit, nulla cen ſetur talis cõtractus ſubeſſe cauſa, unde ab eo pœnitentia alterius recedi nõ poſſeti. Einge igitur, dedi tibi Stichũ, ut Pamphilum manu mitteres, cõtractus eſt do ut facias. Pone, ma numiſiſti, euictus eſt Stichus, quomodo tibi ſuccurrendũ: Et ſi ſciens Stichũ alienũ tibi dedi, quia datio hęc dolo facta, perinde eſt ac ſi nõ facta, nec quicq́; adimpletum eſſet, uide beris tu feciſſe ut ego dem,& ideo de doloa- ges n. quòd ſi neſciens dedi, quia qd in me eſt prior adimpleui, abſolutusq; eſt contractus, imputari mihi dolus non poteſt,& ideo præ- ſcriptis uerbis aget᷑.Eſt enim inſpecta men te cõtrahentiũ e σπυυπλbłe&νœν& ακα d eſt, mutuũ cõ merciũ, quia uterq; noſtrũ rectè datũ Stichũ credebat. Hinc igitur cõſtat, Accurſij ſenten tiã uerã nõ eſſe. Bartolus, quẽ plurimi ſequũ tur, contractum fuiſſe facio ut des, exiſtimat, id eſt, deſiſto à lite, ut partẽ bonorũ des. Sed huic obſtat Pauli reſpõſum, hac in cõtractus ſpecie de dolo agi ſolum decidentis o, cui re- 20 0 50 60 4³3 ſponderi citra calumniã nõ poteſt, cùm gene ralem regulam Iurecõſultus ibi tradat, quod alibi latius oſtendi. Nos à uerbis legis teme- rè recedendum nõ arbitramur, fcuius ratio- 4 a. 4—— nem hãc exiſtimamus, quòd cõtractuũ inno minatorũ(unde ci- citum ab eo interpo/ uilis actio orit) cau ſitum, cui cauſę actio ſa eſt res ipſa quæ nem, nõ deciſionem litis mandaſti, nihil petitioni tuæ dero- gauit. tractatusob rem da in datione factũ u/ triuſq;, quod lex υπιαέα̈ν] νεαocat: cm enim dare, ſit dominiũ præſtare, non poſſum illud in te transferre, niſi& tu acceptes:: ex facto igitur utriuſq; incaleſcit hic contractus, ciui- lic actioni ſuſticit. At cùm facio ut des, nullũ ex tui parte ius tibi acquiſitũ eſt.ſ Vnde cùm ſolum alterius factum interuenerit, actione doli tantùm prætor mihi ſuccurritꝰ: quod la-; leum gnhn nas. decll t 1Labeo n9 de uerigo in nb an clis tius à nobis alibi demonſtratum eſt, 1Kgit qui iudicio rem perſequitur. 2 Procurator cauſcæ datus nequit tranſigere. 3 Procurator ad ſententiam accipiendam conſtituitur. 4 Procurator in arbitratorem compromittere non poteſt. · Procurator neq; in arbitrum conſentit utiliter. 6 Cuiuſq; mens interpretanda ut minimũ ſibi præiudicetur 7 In arbitrio non uenit appellatio. 8 Procurator ad litem iuſiurandum deferre prohibetur. ↄ Speciale mandatum ius tranſigendi præſtat. 10 Mandati fines diligenter cuſtodiendi ſunt. u1 Compromiſſum ac tranſaclio multis diſtunt modis. 12 K tranſactione nunquam receditur. 13 Compromiſſum& tranſactio conueniut, ſi utrinq; aliquid datum acceptumq́; ſit dicto laudatiuo. 14 Compromiſſum fit ut cauſa iure decidatur. 1s Compromiſjum fit in arbitrum. 16 Procurator in rem ſuam utiliter tranſigit. 0 17 Procurator in rem ſuam tam actor quàm reus conſtituitur. 18 Generalis procurator utiliter domino poteſt tranſigere. 19 Prohibita alienatio utilem non includit. 20 Procurator generalis in modico præiudicio tranſigit. 21 Quæ ex conſuetudine ſunt, generali mandato continentur. 22 Procurator ex ſtatuto efficaciter tranſigit. 23 Arbitri iuſſu legis eliguntur,¬ionem Ciuriſdictionem habent. 24 A delegatis quibuſdam appellatur. 25 Procurator cum libera datus tranſigere poteſt. 26 Generalis præfectus inutiliter cũ hoſte paciſcitur, ſed indu cias facit. 27 Procurator dolo inductus ad tranſigendum, nihil agit. RANSACTIONIS.) Agere, eſt iudicio perſequi. Vnde cauſarũ actor patronus dicitur:quandoq;& declamator, quia fictas agit:tPone igitur, alicui cauſæ ipſius actionẽ ſolam mandatam, num tranſigere poterit Et uidebatur poſſe, tquia ad ſententiam quo- 3 que accipiendam procurator cõſtitutus eſti: argumentamur autem ſæpiſsimè à ſententia ad tranſactionem. Sed tamen contrarium hic dicitur, quòd qui tranſigat, in iudicio non proſequatur, ſed potius à lite deſiſtat, & oppoſitum eius, quod ſibi mandatum eſt, faciat: quod in eo dici nõ poteſt quiſ ententiã expectat, data ſit?. Vnde& p a lm hęc omnis materia in brin. ti appellatur. IIn. 44 teruenit autem hac qd lnamàt, 59 in pri. r liij g pen 3 waes s lullicalipus, 5 rar m qli pecil 4 nenhabeat“ u rulgendump dn ulaquiad cõp afctlal neg⸗ 4” 4 ratodtendil uuhecſunt c nus lgcere uiderip 8 dhrant qua eaurmfactione: ah 1 cimex con gemr fltemat arion quibul ee Rraludſentiun uas omilo cum aatmntur mand ¹ Inté“fEgo tur auchomiſtumtr eäun Rudatiuo mnigeſt unde dglerer Alioqu nahhinarbitrator 48 deſt Cl bitng. aa rechät Glin 245 4 Venl ffer. uud. üradund 9 8 gene a 8 atorüunden rdide procu actio, 4 qus I aper tuas. cX dſitd ieeVndeä, nlarabit Omnis mne de nwabn atend 5 pellanérent lekceindebi enit dun L. deprobat enuſ d ſi Ldië.. ſtre dca raäd deatbi. m vnin lſiau g'ſi Dollumiluc pmiſao.7 lenerit,actione i quuadagen arrit: quodl, tum in fm de melr Re procur. in 6. . glhic. 9 a I. ſi,pcurator gere. al unam. ffde nconſtiuinn procur. nitere nanpatſ d Lj. de arbit. tutilier. n l. tranſackio.j nĩſbi greiuinn eod. 10 11 n roliein.„. quintauallis 2 de iureiur. ln e C5 Ad. 0 Alex. cõſil.21 iſtant modi. in 7. 96. in 6. Corn.54. in. nüt ſiuningeini n tuuo. latur. 4 plfi. fi. mand. 3 1 4 quis mihi Wuri aſtes adeaune hä win re.liam tamẽ. it.§. pen. iud. ſol. airio tamſgi P nandad conam g 4. Bar.ij. gWbt. ſiſcruus. de ꝛem Ciuriſtiäina pec.l.prætor. de tut. O cur. da. ab his. neporeſ. I Spec.tit. de ar eperſciuruit bi.. ſequitux. uer. quid ſiſim dum nillgt pliciter. ere, ettiudich. 94 onus Li. de arbit. actor 8 t Lpen. 5tit. tot, qul 6 51 u l ſedſi tantil. e ipſiusa II f depaf.15 ere potelit gl hic. 16 cõſtitutusel“, aeiſ. 1 collie 7 1 eaſentell, en contraron, 18 t, in iudlch; gat, liku) Anch. d.c. qui ie deg 92 ch ad agendum. „ ntend ſt quile 484 expectat, id eſt, uſq; ad finem mandati ſibi ne gocij perſiſtit. Nam& ea mandantis mens fuiſſe uidetur, ut iuris autoritate fidem lis ha- beat, nõ tranſigentis pacto, quodà iuris deci ſione ſeparatur.Et ideo concludunt cõmu- niter Doctores, talem procuratorẽ, qui ad a- gendum cõſtitutus ſit, cõpromittere in arbi- tratorẽ nõ poſſe, quia ſpecies hæc tranſactio- nis eſſet ldemqʒ in arbitro, licet reclamante Angelob, receptum eſt: q́;uis enim etiam co- ram arbitro agere quis dicatur, exęquataq́; iu dicijs ſint arbitria“, nõ uidetur tamẽ hoc man 6 dato id actum eſſe“: quia mens uniuſcuiuſq; interpretanda eſt, ut minus q́; fieri poſsit, ſibi præiudicatũ uoluerit?. † At in arbitrijs, quia appellari propter pęnam nõ poteſt, maximũ eſt præiudiciũ f, unde cõpromittendo aliquis in culpa uidet᷑ s: ideo ueriſimile nõ eſt de hoc fuiſſe mandatũ:t qua ratione nec deferre iuſ- iurandum talis procurator poterit, hoc enim manifeſto detrimẽtoeſſe domino ſuo poſſet Non procedit cõtextus noſtri cõcluſio qui- buſdã caſibus,& in primis in eo nõ habet lo- cum, qui ſpeciali mandato tranſigendi pote- ſtatem habeati. Sed nunquid procurator ad tranſigendum poterit cõpromittere ueluice uerſa, qui ad cõpromittendũ ſit datus, tranſi- get: Et laſ.negat, quòd mãdati fines diligen ter cuſtodiendi ſint& quia non omnino ſi milia hæc ſunt, cùm qui tranſigit, odio litium id facere uideri poſsit, quę nõ minus ſub arbi tris durant, quàm ſub iudicibusl. Item quia in tranſactione aliquid omnino recepturus eſtn, cùm ex compromiſſo fortè nihil conſe- quetur. tItem à trãſactione recedi nõ poteſt, ab arbitro quandoq; recedi poteſtv. Item qui tranſigi mandat, iudiciũ procuratoris ſequit᷑, nõ cuiuſuis alterius, puta arbitri. Alex. otamẽ & Corn. quibuſdam reſponſis, itemq́; Deci. hic aliud ſentiunt, propter ſimilitudinẽ quæ cõpromiſſo cum tranſactione eſt,& ideo ar- bitrantur mandatum ad ſimilem caſum trahi poſſev. fEgo tum demum effectu ſimile eſſe cõpromiſſum tranſactioni arbitror, cùm ſe- quuto laudatiuo, aliquid utrinq; datum acce- ptumq; eſt: unde tali caſu horum ſententiam ſequerer, alioqui ab Jaſone non diſcederem, idq; in arbitratore. Cõpromiſſum uerò in ar- bitrum prorſus trãſactioni diſsimile ſentio d. Sed nunquid is cui facultas cõpromittendi conceſſa eſt, in arbitratorẽ cõpromittere po- terit? fEt quidam cenſuerunt nõ poſſe, quia cõpromiſsi appellatione in dubio de eo intel ligendum eſt, quòodideo fiat, ut cauſa iure de cidatur, nõ de factor: quæ ſententia uera eſt, frꝗa cõpromiſſum propriè de arbitro propter pœnã diciturꝰ, nõ de arbitratore Rurſus nõ procedit cõcluſio in eo, qui in rem ſuam pro- curator cõſtitutus ſit“ fdubium autẽ nõ eſt, tam ex parte rei, ́; ex parte actoris procurato rem in rem ſuã cõſtitui poſſe*. Cæterũ& ge neralis procurator rectè tranſegiſſe dicetur, ſiin domini utilitatẽ appareat tranſactionem uerti: eo argumento, quo ſolemus dicere, de tranſactiombus. 30 40⁰ 50 60 485 tprohibita alienatione, nõ eam cenſeri prohi bitam, quæ domino ipſi utilis ſit?: quę ſenten tia uerior uidetur:.Hldem dicendũ cùm de mo dico præiudicio agitur: nam& de re modici ualoris compromittere talis procurator po- teſtv.Idem ſi domini conſenſus acceſsiſſe ali- quo modo arguatur, ut quia eo ſciente& nõ reclamãte àprocuratore tranſactum ſit⁰, uel quia dominus ſolitus ſit eo modo& ipſe trãſi gere: uel quia talis loci ſit cõſuetudo, ut lites tranſactionibus dirimant᷑:quæ enim ex con ſuetudine ſunt, generali mandato cõtinent f. tQuod fortius cenſendũ, ſi ex neceſsitate ſta tuti tranſactũ ſit:nã& tali caſu traditũ eſt ge- neralẽ procuratorẽ ad cõpromittendũ ex le- gis iuſſu cogi poſſe, quia dominus mãdando ut litiget, cenſet̃ iuxta legis municipalis for- mam mandaſſe, nempe ut ſi cõpromitti peta tur, cõpromittere is poſsits: quod omnes re- centiores hic cenſuere, excepto Decio, qui hoc quoqʒ caſu ſubeſſe legis noſtre rationem credidit:mandatũ enim procuratorieſt, ut a- at& litiget, nõ ut cõpromittat auttranſigat. Sed reſponderi poteſt, eum qui ſub tali arbi- tro litigat, nõ tranſigere, ſed agere proprisè di ci:thabent enim arbitri qui iuſſu legis eligun tur, nõ ſimplicẽ notionè, ſed iuriſdictionèẽ,& ideo ab eorũ ſententia appellari, tſicut à qui- buslibet delegatis iudicib.poteſt. Illud quo que ab omnibus traditũ eſt, legi noſtræ locũ nõ eſſe, cùm quis procurator cum libera pro teſtatione cõſtitutus eſt:is enim ius trãſigen- di habet,, uideturq; cum libera poteſtate cõſti tutus, cui generale mandatũ cõceſſum eſt, ad dita clauſula, qua dominus promittebat ratũ habere quicquid ille geſſerit: ſecus ſiea clau ſula ſpeciali mandato acceſsiſſetl. Ex his con ſequẽs eſt, ut adminiſtratores& pręſides trãſi gere poſſint, quia liberã poteſtatẽ habere cen ſentur:fquo argumẽto à Bar. traditũ, genera lem exercitus præfectũ pacẽ quidem facere nõ poſſe, inducias uerò poſſe, quòd hæ trãſa- ctioni magis accedãt. Nõ tamẽ perpetuũ eſt ut procurator cum libera tranſigere poſsit. Quid enim ſi liberam poteſtatẽ nõ in cauſa, ſed in lite ſeu inſtantia ſolùm habeat? Quid ſi procurator liberam à lege certis tantũmodo caſibus conſecutus ſitr? Quid ſi hic procura- tor ignoret ſe habere liberam,&nihilominus tranſigeret a? atqui tali caſu præualeret fortè opinio ueritatir. Quid ſi pecunia corruptus, aut dolo malo iſte trãſigeret:? nõ ualeret ipſo iure, ut aliqui exiſtimant, tranſactioꝰ. quòd ſi recibusuictus dediſſet manus, trãſegiſſetq́;, ualeret quidem, ſed reſcindi poſſet. De alimentis præteritis, non fiituris, tranſigitur. Super alimentis conſiſtit hominis uita. Diues ſine prætore de futuris alimentis non tranſigit. Auxguſti filiæ lanificæ. Falcidiæ locus non eſt in alimentis legatis. Alimenta legata bonorum publicatione eximuntur. Prætoris delegatus de alimentis futuris non cognoſcit. Alienatione prohibita ſine certa ſolennitate, prohibetur& compromiſſum. NA&+ A 19 I. cũ hi.. cam. ff eod. 20 a l. nõ eo minus. j. de procu. Fe lin. c. cauſam. col.penult. de iud. b Ang. d. l. man dato generali. 21 c Bal. rub. ff. de exercit. 22 d I. j.§. magi- ſtrum. de exer cit. Abb. c. cu olim. de offic. deleg. e l. ueluniuerſo. de pig.acti. f Bart. l. fin. in priĩ. de hisquæ in fraud. cred. g l.ad rem mobi lem. l. ad lega tum. de proc. 23 24 25 h l. fin. ubi laſ. j. de iud. i l. procurator cui libera. de procur. k Bar. d.l.procu rator. l Bar. l j. de off. proc. cæſ. A- lex. l.ſi procu rator.j de pro cur. 26 m l. præſes.. eo. n Bar. l. cõuen- tionum. ff. de pact. 0 Bar. l. qui Ro- mæ.§. Callima chus. de uerb. oblig. p d. l.j. de offc. proconſ. Cæſ. 27 q Bald.& Aret. l. licet. j. de procur. r Bart. l. multit. de cõ. et dem. s I.j. j. de aduo. diu. iud. t Alex. l. ꝗRo- maæ.§. final. de uer.ob.col.6 9 9 Q 19 2 a Bar. tracl. ali- mentorum. b l. cũ hi. ff. eod. c d. l. cã hi. uer. nec intereſt. d Lfi. j. de præſ. XXX. anno. 3 e gl. l ſi quis Ti tio. de lega.ij. Alex. l. diuus. ad leg. falcid. 5 6 f l. pen. de cap. di. l.ij. de his quæ pro non ſcript. g gl. auth. hoc lo ci.j. ſi ſecun- do mul. nup. h arg.l. j. de arb. i d. l. cũ hi.. ſed nec manda. k Bar.l. prætor. de tut.& cur. dat. I l. ſiminor xxv annis filiofim. §.j. de min. 8 m l. nõ diſtingue muòs.§. de libe rali. de arbit. 9 486 Tranſſigitur de futuris alimentis in cõmodum alimentarij. Quod in fiuorẽ alicuuis introquctum, in eius odium reiorque- ri nequit. Voluntas teſtatoris facit, ut ſuper futuris alimentis tranſigatur. Tranſaclio de alimentis futuris iuramento cõ firmatur, niſi fu- mis cauſam adferat. Super alimentis ex contra ci debitislicet paciſci Prohibita traſackio alimen torum duplici fauore nalitur. Quod ex contractu debe- tur, facilè remittitur. Facilius prodigimus quæ alieno facto ac quiſitaſunt. Super ultimis uoluntatibus ægre tranſigitur. n alimentis retro debitis abſq; differentia tranſigitur. De alimentis conſtituendis, etiam fœriato die recte agitur. A ſententia de futuris alimentis non poteſt appellari. Præterita alimenta, uel in ſpecie uel æſtimatione repetuntur. Vxori alimenta in ſubſidium debentur ante reſtitutam dotem. Mulier pacto conditionem dotis. deteriorem facere nequit. Alimenta ſunt dotis appendices. 6 ALIMENTIS.) Alimentapræte- L)n temporis peti poſſunt,& ideo etiam ſuper eis tranſigi poteſt: ſuper futuris uerò non, niſi autoritate ſeu decreto prætoris acce dente, tranſigi poteſt. Ratio difterentię ex eo conſiſtit/ Iquod ſuper futuris alimentis pen- det hominis uita*˙, ideo difficilius conceſſa in eis eſt tranſactio, quia ſolebant pleriq; modi- co præſenti cõtenti eſſe, qui nimiæ facilitatis in poſterum eſurientes pœnã dabant,& ideo diui Marci oratione eis ſuccurſum eſt b. Nec refert relicta ſint alimenta pauperi an diuiti: tnam nec diues futura alimenta abſq; præto- re remittet: poſſet enim labi facultatibus, cũ multæ ſint humanę ſortesò. Nam& idipſum timens diuus Auguſtus, filias iuſſit lanificiũ doceri. Conſtatq; legatum alimentorũ diuiti relictũ, ſi ea contemplatione fiat, quòd ad in- IDEM AVGVSI. Iunio militi. deferatur, trãſigi po- Alciati coment. in Cod. luſtin. ) liment is prę ⸗ 10 teritis ſi quęſtio 487 ris hiſce alimentis conceditur tranſactio, ut cùm eam conſtat in utilitatem alimentariorũ tendere. tId enim egit oratione ſua D. Mar- cus, ut qoptima eorum eſſet conditio, non ut hac prohibitione deterior fieret: alioqui qd ob fauorem conlti tutũ eſſet, in odiũ uertereturo fSed et ex uoluntate teſta- toris permittetur tranſactio, ſi forte id eis teſtator con- ceſſerit, ut tranſige gere poſsinty:quod Ang. Deciusq; hic anno tarunt.rRurſus receptior eſt ſentẽtia, ſi cum iuramenti religione tranſactum ſit, ualere cõ tractum:cùm enim id ius priuatum fauorem principaliter reſpiciat, iuriſiurandi acceſsio- ne contractus firmabitur a: quod pleriq; hic teſt: de futuris autẽ, ſine prætore aut præ ſide interpoſita tranſ actio, nulla autorita- te cenſetur. z0 tradiderunt, quibus ipſe accedo, præterquã cùm is, qui traſigit, propter inopiã tum quo- que imminentem, ueriſimiliter fame labora- turus eſſet:tunc enim uidetur alimentorũ re- miſsio aduerſus ius naturale eſſe:& ideo tali caſu orationi diui Marci adhuc locũ eſſe cum aliquibus, propter ſententiæ æquitatem, arbi tror Cæterum& cùm alimenta non ultima uoluntate, ſed ex cõtractu debentur, poſſe ſu per his tranſigi dubium non eſts. † Cuius rei 30 duæ adducuntur rationes. Altera, quòd pro hibitio tranſactionis duplici cõiunctim fauo re innitatur, alimentorũ,& ultimæ uolunta- tis:qui fauor ſi altrinſecus imminuatur, ceſ- ſat prohibitio Altera, quia quod ex contra- ctu debetur, facilius remitti poteſt. Qui enim contrahendo ipſe quicquam ſibi acquiſiuit, ueriſimiliter nõ niſi prudenter,& ex euiden- ti utilitate illud remiſſurus eſtu fcùm quę no bis aliud agentibus, facto alieno, puta teſtato citas redigi poſsit, ad piam cauſam pertine- 40 ris, tribuuntur, facilius prodigantur: quia, ut ree:& ideo nullum in eo legi falcidiæ tali ca ſu locum eſſe.f Vnde publicaris cuiuſquã bo nis, firmum adhuc eſſet deportato id legatũſ. Rurſus non refert quod alio nomine quàm alimentorũ relictum ſit, ut quia dictum ſit, ui ctum, alimoniam, educationẽ, nutrititium, ci barium relinqui,& ſi qua ſimilia hic à Decio relata. Nam& tradidit Fulg. Jaſonq;, ſi dictũ ſit, uxorẽ relinqui dominã& fructuariã, pro pter Bulgari conſuetudinẽ de alimẽtis intelli gis,& ideo tranſigere eam nõ poſſe. Sed nun quid cõpromittere de alimentis futuris quis poterit: Et in arbitratorẽ nõ poſſe, omnes fa- tentur: in arbitrum uerò poſſe Specul. Albe. laſonq́; credideren: quam ſententiam ego ſe- qui non poſſum. f Cùm enim nec delegatus quidem prætoris hac de re cognoſcere poſ⸗- ſiti, conſequens eſt, ut multò minus arbiter poſsit, qui notionem tantùm, nõ iuriſdictio- nem habet x᷑ Nam& quoties lex abſqʒ certa ſolennitate alienationem prohibet, compro- miſſum quoq; omneprohibere cẽſeturi. Vn- de quoties lex tranſigi uetat, fortius& cõpro mittim. f Quibuſdam tamen caſibus de futu- inquit Martialis, res eſt non parta labore, ſed relicta. Adde quod uoluntatis quoq; teſtato- ris exequendæ fauor uerſat, qui ideo alimen ta reliquit, quorum natura eſt ut paulatim di- ſtribuantur*, ut ab eo non auferrentur, habe retq; ille unde ſe toleraretv.I Nam& alias nõ tam facile ſuper ultimis uoluntatibus permit titur tranſactio, quàm in contractibus ⸗ Po- ſtremò hæc in alimentis futuris locũ habent, so in his uerò quæ retrò debita ſunt, ſupra dixi- mus indiſtinctè tranſigi poſſe. Nec nouũ eſt plus fauoris alimentis futuris concedi, quia in his uita hominis conſiſtit, quæ dilationes, ulterioresq; moras non recipit, quàm præte- ritis Quapropter utalimenta in futurũ con/ ſtituantur, etiam feriatis diebus rectè agi po- terito. Vnde& lex municipalis eandem inter pretationem recipiet, ut Aretinuss reſpõdit. f Sicà ſententia, quæ alimenta in futurum de 6o cernit, appellari nõ poterit, cùm quodad prę terita attinet, ſecus ſit'. Quod generaliter pro cedere in omnib. alimentorũ priuilegijs De- cius ſenſit, ut ad futura tantũ trahanturò. Sed hęc ſententia plures captiones habet, quoniã leges 10 n dleanhit (am. 11 0Lnon eo.ſe“ procui. conſlla dljffaena 1 2 Tc. cumconti, Lat. deun r Fedcoyſle Imoldeccm 2 mpotispeti abehacrpetleape annpreſendi aue aroné deuen ul beum huiuſm ebentur, qu contingat. 3 ult nndliofam r4lcäsii mneinmo 14 jecedet fin tlſitnuaſinürbmrettu iirſſom il aſgſgimreexiben unck lileſa exertanond dl 4gal. ſunn ueat ide 15 unn cenon habea 3 iupattem m u Ban Nas en tamaritiinte am.[u unmasalien 16 rpolleteni in nent,quod A repondit B. Dat.lpe dalbusad f mie Keallt tagpeducatat *Car Hln. niinſublidinn raor dein aſa meiusannip 7 icariquam „r. mnt nec qi ⁊ ldehiſa d w ui 18 eanran 66 „ tamen, 4 emonicipali dwlidotem nor 1 bem exdat, ſi 8 denn deteri A kca 8. ainenn 19. a lijfaehn Rtinraſcn, 5 Conſll⁰ an aler. o v RFaarhan 1 näüuun lurit c lfn 4ech lage Gataſe ohti reci. 449 mah inln d Bar lm Ka 1eſa ddornt alim leg. 9 ena imegſaln 3 nkigerfu Arpi n 8 1 anlaa ne darar⸗ uaD dncitid ⸗, ret': Aeuè jdefideic ralogt 4 4 kauoren it Uieui de an. a eſſ dconti lgg. 1 et, in dij 6 uoluntae c 1 is de e, nanina Iij. Faereiu is do,ſiien 3 dc. reſtator em eidatrauſg e lilj ecom diuscghicamn penſ. l.ob ne⸗ ſentetia lian go. de comp. mſit ualerei andi acceſi d Bir.ſi quis à uod pleriqt lberu. 9ſ. de 0,præterqu lib. 9. dopütumqu, 22 er famelabor, e Baxt.llibertis ali. quos..j. de a- allmemtorüe, m eſſe: Kic üum. leg. .d ldeotal f null.jde e- clocũeſt cum vo. mil. an. lib. equitatemaati, f enta nonultima ſ B.4.H..A- bentur polſil ler conſll7. eſt« Cuinsre 4 22² tera quodpn b a.I ſiquisali diunctim laud perts g. ſea ſi Itimæ uolunt, fllius. nminuatur, ceſ ti Rot dec. 300. luod ex onm, Alex conſ.72 oteſt. Qiieiſ in5. ſibi acquliui uh ęt lduorti er, I exeuicen, ol.matr to fcum qpem no, putateltun I lfr de in rem gantur-qun u. arta laboreſdi, 4 squoq;teſti m Bald, conſi 7.„ 224. 1 2. quiideo aimen 4 Kndaüig l pen ſf utin ferrenturhrbe poſſleg Nam I alius 10 ſo laſ. d. diuor- ta tio. col. 6 natibus perni: tio.col.. —— ip I. Attilicinus. 3 de iur. dot. islocũ habent deirihh 63 unt, ſupra 3 Necnouüũc concedi qun J Bal c. iurauit. lue dilationes col.a. de pro⸗ 1, quim plalé bat. 2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 488 leges plerunq; indiſtinctè loquuntur, uide- musq; non pauca etiam Præteritis alimentis indulgeri’, ſatisq; eſt ſi Decij ſententiã in his priuilegijs ſequamur, quę executionis celeri tatem reſpiciunt, ut quod de ferijs appellatio neqʒ prohibita dixi mus, uelut breuio IDEM AvCG. res dilationes den- Agrippino. turb, aut compen-. ſationis Seen tio/ J ſup Li b oſſeſsio- ne ea non retarden ne“, quæ tibi quæ tur& ſi qua ſimi- ſita eſt, cum quæſtio lia. Tametſi etiam in præteritorũ alimentorũ cauſis ea compete re priuilegia, quæ celeritatem executionis re ſpiciunt, adhuc crediderim, quoties is qui pe teret eſurie paupertateq; laboraret:ſubeſt em̃ eadem fauoris ratio, cùm ſi quamprimũ æſti mationẽ eorum cõſequatur, inde ali poſsit. TSed quomodo uerum eſt, alimẽta præteriti 20 temporis peti?& ex hac cõſtitutione ſatis pro batur peti ea poſſee, idq; in ipſis ſpeciebus, ſi eas in præſentia dari interſiti, alioqui ad æſti- mationẽ deueniendum, Excipitur tamen ca- ſus cùm huiuſmodi alimenta officio iudicis ei debentur, qui aliunde ſealere non poteſts, ut in filiofam. quem pater alere in ſubſidium tenetur:in monacho, quẽ Abbas& ipſe nu- trire debeti: ſin uxore, quam hæredes uiri an te dotem reſtitutam annua die pro mariti di- gnitate exhibere debent:his enim alimenta præterita non debentur, cùm uixiſſe iam eos appareat,& ideo ad id ſubſidiũ recurrere ne- ceſſe non habeant: quod intelligendum, niſi filius patrem, monachus Abbatem, uxor hæ redes mariti interpellaſſet,& propter eorum moram æs alienum alimentorũ cauſa contra xiſſet: poſſet enim peti, ut creditoribus illi ſol uerent!, quod Alex. hic approbat:& in ea ſpe de tranſactionibus. 10 30 cie reſpondit Bald. cùm uidua interpellatis 40 hæredibus ad fratris ſui domum cõceſsiſſet, ab eoq; educata fuiſſet. Decius hic negat u- xori in ſubſidium deberi alimenta,& ideo e- tiam eius anni præteriti petitionem indiſtin- ctè ei dari: quam ſententiã omnes meritò da- mnantn, nec difficilis eſt eius rationum con- futatio, quæ ex Iaſonis ſcriptis petenda eſt. Defendi tamen eius ſententia poſſet, cùm ex lege municipali hæc alimenta uxori deberen tur, ſi dotem non petierit. Nam& hoc caſu relatum extat, ſicut mulier pacto dotis ſuę cõ 4 ditionem deteriorem facere non poteſt e, fita nec alimentorum, quæ dotis ipſius appendi- ces ſuntd. Conditio in tranſactione loco dationis eſt. Leuir mariti frater. Fratriæ duorum fratrum uxores ſunt. n tranſactione requiritur, ut detur aliquid. Conditio uim cauſæ obtinet. Lex quæ dari iubet aliquid, ad ſimplicem potentiam refertur. Verba actus ad potentiam plerunq; extenduntur. Tranſactio tam caſualem quam potentialem conditionẽ recipit Contractus qui pure fiunt, etiam conditionem admittunt, pau- cis exceptis. 50 60 489 10 Sententia caſualem conditionem non admittit. 11 Conqitio abſolutè impleri debet. 12 Vbi dies et pœna obligationi adiſcitur, mora nõ poteſt dilui 13 Quando conditio non ad certum reſtringitur, mora purga ri poteſt. 14 Conditio ſolius effectus ,— cauſa adhibita, mo- nem. Pate velis 8 fra ræ purgationem ad- tre uxorisꝰtuę, pactũ mittit. conuentumõ& ſtipu 15 C ſolus dies adeſt, mo latio inter uos, ut al- raburngatar. 16 In jjs quæ cauſam in- trinſecus habent, ab actore ad reum argu 17 In principio litis eſt fiuor actoris potior.(mentamur. 18 Dum uiolentiæ metus eſt, officium iudicis eſt implorandum. 19 Nemo de facto à poſſeſsione deturbari debet. 20 Semper uis eſt arcenda.(tione. 21 Vis in propriam perſonam à iudice prohibetur, exacta cau 22 In graui metu cuſtodia militaris formidanti decernitur. 23 Impenſas cuſtvdiarum cõcuſſor ſuſnet, quando cautionem eludit. 24 Timentis læſio in dubio concuſſoris imputatur dolo. 25 Promißio deſiſtere lite, exceptionem præſtat, nõ transfert 26 Remiſſa in rem actio non amittit rei dominiũ.(dominiã. 27 Renunciatio litis ſimplex nõ parit reo dominij exceptionẽ. 28 Tranſactio liti quidem renunciat, non autem dominio. S SVPER POSSESSIONE.) a TfCon ditio in tranſactione loco dationis actori ſufficit,& ea defecta, utiliter aduerſus uendi cantem excipitur. b TA fratre uxoris.) 1 Hunc leuirum di- ci Accurſ.ait, quod falſum eſt, cùm leuir ſolũ mariti frater, non uxoris ſit, quaſi læuus uir, ut Non. Marc. exiſtimat: uel ut alij uerius ar- legas, interpoſita eſt, bitrantur, à græco dæu. †-Duorũ uerdò fratrũ 3 uxores avæzees, id eſt, fratriæ dicũtur, nõ iani trices, ut in corruptis eſtexemplaribusv. c ¶ Pactum conuentũ.) t Si conditio eue- niſſet, aduerſariusq; decem aureos dediſſet, proculdubio hæc tranſactio fuiſſet: ſed cùm conditio nõ euenerit, meritò lex pactũ appel lat, cùm trãſactio nõ ſit in qua nihil ſit datum: & ita Odofredus ſenſit, quæ ſententia proba bilis eſt. tCæteritamen contraà, quia facultas intra certum tempus rem ipſam redimendi, loco dationis eſtꝰ conditioqʒ ipſa cauſæ uim habett: I& lex quæ aliquid dari iubetu, ad ſim plicem potentiam refertur, fquia uerba de a- ctu uero, plerunq; ad id quoq; extenduntur, quod ex ſola poteſtate eſt, ſicut uice uerſa quæ de potentia loquunt᷑, ad actum referun- tur, quod à nobis de uerborũ ſignif. lib. IIII. tractatum eſt, dum de figura Aαᷣ loquere- mur: propriè em̃ aliud dicendũ eſſet⸗. Sanè hinc annotãt Doctores, ualere tranſactionẽ, ſiue ſub caſuali conditione contracta propo- natur, ſiue ſub ea, quæ in poteſtate ſitꝰ. Nam & ſub huiuſmodi cõditionibus receptum eſt cõtractus innominatos concipi poſſeb. Quin generalis regula traditur:t Quicunque actus uel contractus pureè fieri poſſunt, ſub condi- tione quoq; fieri, paucis exceptis, poſſec. Iaſ. tamen hanc concluſionẽ lege noſtra nõ pro- bari, niſi quatenus de conditione uoluntaria loquamur, credidit. Sed certè contractus ipſi VVYy r l. nõ facile. de grad. 4 s arg.§. plus. In ſtit. de actio. t l. à Titio. de uerb. oblig. u l. tranſackio.j. eod. 6 55 x l. Labco.ĩ prĩ. de ſtatulib. » I iij.§. ſi quis ſic acceperit. de ſtatulib. 8 X Bal.1.j. J. 8. j. de inſti. ſub ſtit. a Bald. l. iij.j. de repud.hær. 9 b Bart. l. ſiuc a- pud.j. eod. c l. aclus. de re- gul. iuur. facilius caſualem quàm ſpontaneam cõditio 2 I. in uedentis.j nem admittunt“, ut per locum, qui a fortiori de cõtrahen. empt. b I ſi pupillus. ⸗ ſub conditio. de nouat. c Bar. l. cũ Aqui liana. ff. eod. d c.niſt eſſent. de præben. e Imol. c. quinta uallis. z22. dißfe rentia. de iure iuran. f Lnõ diſingue mus.§. de offi cio.de arbit. g 1j. de arbit. h I.j.§. biduum. quan. app · ſit. i I. Thais.§. in- tra. de fideicõ miſj.lib. 10 k l. qui hæredi. l. Meuius. de cond.&dem. 11 12². 1 I. traiectitiæ. de act. Mobli. m l. iiij.. Cato. de uerb. oblig. 13 n l. ſi pacto. 5. tit.j. 0 l. j.. itẽ ſi ita. ad leg. falcid. p l. ſeruus.§. ſer uus. de ſtatuli. ꝗ l Paulus.. fi. ffde lib. cauſ. 14 r l. etſi poſt tres. ff. ſi quis cau. 5 Iſi ita quis..j de uerb. obli. 15 t Bart. inſulã. ult. q. de uerb. oblig. l. ſi con- ditio. in fin. de cond.&dem. u d.§. intra. xX d.§. j. 16 L. Cel ſus.§. fi. de arbit. I.j. de except. c. in iudicijs. de reg.iu.in 6 a d. l. inſulam. 17 dicitur, probari cõcluſionem hanc appareat. Decius de duplici conditione contraria, legẽ noſtram loqui cenſuit,& ideo pro puro con- tractum haberi b. „ Alciati coment. in Codluftm.„ tinet, quo uel magis actori fauemus igitur eſt noſtra declaratio. e TVim pati.) f Hincigitur annotandum, 18 ſi quis dubitat ne uis in re ſua ſibi inferatur, iure poſſe eum à iudice petere, ut is ſuas par- tes interponat, ne Sed quandoch bo- ut ſi intra diem cer/ res pertinet, uim ab ſibi fiat iniuria. Al S iut e tum didem aduerſa- eo pati“ non debere: inrtroasaln e Iierd rius tuus decem au- 10 cunls 11 gratia uir tionis tuendæ a arbitratori in ſen⸗ reos tibi numeraſſet, clariſsimus Præſes ſa: tnecenim quiſ- tentia ſua conditio poſſeſsionem ei cede prouinciæ interpella quam de facto deij nes apponere“, dũ res: uel ſi eam inferre tus, uim fieri prohi/ ci qualicunque de tamen nõ omnino quantitatem n em bebit:præcipuè cum poſſeſsione ſuade-/ ræter mandati ſui 1 5„ iſef di bet. Item procedit formam ſitd: faci- Ia et, ulterius quæ⸗ cfiain liin Tein diuler erxiam, ſi is futuræ liusq; id ei permitti ſtionem non patere- ſæ parti actio compe uiolẽtiæ timor cul- tur, quàm arbitro“, ris,& is, qui ita ſpo/ teret, huiuſmodi pa- pa petitoris proue ſiue quod arbiter à pondit, promiſſo ſa⸗ ctione propter utilẽ nerit ſſemper em̃ cõpromiſsi figura tis non fecit: conſe-¹ exceptionemſ poſſet uis arcenda eſtt. recedere nequit, filbmoueri, fltem procedit lon ſiue quòd arbitria Ques eſt, te, ad quem exæquata ſint iudi cijss.tAt clarum eſt ſententiam ſub conditio ne caſuali à iudice ferri non poſſev. d ¶Diem certum.) Lapſo ergo die, ſi iſte obtuliſſet, non tamen potuiſſet purgare mo- rami: quod propter conditionis defectum in ductum uidetur. t Debet enim conditio præ- ciſe& ad unguem impleri. f Quapropter u- bi dies& pœna obligationi adijciuntur, dilui mora non poteſt. Pœna enim non niſi ſub conditione apponitur, ſi id quod principali- ter promiſſum eſt, datum factum non ſiti, qᷓd & ſuprà attigimus“. Quòd ſi dies adiectus non eſſet, poſſet mora ipſa purgari, cùm con ditio ad certũ tempus non reſtringaturo. Vn de ſi ſeruo relicta ſit libertas, cùm operas ſe- ptennales pręſtitiſſet, quandocunque perſe- gè firmius, cũ quis de ui in propriam perſonam formidat: poterit enim iudicẽ adi- re, ut aduerſariũ ad cautionẽ compellat, uim nullam per ſe uel ſuos illatum iris. Quid ſia- deò grauis eſt timor, ſuſpectaq; concuſſoris audacia, ut fragilitati cautionis non uideatur credendum f Et eius ſaluti ſecuritatiqʒ decer 30 ni cuſtodiam militarem poſſe traditum eſt, idq; ipſius, qui petit, impenſis t.Ego etiãim- penſis concuſſoris decerni quandoqʒ uidi, ſi cautionem eludere auſus fuerit: non enim debet hæc audacia iuſtè timentibus oneroſa eſſei. t Vidi& in ſenatu decerni ſalutem inco lumitatemq; timentis, fide publica, periculo concuſſoris eſſe, ut ſi offendi contingat, eius dolo factum præſumatur. f ¶ Vtilem exceptionem.) ISi igitur do/ b. j Uerior h Aldedie ptennium præſtiterit, etiam ſi non proximis 40 minus poſſeſſori promittat quæſtionem ul, h a lſibii morti teſtatoris annis, erit liber: id enim uis uerborum infert, quæ certi temporis princi- pium non reſpiciunt. Tldem ſi conditionem ex aliquibus coniecturis ueriſimile ſit cauſa ſolius effectus, non autem formæ appoſitam eſſe, tunc purgationi moræ locus erit A. Quæ interpretatio& in prætorijs ſtipulationibus accipitur, quæ præparatoria iudiciorum re- ſpiciunt, idq; æquitate quadam ita ſuaden- ter. t Quòd ſi ſolus dies adſit, conditio autem non adſit, tunc, ut diximus, dubium non eſt, purgationi moræ locũ eſſe'. Bartolus tamen non uno in locointer actorem& reum di- ſtinguit, ut reus exceptionis ſuæ cauſa indi- ſtinctè moram diluere poſsit, actor non poſ- ſit u, niſi cùm de iam ortæ actionis conſerua- tione agitur, aut acceſſoriè quærenda eſty. tSed hanc ego differentiam ſequi non ſoleo, quia regulariter cùm de his agitur, quæ cau- ſam intrinſecus ſpectant?, de actore ad reum argumentamur:& ſicut reo conceditur mo- ræ purgatio, exceptionis acquirendæ cauſas, ita actori actionis adipiſcendæ gratia conce- di dicendum, tId enim ad litis principiũ per- terius non mouere, non ideo dominiũ tranſ- ferre in poſſeſſorem cenſetur, ſed ſolùm ex- ceptionis ius.t Nam& receptum eſt, ſi quis actione in rem amplius non agere promiſe- rit, tametſi re penes poſſeſſorem relicta, do- minium non amitti, competetq; tali caſu ni- hilominus ipſo iure promiſſori rei uendica- tio, licet ſtipulationis exceptione ſummoue- ri poſsit’. t Nam& in ſimplici renunciatio- zo nelitis, non tamen uideri dominio renuncia- 60 tum Bartolus tradidit,& ideo reo exceptio dominij nõ quæritur. Proinde& qui tranſi git, liti quidem renunciat, dominium autem non transferto, quod& ſuperius à nobis an- notatum eſtv:quæ ſi in eo quem dominũ eſſe conſtat, admiſſa ſunt, ut nihilominus is exce- ptione reijciatur, fortius in caſu noſtro id re- cipiendum fuit, in quo adhuc nõ conſtabat, an is uxoris frater dominus eſſet. 1 Exceptio tranſactionis, tam ſtatus, qudm ſucceßionis quæ- ſtionem excludit. Litis finitæ exceptio eſt, quæ ex tranſaclione oritur. Valida tranſactio litem impedit.. Tranſactio ſpecialis, ationem gcneralis cauſe no impedi- 2 3 4 Tranſ nali buh . T 64 1 1 6 93 3 pan dal ſati al, g 4 ſetz 7 Tatdun mf rabiuen rnueie 1 tinjakn unſucſt c lfrin ri onni ſt Taxtuene, met cuſlſ 1 ſucipum uus. Cdcäen nalctiulem ätmuune. 19 Vaiff 91 ilam d l Lnceiſ e— .§. Receſg⸗ 3com ro. ſi mln 1 uiian uent.nonii⸗ ur.. lBart. vaſtii 8 e l.preſenti ſuch 1 1 be.iec üumalbed⸗ WKan 34TIS 1Jfſ.) a 21 huniſuo de 2 f Barlgha oceinde tlal Lligm memdlemn edmafe lirxcpõſum geltem fini g lillciagi abd unantDoc lbi Bat i Kuckéque extla fe preſi iihendum, quo 2 ralumobijci uiemlacione ue 33 nunlhelbuelq h lfinde en theectus. t mil.lby düuelcauſæd a mlactio ppecn 24 nau acula gener i 1guud gum, ſainlets quods ſua cupa t adn 3 u meum duabu 3 e baelnigauer 25 u runafftemaue detmlactio,nun Tdeope.n],. föu da ülnbitilli trar — wetstnquan 26 TB"urin eimdh 1 Silſtue eminnhrius in hets i güacain prie 2 knöpururm ceſſores. dA. uer ohl n dunin lub 5, mnibusopuse m lſueha mxu liden eod. uülixEac meritreguie 2 lrarni Eähteä 1. 1nsen sunun im. Intis Knntromenta mune. u 1 dinondede ullck 9 vncdleſumnt gur piſt Ite ne lün woßt e ertäconge lſih a did b . 5 00 AdlſeſeR O contraat jeng d enaäi du qphd- d. dus in Llb Ppoſ ſe 1 nerſpeci tis.l dobit ia. ängi 2 dred cenſi tei niſe 3 M datur er 7. 9 d ſ 3 b —2 71 ne„ c tranſactionibus. 9⸗ d, annotz 4 5 Tranſactione utrinq́; Su⸗ uetera tolluntur.— do, quæ cõſtat abſq; iudiciorum mora ſtatim „ 9 3 5.. 4 I libi tnän 1 6 Noua inſtrumenta Eeta actori, ſan a Ae oyeh litis executioni mandari“, Sed ego tantùm contra i Iij ubi Alex. ödii dkad 7 Tranſactio ex pœnitentia non reſcinditur. fiitæ. ctui huic tribui uix crediderim, nec à regula ae iureiur Sſun s Tranſaclioni confeſtim executio competit... ntern dümd, 2 oepere,enoeſems iuris temerè recedendum, contractibus exe- terponat Tranſactio ſententiæ& iureiurando æquiparatur. cutina auxiliad isn. alfi„ ſ fiat wiune 10 Exceptio quæingreſſum li ua auxilia denegantis“: a fcudd uun n l. minor xxv. d proc 3” tis impedit, ctiam com 1 M pp. GORD. ET SOopus fui et tot re anno. cuifidei nudedh ten promißo obſtat. Phipp Aalopheni etenim erit litium fi/ ſcriptis dubitari, an cõm. de min. is tue dea 1 uu Lex quæ de omni contro- nis, ſi àtranſactioni- Prima actione, an ndx ch, uerſia cõpromitti uult Ratris tui filijs Dusp ſigee j præſcriptis uerbis, neceninn 1 16 us bona fide inter- 3 imqai, tranſactionem inclu⸗- de paterna ſucceſ ¹*. an de dolo, an ex ſti mdefacto ie dit minime. fOine aC(tatdu etfam poſitis, cœperit faci- pulatu agi tranſa- ualicunqhe t, n Traſeuzen⸗udpaſ nuneeel hen len lè diſcedi. ctionis cauſa poſ- elsi 3 ltem conteſtatam op- 0, 7. It weln. oſita ueſenahn guinis, i placi IMPP. VALL ERIAN. ſi ſi ofticio iudi- 0 l. aclione. l. cũ . emprocedt d behe„ Suinis, Memch p ACl⸗& Gallienus Augg.& Cæſſ. Cis confeſtim exe- mota. l.ſiue. „ll is futur,.. qe torum, quæſtionem Caiano militi. cutio cõcederetur? hoc tit. etiæ ti 3 3 Thadaei aain⸗ 9. 5 1 f Sed an ſil ein moral qua atis publics aut inferre, parum pro- E ſideicommiſ- a 1(Se elcoris ptole documentis conſttt. bè poſtulas: nullus 1 atreutet ehif. Ae Ointib, t nlemperci Patre inter cauſis compromit- 4—.— cenda eſt“ RATRIS TVI tendũ eſt, qui trãſ- mprocediſen 1 filijs.) a TMouerat quis quæſtionem 20 egit, compromittere cogeturcf Et negant co 10 rmius cũ qu 1 fratri ſuo de paterna ſucceſsione, itemq; ſta- git, quoniam quęcunq; exceptio litis ingreſ- p Bal.I. ſ iudex. uin pr opumm 6 tu, deinde tranſe egerat, rurſus eo mortuo ean ium impedit, eadem& compromiſſo obſtati. de his qui ſunt nim iudich, dem cantilenam repetere cõtra eius filios uo Quod aliqui procedere hic cenſuerunt, etià ſui. compelltäin luit: reſpõſum eſt, tranſactionis exceptionẽ, ſi lex de omni controuerſia uelit compromit 11 lris Qu uun 2 quæ litem finitam oſtendit, obſtare. Vnde ti:quamuis enim controuerſia etiam de facto ꝗ Cor. conſ. z1. ig drdine lia wanſacta. de annotant Doctores, litis finitæ exceptionem intelligatur, tamen de hac exceptione nõ ui in fin. in:. Kewu uer·ſig c.j. de eſſe, quæ ex tranſactione oriturꝰ. Quod intel detur lex ſenſiſſe, quæ finem litibus imponit. non uideant öteſt.in 6. ligendum, quoties ad impediendum litis in- 8Sed& ſi non a principio, ſed poſt litẽ conte curitaticßen 3 greſſum obijcitur b. ſ Item intelligendum de ſtatã de tranſactione obiectũ ſtatim ſit, adhuc 17 Lucio,.tres etraditumch 5 Bar lca quæ- tranſactione ualida: quæ enim aſiquo uitio 30 uidetur legi municipali locum nõ eſſe, quod Hereae, j Ego etläm rebatur. udi. nulla eſt, uel quæ probari non poteſt, nullius Riminaldus& Decius tradiderunt. Alioqui Trebell. aandoch uici ſol. eſt effectus c. Item intelligendũ reſpectu ſpe- meritò dubitari poterat propter uerba legis: l. properaat. erit: non enim; 4 ciei, uel cauſæ de qua tranſactum eſt.t ideo uerum enim eſt, eſſe controuerſiam, quia lis in prin.j de iu ntibus oneton c c.conſtitutus. tranſactio ſpecialis nõ impediret, quò minus eſt cõteſtataꝰ, ſed propter tranſactionis liqui dic. niſalutem inci exira co. Bar. ex cauſa generali, uel ad aliam ſpeciem agi dum alia fit interpretatio Quę intelligenda 13 iblica, periclb I. prætor. de poſſetꝰ. quod& ex facto reſponſum eſt: Ii- ſnunt, dum de tranſactione per documentũ, i Alex. ſi cau- continguweib zu Sunt tius cum duabus ſororibus de paterna hære- uelacta publica, uel aliàs incontinenti con- ſaj eod. * ſiaulbar⸗ ditate lirigauerat,& illæ eum non eſſe legiti- ſtet, ut Aretinus exiſtimauit: quod ſi proba- u g pen. pen. tsi igitutci ,,1 abikar. mum affirmauerant, tandemq́; ſubſecuta eſt tione altiore indigeret, ſuper articulo ſaltem iittt. j uæſtionem i olpende pe tranſactio, nunquiddecedentibus ſororibus 40 compromittendum eſſet“. — 5.„ 211⸗. 70. 5. dominiũtrnl tu. hered. obſtabit illi tranſactionis exceptio, quò mi-⸗- Mutua Rxxieoam i rcm ſtone, neuvya popstedtum. „ ſed ſolima: nus eis tanquam agnatus ſuccedat: Etnõpu 2 Vhialera bars grauatur plus reliqua, non tenet fideicom- tum eſt, ſqb ie Moder.1ij. tauerim, cùm dealia hæreditate agatur, non mißi remißio. agete promſ 1 ucteres deacæ patris, ut prius, ſed ip ſarũ ſororum?.Sed nun 3 Dubius euentus contractum ſæpe corroborat. rem relicta Coo duor bof. quid actain priore iudicio in hoc obſtab unte A In mutuo eſt magna fraudis ſuſpicio quo ad remißionem. 5 nli cluri. 5 †Ecnõ putarim, cùm tranſactione omnia ue- s Marjito ficultatibus labente, uxor conſtante matrimonio do lordreuein 4 9 eod. terautrinch ſublata ſintf. N ouis igitur proba 7 b 1 one ſummox—o. tionibus opus erit. Crediderim tamen qua- 6 ni ijcere nequi. ſcirenunci lemqualè fidem facere, ſicut acta in alijs cau« ⁷7 uue eſaauae ens conentiente etisn u ſcin w Gllij Sde ſis ſolẽts. Exceptis igitur his caſibus adhæren 50 tore, reſtituitur. ninio renunci caen— Ptis 18 3 8 RKes ex certitudine legis in dubium traducta reuocatur. excepibd dum Lrlt regulę textus noſtri ut exceptio hęc 9 In facultate dotantis non eſt, tempus certum reſtituendæ do ed fed I 6 ſit finitæ litis, fadeò ut tametſi ad actorem no 4 nde& quite p, u dfd 1 hilomi tis, incertum reddere. njum aulen Lucius,9.ß. uainftrumenta peruenerint, nihilominus al 0 kideicõmiſſum reciprocum inter fratres, hodie legitima di- ominiu b, ad Trcbell. dirinon debeat. Idemq́; ſi alleget grauiter ſe minuitur. erius à n0 jli Iquaui.jeo. eo facto læſum, quodi nfrà declarabimus:. 11 Traſactio quãdo ſolennitate legis deſtituitur, nõ ſuſtinetur. m domini 7 Htex his conſequens eſt, ut quamuis tranſ ꝛ2 Donationes infirmæ nonnunquam ſuſtinentur ob dubium ominusben, 1 ſipcemmz actio contractus ſit innominatus, ſoleatq; in euentum& mutuum periculum. caſu noſtro! h farconach contractibus innominatis pœnitẽtiæ eſſe loo* Alienatio immobiliã abſq; decreto minoribus prohibetur. cnõ conle c cuſ. cusꝭ, in ea ſpeciale ſit, ne ex pœnitẽtia reſcin- E FIDEICOMAMISSO.) a Cumer eſſet. ll guauis.j e. di poſsit, idq; litium dirimendarum fauore. 6o go mutua conditione iniunctum fidei- arg.l. fi.j eo. ſaaſinüte 1 8 Amplius cenſuere aliqui, tranſactioni ipſi cõômiſſum remittitur, neuter uidetur lædi: du pen.j de ſol. 3 uan in promptu executionem competere, ſi quis bij enim euentus incertitudo facit, ne quicqᷓ́; ione orin. officium iudicis ex ea impetrare uoluerit: ſui remiſiſſe quis cenſeaturꝰ cùm tantum ſi- aſ 2 9 tæquiparatur enim ſententiæ& iureiuran- bi remiſſum ſit, quantum ipſe alteri conceſ- erali aſe ni 11* 2 2 a l. ſi pater puel læ. j de inofft. teſta. gl. l. ſi fi miliæ j. famil. erciſ. b arg. l. uerum. 9. ſi locupleti. de min. c Conſil. 114. Antonius. d Bart. l. ſi quis cum aliter. de uerb. oblig. e I. eos. j. de uſu. f. ſi ea lege. j. de uſur. g c. in ciuitate. de uſir. h Decius hic. i c. nauigati. de uſur. k Alber. l. iube⸗ mus.. de ſac. ſan. eccl. 1 1. ſi fideiuſſor. §. j. qui ſatiſd. cog.Ang.l.ij. §. cum in ea- dem. ad legem Rhod. de iact. Aleiatlcoment. in Cod-Iuſtin.„ ſita. Non procedit tamen hæc ſententia qui- buſdam caſibus.Et in primis, quoties ex ue- riſimilima coniectura incertitudo in alterius damnum magis immineret:ut ſi duorum fra trum hoc fideicõmiſſo grauatorum, alter ſe- nex ſteriliq; uxore eſſet, alter florens te& fratrẽ tuum ui- iuuenta,& lib r os ciſſimdato, ſi alter ue ueriſimiliter ſuſce- ſtruͦm ſine liberis ex/ pturus, cenſeretur ceſſerit uitam, inter- poſita tranſactio ra- ta eſt:cum fratrũͦ con tali remiſſione ado leſcens inconfulta facilitate læſus ef- ſe,& ideo in inte- cordia remotocaptã- rũ beneficio æta- dæ mortis alterius tis poſſet reſtitui b: babili qd Raph. Comen- uoto improbabili,re ſis reſpõdit«,& A- tinetur:& non po- retinus, Rimi. De- teſt eo caſu reſcindi, ciusq; hic cenſue- runt. Sed ego perpenſis legis noſtræ uerbis, adhuc cogitandum arbitror. t Sed& idem illi tradiderunt, cùm dubius hic euentus cõmu- ni hominum exiſtimatione certitudinem re- ciperet, ex qua læſio argueretur“: quod in ea ſpecie proditum eſt, cùm quis iuuenis& opti mæ ualetudinis, ducẽtos aureos collegio Ju- dæorum donaſſet hac lege, ut interim dum ui ueret, alimenta ab eis perciperet, Cùm enim ſecundum probabilem coniecturã uitæ, non licitas tantùm uſuras, ſed etiam ſortem ipſam conſumpturus uideretur, cõtractus is in frau dem conſtitutionum celebratus cenſeri po- teſte. Quod non abſimili caſu hic tradunt ple rique, exiſtimantes eum, qui quadringentis reditum centum aureorum donec uixerit e- mat, rectè quidem emiſſe cenſeri, tametſi cõ- tingat eum diutius uiuere,& duplicatos fru- ctus perciperet. Cum enim uel primo anno mori potuerit, dubius euentus contractum hunc corroborats. Quodintelligunt, dum ta men talis cõtractus ſecundum probabilem, ueriſimilemq́; uitæ coniecturam factus ſit, 4 nec mutui nomine quicquam datum ſitima- mm l. ubi. j. de iur. dot. n Bart. l. ſicon⸗ ſtante. quæſt. 4. ſol. matr. 3 0 qFrg.§. emphy teoſis. in auth. de alie.& em phyt. 6 7 pl ſi minor xxv annis filiofam. in fin. de min. Bart. j. conſti⸗ tutione C. 5. 8 ior enim fraudis ſuſpicio in mutuo eſti, maxi mè cùm in eo quantitas mutuata reſtituenda ſit. Sed& regulæ prędictæ locus nõ eſt, quo tieſcunq; quis ipſi ſe incertitudini ſubijceret, cùm eam euitare potuiſſeti. Vnde ſi quis pa terfamiliâs opulens& locuples tranſmarinã negociationem aggreſſus ſit, nauiq; ſubmer ſa cœperit rem ſuã diminuere, facultatibusq; labi, poterit uxor dotẽ repeteren, ne interim 10 20 30 40 50 dum moratur, res mariti ita dilabantur, ut ei deinde conſuli non poſsit Nec enim debet mulier dubio cuiquam euentui dotem ſuam ſubijcere°. t Qua ratione& lædi minorem re ſponſum eſt, ideoq; ei ſuccurri, quoties in ar- bitrũ etiã tutore autore cõpromittity. Cùm enim ab arbitri ſententia appellari nõ poſsit, eo ipſo rem ſuam deteriorem facit, cùm du- bio euentui ius ſuũ ſubijcit, licet aduerſarius ſuus eodem periculo fluctueta.Eêdem per- tinet, cùm aduerſus certitudinem legis res in 60 dubiũ reduceret᷑: ut cùm mulier paciſciẽ do-/ tem his dieb.ſoluto matrimonio reſtitui, qui bus data ſit:: Iex enim certum id eſſe uoluit, r I. Attl ut dos temporeà legibus conſtituto omnino redderetur, tunde meritò tale pactum im- 9 probat, ne in facul 5 lde tate dotantis ſit ſe- tanquam circumuẽ, tai. rò tradita dote, tẽ- tus ſis, cùm tali pa- cto conſenſeris: cum pus illud quod cer fub tum eſſe uoluit, in- ncCCluctafn cUi dulh⸗ certale; atczita ego ueniri ſolet, ætatem ſentio, cõmunsqʒ agere te proponas, eorum ſententiam nec ſi ageres, ijſdem deslars And fauo- illis de cauſis in inte/ re dotis id ſpeciali- ter induci exiſtima grum reſtitutionis runt: Huc quo auxilium impetrare ſpectat q́d traditũ deberes. eſt, fideicõmiſſum reciprocũ, licet in/ iu. depattann diea 10 t Alex Oan hic. ter fratres querela inofficioſi ſubuerti nõ poſ ua. lſitan ſit“u, tamen ex legitima iure naturæ debita, ho die diminui, quoniam lex abſque ullo peni- tus onere eam tribuat*. Nec negari poteſto- nus cenſeri, quod etiã in utilitatem caſu for- tuito uergere poſsitv. tCæterũ& quoties ſo lennitate legis contractus deficeret, non arbi trarer ex prædicta regula ſuſtineri poſſe: ue- luti cùm duo fratres, alter minor ætate, alter adultus, mutuam ſibi donationẽ feciſſent om nium bonorũp, in caſum quo alter alteri præ- decederet:tlicet enim propter mutuũ pericu lum incertumq; euentũ donationes aliaàs in- firmæ ſuſtineantur⸗, tamen hoc caſu, t quia oratio diui Seueri ex parte minoris alienatio nem immobilium abſque decreto prohibet?, non putarim confirmari contractum, maxi- mè propter captandæ mortis uotũ, quo ma- ior natu fraudem minori facilius facere poſ- ſet:& ideo nõ temerè iudex decretum hacin re interponere debet. 1 Adminiſtratores reipub. de re dubia utiliter tranſigunt bo- na fide. 2 Adminiſtratores ciuitatis habent procurationè cum libera. In mandato Conſulum, lex ſubaudit clauſula liberæ admini- ſtrationis. 4 Conſules omnia poſſunt, quæ ſpeciale mandatum requirut. 5 Syndici aut defenſores ciuitatũ, non cenſentur liberam ad- miniſtrationem habere. 6 Magiſtratus ab uniuerſitate aut collegio electi, non habent liberam adminiſtrationem. 7 Curatores uniuerſitatum, procuratoribus priuatorum ſunt ſimiles. 8 Decani, Abbates, non habent liberam adminiſtrationem. 9 Prætor urbanus ad ius reddendum tantum conſtitutus eſt. 10 Nemo mandatum ſpeciale habet, niſi officij natura ilii tri- buat, aut expreſſum mandatum. nu1 Procurator neq; Cæſaris neq; fiſci, ius tranſigendi habet. 12 Procurator Cæſaris& fiſci planè conueniunt. 13 Præpoſitus eccleſiæ res tranſactione non alienat. 14 Emphyteuta& uaſallus, procuratores ſunt domini in rem 1s Officialis negligens præſtat rempub. indemnem.(ſuam. 16 Pater legitimus adminiſtrator in peculio filij aduentitio uli liter tranſigit. 17 Curator& tutor res immobiles alienare prohibentur, ſine decreto prætoris. Perſoha puelle. xl. Juonimi brionbuſ inoff teß 11 * gllietj 12 13 X Lquodaus ſiur Gun. de dona in uir Bal etli Al ſipatn. 4 lj jderch.an ranexruna 35 mßrelulta ſenu- 3 Kaibn n Ktuſtaun n dilktmahmm liiſramöaho⸗ 9 gruuxicipe 4 Vuſpuuriehu IAMESEST au] wesciir Nuubuimunicipio auan aäobiatranlig 3 gfelero,idel naicpijurilt Amremittant, mne ahuilſmodia am raonem cun- mälter ranl antislocüh: kauiatũ uoc- ullj nnöeſt opus m ilharonis, qui niglictradũt lupeciale ma a ſa lurndũ liis a re ininteg Aisgulmila. Que em uinellgt, menlieius cou ieradipſius 1 diproponar tiiw wſtn a rä quand aa ofpitt kmi emmcomemora ealcnlicerepo a tanum Bcdi lhulwwir wemkesconſtitui 9) lier aundaifi dreltin. nil eſe ua 18 ſtinn Volli Ituo l 19 Ale nnin 4 b achm i 20 edoynein a 21 tr ln ltee 22 Sillud unäe n eſleuolui 3 23 Tore Süln ureangia 2 10, womunh 4 lnlenent 25 aro, qui taco otis hpecil, 16 nduc exiſtim 27 t Huc dug. 28 0 at dd tra diü 8 ſideicömiſt 4 3 ubuvertinöga 1 aturæ debit n a I.. ſi quis ius que ullo peni⸗ dic..iij.9. di- negaripoteſto cas. de dam. in iraremcaluft, e. rũ& quotiesſ iceret nonati 2 ineripoſſe: b procurator nor tate,e cui.de proc. mẽ feciſſenton Alter alteripn⸗ er mutuũperia! ationes aliss i hoc caſu,tqau inorisalienaub rreto prohiber tractum mai- d tutor. ff de 3 inxeiur. Votu, quom- r lillud.§.j.ubi lius facere pl Bal. de minor. lecretum haci 5 3 Cyn. Bal.l.j.j. etia per proc. 4 tilte naſon liuſiurandum euton amlin. I adpec.ſ. lalbereainue de iureiur. ubi uſu Bart. Paul. mo ri. der. mandatun ragini and 3 Lipcuratores. enſenulle j. de dec. lib. x. 2 LLucius.j.) giocleci, i la de admin. 7 lu ſiummaſs f efnſo . res ſ.de mun. ntum euRtann, 1l§.j. quod cu offcinauma uſuniuer. naſcnite 2 nueniunt. 8 onali 7.* Da. d. i In J. etiã res Umänmiſ ber proc. indemnen. Toui n litẽ magiſtri. Hlofli aduen ffa back. lbtnſe 9 496 perſona patris minus ſuſpecta quam tutoris. pater inter filios materna bona non poteſt diuidere abſque de- creto iudicis. Neceſſaria bonorum maternorum alienatio patri conceſſa eſt. Ad ſuum cõmodum nemo autoratur. Adminiſtrator gratioſe in utiliter liquidũ debitũ remittit IIDEM AVGE. Acceptilatio ſapit naturã Primo. donationʒ. Ræſes prouincię Varepaſ adminiſtr- L ęſtimabit utrum tor remittere. procurator in minimis do⸗ de dubia lite tranſa- mino præludicat. Negligentia eccleſiæ præiudicat. Adminiſtrator graues uſuras moderatur utiliter. Delictum adminiſtratoris fiſco præiudicat. Adminiſtratoris apocha, ſecuritatem debitori præſtat. Apocha priuati procuratoris, debitorem non liberat. Adminiſtrator nequit compromittere. RAESES prouinciæ.) a TfAdminiſtra Lcduc ciuitatis, quales olim erant duum- uiri municipiorum, decurionumq́; ordo, de re dubia tranſigere bona fide poſſunt: ambi- tioſe uerò, id eſt, in gratiã alicuius, aduerſus municipij utilitatem, ut quia debitum liqui- dum remittant, non poſſunt. †Hincq; appa- ret huiuſmodi adminiſtratoribuscenſeri pro curationem cum libera poteſtate conceſſam, cùm aliter tranſigere nõ poſſentb. Quod ho- die in his locũ heHerg. ſcabinos ſeu cõſu- les ciuitatũ uocamus.I In mandato enim eo- rum nõ eſt opus adijci clauſulam liberę admi niſtrationis, quia lex eam ſubaudit, ut Bal.& Fulg.hic tradũt. fEt ideo omnia poterũt, quę aliasſpeciale mandatũ requirerent:: quale eſt iuſiurandũ litis decidendæ cauſa aduerſario offerre“, in integrũ reſtitutionẽ petere ¹,& ſi qua ſimilia. Quod tamen in his adminiſtrato ribus intelligit᷑, qui ab uniuerſo populo, uela generali eius concilio electi ſint: ſſecus ſi ſim pliciter ab ipſius ordinis magiſtratibus con- ſtituti proponantur, quales ſunt quos Græci ſyndicos, noſtri defenſores uocantf. Appel- lantur& quandoq; curatores reipub.8 M. Ci cero Epiſt. famil. lib. X 1II. Ecdicos Mileſio- rum cõmemorat, cum quibus reipub. nego- cia conficere poſsit. Sic& Plinius lib. X. ad Traianum, Ecdicus Amiſenorũ ciuitatis. Sic & Paulusi noſter magiſtratus reipub. tres cu ratores conſtituit, qui apud Græcos uocant᷑ E«uαυ. Kurſus intelligitur ea cõcluſio in his, qui ab uniuerſitate territoriũ habente electi ſunt, quæ tales ad id officium ſeu munus pu- blicum ſuſcipiendum cogere poteſti.ſ Secus ſiab alia uniuerſitate ſint conſtituti, puta ab aliquo collegio ſeu corpore, quale eſt fabrũ, piſtorum, nauiculariorũ t: ftales enim priua- torum procuratorib.ſimiles uideri receptius eſtitEt ideo Decani, ſeu Abbates collegij do ctorum nõ habent liberam adminiſtrationẽ, quod Accurſius cenſuit. Rurſus non proce dit concluſio in his officialibus, qui ex natu- ra officij limitatã habent in aliqua ſpecie po- teſtatem.Et ideo prætor urbis, etiam ſi eiam de tranſactionibus. 10 20 30 40 50 60 427 pla facultas conceſſa ſit, liberare debitorem municipij nõ poſſet', quia ad ius reddendum conſtitutus eſt, non ad rem pecuniariam pro curandam 0. Ego generaliter nemini cõceſ- ſam tranſigendi facultatem crediderim, niſi ex eius mãdato uel ... 2 ctio inter te&ciuita/ natura officij con/ tis tuæ adminiſtra, ſtetꝰ. Hincc eſt ꝙ tores facta ſit, an am⸗ PiOcuiator Cxſa⸗ .. ris tranſigendi ius bitioſe id, quod indu nõ habets. Opinor bitatè deberi poſſet, nec procurator fiſ- ci: fnec enim inter hos in iure cõſtitui differentiã reperior quod alio loco teſtatus ſum?, tametſi laſon in hoc diſſentiat, Baldoq́; aduerſetur, qui nobiſcũ facit. Qua ratione nec Præpoſito eccleſiæ ui detur cõceſſum eſſe, ut rem penes eccleſiam cõſtitutam tranſactione ſua alienare poſsitu: non enim hæc ei poteſtas iure cõpetit. Siue- rò rem ipſe retineat,& uice mutua aliquã pe- cuniam aduerſario det, ſecus eſt*, tuncq; per mitteretur ei ſodalibusq́; tranſactio. Nam& tali caſu emphyteota, itemq́; cliens, etiam irre quiſito dño, de emphyteoſi aut feudo tranſi- gere bona fide poſſunty, tanquam domini ip ſius in rem ſuam procuratores, quod& alibi attigimus⸗⁰. Sed nũquid prædicti adminiſtra- tores, qui tranſegerint, cùm id iure facere nõ poſſent, ſaltem de ſuo teneantur? Etnon ui- deretur, ſed ſimpliciter tranſactionẽ inſirma ri?, niſi remiſsio hæc à pacto cœpiſſetb, aut a- lias officialis pecuniã apud alium negligen- do reliquiſſet, remiſiſſetue“: aut non ſimpli- cem adminiſtrationem, ſed& ius aliquod in re remiſſa haberet. tIllud conſtat, officialem qui munus ſuum neglexerit, præſtare rem- publicam indemnem debere“. Sed quid de de patre dicemus, qui in peculio aduentitio filij uſumfructum habet,& legitimus admi- niſtrator eſt.‚ tan tranſigere& alienare bona immobijia filij abſque decreto prætoris po- terit? Et recepta eſt Azonis ſententia, poſſe: fquia oratio diui Seueri, quæ abſque decreto alienationes prohibet, ſolùm tutoribus& cu ratoribus prohibets. Quapropter ſi pater tan quam tutor uel curator filij emancipati alie/ net, oratione tenebitur': ſi tanquã legitimus adminiſtrator filij, quem in poteſtate habet, non tenebitur, nec lex ad hunc caſum trahe- tur, in quo maior eſt ratio. † Maior enim eſt patris in his bonis autoritas, minusq; ſuſpe- cta perſona:. Et lex ſimpliciter ait, poſſe eum ex certis cauſis alienare ¹: quid in ea decretũ ſubinducimus? datis enim eſt hactenus no- uatum ius uetus, ut patri proprietas aufera- turl. Cur quicquam ad legem nouam ean- demq; correctoriam ſubaudiamus in maio- rem paterni iuris diminutionem: Baldus ta men non poſſe patrem inter filios bona eorũ materna diuidere abſq; decreto cenſuit, quia diuiſio hæc alienatio eſt: tat patri alienationẽ neceſſariam ſolùm lex concedit, non autem uoluntariam, quod& Iaſon ſecutus eſt. Ego VVI 3 n Bal. d.l iuſiu- rand. d.õ.fin. 0 Ray. Bart. A- 10 lex. laſ. hic. p l. prohibere. g plane. quod ui aut clam. 11 q li. de off. pro cur. Cæſ. r gl. l. iuſtas j de iur. fiſ. 12 5 I. procurator. 5. de eden. t Bal. c. contin- 13 git. extra eo. & de pa.Con ſtan.§. hoc qd nos. uer. mitti. u Abb. d. c. con tingit. 14 x Gl. nulli. ff eo. Iaſ.l. iij. char. penul. uerſ.x. quæro. de iur. emphy. l. debitorum. tit.j a Gl. l. ſi procu- rator. ff. de iu eeff b Bar. l. Ariſtv. de don. not. in l. ciuitas. ſi cer tum pet. 15 c I. iij. j. de an- no. lib. x. d I. fi.. pen. de 16 public. e I. ij.j. de admi. reip.l.j. de loc. præd. ci. lib. u¹ 17 f L fin.§. ſin au tẽ æs. j. de bo. quæ lib. g I.j. de reb. eo. h l. ſi pupillorũ. §. ſi pater. eo. 18 tit.l.cũ eman cip.j. de præ. min. i L. pen. ffde cu rat. fur. k d.§. ſin autem æs alienum. 1§. j. Inclit. per quas perſon. 19 nob. acq. m l. generaliter. . de ſec. nupt. 20 n d.. ſin autẽ. a d. generaliter b arg. d.. ſi pa⸗ ter. c l. pactum. j. de collat. Salic.l. tranſactione.j eod. d Barba. conſil. 41. in 4. e d. l. pact. arg. notatorũ in l. nõ ſolu. 9.j. ff. de ritu nupt. 21 f lj. de aut. tut. g d.l. pacti. q.21 h l. pactũ cura- toris. 5. tit.j. i l. cũ hi. õ.ſi cũ liʒ. ff. eod. 22 k gl. per proc.ff de accept. 1 I. ſi quis delega uerit. de noua. 23 m Ang.. j.§.j. 4 quib.app. n d.l. paclum cu ratoris. 24 o l. cii plures.. pe. de adm. tu. p fin. j. de apo chis. lib. x. 25 ꝗ Aret. l. qui Ro mæ.§. Callima chus. decterb. oblig. r d. l.fin.. pen. de public. 26 s I. aduerſus. j. de uſur. t Gl. l. Impera- tores. ff. de pa clis. u l. alienationis. de uerb. ſig. x l. iiij.j. ex qui. cauſ.ma. 27 tutor ꝗ rep. §. ex cæteris. de admin.tut. aduerſari legis ſuæ uerbis hanc ſententiã ar- bitror,& ideo reijciendã*. Sed& ſilex muni cipalis generaliter prohiberet, minores alie- natione bonorũ obligari citra prętoris decre tum facta, ſatis arbitrarer propter uerba legis de ea quoq; actum cenſeri, quã haue remiſſum ſit. Nam Leuleeitiins alint priore caſu ratã ma- niſtrator filij feciſ- ſetv, quod& Rom. nere tranſactionẽ iu- 5* & laſ.ſenſere?: d abſc;dubio procederet, ſi lex uniuerſalib. uer bis loqueret᷑, puta de minore cum qualibet perſona contrahente a Idem ſi patris factũ ar gueretur, tanq́; affectione aliqua inter filios uſus eſſet, quod Deci. credidit,& ſupraſcri- ptæ Baldi ſententię cõcordat. Idem& fortius cùm in ſui utilitatẽ hæc alienatio à patre facta tenderet:tunc enim maior eſt ſuſpicio. Vn- de ad ſui cõmodũ autorari nemo poteſt. Sed quid ſi ſtatuti uerba de cõtrahente loqueren- tur, an in patre extendenda eſſent, cum quo filia diſtraheeret? Et tunc nõ putauerim exten dendam legẽ ad patrẽ, cùm eius reſpectu tan ta nõ ſit ratio:& hoc eſt quod Bal.cenſuits. b ¶ Poſteriore.) Nö ergo gratioſe remit- tere debitũ, de quo liqueat, adminiſtratores poſſunt, ſicut nec cæteri alienarũ rerum pro- curatotes h: fruſtraqʒ litẽ fingerent, ut aliquo colore tranſactionem fulcirent. Qua ratione nec accepto ferre poſſent: ſ ſapit enim acce- ptilatio naturam donationis, ut hic traditum eſtt:ſicut nec exceptioni peremptoriæ renũ- ciareh, nec appellationi interpoſitæ pacto de- rogare“,& ſi qua ſimilia. Quibuſdam tamen caſibus permittitur adminiſtratori remitten- di hæc facultas, quos alibi annotauin ut cuùm debitum odioſum reprobumq; eſt, quales ho die ſunt uſuræ, quod hic Accurſius ð& pleriq; tradiderunt:licet enim adminiſtratoribus pu blicis bonã fidem agnoſcereo, Idem cùm mo dicum damnum ea cauſa reipublicæ irroga- tur, qualis eſt particularis ſolutio r. Nam& procurator in minimis præiudicare domino poteſt a. Idem cùm hic adminiſtrator in rem ſuã procurat, ut quia ius& ipſe in re habeat: poterit enim remittere, licet ipſe de ſuo tenea tur:.Sed& tacitè, puta permittendo rem præ ſcribi, pręiudicabit adminiſtrator: ut cùm mi noribus quam ſtipulatus eſſet, uſuris diutius contentus fuits: fnam& eccleſia negligen- do plerunq; ſibi præiudicat, cùm expreſsim non poſsiti. Sed nunquid tanti temporis la- pſus requiratur, qui præſcriptioni ſufficiat, puta decem annorum: Et uidentur Doct. cre brius ſenſiſſe præſcriptionem neceſſariam, & id eſſe, quod lex taciti pacti exceptionem obſtare ait. Paciſcitur enim tacitè, qui uſuca- pi permittit. Sed cur aduerſus hãc uſucapio- nem nõ reſtituitur in integrum reſpublica*e fEgo licere adminiſtratoribus grauiores uſu ras moderari arbitror,& quicunces accipe- re, quòôdhæ modeſtiores ſint. Perſius ſaty- ra ſexta: 4⁰ 50 60 „ Aciati coment. in Codluſtin. w Quid petis ut nummi, quos hic quicunce modeſto Nutrieras, peragant auidos ſudore deuncese Idqʒ ob uſurarij crediti odium*,& ideo nullã reipub.hoc nomine in integrum reſtitutionẽ competere.Cæte- bebit, po ſterioreb ue Ttn e delichn ſuo 1 adminiſtratorquã- ere ciuitati gra. wonoeere 61 8 doque& fiſco præ tiam non ſinet. iudicat*: ut cùm an te tempusactiones inſtituit, quo caſu à iure ſuo cadit fiſcus, licet indemnis de ipſius procuratoris facultatibus præſtari debeat. Quod ad probationem quo que attinet, pacto adminiſtratoris fit reipub. præiudicium. t Vnde ſi apocham debitori rei pub. fecerit, ſecurus ille erit, pręſumeturq́; re ipſa pecuniam numeraſſe b.quod in procu- ratore priuati expeditum non eſt. Sed an ta⸗ b dl fideg 29 30 lis adminiſtrator compromittere in arbitrato chislnecsi rem poterit? Et Angelusanon poſſe cenſuit: decſaſiis quia quamuis tranſigere, ſicut& quilibet ge- 33 neralis cum libera procurator poſsit, tamen Bar jj ft hoc modo compromittere non poteſt, cùm arbitrator de facto iudicare poſsit,& gratis debitum liquidum remittere. Sed tamen con traria ſententia receptior eſt: cùm enim poſ- ſit arbitrator in eius quoq; fauorem iudicare, propter mutuum periculum cõcedi id ius de bet?. Ego ex euentu rem dijudicare malim, ut e lprot ĩal ſi arbitrator pronunciauerit debitum liqui⸗ lidl. dum gratis remitti, Angeli ſententiæ adhæ- reamus:alioqui cõmunẽ ſequamur, ne fraus legi noſtræ facilè fieri poſsit. O GA A 13 15 16 17 18 19 20 2 22 23 — Metu& ſeruili conditione tranſaclio impeditur. Per metum geſta regulariter non tenent. Ratum habere ad effectum pertinet. Metus quandoq ipſo iure contractum non infirmat. Prætorum edicta perpetuum ius introduxerunt. Generalis metus tran ſactionem non irritat. Metum in libello ſp ecialem intelligimus. Libellus uſque ad ſententiam poteſt declarari. Ad reſcindendum contractum uſurarium, ſpecialis proba tio requiritur. Fœneratores quandoq́; legitimè contrahunt. Probatio neceſſariò dcbet concludere. Qualitas perſonæ magnam ſuſpicionem parit. Metus ex amißione omnium bonorum probabilis eſt. 14 Famæ amißio ſaluti æquiparatur. Officio iudicis reuocatur, quod uerecundia ficlum eſt. Metus excommunicationis non excuſat. Metus carceris excuſat, quamuis nõ ad pœnaà inuentus ſit. Soluens timore principis, coactus ſoluiſſe cenſetur. In aſperis prætoribus minax uultus iuſtum metum præſhat. In metu dißimulato quoq; ſuccurritur. conſenſus reuerentiæ cauſapræſtitus, non uitiat eontrattu. Actum liberum non uitiat metus honoris cauſa factus. Filius metu patris conſentiens, reſtituitur. 24 In matrimonio cõſenſus filij etiã meticuloſe praſtitus tenet 25 Dolus excuſat, qui cautum& prudentem decipere poteſt. 26 Nemini dolus prodeſſe ſuus debet. 27 Nemini ſua malitia lucroſa eſſe debet. 28 Cauſa momenti magni paruo remiſſa, non inducit dolum- 29 Tranſaclio non reſcinditur, quamuis deceptus quis ſu ult dimidium. 30 Publice intereſt tranſactiones obſeruari. propter 31 lcent pa. d Ang dlng. ratorts mexproprs 5 menin auer 1 Kenntratus- Hati l,qls 1l aua h(perpetuo mannuaeſſe in iecompolit 4 mumüus ind nu iummelte uiſalu nme me mecum ln. Kidychmdumeſt a Pöuelcruciat aaiglbellopetijt Iunlus ſit, an duiſnänmeſtual ag mmalegari in aut mälunld requ iplüsfluffic vuclalier u auodhicdic aa bplobandam qun ulbiatum, 8 4 cum unquam ieneprobarech Vuſmneraore Aumlüt ſed ſpe 7 inemre * ummeci ab 1 ontinegt a emäomnium! A eulencauſim 1 99 88 Ne„2.. ud z0 Propter modicam leſionem aclione in fctum ſuccurritur. 1. Aeane, 32 Tranſaftio ſuper certis rebus inter dominũ& ſeruum nõ tenet. „Ktceond 33 Tranſaclio ſtatus non nuda, obligat dominum. unretinn 1 34 Promißio quæ pecuniæ interuentu Facta eſt, efficacior eſt nuda. nhelrea, 1 INTERPOSITAS.) a Tranſactionẽ er- . 7—,„ un deleidi 4 go uitiant metus et wäitam ſeruilis cõditio:ſed IM Pp. DIOCL EB⸗ elllnge ex metu ipſo 1ure tianus,& Maximianus lieat jutclma, non infirmat con- Augg. Proclæ. empusaddin” tractus, ob cõditio adit fiſcug— nem uerò ſeruilem 1 N terpoſitas me/ driscute 2 ſecus. fVerũ qua- Itus cauſa trãſactio alionem q nam ratione indu- nes, ratas non habe- eg ũ æper„ 1, onsit rei ctũ eſt, ut quæ per ri edicto perpetuo 5 am debitotie, metum geſta ſunt,— ltorini Keripſoi cõtinetur:nec tamen reſumetu— regulariter ip Oiu- 1 lchn re teneãt An quia quilibet metus ad re quod in Procl,1a I. 11 mulier. g. ſ neſeSalund menegcme⸗ lerein axbita cau' 1D, ane. npoltecmſtt licod. t&Lquilberg, 4 or poſsi 1 P letäne cum poſtra. on poteſt an tit.. boſsit,& gatb dc. Abbas extra . edtamencmn quod met. cau. in metu uolũtas ad eſte Sſic rei ſubſtantia non deficit, prætorq; eatenus ſolùm prouidet, ne ratum habeat b: tquæ dictio, ut aliàs admonui, ad effectum ſo lum ex proprietate uerbi pertinet: fdeduci- tur enim à uerbo, reor, meritò ipſo iure ta- les contractus ualent, idq́; exceptis certis ca- ſibus, quos alibi Doctores congeſſere. b ¶ Perpetuo.) † Quia cùm edicta præto- 3 'cum enim ho 5 rum annua eſſent, à Iuliano deinde certo or- uoremiudicm, e Finrub dee- dine compoſita ſunt,&in Digeſtis relata, per cõcediidiute der. petuum ius induxerũt: quod alibi à nobis de dicare malim nif coutiach. 1 claratum eſt* „ e Fi. f eod. tit. SE. debitum ligi c ¶Qui ſalutis.) † Non ſufficit enim alle- ſententie acla lleges ſarra- gare metum in genere, ſed de ſpecie metus uamur, neftau tißomæ. F. de probandum eſt, an talis ſit, qui periculum ſa- lcgib. lutis uel cruciatum inferretf. Sed pone, quis Lædita. Stit.; in libello petijt cõtractum reſcindi, quia me- inpelii. 7 tu initus ſit, an rectè petijſſe cenſebitur?Et zen. i c ilo nos inff traditum eſt ualere libellum: quia talem me- ne.de pig. tum allegari interpretabimur, qualis a iure mnonifma a lneqnatales. neceſſariò requiritur, ut reſcindi contractus vriteaut ſdeprob. 8 poſsits: tſufficietq; libellum ex probationi- ita bus uel aliter uſque ad ſententiam declarariv. Paan 9 tt quod hic dicitur, ſpeciẽ qualitatemq́; me- tus probandam, ad eam quæſtionem confert qua dubitatum eſt ad reſcindendum contra- ctum tanquam uſurarium, an ſufficiat in ge- rium, peciuunie c. ſemel malus. de reg. iu. in 6 rtrahunt. ud. c. Abbas. 4 — Bar.lſiobtur nere probare creditorem ipſum qui contra- nempait pem. col fide xit, fœneratorem eſſe. Et Alex. non ſufficere um pnilclüudſ. cõd. ob turp. cenſuit, ſed ſpecialem eius contractus proba cauſ. 10 tionem requiri cùm poſsint& ſœneratores cunußtumgſ ni legitimè quandoq; contrahere. ſ Debet ergo uſc. n probatio neceſſariò concludere*. t Dubium 3 dipidiumſ tladuocati. J. tamen non eſt, ex qualitate perſonæ ſuſpicio liiſeceſt iij. nem non mediocrem oriril. ruſßum neimmhis 1 pr) 37 d⁴ Contineat.) ſ Sed quid in metu amiſ⸗ i ach ennie ſionis omnium bonorum: Etprobabilem eſ⸗ du non lickehn cereſit ac.] ſe talem cauſam receptum eſt“. Non minus moricuſißti anc t. ho enim de bonis, quàm de uita plerique anxij iuiun. uamt luſh. dema-· ſunt.. Et ideo etiam ſi quis de parte maiore bo eirlſret u nuuind. 14 norum ſuorum periclitetur, idem reſpõſum demen kchanh 4 eſto. TSed& famæ timor ſaluti ipſi æquipara 1... JLfn. za tur:t unde& ei ſaltem officio iudicis ſuc- bet t lclä'n met cauſ.91.I. curritur, qui ne per ora hominum traducere- uſene, gſturt nec timorem. tur, uerecundia adductus aliquid fecerit d. idectp edtit, 16 Quid in metu excommunicationis? Et tra- erual⸗ pef de tranſactionibus. 10 20 30 40 50 60 50⁰1 dunt nõ eſſe probabilem, cùm excommuni- catio non pœnæ, ſed pœnitentiæ medelæ ue cauſa inducta ſitr. Verùm dubia hæc eſt ſen- tentia.t Nam& carcer ad pœnam inuentus iure noſtro non eſt?,& tamen probabilis eſt carceris errort, li- cet qui in eo deti- neatur, quantũ ſit iudicis reſpectu, metum pati non di catur“. Sed tamen prior ſententia ue- rior eſt. Quid in iuſſu principis, an probabilis ſit eius timor? Et negari non poteſt, minis principum quem- libet concuti.ĩ¶Et ideo qui præcepto eius pœ nali ſoluerit, coactus ſoluiſſe cenſebitur, iu- ſteq; excuſatus erit. Quare& illud traditum eſt, ſi canonicis mandet princeps, ut aliquem eligant, iuſtam cauſam timoris ſubeſſe uide- riy: ſed tamen hac in re ex moribus principis uel qualitate rei dijudicandum eſt: Vir diro ingenio erat, aduerſus iura expreſsim age- bat,& iuſtus erit timor⸗: humanis erat mori- bus,& alioqui innoxiæ iræ,& diuerſum re- ſpõdebimus Nam&in aſperis prætoribus uel minax uultus iuſtum metum quando- que præſtatb. Nobis enim ſuccurritur, quo- ties uel ab ipſis iudicibus aliquid per impreſ- ſionem factum eſte, idq; non ciuili modò iu- dicio, ſed etiam criminalid. tSed quid in diſ- ſimulato timore dicemus? ut cùm medicus ęgrotum ad rei uenditionem uili precio com pellit, dum ille ueretur malis pharmacis ob- cæcari, niſi ei morem geſſerit. Et hoc caſu of- ficio iudicis ſuccurri conſtate: ſicut aduer- ſus aduocatum, qui pendente lite cum clien- te cõtraxit, quod alibi annotauimus. Quid in timore, quem reuerentialem uocant? Et creberrimè receptum eſt, conſenſum coram eo præſtitum, cui reuerentia debetur, non ideo reſcindi poſſe, niſi de minis conſtets: ut quum filius patri conſentit bona ad ſe re uel ſpe pertinentia uendenti. † Quod in his quoque actibus procedit, qui omnino libe- ram uoluntatem expetunt. Nam in eis quo- que non ideo metus præſumetur, quòd co- ram eo geſti ſint, cui honos habendus erat:, idq; receptius uidetur k. f Quoties tamen da- mnoſum aliquid filius ex tacito cõſenſu ſubi ret, præſentia patris ob eius reuerentiam ta- lem conſenſum excluderet!, audireturq; fi- lius meticuloſe tacuiſſe ſe affirmans Quod in matrimonio non proceditu, tanquã id da- mnoſum non cenſeatur, præſumaturq́; pater rectè filio conſuluiſſeo: quod alibi diffuſius attingunt Doctores?. e Aduim tamen.) † Videtur hic dolus ui, itemq́; metui æquiparari:& ideo ſicut ex metu nemini ſuccurritur, niſi huiuſmodi ſit, qui cadat in conſtantem uirumt ita in dolo Fyy 4 ſcindenda ea, quæ cõ ſenſu terminata ſunt ſufficit. Sed talẽ me-/ tum probari opor- tet, qui ſalutisperi- culũ, uelcorporis cru ciatũ cõtineatd.y Ad uim tamẽ?, uel dolũ arguendũ, qualitas r gl. Abbas. c. cũ ailectus. eo. tit. 17 s I. aut damno. 6. ſolent. ff de pœn. l.ij. j. de exact. tribut. lib. x. t l. qui in carce rem. cod. tit. u l. accuſationis ubi Aret. j. de his quæ metus cauſ. xX Bart. l. credi- tor. in fin. de ſolut. gl. xxiij. q. 8. 18 c. cõuenior. Abb. d. c. cum dilectus. Bar. l. de pupillo..ſi quis ipſi. 5. q. de op.no. nun. a c. inſinuante ꝗ clerici uel uo⸗ uen. Alex. con ſil. 16. in 3. b laſ. õ.quadru- 19 pli. Inſtit. de actio. c c. pen.j. quod met. cauſ. d I.j. ff. de con- 20 cuſſ. e l. medicus. de uar.& extra. cog. f Lcreditori. 5. kit. j. L. ad inuidiã.j. quod me. caui. 21 h I..§. quæ one raãdæ. ubi Bar. quar. x r. act. non det. i c. j.. porroͤ. 22 deè deſp. imp. in ſexto. k Dadl. c. cauſam matrimon. de offic. deleg. 23 I gll. filiusfam. §. inuitus. de procur. m l. penult. ff.de 24. fuürt. n d.§. porro. o I. ſed ea. ff. de ſponſ. p d. c. cauſam. l. 25 quæ dotis. ſol. matr. ꝗ l. metũ. de his quæ met. cau. a c. cii dilectus. extra qd met. cauſ. b l. cum poſtra. 5. tit. j. 26 c I j. de min. gl. c. cum locum. de ſponſ. 27 d l. mora.de re- gul. iur. in 6. e l.j. in prin. de dol. f d. c. cum dile- ctug. Alex. J. ſi quis cum aliter. de uerb. oblig. h I. Lucius.§. fi. ad Trebell. 28 i l. fratris. l.ſub prætextu. l. ſe quen. eod. tit. 29 k l. ſi ſuperſtitẽ. J. de dol. I Paulus conſil. 174. cõtra in j. Dec. conſ. 86 30 m l. uix ex cer- tis ff. de iud. 31 n l. poſt certi. j. de lib. cauſ. 0 I. ſi s ab alio. ff. de manu. l. ſiliber. j decõ dict. ob cauſ. 3² 33 p liij. f⸗de ma- numiſſ. J à.I ſiliber.1 cum affirmes. de lib. cauſ. r l. qui ſe dicit. ff de iud. 5 I ſi ſeruũ.. ſt quis dederit. de acq. hære. 34 t Arg. l. cogi. 5. ſi pater. E ſe quenti. ff. ad Trebell. 50⁰² dicendum, ut non ſuccurratur, niſi in eo do- lo, qui etiam cautum& prudentem potuit de cipere?. Sed hanc ſententiam ego ſuprà ſecu tus non ſumt, exiſtimauiq; ex qualitate per- ſonæ perpendendũ dolum, cùm facilius mu- lieres& idiotæ de- cipiãtur: tſemper cauſæ principalis nõ enim hoccurandũ, ſufficit: unde ſi nihil tlalh A Licen tale probari poteſt, ni proſitd. Nam— m1L.e. 1 xſtiones id agi edicto lex ait cõſe: ſu du.1110 3 Ine cuiquam mali⸗ terminatas, In1IlIme tia ſua ſit lucroſa, inſtaurari oportet. alijs uerò ſimplici- VSed quoniamfcum e.—— tas Knif quæ quo te tranſegiſſe cõ C. Uerpamxeit utco memoras, cx afcilla modè reſtringi ad 2 tua natũ ſeruũ tuum eum dolũ poſsint, qui non in ſimpli- ces cadat. Illud nõ diffiteor, ſi damnũ nullum deceptusſentiat, ei fatuitatem potius ſuam imputari, quàm aduerſario dolũ f. Sed quid eſt quod lex hicait, ad probandum do- lum, qualitatem cauſæ præcedentis non ſuf- ficere Et cõmuniter aiunt id ſignificari, nõ ex eo præſumi dolum uel metum, quòd quis cauſam clarã& magnæ utilitatis, modica pe- cunia accepta remiſerit. Hincq; uidet᷑ ea ſen- tentia probari, quam receptiorem pleriq; opi nantur, tut tranſactio reſcindi non poſsit, e- tiam ſi quis ſupra eius dimidium, quod pen- ſitato dubio euẽtu percipere ueriſimiliter po tuiſſet, læſum ſe eſſe proponat. Nec enim præcedentis cauſæ qualitas attendi debet, tpubliceq́; intereſt tranſactiones obſeruari, ut tandem litium ſit finisi. Si tamen cum eo tranſactum ſit, cui reuerentia debetur, aliud obſeruabimus.Propter immodicã enim læ- eſſe aſſeueras, ſi uera ſunt quæ precib. cõ- Alciati cõment. in Cod. luſtin.„ 20 ſionem actione in factum ſuccurretur k:&ita 40 Paulo Caſt. placuiſſe uideo, quem& nõ pau- ci alij ſecuti ſuntl. quod ſi is ſit, cui nulla reue rentia debetur, crediderim non ſuccurri,&le gis noſtræ deciſioni ſtari:& ita cõmuniter re cipi Xretinus hic ſcripſit. f TSed quoniam.) † Tranſactum hic fue- rat ſuper certis rebus, ut merito non ualuerit inter dominum ſeruumq; tranſaction. tSed ſi ſuper ſtatu tranſactum fuiſſet, eaq; tranſa- ctione promiſſa libertas, purauerim ego di- ſtinguendũ, an nuda, id eſt, abſq; precio pro- miſsio facta ſit,& nulla inde neceſsitas domi no imponitur“, an uerò pecunia data eſt:& ſi ab alio de ſuo eam præſtante, dubium nõ eſt obligari efficaciter dominumo. Si uero de nu mis ſerui datum ſity, hortandus quidem erit dominus, idq; fauore libertatis, ut eum manu mittat d:quod ſi non fecerit, ex conſtitutione diuorũ fratrũ libertatem ille nihilominus aſ equitur:, meritò lex omnimodo huic ſuccur rendum ait? Nec nouum eſt, efficaciorẽ eſ- ſe promiſsionẽ, quæ pecuniæ interuentu cõ- firmata eſt, quàm quæ nudis uerbis& ſola pollicitatione conſtitit. 50 60 Tranſaclio mutuo conſenſu perficitur& reuocatur. 2 Fauor litium finiendarum ipſas partes reſpicit. 3 Conuentioni litigantium iudex debet acquieſcere. 4 Tranſactio ſecũda ualet, nõ item ſententia cõtra primã lata s Tranſaclio fit conſenſu partii, ſententia uigore iudiciora. 6 Interlocutoriam iudex uolente parte reuoca re poteſt. 7 luri quæſito per ſenten tiam quilibet renun- plexus es, alia ratio pactũ reformat. Nec enim dubij iuris eſt, 3 ciare poteſt. dominos cum ſeruis 8 Compromiſſum poſt la ſuis paciſcentes, ex tam ſententiam nõ ua let, niſi ſpecialiter ſen tentiæ ſit renunciati. 9 Tranſactio ſolum con- trario conſenſu ſol⸗ ultur. 10 Condictio non datur, niſt quia ceſſauit cau ſa, uel indebite ſolu- tum ſit. 11 Cõdictio ob cauſam,& ſine cauſa, germanæ acliones ſunt. 12 Tranſigens renunciat iuri ſuo,& promittit non agere. 13 Qui tranſigit, principaliter renunciationis cauſa id facit. 14 Tranſactio non debitum, in debitum neceſſarium trahit. 15 Nomen actionis in libello non exprimitur. 16 Tranſactio ſimplex priorem actionem iure non perimit. 17 Replicatione prima actio confirmatur. 18 Actio à lege in pœnam ſoluentis data, tranſactione extin- guitur. 19 Actio fimoſa nudo pacto tollitur. 20 Extincta actione perimitur& inſtantia. 21 Tranſactio ſimplex inſtantiam non perimit. 22 Inſt antia quid ſit. 23 Vbicunq́; agitur, ibi& inſtantiam eſſe oportet. placito teneri, atque obligari non poſſe. IIDEM A V G G. ET Cæſſ. Sopatræ. 8 diuerſa pars cõ- tra placitu agere nititur, æquitatis ra- u lnihildeng 24 Proprie agit qui certam litem proſequitur. i 25 Tranſactionem obijciat oportet, qui agentem ſubmouere fanin uelit.„ lpen. zti 1 DIVERSA.) a T1Sicut mutuo con-1 ſenſu tranſactio contrahitur, ita& mutuo conſenſu ab ea recedi poteſtu:ſquia fauor fi⸗ ⁊ Xlin re.jmat 3 Kbr, licetii un zrreinecella fteret utp ommpollet e mcauſaceſt Iip exceplol Lai wenmdicior uu gxiiferme ſ aallaquæ ellls 4 clerenquar 4 upolterũdi vguamcauſa ufgikbeit Ac ans hünpetendh mreniam ego ntotulgigcuasn rſa muncatactior alt iimm pron vireligend vmyerrenunch dhir leclabus du h almelleprio de pnr ranſactio haulim renu niendarum litium principaliter ipſas partes a lſicõurnm. lnihdecdiſe reſpicit*, unde ei renunciare poſſuntꝰ, cùm qereiu un dünreddeſif in re ſua quilibet moderator arbiterq; ſit. nã 3 chüporius dan &ſi inter litigatores cõueniat, quomodo pro a ii qims;e Häntonecenl nunciandum ſit, debebit iudex ſententia ſua iinr atja„Klttuts ſt u ei cõuentioni acquieſcere?. Quid enim aliud n. hwindebitin agit prętor, quàm ut controuerſias dirimatt? 4 eseltut eius † Sed cur tranſactio ſecunda ualet,& tamen o ljj gungn mpuiit& ſententia ſecunda, etiam ex cõſenſupartiũ la uu i’cſia mreicar inde ta, aduerſus primã nõ ualet ᷣ᷑ An quòd Ac- 5 atum Etſic curſ.ait, quia tranſactio cõſenſu fit, meritò ex à ve qe f ing mmetlin litigatorũ uolũtate, quãuis poſteriore, robur 4 Tne utemung, aſſumit? At ſententia ex inſtantia uigoreq́; iu e 19 G deelerium ſ diciorũ, quæ iuris publici ſunt, cõſiſtiti. Tam li auſuſ imte. etſi quandoq; hic partiũ conſenſus in ſenten”⁰ ρρ☚☛☚ Caufm tijs non parum ſuffragetur, ueluti ex mente gulfija dinamag 84 Accurſij, cùm dubium eſt an prior ulla ſen⸗ ägeeen lo tentia lata fueritf. † Item in interlocutorijs: 2 liudexpiſt täcanet cùm enim in eis iudex adhuc iuriſdictione auum.19e wmsdaſten ſua functus nõ cenſeaturs, poteſt earum exe- iſſtaemd 3 hüuenan üe cutionem uolentibus partibus reuocare, prę h li5. Jil 4 werfyn rim ceptumq; corrigere, uelimmutaret. † Nam 7 lalgn 4 end an eine & dubium non eſt, licere unicuiq;, iuri quod i Luah„ düna drima ex ſententia quæſitum habet, renunciare: ſ 3. bedhe ededſ ſicut 1 ren eerzi a Ces Aanüf„. cotrape. cõmunia tenti⸗ ünaßi 4 LI ud. ſn uhnrtan utriuſc— er.A meenada u lubif 4 ueſe co. Feli.c. fra⸗ dnn nueſt ternitatis. col. tim lünſu j. de hæret. 1 lülhetme. varatſ lpoſt rem. f nbromj eod. efahie d Paul.& laſ.l. do— leuſiahn ſitamen. j.eo. t ieſtrmnnai nacäüfün gio 8 cnſaſi. e condii non aan nii eui eeſluta a uel indebit d. tum ſt. Cödicti 5 dbcaſ, Jomititnon. iaionucauſaujfet neccſſeum nai initur. 9 arg. l tale pa⸗ cdum. õ fin. ff de pact. Mod. Liij. j. de im- pub. 10 11 ab emptiõe. de pactis. uibi Bart. lj de cond. ſi- ..* em ure non perni ne cau. tur. te tnanſaciofe en T ntia. perinit. eſe oportet :quitur. ui agenten ſmam 1 1 lcut mutuo coy itur, ita emuu arquia fauorfi liter ipſas puns e poſſunth cin: arbiterq;ſifi a., quomodop lex ſententuli gid enimalud verſus dirim a ualet, R uamel 1 cõſenſupartũl! IAnquitie nſufit, meliioet oſteriore, lbll tantia uigotaßn „ M re’ „b ( * †NAn locutory ſdictole naz.5 tit.. 3 quti lij.in pri. de cond. ob cauſ. 12 Arg.l elegan ter. uerſ. ſane. de cond.inde. 13 d.l elegater. 9 ſiquis poſt. d. uerſ. ſane. u arg. 4.5. ſanè. & per Rim.l. ſiue apud. j. e. 5⁰ ſicut& ſententiã incõpetentis iudicis pacto confirmare, ut ſcilicet in uim pactionis ua- leat. Qua ratione& iuri, quo ſententiã iudicis uis nullã dicit, renunciare poteſt v. t Hincq; infert Bal.ſi poſtquam lata ſit ſententia, quæ in iudicatũ tranſie- — 1 rit, Paruce vuß 6, tio ſuadet, refuſa pe- ittant, no 2. 10 cõpromiſſum e, cilllla cum&tu hoc niſi adiecta clauſu- la, qua ſententiæ ipſi ſpecialiter renuncients: quamuis non ſecuto laudatiuo, ſeu lapſa in- ſtantia, etiam clauſulæ uirtus euaneſcat“, b ¶ Refuſa pecunia.) 1Vt tamen tranſa- ctio infirmetur, ſufficit cõtrarius conſenſus: quod in contractibus innominatis regulare uidetur, licet in alijs etiam retrò traditio acce ptæ rei neceſſaria ſitf. Nam niſi cõſenſus hic ſufficeret, ut pecunia refunderetur, condici non poſſet, ſcùm condictio non detur, niſi quia cauſa ceſſauit, uel indebitũ ſolutum ſit: idq;, excepto Jaſone, omnes ſentiunt. † Sed qua condictione ageturę? Et Bartolus, quem cæteri fermè ſequuntur, ob cauſam, uel ſine cauſa, quæ eius germana eſts, condicendum cenſet: tanquam pecunia ideo data ſit, ut à li- te in poſterũ diſcedatur: quod cùm non fiat, tanquam cauſa futurum reſpiciens deſierit, agi debeat. Accurſius uerò condictione in- debiti repetendam pecuniam cenſuiti: cuius ſententiam ego ſic defendi poſſe cenſeo: fqui tranſigit, duas res facere uidetur: alterã, quia renunciat actioni ſeu iuri ſuo: alteram, quia in futurum promittit non agere':quod de fa- cto intelligendum: in effectu enim conſtat, propter renunciationem agi non poſſe. t Ex hiſce duabus dubium nõ eſt, principaliorem cauſam eſſe priorẽ, quæ ad ius referturl: qui igitur tranſactionis cauſa dat, principaliter de tranſactionibus. 10 20 30 ob cauſam renunciationis, quæ futurum nõ 40 reſpicit, dediſſe cenſendus eſt“, non ob cau- ſam futuræ deſiſtentiæ, meritò condictio in- debiti potius dari debet:quod& Riminaldus 14 alia ratione cenſuit. tCuùm enim tranſactio e- Lij.5 eod. 15 li Jde ſorm. 16 leum propo- 17 lſuue. ſe l a daanouißima. Ftit.). ius uirtutis ſit, ut quod principio non debe- batur, in debiti neceſsitatem trahat“, conſe- quens eſt ut eius reſolutio contrarium effe- ctum pariat,& quod prius debebatur, indebi tum reddat:indebiti ergo nomine id condi- cendum. Et ſic Accurſium tueri utcunq; poſ 5o ſumus:tametſi non eſt ut huius rei cauſa nos multum tangat, fcùm hodie haudquaquam neceſſarium ſit actionis nomen in libello exprimere“. c Cauſam ex integro.) † Videtur ergo ad primam actionẽ reuertendum eſſe, quod utique certum eſt, quum tranſactio ſimplex facta eſt: cùm enim contractus ſit innomi- natus& debilis, præcedentem actionem ip- ſo iure non perimit, ſed ope exceptionis tan- tüm. †Vnde in excipientem dabitur repli- catio, quæ primam actionem confirmet d. Sed magis eo caſu dubitat᷑, quo prima actio ipſo iure extincta ſit,& aliqui tunc ſolùm cõ 60 5⁰°5 dici refuſam pecuniam poſſe cenſuerũt, tan- quam cauſa ob quam retrò praæſtita ſit, non ſequatur, niſi reus de facto conueniri ſe ſi- natꝰ. Sed hanc ſententiam ferè crebrius Do- ctores noſtri non probant. Aequitas enim dictat, ut hoc caſu deſideras, cauſamcex actio etiam deiure integro agi detur, ne liberatio 5 S8 apud reum abſque cauſa ſit: f& ideo diſtinguunt, an actio illa alege data ſitin me- ram ſoluentis pœnam:& quia talis tranſa- ctione extincta eſtu, meritò utilis dabit᷑, cuius exemplum Bartolus accipit in magiſtratu, qui dolo tutorem dedit: quum enim inſoli- dum propter dolum condemnetur, etiam ſi nihil ad eum peruenerit, ſententiaq́; illa no- tam infamiæ irrogety. tmeritoò tanquam pœ- nalis famoſaq; ſit illa actio nudo pacto tolli- tur. Vnde reſciſſa tranſactione à lege, utilis datur*. quod exemplum ſic declaratum,& nos probamus. An uerò actio ex conſenſu originem habeat,& acceptilatione ſublata ſit?& tunc aduerſus reum condicetur, ut a- ctorem in priſtinam obligationẽ reſtituat, uel pecuniam, ſi de debito priſtina ex obliga- tione liqueat, ſoluat. Sed nunquid in lege noſtra opus ſit noua inſtãtia, an duret prioræ †Et uidetur extincta actione, etiam inſtan- tiam perimi:& ideo ſiue renunciatione, ſiue acceptilatione perempta ſit actio, quamuis deinde partium conſenſu à tranſactione di- ſcedatur, noua inſtantia inſtituenda erit*˙:& ita receptum eſt. Quòd ſi actio nondum ex- tincta ſit, replicationeq́; adiuuari poſsit, ſe- cus eſt: ftranſactio enim ſimplex inſtantiam non perimit?, imò ad ipſius cauſæ proceſ- ſum ſimpliciter pertinere exiſtimatur f. t Hu iusq; concluſionis ratio eſt, quia inſtantia ni hil aliud eſt, quam actionis exercitatio, à li- tis conteſtatione in diffinitiuam ſententiam certo tempore coarctata. Vhi igitur agi nec de iure, necde facto, in caſibus àiure permiſ- ſis poteſt, ibi nulla eſt inſtantia: fat ubi agi- tur, ibi& inſtantia eſt. Quod ergo hic dici- tur, cauſam de integro agi, intelligitur de in- tegro, perinde ac ſi nulla interceſsiſſet tranſ- actioi. Nam& qui certam proſequitur li- tem, agere etiam propriè dicitur k. Fuere ta- men aliqui, qui nunquam perimi tranſactio- ne inſtantiam exiſtimarent, ut Martin. Syll. Angelus, Riminaldusq́;: quoniam lex ait, fa cta poſt litis conteſtationẽ tranſactione, ſi de inde ſequatur ſententia, poſſe condemnatũ, id quod ex cauſa tranſactionis dedit, repete-/ rel. Vnde apparet, quãuis ſolutio tranſactio- ni acceſsiſſet, quo caſu extingui actio uide- turn, tamen adhuc durare inſtantiam, alioqui nec ſententia, uitali inſtantiæ ſpiritu defecta, ualuiſſetn. Ego non cenſeo eius ſolutione, quod ex cauſa tranſactionis promiſſum eſt, actionẽ extingui:unde conſequens eſt, ut du rare inſtantiam arbitrer, ſi pars non obijciat. tNeceſſaria enim eſt tranſactionis exceptio, r Ij. ey ij. de cõ dict. ſine cauſ. 5 L Iulianus.§. quantũ. ad ex hiben. t l. ſancimus. j. de ſacr. eccleſ. 18 u I. ſi tibi. õ. quæ dam. de pact. x l.in magiſtra- tus. l. fin. in fi. de mag.cõue. „ I. athletas. in fin. de his qui not. infam. 19 I. pupilli.§.j. de ſolut. a l. ſi fullo. de cõ dict. ſine cauſ. Aret. hic. b l. ſi quis acce- pto. de cond. ob cauſ. c l. ſi mulieri. eod,tit. 20 d l. cum mota. 5 eo. l. poſtquã liti. 5. tit. j. e l. ſiue. j. eod.l. eleganter. 9. ſi quis poſt. 21 22 f I. tale,§. j. de paclis. g I. properan- dum. j. de iud. 23 h l. ſi Titius. de uerb. oblig. 24 i Gl. liiij. uerb. denuo. j. quo. & quan. iud. k 9.j. Inſtit. de actio. 1 d. I. eleganter. §. ſi quis poſt. m l. ſi reus. de procur. n Bar. l. duobus. de exec. rei iu di. d. Ij. j. quã- do prouoc. nõ eſt neceſſ. 25 4 I. poſthumus. §. ſi quis. de in offi. teſt. 5 d.l ſi xi-⸗ tius. 1 c l. qui res.. fi. de ſolut. d I. actionẽ. 5.e. e l. cii mota. 5. e. f d. ſi quis ac- cepto. 2 g I ſi ꝗs ui.§.fi. de acq poſſ. h Bal. I.j. col. 2. j. de alie. iudi. mut. i l. ſiſuper. in fi ne. 5. eod. 3 kl ſipro findo. in fin. j. eod. l.ſi ex plag.§. in cliuo.ad le⸗ gem Aquil. 4 5 mc.j. de cõſt. in 6. L.ij. ff de iu. ignor. 6 a l. prouiden. 7 C. de ueter. o Bald. de pace Conſt. col. 6 8 & c.ſæpe. de appell. 506 ut agens ſummoueatur. Nam& parte nõ ex cipiente, ualet iudicium de facto“, quod ali- bi attigimus b. Traſactio Aquiliana ſtipulatione&acceptilatione firmata, a- ctionem prorſus tollit. Actio in rem, ex dominio, non conſenſu oritur. IIDEMAVGG. ET Actio in rem, actoris inhæ Ceſſpontio. ret oßibus. Qui fctum ecfens unn iu VI re ſp 6ſum cõ ris nihil poteſt ſtatue-. 3 5 g m acCcipéẽ- Ex factv ius oritur.(re. S1liim P Que ficti ſunt, probatio- Te poſsis, in Se pa- nibus indigent. cti exemplum:ita e/ In articulis iuris ſme alia nim intelli gimus, u⸗ probatione fertur ſen tentia. gententia aduerſus conſuetudinem lata, tenet. Conſultor ſecundum propoſita reſpondere debet. Modica caſus mutatio, ius uniuerſum ſæpe mutat. sSummauirtus eſt humanitas, doctisq; peculiaris uiris. Acceptilatione extincta actio ſuſcitari nequit. Accep tilatio ob dubium euentum non habet uim donationis. Acceptilatio donationis cauſa facta, inſinuationem requirit. Actio in rem,& petitio hæreditatis, cumulari poſſunt, ſi diuer ſa reſpiciant. AITRESPONSV.) Quipetitio- ne hæreditatis, uel in rem actione expe riebatur, ſi tranſegit, Aquilianaq; ſtipulatio- ne, itemq́; acceptiſatione reum liberauit, am- plius(etiam reo promiſſa non obſeruante)ad eas actiones redire non poterit, cùm iam ex- tinctæ ſint“.& ita hoc reſcripto reſponſum eſt. Agetur ergo de dolodè, uelpræſcriptis uer bis, itemq́; condictione ob cauſam:, ut à no- bis ſuprà diſtinctum eſt. Paulus tamen Ca- ſtrenſis, cùm prima actio in rem eſſet, nega- uit condictioni ob cauſam locum eſſe poſſe, quæ rem in priſtinum ſtatum reſtituere non poteſt, fcùm actio in rem ex dominio, non ex 10 20 30 conſenſu partium oriaturs. Sed ego aliter ſen 40 tio: nihil enim impedit, quin aduerſus acce- ptilationem condicat, ut Aquiliana ſtipula- tione deinde experiatur. Sed etſi cẽſuerimus Aquilianam ſtipulationem condicendam eſ ſe, adhuc nihil fortè erit quod nos Pauli ra- tio moueat, tanquam actio in rem tali tranſ- actione non omnino extincta ſit. t Remanet enim 2ꝛ⁷π ανeꝛe, ſeu, ut iſti uocant, habitu, a- ctoris inhærens oſsibus“, quia huiuſmodi cõ tractu non cenſetur actor ideo abdicaſſe do- minium, ſi quod habuit:, ſed dubij ſolùm e- uentus ſpem æſtimaſſe, remiſiſſeq;, quod ſu prà attigimus. b TPactiexemplum.) Qui enim factum ipſum ignorat, quicquam certi iuris reſpon- dere nequit: ſquòd ex facto ius oriatur!, S& fa cta etiam prudentiſsimos non rarò fallant", unde ſuper facto pronunciari non niſi re perſpecta poteſtu: fquia quæ facti ſunt, pro- bationibus indigent, tcùm contrà articuli iu- ris dicantur, in quibus abſque alia probatio- ne iudicari poteſt, quod Baldus tradidito. † Hincqʒ aliqui inferunt, aduerſus conſuetu- dinem, quia facti eſt, latam ſententiam uale- 50 60 Alciati coment.m Cod.luſtm.„ re. Inferunt& rurſus, excuſandum Juriſcon ſultum, qui diuerſis ſpeciebus propoſitis, in eadem cauſa diuerſa reſponderit: iquia ſecun dum ea quæ proponuntur, reſpondere con- ſultor debet,[& ex modica caſus mutatione ius plerunque om/ . 1 t 3— trum ſola conuentio delih äneſ 4 ſmua „.. e Cri⸗ bu. fuit, an etiam Aqui/ pto perquàm hu, Jlaachae liana ſtipulatio, nec- maniter fuiſſe pon aſt non& acceptilatio“ tio aprincipibusre ſequuta fuerit: quæ ſpõſum, tametſini ſi ſubdita eſſe illu- nürfeds eeen .—— elS8 1p e xerit, nullã aduerſa⸗ Applicalder däbbe enim ſemper quili bet modeſtè reſpondere, ſcùm ſumma uirtus u ſit humanitas, qua quò doctior quis eſt, eò& pollere magis debet: unde& prouerbialis ex tat ſenarius, dπxαeνπτεενοπυσα dx A‿νe roi. Humaniores reddit eruditio. uandoque tamen pro qualitate rei uelper- ſonæ aliter obſeruatum uidemus, ut cùm ſe- dui ileciem A M grecitatem p 12 2,, Tlatn mel atque iterum admonitum Seruium dul- 1 liim 1 bnnf din iti dhuc intellexiſſe Quint. Mu deanzin an m Glo picium:parumadhuc intellexiſſe Nune-Nlu tamns ſunighe tius deprænditr: excitantur enim aliqui etid auiie itepnicpis iniuria. uel cum Scæuolam obliqusè ſeu ironi ljasſeu iqfratanxata còs potius notat Claudius Saturninus',& il, Domuum: iläbunddr lum uice mutua Vlpianus: uel cùm Domi⸗- uſa mneunxpreim tio Labeoni Celſus: Aut non intelligo, in⸗ x liinfiae rumflisſ quit, aut ualde ſtulta eſt conſultatio tua“. Nô ngin Iantummuüſte enim ad magnos Iureconſultos, qualis fuit? liunfide finümunn Celſus(qui orator ſummus, prætorq́;& cõ- nicp. lee imaauaſb cgn ſul, cuiq; Praianus Imperator ſtatuam poni huac edhen iuſsit, quòd eum ſummo in honore haberet, rLu uertenaf & præ cæteris admiraretur, ut Dion autor da uf Weennn eſt) referendum eſt, ut reſpõſa ſcripto edant anſiiſ a— 3 4 de rebus indubitatis V: ut mirũ ſit cur noſtra- fin er b tes ruſticum Celſum dixerint, rurſusq; La⸗ proffßun nnn ginepi beonem Iureconſultum, cùm qui iura profeſ demu;e ustunech 9 ſus eſt, non Domitius, ſed Antiſtius eſſet, ut lbz taauge 9 Cornelius Tacitus ſcribit. Sed& ei, qui cri- 5 läim a eenltzuſ are minis alicuius ſuſpectus eſt, quandoq́; ſeue- 5„d lkgeniat riter reſponderi nouum non eſt⸗: ſicut& ei, l 1 4 3 liturinſtii qui aduerſus ſuam profeſsionem aliquid ex- ulaxhts mnumümmſa torquere precibus nititur?. Hoc conſtat, ge- ij 648 algnr ecch neraliter erga præceptores ſummam huma- guſ tui alkatunie nitatem præſtandam eſſeb, ſicut& erga ſenio unſſſ üſkaiug res c. Semper tamen Ariſtotelis illud obſer⸗ ceſſaas memtbſtra uandũ: Amicus Socrates, amicus Plato, ma, alſichs(Naysas ue gis amica ueritas d. rlerpto c TAcceptilatio.) I Hoc enim caſu quam⸗ u 2 rersziudiea uis ſoleat dici, non ſeruanti non ſeruandumꝰ, e leim guñf 5 ſienpermin extincta tamen actio ſuſcitari nequit. ſars ſ Watmqumeé Sed dubitãt hic aliqui, quorſum opus fuit, 8 wi krrlibus ut Gallus Aquilius hanc acceptilationemin rnmdntt ueniret, cùm donatione potuiſſet taleius ſuau düucem tim extingui? Reſpondet Iaſon, potuiſſet qui f lſwum d lateitagtr, dem, ſed nõ citra ſolennitatẽ inſinuationist, dedim. ſa ſcalädinr —„ fndems ſen lll No dle neq; adeò ſecurè, cùm certis ex cauſis dona- g n ms ſdl Neceui tiones reuocenturs. Ego ſatis faterer Iaſonis doms 4 las uls m ſententiam in tranſactione procedere. Pro- iz 4 lens di pter dubium enim euentum acceptilatio no lei gacldn omnino dm A aüm 1 t 1 ncenfgu bn ægfij eod. aeen enan d Ca n. us 45 uaine ni deeung no mutat dy darete:49 dio per an 1 mani AW ioa 1 dulege. — dlPrireiphun Alex leredi- b olum, tameli toris.5ti.j. mis concile gi 8) 1 lfn. in brin. mand. e. Iſiquis argen P düt le bhaß du prouerbill 15 b 4 1o. Bald..ij. j. de malitate reiuel G petit. hæred. lemus,ut am Li ad fiſl.9 um deruiumbl ¹e inoffi. de in lrite Wumul 1 1—. tit.z vrenim aliquici‘. nobliqueſeui, 1 Sarurninuw Al „vel cum Dom- 4. non intelligoi, 3 nfultatio tua Ni- 6 ſultos, quals ti 2 us prætorqoi 8 ator ſtatuampul 2 nhonore habeth 75 nr, ut Dion aun- 21 põſaſcripto eim, 7. nirũ ſit cur noln erint, rurſuscle, 13 um quiiurapui 14 Anriſtius eſlebu ,9 DSed&ei quici 8 t, quandochſcu 18 on eſt⸗ ſicut aêc 19 ionem diquiièy 20 a Hoc conſta,gé sſummam huma 1 21 licut glergaſem 1 oteli iludode 1 „ v anticus Dlbom. an, l ſent. re⸗ cenim calu qum cen andun ſein non poſſ. eire fernd nfüm osf ddeni cepdltbnen⸗ anree willettale b u ade aon pon d0 Ecatrerul 3 ni Jiini, N Lt. lomnes 3i auſb din, popul. v.. rtis ex Jol prucip. deiu 508 omnino uim donationis habet:, unde tranſa- cto negocio, nemo uictus aut uictor diciturb. 14 tAtinre clara nõ dubitauerim, etiã in accepti latione donationis cauſa facta, inſinuationẽ neceſſariã eſſe, nec ideo minus reuocari do- nationes, quòd ac- ceptilatione robo⸗ riæ tuæ petitionem¹ rafeſint alioc fa hæreditatis ‚ uel in 12 1. cilima fraudib, uia rem ſpecialem com- reperta eſſet. Ali⸗ terepal. ſt ter igitur reſpõde- Pr 1D n 3 66 j mpe dona-„. 2 rim, nemp Cæcilio. tionis contractum Aquilij tẽpore innominatũ fuiſſe, nec actio- nem ullam protuliſſe u, ſed ſolo rei interuen- tu cõfirmari ſolitum: at Aquilius id remediũ inuenit, quod uerbis qualemcunque actio- nem extingueret. d ¶ Petitionẽ hæreditatis.) †Hic annotant aliqui, eodem libello rei uendicationẽè cum petitione hæreditatis iungi poſſe: quod tunc concedendum eſt, cùm ad diuerſa reſpiciũt, ut ſi ſpeciem aliquam uendicẽ,& uniuerſam hæreditatem petam:: ratione autem eiuſdem rei non poſſent iungi, niſi, ut uocant, ſubordi natèt, quod alibi attigimuss. Reſcripto principis tranſactiones tolli nequeunt. Supplicans contra tranſactionem, infamia notatur. Appellatio tam ad præſentes, qudm præteritas trahitur cauſas. Reſcripta interpretanda ſunt, ut nemini ius quæſitum auferant. Publice intereſt lites ſopiri. Reſcriptum iniuſtum ſecundam iußionem requirit. Executio pœnarum XX X. diebus protrahitur. Mandata cauſa, lege nõ obſtate, etiam deciſa reſuſcitari poteſt. Princeps& poſt rem iudicatam ſeu tranſactionem faclam, cau ſam mandare poteſt. princeps mandando cauſam, appellationem quoq; concedit. Nemini licet tertiò appellare. Simplex principis ſcientia non ſufficit, ut iuri quæſito præiu- dicetur. Reſcriptum principis, interpretationem legibus cõcordantem Conteſtatione facta, proprie lis eſſe incipit.(requirit. Lis quandoq;& præparatoria iudicij reſpicit. Vitium litigioſi ante iudicium acceptum committitur. Nouatio lite pendente, ab ipſa citatione intelligitur. Continuatur iuriſdiclio à citatione. Veteres non litem, ſed ſtlitem dicebant. Cauſa generale uocabulum eſt,& omnia iudicia omnesq́ iudi⸗ cij partes reſpicit. Cauſa ſuſpenditur poſt litem conteſtatam. Ante litem conteſtatam nulla eſt inſtantia. (rn s uellites.) f Tranſactiones ergo reſcripto principis tolli nequeũt, ſicut nec res iudicatai: imò qui aduerſus eam ſup- plicat, pœna infamiæ notaturi. Quod in eos annotandum eſt, qui lapſis in cauſis appella- tionis fatalibus, inſtantiã ſuſcitare reſcripto conanturx. † Nam etſi conditis legibus muni cipalibus cautum ſit, eas ad cauſas præſentes d præteritas trahi: non tamen de his actum cenſebitur, quæ tranſactione uel aliter finitæ ſint'. Nec enim ſtatuta huiuſmodi ad præte- ritas cauſas, niſi confirmationis cauſa, trahi ſolent“. Quorum omniũ ratio illa eſt, quòd de tranſactionibus. 30 4⁰ 50 60 5⁰⁹ Treſcripta uerò ita interpretari debent, ut u- niuſcuiuſq; ius ſaluum ſitr, nec lites nouas in ducant, fquas publiceè intereſt potius ſopirio, alioqui nulla ſunt?,& importunitate quadã, nimiaq; ambitione extorta pręſumuntur, nõ autẽ uolũtate prin Auſas uel lites“ cipis cõceſſasf Vn tranſactionibus de reſcriptum iniu ſtum executionem legitimis finitas, im- periali reſcripto reſu 11a1 niſi alia iuſſione ex ſcitari non oportet. in pœnis dicendũ, in quibus ſtatutum eſt xxα α. dies expecta- riꝰ. Sed quid in caſu noſtro, ſi princeps cau- ſam cognoſcendam mandet, lege nõ obſtan- te: Et receptũ eſt, poſſe principem hac clau- ſula ſopitam controuerſiam ſuſcitaret, †Ad- dit Aretinus idem eſſe, ſi non obſtante tranſ- actione dixerit: apparet enim de certa prin- cipis ſcientia“. Verùm hanc ſententiam Ca- ſtrenſ.& Jaſon non probant. Sed ſæpiſsimè dubitari uidi, cùm ad libellum, quo uictus ad uerſus rem iudicatam uel tranſactionem ſup plicabat, princeps reſcripſiſſet, audiat talis& iuſtitiam faciat, ſeu, quod iuris fuerit conſti- tuat, an ſuſcitaſſe his uerbis cauſam uideature? Et aliqui cenſuerũt uideriꝰ, quia alias id man datum nullius effectus, ſuperuacaneumq; eſ ſet:& cùm princeps ius reddi uelit, de cauſæ ipſius iuſtitia& fine intelligendum eſt, ut co gnoſcere decidereq; litẽ iudex poſsit⸗, quod & exemplo compromittentium de iure tra- ditum eſt*. t Nam& Alexander reſponditb, cùm princeps cauſam demandaſſet, uideri eum appellationem admiſiſſe, quamuis regu la iuris, ſnemini tertiò appellationem conce- dentis, obſtaret“. Nec me aduerſantis huic ſententiæ Iaſ. argumentũ mouerit, quaſi tali iuri princeps reſcripto derogare nequeat, ni- ſi adiecta clauſula, nõ obſtante&. a Reſpon deo enim certam principis ſcientiam, quã ex ſupplicis libelli lectione habuit, eius clauſulę uim habere“. Mihitamen humanior uidetur hæc Jaſonis opinio, ſecundũ quam& Dec. re ſpondid, tquia lex noſtra derogare futuris re ſcriptis uidet᷑, ideo ſimplex ſcientia principis nõ ſufficits, maximè cùm graue damnũ diuer ſæ parti infligat". Adde quòd ea uerba, quod iuris ſit talis conſtituat, duplicẽ ſenſum habe re poſſunt, ſicut cùm dicimus, talis ius appel- landi, uelius operis noui nũciandi habet. Ad principiũ enim referri poſſunt, ut ſcilicet de articulo ipſo intelligant᷑:poſſunt& ad litis fi- nem trahi, id eſt, ad cauſæ principalis ſubſtan tiami. Fiet ergo interpretatio legib. cõcors, ut de articulo intelligat᷑t, nec quicq́; ideo ſu- peruacuum erit. Nam& cùm quis ſupplica- tione petijſſet, ut ſummatim& de plano cau- ſa cognoſceret᷑,& princeps ſimpliciter reſcri pſiſſet, audiat talis, concluſum fuit, nõ uideri mandatã ſummarię cognitionis facultatem!, idq; niſi expreſsis uerbis aliã fuiſſe principis mẽtẽ appareat. Arbitror igit᷑ ſupraſcripta in à iudice nõ habet, 4 n l. quoties. 5 de 5 prec.imp. off. 0 c. expoſita. de arbit. 6 p l. reſcripta.de prec. imp. off. J. j. j. de pet. bo. ſubla. lib.x pectatar. Quod& 7 r c. ſi quado. de reſcri. s I. ſi uindicari. J. de pœ. u1. q. 8 3. c. apud. 9 t Dall. fi. ẽ. ſi cõ tra ius uel uti. publ. Bar. ex- trauag. ad re⸗ pri. uerb. non obſtantibus. u arg.lſi quis in prin.de leg.⸗. x Bald.& Barb. c. ij. de off. leg. Feli. c.j. char. ult. de conſtit. I. ſi quado. de leg. j. X Gl.&Ang.. exhæredatos. 10 in auth. de hæred. falc. a Docf. cle. audi 11 tor. de reſcr. b Conſ. 77. in 2 c Butr.& Imol. c. ſua nobis. de appell. d d..fi.& c. nõ nulli. in prin. de reſcript. e l. idem Vlp. 5. j. de excu. tut. 12 f Conſil. 198. col.pen. g d. l.j. de petit. bo. c. porrecta de confir. util. h Zl.l.ij. 9. ſi is pro quo. quod quiſ.iur. Fel. c. nonnulli. col. 13 20. i gl.& Bal. Ij. in prin. de o- per. no. nunc. k Ale. conſ. 4. 1336. in 2 1 Rot. dec. 368. ſi in cõmiſ io⸗ ne. in nouis. m Rot. deci. 67⁷ ſi petatur. de re iud. 5 I. litis. de uer. ſugnif. 14 c c. ex parte.ij. de uerb. ſig. 15 d gl. auth. qui ſe mel. j. quo. quan. iud. 16 e l. poſthumus. in fin. de inof⸗ fic. teſt. 17 18 19 f auth. litigioſa. J. de litig. g Clem. fi. ut lit. pend. 20 h dixi in rub. 5. tit.j. i c. forus. de uer bor. ſig. k d. c. forus. c. ſu per quæſtio. de offi. deleg. I I. qui cum ma- ſe. de bon.lib. 21 m l. rem non no uam.§.j. j. de iud. n l. properan- dum.j. de iud. 22 0 Alb.& Ang. 1.j. 9. poſtula- re. de poſtul. O O 1 11 1 „ Alciaticõment. in Cod. luſtin. uæſtione ſolũ iudici mandatũ, ut perſpiciat an de aliquo caſu tractet᷑, quo lexiudicatũ re- 4 LImperatores ſcindi, actamq́; rem rurſus agi ſinitꝰ. Cæterũ operæpreciũ hic eſt docere, quęnam ſit inter litem& cauſam differentia. Et lex ſentire ui- detur, litem ipſam pro actione capi, ſi ue in rem, ſiue in perſonã, quæ in iu diciũ deducta ſit b: t& ideo ꝓpriè poſt conteſtationẽ ſolũ litemeſſe receptius eſt Largius tamẽ Spingui minerua, quandoq; aliter ac cipituri, ut etiã prę paratoria iudicij cõ tineat? Proindeui tiũ litigioſi cõmitti cõſtat, etiã ante iu- 1I1IDEM AVGG. ET Cæſſ. Marc llo. n proponas, ab ea, cõtra quã ſupplicas, litem quã tecum habuit, tranſ- actiõe deciſam: eãq; acceptis his quæ ne- gocij dirimendi cau/ ſa placuerat dari, nuũͦc de conuentione reſi- luiſſe: ac petas, uel pa dicium acceptũ.t Sic& nil nouari pendente lite, intelligit᷑ ab ipſius citationis prima origi nes. tSic& perpetuari delegati iudicis iuriſ- dictionẽ à citatione receptũ eſt V eteres au tem ipſi non litem, ſed ſtlitem dicebãt, ut eſt apudßeſtum. Hinc& Decemuiri ſtlitibus iu dicandis. Vnde dubia eſt Iſidori etymologia, à limite dictam credentis i. t Cauſam uerò re- ceptius eſt generale eſſe uocabulũ, tam ad ci- uilia, q́; ad criminalia pertinens: tam ad iudi- cialia,; extraiudicialia: tam ante conteſtatio nem litis, quàm poſtt. Quo ſenſu& Græci :iæò accipiunt. Sic M. Cicero, Cauſarũ, in- quit, genera ſunttria, demonſtratiuũ, delibe- ratiuũ, iudiciale. Ex adiecto autẽ uerbo decla ratur, quo ſenſu generalis ea uox reſtringẽda ior..accuſaſ ſit, ut cùm dicimus, cauſam perorauit: poſt li- tis enim conteſtationẽ uſq; ad ſententiã acci- pitur.t Quapropter ſi lege municipij cautũ ſit, ut propter aduocati abſentiã cauſę ſuſpen dantur, poſt litem conteſtatã accipiet, ut Bal. Salic. Riminaldusq; tradiderũt:quia tũc pro- priè exercent officiũ ſuum aduocatim: quæ ra tio friuola eſt. Ego potius ita crediderim ar- gumento ſuſpenſionis. t Cum enim ante li- tem conteſtatã nulla ſit inſtantia, non poteſt ſuſtineri ſeu fuſpendi quod non eſt, meritò cauſæ uox reſtringitur, ut litem ſignificet. Stipulatio tranſacioni appoſita priorẽ actionẽ omnino perimit Actio prior uel acceptilatione, uel iuramento, uel pœnali pacto extincta, non reſuſcitatur. (cus eſt. bœna quando contemptum modo ulciſcitur, utriq; remedio lo Clauſula, rato manente pacto, tacitam pœnam adiſcit. In contractibus bonæ fidei pœnalis ſtipulatio id quod intereſt reſpicit. Libellus alternatiuus non ualet, neq́ admitti debet regulariter. Cum agens probabiliter dubitat, petitio incertaadmuttitur. Reus alternatim excipere poteſt. Pactum traditione confirmatum, actioni parandæ ſuffcit. poieſt. (petatur. Pœna adiecta contractui innominato facit, ut tantum alterum VM PROPONAS.) Cum Titia fun- ( Mr a Marcello peteret, tandẽ receptis ab eo centũ tranſegit, promiſitq; amplius nã etere,&ſi contrà faceret, accepta reſtituere: traditur hic, ſolùm exceptioni tranſactionis locum eſſe, niſi adiecta per ſtipulationem ſit clauſula, rato manente pacto: tunc enim poſ- ctob ſtari, uel reſtitui data: perſpicis ſiqui/ dem de his redden- dis, manente tranſa- ctionis placito, ſta- tim ˙ ſtipulatione ſi cõtrà fecerit, proſpe- xiſti,& XXV. annis maior fuerit, quòd exceptionẽ pacti& actionem datorum 20 habeas: quòd ſi nihil 10 tioni.Idem ſi prior actio fuiſſet acceptilatio- ne extinctaꝰ. Nõ enim ideo ſuſcitatur, quod is qui contra fecit, reſtituerit data: idq; rece- ptius eſt Nam quoties pœna nõ id quod in- 3 tereſt reſpicit, ſed contemptũ ulciſcitur, utri⸗- ⁊ lprauua que remedio locũ eſſe conſtat:, ut quiaa par- tibus ueriſimiliter actũ ſit, eum qui de facto ſolùm contraueniat(cùm de iure propter ſub 5u ſ tn an⸗ qfjonen ln l bien tpaluti one c ſe Marcellum&da riun ta petere,& nihilo- b lquifa uu lifcu minus eam ad fun, ¹igäna, 611 nihi XN dum agentẽ, tranſ.'eu¹— Fun rend actionis exceptio- lgac, allile ſeu ne ſummouerer. bnat üehbhe 1 tldem addunt Do-2 a zcheu ee ctores, ſi iuſiuran- bra jem dum acceſſerita. 52 llipeia üitr ſlifne Idemq́; cùm pœna ſea1 d 19 ad id tantũ q́d par/ t l ſiaum düſelet 3 ticulariter intereſt deaht. uns dunpen refertur, nihil tunc u lgitene 1isd zelkc n oberit,& pœnęlo fdeima rchctne cum eſſe,&princi-*Satliſſa lhmnuile pali quoq; conuen ſufeſ urmaü uerhaigx Norum uert 3 2 us nemna Ain 1 teruinolh - upeäͦnõ feracolfac acti enpl Luiaſten broſoc. — 30 latam actionẽ non poſsit) in pœnam incide/ reu. t Vnde rectè annotant hic pleriq;, clauſu 4 lam, rato manente pacto, huius eſſe effectus, utpœnam adiectam uideri faciat, quò cõtem ptus ipſe puniatur,& ideo ſecundũ id quod intereſt, non reſtringi*. Apparetq́; Baldiſen tentiam hinc confutari, exiſtimantis in cõtra ctibus bonæ fidei ſemper tacitè hanc clauſu- lam ſubintelligi: tid enim& lege& ratione 5 caret, conſtatq́; ferè regulariter in eis contra- 40 ctibus ſubiectã pœnalem ſtipulationẽ id d 4 Ld uhm⸗ de..elgn de hlbutg alie. ſita aclio. 5 Dock. led S de eden. intereſt reſpicere,& ideo in illud imputari:. b TVelpacto.) fCum utrunq; hoc caſulo 6 cum haberet, uideretur diſiunctiua pro con- lulise- iuncta poni, ut Fulg. Paul. Alex. Jaſon tradi⸗ ud cenm derũt:quod ſi uerum eſſet, hac ratione defen oblg. di ſemper libellus alternatiuus poſſet,& ta- d«molr men receptum eſt libellum alternatiuũ nõad mitti⸗, niſi pars non opponatb, aut electio ſit debitoris“, aut ex utraq; alternatiuæ parte in- epraba e cccoſtuunu inintgrie so tentio actoris confirmetur d, faut agens pro- 7 babiliter dubitat de iure ſuo?: tunc enim peti tio incerta admittitur, idqʒ ſuadente humani- tatef. Idem cùm natura obligationis alternati d ua eſtt, quod hic Rimin, quibuſdã exemplis BÄlij f lis qbã or eg oſtẽdit: uel cùm alternatim duo remedia ſub ſuium cõditione proponerent᷑, quorũ unum alteri ineſſet'. Ego in textu noſtro nõ arbitror alternatiuo libello quicquã agi, uerbaq; hæc h gl.liſcua. de 4. pronut Marcelli eſſe, qui in ipſa ſupplicatione prin- Pœna adiecta contractui nominato, in utro amplius eſt, id peti o cipem deſiderij ſui ſimpliciter admonuerat, tAlij reum eſſe Marcellum reſi pondent lice- 3 nenopn req; reo autumant, alternatim excipere“ quę! heh la ſententia uera eſt, licet reclamante Jaſone. 5 c& Statim.) Exiſtimant ferè Doctores idem, leull diord quod a daltabitron Iqyilequo nnawoutin n teleliquod eha teum amplj ſaſ neöchionis. na ſaunrurhane onrrhentiun mepœnalip nquoniam: afe nbionem nor un hileclaraui tnnurgpitliun lnrnaſcto urunen ſnoce imauralieceſ tünutlüer nan llißerniſumeſt 6 miltig,. 5¹² accepre pln... tonin line idem, etiam ſi non ſtatim: ſuperfluereq; hanc er ſipu ſadin dictionem. Atqui argutabitur aliquis, nõ ſo- dotun ionrn lùm ſuperfluere, ſed etiam inepte additam. hlan nnge 9 tsi enim ſtatim in ipſa traditione conuentio upeden lmde appoſita fuit, opus nõ erit ſtipulatione, cùm minns dt traditione Löflene dum amadtn, zin 1ur Peme io⸗ tale conuenit, exce- ach Kennä na a llegem. tit. niq ſufficiat EEO, ptio tibi, non etiam nls encgpi, ſtatim, ex No. Nlar corũ quæ dediſti 1 ſömmolets celli ſententia hic, ur KeLlilth 1e⸗ demadtunt id eſt, perſeuerãter Pètitiò cOpeètit, parta res ſiulund acciperẽ, quo ſen- ſecuritate. um acceſſen d ſu non ad tempus, ldemq cimpa Lrin f de iu- ſed ad ſeriem rei geſtæ refertur b. Adidtantã at refſleſiubi d Exceptio.) Vbi tamen exceptio non ticulariter inten in rem act. obijceretur.& iudex reum condemnaſſet, da referur niin c Leleganter.. bitur repetitio ex tranſactionis cauſa datoßꝶec. oderit& nahn pen. de cond. Sed fac in ultimi huius reſj ponſi caſu, reum cum eſe gin indeb. trãſactionis exceptionẽ obieciſſe, actoremqh pali quogp cmmn ſubmouiſſe, an ſaltem eatenus agere poterit, uüllet acceptiuth eo ſuſcitatur, qul 4 eritdata: idqun œnand id quodin, prũ ulciſcitur un, nſtateutquias 1 t eum qui de tt de iureproptetli in pœnnam incib⸗ t hiepleriq cuul. d. l.prædia. d. l ſi quis a ſo- cio. 10 l ſi quis. 11 quatenus aliqua maior utilitas in repetitione datorum uerſetur? Et Alex. ex quorundam ſententia poſſe exiſtimauit“, ſupplendumq́; id textui noſtro arbitratur. Cõtrà Fulg. Pau- lusq;, ſed nõ firmis rationibus. fEgo quoties œna cõtractui nominato& in fauorem cre e a.1prædis d. ditoris(quodin dubio cenſendum eſt) adie- cta ſit, arbitror quod in altero amplius ſit, exi gi poſſefquòd ſi contractui adiecta ſit inno de tranſactionibus. 10 20 minato, ut in noſtra lege, uel aliàs infirmo, ſa 30 tis eſſe ſi quod in pœna eſt, ſit exactũ, nec ad huius eſſe ekken f Lreſcriptum. alterum amplius recurri poſſe 1, quoniã uer- rifaciat quo cim.ſi patlo. ff. ba cõditionis ſtipulationi pœnali adiecta, nõ patiuntur hanc interpretationem, necmens contrahentium id ſuadet, quæ ſolùm ſtipula tione pœnali prouidere in alterum caſum uo luit, quoniam alterũ, id eſt, principalem pro- m& lege& non& d§. duo fa- miſsionem non ſatis efficacem ſciebat, quod alibi declarauimus ˙. 1 In pœrnis capitalibus, quæ ſanguinis pœnam irrogant, admitti- 40 o ſecundũid qut de pact. Apparetqy Badiin xiſtimantisincim, tacite hanc cluli’ lariter in eis connn nres iin fin. aſtipulationẽ it in ilud impumm- utrunqyhoccqlb 1 liſiunctiuapfoci’— LAlex Iaſontad 4 t hacradionedtiu. tiuus poſlet än malternatiuunoi 3 matb,autekcni- 5 lternatiuæpalelh, 10 Ir fautagens hi 11 uoe tunc enum pel 12 gluadentehumn 33 fonis altertal 14 ligsien, nſ 15 e' dee weng; v quorũ unum 1 18 ttronõ abin mc 2½ 95 agi velhcp lt 1 20 lipplcannn 3 e dmonbe, 32 licitel a derr i 31 meeß cer 19 44 atim 6 ſalone: 1 2, tur tranſactio. Publice intereſt nocentes opprimi. Accuſator lite deſiſtẽs Itranſigens, ut præuaricator punitur Quilibet utiliter tranſigit, cui prohibitum id non eſt. Cuiq; permiſſum eſt quocunq; modo ſuum ſanguinẽ redimere. Leges pœnales extenduntur fauore reipublicæ, non ſanguinis. Non quiuis punitur, qui accepta pecunia ab accuſatione deſiſht Actus ſæpe ualet, quamuis autor pœna afficiatur. Reſpectu rei quæcunq; ualet tranſactio. Accuſator tranſigens, non punitur in pœnalibus. Vbi tranſactio permiſſa eſt, ad abolitionis remedii non eſt con- Tranſigens pro conſeſſo habetur.(fugiendum. Pacta priuatorum publico iuri non derogant. lure cõmuni ex inquiſuione non proceditur. Pœna talionis hodie ſublata eſt,& in iudicis arbitriu translata. Tranſſactio ſanguinis utriq; parti conceſſa eſt. Pater etiam pro ſanguine filij utiliter tranſigit. Cognatorum intereſt, cognatum non inquietari. Contumelia ad omnes cognatos porrigitur. In adulterio non ualet tranſactio, tanquam maximo crimine. Nemo pro comperto ſtupro precium accipere debet. Opinio eius grauatur, qui uindictam domus ſuæ negligit. dublata cauſa impulſuua legis, non aufertur ipſa lex. In raptu cõceſſa eſt tranſactio mulieris nõ matrimonio alligatæ Parentes in raptum conſentientes deportatione plectuntur. De raptu mulieris aut uirginis facile conſentientis, tranſigitur. 60 5¹³ 27 Inpœnalibus non prohibetur extenſio ex latiori ſignifica- tione uerbi aſſumpta.(pœna. 28 De ſtupro poteſt tranſigi, de quo ſanguinis non irrogatur 29 Qui uirginem nondum uiripotentem uitiat, aut relegatur, aut in metallum damnatur. 30 Stuprum extra ordinẽ ſummo ſupplicio af ficitur. 31 Præſumptum adulterii tranſactionem ad- mittit. 32 Præ ſumptio iuris, ueri tati nõ ſemper æqui ualet. IIDEM AVSGG. E T Cæſſ. Valentiniano. Räſigere, uel pa ciſci de crimine capitali, exceptoadul 33 Præſumptio ueritatem imitatur. 34 Eictio aduerſatur ueritati. 35 Ante inſtitutam accuſationem de adulterio tranſigitur- 36 Abolitionem præſes cauſa cognita permittit. 37 Pax per pactionem celebratur. 38 Pax ula contractus iniri ſolet. 39 Reus proteſtatione, quod diſpendia litis ferre nequcat, iuua tur ut tranſigat utiliter. 40 In arbitrio iudicantis eſt abolitionem concedere. 41 Quando de capitali pœna agitur, non tenet tranſactio. 42 Cauſa famæ æquiparatur uitæ. 43 Damnati publico iudicio notantur infamia. 4A4 Cauſa amiſßionis bonorum prouerbialiter ſanguinis cau- ſam refert. 45 Pœna mẽbri abſcißi eſt ſanguiuis,& tranſactionè admittit. 46 Veteres nullam membrorũ mutilationem ferre ſoliti ſunt. 47 Caſtigatio fſtium ſanguinis pœna eſt,& tranſaclionem 48 Hodie pœna adulterij eſt uerberatio.(admittit. 49 Canonicum ius nemini pœnam ſanguinis irrogat. 50 Pæna carceris perpetui non æquiparatur morti naturali. 51 In delictis quorum pœna pecuniaria in corporalem tranſit, locum habet tranſactio. 52 In criminibus priuatorum iudiciorum non tranſigitur. 53 Principalis læſus omittens cauſam, fiſco ſuam cauſam non tollit. 54 In criminali cauſa paclum, reo non præiudicat quo ad con feßionem. 5s Ante cœptam litem de priuato crimine tranſigitur. 56 Accuſatio publico in crimine repudiari nondum inſtitu- ta poteſt. 57 In crimine per deſidiam admiſſo, tranſactio eſt licita. 58 Conft ſio rei corrupti ut crimen agnoſcat facta, non con- demnat reum. 5 Tranſactio rei cum accuſatore facta non præiudicat ei. 6o In legum diſpoſitione partium proteſtatio non attenditur. 61 Reus beneficio utens remißionis, ratum habere uidetur con tractum. 62 Satis dicitur nominatim citatus, qui in iudicium uenit. 63 De accuſatione falſi non tranſigitur. 64 Falſi crimen ad pecuniariam æſtimationem refertur. 65 lura conſtituuntur in his quæ plerunq; fiunt. 66 In priuatis delictis criminaliter intẽtatis, nõ procedit tranſ- 6⁷7 Pœna falſi plerunq; deportatio eſt.(actio. 68 Ealſi,& iuris& facti infamiam irrogat. 69 In publicis iudicijs quæ infamiam ingerunt, nõ tranſigitur. 70 In falſi crimine ueræ probationes requiruntur. 71 Confeßio præſumptam facit probationem. 72 Citra, priuatiua non exceptiua eſt particula. 73 Præuaricatio& calumnia ſpecies falſi ſunt. 74 De crimine falſi ante inſtitutã accuſationè recte tranſigitur. RANSIGERE.) Epitomen huius reſcri pti hoc diſticho clauſit Accurſius: Sanguinis in pœnis, niſi mœchus, tranſigit omnis: In reliquis nulli liceat, niſi crimine falſi. ——— a I. ita uulnera- tus. ad l.aquil. 1 b Liuriſgent.§. ſi paciſcar. ff. de pact. 2 c Iiij. in fin. de præuaric. 3 d l. ſi maritus.. ſi negauerit. ubi Bartol. de adult. e l. Gracchus. j. de adul. l. qui cœtu.§. fin. adl. lul. de ui pub. l. ij. 9. pen. de ſepul. ullol. 4 g I.ij j. de aboli. c.j. et ij. de col lu. detegen. 5 h l necnõ. 9.qd' eis. ex quibus cauſ. ma. 1 L. j. de bon. eo. qui ſibi. 514 Comprændit autem duas regulas, quarum quælibet unam habet exceptionem: de ſingu lis igitur uidendum Etin primis regula eſt, In criminibus capitalibus, quę ſanguinis pœ nam ingerunt, tranſigere licet. Videbatur au tem cõtrarium potius ſtatuendum, quia pu blicè intereſt nocentes opprimi::pactum au- tem ueltranſactio aduerſus publicam utilita- tem nulla eſtbi Nam& accuſator tranſigens cuma lite deſiſtat, tanquam præuaricator ple ctendus uidetur', ut cõmunis ſe habet ſenten tia, mò& infamia notaturs: ergo credendum non eſt, tranſactionem cõcedi, cùm lex eum ui tranſegerit pœna afficiat. Adde quòd in utilis eſſet hæc tranſactio, cùm nõ ideo abſol- uatur reus: poteſt enim quilibet alius de eo- dem crimine eum accuſareſ. Sed& iudex ip- ſe eundem proceſſum perficere,& ex eo con demnare poterits, quod Fulg. Riminaldusq; tradiderunt. Sed tamen ſumma ratione niti- tur legis noſtræ regula. ſCuùm enim quilibet tranſigere, uel paciſci poſsit, cui id prohibi- tum non eſt, debuit hoc quoque caſu id iuris non denegari“ tEt cùm ex aduerſo ſtet fauor publicus, quo delicta puniuntur, pro tranſa- ctione uerò ſit ea humanitas, qua conceſſum unicuiq; eſt ſanguinem ſuum quoquo modo redimere i, ſit& capitalium pœnarũ odium, ſanctius fuit in hanc partem inclinare,& pro 6 ualore contractus pronunciare. iVnde quod k l. fimoſi. ff. ad leg. lul. ma. 1 I. ſi uxor. de a- dult. Bartol. l. quemadmodã de ag. 7 cenſſit. lib. xj. m dixil. ij. 5. ti.ij 8 n l. ſi fœmina. j. ad Turpil. l.ab accuſatione. ſf eod.tit. 0 l. fin. ff.de di- uor. p l. fi. j. de accu. ꝗ a.liij infin. r I.ij. ubi gl. 5. e. s I deſutiſſe. ad Turpil. 9 t d.l.j. de bo. eo. u Alex. hic. x l.j. de cupreß. lib. xj. d. l. Gracchus. XI. quæſiti. ad Turpil. a arg. l.j.. pen. de calum. 10 uulgò traditum eſt, leges pœnales& odioſas extendi fauore reipub. ut delicta puniantur', nõ procedere exiſtimauerim, cum de ſangui nis pœna agitur, idq; legis noſtræ argumen- ton, Nec nos mouere debuit, quòd accuſa- tor deſiſtens puniatur, tanquam leges gene- raliter quemlibet puniant, qui accepta pecu- nia ab accuſatione deſiſtat.t Nam reſpõdent Doctores, non ideo tranſactionem reſcindi, Alciati coment.in Cod. uſtimn. ⸗ 20 30 cùm& alijs caſibus quandoq; uideamus actũ 40 ualere, licet autor pœna afficiat°. Addit Bar. in eo quoq; utilem accuſatori tranſactionẽ, quia pœnam talionis, quæ in cauſis capitali- bus imponiturr, euaderet, ſolaq; pecunia ex Turpil.8. C. mulctaretur d. Alij ſimplicius le gem noſtram accipiunt, quæ non eſſe prohi- bitam tranſactionem ait, ergo nulla omnino pœna afficiendus eſt accuſator, qui propriè tranſigere, id eſt, ab actione tranſire dicitur. Cum em autoritate legis noſtræ deſiſtat, nul la affici pœna debetꝰ. f Quòd ſi reſpectu rei ualet tranſactio, nõ ſolùm ut ſanguinem ſuũ redimat:, ſed etiam ne in pœnam aduerſarij corrupti incidat“, ergo& reſpectu accuſato- ris ualere debet, quoniã σαυνααďακνοοeννπνοο, id eſt, correlatiuorũ natura id ſuadet, ne alioqui ui deat᷑ legislator altera manu quicꝗᷓ cõcederer, altera facientẽ punire:& hanc ſententiã Su- zarius Riminaldusq; ſequunt᷑, quam& ipſe probo. Nam aut tranſactio ante inſcriptio- nem, uademq́; præſtitũ inita eſt,& Petro Cy- noq́; conſentiunt omnes, nulla accuſatorem pœna affici tradentibus⸗: faut poſt inſcriptio nem,& idem ego cenſeo, quia iura, quæ ac- 50 60 cuſatori pœnam irrogant, aut in cauſis fiſcali wütne bus pecuniarijs loquunturb, aut in crimini- 5 1, ſas ds ui bus, quæ ſanguinis pœnam nõirrogant“ uel bn gie r 1 iberl in quibus tranſigere aliàs non liceti, aut ge- reflänf nui urculi neraliter in caſibus, quibus alioqui abolitio- ud aäß 8 cpiuni neceſſaria eſſetAt in regula legis noſtræ, n rumene cùm permiſſa ſit tranſactio, ad abolitionis o⸗ cdlſſen 1 qperii, 1 pem confugiendum non eſt. Cæterũ necue- d lar nan Tiu rmitclun rum eſt inutilem eſſe hanc tranſactionẽ, imd daæauul l 66 Cameb me ex ea plurima utilitas oritur, ut quia reo pœ- e aljja 4 grejoenn na non infligitur, quæ aliàs accuſatorem cor„li dau Wtülgen rumpenti intligi ſolett. Nec pro confeſſo ha⸗! lUnbaam doaſcdpt betur, ſcùm aliâs tranſigens fateri crimen ui- qeiun fſe un danimldus deaturs. Sed nec accuſator amplius repetere ³ II almmattine id crimen poteſt, cùm alioqui nouum pro- anfaße uleammds. ceſſum, ſi tranſactio non ualuiſſet, inſtruens h ij audiendus fuiſſeti. An autẽ iudex ipſe ex eo ſaun proceſſu condemnare reum poſsit, dubitatũ i ndn ſe eſt. Et Bartolus nõ poſſe cenſuit, cùm tranſa guai. ctum in cauſaſanguinis eſt, quem pleriq; ſe- quuntur, cùm lex quæ iudici concedit, utex eodem proceſſu cõdemnet, in eo caſu loqui- tur, quo abolitionis impetratio neceſſaria fuit,& conſequenter non permiſſa(ut ſuprà x alij docui)tranſactio:quam ſententiam ceu rece/ ptiorem humanioremq;& ipſe ſequor.t Ve- 33 rùm cùm pacta priuatorum iuri publico de- rogare non poſsint:, non erit iudici denegan l à'iſibarſa da inquiſitio, ſi de caſibus agatur, quib. alias ea conceſſa reperitur.tIure enim noſtro regu 14 lariter ex inquiſitione non proceditur licet mlijſipublin hodie propter leges municipiorum pleriſq; uliantſ Iocis aliud ſoleat obſeruari. Et ex his oſtẽèſum ault eſt, ſumma ratione niti priorẽ hanc reſcripti 334 üulerimmeé aiij edlinant, ütreſedcertenon alr alliatfaue hhir gcet in ptir 2% baram eler mane arur, lbeni . Ieradio cre hldusgg aanöetenim ſe umn Weimoch Ncnaſtuprun uiqlenqua yereiſuſp auaas blemiſumc auzauminteri tau gleripotuil ueumptolibe danſ miteruene partem. V erùm dubitatum apud aliquos ex- td nnograuetu tat, num hodie lex hæc correcta cenſeatur?&, Aliffab asdlinegligte aiebant uideri correctam, cùm ratio legis cor gtue 95 Knenproba recta ſitv. Ideo enim permiſſa eſt in cauſa ſan⸗ d l deln b münguin guinis tranſactio, quia reo licet ſalutem ſuam a 5 um Tide quoquo modo redimereo: licet& accuſatori, p dlfndlſe e uulgi inc⸗ qui niſi obtineat, pari ſupplicio in his cauſis accli. aälnteuga plecti debetꝰ.¶At hodie ſecus eſt, nõ enim pa ¹5 unniprohibit ri ſupplicio punitur, ſed arbitrio iudicis, cum eMzrrfquoni talionis pœna moribus noſtris exoleuerit ¹, 4 B4- tlim da un unt 41 Sed tamen non tam facilè abrogatã ego hanc 3i Puu mgileg legem exiſtimauerim, cuius rationem corre- 3 6 a. pülua den ctam fuiſſe uerum nõ eſt. Principaliter enim Aaf 1 guäi dol fauore rei ſe redimẽtis inducta eſt, quæ ratio taern etiamnũ procedit. Vnde quamuis reſpectu 69 nrurii accuſatoris non ſubſit amplius ſanguinis pe r c. Anullii anuler au riculum, non tamen lex abolebitur, cuius ra- eiu, ⁴ nun duäme tio, quod ad principalem diſpoſitionem atti, Anili ah busti net, adhuc ſalua eſtr: qua de re à nobis lib. de uß. is nn düäu uerb.ſignif.l.diſputatũ fuit. tCõcludendum 16 4 eluuanſt igitur, etiã hodie in cauſa ſanguinis permitti 1 mädueſm tranſactionem, ſiue ex parte rei, ſiue ex parte pf elam e actoris. Sed quid ſi filio accuſato, pater iudi- a. 84 düiman cium defenſionemq; ſuſceperit, num cumpa 5 4li. ſi im lerint ac tre tranſigi poterit: Et non uideretur: none⸗t lfij cend e nunpkctiru nim ſanguinem proprium redimit, quod le- liſufi i ne ccepta ge conceſſum eſt:, ſed alienum, id eſt, filij ſui. mekai e dn Laullzr Rimin. tamen aliter ſentit, adhucq́; legi no- 17 8 nehuenesc ſtræ locum eſſe arbitratur, idq; propter con- t aüdzcimn iunctionem, quæ patri cum filio eſt: quæ ſe en lieneptabe tentia doenniä cauſg t- 51 „ tentia humanior eſt. Amplius idem cenſuit, Kiderin non keeduen ea id ius ad cognatos quoque producendum: asaloquizdug A rimè. col. uidetur enim eos quoc; aliquando admitti, Suh legi d, ii ut accuſatidefenſionem, cùm ſua interſit, ſu- d, ad dol T 18 ſcipiant᷑:poterũt ergo etiam tranſigere. N 5 eltC Aenn, parum enim ſua intereſt, cognatum non in- etranſ ndede 19 quietarib, cðm contumelia ei facta, totiagna ur ughi Nen Hl ſedſimu tioni facta uideaturs. Sed quid ſi reus ipſe re- Laccuſ leopa li. deli ho. clamet, an eo inuito pater uel cognati tranſi- eepre toremen exhib. 3 erepoterunt: Et credendũ eſt poſſe, cùm id 10 eſn onelat cllex Cornelia. Iuis trãſigendi ad eos pertineat, nõ ex rei per⸗ ren Iicrimenu, de inuur- um. ſona, ſed propter propriã affectionẽ, ut idẽ mplius repetet 48* 5 um. Riminaldus ait. Et hæc quod ad priorem re- loqui nouum uu ceapell ulam attinet, ſufficiant: nunc de exceptione maluiſlet inſtrue G 20 uideamus. f Quæſtionis igitur eſt, cur lex a- tẽ iudex jpſe ec el codicilli.§. dulteriumexceperit. Et aliqui ideo id factum im poſoit, dubiat, matre. de le.ij. exiſtimant, quia grauiſsimũ ſit hoc crimen:: cenluit, cüm ra if fr5.ſde pu- ſed certè non pauca ſunt alia grauioraf. Alij uem pleri 3 bieec at ſicle caſtitatis fauore, quam legislator maximè af- dici concecit n nii Sij de iu fecdat, in primis cupiens maritalem fidem il- et,in eo cluld 1 4 oc leno. libatam eſſes ut matrimonia magis frequen- denrn dlh B auch de fno. tentur, liberisq; hominib. ciuitas repleatur!: o necellun circa prin. permillut in, b ſaperſhtu. duæ ratio ci ebrius ferèẽprobatur. At Barto- Vhn 6 quæſt. lus Baldusq; naturam criminis perpendunt. . S 1„—.. i Lauxilium. in Solet enim ſæpiſsimè& clam cõmitti, huma- fin de minor. niterq́; mœchi ſecum actum putarent, ſi pe- ntentiam ceuteg, Aipſeſequorf, im iuri publichoe. da apdüh 21 cunia ſtuprum emere poſſent. Vnde lex ue- erit iudici dues d tuit, quenquam pro comperto ſtupro preciũ 2 agatur, quib ali. i,..— Latur, quidal lis cuius.jre- accipere: ſuſpicaturq legislator, etiam ſi gra Lelü noſtog pon. deadult. tis remiſſum crimen dicatur, clam tamen pe- 30 nprocedituruliti ſiciuitas de cuniam interueniſſe*: facilimeq́; fraudem je) licipiorum pleli ſen. exc.in 6. gi fieri potuiſſe, ſi ſola tranſactio, nõ etiam pa 1 Etexhisoſtälin 22 Gtumprohiberetur fum etiam ſipecunia iorẽè hanc reſcini m lmiles.§.ſo- non interuenerit, nihilominus adhuc eius o- mapudaliquce cerdeadult. pinio grauetur, qui uindictã domus ſuæ hoc recta cenſauurd lſiqusuiduã. caſu negligit. Ego quandoq; eam quoqʒ ra- cum ratio legien dehe, tionem probaui, ut cenſerem, iure ueteripœ iſla eſtin cuiſalm Ei au utind. nam ſanguinis in adulteros nõ fuiſſe conſti licetſalutemſinn o Lquauß.in fl. tutam“,& ideo expoſteriore reſcripti capite licet& accufai deadult. tranſigi in eo crimine non potuiſſe:& cùm plicio in his culi ip l.9.ſexã. de deinde aucta ſit pœna, iuſſumq; gladi 0eos fe us eſtnõ eninni poſtalat ljin riri, prohibitionem tamen tranſactionis du bitrio iudicis amm brinj de 23 rare, fquoniam ratione legis impulſiua ſub- 4 ſris exoleret caatolen. mota, non tamen ceſſat diſpoſitio?. Fauor e- 4 aut epohe nim publicæ utilitatis ut delicta puniant᷑, im- 4 nedhne con. 4 v8 Ba.ij. pulſiua eſt poſterioris huius regulæ cauſa. usra n. de dont. Sed quid in raptu cenſebimus? Et frequen- tius ferè traditum, in eo cõceſſam eſſe tranſa- 24 ctionem: fquod intelligendum, quoties alia mulier, quàm quę nuptaſſit, rapta eſt: alioqui in raptu adulterium quoq;ʒ ineſſetꝰ. Sed Iaco bus, Baldus,& quidã alij diſſentiũt, negantq; 50 diſpoſii elbat Sen. dll. in raptu tranſigi poſſe: eſtenim atrocius cri- de reànobisl* oupa men. Qua ſententia, ex his quæ infraà de ſtu- it rCöcben d.L ſiquisui- Pro diſſeram, etiã mihi probabilior uidetur. ſanguinis pe Ie, dum. 25[Tum etiam quia lex parentes, ſi patientiam rte rebſlueenn it Ljcdft dera præbuerint, ac dolorem remiſerint, deporta cculato, priaan 6 ha ¹. tioneplectit:: ut appareat nec gratis, multoq; ep erit numc fed e 85 ba- minus accepta pecunia remitti accuſationẽ uiceterur i dir deinan⸗ poſſe. Cauillanturq́;, qui ex S. C. Turpil. pu so on dimid qwoli llii. infi de niri parentes credunt uel ex præſumpto le- mten z⸗ lji p lhei⸗ nociniov, cùm nec Turpiliani pœna ſit depor enu ſegind 44: ea- tatio, nec probabiliter pręſumptum hoc caſu ie,ig pp rin ſit lenociniũ, quod tam atroci pœna emenda 1r,1 7. ſ T de tranſactionibus. 20 517 ri debueritꝰ. Nec me mouet, quod alibi legi- tur, exoratũ raptæ mulieris patrem remiſiſſe iniuriãuel id crimẽ pactione tranſmiſſumb: quia nõ ideo dicitur ualuiſſe remiſsionẽ, pa- ctionemue:imò dictio illa, trãſmiſſum, ſigni- ficat utcunqʒ& de facto neglectũ. Tranquil- lus in Caligula cap. x. Quæ ipſe pateretur in credibili diſſimulatione trãſmittens& ẽ Sed quid, ſi uis nulla facta ſit, ſtatuemuse ut cùm uidua uel uirgo ſpontè ſtupro conſenſerunt. EtAlex. ait exiſtimaſſe cõmuniter Doctores in ſtupro tranſigi poſſe, ut lex noſtra, quæ de adulterio loquitur,& in grauiorẽ eius crimi- nis pœnam tranſactionẽ prohibet, ad ſtuprũ nõ extendat᷑: odia enim reſtringi conuenit. Sed Bart. hic, Baldusq; aliter ſenſiſſe ratione ſua uidentur, dum preciũ recipi poſſe pro cõ perto ſtupro negantꝰ. Nec minor eſt huius criminis, præſertim cum uiduis, frequẽtia, q́; adulterij:quod Agathius poëta atteſtatur, Npn Æι σαπσκ⁴μνμνεꝙο dεᷣœς⁴ε. Ad uiduã coẽũt mœchi populariter omnes. Videnturq; hoc ſenſiſſe Hugol. Iacob. Cy- nus:in quam ſententiam& ego tranſeo, quia lex Iulia promiſcuè ſtuprum& adulteriũ ap- pellat. Vnde nec in pœnalibus quidem cen ſetur prohibita extenſio, quæ ex latiore uer- bi ſignificatione aſſumiturſ.fQuę noſtra ſen tentia tum maximè procedit, cùm de ea ſpe- cie ſtupri agitur, unde nulla eſt ſanguinispcœ na, tunc enim poſteriori legis noſtræ regu- læ ſtandum eſt: fut cùm quis uirginẽ nõdum uiripotentem uitiarit: quo ex delicto honeſti relegantur, alij dantur in metallũs. Quod pro cedere Azou cenſuit, etiam in eo, qui contra ctis nuptijs felici diplomate uoluit uti.tFue-/ re& qui generaliter ſtupratoribus negarent pœnam ſanguinis irrogari', quod& ego fa- teor, lege Iulia uerũ eſſe, ſed extraordinario iudicio conſtat ſummo ſupplicio affici k. Sed quid in adulterio pręſumpto reſpõdebimuse Tut cùm aliquis aduerſus tres denunciatio- nes uxorem alienam adhuc ſolicitatl. Et lex ait, amicabili cõuentione decidi poſſen, cen- ſueruntq́; id cõmuniter Doct. quæ interpre- tatio etiã nobis placet.t Annotandumq; inde eſt, non idem ſemper iuris præſumptionem, quodueritatẽ polleren, cùm tamen hoc præ- ſumptio à fictione diſtet, tquòd ipſa ueritatẽ ⁊§. penul.in au then. ut liceat matrim. a d. l. qui cœtu. b d.l. ſi quis ſer⸗ uuuus. 26 c l. cum quida. de lib.& poſt hum. d d. l. auxilium. in fin. e l. inter. de a- dul. l. de crimi ne. E..ad tit. f Iſi uxor. de a- dult. 27 28 g I ſi gs aliquiq· §. qui nondii. fl.de pœn. 29 h In ſumma. de nupt. col. ij. 30 i§. ij. Inſtit. de pub. iud. Ma- theſ. not. 100. k l.j. in fi. de ex- traor, crim. 3¹ 1 Auth. ſi quis. j de adult. m d. fin. in auth. ut liceat matr. 32² n I. fi ff de pro- 33 bat. imitetur, ffictio aduerſetur o. Et cùm tranſigi 34 in præſumpto adulterio poſsit, uideretur for tius id permittendum, quoties accuſator cer- tus reddit᷑, nullũ cõmiſſum fuiſſe, reumq́; in- nocentem eſſer, ideoq́; tali caſu legi noſtrę lo cum nõ eſſe Accurſius cenſuit A. Qua tamen in re aliter diſtinguitur: rante enim inſtitu- tam accuſationem utiq; hoc tolerari poteſt, pòſt uerò ſecus eſt: quia qui accuſat, aſſerere uidetur ſe exploratũ facinus in iudicium de- ducturum, ideo citra fraudis ſuſpicionem de ſiſtere nequit Quapropter lex abolitionem nõ niſi cauſa cognita cõcedi à præſidibus per mittitt. Sed num ſaltem de adulterio pacẽ fa- cere, iniuriamq́; remittere quis poterit? Et 222 2 0 I. filio quẽ. de lib. Qpoſthu. p l. ſerui. j. de a- dul. ꝗ Iſi quidem. in 35 gIfi.j. de cõ trah. ſtipul. r I. ſi maritus.§. ſi negauerit. ff de adult. 36 s Labolitionẽ.j. deadult. t l ij.j de abolit. „Alciati coment. in Cod. luſtin. .Conſiνο. reſpondit Bart. poſſeꝰ. Nec enim prohiberi domino. quis debet, quin ſimultates animiq; rancore b ſitibi., quæ deponatb. Obſtat tamen huic ſentẽtiæ, quod dam. de pat. Iex ait, dolorẽ remitti nõ poſſes, Sed ueriſimi ubi Bart. le nõ eſt ea lege de hoc rancore intelligi, qui c d.lj infin. de non ad forũ ciuile, rapt.uirg. ſed ad erienaſ terio, prohibitũ non otius ꝑtinet, quẽ- 3 lie ex lege Chri- eſt. In alijs autẽ pu ſtiana abolere tene 37 mur. Fortius obſtat, quòd pax per pactionẽ à Iij frde pact. celebratur: unde qui paciſci nõ poteſt, nec pa 38 cem facere debets. iniſi reſponderis, rancorè quidem remitti poſſe, pacẽ uerò, quę uia con tractus initur, fieri nõ poſſe: quod aliqui ſen- e Albe. ractatu ſerunt. Hodie quoq; conſtat, poſtquam mu ſtatu. jj.parte. lier uerberata in monaſteriũ detruſa fuerit, la .125. ſo biennio, poſſe maritu et reconciliari, rur f Auth. ſed ho⸗ fusq; eam recipere, quod cõmentitio iure Iu- die. de adult. ſtinianus fanxit. Quid ſi accuſator tranſigat g L. alimèta. j. de neg geſt. h d. l. ij. de abol e.i. minori- uel paciſcarur, idq; ſe facere proteſtetur odio litum, uel quia deſit ſibi pecunia, hoc eſt, ner ui litigiorum? Et non iuuari eum hac prote- bꝛus. f de min. ſtatione crediderim: tenetur enim litem pro- Alex. hic, in ſequis. Si tamen id ita eſſe iudici probauerit, fine. poterit diſcernere an abolitionem cõcedat. 39 Reum uerò, qui pacto aſſenſus ſit, hac prote k l.in fiſci.l. eius qui. de iur. fiſ. 40 1 A.ij de abol. 4¹ mm d. l. ita uulne- ratus. n Inſtit. de cap. dimin.§. j. 0o l. aut damnii. §. inter. de pœ nis. 4² p l iuſta. de ma- nu. uind. 43 44 ꝗ licet. ij. de uerb. ſig. r I. j. de his qui not. s gl.l. aduoca. j. tit. ij. t I. in ſeruorii. in fi. de pœn. 45 ſtatione excuſari, Tancredus ſenſit, ne quic- quam de ſe uideat᷑ confeſſus, qui ex eo tranſ- 5¹⁹ hiberi, cùm membrũ abſciſſum moriatur: un de& lex haſce pœnas tanquã ſimiles iun Nec me mouet quòd largo modo ſolum ſit capitalis pœna, ideoq; uideatur ex hacpoſte- riore regula nõ cõ cedendam tranſactionem: quia nõ poteſt ne- hlicis criminibus, Pa quin ſit cauſa quę ſanguinis pœnã ſit, nec inter capita les, nec uſquam quidem iure ueteri cõnume rari, quia nolebãt antiqui quenquã corpore mutilari. Vnde& pœna talionis in actione . xerũt, magis terreri ex eis facinoroſos exiſti- ... 1/ ſanguinis, idq; ſuf xe. ficitꝰ. fLicet uerũ 46 git. u Ladherſa. iniuriarũ exoleuitY. At recẽtiores pœnas au-) L.hetelnſ mantes ⸗*. Sed apud Thucydidem lib. 11I. hac x lijauh ſ ratione improbos coëẽrceri nõ poſſe, Diodo- tus Athenienſibus eleganti oratione perſua- ſit: qui natura inſtincti, ſpe falſi, impetu quo- ꝛ0 dam, cæcoq́; affectu feruntur, nihilq; tum mi nus cogitant, quàm fore ut deprændantur:& ideo noua pœnarũ exempla minime excogi- tanda:quod& C. Cęſar apud Salluſtium cen ſuit. tV erùm quid in fuſtium caſtigatione di cemuse Et tum quoq; trãſigi poſſe ijdem exi- ſtimarũt“: elicitur enim ex uerbere ſanguis, cruciatusqʒ corporis, cauſæ uitæ æquiparat. Nam& hodie adulterij pœna eſt uerbera- tio, ut inde appareat adhuc in adulterio de egerit, quia diſpendia litium ferre nõ poſsiti. 30 ſanguine agi, alioqui prior regulæ exceptio tQuod ſi tam facilè admitteremus, reperta eſ ſet legi frausꝰ,& ideo hoc quoq; caſu arbitrio iudicis relinquendum putauerim, b IIn alijs autem.) † Secunda principalis hic refertur regula, ut quoties de pœna ſan- guinis non agitur, ſed de alia, quamuis capita li, tranſactioni locus non ſit: idq́; ut crimina puniantur, quod publicè intereſtm. Si igitur de amiſsione libertatis uel ciuitatis agatur“, tranſigi nõ poterit:ut ſi quis in metallum, uel 40 cenſentur pœnæ ſanguinisf. t Non enim lex 49 in opus metalli detur, uel mulier in miniſte- rium ipſorũ metallicorũ. Idem ſi ad alia mi- niſteria ſordida, ut balnearũ, cloacarũq; pur- gationes:item uiarũ munitiones, quorũ T'ra- ianus quadam epiſtola ad Plin. meminit. Sed quid ſi de ſolius infamiæ nota agatur: f Et ui- deretur cauſam famæ ipſi uitæ æquiparari: unde& capitalis dicitur d: ſed tamen id ex la- ta ſignificatione eſt: tnam& damnati publi- co iudicio, notantur infamiar,& tamẽ tranſi- gere nõ poſſunt.Quapropter idem ſentio, ſi de pœna amiſsionis omniũ bonorũ, uel ma- ximæ partis agatur, quia talis pœna non niſi opinione quadam uulgari ſanguinis cauſæ æquiparaturꝰ. Vnde prouerbiale carmen: T&οOop, eSip æiαεν ον. Argentũ,& anima& ſanguis eſt mortalib. Verè enim quælibet corporalis etiãà minima pœna quacunq; pecuniaria durior cenſeturt. Sed probabilior dubitatio eſt: Quid cùm de membri amputatione agitur? non enim hæc pœna inter capitales reperitur. f Sed tamen Alex. cæteriq; recẽtiores, fatentur ſanguinis cauſam eſſe,& ideo tranſactionẽ in ea nõ pro correcta eſſet. Et hæc ſententia proculdubio humanior eſt. Ego tamẽ uereor ne in leui ca- ſtigatione nõ ſit uera:quia fuſtuariũ, admoni tionem potius quandam tũc reſpicit, quara tione etiam iure canonico moderatè permit/ titur. Ettamen Pontanus, Alex.& cæteri fa- tentur ſuper pœnis, quæ iure canonico per- mittunt᷑, primæ legis noſtræ regulæ locũ nõ eſſe, ſed poſteriori tantũ, quia huiuſmodi nõ Pontificũ pœnã ſanguinis cuiquã irrogats. Vnde factum eſt, ut nec ſententia illa appro- bata ſit, qua traditur, iure Cano. fin pęnaper petui carceris tranſigi poſſev, tanq́; morti æ- quiparet᷑ij. Vt enim Alex. rectè cenſuit, mor- ti ſolùm ciuili ſimilis eſt, nõ naturali, alioqui eo iure nemini indiceretur kx. Solùm ergo eo iure tũc licita erit tranſactio, cùm clericus ex- autorandus, ſeculariq; iudici tradendus eſt! so quod ob criminis immanitatẽ quandoq; fie- ri ſoletS ed quid in delictis dicendum, quo rum pœna ex lege municipali eſt pecunia, quam ſi intra menſem reus non ſoluerit, cor- poralis efficitur? Et Baldus, Salicetusq́; cen⸗ ſuere licitam eſſe tranſactionẽ, quoties eueni re poteſt, ut ſanguinis periculum ſita alias ſi huiuſmodi periculũ probabiliter non ſubſit, ſecus eſt. Attendimus enim ad genus pœnę, ut qualitatẽ iudicij diſcernamus o. Sed rur- ⸗ 6o ſus quid in criminibus priuatorũ iudiciorũ? Et receptior eſt ſentẽtia, ut neq; paciſci, neq; tranſigere liceat, ſi criminaliter iudiciũ inten daturꝰ: quia accuſator deſiſtere non poteſt. . 1 reus autem pro conuicto haberetur'. Si uerõ ciuiliter ilterige 1' d) qſälten ult acbalbu ei wrummi c mus. autha ain He,, 5 0lp qe coli. 1— 9 hr ſcel 4 5 3 lmol r ſ8 ncotra A Bn Puere tcoraig m. lel,, n rbespri 1. Acilerii gu lten lnqul aum f einqgui enend, 1 6 urfftqula Benn lonem 5 deinur. ui ca w.[2A4 Aocc „anleſcat, 1 auc gllelei. ſaeſe ßge au Gagcllüadh mihan 4 4.Laut dm. fr dſutmm num. ghrt aren ſequot auten. Salla grdr pacl3 b linurpeſia laüſtione ing Seod. aM gtuli 47 büſt tlsſunti di 71 ic Aau 3 üin Qui 6 d önſt F vlterno agi- 4 3. ühünöeſtt luſteniavlicere Lauſt zidnepacil d lutluti f dipo pan. krunlp e cinarchip⸗ Flllncrimine ſcopatu.cen alatonẽar ptu.e at umbnec! circicellons au detamen reci f Alü ps H ſſge in Kic — g oſententinin Eeal üslſ neckeulm e, iöpœnän 7 rmgactionen p Bbb. cjd= ſtelhutdi coluſſderz fiumnnepri 50 udgmrami un no ui i Barvl j 1 4 85 videnl nb ſ 3 znd R de ſmrm mtacinus 1 Burr.dci Ta mefJed n cemmd e im reo ded lmkess a tznöcrn t. JNafa mauidiudde 51 WMirorri tmwingrir hef Müſtquo ſen Li ded Uomt g dademia ui Kteturig emel lunpta ri, Actimin; u Umlnit Fälamein e ltotaheke deac ellait halimp dionenz 6 inn ſu recsd Wy mmo„ 3. rlatdur R lwiti iu modo dn ial fir arure umſt 4 quonia.l. m bacpht 3 tr pactus ff anſaäinn 1 ac his qui not. uia nô por-g 5 lpoſt deciſio⸗ ari a bolettn poſt ari, quinſi em. j de fur. mguini licnſt linterdum.9. di tleiügi qututelam.ff d lcet ven qe furt. nec inter cn c lac. Butrig. et Le ueteri cnune Rim. hic. lenqua cotpan d lrcſeiito-5. behnehe beree erff Sal, 3 3 hds Aih, e gl fin de pri nõ 3 b.n b unt. delict. dolle, Diab 1 iudex circii Alsionehei uento. de min. 1 impetucm g lij uerſ nanq; u nihilgtummi“ j. de ſec. nupt. deprændanturè 54 Aminime excog, 55 arg. d..licita- ud Salluſtiumca 3 tio.g. quod illi Im caſtigalioned’, cit- de pub. gipoſſeſdemen, i lin fiſci. f.de uerbere ſanglig, iur fſt evite equipani, 55 en eſt verden ,„, ucin adulterioce à Lfitib 6. quæ dam. de pact. regulæ excepi ntia proculdubo ereor neiin leuic“ 56 fuſtuariñ, admoli i tij S5en ae ic reſpicits qun 1 lii. ſen. 221 ſepul. uiol. mocderatepermi m. ſinegaue „Alex,&cætellt’, vit ure canonico pê, in I. quaſitã. ad x regulæ locũii Turpil. uia huiufmocini o li quidéſde si. Noneninlas cötrahſtpul. s cuiquã irogr 57 ntentiaillaappy aſeruide DJano, finpenapelſ adult. ſet, tanq; moftia ig gl..ij. ad Syl- ecte cenſuit,mo’ Lun. Deci. hic. — j alioaul 8 5 naturali Wochi 5 Solum ergocn all ſimora ſo o,cum clericuser enh. 5 denduse 5 gdep. lici Wae ogſe erh male tatẽ q una tis dicendum, 95. eſt pecuu 4. pal entar 1 19 Sne n, ad Syllan. 1 8 Salceuuh u dſi, de pre 3 auoties elè aa onẽ, qu0t ag l, 4 iculum ſti n Nag fidepro zbiliter n0 520 ciuiliter ageretur, tunc ſuper eo crimine pa- ciſciliceret, tranſigere uerò non liceret: idq; certis caſibus, quibus prætor propter datam pecuniam infamia reum notat*. Sed an ideo tranſactio ipſo iure ſit nulla? Et non uidetur: licet em̃ reus tranſi gens famoſus fiat, nõ ingerunt, tranſi- tamen cõtractus te netb. Fuere tamen qui generaliter in crimi- nibus priuatis pactum ualere diſputauerint, nec ulterius deinde reum accuſari, uel per iu dicem inquietari poſſe, cùm in eis regulare ſit, ne inquirat“. Item ne extraneus admitta- turEt quia æquum eſt, ut omittente accuſa tionem eo qui principaliter eſt læſus, fiſcus quoq;, qui cauſam lucratiua prætendit, con- quieicatt, ne uideat᷑ fiſcus ad huiuſmodi lu- cra oculũ adijcere, in his quæ ad correctionẽ morũ potius pertinents: quæ ſententia utiq; diſputando defendi poſſet, ego tamen cõmu nem ſequor: tniſi quòd etiã ſi criminaliter agatur, paciſcente reo nõ arbitror ullam con feſsionè fingi:quia lex generaliter, In fiſci, in quit, cauſis pacti, ſi preciũ dederint, pro con- feſſis ſunti. Si igitur nõ dederint, pro cõfeſsis nõ ſunt. Quid hoc reſtringimus, cùm crimi- naliter nõ agiturc f Cæterũ ante cœptã litem dubiũ nõ eſt tranſigere, paciſciq; de crimine priuato licere x. Tametſi non obſtante repu- diatione paciſcens, qui accuſare uoluerit, ad- 30 huc audiri poſsit, ſi ab alio præoccupatus nõ ſitin crimine uerò publico repudiari quoq; accuſationẽ anteq́; inſtituta ſit, poſſe, ſuprà di ximus n, nec Turpil. 8. C. locum eſſev. Turpi ter tamen recipi pecuniã huius rei cauſa cre/ diderim 0,& ideo cõdici poſſe?. Et ex his con ſtat perpetuã nõ eſſe hanc regulã, ſed quibuſ dam caſibus in cauſis criminalibus, quæ ſan- uinis pœnã nõ ingerũt, licitã eſſe tranſactio nem miſſa eſt, ut dixi, accuſatio: uel abſque precio in crimine priuato pactum eſt.Sed ð& in deli ctis, quæ omittendo, ſeu per deſidiã cõmiſſa ſunt, nõ uidetur prohiberi tranſactionem: ut cùm ſeruus dominũ non defendit. Grauius enim facinus patrãdo delinquit᷑, quàm negli gendo:. tSed& ſi quis tranſegerit,& pecu- niam reo dederit ut crimen agnoſcat, fatea- turq;, nõ cenſetur rem illicitam feciſſeꝰ. Sed nunquid iudex ex tali confeſsione ſola reum ta pecunia, qui pro confeſſo habeturu? Et ui- 9 c. 1 7—. 5. ecßpai üng aukuifdem. Datione nõ indiget⸗*. Arbitrantur tamen Do ctores, ſi reus de innocentia ſua probare ue- de tranſactionibus. 10 20 pactioneinue:ut cùm ante litẽ cœptã re/ 40 50 60 5²¹ lit, audiendum eſſe:quæ ſententia æquiſsima eſt.Et cùm hæc confeſsio ex diſpoſitione le gis inducatur, meritò Tancredi ſententiã cõ- futaui, nõ uideri confeſſum reum aſſerentis, qui proteſtatus ſit, eò ſe trãſigere, quò diſpen dia litis euitet: tin gere nõlicet, citracfal legum enim diſpo ſitione partis prote ſtatio nõ attenditur b. Vnde fit ut hanc captio nem probare non poſſim: ſicut nec aliam ab Alberico Iaſoneq; traditã, ut notarius ſimpli citer remiſsionẽ fieri ab accuſatore ſtipulet nomine omniũ quorũ intereſt, nulla ſpeciali- ter ipſius rei mentione facta.t Videtur enim nobis cùm primũ reus remiſsionis beneficio utatur, ratum contractũ habere“ atq; perinde eſſe, ac ſi cum eo nominatim conuentũ eſſetꝰ. Quod& eo exemplo probatur, cùm genera liter citantur, quicunq; ſua intereſſe præten- dunt:,[& Titius in iudicium uenit, ſatis dici- tur nominatim citatus f, cùm talem citationẽ ueniendo approbauerits. c Citra falſi accuſationem.) fSed quæ eſt ratio, ut falſum exceptũ ſit? Etueteres, quia plerunq; falſi accuſatio ad pecuniariã æſtima tionem refertur“, t& iura cõſtitui oportet in his quæ plerunq; fiunt“ quæ ſententia repro bata eſt,fcùm etiam in priuatis delictis crimi- naliter deductis tranſigi nequeat, ut ſuprà ui dimus, quæ tamen ad æſtimationem referun tur:nec uerum ſit plerũq; pœnã falſi eſſe æſti mationẽ, timò eſt deportatiot, irrogaturq́; ſæ piſsimè ex alia, q́; pecuniaria cauſa;.[ Alij fre- quentius id conſtitutũ aiunt, propter grauita tem criminis, quod nõ ſolùm iuris, ſed etiam facti infamiã apud omnes irrogat, quæ macu la damno uitæ æquiparatur m. Sed& hæc ra- tio infirma eſt, cum in cauſa criminũ, quæ in- famiam infligũt, qualia ſunt publica iudicia, tranſigi non poſſe, ſupra oſtenderimus: mi- rumq; ſit propter grauitatẽ adulterij ſenſiſſe ueteres tranſigi nõ poſſe, propter atrocitatẽ falſi poſſe. Ego lib. Paradox., v. cap. IX. aliter exiſtimaui, ſnẽpe in crimine falſi ſpecialiter id traditũ, ut nõ niſi ex ueris probationib. cõ- demnari quiſquã poſsitn, meritò ergo tranſi- gi poterit:quia qᷓʒuis tranſigens loco cõfiten- tis ſit, fea confeſsio ueram probationẽ nõ fa- cit, ſed præſumptã, ut ſuprà docuimus: qua tamen in re amplius deliberandum uidetur. Et fortè lex noſtra falſi crimẽ nõ excipit b, ſed eum qui tranſigit, poſſe de falſo condemnari ſanxit, ut falſum cõmittere cenſeatur, non ſo lùm qui uera abſcondita, ſed& quitranſigit, ut impunè quis euadat. t Quem intellectum præpoſitio illa, citra, confirmat, quæ nõ tam exceptiua, quàm priuatiua eſtr,& pro ſine, ſeu abſq; ponitur:cuius ſignificationis pluri- ma ſunt apud ueteres exempla. t Nam& ca- lumnia& præuaricatio ſpeciem falſi habents. Vnde& lex fallaciter accuſantes hos appel- lat licet non lege Cornelia, ſed ſenatuſcon- ſultis alijsq; pœnis puniant᷑, legis tamen Cor neliæ exemplo introductis: quæ& ad temerè ——— 222 3 59 a d. l. ſerui. J. de adul.l.pen. ff. de calum. 60 5 d. l. alimenta. c l.4. f rem pu pil. ſal. for. 61 d Bart. d. l. licita tio. in prin. de public. e l. ſi eo tẽpore. J. de rem. pig. 6² f l de pupillo. ũ ſeruo. ubi Mo der.de ope.no 63 ui nunc. 54 65 g l. l.j. in prin. 66 de fer. h l. ipſe. j. de fal. i l. iura. ff de leg. k l.j in fin. ff. de 67] fl. 68 7 d.j.j. m d. l. iuſta. de manu. uind. 69 n gl.l.iuxiſgen. ſ quod fere. ff. de pact. Deci. c. porrecta. de confir. util. 70 0 arg.l. iubemus j. de proba. 71 p arg. l. Lucius. ff. ad Turpil. q c. j. de crimin. fal. gl. l.preſbꝰ teri.. de epiſ. e cler. 72 r L. ci dos. 5. de pact. dot.l.de- bitor.de com- benſ. 73 s I j.§. j.&§. Ppræuarlcato- rem. ad Turp. t l. fin. in prin. j de abol. a l.ſi quis obre- pſerit. de fal. b I. j. de fal. 74 e à lipſe d quæſitum. A 82 OͤG A d l. admonendi. de iureiur. c l. quod ſi defe rente. de dolo. 3 f I. ſub ſpecie.j. de re iud. 5²² judici obrepentes extendit ⸗,& de eis nomi- natim loquitur, qui ob non denunciandum, uel ob non dicendum teſtimoniũ pecuniam acceperintb Non poterit ergo quiſquam de criminibus hiſce publicis paciſci uel tranſige re, quin falſi dam- netur, propter ca- lumniã ſcilicet uel falſi accuſationem. II DEMAVGG. ET præuaricationem: Cæſſ. lreno. quod tamẽ ante in ſtitutam accuſatio Sen prætextu in- —.. X nem nõ procedit. ſtrumenti poſt re Noua inſtrumenta potre perta, non reſcindunt tranſaclionem. luramentum etiam comperto periurio non reſcinditur. gententia lata non reuocatur ob ſuperuenientem probationem. Laudatiuum boni uiri iudicio confirmatum non reſcinditur. probabilis ignorantia dat occaſionem reſcindendi tranſaclionẽ & rem iudicatam. princeps reſcripto tranſactionẽ reſcindere poteſt, nõ doli actio Denunc iatione euangelica ſuccurritur læſo per tranſactionem. kiſcus ante triennium repertis inſtrumentis actioni reſtituitur. Durum eſt ad ea extenſionem fieri, quæ contra regulas iuris cõ munis inducuntur. Eacilius coacto qudm conſentienti ſuccurritur. Lex difficulter priuatorum conſenſum perimit. Lex tibi ſuam, non tuam aufert prouiſionem. gententia inſtrumentorum uires rigore iudiciali, non exhibito- rum præfinito termino, perimit. Tranſactio inſtrumenta conſenſu extinguit. Repub.& pupilli extra ordinem pari priuilegio iuuantur. Eccleſiæ fauor cum pupilli idem eſt. Eccleſia contra eccleſiam pari iure cõmuni utitur. Tranſactio non uiſo teſtamento, poſtea reuocatur. gententia non uiſo teſtamento lata, exceptione repellitur. gententia non ficto partium, ſed a iudice robur aſſumit. gententia dolo rei lata, actori priorem actionem reſhtuit. Aduerſus tertium agitur, qui ſententiæ dolum præſtitit. Actio doli cum utili actione poteſt concurrere. Actio doli famam rei onerat. Acdlio doli conceditur cùm nulla alia ſuppetit- Omnia iudicia ſunt ſtricti iuris. Tran ſactio iudicium reſoluit principaliter. Tranſactio cum ſtricti iuris ſit, dolo non reſoluitur. Exceptio doli eſt odioſa. Nemo ex calumnia ſua lucrum ſentire debet. Aclvre doloſe litem inſtruente, tranſactio ipſo iure nulla eſt. Magis actyri quam reo calumnia imputatur. Reus nunqᷓ calumnia notatur, ſed tantum in expenſis damnatur Actoris calumnia in quinq; caſibus non uitiat tran ſactionem. Ad reſcißionem tranſactionis non datur furti actio. Subtrahendo inſtrumenta, dolus committitur, ex quo farti actio oritur.(cælauit. Ealſi reus eſt qui inſtrumenta deleuit aut combuſßit, aut tabulas cum falſiaccuſatione criminali actio de dolo concurrit. S VB PRAETEXTVv.) † Hic ergo decidi- tur, non ideo quòd quis noua inſtrumen ta repererit, reſcindi ſemel factam tranſactio nem. t Quod ad iuramentum quoque produ cendum eſt, cùm ſponte partiũ, uel acceden- te iudicis autoritate delatũ eſt“, adeò ut ſi de- tectum ſit periurium, ſola ſpretæ religionis pœna ſufficiat, iuramentum uerò ipſum non reſcindature. fQuod& in re iudicata dicen- dum eſt: nec ea enim tali prætextu reuocari regulariter poteſti quod intelligunt Paulus & Riminaldus, etiam ſi ſententia lata ſit, tan- Alciati coment.in Cod. Juſtin. 10 4⁰ 0 60 523 2 4. fopte quam non probatum fuerit, adnuc ſuperue- ſiol coy niente probatione non reuocabiturs. fIdem hi m lod quoque in arbitratoris laudatiuo dicendum, 2 dgl 75 cdl dur⸗ quod ſi boni uiri iudicio uel partium homo- 45. 4 Atel nu logia confirmatum ſit, ſubuerti amplius non ndinte. 3 deu Poteſt' duranteue hlijifie“¹ vcam perti, tranſactionem roô reclamandi iure aiaelhe 9 lalre 1 bona ſide finitam, re ſecus eſſet: quæo⸗- flgſ a Minsai 5 ſcindi iura non pa- dnale 5 rationeim terlſtem 6 7 Tn 1 . 8 3 ſi er ucta Wunt, ut tan⸗ m.H. gbin Cl rnt; tiuntur. Sanè ſi p dem aliquis litium"um puße 41 naiunl ſe uel alium ſubtra⸗ finis eſſet:& quia unne imputandũ eſt ei, 4 0 urfranle qui principio huiuſmodi inſtrumenta nõ in/ ralupart uenitk, cùm poſt dilationũ probatoriarũ con k lpura 1 lisllecmn ceſsionẽ lapſis temporibus lex uelit diffiniti- ccep il nüücelkg uè iudicari, nec ſinat reũ ulterius ſub cultrol proags 4 dpriualo eſſel. Sed nunquid perpetua hæc ſunt,& qui Taf 4 d aifellus pe tranſegit omni remedio defectus erit? Et ne- aruu 8 p biſiam, gant pleriq;: ſin primis enim ſi quis probabi- 5 anu cgodſent liignorantia lap ſus eſt, ut quia in ius alterius rall ecuodamit ſucceſsiſſet, omnemq; diligentiã inſtrumen- ugi wantur, pe torũ quærendorũ cauſa adhibuiſſet, reſtitui 19 üüconkenſu in integrũ à iudice ex clauſula generali pote- doſs mmligente rit. Na&ex hac cauſa reſcindt poſſe remiu mljinſaa? qunqetin. dicatã Bart. tradit, cùm allegat actor uel reus uscarna ima agertmerit ſe reperti nuper inſtrumẽti in iudicio produ lj ceſmm in umgrobabll cẽdi facultatẽ nõ habuiſſe,qd& receptiſe simũ warfch E lrecpior, eſto, ut hic Alex. ſcripſit,& utcũq; in ſentẽtia“ ,uan muaulrpübltam defendi poteſt, à qua uerus partiũ conſenſus 8 7 un minpupil abeſtv. In trãſactione uerò uix eſt, ut id ſequi pl Fher hr 1 Ipob Apup ego audeama, cùm legis noſtræ mens aduer⸗ en, ſae uſßa aundrr, Su ſetur:fruſtraqʒ hic traditũ eſſet, ad doli actio⸗- barobli mnn Achſeruandi nem recurrendum eſſe, quę nec ei, qui alia ra ꝗdladmona- aibiagugrue tione reſtitui poteſt, concedi ſolet Ad aliud à. ergo remedium confugiendum eſt: id erit, ſi 6 princeps adeatur, qui perpenſa reiæquitate,: li. ſiledi aua uüdusteſtit üt viſcrpto, unf krllateinſtn reſcripto ſuo reſciſsionẽ concedat, quod Ri- h da bälkar prot mi. hic cẽſuit. Nam& princeps reſcripto ſuo tuuusi aclellm:i reſcindere rem iudicatam non poteſt?,& ta- muh lug nneguinur men ex cauſa nouarum probationũ poteſt: menun 4 terumca Ego de hoc quoqʒ dubito, quia lex generali⸗, laui f Uers im ama u ter negat, tranſactionè reſcripto reſcindi“:& pan- zitn riher 3 ſpeciale eſt fauore libertatis, ut princeps adi⸗ u lcauſcim l d in ri hoc caſu poſsit*. Et quamuis fauore abſo- ljufn fi n renf uj lutionis, ut innocens, qui in cauſa criminali Üingeqft en lend loin condemnatus erat, liberet᷑, lex reſcripto prin e rundd cipis reſcindi ſententiam permittatꝰ, non ta-? d.dui lin büne 4 ntetur, men conſequens eſt, idem cõcedendum uel fin e a un unebat in cauſa ciuili, uel etiã in criminali, qua reus liffdi duelcoc condemnationẽ euaſit: ut meritò non uideã, t ben deind quomodo huic ſententię locus eſſe poſsit,ex lanhurmen cepto cùm reus accepiſſet ab actore pecuniã, uuickr ut crimen fateretur, atq; ita tranſegiſſet, con⸗ fiun 1 ul hectot demnatusq; à iudice eſſet?, qui caſus rarò cõ- 127 3 erltpon tingit. Quis em̃ adeò fatuus eſt, qui pecunia I lut frli opi⸗ ſaluti anteponat: alia igitur prouiſio perqui- 66 unence renda eſt Bt alij tradũt denũciatione euãge 7 atid lica poſſe ſuccurri?, quod ego uerũ faterer ſi 4 D ln dis lien probaretur aduerſariũ ſcientẽ in tranſactio- u. an inendie nepeccaſſe, læſæq́; conſcientię reum eſſe. Ex a d ddopari eo uerò quod deinde detectum fuit, dubitabi nieöigut lior eſt quæſtio, alibi à nobis diſputata. Illud 8 hn ſetbine necle cõſtat, in cauſa publica aduerſus lentedene iſco n, àd. wel .1 d M 65 ab iturs de denocienn 11. de ſen. ad b danium hend fſeAmpera- dueni ampüun dtores. ff. de re Ore no 1 5 dicuen iud 4 ſec us epwüte— b arg. d.l.admo Aelt:qua, vendi. mnia nadn nen dei d l quod uero. ne ut 8 legib. dem li M de de 33 Sü d * j de im au dA linter..] nſemmiü eſ 6 uerb. oblig. 1 trumenganäi 10 brobatoriarũ 11 duaxcſunt 1 Sr 2uſctiſa lefectus erirtre, cogen. 12 imſi quisppoe, ,7 Aulain ius aleti f2 l gentiä inſtrunen ue¹ nen.agt ähdib e auis. qui pot. dhibuiſſet reſtiu in pig. 14 lulageneral boi, g 4.5.S ſi qui⸗ ſcindipoſſeremiui dem. legatacior uelnau ih cj exha cod. ti in iudicio prcdi'ii I. qui ure. de Jdc&receptiſimi teſß mil X utcüqginſemi ,, 5 as partiã conſenlu s laraueg,ae Sueſt un ſm uerb. oblig. noſtræ mens adter, I l.ij j. quibus eſſet, ad doli aip, ex cauſ ma. uonec ei, quialun in en ed cäiſclerfättil i anbeufie ndum eſt:delil cjj dein Iete⸗ penſa reiæquinit grunrreſt. oncedat, quodki aceps reſcrivoſuj 3 rnonpoteſt ät Ij.plik. robationũ potef-, de iuſt. Ciur. quia lex generd p Abc inter mo cripto reſcindi, naſteru. de re is, urprincepsad' iud. amuis fauore ion 17 in cauſa crimiul g c. ſuborta. in lex reſcriptopin fin. dere iud. .„ l. de his.. ermittat nonta i ffeo. n ddcedendumul Ljlnõ eſt ff criminali, qoacei ox. merito wue 18 locus elſepobii t Ifi j derebus 16 s lmperatores nanſegilet 5 19 3 oi calus ral„lu Ro.ſing. 19. 9 ſt qu ecune Feli. d.c. ſub- — eu, ona. 1p. ige’ V 1gcubone eugf 0 20 len d uelel X Lſi mater. in degou vanlacih prin. de exce. jentẽ in welleh rei iud. entie reun ien 4 uiced„ Lcum propo- un Geanll ã„. 21 1.44 G1 1 ob15 us ſeuenu 524 fiſco propter noua inſtrumẽta ex diuorũ fra- trum reſcripto intra trienniũ reſtitutionẽ cõ cedi?, quod etiam ad tranſactionẽ hic omnes extendunt: quæ tamen ſententia dubitabilis eſt b.fquia ut durum eſt, in his, quæ contra iu ris cõmunis regu- las inducunt᷑, extẽ- ſionẽ fieri“, ita du- riſſimũ ad ea fieri, ctis inſtrumẽtis, qui bus ueritas argui po tuit, deciſi iti quæ tanta ratione 2ellionlem. litis nõ innitunt᷑:ſentẽ- extorſiſſe probetur, tia em in inuitũ fer ſi quidem actio? ſu/ tur Ttranſactio cõ ſenſu partiũ conſtat:at facilius ei qui coactus fuit, ſuccurrendũ eſte: tnam& ſententia iuris publici eſt, quod facilius à lege tollitur: tranſ- actio priuatorũ cõſenſu inducitur, quem lex difficilius perimit. ᷑ Vnde ſolet uulgò dici, lex tibi ſuam, nõ tuã aufert prouiſionẽ 1 Ad- de quòd ſententia inſtrumentorũ uires, rigo re quodam iudiciali, ſi intra dilationẽ nõ pro ducantur, perimits: fattranſactio nõ rigore, ſed conſenſu extinguit. Veriſimile eſt enim à tranſigente cogitatũ, poſſe inſtrumenta ali- qua reperiri. Vnde qui ſibi in eum caſum nõ cauerit, meritò ſubmouẽdus eſt k. Et hæc qui dem probabilia ſunt, niſi quòd alia ſententia &receptior,& ęquior quoq; eſt. Quę ob cau ſam publicam in ſententia ſpecialiter recepta ſunt, in pupillis quoq; locũ habent, quoniam reſpub.& pupilli pari priuilegio extra ordinẽ iuuanturl. Sunt etiam qui nõ in pupillis ſolũ id obſeruandũ autument, ſed in adoleſcenti- bus quoq;:uerùm Alex. eos ex edicto de mi- noribus reſtituendos potius credit, quàm ex eo reſcripto, quoties dolo aduerſarij, uel ſui facilitate inſtrumentũ in iudicio non produ- xiſſent. Protrahitur rurſus illud reſcriptum ad eccleſiam:& eam enim nõ minore fauore proſequimur, quàm pupillos“u, cum etiã ec- cleſiarum cauſa publica ſito: quod intelligen dum, cùm de re eccleſiaꝶ agitur, nõ ſimplici- ter ipſorũ ſacerdotũ v. Item cùm eccleſia ad- uerſus eum litigat, qui paripriuilegio nõ ſub nitatur.ſProinde eccleſia aduerſus eccleſtam litigans, quod ad reſcriptum attinet, iure cõ- muni utetur 4. Alia quoqʒ ſpeciali ratione re- ceptum eſt, ut tranſactio fieri, niſi uiſis teſta- mento uel codicillis, nõ poſsit::& ideo ſi ini- ta ſit, eis deinde inuẽtis, reuocabiturꝰ. Quod & in iuramento fauore ultimarũ uoluntatũ conſtitutũ eſtt.fSedan idem in ſententia, ut nõ inſpecto teſtamento uel codicillis lata nõ ualeat Et Pontifex ſingulariter cenſuit idem eſſen: quæ opinio recepta nõ eſt, tcùm ex tali ſententia exceptionẽ dari lex dicat*. Ratioq́; cur tranſactio nõ ualeat, nempe in odium eo- rum, qui ſpe tranſigendi tabulas ſupprimũt, ad ſententiã extendi omnino nõ poſsit, tquæ nõ facto partium, ſed à iudice robur aſſumit. b TSi quidem actio.) Vt quia nulla acce- ptilatio interueneritv. Et quod in trãſactione hic dicitur, idem in ſententia receptum eſt, quæ ſi dolo rei lata eſt, poterit actor priore de tranſactionibus. 20 30 440 50 60 5²5 actione experiri,& excipienti de ſentẽtia, re- plicare de dolo, fSi uerò dolo tertij, ſecus eſ- ſet, ſolumq; aduerſus ipſum tertium, ad id q́d intereſt, agendum eſſet⸗. c ISiuerò.) Sed cur nõ potius utilis actio hoc caſu reſtituit᷑? uel directa non ex ercetur, tanquam tranſactio propter dolũ ipſo iure nul- la ſit? uel furti, aut falſi nõ agitur? Vi- dendum itaque de ſingulis. Et circa primam quæſtionem hic ap paret, extinctam etiam per dolum actionem non reuiuiſcere, neqh utiliter:à qua ſententia ſolus Fulg. diſceſsit, quoniam exiſtimat poſ ſe actionem doli cum actione utili concurre- re, quod eo exemplo oſtendit, cùm fideiuſſor hominem Stichum occidit. Alibi enim dici- tur de dolo agia, alibi utilem actionẽ ex ſtipu latu darib. Nam& idem uidemus in actione quod metus cauſa, quæ cum utili& ipſa com petit, ſuadetq́; id æquitas, ut potius utilis de- tur, quàm de dolo, fquæ famam rei onerat. Sed tamen hæ rationes me nõ mouerint, ut à crebriore ſententia deſciſcam, fcùm actio de dolo à prætore nõ detur, niſi quando alia nul la competit, idq; ipſe edicto ſuo teſtaturs, me- ritò cum utili nõ concurrit: quod ſecus eſt in actione metus cauſa cõceſſa, quæ famoſa nõ eſt,&ideo nõæqusè odioſat, ut meritò lex nul lo caſu utilem concedat, quò deceptoris no- tam imminuat. Nec uerũ eſt, eodem tempo- re de dolo actionẽ,& utilem ex ſtipulatu, ad- uerſus fideiuſſorẽ dari, ſed diuerſis caſibus: aut enim hominem occidit poſtquam in mo- ra fuit,& quia perpetuata eſt ex mora actio, utilis datur: aut ante moram,& quia nulla alia cõpetit, de dolo agendũ eſt, ut rectè ueteres diſtinxerunt 8. Quod ad ſequentẽ quæſtionẽ attinet, fcùm iudicia omnia ſtricti iuris ſinti, ſtranſactioq; iudieiũ principaliter reſoluat, ſu prà cõcluſimus i, ſtranſactionẽ ſtricti iuris eſ- ſe,& ideo propter dolũ nõ ipſo iure infirma- ris, meritò&hic actione doli experiundũ eſt. quod etiã defendi diſputando poſſet, quoties ex manifeſta actoris calumnia lis inſtituta eſ- ſet: nam tunc lex tranſactionẽ imperfectam ait, quæ uox ad ſolumteffectũ plerunq; refer- turu. Nec me moueret quòd hoc caſu repeti poſſe, id qd ſolutũ eſt, diciturn, teùm tamẽ ab eo qui exceptiõe odioſa, qualis eſt doli, tutus eſt, repeti nõ poſſito: quia cùm exceptio doli hoc caſu ex æquitate naturali, ine quiſq́; ex ca lumnia ſua lucrũ faciat, inducta ſit, fauorabi- lis eſt,& ideo etiã repetitiõi ſufficit, ut Fulg. Paul. Alex. Jaſ.tradũt a. Receptior tamen eſt eorũ opinio, qui hoc caſu, cũ actor dolo eui- dẽte litẽ inſtruxit, trãſactionẽ nullã ipſo iure tradiderũt, tanꝗᷓ in materia cõtractus deficiat: ꝗa res dubia nõ eſt:, timputatq; actori magis calũnia ꝗᷓ reo:ſiue ꝗa actor nõ niſiinſtructus, & certus iuris ſui, aliũ inquietare debet', ſiue 4 pereſt, replicationis auxilio, doli mali pa cti exceptio remoue tur. Si uerò iam per empta eſt, intra con- —— —— 22 l argentarius. g. fin. de eden. a Iſi fideiuſſor. de dol. l. Sti- chum. O.tam- etſi. de ſolut. 23 b. mora.. fin. de uſur.l. mo- ra. de uer.obl. c l. ſimulier. 9. fin. quod met. cauſ. d l. pen. in fi. de in integ. reſtt. 24 e I. j. in prin. de 25 dol. f glll. ſicum.§. eum qui. quod met. cauj. g Bar. d. ſ.ſi fide iuſſor.& d.l. mora. h I. j. j. ſi plures una ſenten. i dixi 5. in rub. eod. k l. dolo. j. de in- util. ſtip. I l. in ſumma. de cond.indeb. 26 27 28 m. meti.§. ſed quod prætor. qd met. cauſ. n d. l. in ſumma. 0 l. qui exceptio nem. de cond. indeb. 29 p l. qui ſe debe- re. de cond. ob cau. 30 q Bart.J.ij. j. qd' met. cauſ. 31¹ r lj. de tranſac. 32 s I. qui accuſa- re. 5. ttt. uij. 5²26 quòd reus ſedefendit, quæ defenſio uelamẽ- à I j. ad Turpil. tum aliquod aduerſus calumniam ſemper ha 33 bet: quapropter nunqᷓʒ; de calũnia notatur*, ſed ſatis eſſe lex exiſtimauit, ſi expenſas reſar ciret b. †Adnotat tamen hic Jaſon quinq́; ca- b l. properandũ ſus, quibus tranſa- . ſin autemal ctio ualet, quãuis terut.j. de iud. actore calumnian- te, quos ab eo qui uoletaccipiat. Nũc de tertia quæſtio- 34 ſtitutũ tempus tan-/ tum, actionem de do lo potes exercere. IIDEM AVGG. ne uidendũ. Et cũ Antiſtiæ. lex noſtra, ſubtra- On minorẽ au- cta à reo, ipſi acto- toritatẽ tranſa-/ ri inſtrumẽta affir- ctionũ, quàm rerum met, uideretur fur- judicatarũ eſſe recta e I. qui tabulas. ti agi poſſev. Vnde ff de furt. ſequitur, ut de do- lo actio nulla ſit, quę tum ſolum cõpetit, cùm d I.j. in prin. cũ aliter nec ciuiliter nec criminaliter actori cõ- 20 gl ffde dol. ſuli poteſt ò. Sed difficilima nõ eſt reſolutio: 35 Tad reſciſsionem enim tranſactionis, de qua hic tractat᷑, actio furti nõ cõpetit, quæ ad pœ- nam uel ad recuperandam rem ablatã datur, mmNerito ſolum de dolo reſciſsionis cauſa age- e lj. de in integ. ture: quod& Pet. ſenſiſſe uidetur. Doct. autẽ reſt. larbirio. aliter multifariã diuinarũt: Accur. hic nõ fuiſ jihte 4 ſe cõtrectata inſtrumenta primũ cõminiſcit᷑, defn. at abſq; contrectatione nullum eſſe furtum 1. g lſtis quirem. Deindeper alium facti inſcium ſubtracta in- 5.ſitua ſiqus ſtrumenta credidit, quo caſupropter ſubtra- perferendu.ff hentis, qui ſolus cõtrectauit, bonã fidem, fur de furt. ti nõ agi cenſuit?. Butrig. Bart.& non pauci h lei qui.de far. alij hic de dolo tractari aiunt, qui celando, i Largentarius. tranſactionemq; extorquendo cõmittitur, ex õ fin. de eden. quo furti actionẽ dari negant: ſecus ſi de do 36 lo ageretur, fqui ſubtrahendo ipſa inſtrumen ta perpetrat᷑, unde furti actionè oriri cõſtati. Sed certè lex noſtra, ſubtractis, inquit, inſtru mentis. Nã& ſubtractio ipſa principalis eſt, ideoqʒ ſola perpendi hac in re debuit?: quod in furto maximè dicendũ, in quo conſtat ex quotidiana cõtrectatione,& clãdeſtina repo ſitione, nouũ crimen nullum cõmitti!. Tum enim ille deliquit, cùm rem ſubtraxit: at poſt- quam fur eſt, alia noua nota nõ maculaturm. Cęterũ quod poſtremò attingendũ ſupereſt, cur falſi crimine hic agi non poſſit, expeditã habet reſolutionem.¶ Non enim quiſquis in- ſtrumenta ſubtraxit, falſi reus agi poteſt, ſed qui uel deleuerit, uel cõbuſſerit: ſicut&necil le eo crimine tenetur, qui aduerſus ſolũ acto- rem tabulas celauerito. f Quãuis quod ad le- gem noſtram pertinet, abſurdum non eſſeali qui exiſtimauerint, ſi cũ falſi accuſatione cri- minaliter mota cõcurrere ciuilem de dolo a- ctionem concedamus h: eſt enim falſum ſpe- cies doli, ſicut& ſtellionatus d. k l. ſi qs nec cau ſam. ſi cer. pe. 1 I. ei qui. l.ij. de priuat. del. m.iiij.. ſed qd. meretrici. de cond.ob turp. cauſ. n l. Paulus. ff. de falſ. 37 0I. iij. 9. ſi quis dolo. de tabul. exhib. 38 p l. ſi quis affir- mauerit. in fi. de dol. ꝗ l. ſifideiuſſor. §. in omnibus. fr mand. 1 Autoritas tranſaclionis& ſententiæ eadem. 2 Sententia iuris ciuilis obſeruantia firmior eſt, qudm tranſactio. 3 Tranſſactio iure naturali magis ſubnititur. 4 Multiplex eſt inter ſententiam& tranſactionem difftrentia. * Sententia facilius qudm tranſactio reſcinditur. 6 Tempus contractuum probationem, non ſubſtantiam reſpicit. Alciati cõment. in Cod. luſtin.„ 7 In contraclibus teſtes adeſſe& cognoſcere debent. 8 In re ardua noctu perficienda& probanda, tria luminare- ↄ Nocturna probatio in iudicis arbitrio ſita eſt.(quiruntur 10 Notarius impune partiũ aſſertionẽ circa nuncupationẽ ſe- ꝛ1 Inſtrumenta noctu facta, ſuſpecta ſunt.(quitar. 12 Electio noctu facta ac- — 4 cedentibus alijsadmi ratiõe placuit. Siqui niculuficile ifrma dem nihil ita fidei cõ ri poteſt. 13 Sententia iudicis noctu „ gruithumane, quam 0 E 9.0 lata, non ualet, niſi ea, quæ placuerant, neceßitas poſtulet. cuſtodiri. Nec enim 4 Laudatiuum& nociu, ad reſcindendum pa 7, Aen Dut ſus — ente, dici poteſt. ctum ſufficit, quòd 15 Arbitratoris mandatu hoc ſecunda hora tranſaclioni aquipa noctis? interceſsiſſe ratur. 16 Appellatur Inocluet feriato die. ON MINORENM.) Par igitur eſt ſen⸗ NnA orsch autoritas:utrũq; enim obſeruandum eſt, ſiue ſententia iudicis præceptũ, ſiue tranſactione promiſſum In hoc tamen differunt, quòd ſententia propter iuris publici obſeruantiam iure ciuili firmior eſt: ttranſactio propter uerum partiũ conſen 3 ſum iure naturali magis ſubnititur: thincq;a- 4 liquæ proditæ ſunt differentiæ:, ecce ſenten- lſibtram tia aduerſus ſententiã nõ ualet, tranſactio ua⸗-.ſidtcmai let: ſententia ſecundum acta interpretationẽ cod- recipit, tranſactio latius ex mente partiũ ac⸗ t lſiuaſa cipitur*. Ex ſententia quis ingenuus reddit᷑, 8 ei expactione nõ redditur: ſenttentia executio Tan u nem intra quadrimeſtre tempus nanciſcit᷑. dunn tranſactio nõ nanciſcitur, niſiin iudicio facta iimanj ſit, quo caſu propter confeſsionẽ iudicis arbi teing i trio tempus ſolutioni præfigitur*. Ex ſenten nacodeun tia actio in factum uel perſecutio iudicis offi par cio cõpetit b:ex tranſactione, cuùm cõtractus? li jariſt 40 innominatus ſit, nulla actio datur“. Ex ſen⸗“ l ſ cebiten tentia ſola naturalis obligatio oritur, quę nos ſeiuci. 1 parère magiſtratibus iubet“: ex tranſactione brn 1 uera, quæ ex conſenſu naſciturt Vnde&ſu praà facilius putaui reſcindi propter noua in- lſueja ſtrumenta rem iudicatam poſſe, quàm tranſ- uluae- actionem: excepto cùm ideo reuocat᷑ tranſa ſigin ctio, quia non uiſis nec inſpectis ſupremi iu- e Batlule dicij tabulis inita ſits:hac enim ex cauſa res uanmc iudicata non retractatur. dil ncc so b Hora noctis.) fNihil enim refertin cõ é ilhn tractibus, an die, an nocte celebrati ſint, quia g lause tempus eorum ſubſtantiã nõ reſpicit, ſed pro h Luhn bationem. t Debent enimteſtes ipſiactui ad⸗ 7u⁰ 3 eſſe, partesc; cognoſcerei, quod noctu fieri f lie nõ poteſt, niſi lychnus accendatur: ſimò in re ſuſpecta,& grauis ponderis, tria lumina ne- ceſſaria ſuntt, alioqui nulla eſſet eius rei pro- batio. Vnde traditum eſt, reprobatos fuiſſe quoſdam teſtes, qui homicidiũ à Sempronio 6õo tali nocte fieri uidiſſe ſe dicebant: id enimim poſsibile eſt, niſi luna lucente, uel accenſis y⸗ chnisl. Ego rem omnẽ arbitrio iudicis relin quendam magis cenſerem: ſunt enim quidã gllſta. E 1aS4 lenus Linhacs feliũ oculis, qui noctu uident, quos Gale diij net. cuſ r lijgeinin 30 cid. 5 Sſuai qubiusu re dellberli⸗ um. ierſ li. Srut uenteinli 8 zumpalg 9 at iinedum aiit aideoiuc N bnd uequa arninäun⸗ aasagodnull iih ruceru.N. rinoctuue übn einnoctu fac chn uif Vade& Mreulere uid iij ancllusc p bütrmaripe Kijt bwänlatan ri wrim iudh A uilüme n Rellgendü, ug nünnelle“ naf mltudine c mawbinnocten s erpreßs uiiuggiapræl a llerudine aus gennſente mm Prchi Tbraalj et Wäionẽper 4 nvrislaudh Alrihanus hunerm 6f nſeut di ael AKeütranſas 1 dr 2 „ niarſ ſ c Bäl. in rub. de 4 falinſt. col.5. u 3 Bat.lſiinrẽ. — 1 erei uend. Gfa mnium. de un Ona 8 teſta. chen ger flabij de filſ 16 a ni,c nos autẽ. in 5 nnam mau b bhae tabel. oiſach loni egin 10 ratur h Bald. c.j. pen. 16 ztpelaur oui col. de frinſt. dde. i arg cj. ut ec⸗ cle benef. 1 k c. quia ppter. fin. de elect. —s Daigitrelſ f Autoritas: uti ve ſententaiudch, Ab. c. j de clä. g depromiſſumrin dep. Moder. lententiapro ce tract. de elect. nure ciuili firmio, ii Parte. c.z iureciuiltfmmi, ihan 9 5 rumpartiũconla, os deleg 8 ic. deleg. bdniutur hincg, ahaaute 11 entie ecce ſent m ſedcbunt in aalet tranſactiou, auth.de iud. ctainterpretaton 1² mente pariũx, 1i jjij. deſe singenuus redddi rſ. 13 ſententia execuid“ d. c. cõſuluit. tempus nancict: ucrſffi'ſide niſtin iudiciofiin meis⸗.fin.ſi eſsionẽ iudiciau frriatis de ar⸗ figitur Exfen iu ſecutio iudibch in proa f. ne, cüm cOtlacli Bar.1more.de tio datur-ExſcH' fris. atio oritun querc: Da hic,&d. et“. ex tranſactiſe cconſuluit. ſcitur Vndeäll; Alex.hic. i propternouui, c. quintauallis 2ran de iureiur. poſoqummſ eenen, deo reuocat tunt is ſupremiiu& Auth hodie. auſaté ubi Bald. j. de appell...9. 5 4 dies. uerſ. 15 2„ n. quis ergo. ff. C llebrauiſin qul 1 quan. app.ſit. 4 ect enimexc 1 ant en n:ſunt dè( ſenls! lcnt,quos gdl 9 5²⁸ Bld S. iag. P & alij ueteres nyctalopas uocãt:. Sunt quan- doq; noctes ſubluſtres, ſunt crepuſcula, qui- bus uiſus omnino nõ impeditur. Quod& in ea ſpecie cenſerẽ, cùm notarius in inſtrumen to atteſtatur, Arduinũ mille aureos P. Janua- rio ſpopõdiſſe, ne- 7.. 8 gatq; id Arduinus, proponas: cum nul, nec cõſtat ee lum tẽpus ſn men 1 treſtib. nOtario, aut re1n, eis maiolis XXV. an⸗ cognitũ fiuiſle: ci Genſi enim nihil neceſſe is conſenium tepu- ſicteſtes, qui inſtru diet. mento adſunt, con TiEm KvGG. trahen 3 3 n halienn Sededar cũ& no-. labzck 5 Vm ea quę trãſ- tarius ſolam partiũ 11 S0 actionis cauſa da aſſertionem, ita ſe nũcupari affirman. tium, impunè ſequature, apparet facilè poſſe falſum committi, uel de alio Arduino intelli- gis:& ideo iudex eam præſumptionem, quæ pluralitati perſonarũ aduerſatur, ex rei cre- ditoris ue qualitate, contrarijsq́; coniecturis moderabitur:, nec facilè tali documento cre- det, quod nulla negocij geſti uiua atteſtatio- ne iuueturs. Non tamen par ſemper cauſa eſt actus noctu uel interdiu geſti: tinſtrumenta enim noctu facta, facilius ſuſpecta pręſumũ- tur? †Vnde& electio noctu facta, licet mero iure ualere uideaturi, tamen ſuſpicione non caret, faciliusq́; accedentibus alijs adminicu- lis infirmari poſſetSed& ſententiam iudi- cis noctu latam non ualere receptius eſtide- bent enim iudiciarij hi actusinterdiu fieri, cũ & tali ſolùm tempore ſedeãt iudices“. Quod intelligendũ, niſi quando aliâs res tempore eritura eſſet“, uel iuriſdictio finireturo, uel multitudine cauſarũ impeditus iudex, neceſ ſario in noctem negocium diſtuliſſetr, uel ſi de tranſactionibus. 10 20 partes expreſsim conſenſiſſent d. Idem ſitaci 40 tè, ut quiapræſens non aduerſatur, ſed ſiletr. Cõſuetudine quoqʒ induci poteſt, ut tali tem pore lata ſententia ualeat, quod omnes hic fa tentur. Excipit Alber.& ſententias in cauſis pijs latas:alij etiam eas quæ ad uoluntariã iu- riſdictionẽ pertinent.Illud quoq; conſtat, ar bitratoris laudatiuũ ualere, quod noctu dictũ corã partibus ſit, uel etiã altera abſente, dum id iuris ei ex mandato competat, ut etiã abſq; citatione decidere rem poſsitꝰ: fcontractui e- nim ſeu tranſactioni arbitratoris mandatum æquiparatur, quod alibi diſputauimus. tSed &appellatio, cùm ad defenſionem pertineat, noctu interponipoteſt“: quid ni: cùm& die fe riato appellare poſſimus?. Quę autem noctu proteſtationes fieri poſsint, alibi attigimus. Qui tran ſaclionis cauſa dedit, fruſtra precium petit. simulatio fieri dicitur interdum actu imaginario. dimulate agitur, quod falſa ſpecie honeſhᷣ tegitur. Simulatè agitur quandoq́;, cum mutata cauſa contrahitur. Contractus ſimulatus eſt, cum ex mente contrahentium ſubſtan tia debiti deficit. dimulatio regulariter non præſumitur.(ſam allegabit. Qui contracaum ſvnulati affirmat, fpecialem ſimulationis cau 50 60 5²⁹ 8 Contractus periurio non confirmantur. 9 luramentum ne ſimulationi aduerſemur, ualet. 10 luramentum in contractu ſimulato nullum eſt. 11 luramentum contractui ſemper eſt acceſſorium. 12 luram entum quamuis ex interuallo appoſitum, contraclus naturã imitari debet. 23 Iuramentũ in odium ca rlaut retinerl conlUe uillantis ſimulatũ con nit, uelut emptorem tractum fimat. eum quẽaccipere pla 14 luramenti deciſio in cõ be tractu ſimulato ex iu- Eucrat, Obtinefe Pfa- dicatis pẽdet arbitrio ſcribitur, his quæ ſi- mulatè gerũtur pro vM EA.) infectis habitis, fru- a Qui rem ſtra ficti precij poſtu ob tranſactionem lacur 7 dat, licet cauſam uẽ ditor tamẽ nõ eſt, & fruſtra precium petit.t Triplici autem mo do inducitur ſimulatio: quandoq; enim con- trahimus id agentes, ut contractus ille omni- no nullus ſit, imaginariusq́; hic actus appel- laturV. Quandoq; in ſpecie aliquid agimus, cauſamqʒ iuſtam prætendimus, cùm tacitè a- liquid illicitum agatur, ut cùm fœnerator ꝗ́d pignoris cauſa acceptum eſt, emiſſe uideri uults, hicq́; propriè contractus ſimulatus eſt. TQuandoq; uerè contrahimus, ſed ſolùm iu- ſtam cauſam in aliam ęquè iuſtam mutamus, ut quod mutuũ fuit cùm depoſiti cauſa apud nos eſſe fatemur:,& hunc propriè ſimulatũ contractum non eſſe Bart. cenſuit, cùm ſub- ſtantia debiti non deficiat, licet mutata ſit cau ſa.t Hic tamen apparet rectè dici cauſam ip- ſam ſimulatam, opinor& contractũ hic eſſe ſi mulatũ, cùm ex mente contrahentiũ ſubſtan tia debiti deficiat: actum enim erat, ut preciũ omnino nullum deberetur, ᷓuis inſtrumen- tum uenditionis nomen preæ ſe ferret. Non pręſumi autẽ ſimulationẽ regulariter traditũ eſt, quia inſtrumento ſtandũ eſt, donec aliud probeturb fdebetq́; quiſquis contractũ ſimu jatum fuiſſe affirmat, ſpecialem ſimulationis cauſam allegare, probareq́;, alioqui obtinere non poſſet, quod Bartolus reſpondit. Sed uid ſi in caſu legis noſtræ iuſiurandum ac- ceſsiſſet? tEt ſi iuratum ſit prędicta omnia eſ- ſeuera& ẽ. nihil adhuc actum eſt, quia qui a- ctum ſimulatũ iurat eſſe uerum, hoc ipſo per iurus eſt, cõtractus autẽ periurio confirmari abſurdũ eſſet Sed quid ſi iurauit quis actui ſimulato nõ aduerſari, cõtrafacereue? Etua- lere huiuſmodi iuramentũ aliqui cenſuerũtf, idq; promiſſum uideri, ne ſimulatio detegat᷑: & ideo in caſu noſtro, altero preciũ petente, alter obijcere de tranſactione nõ poſſets, niſi abſolutione à Pontifice prius impetrata. Sed hanc ſententiam ego cõmuniter approbari non crediderim. Cuùm enim conſenſus pro- pter ſimulationem à tali iuramento abſit, nõ uidet᷑ neceſſaria eſſe alia abſolutiot. fEt ideo arbitror non eſſe recedendum à cæterorum traditionibus, generaliter affirmantium, iura mentũ hoc in cõtractu ſimulato nullum eſſe, 2 l. imaginaria. de reg.iur. 3 X c. ad noſtram. de empt.l. iij. j. plus ual. qd. ag. 4 a I ſi ex precio. j ſicer. pet. 6 b l. cum preci⸗- bus. de proba. 7 c c. fin. de ren. 6 d Conſil. 65. Pe- trus Nic. 8 e l fin. j de reb. cred. 9 f Abb. c. cũ cõ- tingat. de iure iuran. g c. debitore. de iureiur. Ang. 160. domina. h c. ſi cui. in fin. de iureiur. 10 4 gl. d. ijj. Dd. l. nemo poteſt. de leg.j. 5 Arg.ij.. qd' ſet: uident᷑ enim partes à contractu uero tunc met. cauſ. 11 c Imol. Rom. l. qui mihi do- natu. de dona. 12 d 22. q. 5. c. qua cunq;.& 9. et his omnibus. 13 e Gl. uerb. qua- tuor. in auth. iuſiuran. quod præſt. 1 f I. lulianus. õ. ſi quis colluden te. deact. emp. 8 L. J. plus ual. 8 h l. præſcriptio nem.l. ſeq.j de excep.l.empt. de præſcript. long. temp. i l. doli. de noua. k l. nõ omnia. de minor. I l non poſtea. 9 ſi minor. de iu reiur. d2* ml. dolum.. de dol. l. metum. j qd met. cauſ. n l. omnes. 9. j. de his quæ in frau. o I. data. j. de do nat. 4 p l.& ſub imagi ne. j. de diſtra. big. q l nõ exiſtimo. de admin. tut- r lſiuètri. õ. fi. de pri.cred. Alciati coment. in Cod. luſtin.„ tanqᷓʒ cõſenſu deficiat?: idq;ʒ exceptis duobus caſibus. Primus, cùm celebrato cõtractu de- inde iuramentũ ex interuallo præſtitũ fuiſ- receſsiſſe,& ſimulatũ loco ueri cõfirmaſſe b. tQua tamen in ra- tione ego ſubſiſto, IIDEMAVGG. ET cum iuramentum Cæſſ. Alexandro. ſemper contractui 3. acceſſorium ſit,r& I maior tranſegi/ ideo tametſi ex in/ teruallo acceſſerit, imitari contractus naturã debetAlter eſt, cùm unus ex contrahenti- bus ſolùm iuraſſet,& ob ſimulationem aliud uerbis concepiſſet, quàm mente ſentiret, uel callidè in formula cauillaſſet, tunc iuramen- tum in eius odium ualeret,& ſecundum eius, cui præſtitũ eſſet, ſententiam declararetur, quod& leonino rhythmo Accurſ. expreſsit: 4 Pallit iurantem iuratio facta per artem. Ex arbitrio igitur recipientis iuramentũ hoc ca- ſu decidetur, an ualeat, an pro irrito habendũ ſiti, quod& Baldus annotauit?. Caſus poſitio in hac lege. Minor an e quando aduerſus tranſactionem reſtituendus. Quorundam intellectus ad hanc legem. Fraus in alienatione præſumitur ex ſex coniecturis. Decem alij caſus, in quibus fraus præſumitur in alienando.& num. 7. 8. uſq; ad fin.. Nimiæ cautelæ fraudis meditationem arguunt. 1 MAIOR.) a f Petebam certum fun- dum uel fortè centum, mihi ex certa cau- ſa àte promiſſa: excepiſti nihil te ſpopondiſ- ſe, conteſtatusq; es, caſu quo quicq́; promiſ- ſum probarem, te fuiſſe dolo circunſcriptũ: deinde tranſegimus in lite: cùm promiſſa mi hi in tranſactione peterem, ſupplicaſti ad Cæ ſarem, ut tranſactionẽ reſcindi iuberet, cùm de conteſtatione doli, id eſt, conditionali ipſa exceptione, non uideretur tranſactũ. Et hic 40 reſponſum extat, maiori nequaq́ʒ ſuccurren- dum eſſe: quo fit ut lex innuat, minori poſſe ſuccurri:quod eatenus intelligendum eſt, ut uideat iudex, an uerè prior illa promiſsio ſeu alienatio ex dolo proceſſerit: nam eo cõper- to, etiam poſteriorẽ ex trãſactione reſcindet. † Traditum enim eſt, non temerè minorẽ ad- uerſus tranſactionem reſtituendum eſſe x, ni ſi probata læſione, nimiaq; ſui facilitatel. Quòd ſi de dolo aduerſarij ſui iam ſit conte-/ ſtatus, ſufficiet id, ne exceptio tranſactionis litis ingreſſum impediat: atq; ita hoc ego re- ſcriptũ interpretor.Alij tamẽ ſimpliciore& indubitato ſenſu accipiunt, ex ſola doli prote ſtatione, nõ ideo in promiſsione alienationé ue fraudem præſumi, ſed omnino ex perſpi- cuis indicijs probandam eſſe“. rSunt tamen pręcipuæ ſex cõiecturæ, unde fraus in aliena tione præſumi poſsit:ut cũ quis uniuerſa bo- na alienat: ut cùm cõiunctis perſonis fit alie natioo: ut cùm ea facta nihilominus alienans in poſſeſsione remanſerit: ut cùm donatio clandeſtina eſti:ut cùm re alienata, incõtinen ti graue delictũ quis admittit: ut cùm aliena- 10 30 50 60 tio cõditionẽ habet, ſi deliquerit: apparetem̃ iam de delicto cogitatũ eſſeꝰ: quæ omiaalibia 3 teſn Doct.cõgeſta, declarataq; cernere eſt siquos 5 lj ultra& ipſe x. caſus quandoq; annotaui. Pri hium mus, cùm in alienatione legitimæ ſolennita, tœ eman tes minus obſerua t l poſtenge ſti, ad reſcindendam tæ TeoDonunture luneea 6 4 1ſtghi d tranſactionẽ de dolo uelcõmunis ſtylus ſiguuſe 5 io nõ neglectus, inſoli⸗ nſcutumd cõteſtatio nõ ſufficit. teih haufutxadn, raaig ctæ, ſcùm nimie tanaßil cautelæ fraudis meditationem arguanty. Se hua cundus, cùm alienatione aliqua ex cauſa cele 4 eide brata, ſententiam partes mutaſſent,& alium 209 8 titulum prætexuiſſent, præſumitur ex uaria, irſit em tione fraus⸗:quod& in digama muliere ſan⸗ x G.ciius citum eſt, conſtitutam ſemel dotem minuen- nef ecf te⸗ Tertius, quando alienatio facta ſub no- 4 deagn mine uenditionis eſſet, nullo precio corpora Stisinaa liter interueniente b, uel modico numeratoc: muphuaha- idem ſi interueniſſet quidem preciũ, ſed dein, vim de perfecto cõtractu reſtitutũ fuiſſet.t Quar blli imna tus, quando alienatio mixtim titulo donatio- Sunoi nis uenditionisq́; celebrata fuiſſet, ut ſicut ta-—* li caſu ceſsio actionũ eſt nulla, amittuntq; cõ fnaie trahentes ius ſuume, ita in alijs contractibus auih: ſaltẽ fraudis ſuſpicio oriatur Quintus, quo⸗ 0 mat. ties alienatio conditionẽ haberet ex uolũtate§ lquſſc an alienantis reſolutoriã. Idem ſi collata eſſetre li. uocatio in alicuius uoluntatẽ, qui aliàs ſuſpe e lab Anchag ctus eſſet, puta matris, uel cõiunctis. Sextus, uu ſmam cùm alienatio inter perſonas prohibitas cele⸗ fæglſſiug brata eſtt, tum enim nec confeſsioni quidem inſi dlg iuratę ipſorũ ſtandum eſſeti.t Septimus, cùm n Gulon- ante alienationem aliqua uerba quis effutijſ⸗ lſithiinn ſet, unde dolus argui poſſeti, quod& prouer dpa biale carmen indicat, g æglſigi- H„Xos Guxρνντ⁴ἀννσαννν⁸ε)'. tegrs.nft 2ui& aq Peccante lingua, ueritas oſtenditur. rOctauus, ſi alienatio priuatis chirographis uz celebrata apparet', ſuſpecta eſt, tum quia clã- h lqitrſha deſtina, tum quia anticipata, ſeu, ut ueteresdi um epn cunt, repetita die fieri potuitn, interimq́; chi⸗ i leumgi rographũ penes alienantẽ eſſen. Nonus, cũ 14 caim: alienationis inſtrumentũ eo tempore exhibe paraiſgiſe k Bar. Älſus tur, quo& notarius& teſtes in eo deſcripti, 3 trl.. fin. in humanis eſſe deſierũt, uel qui ſuperſtites n ſunt, magna amicitia ei iungunt᷑, cui id inſtru! 1 miu mentũ bono eſt, quod Curtius ſenior reſpon teir ſ dito Decimus, cùm ex qualitate perſo onęuel rei natura, alienatio ſeu promiſsio ſuſpecta miiſeſ dha bi eſt: qualitas enim perſonarũ præſertim inſpi lſcipwmusſi cienda eſt b:ut cùm quis humilis& deplorate auhſiei uitæ obligationẽ exhiberet maioris ſummæ, gporu quaàm ut ueriſimile ſit eum ſperaturũ fuiſſe. Cun anſs an 1 Putauerim igitur iungi has cõiecturas poſſe: e 14. ſufficereq;ʒ, ſiita iudici ſederit, ut dolus præſu .(äscoltatſſ 1 coltat ræq; doli præſumptiones à Pyleo Moguntia§ kane, ban co primũ, dein à Luca Pennenſi congeſtæ: 4af. a. uen uun Curtd. A. lsleros 1 Caſus huius conſtitutionis. eufu ni brtniune 2Dubitandi cauſa. 7 Luclfe düt 42 3 Decidendi ratio. 3 moli l günee übe 4 Natura tranſaclionis eſt, ut qui ex eacauſapromiſit ſout. 4,εʃ neni len Duo d ldir . inodũ adue iores ſu mmitiſire maunſiſol 00 rnetnnih 1n auu myaſſe'ſi lil exceplio orariũteſc ümuieri nltmühic entn Kuumplils aſ dtheurzſed bminatur aacauſapro ahdbleubcfeere e plillorigin wröeram tr. tpoceditt blb. Prim litun agucentesc ai halomniam direrentur A . Ailerestran ns gulas ſecun K ahnnunel 4 didindebiti 1ha retnihild 8 p leumhißß a wpr .„„ tcn fele 1 matur. Sunt& particularib. alijs caſibus ple⸗ lihag 4 8 5 em preciũ ſei dn 3 tutũ tuiſſetit or dim titulo donaid afuiſſet utſicun dull amitunigci Senai dalijs contradtu tur.Quinus,a haberetexuolünn, em ſi collataelſen tatẽ, quialisſiſ lcõöiunctr'ſdern nas probibitascet onfeſsioniquitem, etiSeptimus amt fin. ffeod. eti quod&pronn cul 8 6 ys. 1 soſtenditur. d IImperatores möscin,„. lij. Sins uerba quis efuuiſ Tanaa 15 537 Duo caſus exceptiui ad hanc regulaum. Tranſaclio non extenditur ultra id, de quo litigatum eſt. Bone fidei poſſeſſor indemnis præſtandus. sitanquam hæres alicuius tranſegi, an& quomodo mihi aduer ſus ueros hæredes ſuccurratur. uſq; ad finem. EC INTEN tio.) a T Ar temidori credito- res affirmãtes me eius hæredem eſſe, aduerſus me inten dere cœperunt, cũ quibus ego tandẽ tranſegi,& centũ IIDEM AVGG. ET Cæſſ. Titiano. Ec intentio cre/ ditorum Arte- midori, cui alios ſuc- ceſsiſſe profiteris, ſi obligatus pro eo nõ promiſi:euictade- fuiſti, tenere te po- mum mihi eſt hæ- tdr ſeckblertern reditas, declaratũq;:16OC0910 eam ad Seium per⸗ negocio tractari con uenerat. Nam cùum quæſtionẽ trãſactio- ne deciſam,& à te da tinere:quęrit᷑, quẽ- admodũ aduerſus creditores ſuccur- ſum mihi ſit:t& ui-· hs deretur, ſi ſolui, re- ¹¹ Placitamnumefa⸗ 52 2 21— petere tanʒ indebi tam pecuniã propo-/ tum poſſes: ſi non ſolui, exceptionẽ eis obſtare.ſ Sed tamen hic contrariũ reſcriptũ extat, nulloq; mihi reme- dio prouideri, cùm tranſactio litis finitę exce ptio ſit, mihiq;imputandum ſit, ſi tranſegi: nõ enim amplius hæc quantitas à me tanq́; hære de debetur, ſed ex nouo tranſactionis titulob. 4 †Nam id natura tranſactionis inducit, ut qui ex ea cauſa promiſit, ſoluat, ſiue ex principa- li cauſa deberet, ſiue non deberet: quãuis er- go nihil origine inſpecta deberem, quia hæ- res nõ eram, tranſactioni tamẽ ſtandum eſte. Nõ procedit tamẽ legis noſtræ deciſio duo- busſcaſib. Primus, cùm creditores ipſi ſcien- i lin ſommade tes prudentesq; me nõ eſſe hæredem, manife luaris chirogrpi cond indeb. ſta calumnia me inquietaſſentꝰ: quod pleriq; aeſt wum quich ara,ſeu, Vt ueterai 1 duit“ſinterimcjci, Leſſer Nonusci- inoß. teſta. cotemporeeti fůuj „ ſtes in eo delerpu 5 d.l. ſi pœnæ. vel qui ſupelſli rg de ætate neunt, cui dinimi§.excauſa, de tus ſenior reſpm r inter ack. 1 ualitate perinee arũ præſenim 4 depall. müis èdeplrat, 8 er bona fides. et maiortsi ſ eraturũ fulle,a 1 hered. ee 1 ldeheredit red. Ungl lſtin ar. inff. de cond. lage.. co./ ſ de certa. j lep ſgea j. eo. omiſsio ſu uij lcbiinf de reg iu. in 6 1 2 ziecturashole lſedetſr.c ll ſuluit. ité ui- aend depetit. 9 te j de pet. he 6 hic fatentur. Alter eſt, cùm ego tanꝗ Artemi dori hęres tranſegiſſem: attendenda enim eſt lſicẽ propo- qualitas, ſecundum quam tranſegie. Vnde ſi nas. ſ. j. ff. de declaretur me hæredem nõ eſſe, uidetur con- dictio indebiti concedenda f: ſi tamen in lite apparet nihil diſputatũ, an eſſem hæres, ſquia non debet tranſactio ultra eius rei, qua deliti gatum eſt, limites protendis. Cùm enim ſal- ua ſint creditorum aduerſus ueros hæredes iurat, ſequeretur duplicem eiuſdem æris ſo- lutionem eos poſſe recipere, à me prætextu tranſactionis, ab hæredibus iure hæreditarię obligationis: quod quidem natura iniquum eſti, ſcùm& non debeat bonæ fidei poſſeſſor in aliquod detrimentum incidere, ſed omni- no præſtandus ſit indemnis k: obſeruabitur ergo reſcriptum hoc in dubio, cùm nec ex a- ctis cõſtat limitatam fuiſſe tranſactionis cau- ſam.tSed nunquid mihi ſuccurretur aduer- ſus ueros hæredes? Et quoties poſſeſſor æs hæreditarium diſſoluit, traditum eſt, id poſſe ueris hæredibus imputaril, idq; ſuadente æ- quitate n, Idem ſiillud æs nõ debebatur, dum tamen iuſtiſsima fuerit poſſeſſoris opinio de de tranſactionibus. 30 4⁰ 50 60 533 beri credentis n. Quòd ſi poſſeſſor condice- re à creditore, quàm imputare hæredi malit, audiendum arbitroro, putarimq́; non aliter imputare hęredi poſſe, quàm ſi actionem ſeu condictionem ceſſerit, cùm alioqui tutus nõ eſſet hæres P. 8i ue- rò ſimpliciternomi ne hæreditario poſ ſeſſor ſoluit, nec ceſsionem quidem neceſſariã eſſe, qa tali ſolutione libe- ratus mox eſt ue- rus hæres d, quod nas, huius indebiti ſoluti prætextu, im- probè tibi petitionẽ decerni poſtulas: cũ & ſi tantum in ſtipu/ lationem fuiſſet de- ducta, indebiti pro- miſsi uelamento de⸗ Fulgoſius, Salice- tus, atq; alij hic ſen fendi non poſſes. ſere. Igitur exem- IIDEM AVGG. ET plo ſolutionis, exi- Cæſſ. Victvrino. ſtimandum uide- Iquidem ex cau/ tur etiam in tranſa- ſa tranſactionis, ctione mihi aduer- acceptis his quæ in- ſus hæredẽ ſuccur- ri, ſinomine hære- ſtrumento cõtinent᷑, dis, ſeu tanquã hæ- res tranſegero,& ſoluero:cùm enim hoc caſu adiuuetur hęres, quia uidetur creditorem habuiſſe animum remittendi contemplatione hæredis:, meri- tò mihi ſuccurri debet: qua tamen in re am- plius, propter legis noſtræ generalitatem, de liberandum eſt, 1 Tranſigens certa ſumma, reliquum cenſetur remittere. 2 Qui ſimpliciter confitetur ſe certam ſummam debere, Gin reliquo conueniri poteſt. 3 Quod procedit, etiamſi taxatiueè reſpondeat. Niſi creditor huic taxationi conſentiat. s Sicreditor centum petiſt, quæ ſibi pro reſiduo debebantur, maiorem ſummam petere non poteſt. Niſi errorem confeᷣßionis creditor alleget& probet. gi debitor taxatiue debitũ ſoluat,& creditor ſimpliciter ac- cipiat, an maiorẽ ſummaà exigere poßit.& num. 9.11 8 Quoties alicui fit proteſtatio, qui alias iuri cõmuni inniti- tur, uidetur ille potius iuri ſuo inhærere, quàm aduerſa rij proteſtationi conſentire. 10 Non poteſt quis ex eo, quod ſubuertere nititur, utilitatem 12 Deciſio litis quid.(conſequi. I AvIDBR.) a ¶Quitranſigit certa ſumma, reliquũ cenſetur remittere: quia ea eſt natura tranſactionis, ut amplius nõ pe- tatur.tAt qui ſimpliciter cõfitetur ſe certam ſummam debere, in reliquo quoq; conueni- ri poterit:quod intelligunt Doctores ſetiam ſi taxatiuè reſpondeat, ut quia faſſus eſt ſe de- bere centum tantũ,& ſupra hanc ſummã nõ teneri:uel dixit ſe pro reliquo debere tantam ſummã ꝓts ed ſi creditor ei taxationi conſen-/ ſiſſet, tunc ſecus eſſet: nihil enim amplius pe- ti poſſeu. Vnde cùm creditor centũpetijſſet quæ ſibi pro reſiduo debebantur, à pleriſq; re ſpõſum eſt, maiorẽ quantitatẽ eumpetere n5 poſſe*:cui ſententiæ& ipſe aſſentior, tniſi er rorem cõfeſsionis creditor allegauerit, pro- baueritqʒ:tunc enim aucupatione illius uerbi nõ eſſet eludẽdus v.tSed quid in caſu mixto, 2 A. n l. quod ſi poſ⸗ ſeſſor. in fin. ff. de pet. hæred. 0 d. l. ſi pœnæ. 9 j.l. ſià patre. j. de cond. inde. p l. ſi hæres pe- cuniam. ff. ad Trebel. l. ꝗd ſi in diem.. fin. de pet.hæred. ꝗ l. ſoluendo. de neg. geſt. l. de qua re.. fi. de iud. r l. antepen. ff. de pact. Bar. l. ſi actionem. 5. tit. j. s Bald. Paul. laſ. Moder. t arg. l. Aurelius 1§. pen. de lib. leg. u l. rationes. j de 2 probat. 3 x gl.& Da. l.ſi ex pluribus. de acceptil. Dd. l. ij. j. de hæred. 4 inſtit. 5 6 Bar. l. nõ fite- tur. de confeſ. 9 a I. ſi cum dos. rer. amot. b l fin. d. item ſi præduxerit. ff nau. caup. Ab bas c. Cuma- na. col. iij. de elect. c I. Caius. de pig. act. d l. ſicut.. non uidetur. quib. mod. pig. e l. ſi creditores .tit. j. uerſ. 7 9 c. ci olim. de conſtit. gl. l. ſi quidem. j. de except. 10 Z c. ex eo. de re gul. iur. 11 h Bart. d. l. Au- relius. i I. j.§. ſed ſi mi hi. de uer. obl. 12² k l. ſub præte- xtu. S. eod. 6 Aciaticoment. in Cod. luſti. ut cùm debitor creditori dixit, ecce centum, quæ duntaxat tibi debeo,& creditor ſimpli- citer accepit, an uideatur excluſionis aduer- bio acquieuiſſe? Et Bart. argumento huius reſcripti nõ arbitratur, ſed poſſe creditorem adhuc maiorẽ quã- titatem petere,& ſi bi debitam proba- re.t Quoties enim alicui fit proteſta- tio, qui aliàs iure cõmuni innititur, uidetur ille potius iuri ſuo inhærere, q́ᷓʒ aduerſarij prote ſtationi cõſentireb, meritò ſilentiũ tali caſu pro conſenſu non habetur, cùm præcidere illi cre- ditor nõ potuerit, quin quicquid uel let, effutiret“, cũ& tacere idem potuerit, quia ſciebat iusſuũ illa- befactũ durare d. Qua ratione etiã ſuprà con cluſimus beneficio diuiſionisuti reũ debendi nõ poſſe, ꝗpro rata ſua ſe ſoluere dixerit, cre- ditore ſimpliciter pecuniam accipiente& ta- cente e.f Sed uideret᷑ cũ reus centũ ſe dũtaxat debere confiteretur, nõ poſſe actorẽ eam cõ- feſsionem diuidere, cùm eadem exceptione uerborum prolata confeſsio partim accepta- ri, partim oppugnari non debeat,,[& genera liter traditum ſit, ex eo quod quis ſubuertere nititur, non poſſe utilitatem conſequis: non ergo admittendus actor fuit, qui aduerſus ta- xatiuam deberi ſibi ampliorem ſummam cõ- tendit.ſSed reſpondendum ex Baldi Salice- tiqʒ ſententia eſt, qui aduerſarij cõfeſsionem acceptat, teneri eam cum connexis qualitati- bus omnibus acceptare": at taxatiua conne- xam qualitatẽ nullam inducit, quia centum il la, de quibus confeſsio loquitur, ſeparata ab alia ampliore ſumma cenſenturu imò quanti tas quæ ſupra centum eſt, diuerſum corpus conſtituit, ut minimè prioris numeri qualita tem reſpiciat. b ¶Deciſione.) Eſt deciſio litis, ipſa trãſ- actio, uν ράσCiceroni pro Roſcio. Sic & Iuuenalis: Decidere iactu Cœpit cum uentis imitatus Caſtora. Metaphorauel ab his qui rem cõtrouerſam ſcindunt, utæ quam partẽ quiſq́; auferat,& à lite recedatur: uel ab ægrotis: ſiquidem ut ait Ouidius: Immedicabile uulnus Enſe recidendum eſt, ne pars ſyncera trahat᷑. nihil amplius peti cõ uenit, aduerſariã tuã defendi perſpicis. Sin uerò certam quanti- tatẽ, quaſi ſolam ab ea debitam, reddere ſe debere ſine litis de ciſione? confeſſa eſt, tam eam, quam reſi- duam debiti partem petere minimè pro- hiberis. Facti ſpecies huius legis. Exceptiones aliquot ad hanc legem.& num.3. Spe futuræ inſtitutionis tranſigens, ſi non inſtituatur, num re- tractare tranſactionem poßit.& num. ſeg. Remittens actionem, ſi alimentis indigeat, num tranſaclionem reſcindere poßit eatenus, ut ali queat. exceptionis auxilio 1 20 30 535 IMAIORES.) †Tranſegerä cum patruo meo modica pecunia, quòd ſperarem fo- t re ut me hæredem inſtitueret: periit ille alio inſtituto, quęritur an retractare tranſactionẽ poſsim, tanquam nõ ſequuta cauſac Bt negat Imperator finita in IIDEM AVGG. E T ſtaurari poſſe. Sed 2 Cæſſ Sabinæ Marcellæq;. quid ſi expreſsim . adiecta conditi I maiores XXVv. ſeeera e 0 8 tran egerda, ut quia annis cu patruo remiſſurũ meactio ſiue auũculo ueſtro nem dixerim, ſihæ res ab eo inſtitue- tranſegiſtis, uel ei de rer? Et receptius bita donationis cau- eſt, nõ imple ſa ſine aliqua CGditio lten unPleta conl ſilti d ditiõe remiſſam a- neremiſiſtis non id, ionemnécenſe- circo ꝙ; hoc huius hę ril: quod& pleriq; lLſlama düoneepte .„— A.—. 1 1 reditatis captãdę cau hicſentiunt, nõ in, toni jal a3l rerhhlagit Sa ke ſa, id eſt, ſpe futuræ ſtaurari ex noſtro aſa enſe Liceſſonisues feciſ. reſcripto litem exi- ſchiNam ſtimãtes, quia cau- ſa illa expreſſa non fuerat᷑ Vnde conſequens eſt, ut ſi non in uim conditionis, ſed ſimpliciter in uim cauſę expreſſa eſſet, idem ſentiant, nempelitem in⸗ ſtaurari cauſa nõ ſecuta poſſe. Qua in re ego dubito, quoniam cauſa hæc à iure pro nulla habetur*,& cùm in uim modiadiecta ſit, nõ impedit remiſsionemo, meliorq; eſt condi- tio poſsidentis, id eſt, eius qui liberationem acquiſiuitꝰ:quod ſecus in cõditione eſt. An/ te enim conditionis euentũ nullũ ius tranſijt. tSed quid ſi cùm ego patrui hæreditatem ca- 4 3 ptarem, ille ut ad tranſactionem mealliceret, p gldlams ſpem inſtitutionis fecit, deinde ueris tabulis nationiin nihil reliquit,& coruum deluſit hiantem? Et ml ſintpane de cöl ca talt 2tti 0 lamiſe §.j decono demonſ. aufulubnoce 13 ncequando daulahabet malocum! viim cumer Krerquidder hm 1 i Septur lü n lpaaiin- liſpejdhele tami nitm frleauſa 2h Uufllos 7i dednu Arri muuendeng Aah cqndänoce⸗ ſrrätifcun leses tucontra6 äaij garzobligan „. A 3. 12. ſhcal 3 putarint aliqui actione doli ſaltem mihi con⸗ ꝗ” ſiouui* malcerepat fulia. Quod& Deci. ea in ſpecie cenſuit, cUm maunt ſ 1 da Wladlier 40 maritus ſpe hæreditatis à ſocero cõſequende dcdalo. knxnprou uxorem minima dote accepiſſet Sed egoſu5 1 mmrue prà hanc ſententiam non probaui: imputet r Decdi de nälric 8 enim ſibi qui reprobatam à iure noſtro pro- lolcua aſwenn ra miſsionem temerè ſequutus eſt Sed quidſi 6 un a nact rBllantſa rnontam 50 60 qui remiſit actionem, ad eam paupertatẽ de- dlh fnfe d cineäna3 ünnlaciion ueniat, ut alimentis indigeat, an ſaltẽ eatenus maſs iennen reſcindere tranſactionẽ poterit, ut ali poſſit riffi f mn bit Et dubium non eſt non poſſe, niſi tranſactio poſlg Kttner hæc iurata, in uim donationis ualuiſſet, quia g 7 et 8 liquidum fuiſſet remittendi ius: debet enim dugllia ig Lrpannie ali donator, alio qui reuocationi locus eſt, d ſajas 1 1 wingpici Baldus quoq; hic cenſuiſſe uidetur“. 1 1 nu e p hürinon 1 Status liberorum ex contraclu matris non minuitur. uue b k eün r 2 MNater de ſe tranſigens, filijs non præiudicat. ehn r ſetauit, 3 Liber homo non poteſt per pactum ſe in ſeruitutem dare. d damno n 4 Mater de filiorum conditione tranſigens nihil agit. 8 utooiudicio · Pilius paciſcendo nihil obeſt parentibus. 4 mmrgealgue 6 Pater nec alienare filium, nec de eius ſtatu tranſigere boteſt 4 Unacum ltr 7 Fjliusfm. maior uendendo ſe ob famem, ad precij participa nisltuoca — tionem num batri noceat. kepganerir 8 Eiliusfam. regulariter ex omnibus contraclibus obligatur. 4 gmaä d ide 2 Mater num tranſigere poßit, ut filius ad tempus cia ſerui ſauil d tutem ſit in miniſterio alicuius. entün lumc 10 Mater pleriſq; caſibus nocet filijs ſeu partui. 8 de uni ſeluuso nu Si quis cõfiteatur ſe uaſallũ alicuuius, tamen fil ſui no no li lealune Tranl- ſunocegr unſeg,— Keräcn mw. à,qudd N uer dt era 3 rer deea a. derfril d — d 1 Pautacaufxxp, rh— lmperan ene almatrem.j de ltaurarj igh probct. quid 3 le h lal probatio adied Aprün nẽ·jjj. de pro . kta concün hat.„ danſeger ddLE ſeruoru. remillurũ Ai 1ir h hom. nem dix neai d lenec ſiuolẽs. res ab eumſt jdell cauſ.l rer: intne fin. eod. c E rcrgi 3 zno impleaan l fliu. F tit. j. wde freod. 5 l pen. fin. f. ce fid.lib lant nempeliem’ b li'.ſiaduer. poſſe. Gainng nu. hecaiure pronu 33 flie ..o A N* modiadiecqaſimi E ſmm aus — melioꝛq; eſt c von.j debon. us qui libernanm quæ lib. in cõditioneeſt àn 7 atũ nullũiux unſi Ieſeruor 5 trui hæredinstemcy, j. de ſtat.ho. tionem meallcet 8 deinde ueris niui a lffliusfäm. de deluſithiantemtt acti. Goblig. loli ſaltem milicn, hhach 5 .„.Decl. l. fra ku— nſpecie cenlutſc tres.5 eod. ſocero cõſequen 9 cepilſet. edegi lj.& ſeq. de n probaui: imput lib. cau. 1j.9. na iure noſtro os derei uend. utus eſt⸗ Sedquii lj. ILicinius leam pauperui dequi. ad lib pro geat, an ſaltẽ catenb ei doterit, ut dlpoll olle, nili trai 2*aiſeet, u B.p ionisurluſleg jaelbzcuf ndi ius debet em I ſiqui ab a⸗ cationilocus et,q loo.. j de re iſſe videtut. 1 4 naru ronmiuim uff 7 b. 1 rriudicat. vhegſieui 2 mſein ſmuum An Bur 6 T 165 actum] laoli facit j. jſide maiſegru i g 38 — drnpuxam 8 atflu i den. de cuus. a ſh iurciur. alits cu anphſei Lcuu tanlt Tru 10 gl.l poſt certi 536 RANSACTIONE.) 1Status liberorum ex matris contractu non diminuitur, ſi- ue ipſa de ſe tranſigat, ſiue de filijs.t De ſe em̃ tranſigens, filijs nò præiudicat: tum quia res inter alios acta, alijs non nocet“: tum quia ni- hil pugnat filios eſ ſe liberos, Gramen IIDEM AVGG. ET matrẽ ſeruirel mnec Cæſſ. Diony ſiæ. matris renitns fi Ranſactione ma re debet“. ſiſſche lio nocere tris filios eius nõ Adde quòd nec ſi- ſle ſe fie bitali pactione no Poſſe ſeruos fieri, no cet, fquia non po- tiſſimi iuris eſt. teſt liberhomoper IIDEM AVGG. ET pactum ſe in ſerui- Cæſſ. Catoni. tutemdares: minus igitur nocebit alteri.fAt cuùm de filiorum cõ- ditione expreſsim tranſigit, alia quoq; ratio- ne nihilagit: non enim in eius poteſtate ſunt filijmeritò quod ad eos attinet, nihil eis ob- 5 20 eſt. t Nam& filius paciſcendo nihil parenti- bus ſuis nocetl. Prodeſſe autẽ mater poteſt: unde quandoqʒ actionẽ in rem, filij uindican di cauſa habets. tSed quod hic dicitur de ma- tre, an locum habeat in patre quoq;? Et puta- uerim: cùm enim alienare filiũ pater nõ poſ- ſit, nec quidem de eius ſtatu tranſigere pote- ritu. Sequitur ergo ut nõ ualeat alienatio, niſi exigente famis neceſsitate,& precij partici- pandi cauſai, quod ius ſoli patri competit, cu ius erga filios maior eſt autoritas quàm ma- tris x. fSed nunquid filiusfamil. maior X X. annis uendendo ſe ob famẽ ad precium parti cipandũ noceat patri:? Et uidet᷑ quòd amittat libertatẽ fcùm filiusfamil. regulariter ex om nibus contractibus obligeturm: unde ex hoc quoqʒ obligari pleriq; ſenſerunt:putarim ta men licere patri pecuniam reſtituere,& filiũ rurſus adlibertatem redigeres, ipſe uerò in li de tranſactionibus. 10 bertatem prouocare non poſſet. ſSed quid 40 ſi mater trãſegit, ut ad tempus, filij in miniſte rio alicui citra ſeruitutis uinculum eſſent? Et ualet contractus u, maximè ſi traditio ſequu- ta eſt:non tamen præiudicium fit filijs, ſed il- lis tranſactioni non acquieſcentibus, mater in id damnabitur, quod tranſigentium inter- eſt, ſicut in cæteris obligationibus factorum dici ſolet Nocet tamen quandoqʒ mater fi- lijs ſeu partui ob contumaciam, ut cùm præ- gnans inſpici ſibi uentrem, ſolenniaq́; edicti obſeruari non patiturꝰ, nocetq́; quantum ſit poſſeſsionis reſpectu tantùm:quod lex faci- lius tolerauit, tanquam cauſa momenti ma- gno damno nõ ſitt. Nocet& quandoq; in pe titorio iudicio, cùm ſententiã mater paſſa eſt: nunc qualiquali præiudicio, ſi cum ipſa tan- tum actum ſitu:nunc in totum, ſi filius quoq; in ius ſit uocatus, uel cum eo aliter de uerita- te apparuerit t Sanè annotant huius legis ar gumẽto Doct.ſi quis ſe fiduciariũ clientem, ſeu uaſallum cuiuſquam profiteatur, non ta- men filijs ſuis obeſſe: quod adeò uerum eſt, ut tali caſu nec parentum quidem iuramentũ filijs noceat: niſi tamen filij eorum hæredi- 50 60 537 tatem adierint, tunc enim autorum ſuorum actis aduerſari nequeũt⸗:probato tamen cõ- feſsionis errore, ex eorum quoq; perſona re- clamare poſſent:. 1 Aegritudo corporis nihil obſtat contractui, ſicut nec teſta- mento. —. 2 Fallit in morbo, ſapien- Anũ mente, licet tie uitium afferente. ægru corpore, re- 3 kallit in ſene ſurdaſtro, 3... 2 ctè tranſi gere mani- 7 donatiõi vunne 3 onorum conſenſe- hend Siihehde ſtu naeaeinaeſe nota are debueras impro uerba non percepiſ bo deſiderio placita ſe allegante,&c. reſcindi, ualetudinis 4 Acgroti cõtractus cum medico initus officio iudicis reſcinditar. Medicus cum ægroto cõtractũ iniens, ut periurus puniri de In dubio præſumitur ægrotum fuiſſe non ſanæ mentis.(bet. Aegrotus medicos excludens, præſumitur furioſus eſſe. Inſtrumento tabellionis creditur, in quo ſcripſtt, aliquẽ fuiſ ſe ſanum mente, licet ægrum corpore. 9 Ei, qui allegat aliquem inſanum, probatio incumbit. S ANVM MENTF.) Aegritudo ergo corporis nihil obſtat contractui, ſicut nec teſtamento, cùm& is qui in aduerſa ualetu- dine conſtitutus eſt,& qui ſenio extremo la- borat, teſtari poſsitb. tSed quid ſimorbus cor poris talis ſit, qui etiam ſapientiæ uitium adfe rat? Etenim morbus eſt, inquit Plinius, ali- quantiſper ſapientiã mori.lib.vII. cap. L. Et conſtat durante mentis uitio nihil agi, Qua- propter phreneticus, fatuus, lymphatus, me- lancholicus,& cæteri quos ueteres propriè mẽte captos dixere, ex cõtractu furoris tẽpo re inito nõ obligant᷑. t Sed quid hac in ſpecie dicendũ:? Senex aliquis ſurdaſter inſtrumẽto donationis omniũ bonorũ conſenſerat, dein de allegabat, ſe uerba notarij non percepiſſe, qui ad ſurdã aurẽ ſitus ſibi cùm inſtrumentũ recitaret erat,& linguæ terebellis rictuq́; tu- multuabatur magis, quàm pronũciabat, cre- didiſſeqʒ de quodam leuis precij mandato a- gi, quòd ita antè à donatario perſuaſusfuerat. Et cùm hic nõ ſolùm morbus corporis, id eſt, ſurditas& ſenectus, ſed etiam atypi, contra- ctionisqʒ linguæ in notario uitiũ, itemq́; do- natarij dolus allegetur, putauerim reſcindi contractum poſſe, ſi iudici ita eſſe probabili- ter ſedeat?. Quòd ſi criminaliter agatur:, faci- lè ex donatarij malitia his coniecturis ad tor- turã indicari poterit: indicia enim huiuſmo- di, plurimũ in arbitrio iudicis reſidents. †Cæ terum& illud traditum eſt, ægroti contractũ cum medico initũ, officio iudicis reſcinden- dum eſſe, idq́; ex præſumpto metu, quo ueri ſimile eſt ægrotantem affici, ſi medico nõ mo rigeretur: qua de re à nobis ſuprà diſputa- tum eſti.Putarim autem medicum quoque ipſum ceu periurum puniri poſſe, cùm in ty- rocinio artis, ex formula Hippocratis hi iu- rent, abſq; mercede& ullis pactionibus infir mis ſe curam adhibituros. ſSanè addit Vber- tus, quoties dubitatur an quis ſanus mente fuerit, facilius aduerſus infirmum præſumi, Aaa 5 6 7 8 ⁊l. ci à matre. j. de rei uend. a l. non fatetur. de confeſſ. 1 b l. ſenium. j. qui teſt. fac. poſſ. 2 c l. ĩ aduerſa. de teſta..in nego cifs. de re iud. d I. idẽ Offilius. §. fin. de ædil. edict. e l. dolum. J. de dol. f liij. ff decri. 4 & Bart. l. fin. ff. de quæſt. hl. medicus. de extraor. cog. 5 i l. creditori. 5. tit. j. 6 a arg.l. fi. de in- iuſt. rupt. c L.3. ff de teſta. 9 d I. nec codicil- los. j. de cod. 6 10 16 21 nino remittat perimatq;. Actio inofficioſi teſtamenti pacto perimitur. Acceptilatione quæuis actio tollitur. Ackor ſimpliciter tran ſigens; ſecuta acceptilatione cenſetur ad Tran ſactio ſuper actione de ficto mota ualet.(impleſſe. Verba in dubio ad ius referenda ſunt, non ad ficlum. simpliciter tranſigens præſentem tantum iuris actionem remit tit, non futuram facti moleſtiam. Actor adimpleſſe cenſetur, cum pro re, quam quis petit, acce- pta alia re, tranſigit. Reus qui tranſactionem inijt, contra actorem, ſi non obſeruet, actionem præſcriptis uerbis habet. Actor num adimpleſſe cenſeatur, cum non ſolum promiſit non petere, ſed etiam ſe non acturum cauct. Quia ſi tranſactioni accepiſſet ſtipulatio.& num. ⁊5. In contractibus non eſt locus Mutianæ cautioni. In contractu ſtricti iuris non receditur à uerbis. di ackor tranſactionem adimpleuit, an contra non adimplentem agere poßit, ut in priſtina obligatione reponatur. n tranſactione pœnitentiæ locus non eſt. ti ſint, in liberatione locum habeat, an in di- ſtractu, an in quaſi contractu. Et cùm ex fra- gilitate muliebris ſexus appareat ita conſtitu tum, ut ei conſulatur, ne facilè decipi mulie- res poſsinte, crediderim latius uerba legis ac- cipienda eſſe, ut ad hos quoque caſus, quate- nus ratio legis hoc ſuadeat, protrahantur: qd aduerſus Bal.& Alex. eleganter hic Jaſon di so ſputat. At ubi ratio ea ceſſaret, ſecus eſſet. qua de re& alibi tractauimus:. b Expacto.) 1Hinc apparet tranſactio- nem contractum eſſe innominatum,& ideo ex eo ceu ex pacto nudo agi nõ poteſt, quod & ſuprà in Rubrica docuimus. tSed uidere- tur ſiego actor tecum tranſegerim, cõceden dam mihi aut actionem ad id quod intereſt, aut condictionem ob cauſam, quoniã his qui ex parte ſua adimplent in contractibus inno- IVE APVD ACTA.) † Tranſactionis pa so minatis, ijs actionibus ſuccurriturꝰ. Videor ctum ceu nudum nullam actionem pa- rit, tametſi in actis deſcriptum ſit, exceptioni tamen replicationiq́; ſufficit.t Sed cur non& actioni? cùm calore iudicij uideamus foueri autem adimpleſſe, quia tranſigendo ab actio ne tranſiui. Accurſius, quem cæteri ſequun/ tur, negat me adimpleſſe, cùm ſi hodie nô pe- tam, in futurum petere poſsim: quæ urig uti .,.. 11 „ Alciati coment. in Codl. luſtin.„ aelifie quaàm cõtra ualentem& bene curatũ: quod ſcripturam, 55 præſumi ſtipulationem e. ſi, e haje & aduerſus quoſdã ſenes induci poteſt, idqh Prach annOtauerltn Lis firmiores eos actus cẽ/ nunfes wucſe ex Varronis prouerbio, Bis pueri ſenes. fll- leri,cuiim ſullcio fiant, idq; propter iudicis dei Fi 77 Lnacheg zur In 1S eiſſ— lud traditum eſt, eum qui corpore infirmus autoritatem Nam& hic conſtattranſactio 3¹. u 9 ulete medicos excludit, nec pharmaca ad ſe defer- nem contractum eſſe innominatum, in quo ua M h mn 7 baka nant ri patitur, præſumi etiâ re integra ſta- maJnz rmuißg furioſum eſſe,& corporis aduerſæ ue ra, proponis, nec hu- in Propter cõſen- THuum 7 iri.„. um Or 2 5 An 43e uo jamento. ius rei cauſa ſtipula- jis Ctiraao icdes 3 ſegan afficib. ſSed nun- 1„ Cuæ g gllp,,“ proballi n ionem ſecutam eſſe, Se S Allper 149, gproha, quid tabellionis do IIDEMAVGG. ET 10 11Oile1 cto? 3 Ccöôéfirmari propter 27 4 at und ini cumento ſtandum Cæſſ. Appiæ. quãuis ex Pacto nO actorum robur de- dla ſit, quo ſcriptũeſt, Clue apud acta re/ potuit naſci actio,ta- buit. Alioquiſiob h qllans tin dier Titius ſanus men- ctoris prouincię, men rerum uendica- ligatio naturalis ſta Luo. dein u ule Aideo 1 2 3 3..— 1 i Foi te, licet æger cor⸗ ſiue ſineactis, ſcriptu tione pendente, ſi ex 1n HOn OrTerür, Sehg onuadufac porec Et uerius eſt ra intercedente, uel ceptio pacti oppoſi- mulla ſilbelft ra, aTea] Sucr andumefſe cuimn d IIteIAelres u P H PPOll tio, cur aded litib. louei git e dſus lo hꝛæc ſcriptura etiã non, tranſactio inter ta fuerit, doli mali, finiendis lex faue⸗ faðν. 1iſ“ g o cioin pręſumptionilegis poſita eſt, hanc ſerua uel in factum replica ret, ut pœnitentia; au— concordete. fEi e- ri cõueniet. Sed quo tione uſus, poteris ad ddele à tranſa- bljam ſaulgu ..—..—..— A. i. 4. nim qui inſanũali- niam ut certũ quid ²ο obſequium placito- ione non licerer. l halſia i therimitut quem dicit, proba- accipias, conueniſſe rum aduerſariũ tuũ Sedtameè rectehic mmua] Vaitoul tio incumbit. ſiue DlaSe fer deciſum eſſe con- oaſ lus noigecon 1ò præſumptio le- te, licet ſine ſcriptu- urgere. ſtat, fcùm uerũ nõ 4 fiq drlin gis contrarijs pro- eſt feruore iudicia maldgg— Bationibus eſſet eliſa, nec aſſertioni quidem lipactum ueſtiri, niſi quatenus ipſius iudicij clxiu 3 wccepti eius ſcripturæ ſtaretur: quod& Jaſ. hic cum effectus adiuuarer, quod ſuprà oſtendimus. rio; 65 iu hane pleriſq; recte diffiniuit. Tranſactio autem nõ adiuuat, ſed extinguit 5 Moia,mt. n d. irs 3 Thenen nhraffnn creunhon Sets eurn 1or Bs iudicium, unde litis finitæ exceptio ex ea ori duumtna pſn 1 ranſ ationi pattum ceu nuctam ficet aut bariat, curk. Nam& quæ innominatis contractibus" cjanes n hmedum exceplioni tamen replicationiq ſufficit.. paſ u Arametſe Qua ſit diuerſitatis ratio 30 inſunt pactiones, propter mutuum reſpectũ tit ſilahfs def Tranſaclio eſi contraktus innominatus.& num.9. cæteris infirmiores cenſent᷑ ε᷑& ideo nec iu- 6 nat umen dl pacla quatenus ueſantur feruore iudicial. re quidem pontificio ex eis agi, re nondum nul vinrneu Tranſacio non adiuuat, ſed extinguit iudicium. ſequuta, poteſt“, cùm tamen ſimplicia pacta 8 glletetut, Innominati contracus re nondum ſecuta, nec iure pontificioa- in eo foro actionẽ pariant n.Adde quod nec 7 ia Rcehdto mo ctionem pariunt. autoritas iudiciaria in hoc ſolet utilis eſſe, ut— ans ontranc Quem habeat effeclum iudicij autorilas.. actionẽ ei conce dat, qui aliaàs agere non poſ⸗ hadachi Aühinmmuie Statutum, contractus ea annullans non factos coram iu- ſeto, ſed ſolùm ut rei geſtæ probationem adiu clr. 1quoquep. 4 31 acclpi 3. vnct qonde ſrasii it uet, uel fraudibus obuiam eat, tQuapropter 9 tina ſduula conſent C 2.—. 110lg, 9 Taoi) Seneke, ranſegerit, numi magna hic eſt inter docẽtes altercatio, an lex lua tenractorac quod intereſt, uel condictio ob cauſam.& num. 12. keidalf d. 1 b vas eſ acum Contraclu tranſactionis id agitur, ut quis priorem actionem om 40 municipalis, quæ contractus mulſeruma 0⸗ am urddll . Ieat, niſi coram iudice facti, aut actis inſinua- anaeunqläadin, plſudnſii aig liinonpe aun iena 1le luricebezt 9 nino 12 dim ſ cenſetur icenn Peer ing SConſta uüe Trana. d in pri nominan mln, aldedi in prin. eni de indqa drcödb cau. tm piontegak 1I Doptercin, 4 Oritu n Sobig* 00. aannen pa b lſlunus 8,h4 buid mrobut, Chune. dea- R.dlioggiſtg ctis. Satio naturah 1² m non oriten nulla lubelle 1 tio, cur adeo i e acled li finiendis lex a, c acionẽ. 3.e. ret, um pœnieni ececere àtrnl, ctione non licege Sedtamè roʃd d.I cämota. 1u dtamè reit 14 Perimitur& actio quælibet acceptilatione, deciſum elle cm. tat ſciim uerñ ij eſt feruore iudin atenusipſius iudd d fupraoſtencim diuuas ſedexiigi 1 l ſi pxo fn⸗ xexceptio exeij o-abi Bart;j ninatis contradib 2 labij eu er mutuum repeii gl.Lucius, ent R ideonecil' tres hæredes. eis 2gi, re nondun ad Trebell. men fimplicapa¹a 16 nt'Adde quom i li Feod. de ſolet utilis eſeui Alas agerenon 1 v,oeu 5 probalionemadi 1 tol. ij in pri. meat, Quaproyleſ aecö. ob cau. tes altercatio, ant I I.Mutianæ. de ctus mulierumbt cond.&dem. dii, aut actis inſing in ie mo cond.inſtit. beat, anind uaſde um ha n l. mulier.. pe ractu. Et cimerſi a nunese 2p reatits cnſtm ni facile decipi nilb 1, larius uerbalegbir% gle ſinffde voque calussqlan eanh nt. at protrahannura- V jeoanterhich 8 et 1 ellaret, ſecus 1 ſ e d.l actione. 15 R arg. d ſipro 18 leo tẽpore.ij. 9 reſpon. de pe⸗ imus e nan die! cu ſipulatio raep An Vſ 8 guate⸗ enack i, zaae agi nõpotelꝗ, ſitũ. de uerb. daginopa igew Jri- uumus.de veig oblig. unſegerim, ccc q Lelegater. uer Aid gr d intelc/ bo, ſcm. de cõ adi voni’licu dick indeb. ¹ſam quiuiw 9 33 ¶ 540 utique fufficeret, ſi ſupponeremus, pactum fuiſſe ne peteretur: attendenda enim cõuen- tionis eſſet forma?. Sed cùm actũ ſit ut tranſi gam, atq; ego tranſegerim, uideretur me ad- impleſſe. Ego putarim hoc contractu id agi, ut quis priorem actionem omnino remittat, perimatq;, quòdper id pactum non cenſetur obſeruatum, cùm actio adhuc ipſo iure ſub- ſitb:quæ ratio ex uerbis cõſtitutionis noſtræ ſatis probatur,& Azonis, Odofr. Syllim. Al ber.& plurimorum ueterum autoritate con- firmatũ extat. t Quapropter his caſibus, qui- bus actio perempta ſit, dicitur actor adimple uiſſe,& ideo tunc adid quod intereſt agit: in contractu facio ut facias, præſcriptis uerbis: in contractu facio ut des, actione de dolo“: uod ſuis locis fuprà declaraui. fPerimitur enim actio inofficioſi teſtamẽti pacto, quod præparationẽ aufert, qua præparatione ſub- lata nulla querelæ trãſmiſsio fit ad hæredes ¹. meritò tali caſu agi ex tranſactione poterit, fquod& communi ſententia receptum eſt, cùm actor ſimpliciter tranſegit, uel promiſ- ſionis eius uerba ſunt ambigua: tradunt em̃, ſecuta acceptilatione cenſeri eum adimpleſ- ſel. Si uerò promiſit actor non petere, pleri- que poſt Bartolum diſſentiunt:quia promiſ- ſio tractum habet, poſſeiq; quis in futurũ pe- de tranſactionibus. 10 20 tere,& tametſi de iure ſublata actione nõ poſ 30 ſet, tamen de facto peterets. At reus id egiſſe uidetur, ne ullo modo, ſiue iure ſiue de facto inquietetur fcuùm& tranſactio ſuper actio- ne de facto mota ualeat:. Butr. tamen& Sali- cetus contrà, quæ Azonis ſententia fuit, quã & communiter approbari Alber. teſtatur,& nos quoque probamus, ut hoc etiam caſu ſe- quuta conſenſu partium acceptilatione, ui- deatur actor adimpleſſe: quia non eſt ueriſi- mile id actum inter eos, ut ex parte alterius nunquã adimpleri poſſet. Nam& iſta con- ditio, ſi non petierit, quamuis ad unguem ob ſeruari debeat, tamen ex acceptilatione adim pleta cenſetur!, uidenturq́; hæc uerba, pro- mitto non petere, ad ius referri debere, nõ ad factum ᷑œuœm uerba in dubio ad ius referen da ſintu, non autem ad factum 0: imò uix eſt, utad facti controuerſiam reſpectum habea- mus e, cùm ueriſimile ſit hunc de facto peten tem ab ipſo iudice citra ullam rei moleſtiam ſubmotum iri. Nam&qui ſimpliciter tranſi git, præſentem iuris actionem remittere cen ſetur, nõ autem de futura facti moleſtia quic- quam polliceri. Vnde ea ſequuta, condictio indebiti datur, cùm alioqui condictione ſi- ne cauſa agendum fuiſſet:, ut appareat hanc facti inquietationem non perpendi. Quo fit ut generaliter ſentiam, acceptilatione acto- rem cenſeri adimpleſſe,& ideo ex tranſactio ne actionem ei non denegandam Cenſetur & tunc adimpleſſe, cm pro re quam quis pe tit, accepta alia re tranſigitꝰ. Cùm enim dicat ſe pro re quam petit aliam accipere, uidetur loco tranſactionis ſubrogari quandam per- 541 mutationem, in qua qui proparte ſua adim- pleuit, præſcriptis uerbis agere poteſt. Cæ- terum in reo quoq; receptum eſt, ut ei actio pręſcriptis uerbis deneganda non ſit, ſi actor non obſeruet: cùm enim ipſe adimpleuerit, agere ex regula poteſt“, quia ſua intereſſe po teſt, aliter ſibi quàm ſola exceptione conſuli. Secus ſi de actione doli tractaretur, quæ ſub- ſidiaria eſt& odioſa: ideo tunc alia fit inter- pretatio*. Sed nunquid& tunc actor adim- pleſſe cenſebitur, cùm non ſoluùm promiſſit non petere, ſed etiam ſe non acturum cauet? Et ſi reus ſpontè hanc cautionem recipit, cõ- munis eſt ſententia, uideri adimpleſſev: ſi nõ recipit, ſecus eſt: quia in contractibus inno- minatis talis cautio uice rei nõ fungitur, cùm in eis nec quidem oblatio rei ſufficiat, multò ergo minus cautio?. ſSed quid ſi tranſactio- ni acceſsiſſet ſtipulatio? Et uideretur nõ ſuf- ficere, ſquia in contractibus non eſt locus Mutianæ cautioni, ut ſe habet cõmunis ferè omnium ſententia: ergo idem in hac cautio- ne, quæ non conditionibus utilla, ſed modis negatiuis additur b. †Quod maximè dicen- dum cùm de contractu ſtricti iuris agitur, in quo non ſolemus à uerbis recedere, ut Bar- tolus hic ſenſit. Sed tamen contraria opinio receptior eſt:quia cùm actor perfectè imple-/ re non poſsit, uidetur id actum, ut cautio ſuf- ficiat:idq; non tantum in contractibus bonæ fidei procedit, ſed etiam in contractibus ſtri cti iuris e, ut ex plurimorum ſententia Alex. hic diſputat. Ego quia hic articulus à præſen ti materia ſat alienus eſt, ulterius inſiſtendũ non duxi.tSed quid ſi actor non præſcriptis uerbis agere uelit, ſed condictione ob cau- ſam, ut in priſtina obligatione reponatur? Et Bartolust concedendum in eo caſu cenſet, cùm actor ipſe plenè adimpleuit, actionem 40 priſtinam omnino peremit, aduerſariusq; eſt 50 60 in mora,& ea actio conſenſu inſtaurabilis eſts. Ego nullo caſu actori id licere arbitror, cùm in tranſactione pœnitentiæ locus non ſit, quod alibi attingendum?: pleraque enim hic a cæteris alieno loco diſputata, legibus ſuis reſeruo. 2bFEacli ſpecies in hac lege. 2 Sicut nouis repertis inſtrumẽtis nõ reſcinditur tranſaclio, ita nec nouis ſpeciebus. 3 In generali ſermone plerunq; ſubeſt captio.& num. 4 s Generaliter loquens, omnis rei ſub genere contentæ memi- niſſe cenſetur. 6. Huius legis diſpoſitio ceſſat, ſiallegetur error. 7 Error conſenſum nullum habet. 9 Generalis clauſula ad ignorata trahitur, non etiam ad ea, quæ errore procedunt. 10 Idem locum habet in clauſula, Omni meliori modo&c. 1 Abſq; ignorantia nullus eſt error. 12 Facilius erranti ſuccurritur, qudm ignoranti. 13 Tranſaclio ut generalis dicatur, oportet etiam libellum ge neralem fuuiſſe. 14 In tranſaclione ſpeciali non eſt locus legi noſtræ. 15 Si petitio&tranſactio generalis eſt, cauſæ uerò proſecutio ſpecialis, num ſit locus huic legi.& num. i8 16 Tranſactiones& ſententiæ pari iure cenſentur. Aaa 2 t d. I. naturalis. 20 u d. l.naturalis. §.j. xX Arg. l. j.§. ſi reus. de eo per quem fact. l.j. 9. ſi debitori. ubi Bart. ut in poſſ.leg. 21 * Arg. l. ſirem. §. omnis. uerſ. ſatusfactum. de pig. act. Z Gl. d. l. iuriſ- gentii. uerb. facias. 22 23 24 25 a S§. ſi quis ita ſtipuletur. de uerb. obli. Dd. l. Mutianæ. de cond.& dem. 26 b l. ſi tibi legatã. de leg.3. l.qui bus.. Termi- lius. de cond. œ dem. c l. quic quid. de uerb. oblig. 27 d l. inſulã. g. fin. loca. e arg.l. ſi credi- tores.de priui. cred.l.credito ribus. de ſep. bo.l. inter. qui ſat. cog. f a.l. aclione. 5. eod. Arg. l. ſi quis accepto. de cõ di. ob cauſ. l.ſi pro fundo. b. quis j. eod. 542 17 Sententia ad acta& cogitata reſtringitur.& num. 19 20 Poſt conceſſam actori generaliter dilationem ad probandum ſu per petitis, ſecuta generali ſententia, amplius non auditur. 21 Quod de ſententia iudicis dicitur, idem in arbitri ſententia obti 22 Quicd in arbitratoris laudatiuo.(net. 23 Simplex paclum, quo quis 7.ee IIDEM AVGG. E T rat, num a tranſa io- Cæſ Martiæ. ne differat. 24 Diſcuſſal. emptor.§. fi ff prætextu ſpe dep,ci. cierũ pòſt reper/ 25 Generalis tranſaclio ad ſpe cies dolo tranſigentis interuerſas nõ trahitur. a6 Idem ſi dolus præſumptus ſit. 27 RKemittens generaliter actionem perſonalem, non cenſetur do- naſſe, quod iure dominij uendicare poſſet. 28 Niſiconſtaret hoc quoq́; actum eſſe. 29 Et quando id actum cenſeatur. 30 Tranſactio generalis id tantum perimit, quod tempore tranſa- ctionis debebatur, nõ ſi quid ex noua cauſa deberi incipiat. 31 Tranſactio ad alterius ius non trahitur. 32 Generalis tranſactio ad ea, quæ ex teſtamento proficiſcuntur, non pertinet. 33 Minor, ſi ex generali tranſactione læſus ſit, reſttui poteſt. 34 Generalis tranſactio non trahitur ad non cogitata.(tatos. 35 Poſſunt conuenire partes ut tranſactio trahatur ad caſus incogi 1GVvB PRAETBEXTV.) Petebamà te actione generali, puta tutelæ, negociorũ geſtorũ, pro ſocio, equitium meum, uel cho- rum ſeruorũ: deinde acceptis centũ tranſegi, & generaliter te liberaui ab omni equitio uel choro, uel etiam ab omni quod iure earuma- ctionũ petere unquam potuiſſem: quæritur, ſi aliquis equus uel ſeruus inueniatur, quem ego neſciebam ad me pertinere, an potero eum petere: Et hic ponitur regula cum exce- ptione. Ea regula eſt, nõ poſſe amplius quic- 2 quam peti: quia ſicut nouis repertis inſtru- a I. ſub præte- mentis nõ reſcinditur tranſactio⸗, ita nec no- xtu. od. uis ſpeciebus. Sibi ergo imputet qui genera- tarũ, generali tranſa- 3 liter reum liberauit:nõ enim tam effuſo ſer/- 40 magis ſi iam generalitate petitionis cõpræn- mone uti debuit, in quo plerunque ſubeſt ca b l fin. in fin de ptiob. Nec de huiuſmodi ſpecie nõ actum al- dot. prom. jegare poteſt, cùm ſaltem in genere cogitaſſe 4 de ea exiſtimandum ſite: †quia qui generali- c I. qui iure. de ter loquitur, omnis rei quæ ſub genere com- . zde prænditur, meminiſſe cenſendus eſtâ. Qui er She go aliquẽ ab omni equitio liberat, ſiue àſpe- ciebus quas ſcit eum habere, ſiue quasneſcit, liberare intelligitur: quia potuit cogitare, for e d. qui iure. tè aliquas penes eum eſſe quas ipſe nõ agno- f Gl. I de ſaatu. ſcit. Quod procedit in ignorãtia ſpecierum, de teſta. quæ in ſe conſenſum in genere continete. 5 fSed quid ſi non ignorantia, ſed error, quiab ea plurimum differt, allegetur? Et tunc ſe- 6 cus dicendum eſt:ſ quia error penitus cõſen- 7 ſum nullum habets. fFinge igitur tempore & lſi per erro- tranſactionis aliquẽ equum uel ſeruũ apud rem de iuriſi. tertium quendam te habuiſſe, quẽ ego illius om. iud. eſſe exiſtimabam, probabiliterq;, quia poſsi- Alciati coment. in Cod. luſtin. b Titia deſol. dentem eum uidebam, in dominio quoque õo cui ſi homologia acceſſerit, tũc fortè cũ tranſ- auanmai l:pen. ubi Dd. eius eſſe arbitrabar', an ſaltem illam ſpeciẽ, de cond.inſtt. cùm ad te poſt tranſactionem peruenerit, pe- 9 tere potero? Et hic traditur poſſe. fVnde hic Probatur generalem clauſulam ad ignorata 543 Kj —.. jumlbe quidem trahi, de quibus in genere potuit co- ed nli gitari:ad ea uerò quæ errore procedunt n5 i Feli. caum klac aps trahi. Quod& in clauſula, omnimeliorimo der in fn z ande üche do&cc. receptius fere eſti. Rurſus quocʒ; pro 1) offe it bng ⸗O batur, quamuis ignorans& errans plerun Ah mi chon Ba.a æqui fillch yn Cdlm 7 reguih quiparent quia Naaf umnverbo ctioneb finita, reſcin, abſque ignorãtia, u i9 rcläi di prohibẽt iura. Er, ut Augultinus in-l lſime i aüha o ror aũt circa proprie Arneeline er⸗ zurg beuloge ₰„ acilius 12 erat, tatẽ rei apud aliũ ex/ errãti nceudef nut Hrlk 4 ſ ſi⸗ 1 Atahi m lſide aan wpleiel n. tra perſonas tranſi⸗ iuſtam erroris cau àH ſam adducat, quàm, 1 d. linne ni ignoranti.& ſic id ego reſcriptũ interpretor. Man umſe b rom b Generalitranſactione.) † Vttranſactio 3 eiaa kaui im generalis propriè dicatur, oportet etiã libel- hemu let lum generalem fuiſſe.nam ſilibellus ſeu pe- 14 en du titio fuit ſpecialis, tranſactionis uerba, q́;uis p Tnonmin. 9 dhe⸗ ber generalia ad petitionis cauſam reſtringeren⸗ Sc 4 riunn 1 2 20 tur,& ideo tranſactio ſpecialis diceret, quo usncla n ſiadhuc caſu legi noſtræ locus non eſſet“. fSed quid 15 nIn ſi petitio quidem& trãſactio generalis eſſet, a Bal.alig henwee cauſæ uerò proſecutio ſpecialis? Et nonnulli Acx ieo Iquu 9 exiſtimant nec tum quidem reſcripto noſtro cunſlun: yliqjaccp 5 locũ eſſe, ſed actori replicationis ope ſuccur⸗- lſiq’an mäkcy Fne rendum, quoniam idem& in ſententia uide- liruun*m heci mus o. Pari autẽ iure tranſactiones& ſenten G du nelkelſem tiæ cenſentur?. Accurſ.cum ueteribus con-/ ¹ tarhemm trà9, fquia ſentẽtia ad acta& cogitata reſtrin⸗ 17 lai tillidem 30 gitur cùm in inuitũ feratur:at in tranſactio⸗ 5 mt ärglin ſiſi iimenltt nibus ſatis eſt, potuiſſe in genere cogitari, ut hartsi u. lümugarlt ſuprà uidimusꝰ. fEgo ne temerè à uerbis re/ ¹8 Rollla mue fuit ſcripti noſtri recedamus, generalemq́; proſe d'iſamſ d́numties cutionem, cuius mentio nulla hic eſt, effinga Auf tünnlacto mus, ab Accurſ. recedendum nõarbitror, ut, 1 Juu Immüller qui generaliter petijt, generaliterc; trãſegit, aanu- lui imecenei omnino excludatur, cùm adhærendum ſit cò 1)eScadat an m ademr. trahentium uerbis:: qui etiam de eo quod ad aan unſiuſan uſautneers huc in lite nõ eſt, tranſigere poſſunt, quanto uni mah ühwuerbis XlTiiu. deæ-0upudſe co dat᷑, tametſi proſecutione cauſæ omiſſum. fat 19 ſlſia umtenexur in ſententia aliud eſt, reſtringitur enim ada- guiacei laa rncionẽpe ctaſtVnde poſt conceſſam actori generaliter 20 wunt lihnaſſe cenſ dilationẽ ad probandum ſuper petitis, ſecu-?! bnei ämepoſſets- ta generali ſententia amplius nõ audireturꝰ, 71 4 14 tetdoc quoc quia tali caſu ſententia ad eas quoq; ſpecies 4 dui 1i Ameilactur referripoſſet, quas proſequi actor neglexiſ- 1 lpruaiß inquaresi ſetr, quoniam de eis tractatũ ſatis dici poteſt, gulicaſus n aduerſ cum dilatio generalis in cauſa conceſſa eſt?. r. ludtor rei ue 5o Et hinc cõſequens eſt, ut quod in diffinitio- 21 mdd enim ui ne iudicis dictũ eſt, ad arbitri quoq; ſententiã ſicl ds lhosrebus u protrahatur, cùm arbitria iudicijs exæquata plentch le eusſind ſint b: fad arbitratoris uerò laudatiuũ nõ pro- 22 khnirwne er trahatur, quia id tranſactioni magis accedit“, b lijdeali, ernr guo d quod Rim.hic docet. Mihi uidet᷑ eandẽ ratio 2uiſu 3 heulimi nem in arbitratore ſubeſſe, quæ& in arbitro, jaa Kgutmaſj cùm& ipſius poteſtas à cõpromiſſo pẽdeat, 4 li dehkals qu— & ad ea, quæ partes proſecutæ ſunt, referat? nah oh eimiſte i5 & ideo utriuſqʒ ſententiã iudicio æquiparari,, 1ꝓ⁴ε bsien de heciemz” actione cõueniret, ut fauorabilior eius actus avlieran af aanüur fiat interpretatio, cui partes conſenſerunt, ch f lneuctn d nmr dlra qui ſola iuris autoritate innititurſ. ſSed quid 23 ſcxde d rrde in ſimplici pacto dicemus, quo quis generali 5 uana 1 ter te e a de tranſactiombus. 2 orepro 3 n bonninid ter alium liberate Et uideret᷑ àtrãſactione dif⸗ ris ſui utitur n. Receptũ autẽ eſt adeò tranſa- 3¹ Runſa Gorin 3 ferre, quam hic traditur generaliter intelligi, ctionem ad alterius ius nõ trahi, ut etiã ſi pa- ml. ſiſuperatus. enrnsöhh 9 cùm tamen pactũ etiã præter uim uerborüre tergeneraliter tranſigat, nõ tamen in rebus, de pig. egpuianhl d 24 ſtringat ad id quod actũ eſt,fidq; ex Scæuolæ quaæ filiorũ ſunt, quicq́; afferre detrimẽti cen aülque nd faa lenptor§ f reſponſo Qua tamẽ in re aliter diſtinguit᷑ b, ſeatur,[Sanè& hoc cõſtat, q́uis generalem 2 nt Auguüini daepd. negatch B Lcher tranſactionẽ ad ea n I.dere. f. eod. quit, rul mui, 5 Doct d ſide fin nindgrct Oꝶ ibi gentiũ tẽpore tranſ tibus tuis magis do/ quęex teſtamento rortamenide, ena ſieri vclini 1. actionis cõſtitutæ lum interceſaiſſe E rolleilenneee ne erräniſu Gah. Wieurto waenn nihil poteſt nocere.„— pertmete, Auonta uſamdnni. woin n zun n. elnen connra eludes ecetranlhen non fmadäii en 3 Jliu aannde 3 IIDEMAVGG. ET Prcces fundis confi- niſi Uuicelin erf 0 I Ae his. Iuon ſciit mengun, jnb aciemhla Cæſy.Antonio. tearis, inſtaurari gra iöün dhil di ferendus. de e) Vi eipran, ſe pecunhi4.2⸗ Ranſactione fi, ue, necnon crimino- codicilloßꝶe potele. tranſ. tranlacd tamlehe ſ nita, cum ex par- ſum tibi eſt Illnochanee 33 Oponet eti i ſtituturũ promiſit,— P. feſſo eſt, ſi quis æta am ſilbellusſen 1 ſi emiſſum inſtru- te minor tranſege- p Ii. ĩ ſiaduerſ. Cionis uerba an, e Lquiiem. de mentũ, id eſt, cautio à Titio facta, qua man- rit,& ex uerborũ effuſione damnũ ſubeat, in rem iud. uſam rekrngen proba. dabat Seio ut Ccc. patrono numeraret, pro integrũ ei reſtitutione ſubueniri.tSed& il⸗ 34 vcials dicerer 11 irrita haberet᷑. Nihil enim impedit, quin Ti- lud dubiũ nõ eſt, quantũuis generalem tranl fgale. neſſet fdec d. tius tacitã pecuniã petat,& rurſus hanc ſum- 20 actionem, ad ea nõ trahi, de quibus ueriſimi- 1 97 Frh Kio generaii di mam, ſi adhuc patrono ſoluta nõ erat, ad cal- le ſit, nec in genere quidem fuiſſe cogitatũ ³,„ Feli. 4.. ci ſu eciulsrEtnonmut culũ reuocet, ſtetqʒ firma huius obligationis utputa ad caſum qui nondum eueniſſet', uel per. in fi. Are ene erpi u b cauſa, quã ſᷣ eparato capite apparet ab expen- ad caſum ualde inſ olitum, uel qui aduerſus tin. conſil.ĩ4. aioniscpe lur 1. 25 ſi atq; accepti rarionib. diuiſam. NRectius igi- probabilem contrahentiũ mentẽ eſſet?: qua col.ij. Lin enneraun. tur de legis noſtræ regula limitabimus, quo- inre plurimũ arbitrio iudicis tribu etur. Poſ- 35 facionesd 6 tieſcunqʒ ſpecies aliquæ dolo tranſigentis in ſunt tamen, ſi uelint, partes agere, ut tranſa/ fiſtalas. fu llactiones&len teruerſæ eſſent: nõ enim generalis tranſactio ctio ad caſus quoq; incogitatos& improui- menta. de con um uetenbus ein 26 ad has trahetur.˖ Quid ſi dolus præſumptus ſos trahatur, quod Alexanderreſpondit“. trahen. empt. Rcogitata rctin r4 1esfratres. ſit: Et Iaſ. idem eſſe hic cenſuit, cùm pupillus c Conſtitutæ.) Quia nomine rei extra- Alex. conſ.u. turatintranſitip frae paa. quigenerali tranſactione tutorẽ liberauerat, 30 neus eam detinebat, cùm actor crederet ab in i. genere cogitiu lineã margaritarũ monileq́; repeteret, quod extraneo tanq́; domino poſsideri, ut ſuprà de 4 zoefeeeehns temere à verbisw! matris ſuæ fuiſſe aſſerebat: præſumi em clm claraui. Pet.& Cyn. idem ſentiũt, ſi extraneus hann 3 4 J. 4 generalemqypol 3 dolo tutoris eas res habitas, cùm ſolũmodo tanꝗᷓ ſuam poſsideret, uendidiſſetq; reo, quia eu Ken. ullahiceſtefng: facta tranſactione palàm ab uxore ſua defer- tranſactio ad ius poſt quæſitum nõ trahiturꝰ,„ Reuhſtn in dum nõabittor,u ri permiſiſſet: nõ debere autẽ generali tranſa ut ſuprà diximus. qui intellectus in ſe eſt ue- 2. Rom. d.. ſi neraliterqh tälegt, l⸗ defir ctione cenſeri remiſſum delictum, id eſt, do- rus, ſed non quadrat uerbis legis, cùm etiam cut. Ang. d.l. achærendumltiif Aucelio j. um. Eadem ratione qua dolus remiſſus nõ citra erroris allegationem idem eſſet. tres fratres. tiam de eo quotui, delb.leg. cenſetur, nec reliquorũ quoq; liberatio gene repoſſunt: qunn leicuideli- ralibus uerbis remiſſa cenſebit᷑ i: Itemq; quin rem apud ſe conſtitutam reſtituere quis do- 40 ² Dubitandi cauſa. 1 Caſus huius conſtitutionis. x l. de tutoribus. ff.eod. petitionis chprenin leg. cauſæ omiſſum un AſSohr w ingitur enimadi h I. Aurelius. 9. liter actionẽ perſonalem remittit, non tamen 4 Meuia. eot. id donaſſe cenſetur, quod iure dominij uen- 28 dicare poſſet. tquod intelligendum, niſi con 29 ſtaret hoc quoq; actum eſſei Videtur autem 27 mino teneaturs:t Quoties enim quis genera- ³ Contractus bonæ fidei ipſo iure propter dolum uitiantur. 4 Decidendi ratio huius legis. ʒ Allegans propriũ uel autoris ſui dolum, non eſt audiendus. 6 Tranſactio propter dolum ipſo iure non uitiatur, ſed actio- ne de dolo reſcinditur. nactori genenll ¹ ſuper petitiyſec less quoq; ſpees „ 1 lins nõ audiretut,. lius nô aui) i Gl fi. hic. & tunc id actum, cùm tranſactio ei actioni ac ceſsit, qua res illa comprændi poterat, ut Pet. & Cyn. aduerſus Placentinũ tradiderũt: uelu tiſiactor rei uendicationẽ intendiſſet, tranſi- gendo enim uidetur reum abſoluiſſe ab om- 50 7 Singulares caſus recenſentur, in quibus auditur allegãs pro priam turpitudinem.& num. 9.11.13. 18 8 Lex cum confitente mitius agit. 10 In pari culpa potior conditio poßidentis. 12 Ex contractu ſimulato, propter defectum conſenſus non tranſit aliquod dominium. quod ü nibus rebus quas actor ad ſe pertiuere crede- 14 Excipiendo aduer ſusalium obijci poteſt de fraude propria itn quoq; ſectens bat: ſecus ſi nõ credebat ſuas eſſe, ut Accurſ. prius detect.. aiudicijs exxqlu ſentit: tunc enim propter errorem ei ſuccur- ²5 Agendo ucro non poteſtzniſi ex conſenſu rei. laudatiuũnöhi, reretur, quod ſuprà oſtendi, idq; ex legis no- ¹⁵ Qgid iaru,ſi 27 Taien jedibe 1 onimagis zcctn, 30 ſtræ ultimis uerbis. Tametſi Pet. Cyn. Rim. 17 Interpretatio Alciati ad l. alia. fſ de iureiur. hiuidet eanchn& quidam alij aliter accipiãt, ut tranſactio ge- J RANSACTIONE.) TfCuùm Antonius 1 e quæ8&;— 0 neralis, quod tempore trãſactionis debetur, dolo malo aduerſarios ſuos ad trãſigen- opromilbpe ee 3 extinxiſſe cenſeatur, nõ ſi quid ex noua cau- dum ſecum allectaſſet, deinde fortè ita eue- cutr lun relen 1 ſa deberi incipiat: ut ſi reus poſt tranſactionẽ niſſet, ut hæc tranſactio ſibi inutilis eſſet, ab udicioæ vipa 104e inter de ſpeciem aliquam à tertio poſſeſſore emat: nõ 6o ea recedere uolebat, quæritur an poſsit Et 2 1 n 2 ſoneecũli renRo. conſ. enim traheetur ad ius futurũ k. Quæ ſententia uidebatur poſſe, tanq́; tranſactio dolo facta ũc 14 3 mler 2 19 126— „ bllor eila 1 ſumma ratione nititur: cùm enim tranſactio ipſo iure nulla ſitr. Quod& nõ pauci tradide» lij in fin. ad ni onſenkermaſ t Jaleri inſit. hæc tertio illi nihil prodeſſet, ergo nec reo, runt, quoties ſuper actione bonæ fidei inter⸗ Tertull tesc cur Seige ce inii ſip. qui, quod ad rem emptam pertinet, iure auõto poſita eſt. Cõtractus enim bonæ fidei ipſo iu 3 nniti bgened Aaa 3 U 545 4 Bartol. 5. ſub re propter dolum uitiantura: quo caſu actus prætextu. j. 5 1.j. j. de lib. cauſ. nullus à quocunq;, etiã ſi allegantis fraus de- tegat᷑, improbari poteſt b. Nam dð ſi ipſe pri- ma actione agat,& aduerſarij de tranſactione c l. cum mulier. excipiãt, dolum in replicatione deducens au ſol. mat. 4 5 d I. ſicreditori- buss. j. de ſer. pig. dat. l. fi- lios. j. de reu. his quæ in fr. e c. cũ ſuper. de Im diendus uideret“. TSed tamen hic ali ter reſcriptũ eſt, qa pro regula traditũ eſt, teum qui pro- priũ uel autoris ſui dolum allegat, au- diendum nòô eſſe*, idq; etiam ſi actus ſit nullus, dum euidentiſsi o uitio nõ laboraret e. Idemq; etiã ſi ſola re- IIDEM AVGEG. Proculo. Idecerta re, pacto 10 trãſactionis inter poſito hoc cõpræn- conceſſ.præb. Plicatione de eo obijciatur, dum is aduerſus f L. uiro. ſol. mat. quẽ obijcit᷑, doli particeps nõ ſit,& de lucro 6 captando nõ agau. ſtametſinec uerũ ſit, tranſ- g l. pen.j. de in- util.ſtip. actionẽ ipſo iure propter dolum uitiari: cùm enim cõtractus innominatus ſit, apparet eſſe 20 h l. ia ſin ad ſtricti iuris, ut in Rubrica admonui,& ideo T'ertull. i l. uniuerſa. 5. de prec. Imp. oßf. 5 k l. inde Nera- tiucs. ad l. aqui. in fin. 8 9 1 I. quiſquis. in fin. j. ad l. lul. maie. auth. no uo. j. de pœn. iud. ꝗ mal. 10 11 ml. apud. Mar cellus. de doli except. n l.j. Eij. de cõ di. ob tur. cau. 0 c. inter. de do. p Bar. d. 9. pro- curator. Aret. conſ. os. in fi. 12 ꝗ Bal. l. cum pro fitearis.j. dere uo. don. r l. cum mulier. ff. ſol. matr. · L. de tutela. j. de in integ.re fut. minor. ubi Bart. 13 14 ſola actione de dolo reſcindi poſſes. Nec me mouet quod lex ait, tranſacta intelligi bona fide ut ualeat trãſactio':quia uerbum, ualeat, ad effectum refertur, cùm affirmatiuè poſitũ ſit Sanè quod ſuprà diximus, nõ audiri qui proprium dedecus allegat, quibuſdam caſi- bus nõ procedit. Primus, in damnum ipſius allegantis: audiretur enim credereturq; no- xium ſe fatenti, ut de eo ultio ſumi poſsit k: fttametſi lex quandoq; cum confitente mitius agat, ut ad detegenda facinora unumquen inuitetl. fSecũdus eſt, cùm quis dedecus ſuũ excipiendo allegat, idq;aduerſus eum, qui pa ri macula fœdatus eſt: aduerſus enim doli ex ceptionem replicatio doli non admittitur: tquia in pari culpa potior eſt poſsidentis con dition. quòd ſi actor à culpa alienus eſt, fru- ſtra reus propriũ dolum allegaret0. t Tertius eſt, cùm uia replicationis allegaret actor cri- 40 men ſuum aduerſus participem, qui de lucro captando agit, cum actor euitandi damni cau ſa replicauerit:quod Bartol. ſenſit?,& æqui- tate nõ caret. Vnde infertur, ſi cùm timerem confiſcari, tibi bona mea uendiderim tradide rimq;, deinde ea à te uendicẽ, tibi de emptio- ne excipienti, poſſe me de ſimulatione con- tractus in fraudem fiſci facta replicare a. Sed ego id potius inductũ arbitror, fquia ex con- tractu ſimulato propter conſenſus defectum non tranſit aliquod dominium. Vnde funda mentum intentionis meæ in dolo nõ eſt, ſed in dominio quod aà me non diſceſsit: replica- tio autem ſimulationis& fraudis exceptionẽ tuam elidit, quia ſimulationi in fraudem fiſci cõſenſiſti: quo fit, ut cùm culpa mea propter culpam tuam obumbrata ſit, dominiũ apud me remanere debeat, apud quẽ ſemperfuit. Illud admittendum eſt, cùm nõ fraus, ſed cre dulitas nimia,& falſa in replicatione allega- 6o tur, non uideri turpitudinem allegari,& ideo replicantem non reijciꝰ. f Quartus caſus eſt, quoties fraus ipſa iam erat detecta: tnihil em impedit, quin aduerſus aliũ de ea obijci poſ- 30 50 Alciati coment. in Cod. luſtin. 547 1, f ſit: quod dubium non uidetur, quoties exci- I rulcii piendo, ſeu ſe defendendo aliquis eam allega 8 1 Ku reti: ut cùm à munere iudicandi quis ſe excu⸗ t Lancen,5 Küe ſaret, qui de crimine aliquo damnatusſit uel ſuihna. onii aul leit abominatus, ſacerq; denunciatione Pontifi, Ebmias dume rin cũ factus ſitx.tSed 3 us iüſe wern ſum erat, nihil ampli magis dubium eſt, denls. alz Sanh us peti,& ſi non ad, quid agẽdoe Et nõ— 5, de wm ditũ fuerat eo nomi, Putauerimtalẽ ad, lbz. us g, aein — mittendum, niſi ex x Bdlc inn,““ pac bus ne, de cxteris tamen conſenſu reit urcM ammuaae iur qhuomt 3 quæſtionibus inte, is, qui iurauit in.* Em Glli ih inbu⸗ 1 ſtrumentũ nõ eſſe drrnus agnalin ſimulatũ, nihilominus agit,&ſimulationem, aund- 55 nucu ltl reo nihil obijciente, probaty. fSed quidiiuris: hn 3 berrenimp replicando: Et receptiſsimũ eſt, ex Vlpiani Rcſerontul, reſpõſo admitti. Sed ego uerba Vlpianiali- n 4 unemi ter interpretor: cum enim eum cuius periu⸗ lci a, habulun rium, ſententia in fauorem domini lata, dete- ung, e. Qundoq ctum eſt, aduerſus procuratorẽ, qui ex ſtiovu aisgundeid c latu propter cautionem rati conuentus erat, dur wdoutſi 1 agentem non multũ proficere ſcribat, ſatis in dicat tali replicatione nõ omnino huncperiu rum adiuuari. Quapropter Baldi ſententiam ſequor generaliter ſentiẽtis, nunq́; huiuſmo di ex allegatione lucrũ actori concedendum eſſen. Amplius ego addo, nec ſarcturam dam ni illi permittendam, niſi aduerſus delicti par ticipem, quod ſuperius oſtendimus: tantie- nim non eſſe hanc detectionẽ, ut ideo aduer- ſus regulã quis audiatur. f Quintus caſus eſt, cùm actus ideo nullus eſt, quia aduerſus legẽ celebratus: uidetur enim cuilibet conceden⸗ rogaii cel dum, ut actum à ſe aduerſus legum ſcita ge/ cauſ ſtum, in firmũ allegare poſſit b. Quod intelli- d cuucan gendũ eſt, niſi nullus fauore alterius ſit: nec enim æquũ eſt, ideo alteri damnũ fieri, qua- re nec libertati hoc nomine pręiudicabit᷑, nec Gxg matrimonio, nec eccleſiæ d. Non enim hæc a. ab allegantis ipſius poteſtate pendent. Idem e cextenore generaliter in his, in quibus lex ad allegantis cãcsſſprdl uoluntatẽ nõ attendit, ut quia actusſit nullus auematma a Bd.dcune leximux un lal. b Laduopia riunup 18 c àlj Olinr e preſum ſanguinel. 4 re iud.d. c. ad- r. 2 lis coriigel une geruerba d ecenluit aolieteſpon am dempr ſ nihilamg tdenproniant lei Rläionis A mlla Robendi ic nn toocecluctu n fekulgolt mſß mlindum dan alarEtnon 3 nerũ di r au chldexalc 9' 3 Ih d. a Rdccurſus ſef por gerbaer dat kmnnee cöm alp achchrigitu memalältdde dlle di mepotueri fauore publico, atq; ita cõſtete. quòd ſi nõ cõ dect. GCes rheguun ſtet actum nullũ fuiſſe, in re dubia reijciẽdus bai 9 an funnſege eſt, propriæ culpæ fiduciam allegans. f eanfß 5 kellmtelta 1Caſus poſitio in hac lege. ben.g.ccn uan(tgt eum 9 2 Dubitandi cauſa. MM ueh daas llum, noffic 3 Decidendi ratio. de conſlü. ſſtnn Tropolitunu 4 Verba generalia ſemper ad cauſam ſuam reſtringi debent. dan telupre s5 Et quomodo cauſa cuiuſq; actus ſit cognoſcenda.; tucr fülun 6 Dictio, amplius, eſt repetitiua. de pum lude 7 Si ſuper fundo aliquo tranſegerim, me illum nõ amplius pe 4 W ade titurũ, an ex alia cauſa eundem petere ualeam.& nu., un dbam ca 9 Verba generalia aded ſi ſint, ut citra calumnià reſtringi ne d 1 hi idlis ta queant, uerbis ip ſis ſtandum eſt. da Knatn prom 10 Cauendum eſſe à generali ſermone. der. mproniandn u1 Nemo cogendus ut omnino generalib. uerbis aliquè liberet. Aüblenon 3 12 Generalis tranſactio, quæ cauſam contractus egreditur, an eug Gadi po dan in uim tranſactionis, uel tanquam pactum ualeat. a Kdor 1 Ponc 13 Pactum& ad ea trahitur, de quibus nulla eſt controuerſua. de ne lice uunc 14 Generalis tranſactio ad cauſam ſuam reſtringenda, quomo ddcnn retgen do accipiatur. d tell ein ha 15 De connexis idem eſt iudicium, item& de acceſſoriſs. 3 bobnnr enin IDECERTA.) Petieram à te fundum 1 rauau rel Sempronianũ, deinde acceptis centum n due dean tranſegi npuni aidetur 9 doal ubbta 18. A Wen UlCzn 4. — unäquea 411§Sgene- 1 cm ga raliter. de leg. Aunciaui Ku preſtun. 2 cüacn b Llegatorũ. G.j magsc deleg.ij. quid ubi n c Lfi..idẽ quæ dadeded ſſt. gecãd. 3 m indeb. a ſicũ dies.§. plenũ. de arb. 1e li ſiaduerſ. ſtrum dnß rem iud. 1.ij.j Wit dek’ deiud. ralmubänd f Senpa ed quidinn us. de pa. imä eſt quidin Lucius. de p deXVhia du. T'. 5 derdaVſpami g1. 3 blurib. um cuiuspen,. deſolut. em dominiasNeh h Ball,packum. urannerid 3 ta dars Adlleſ iubemus. j ad Ta 63 ten ventuses vell.l.ut fun⸗ neere ſcrbatſatt dur ömun di domninohunc en uid.l.Tuia. d. rerBaliſementn iten acurl. s nunqß huim olg,. ctori concedendi i lucſtn. 57. neclaräurmem i. laduerſus deltäim 6 oſtendimus: mnai l quoties.jſi tion utideoata, 19 Athee⸗ Quintus cälusch torum. 9. qui t, quiaaduerſusli“ puures. 7 n cuilibet concccen N Ii ſeruus.9.ſ rſus legum ſcin E itadeleg. 0fitb. Quodinel m Cöſ.38.did. uore alterius ſttnt Lcũ quæri- i damnũ ſieri qu tur.de excep. ne preiudicabint zetit mepre 1ſo arg. ſi untbz. e*. Non enim la, dadrune ſtate pendent luias&wetd ſub bus lexadallegmi i pretextu. iun quia actusſitnulls; ctal.jjj.de im Sſtete quodſinoi 7 „ian lb qul cum tu- re dubia reiſcii ,4 am allegans: toribus. f.co. iam alleg I lſiita quis. 6. r de uerh.ob. I arg.l. eum qui e inoff teſt. uſon ſuam n triniuim&h pen.j eo. ſt cognoſcentu. usſc cognoſc aer. n öantr tuj. pr, muälnd⸗ 4 us pluribus. de acceptil. iore. j. de ex- bromiſſ. 10 O.Lſiexma 8 548 merè per interpretationẽ reſtringẽda ſunta. tSed tamen hic contrarium reſpondetur, tde bent enim hæc uerba ad cauſam ſuam reſtrin ib: quod non in tranſactione tantùm, ſed& in pactisin cõpromiſsisa, in iudicijs, in cal culationibus:, in ſolutionibus s in renuncia- tionibus, dicendum eſt.[ Deprænditur autẽ cognoſciturq́; hæc cauſa quandoque ex natu ra actus, ut in tranſactione uel ſententia: ha- bent enim præcedentẽ petitionem, ad quam referuntur. Quandoque ex uerbis ipſorum contrahentiũ, ut quia à principio contractus præfati ſunt quam ob cauſam paciſcerentur. uandoqʒ& cùm in fine ſubiecta eſt clauſu- la unde id colligi poteſt. Quandoque& alio modo, ut ſi aliqua ſpecialia expreſſa ſunt, quę aliàs corrigerentur uel minuerentur, ſi gene raliter uerba ipſa acciperemus&, quod Bald. rectè cenſuit: merito igitur in propoſita ſpe- cie hic reſponſum eſt, poſſe me aliũ fundum quàm Sempronianum petere, cum illa clau- ſula, nihil amplius peti, commodè ad ſolum Sempronianum referri poſsit, quod& natu ra dictionis Amplius ſuadet, quæ repetitiua eſti,oſtenditq́; de eo actum, quod ſemel in iu dicio deductum fuit: quod& non abſimili in ſpecie Fulgoſius reſpõditm.iSed quid ſi eun- dem fundum Sempronianum petam ex alia cauſa? Et non obſtare tranſactionem pleriq; ſenſerũt, idq́; rei iudicatæ exemplo, cuius ex- ceptio ex alia cauſa agenti non obſtat Con trà Accurſius cum pauciso, quos& ego ſe- quor: uerba enim tranſactionis omnino ob- ſtant, nec cõmodè hoc caſu reſtringi poſsũt: excludar igitur, etiam ſi ex alia cauſa petam, dum talis ſit, de qua ueriſimiliter ſaltem in ge nere potuerit cogitari: quid enim ſi cauſa no ua ſit b?quid ſi penitus contraria expreſſærut quia tranſegerim in querela inofficioſi, dein de falſum teſtamentum compererim a. Quis credat eum qui cogitauerit teſtamentũ eſſe falſum, inofficioſi teſtamenti querelam fuiſ- ſe propoſiturum: Huiuſmodi igitur caſibus àme ſuprà enumeratis, cõmunem ſententiã ſequor. TIllud enim omnium conſenſu rece- ptum eſt, ſi adeò generalia ſint uerba, ut citra manifeſtam calumniã reſtringi non poſsint, uerbis ipſis ſtandum eſſet. Quid enim ſi in ca ſu noſtro promiſiſſem amplius, nec fundum empronianum nec alium petere? Quid ſi quis ſe non petiturum occaſione cuiuſcunq; crediti ſpopondiſſetu Quid ſi adultus excuſ- ſa tutoris in uno capitulo ratione, eum ſe libe rare diceret generaliter ab omnibus quomo- docunque in hanc diem per eum geſtis*e In- telligentur enim hęc generaliter, exceptis ca ſibus à nobis relatis v. Quapropter tempera re quiſque à tam effuſo ſermone debet, nein Promptum incidat periculum⸗. t Vnde& tra dc tranſactionibus. 10 20 30 40 50 549 ditum eſt, neminem cogendum, ut tam am- plis uerbis quenquã liberet: captioſæ enim ſunt huiuſmodi cõfeſsiones b, ſatisq; eſt ſicre ditores in apochis eas ſolùm generales clau- ſulas adijciant, quę ſimpliciter ſpecialiũ uim cõfirmẽt: hisq;ʒ beneficijs ſolùm renũcient, unde actus infringi alias poſſetò, quod ele- ganter Baldus docuit. tSed nunquid genera lis hæc tranſactio, quæ cauſam ipſius contra- ctus egreditur, in uim tranſactionis adhuc ſu ſtinebitur, an ceu pactum ualebit? Et Bart. ad huc uti tranſactionem ſuſtineri cenſuit, quia abſurdum non eſt, te mihi centũ dediſſe, non ſolùmut actionem ad fundum Sempronia- num remittam, ſed etiam ut alijs actionibus, de quibus liquido conſtet, te abſoluam, cùm in tranſactione poſsit aliud dari uel remitti, quàm id de quo litigatur, cenſeturq; tale pa- ctum tranſactionis pars eſſeſ. Quòd ſi nota- rius in principio documenti præfatus ſit, par- tes ipſas ad huiuſmodi pacta, conuentiones, tranſactionem deueniſſe, tunc nihil neceſſa- rium eſt interpretari actionis liquidæ remiſ- ſionem ad tranſactionem ſpectare, ſed ad pa- ctum potius:quod& Alexander reſpondits. Trahitur enim pactũ& ad ea de quibus nul- ſa eſt cõtrouerſiau. Sed quantum ſit reſpectu pacti, nunquid obſtabit exceptio quòd ſine cauſa factum ſitie Et Alexander reſpondit nõ obſtare, ſed donationis cauſam præſumi: quæ ſententia ambigua eſt. Ego potius cau- ſam quoq; tranſactionis hoc etiam caſu ſub- eſſe dixerim, quæ ex eo præſumitur, quòd eo dem contractu cum tranſactione pactum cõ ceptum ſiti, idq́;& Bartolus ferè ſenſit. † Cæ- terum& illud annotandum eſt, quod hictra ditur generalem tranſactionẽ ad cauſam ſuã reſtringi, ita intelligi debere, ut non ideo re- ſtringatur, quin& ad connexa ipſius cauſæ trahaturm, fcùm ſoleat uulgò dici, de cõnexis idem eſſe iudicium: quod& de acceſſorijs quibuſqʒ dicendum, qualis eſt pœna uel fru- ctus ipſius reio. Idemqʒ ſi qua ad rei appendi- ces pertinent, quod& alij hic tradiderunt. 1 Tranſaclio poſt rem iudicatam nullius eſt momenti. Exem- pla habes num.z3. 4. 2 Sententia rem certam inter partes facit. 5 Tranſaclio poſt rem iudicatam nec in uim pacti ualet.& quare.& num. 6. 7 Sententia ſuſpenditur reſtitutione in integrum. 8 Penqdente in integrum reſtitutione nihil nouandum eſt, Qab omni executione ſuperſedendum. contrà num.⸗ 10 Pendente articuli quæſtione nihil nouandum. 1 Appellatione ſententiam ſuſpendi, quomodo accipiendi. 12 Damnatus non eſt in criminalibus, cuius appellatio pendet. 13 Caſus, in quibus tranſactio poſt ſententiam ualet.& nu. 15.16.17.18.20. 21. 22.25. 14. Res clara nouari poteſt, licet de ea tranſigi non poßit. 19 Regula, Qui uult cõſequens, uult& antecedéẽs, declaratur. 23 lure ſpeciali competentia non attenduntur, antequam im- petrata ſint. 24 lus clarum habere dicitur, qui regulæ innititur. 26 De iure ſuo docere nõ ualens perinde habetur, ac ſi nullum ius haberet. 27 Compromiſſum an poſt rem iudicatam ualeat. Aaa 4 a I.iij.§. contra rium. de con- tra. iud. tut. b l. cum Aquilia na. ff. eod. c Bal. d. l. pactũ quæſt. 16 12 d auth. matri. j. quando mul. tut. off. e l. ſiſuper. F e. f l. fundi partẽ. de contr. em. 2 Alex. conſ. u1. col.pen. in z. 13 h l. fi. j. de don. uerſ.niſi ille. i I.ij.. circa. de dol. except. l. creditori. 5. tit. j. k d. conſ.l. 4 Ti- tio. de uer.ob. 14 I I. ſiuẽtri.§. fi. de priui.cred. 15 m Gl. c. accuſa- tuss. uerb. iudi- cari. de hæret. in 6. n c. translato. de conſtit. 0 I. ij. in prin. ſi quis caut. l.fi. in fi. de co qd cert. loc. p l. ſi cũ tibi. gl. fin. ad fi. j. de iud. 55⁰ 1 GI cAVSà cognita.) a T† Tranſactio a Ij Feod.I. igitur poſt rem iùdicatã nullius momen- poſt rem. tieſt, deficit enim eius ſubſtantia, nempe in- 2 certitudo quia ſententia rem liquidam cer- 3 tiſsimamq inter partes facit v. ſQua ratione p Lres indicata. idem Bart. cenſuit, cũ quis inſtrumen to obligatꝰ eſt, quo chartuſarij iudicis præceptum ceu in confeſſum cõtine- tur,& tum em̃ res c Dd. c.expoſi- Clara eſt ut meritò tranſigi nõ poſsit. 4 tldem reſpõdit An d l.ita ſũüpulatus gel. in eo qui cam §. Chryſogo- pſoria ſyngrapha nus. de uer.ob, tenebatur, cùm hu iuſmodi literis ex lege municipij exe cutio conceſſa eſſet. Quæ omnia& nos pro- bamus, ſi aduerſus id præceptum, uel haſce li teras nulla obijci exceptio propter ſtatuti uer ba poterat: alioqui putarem nõ omnino rem claram eſſe,& ideo ualere tranſactionẽ, quod 5 Paul. Caſtreñ. Alexanderq́; cenſuerũt. ſ Sed cur non ualet ſaltem tranſactio in uim pactie gra permanet actio. IIDEM AVGG. Cyrillo. S prolata ſententia, ſicut iure traditũ eſt, appellationis, uel in integrũ reſtitutionis ſolennitate ſuſpenſab non eſt, ſuper iudica to fruſtra tranſigi nõ de reg.iur. ta. de arbit. Alciaticment-in COd.luftm.„ . 10 Icauſa cognita“, 20 que interpretantur, reſpectu futuri: quantũ enim ſit reſpectu præſentis temporis, lexex- tingui pronunciatum ait'. Egoà uerbis legis rli noſtræ recedendum non arbitror, ut ſuſpen- niufna di potius ſententia dicaturꝰ, retroq; confirma en toria ad priorẽ tra- hata hatur: exceptis ta- ch men cauſis crimi- nalibus, quibuslex pœnam damnatis irrogatinon enim n eſt opiniõis incertæ. Proinde ¹ſi nõ aqui/ liana ſtipulatione& acceptilatione ſubſe/ quuta competentem damnatuseſt cuius tibi actionem pere/ appellatio pender, t lfiniindn miſti, præſes prouin e propteruer dehbgmal ciæ uſitato more le⸗ ba legis perinde ſigulag 5 b ridern eſt, ac ſi extinctum hiit onn S 1is L ſit pronunciatum. deinuſtne iudicatis, effectũͦ ad⸗ c ⅓ Proinde.) hibere curabit. tPrima hiclimita, ¹3 tio præcedentis re- gulæ refert, ut licet tranſactio poſt rem iudi- catam non ualeat, ſi tamen actio iudicati acce ptilatione extincta eſt, ualet acceptilatio: qd ex communi ſententia intelligendum, cùm acceptilatio alia ex cauſa quam tranſactionis facta eſt“. Quæ interpretatio ſatis aliena à ull fi.ſun mente reſcripti, ductuq́; uerborum eſt: qua⸗- ausſſt uo oguiin nhr. qu cckeo interp noidenncur- auslulties „au ccbrqeuol ldümleeſteu au arcöſttultun aeeſcient mguivult dleæidquc ilbrßconlen p cem untãadl entiobtinuit enadhucinte e b Wni Namurde mus qu Otfesſub eſt uitin formæ, propter alij, etiam ſi ex cauſa tranſactionis fa dct nadh lit dalcetu f Lſiacceptola actum omnino nullũ eſſee: ſi tamen aliud ui- cta ſit, ualere cenſuerunt„tanquam accepti⸗- x aradua Aaam wſerentiam tum. eo.tit. ſi tium ſubeſt, uidetur ſaltem tacitum pactum 30 latio executio ipſius tranſactionis ſit, ut laid. aalſannlgiſup unus. õ. penul. cõtinereſ. Sed Bartolus id in liberationibus quamuis contractus ſit inutilis, executio ta- u mmeſtnõ ue de pact. admittit, non in tranſactionibus, quæ ultro ci men ipſa mero iure ualeat. Quæ ſententia) Ij Sſunr&ufe unta, neci 6 troq́; obligationẽ ſui natura cõtinents. Ego in executione facti poſſet defendi, non in ac- aseuſ uquatluperi g lttranſactio.&nòõualere in uim pacti exiſtimauerim, quia ceptilatione, quæ à iure plurimum mutua- llhtaſentẽt eod. deeſt cõſenſus: nec enim ueriſimile eſt, eum tur⸗. Ego perpenſis uerbis arbitror de exe, ⁊ æglfrie aterirEti b I. ſuus. ĩdere quem timore litis ad tranſactionem cõpuli, cutione ſententiæ loqui reſcriptum, quæ lo⸗ laccatpati itnnrſequ buihered. quicꝗᷓ uelle donaret, quod& alibi declarauift. cum habere non poteſt, quum actio iudica- l zeſtben min qubomnis ſ 7 b TSuſpenſa.) † Hic apparet ſententiam ti Aquiliana ſtipulatione nouata, acceptila/ iikinftcta ſaremgobabili i L·§. ſi quis it æquè in integrum reſtitutione, atque appel⸗ tioneq́; perempta eſt: tunc enim ordinario äunſi 99 uiminbatu de uerb oblig. latione ſuſpendi. Videturq́; cõmunis ſenten 40 iudicio, id eſt, ex ſtipulatione agendum ui⸗-, are lmies uſhutſinotan 8 tia approbari, qua traditũ eſt, ſpendente in in deturꝰ“: quia quamuis acceptilatio ſit nulla, xcyamua in eulbüder tegrum reſtitutione, nihil nouandum eſſe,& utpote ius liquidum remittens, nihil tamen fi denusunn., 1 ↄ abomni executione ſuperſedendum*. t Sed impedit ualere nouationem, fcùm res clara 14 a mexh k Doct. iij. S. Bar. id non procedere aduerſus pleroſq; ſen- nouaripoſsit, licet de ea tranſigi non potue/ afnat nu cõdemnatum. ſit, niſi cùm incõtinenti probari ſæſio poteſtt, rit Nam& Doctores fatentur legi noſtræ i5 guen iete de re id. alioqui nõ differendam eſſe executionem¹. locum non eſſe, cùm in inſtrumento nota- ea neie 1 25 prætor. Propter enim præſumptionem rei iudicatæ, rius ſcripſit, pactum, conuentionem, tranſa- anr la 19. 8 3 aulus. cenſendum uidetur aduerſarij malitia& fru- ctionem àpartibus factam: quia inde oſten- Ä helnn 5, Tiſatctean ſtratione reſtitutionem petitam eſſe,& ideo ditur contrahentium mens, id agentium, ut duic ipe S ale eſe ſaluo petentis iure non differendam execu- so ea tranſactio uel in uim pacti ſuſtineri poſ- dmahen n arg auth. queæ tionem. Quæ ſententia forenſium operarũ ſit b. Quid obſtat quin eandem mentem con⸗ 5 nr olaſ ni. n uco ſupplicatio. uſu pleriſq; in locis obtinuit,& nobis placet, ijciamus ſequuta nouatione, nec reſcriptino auſiux ann Uceten de prec. Imp. quoties reſtitutio in integrum idcirco peti- ſtri uerba uiolemus ãt Nam& idem cenſen/ 16 1 maü 3 offe. tur, quia iniuſtè iudicatũ fuiſſe proponatur. dum, de regulaq́; legis noſtræ limitandũ eſt, An ine tliee 0 I. defendente. quòd ſi de facto iudicis, pro quo lex præſu- cum præfati ſunttranſigentes ſe omni melio, gglaus drlütwegu de aut. tut. mit, nulla ſit querela, tunc aliam ſententiam re modo, quo efficacius poſſunt, cõtrahere 4 tehepe8 l ntonemſu 10 ſequerero f Sicut& pẽdente articuli quæſtio- ſuſtinebitur enim tuncinutilis tranſactio iu-⸗ Sſiqibti ſa ahlecehee naeꝛ: tunc enim clarũ eſt interim nihilnouan- re pactionis. Idemq; ſi contractum iuriſiu- 7 1 eihnüume b mi 7 78 dum eſſeb. Quod uerò ad ualorem tranſactio randi religione confirmauerint: habet enim d! üifim la neurei poſt. nis attinet, ſemper in integrum reſtitutio ſu- o iuramentum prędictæ clauſulæ uiress, quod flum 4 diltere q d.auth. que ſpenſionis uim habet: quia tametſi facta exe Alexander, Iaſon,& plerique alij hic tradide deleg⸗ n endubii ſupplicatio. cutione, tamen reuocari adhuc omnia poſ- raunt. fSed quid ſi partes prius ſententiæ ex. lercliun 11 ſent, ſi reus obtineat“. fSanè quod hic dici- preſsim renũciauerint, an ualebit deinde trãſ Kai dioni ben tur, appellatione ſententiam ſuſpendi, pleri- actio: Et Baldus, quem cæteriſs LAeunt,u b nreuemg ere ubi ectu funui. 55² düste ua d Pendori b. 1 1... 2 EAue bei Ball ſiduer lere ait: quia nihil impedit, quin ſententię in udinor ddi Ä ſr od. ſuum fauorem latæ, renunciare quilibet poſ⸗ ur reneliha, b liuniſgen.Sſi ſitb. Sed mirum eſt, inquit Paulus Caſtrenſ. toria nü, paciſcar. de cur nõ ſemper ualeat tranſactio, tanquam re heror nored, palk. nunciatum ſemper ex neceſſaria ſequela ipſi men rAceäaog 2 ladrem. Lad ſententiæ uideat 1 caulis cii Gegatũ.depro hærentq; hac in ſa- IIDEM AVGG. 4 dusguhuh au lillud de Iepra recentiores. Euchariſio. — damaa de acq. hære. Ego cum de tranſa loro fundO7 drdle oderſdonen ctiõe agatur, id eſt, S P ue damnatug teai de contractu ultro petebas. prædiũ ppellnopende citrõque obligato⸗ certis finibus liberũ ieopropten rio, qui in ſubſtan- ba legs deint tia deficit, quia ſuper re clara factus eſt, non ſt acliextind cenſeo interpretationem hãc admittendam, lt pronuncim ut uideantur partes ſententiæ renunciaſſ e, Ut c Cproinde actus ſuſtineatur: ſed potius inutilem actum celebrare uoluiſſe, ut Bar. hic ſenſit a. quia ue topracetei ccepe Bard, riſimile eſt eum, qui ex hoc contractu debi- ſactio poſt renil, vſiduiita. tor cõſtituitur, delectari actum ſe nullum fa- enactio iudicai 1 19 cere,& ſcientem tacere. Vnde quod dicitur, aletacceptilnit eum qui uult ĩd quod conſequens eſt, utique mrellge un uelle& id A Dereitae præcedit: in uero Aquem ranſsäini iuſtoc conſenſu procedit, nõ in eo qui in ſpe ciem tantũ adhibetur.Sed quid ſi is, qui ſen- tentiã obtinuit, omiſſa iudicati actione, prio- rem adhuc intendat, an ualebit tranſactios Et Bald. Salicetusq; ſentiunt ualere: non enim per ſententiam ſublata eſt prior actio, meri- t tranſigi ſuper ea adhuc poterit. Receptius tamen eſt nõ ualere, quia cuùm illabefacta ſtet ſententia, nec ideo ei cenſeatur renunciatũ, retatio ſatis alem,, 1 gueiborum eikqe auſatranſactioni t* tanquamaccepi atalons u. lduob. de ex .. cept. xei iu.lj. inutilis, execuliot J de iud eatl. Qux ſentend 5 4. ffeod. et defendi noning ꝛu apparet ſuper re clara tranſigit.t Sed quid rur e plurimum mum ſus ſi lata ſentẽtia, reus fecerit iudicata, remq; rbis arbitror deer tradiderit: Et tranſigi deinde poſſe aliqui tra- reſcriptum, qpæh diderunt: ſequuta enim executione, extincta quum actio ud..permiſeeri. eſt uis omnis ſententięs. Quod intelligendĩ, e nouata, accepiè F. ſpecies. de „de cuùm probabilis ſuberat nouæ litis timor, ut unc enim ordim aca.poſ.. quia minabatur reus ſe rem condicturumt. latione agendumu 22 Quid ſi notarius in inſtrumẽto aſtirmaſſet, ccepulato ſt mih- behakiuſde quia lis ſuberat, uel ſubeſſe poterat, ſuper tali mittens, nilil una Ta nn negocio, ideo ad tranſactionem deuentum, mem fcim ro iml Stamu ge&ë. an ex hac clauſula ſuſtinebitur in re clara 7. anhannn Ca tranſactios Et Angelus ſuſtineri cenſuit, qui ranſigi non polle uiut clam. 1 9 dia it 22 3 legi noim Loptima. 1de talis enunciatio inter partes fidem faciti. Alij ſereniein o eaunrah ſ contraà, quia ubi lis non eſt, eam partes finge⸗ n inſtru ranl’ Lcum hi. Öſed renon poſſunt t. Ego ſententiam Angeli eo nuentionenm⸗ caſu defendi poſſe arbitror, quum aduerſus aun näie amisſier caludete itror, quum ad am: Gula un rem iudicatam potuiſſet ſpecialiter aliqua ex ns idagem ceptio adhuc obijci, puta in integrum reſtitu npactl ſoltier 1 23 tionis: flicet enim ea quæ iure ſpeciali com- ande Inerben— petunt, in nulſa ſint ratione, antequam impe ione necteſcri 9 24 trata ſint, tlicet etiam ius clarum habere dica Nam dlidem ei lee,defd. tur, qui regulæ innititur, quiqʒ cõmuni iure noſtræ jm lb. intentionem ſuam fundat“: tamen cùm par- gentes ſeomi 4* ij ubiDaj. tes ipſæ de ſpeciali remedio dubitauerint, eis 3 poſſun co ni as iR iusuoc. credendum eſt. Quod ego etiam procedere inutilis tlal 5 k exiſtimauerim, quãuis nihil partes dixiſſent, contractum eu ſi Probabiliter credi poteſt, de tali remedio ui naverinlt labet ctorem dubitaſſe: idq; legis noſtræ argumen lauſul viles n⸗ to, quæ reſtiturionis in integrum, ſicut& ap- e ge nijbicll 9 pellationis beneficium probabilem tranſa- ler us ſemei uglſd. Ctioni cauſam præſtare oſtendit“. Necenim 85 han ebicenteg boſtrm. tunc indubitata eſt ſententia, quę nullo reme wrieileun 1 de tranſactionibus. 20 30 40⁰ 60 355 dio attentari poſsito, capiendac eo caſu hæc eſſet interpretatio, ut ex neceſſario antece- dente, id eſt, huius auxilij prætextu, trãſactio ſuſtineat᷑. quòd ſi probabilis nõ fuit huius re medij cogitatio, ſecus eſteIllud ferè omes fa tentur, quoties rei iudicatæ fides in promptu nõ ſit, ut quiadocumentum ſentẽtię nõ reperia tur, ualere tranſa- ctionẽi, tcùm qui de iure ſuo docere nõ poteſt, perinde habeatur, ac ſi nullũ ius ha beret. Sed nũquid poſt rem iudicatã ualeat cõpromiſſumę Et ſi arbitratori, quem græcè uxerrrlo dicũt, mandatũ ſit uideret, tanq il lud mandatũ naturam quoq; pacti, nedum tranſactionis habeat. Quod ſi in arbitrũ com promiſſum eſt, non ualere aiunt niſiadiecta ſit clauſula, non obſtante ſententiau, uelaliàs de ſententia nihil ſit obiectum*, 1 Hypotheſis præſentis conſtitutionis. 2 Coniunctio, Si tamen, pro aduerſatiua ponitur. dari trãſactionis cau ſa placuit, nec eo tem pore minor XXv. an nis fuiſti, licet hoc prędium obligatum 3 Duplex intellectus ad principium legis. 4 Alciati expoſitio. 5 Naſonis opinio, quæ ab Alciato reprobatur. 6 In tranſactionibus ſpeciale eſt, ut euictare, non tamen pri⸗ ma actione amplius agi popit. 7 Bartoli diſtinctio ad hac legẽ, eademq́; reprobata.& nu. s 9 In contractibus innominatis paria ſunt, non adimplere, uel imperfecke. 10 Actio præſcriptis uerbis ex permutatione datur ei, qui ad impleuit&c.(paretur. 11 Liiis renunciatione dominium nõ acquiritur, licet exceptio 1 PRO FVNDO.) a[ etebat Bu- S chariſius aàme fundum Titianum, at ego qui ſatis ſciebam me malam cauſam fouere, cum eo tranſegi, ut loco Titiani fundi, ei præ dium aliud traderem, atq; ſecum hoc modo Permutarẽ. Finge, euicta eſt prędij pars, quo ei remedio conſuleturę an cõdictione ob cau ſam: Et traditum eſt, in tranſactionibus fauo re litium finiendarum ei repetitioni locũ nõ eſſe:ſupereſt ergo ut præſcriptis uerbis agat, quæ actio in permutatione ſola ſupereſt, cũ res data euincitury. Sed pone me non ita con ueniſſe ut prędium illud darem, ſed ut ipſum fundum I'itianum, quem petebas, tibi dimit terem, an eo euicto agere aduerſus me pote- ris: Et non poſſe reſponſum eſt: non enim id egi, ut eius te fundi dominum conſtituerem, ſed ut penes te qualemcunq; dimitteremEt ex hoc intellectu apparet coniunctionem, ſi tamen, quæ aduerſatiuæ redditiua eſt, pro ad uerſatiua poni⸗. Ouidius: Nunc incorrectum populi peruenit in ora, In populi quicq́; ſi tamen ore mei eſt. Alij aliter intelligunt, ut Accurſ.& ueteres, ut nuper Iaſon, omnes nihil(quod dicitur)ad literam, uMRR*νQνρο εmęοο. b Pro fundo.) Su baudiũt aliqui de cæ tero nõ petendo, quo ſenſu promiſſio uiuẽte actore nunq́; poſſet adimpleri, quin ſi hodie non petat, in futurũ petat*. Alij frequentiore 0 d. I. elegater. 9.). 25 p Ang. Alex. ibi 26 q d. l. poſt rem. ff. eod. 27 r l. duo. ff. de te- ſta. tut. s§. quintaual- lis. de iureiur. t d. l. eleganter. §.j. u c. expoſita. de arbit. xX c. inter mona⸗- ſterium, de re iud. ) Lnaturalis..j de præſc. uer. XI. cii hic ſtatus 9. ſi diuortiii. de do. int. uir. 3 4 d. l. eleganter. Si gus peß. calculo malũt, pro fundo, ſcilicet apud reum dimittendo:quo caſu ſtatim impletur promiſ ſio, idq; actũ eſſe, utpromiſsio adimpleri poſ- 4 ſit, in dubio ueriſimilius eſt. Ego nihil ſub- a Ij. fdererã cent:& ideo infrà permut. 5 b l ſi qsnec cau magis attẽdamusb. audiendũ cenſeo, cùm dationem hic factam nõ appareat ut à li- te ſimpliciter rece/ pd ſt. uel Alienff pro dat: ſed uerba hæc, parte fuerit probatũ pro fundo, id eſt lo k c relſamtl co fundi interpre- 1n aurarl decl a1 l1 tor, ut permutatio- tem prohibent iura. nem factam ſignifi Ex ſtipulatiõe ſanè, ſi placita ſeruari ſecu dieitunagi præſcri ta eſt, uel ſi non in- ptis uerbis.Iaſon ſ ferioti hic diſputat, an träſ terce 1 PialeiiPtls actio hic fuerit, an uerbis actione ciuili permutatio:cõclu- ſubdita, apud recto/ ditq;, tranſactionẽ rem prouincię agere potiuseſſe, ut id d potes. Si tamẽ ipſas principio actũ eſt res apud te conſtitu- ſam.ſicer.pe. Sed nihil opus eſt, 6 ..„ 1.„ 4 quod unum eſt in duo diuidere, cùm minimè ratio ulla repugnet, quin permutationẽ dica- mus cauſa tranſactionis factã, dedit mihi Eu- chariſius fundum Titianũ, quiad ſe uerè per- tinebat, ut ego illi uice mutua prædiũ darem, amboq; litigare deſineremus. c TInſtaurari.) † Euicta igitur re, non ta- men prima actione, amplius agi poteſt, idq; ſpeciale in tranſactionibus, ut litium finis ſit. Quapropter nec condictio ob cauſam, quæ in contractibus innominatis regulariter con e l. ſi quis ace⸗ cediturꝰ, locum ullum habebit, cùm huiuſmo pto. de cond. di contractus ex cauſa tranſactionis initi fue ob cauſ. d I.iij.in prin. eod.tit. rintò, quod Petrus& Cynus tradiderunt. In trãſactionibus enim cùm actori actione præ- ſcriptis uerbis conſuli poſsit, ad condictionẽ e Bart. l. ſiquis tranſeundum non fuit, quod& Guil.& re- dliam. de ſolu, centiores ferè omnes hic probant, nec Barto 7 lus alibi dubitauit, flicet hic diſtinguat, an f Lfi.de con.ob reus ullo modo adimpleuerit,& tunc dari cõ cau.ob eam. dictionem cenſeati: an uerò eo modo adim- de præſc. uer. pleuit quo potuit,& tunc non dari, legiq; no 8 ſtræ locum eſſe: quæ diſtinctio meritò rece- pta frequentius non eſt, ſcùm in cõtractibus innominatis idem ſit, ſiue quis omnino non 2 d.I fin.jreſp. adimpleat, ſiue imperfectès: euidensq́; legi h l. ex prædijs. j de euictio.l. in noſtræ fieret calumnia, ſi reum feciſſe quic- quid potuit ſomniaremus. Cur enim quum uenditione. f. fundum liberum tam ex pacto, quàm ex di- deact empt. ſpoſitione legis“ dare teneretur, eum à domi ĩ l. nõ qubium. no non redemite cur ſi uerebatur ne ob hypo . fi. de leg.ij. thecam euinceretur, creditori nõ ſatisfeciti- 10 d Præſcriptis uerbis.) † Quæ actio ex permutatione datur ei qui adimpleuerit, ad- uerſus eum qui non adimpleuit, id eſt, qui da k lij. de rer.per⸗ re debuit, ſeu dominium transferrex. Prædio mut. autem euicto, apparet reum non dediſſe: quòd ſi actor non adimpleſſet, ut quia promi ſiſſet non petere, nulla ei præſcriptis uerbis I.l ſiue. d.l.cũ actio dareturl, cùm ſi hodie non petat, in fu- proponas. turum petere poſsit,& conſequenter nunq́; Alciati coment. in Cod. luſtin.„ 10 20 30 40 50 60 adimpleſſe dicatur. e TSi tamen.) Si igitur uice uerſa relictus tibi eſſet fundus Titianus, quem petebas, is ab alio euictus eſſet, nulla tibi à reo præſtare- tur euictio.S ed quæ ratio huius rei eſt⸗ Et cã muniter tradit eũ tas(ob quarum quæ da tranſigit id fe- ſtionẽ litis interceſ- ciſſe cenſeri, uta li , te recedat, non ut ſit deciſio) fiſcus uel ius aliquodtransfe alius uendicauit, ni⸗ rat: ideo tali contra hil petere potes. ctu non agi, ut do- IIDEM AVGG. CHE miniumtransfera- rillo,& Ptolemaidi. tur. Vnde conſe- quens eſt, ut nece- uictio ulla præſte- tur. tNam& illud n receptum eſt, litis renunciatione do- minium ullum nõ acquiri, ſed ſolùm exceptionem para ri, qua renuncians excludat᷑m. Et ita in caſu dubio ſemper exiſti m biuilna mandũ eſt. Quod ſiuerba liquidò oſtendãt id quniui actum ut dominiũ transferatur, ſecus eſt: ut in principio legis, cùm actor cõuenit, ut pro fundo Titiano quem petebat, alius ſibi dare- tur: apparet enim permutationẽ eſſe,& ideo id actum, ut fundi Titiani dominiũ in reum transferretur: alioqui aliud prædium præſti- tum, nõ pro fundo, ut hic dicitur, ſed prore- nunciatione litis fuiſſet. Idem ſipro re dimil- ſa quis acceperit litis æſtimationem“: ſimilis ¹ lſmcai enim uenditori is eſt, unde& euictionẽ præ- aminm ſtato. Sed& ſi cauſa præceſſerit quæ domi- nium transferre ſoleat, non eſt dubium, eum ui rem dimittit, titulum ipſum transferre: quod Baldus hic,& Alex. annotarunt. Facli ſpecies in hac lege. Dubitandi, decidendiq; cauſa. Volenti non fit dolus. Aretini ratio ad deciſionem huius legis. Sub conditione, ſi nos hæredes inſtitueris, ficta liberatio tu toris, an ualeat.& num. 8. 10 Spe præmij nemo ad inſtitutionem inuitandus.& nuin Spe lucri ad matrimouium quenq; inuitare licet. Reſpondetur Alexandri rationi. vMN DONATIONIS.) a CfExtri⸗ 1 bus fratribus qui natu maximus erat,a- liorum minorũ tutelam adminiſtrauit: cùm de redditione rationis litigaſſent, tandẽ tranſ egerunt, renunciaueruntq́; adulti actioni tu⸗ telæ,& tutor eos hæredes cùm moreret, pro⸗— miſit inſtituere, quod tamen non fecit: quæ- Vm donatio- (e ſeu tranſa- ctionis cauſa, admi- niſtratæ tutelæ debi ti ſcientes uos obliga tionem fratri ueſtro hoeſim p l ſiſonſu Fij deiude gl.lſtbula iſt.lerbſſ ceſſores,4 ʒ num.4. nerb.0b 9 & 8 O% 2 1² 0Lhäunilia Dec ea qucdtuui dn ipendatur poſsbbilb muan net quod alſentidq ligtur qu⸗ creltliber bermustelli gggen Ba ſcbewerunt uckamſic wierintefc Sadalitotion luni nme, ſeai einr itione, 3. Antumiplar leiptouale 9 mdum etiam luch ondtio euen u üslcri, tititudione slommalib Ualatmatri decuamur& en tcurhærec 8 hre ho ünpeü. Ujaä fllvene nänuimn V1n llt liclminſtit ritur, an adultis ſuccurri aliquo modo poſſite itiſ alwemmiaſti Et uideretur de dolo actione ſuccurrid: ſed 2 lupliTiio id falſum eſt, fquia uolenti prudentiq; non 3 ga dees nr fit dolus: ſciuerũt autem hi, aut conſultis pe-/ lſtbula d dekaululs lub ritioribus ſcire debuerunt, neminem futu- nadae ſlelm pu ræ ſucceſsionis pacto alligari, quod lex ad⸗ obl 6 üuttigralr uerſus bonos mores eſſe interpreraturs.An 4 dngnecü igitur alio remedio conſuletur: Et Baldus mameaund tranſactionẽ nullam dici poſſe cenſuit, cum 1 cauli 1 ex pacto Paüoopuer duies Uer. S,uem rana latbi; deteda a Ltranſactio.j. ioh näredgaieh cod. nisrded b lſiſuper.Fe. muniter niin 5 durdg t ecenleun erece Uo. m„ lusaliquoénu eL non ſolã. de quodteng! nriceonalcni af.G ohle, unagyeg tur. Nidrea a linpoſibils. nde cut, deuerb,oblig Wense utnae uictio ulapnan tur.N an Aih derd in et u mmiurene3 e lquib.5. Ter⸗ 2 um ullumj mlus decöd. cquiri, ſec lolm Gdem. exceptionem dn f Bart. auth. in- n quarenuncim greßi.Sde ſa⸗ du ſoſemper ei croſan. eccleſ. baliquido oſtencii 3 sterator, ſecubeltn actor côuenit un rrebat, alius ſibi qn, nutationẽ eſſe,&iit mi dominiũ in em liudprædiumpni 7 ic dicitur, ſedpun 8 Idem ſiproredmi g lille autem. in timationem ſmli f de har. in⸗ nde& euictioonêpe ſitt. xceſſerit qux qini h l. ſi maioes. noneſtduin men, uerb conditio m ipſum uansſen ne- 3 ur i Scius. ad leg. exannotafunt. fli. 9 4 G um 4 huuus leg. 70 es nſttucri iealtatin k l. Titio centu. u. 8.10. j de cõd. Dreminutandu. Cn demonſt. ucn inuicr lictt 3 I dl. pactu qd. oni. A qd. 119)2(fExti Da.If. 5.it. — nrrimusesy m luxorẽ.. hæ auma ug res deleg. ij. n adminiſtraull n Ljin fr de his itigaſſent,lun quæ pro non ni’duliatind fahs z 65 m morerespi o d. lille autem. ecit:le amennonfe olt 12 rialiquomo fet Kione ſ Igm t lſiſemus de lenti pru lspe cna b cauſ. bi autco i 4 em ¹.. runt, nemi lexd 1r lnec adiecit. lligari q nt [Lucius, dee- uict. 556 ex pacto tutoris nihil ſit adultis datum*. Sed Salic. Paul. Alex. cõtrà, cùm ſufficiat ſpes ſuc ceſsionis, licet à uoluntate tutoris pendeatb. †Aret. alia ratione tranſactionẽ nullam cen- ſuit:quia modus ille loquendi, ut nos hære- des inſtituas& ẽ. im. poſsibilis eſt de iu- remiſiſſe propona- re noſtros undea- tis, nec unq́; uolenti ctũ uitiare debet. 3 Sienimcödtioim olus inferatur, fru- poſsibilis cõtractũ ſtra de dolo querimi uitiat, cùm tamen ni: nec ad implendũ cõditio nihil nſd promiſſum, hęredita natergomultotot ris propriæ pollicita tius modus impoſ⸗ tion ſſ J ſibilis, qui grauatũ ne qulfelulain acl⸗ arctius alligat. Sed ſtringitur. & hoc falſum eſt: IIDEM AVGCG. cùum enim diſpoſi- Ammonito. tio per modum nõ ſuſpendatur, ſed ex ſe efficax ſite, modus ipſe impoſsibilis uel turpis reijcitur, diſpoſitio re manet, quod in conditione nõ eſt, ut hic Ac- curſ.ſentit, quem& cæteri probant. Diffici lior igitur quæſtio eſt, quid ſi ſub conditione facta eſt liberatio? ut quia adulti dixerunt li- beramus te ſi nos hæredes inſtitueris. Et Bul gar. quem Bart. Angel. Paul. Caſt. Alexand. probauerunt, nullam eſſe liberationem cen- ſuit, etiam ſi conditio adimpleta, ipſiq; inſti- tuti fuerint:t quia ſpe præmij inuitari nemo ad inſtitutionem debets. ſ Contra alij plures numero, ſed inferiores autoritate: ſecuta emm inſtitutione, confirmari propter conditionis euentum ipſam liberationẽ t. Et ſicut in hoc reſcripto ualet renunciatio purè facta, cen- ſendum etiam ualere ſub cõditione, poſtquã conditio eueneriti. Nec abſurdum uideriſpe alicuius lucri, ceſſante omni captione, aliquẽ ad inſtitutionẽ allectari, ſcùm& in matrimo- nijs ſumma libertas requiratur,& tamen ſpe lucri ad matrimoniũ quenq; inuitari liceatk. TSequamur& nos hanc ſententiã, quia ratio nes, cur hæreditas pacto nõ detur, à nobis ſu prà relatæl, hoc caſu locum nõ habent:ideoq; nihil impedit, in conditione id poni, quod in diſpoſitione poſitũ non arctaret“᷑ Nec uerũ nobis uidetur, ſpe præmij ad inſtituendũ ne- minẽ inuitari poſſe: nulla enim lege id cauet᷑, niſi cùm inſtitutio captatoria, uel in fraudem S. C. neſſet, ut in eo exemplo: Titius ſi Meuiũ hæredem inſtituat, hæres eſtoo: incidit enim hæc ſpecies in S. C. ſententiam. Quid enim ſi teſtator cum Meuio colludat, ut poſtquã Ti- tius eum inſtituerit, alias tabulas condat, qui bus ipſi Titio nihil relinquat? Nec me mo- uet Alex. ratio, exiſtimantis in T'itij teſtamen to clauſulã ſubintelligi, rebus ſic ſtantibus?: quia cùm purè Meuio relinquat, capiẽda po- tius fuit præſumptio ex affectione inſtitutio nem proceſsiſſe, q́; ut cõditionem impleat, maximè cùm in alterius damnũ nõ ſoleat ea clauſula aduerſus apertã uim uerborũ intelli gi: alio qui hæc ratio, captatoriarũ inſtitutio- de tranſactionibus. 10 20 30 40⁰ 50 60 557 num prohibitionẽ ſuperuacuam magna ex parte oſtenderet. Sed hæc alibi latius. 1 Tranſactio corã amicis facta, non præſumitur cõtracta per 2 dem ſi coram conſanguineis& coniunctis.(metum. 3 Autoritas iudicis cõtractui accedens metum uel dolũ elidit. 4 Quod de metu dicitur IWädehen quæ hic, an idẽ in dolo ſit 1 5 Præſumptio doli cõtra . dominij transla tutores num elidatur tione uel actione pa-/ ob amicori præſen rata ſeu perempta fi- tiam, relinquitur ar bitrio iudicantis. nem accepit, cù eam amicis etiã interueni entibus re uera oſtẽ/ 6 Exéèplis illuſtratur præ cedens dictu.&7. 8 Quoties lex aliquid ad dit᷑ ꝓceſſiſſe, metus 3 vehf, duan — cit, eo omiſſo, quã- uelamẽto reſcindi Po uis ratio eehir, ia⸗ ſtulãtis profeſſio de/ turx aSn. tegit improbitatẽ. Stante ſttuto, ut mu- lier nõ cõtrahat, niſi cum cõſenſu agnato rum, ſufficit ſi qualeſcunq; agnatos adhibeat, etià non proximiores.& de ampliori huius ſtatuti interpretatio ne uide num. 12 10 Affines autem uel maritus non ſufficerent. 11 Sed nec procuratorem agnati conſentire ſatis eſſet. 13 Agnati præſentes& tacentes an conſenſiſſe uideantur. 14 Qua ratione lex proximiores agnatos requirat. 21 RANSACTIONEM.) a † Quoties igitur coram amicis contracta eſt tranſa ctio, nõ eſt ueriſimile meticuloſe celebratam eſſe:unde qui id allegat, apertioribus proba- tionibus, tanquam nõ ueriſimilia adducens, uti debet? Et quod de amicis dicitur, in con ſanguineis quoq;& cõiunctis locum habet, quos lex non arbitratur curam ſuorum faci- 5 2 Iè omiſſurosSed quid in iudice, an autori- 3 tas iudicis, quæ contractui acceſſerit, metus uel doli præſumptionem elidet? Et traditum eſt elidere“. Sed& id ex qualitate iudicis diſ- cernendum Arxret. cenſuit, quod alibi tradidi- t l.nõ eſt. ffqd met. cauſ. l. hæc autt.§.j. ex qui. cau. in poſ. musSed quod hic in metu traditum eſt, an 4 idem& in dolo ſit? Et uideret̃ eſſe idem: un- de inſtruũt tutores captioſi aduocati, ut cùm aliquid pro pupillo gerunt, procurent in in- ſtrumento deſcribi, coram eius matre cõiun ctis ue aliquibus factum:nõ enim tunc quod hoc modo palaͤm geſtum eſt, poterit tutori ceu dolo factum imputari. Sed tamen hac in re plurimum ego arbitrio iudicis tribuen- dum arbitror, qui ex indicijs dolum perpen- dat.Nec mihi fit ueriſimile præſumptionẽ doli, quæ certis caſibus à lege aduerſus tuto- res inducitur, ex eo conuelli, quòd in præ- ſentia amicorum res geſta ſit: potuerũt enim illi conſilium tutoris ſequi, ad quem res prin cipaliter pertinebat?, nec alieno in negocio ualde curioſi b eſſe. Religioni enim iudican- tis hac in re ſemper plurimum tributum eſt, qui præſumptionis huius uires ex argumen- tis extrinſecus accedentibus uel intendat, uel eleuet. t Quid enim ſi is qui metum in- fert, huiuſmodi ſit qui nihil præſentiam ami- corum uereatur, ut tyrannus? Reſpondit e- nim hoc caſu Angelus, nõ ideo minus pręſu 44 X „ 5 T d b 6 J.j. j de præd. cuxr. lib. x. l.pacta nouiſ- ſima. 5 tit. j. Bal. l. Polla. j. de his quib. ut indig. Cur. cõ ſil. 43. col. 6. J.j.j. ſi tutor inter. I fi. fr ubi pu- pilluss. l.). 9. fi. de uenir. inſh. l.doli in fi. de nolal. 7 a Ang. c5. 280 reperitur. b I.j.§. quæ ho- norandæ. ff. qua.re. c c. cauſam. ij. de offi. deleg. d l. quid paren tis. ſol. matr. e c. cum contin gat. de iur. iu. f Bald. l. pactũ. q. ꝛ1. j. de col. g I. Aurelius.§. Titius. de lib. leg. h l.præſes. 5. eo. 8 i l. ſi findus. de reb. eo. c.j. de reb.eccl.in 6. k Dixi lib. ij. de uerb. ſig. 2 I Bal.& Dock. l. fi. j. de uer. ſig. m Bal.l. in cõiun ctio.j.de nup. 10 n I.j. j. unde uir uxor. 11 0 Bal. Rom. l.j. j qui admin. p Ang.l. apud. 6 fi. ex qui. cau. in poſſ. qlaſ.l.j.. ex plu ribus. de acq̃. poſ. 12 mi metum*, Nam& Salic. cenſuit, ſſi filiafa. propter præcedentes patris minas deinde co ram amicis contraxerit, non ideo minus me- tum, quem uocantreuerentialem, præſumib: quia ueriſimile eſt eam plus patri tribuiſſe, in cuius manu erat, qᷓ; ullis amicis: quæ IIDEM AVGG. ET ſententia uera eſt, Cæſſ. Archileo. ſipręceſsiſſe patris I maior annis xX- Sehleſilllohieindie Xv.trãſegiſti, quã betur:alioqui cum Alex resentiori uis dali tibi pſacita bus ſentiendume, repræſentata necdu non magis ex ſolo contractu metum inter patrem& filiam præ ſumi atteſtantibus, quàm inter nurum& ſo- cerum, quamq; inter maritum& uxorem. Nam& a quibuſdam traditũ eſt, ſi mulier le- ge municipij prohibeatur abſq; duorũ con- ſanguineorũ præſentia contrahere, nihilomi nus cum patre ſuo abſqʒ ea ſolennitate ritè cõ traxiſſe cenſeri:hic enim apparet, talis ſtatu- ti rationem eſſe, ne facilè mulieres circumue niri poſsint, quæ ratio propter paternæ pieta tis præſumptionem locum ſibi nõ uendicats: qua de re à nobis ſuprà diſputatũ eſt. IIn prę ſentia hoc dixiſſe ſufficiat, quoties lex aliquid ad formã ſeu ſolennitatẽ pertinens inducit, quãuis ratio ceſſet, tamẽ nihil de ſolennibus omittendũ, aliàs actus eſt nullusi. Quod pro culdubio in hoc caſu cenſendũ, ſi ſtatutis cau tum eſſet, ut ad literam intelligerentur, ſeu ni hil extrinſecus in eorum interpretatione ad- ſumeretur. Nec enim dubium eſt in hoc ſta tuto in primis uim uerborũ inſpiciendam eſ- ſe. Vnde ſi in eo ſimpliciter ſcriptũ ſit, ut nõ niſi cum conſenſu agnatoꝶ mulier cõtrahat, ſufficiet, etiã ſi alios qᷓ; proximiores agnatos accerſiuerit: licet enim æquius eſſet proxi- 10 20 30 miores adhibere¹, tamen quia ſtatutum gene 40 raliter loquitur, receptius eſt qualeſcũq; ſuf- ficere: agnati enim ſunt,& qui remotiores ſunt. Quapropter ſufficiet horum cõſenſus, etiam ſi minores X Xv. annis ſint, dum impu beres nõ ſint, ſed indole bona ingenioq; præ ditim.Quòd ſinon conſanguinei ſeu agnati, ſed affines ſint, propter uerba ſtatuti nõ ſuffi ceret. Differũt em̃ affines ab agnatis, itemc; à propinquis n. Vnde nec cõſenſus mariti ſuf ficeret, qui principiũ affinitatis eſt. T Nam& ſi agnatus per procuratorẽ conſentiret, fru- ſtra conſentiret, quoties ſtatutũ præſentiam eius requireret o: in conſenſu uerò maior eſt ambiguitas r. Quod ſimulier procuratorem ad contractus generaliter conſtitueret, acce- dente cõſanguineorũ cõſenſu, adhuc ex par- ticularibus cõtractibus nõ obligarerur, cùm lex cõſenſum agnatorum ideo requireret, ut in ſingulis ſpeciebus ipſi cauſam perpendere poſsint, utilitatemq; ſœminæ procurare: quę ratio in generalis mandati conſenſu ceſſat 9. it tamen quandoq; amplior huius ſtatuti interpretatio, dummodo uerba omnino non aduerſent᷑. Quid enim ſi nullos agnatos mu- 50 60 „ Alciati cõment. in Cod. luſtin.„ lier habeat? nonne interpretabimur ut cum conſenſu agnatorũ cõtrahat, ſihabett? Quòd, 24 ſi in ſtatuto conditio expreſſa ſit, ſi habeat, in .„7 telligetur quatenus habeat, poteritq; tali caſu ſcindi conditio, quod Bart, cenſuit. Quid ſi sair habeat quidem, ſed * probentur, nec offe⸗ abſentes,& qui ſi rant hi ꝗcõueniunt᷑, Preciasetun, mu⸗ ne quid amplius ab liell periculoſam 14 moram facerẽt: Et ipſis exXig poſſit, e non expectandos ceptionis proficit æ Bal. cenſuit Inter- quitas. pretandũ enim ita eſt ſtatutum, nein mulierũ damnũ uergat“. Quid ſi ſint præſen tes, ſed conſentire nolint? Et non ualet cõtra- ctus, niſi quatenus probatur eos abſc; iuſta cauſa id officiũ detrectaſſe*. Quid ſi eos mu- lier adhibere noluit, quia ſuſpecti eſſent- Et non debuiſſe eos hoc caſu aduocari creden- dum eſty: quapropter eorũ operam ſupple- bit iudex, ſicut& ſupplet quoties extant qui- dem agnati, ſed inepti& conſenſui non ido- nei⸗. Quid autem ſi pręſentes contractui eſ- ſent,& tacerent, nunquid dicerentur conſen ſiſſe,& cenſeretur ſeruata forma legis? Et nõ putarim:. S ed quã rationẽ eius legiscenſebi mus, quæ nõ cõſenſum ſimpliciter requirit, ſed agnatorum proximiorũ Et Bar. ideo eos requiri ait, quia propter ſpem ſucceſſionis, eſt ueriſimile diligentiorem eos curam adhi- bituros b. Ego non arbitror ſpem hanc hære ditatis uiuentis perſonæ aà legislatore perpen ſam, ſed potius, quia quò quiſque gradu iun- ctior eſt, ed& magis amare procurareq; rem coniuncti præſumitur“. 1 Facli ſpecies in hac lege. 2 Nominati contractus quauis ab altera parte non adimplean tur, firmi tamen manent. 3 In contractu tranſaclionis ſpeciale eſt, ut in eo pœnitenlie non ſit locus. 4 Varij intellectus ad hanc legem. 5 Verus intellectus huius conſtitutionis.& num. 7. 6 Si tranſactum ſit,& reus promiſſa non ſeruet, an purgare moram poſßit. hic articulus tribus caſibus explicatur. & num. 8.9. 8 MAIOR annis.) a tConueneram te ut centum dares, deinde tranſegi pro quinquaginta: cùm eam mihi ſummam non redderes, rurſus te in iudicium traxi,& cen- tum petij:hic traditur exceptione tibi ſuccur ri‚ ne ſupra quinquaginta exigaris. Et ſi po- namus tranſactioni additam ſtipulationem, quod Suzarius arbitratus eſt, res dubium nõ habebit, quia nominati contractus quamuis ab altera parte non adimpleant, firmi tamen remanent,& ſola actione ex cõtractu agi po- teſt d. Sed ſipacto nudo tranſactũ ponamus, reſolutio difficilior erit, quia hoc caſu prima actione agi conſtitutiones dicunt. Sed Ful⸗ goſius agi quidem prima actione cenſet, ſed tamen non exigi, niſi quatenus tranſactum eſt: fcùm enim ſpeciale in cõtractu trãſactio 3 nis ſit, ut in eo pœnitentiæ locus non ſit me f rito Bal. incz. uunclione . acu delegi 4 t ag e. u ſe uacan 4 bi ab unt 4 tut. Ocur. u Felic. er he. te. de nſan 1 laſljgain * Balluituen denipt an l. cun hen de acg. h X Com di 13 14 d Bald Cnal Lij. Kuolen ten. ſolna b li delegin c llegelulu teſtu. 1 2 d lincuilije rei uend. e lſuc u 4 cũ prqpoli ijs ii Luauijt Intaſiasm lirexplam Hcbis non cco umnſackun le iceoc ligue mola miorttelbe iimconud ä’tunccu ryorilit Unatnaduerſus aim dbildex nõ wincondem tnnecellariae gpolteltt8 im abet& unltatãcele lültmuſch a ell dineclluime i agleigenl uüütur,nöer vyrimaactio f dheſtänö e⸗ ulcelebrat dlöwhneemora) widdergoul 4 cptio,& pi rnlactioni ſt aecutione anoſtraait, etafdionecc alt Cime 4 xrim aci haann 26 de tranſactionibus. 6 d reläldüid e ritò ultra ſummã, quæ ſemel in tranſactione quandocũq; uſq; ad ſententiã ceu perempto- i I perẽptorias. b direden placuit, non poterit reus exigi, idq;& Guil. ria obijci poteſt, ita&&mora purgarii. Secus ſi ſenten. reſc. dcenlij dlen lſtpro fnd Pet. Cy. Alex alij sq; recentiorib.uiſum eſt?, ceu dilatoria obijceretur, quia nõ niſi uſq; ad non poſſ. 4 quos& ipſe ſequor: quoniam abſq; manife- primũ actũ, qui poſteafieret, opponi poſſett. k lij. de conſor debeng til, Zcod. üſenne ent ſta calumnia hæc lex aliter intelligi nequit: ⁊ Huius legis hypotheſis. 2 Quatuor dubitandi cau euus.l. nullã.j. epec 5 at 4 fdiuinantq; notabi rin baslege Oax.a. detrour. 5 3 bn liter alij in reſcripti IIDEM AVGG. impletis, pœnã in ſti Large&impropriè qui — lunli ſenſu: ut ueteres,ꝗ Baſilicæ. pulationẽ deductã, ſi n ae häeeecaena cetar- adiectam ſolutioni Rorniſſ 3 35 elI A Definitio huius legis, e- non erpeghan llem fingunt,S ea omiſſis tranſa, contrà factũͦ fuerit, diui;y ratio. Balcce rlandg 1 Taneae ctioni ſa nõ 10 oi poſſ 6 Tolluntur dubitandi ra- nluieln elapſa in iudiciope is cauſa nõ exigi poſſe conſtat. bramdü enin cuniam oblatã: ut aoncs,& HLnu. 7. in egutemegramesnfanſee-d anede D 9uanah e drherhem tmtum n rRnan intpra üinn zainchas e rnit Suen 0⸗ Titio, deinde trãſegi remiſiqʒ actionem, anan ualetci, 8 4 iſamrd ealeen 5 6 3 Hlaüie& ipſe domũ mihi dare pacto promiſit,& ſi 1 us³ eod. * Lu adlchilh Tyll Salic. idef Ai 81 Potuiffe: aduerſus ea factum eſſet, ſtipulatus ſum certã m§. plus. Inſit. „ilſieoan, ur yll, Salie. ecliilcle IInctiDiIs promiſſæ pe pœnaà: deinde eo negligente, cùm pœnã pete dqeact. ſuſpeai eleerg cuniæ hic agi ſolum cenſuerũt: ut Iac. Aren. rem, obiecit mihi has exceptiones ſPrimum, 2 ſu aduocari cein quipro parte tantũ petitionis tranſactum, nõ quòd cõtractus tranſactionis pœnitentiã nõ orũ operm d 4. ſuper omni ære petito opinatus eſt: quas ego 20 recipit!’,& ideo debere me domũ petere, non n I. iij. qui à Aquoiesemmg, 5 phantaſias miſſas facio,ſſolumq; primi intel⸗ pœnam. Secundum, quòd etiam ſipœnã pe- quib. l. cũ ita. conſenſuinoni 3 lectus explanationé, quamuis contextis hic tere poſsim, tamen id nõ niſi diſiunctiuè face deèopt. leg. ſentes contracli 6 uerbis non conueniat, proſequor.ſEinge igi re debui, cùm electio debitori auferenda nõ ⁹ kehes 8 4 1 dicerenturcal ti tranſactum eſſe,& Leufin promiſſa nõ ob/ ſit n: qui enim domũ promittit,& ſi domũ nõ Ler P ds la ſommalegielin ſeruaſſe, ideocq; in mora conſtitutũ, quatenus dederit, pœnam, ſimilis eſt illi, qui domũ aut 4 5„, kei nSeisle raie purgare moram poterit: Et hic diſtinguẽdos pœnam promittit“. Tertiũ, quia pœna debe- b f 3 fim lciud lu 7 arbitrortreis caſus. tfPrimus eſt, cùm tranſa- tur ſub conditione, ſi contrà factum ſit: atille q I. lulianus. 9. Pllciter recuin, ctio pacto nudo celebrata certam diem nõ ha nihil fecerat, ſed neglexerat exequi, igit᷑ uer/ orũ- 8 idemq;Papin. erſ— bet,& tunc cùm exceptio tranſactionis per- ba cõditionis pro reo erũt, ne eueniſfe uidea frae act. emp. pem uccelling emptoria ſit, Poterit quandocũqʒ ante ſenten 30 tu r: quod& ſimili caſu Anch. ex facto reſpõ- v l. eos j de uſu. remeos cmnamaii, Iperempto- tiam aduerſus primã actionè opponib, quo dito Largè enim&impropriè qui non facit, 3 tror ſpem hancht rias de exce. caſu iudex nõ niſi quod ex trãſactione debe- facere diciturr: at in pœnis abufionis huiuſ- ealegislatorepena tur, in condemnationẽ deducet, nec alia obla modi nullus eſt reſi pectus. Quartũ, quia pœ 0quiſque racuim tio neceſſaria eſt: hæcq; uera eſt legis noſtiæ na hec dationi adiecta, uidetur in fraudemn u⸗ 5 I. fundi partẽ. mreprocurareqmn 8 hypotheſis. † Sequens caſus eſt, cùm certam ſurarum adiecta eſſe 4,& ideo exigi nõ poſſe, de contrahen. diem habet,& ante litem ſuperprimaactione niſſi quatenus intra legitimam taxationem re empt. conteſtatã celebrata eſt:& Bar. cũ paucis qui digaturr. Sed tamen hic reſe criptum extat, ni t ij ff de arbi. buſdam uſqʒ ad cõteſtationẽ litis in prima a- hilobſtare quò minuspœna ipſa exigi poſſit. 5 alers patenotamimn, hee. e 1 4 2 Ll Pa 9, LiPOllit.,„ fſs sſo a ſtinſul. Ctione dilui morã poſſe arbitratus eſt. Con Quamuis enim non ſit permiſſum ut àcon-"³,ſud. de uerb. oblig trà pleriq; cenſuerũt, ut uſq;ad ſententiã reus 40 tractu tranſactionis quiſquam recedere ua- Siieajſict audiatur, nõ enim propriè is in mora eſt:non leat, tamen& hæc pœnæ promiſsio pars eius. 2 erprima actione, quæ per tranſactionẽ ferè contractus eſt⸗ qua uidentur contrahentes 7, 1 7 m, gm. cMde tranſ. eliſa eſt d. nõ ex ipſa tranſactione, quæ pacto egiſſe ut aduerſus nõ obſeruantem actor pœ inſnt. miſſa non ſcruet, upmne— nudo celebrata eſt: ex quo cùm actio non de- nam eligere poſsit: hæc enim conditio,& ſi„ 5.1prox. Ol. ehuweqſucpbe lnudadeco tur, nec mora ulla inde propriè cõmittitur, domum non dederis& ẽ. indicat id actum, ut obligationũ fẽ — trah. Ocõ.ſi- meritò ergo uſqʒ ad ſententiã& opponi hæc liceat domum non dare, caſu quo ad pœnam v. 5. fi. de act. cice eſh utin eo penm era pul exceptio,& purgari mora poterit. Quòd ſi agaturu. Sicut cùm pater filiofamil. inſtituto& oblig. 2 CConvene tranſactioni ſtipulatio acceſſerit, opinor uſe hærede ſubſtituit, ſi hæres non erit& ë. cenſe 1. eum qui cer deinde tranlegi 4 ad executionem purgari poſſe,&hoc eſſe qà turabſtinendi poteſtatem feciſſe*. Si igitur uri- S fin. de nmiti ſumman 1 lex noſtra ait, non amplius exigi, q́; quod in so domus ipſa data non ſit, poterit actor pœnã nerb. o9h. a I. plerunq;. in fi. de iur. dot. ☛ 7(.—... dicium,. ſa valſ tranſactione conuentũ eſt, quod& Accurſ. petere, ſaluo tamen reo ipſi iure moram pur- 5 b I. ſi s maior. . pi l. 1..„...„„ cehöanecbihe 65 ſenſitſ. Cùm enim ſtipulatio acceſsit, fruſtra gandi. cenſetur autem ipſius actoris fauore .„ t 1* 0.—„.. 7.... na exigatis E 10 fin Inſůt de de prima actiõe quærimus, quæ extin cta eſt: adiecta pœna, quapropter obligatio hæc ab cod.onti- ditam ſtipulall Pep etenp.& cùm ex ſtipulatu agendum ſit, nec ullus ſit alternatiua diſtat⸗, quæ rei fauorem ut pluri- nuus.§. pen. geſt. xes dubioma atio.Iſiuerò. Pœnitentiæ Iocus, meritò etiam lata ſentẽtia, mum reſpicit Nec uerum eſt uerba condi- de uerb. oblig. ⸗ lao nuraKtus quan ꝗht ſol. mair. offerendo reus quod petitũ eſt, liberaturs: at⸗- tionis propriè eum nõ comprændere, qui nõ& nplemi frm 9 que hoc eſt quod Suꝛzarius ſenſit. Tertius ca fecit, id eſt, non ſoluit: cùm enim promiſerit« d.§. quiid ꝗd- p, cöracu ſus eſt, cum tranſactio ſimplici pacto poſt litẽ domũ dare, ſinon dat, aduerſus ea quæ pro- dixi.§. Cato. ſactũpolam, in prima actione conteſtatã inita eſt,& tum miſit proculdubio facitb, Ancharaniq; id ne- 4 notab. tran oe upiin quoqʒ uſq;ʒ ad ſententiã purgari morã poſſe, 6o gantis reſponſum illud, crebriore calculo d d.§. idem Pa- qula— nõ obſtante die, ab omnibus ferè receptũ eſt, confutatum eſtTandemq́; nec illud obſtat, 7 pin. reſpon nes dicu ccenltſt lmua, ſiue quòd nec tum mora propriè dicipoteſt, quòd pœna dationiadiecta, in fraudem uſu- dit.& l cum ma actio Tanän ſiue quòd qualiſcunq; mora ſit poſt conteſta- rarum promiſſa cenſeatur:quia id uerũ, cùm allegasij. deu- quatenus- zaui tionẽ ſolùm orta eſt: unde ſicut ipſa exceptio ſolutioni quantitatis adiecta eſt?, Athic non ſuri. eincocla vunſts Bbb Jld 56²½ quantitas, ſed ſpecies, id eſt, domus debeba- tur. Quòd ſi fingamus quantitati adiectam, tunc abſurdum nõ putauerim ita diſtingui, ut ſupra legitimũ uſurarum modum peti pœ na non polsit: quæ ſententia receptior eſt. Nam& idem in pę na, quam compro- IIDEM AVGG. ET 4 miſſarius iudex ad Cæſſ. Theodotiano. eſas. qe ha. cit, exiſtimatm Com. cõſ. s6 ICclt, 9 Ranſactio nullo 5 I. v.§. fin. de eſt quod& nos 4. d l reten- aerb. oblig. libi attigimusb. aOo llel eeel 1 In traſactione, mutua præ- to, ſeu promiſſo, Im1- ſtatio requiritur. 2 Sufficit in tranſactione uel ſolam ſpem ſubeſſe. ſarij. 3 Sufficit item promiſſum eſſe, licet non præſtitũ ob culbã aduer 4 In tranſactione non refert, quomodo uerba concepta ſint, mo- do utrinq; ſit aceptum. 5 Si ex altera parte quid minimũ interueniat, an uideatur tranſ- actio.& num. 6 7 Etſi reus actori nihil dederit, niſi quatenus facti moleſtiam ſub- moueret, tranſactioni tamen locus eſt. 8 Si partes in inſtrumento tranſigere ſe dicant,& tamen ex eius lectione appareat, nihil inuicem præſtitum eſſe, num con- tractus ualeat.& num. 10 9 Quoties ſubſtantia contractus deeſt, contractus eſt inualidus. u Tranſigere large ſignificat quoquo modo finire. 12 Arbitrator ſuo laudatiuo reum in omnem ſummã condemnans uel abſoluens, num eius ſententia ualeat. 13 Bonus iudex, ſi de alterius partis iure ſibi certo conſtet, non de- bet per medium diuidere. JI ANSACTIO.) a Dars hæc cuiuſ- e I ſtaus. ĩdere dam reſcripti eſt, quod diffuſius infrà ha pu. hered. bemus, hic quatenus ad propoſitũ argumen 1 tum attinet relata, ſ nempe ut hinc ſciamus in tranſactione mutuã pręſtationem requiri,& ideo ſuprà cõcluſimus contractũ innomina- 2 tum eſſe.ſ Sufficit autem ſi ex parte unius uel d l.cum donatio ſola ſpes ſubſit, q;uis uana,& à iure non per- nis. ubi Alex. Penſa: ut ſi remitto actionem, quia promittas .eod. 3 me hæredẽ inſtitueres. tItem ſufficit promiſ- ſum eſſe, licet non præſtitũ ob culpam aduer 4 ſarij fuerite. Item nihil refert quemadmodũ e l. ſi ſuper. 5.e. Uerba concepta ſint, dummodo utrinq; acce- ptum ſit. Vnde ſi cùm mihi centum deberes, quinquaginta recepi,& alia quinquaginta cõ fitear me cauſa trãſactionis recepiſſe, licet in- ſpectis cõfeſsionis uerbis nihil uidear tibi re- miſiſſe, tamen ad effectũ potius reſpicimus, f Lintereſt. jide& tranſactio ualeti, nec exceptionem nõ nu- ſolut. meratæ pecuniæ obijcere potero, quod Bal. & Alex. rectè probant. Sanè addit ex aliorũ 2 Bald. Ii. de ſententia Iaſ.? nec id tranſactionẽ iinpedire, exec: rei idqꝗ quòd etiã plus q́; petitũ ſit præſtitũ à reo fuiſ- ſe proponatur, cùm potuerit rei intereſſe om h arg. S. fi. Inſt. ni modo alite ſe extricare, Sed ego ſolutionẽ de perp. tẽ ueteris obligationis id eſſe potius, quam no- po. act. uum tranſactionis cõtractũ exiſtimauerim. 5 TSed quid ſi ex altera parte quid minimũ in- i letiam. de pe teruenerite Et uideret᷑ tranſactionẽ non eſſe, tit.hered.T. c-Um haudquac differat, parum an nihil præ- à hlea narder ſtetur. Sed tamẽ aliud Bal. tradidit, quia qui Balt d.1f cum nihil deberet, aliquid uel modicũ præ- 1*G ſtat, trãſigere dicitur. Sed ego nec hoc qui- I Lſi quis cõdu dem caſu propriè tranſactionem eſſe credide xerit.loc. rim, ſed imagine quadam potius!,& ideo tali Alciati cõment. in Cod. luſtin. 2 20 30 caſu uideri partes potius donaſſe.T Sed quid ſireus actori nihil dedit, niſi quatenus facti 7 moleſtiã inquietudinemq́; ſubmoueret: Et mgpcdds. cùm tranſigi ſuper actione irrita poſsit, ſatis oWeh credi poterit,tum quoq;tranſactioni propriè lmn. ex ſententia noſtra nimè procedit. tium doctorũ locũ IIDEMAVGG E T eſſe, Tuis Deci.du- Cæſſ. Martianæ. bitauerit, quod ſu⸗ n ija pra attigin. tCæte- 8 Vamuis qui pa rũ probabiliter di- ſtus eſt ſtatim ſputari poteſt, ꝗd ſi partes in inſtru- mento tranſigere ſe dicant,& tamẽ ex eius le ctione appareat nihil inuicem præſtitũ eſſe, ſed ad alterũ omnia pertinuiſſe: Et Paul. Ca- ſtreñ. Rimin. Jaſ.contractum nõ ualereaffir- mant nec in uim quidem pacti: fquia quo- ties ſubſtantia contractus deeſt, nullo modo ſuſtinetur, ſed omnino corruitr. t Quæ uera & ipſe fateor, quoties cõſtat id actum eſſe, ut contractus in uim ueræ tranſactionis ualeat, alioqui ex ſimplici denominatione nõ præſu memus id actum, ſed potius cenſebimus uo- luiſſe partes paciſci ueldonares, fcũ& tranſi- gere latius quandoq; accipiatur quoquo mo do finire, etiã nullo uiciſsim dato*, cõiectabi- mur autem animũ tranſigere tantũ uolentis, nõ donare, ex coniecturis, ut ſi ſuus hæres eo modo cõtrahat cum aduerſario: nõ enim eſt ueriſimile quenq́; uoluiſſe erga eum cũ quo litigat munificentiã exercereꝰ, Sed quid in ar bitratore dicemus, qui laudatiuo ſuo reũ in omnẽ ſummã petitam cõdemnauerit, uelab- ſoluerit? Et Bart, quem cæteri ſequunt᷑ uale re huiuſmodi ſententiã exiſtimauit, quia tale laudatiuum propriè tranſactio nõ eſt, ſed ad eam tantũmodo ſignificationẽ refertur, cùm litis finẽ ſignificat: quoquo modo ergolitem 40 diremerit, ſatis eſt. t MNam& illud traditũ eſt, 50 60 nõ debere bonũ iudicem, ſi de alterius partis iure ſibi liquidò conſtet, eστμᷣηοꝙ eſſe, id eſt, per mediũ diuidere, ſed omnẽ cauſam proiu ſtitia uni adiudicare u:anteꝗᷓ uerò ſibi liqueat, boni uiri munere fungetur, qui ad cõcordiã litigatores, quoad eius fieri poterit,& citra ullam fruſtrationem alliciat. 1 Tranſactionis contractus non admittit pœnitentiam.& num. 13. De ratione uide num. 2.3. 4 5 Tranſactio an prætextu enormis læſionis reſcindi poßit. 6 Alciati ea in re ſententia. 7 Cö firmatur laſonis ſentẽtia pleriſq; argumẽtis.& nu. 8.9. 10 In tranſactione an ex capite rei nõ ſecutæ, ſeu ex moracon dictioni locus ſit. 1¹ In eo themate non eſt conſtituenda differentia inter reum & actorem, contra communem. 12 Vlpiani reſpõſum inl. in ſumma. ff de con. inde. diſcutitur. 14 Caſus exceptiui, in quibus in tranſactione pœnitere lictt. & num. 15. 16. 18. 17 In tranſactione commiſſoriæ legi locus eſt. vAMVIS.) CtIn contractu ergo tranſ- actionis nullus eſt pœnitentiæ locus, etiam ſi ſtatim, poſt abſolutum tamen contra ctum, alter deſciſcat. Sed cùm in cõtractibus innominatis traditum ſit pœnitentiæ Vein elle, Al ſau 9 10 P Barſican ſr eod. Lbinſlmm breſcram 11 r l tranſcaa uerb ſg 5 Al ſuus 12 t Bart.quat Epheſt kt quod em — 3 u Dcdcis mut peu dim lal peclli c 1. chabiurioc au elcdoon e onrractuse davücj diſtr a Chbolisso 5 cubttefla duc ceecid lm mitenon i nolichüeſt, gionemq; vetimrem nelulon di „ ljermub al' argionilo afatncæter at ctnr:item oil äͤmtemite du nglerlantẽ „dteomattin bguundolii iin enelquæſe erſerptüt Haaemrepenic lllerinuen u wexceptiõ — tirfdedh an ch ind poterit. e mentüllludh Wocuereddeb 4 rilimilterd eunime dtamaftir us donaſe . 4 un nlügun dc mo G denus F ldmonutä loneitrig ned 2 4 fad ranatnüd alſibe⸗ oni exſents DMi— 3 enrendnn h lſiquis argẽ- um doo am. de don. elle a d b„PuisD) di Dra arrgi ren rũ„Lan, ũ robadilte 4 de dchi artes in 1. ant S tame 8 c d. lſi quis ac⸗ nuice d to. duicem preliii lccp ninuiſſe- dd ulller Et baulc mnöualere,g em Dac. de, bacti fquu. usdeeſt nrldo, 1 7 0— ee nullom d Lij. 5.o 3— Corruito dixi in rub. 5. dfkatd Quune cod tranſe Actumelken, lſiſuper. 5.e. alactionis ualen i, qecõ⸗ minaliennensg daj g laſ.l ii. de cõ 48 Allonenõpaan, dict. oh cauſ. duus cenlebimum⸗ 3 donarerfcũ èetmi cipiatur quoqion h dlſibcunia lsim dato: cotedtlj igere tantüuolenih ris, utſiſuus hærssa verſario: nõenind iſſe erxgaeum cũii l qinterroga- ercere, Sed quidin, t. de petit. laudatiuo ſuo tũt hercd. ddemnaueritvilb R di ſibro fun- cæteriſequunt,ut e. ihtio exiſtimauit quitit w anſactio nõ eſt ſcd 4 cationẽrefertuncr ifar Sco quo modo ergolie um i tüel m xilldtm i m ſitranſali m, ſide lteriuspnd ns dend nu teiclucyeſſey 3 mer. pec. domnéẽ cauſampioll. te vero ſbi liquen 1 lij.Jdereſci. etul, quiad cöcoli uend. ſi quis fieri it Rc liter. de olerit Alch cum alite ſen Pe, uerb. oblig. iciat. „aunittt perienin O) Tract tranſ⸗ — 1n.2.34 act. quæſt. 12 ienum 3.4„ nunſſendiuſt 6 rmileſo hen alſisr giſg xgmäii Cuii cum. Alex. cõ 1 7 nõ ſate ſuernnus ſil. 42. in. 7 a dffrentu itn tucnda iiff ¹ LLucius. ſ.f. euf cnin ije iſauun ad Trebell. n aineeumi I ſiſuperſti 9 caucſt benſtte. gl auetpvi de dol. contfa z lc Alij. ſt pœnitmn ( ¹m tumene, — zracid ed cum 7 bell 564 eſſe?, quæ eſt ratio ut& in tranſactione idem non dicamus:? Et aliqui ueteres id fauore li- unia.ff berationis inductum crediderunt: quod fal- 14 oecö. ob cau. ſum eſt, cùm in donationibus quibuſcunque ante Iuſtinianum licita eſſet pœnitentia b,& tamen hic apparet Aen dlacdſ fuiſ· pœniteat, tranſactio e in trãſactiõe per ſeinci reſcindi,& lis in miſſam. Nam& cõ& ſtau rari non poteſt:& dictio ob cauſam 11 L qui tibi ſuaſit intra fauore liberatiõis, ſicauſa ſequuta nõ ſit, non impeditur: ergo nec ex capite pœni- tentiæ impediri debet. Sed& quis credat, ſi id ita eſſet, non potius de liberatione uerba le is concipi debuiſſe, quàm de tranſactione: cùm tranſactio ſemper cõtractus innominati ſpecies ſit, cumq; ultro citroq́; obligationẽ in uehat, iurisq; uinculo eum alliget, qui ſoluùm de facto fortè inquietabaturi,& ideo propriè contractus eſt, impropriè uerò ratione ſolius iudicij diſtractus eſt?: imò quandoq; tranſa- ctio ſolius obligationis, nõ autẽ liberationis cauſa fiti.Iaſ. id potius cõmuni ex regula in ductũ credidit. Nam à contractibus innomi natis re non integra recedere nõ licet: at ubi tranſactũ eſt, reusq́; pecuniã actori dedit, ex- ceptionemq; aduerſus actorẽ acquiſiuit, ap- paret iam rem amplius non eſſe integrã. Sed certè Iaſon dictũ ipſum pro ratione, de qua diſputamus, aſſumiti: id enim quærimus, cur exceptioni locus ſit,& nõ potius pœnitẽtiæ, ſicut in cæteris innominatis cõtractibus, cõ- cedatur: itemq́ʒ cur actori qui adimpleuit, a- ctionẽ remittendo pœnitere aduerſus reum tergiuerſantẽ nõ liceat:tunc enim res, quod ad reum attinet, integra eſt. Bart. quem cæte ri ſequunt᷑, litiũ dirimendarũ fauore inductũ cenſetl quæ ſentẽtia uera eſt, qua ratione nec per reſcriptũ tranſactio reſcinditur, nec præ- textu reperti deinde inſtrumẽti, aut ſpecierũ nouiter inuentarũ, ut ſuprà uidimus. Sed nec in ea, exceptiõi nõ numeratæ pecuniæ locus 5 eſtn. fSed an prætextu enormis læſionis re- ſcindi poterit? Et Bar. poſſe cenſuitu, dum de- trimentũ illud cõputemus, habita non ad id quod uerè debetur æſtimatione, ſed ad id q́ d ueriſimiliter dubio ex litis euentu potuiſſet percipi:hancq; ſententiã Seuerinus crebrius receptam affirmauito, ſed Aret. Alex. q́; con- trariam receptiorem tradiderũtr. Ego hiſce in Doct, altercationibus eis adhærere ſoleo, qui citra cauillationẽ ſubauditionẽq; aliquã, uerba legũ interpretant᷑:quo fit, ut in poſtre- mam hãc& ipſe cum Iaſ.hic tranſeam. Nam Scæuola ait, eum quitranſegerit,& ſi in qua- druplum læſus ſit, amplius agere nõ poſſe: at interpretari quadruplũ perpenſa ueritate, nõ autẽ perpenſo dubio litis euentu, nõne a- dc tranſactionibus. 10 565 midiam, uel immodicè reſpectu ueritatis, nõ autẽ reſpectu dubij euentus, nõne uim uer- bis reſcripti faciunt? Atqui dubius litis euen- tus uel in primis perpendi in huiuſmodi æſti mationibus ſolet. Quis enim adeò fatuus eſt, ut rem litigioſam certum tempus lice, no multò minoris bi me- re à tranſactione re/ propter duh u d falſi II. uentũ emati Huc cedere, fallum aſſe- Herunem eſeges, Lekartif quę generaliter tra dunt, eum qui titu banti animo cauſa tranſactionis omnino in- debitũ ſoluit, nihil repetere“, idq́; etiam ſi res nulla ſit Accedit& ſimilitudo, quę cum iu ramento ſententiaq; tranſactioni eſt, ut ſicut illa eo prætextu nõ reſcindunt᷑ y, nec tranſa- ctio quidem reſcindi debeat*.&hæc quidem hactenus.Yęed cùm hic tradatur, condictioni ꝛ0 ex capite pœnitentiæ locũ nõ eſſe, quid ex ca pite rei nõ ſecutæ, ſeu ex mora cenſebimus:? Et in actore receptior uidetur ſententia, non competere ei condictionẽ, ſed agere eum de- bere præſcriptis uerbis, ut promiſſa ſibi adim pleantur“: quod ex fauore litium dirimenda rum receptũ eſt,& nos ſuprà aduerſus Bart. ſententiã defendimus b. Maior ſubeſt in reo difficultas,& cõpetere ei condictionẽ omnes ferè ſentiunt. Vnde cùm reus dat pecuniã ne 30 ad iudicẽ eatur, ſi uocatus ſit, ex Vlp. reſpon- ſo condicet Ego nec reo quidem cõpetere id remediũ arbitror, cùm ſatis conſultũ ei ex ceptione ſitd,& cùm eadem ratio in reo locũ habeat, quæ in actore, nempe idem litium fi- niendarũ fauor, nec temerè debeat differẽtia inter actorem& reum conſtituiẽ. Nam& lex quod ob tranſactionẽ à reo datum ſit, nunq́; repetiait, niſi euidens calumnia detegaturf. Nec me VIp. reſponſum mouet, quia ut in 40 eo legitur, non tranſactio illa fuerat, ſed quaſi deciſio, ſeu impropria tranſactio. Nec enim actor remiſerat actionẽ, aut ius aliquod ſuũ, ſed nudum factum promiſerat, ſcilicet ad iu- dicem non ire, deinde contrafecerat, meritò quia facta infecta fieri nõ poſſunt, condictio competit.S ed quando remiſſa eſt actio, appa ret illam facti moleſtiã principaliter non per pendi, ſed in cõſequentiam remiſsionis, quæ cùm alia ratione ſuſtineri poſsit, non fuit ne- „o ceſſarium condictionẽ permitteres?. In eo igi- tur reſponſo propter tranſactionis ſimilitudi nem pœnitentiæ locus non eſt: ſed quia in- quietudo facti principalis in contractu dedu- cta, cùm facta fuerit, infecta fieri non potuit, neceſſariò condictio conceſſa eſt. Si enim id quod ſua intererat, quodq́; pręſcriptis uerbis actione cõſequi potuiſſet reus perpendiſſet, non ita conueniſſet, ne ad iudicem iretur, ſed ut lis ſibi& actio remitteretur. Concluden- . n 4 7 pertè cõmentitiũ eſt? Rurſus infraà traditur, ſi o dum eſt igitur ſecũdum legis noſtræ regulã, filia dolo patris in tranſactione immodicè læ ſa eſt, ſolũ ei actione in factũ ſuccurrir. Atqui alia ratione reſcindi tranſactio potuiſſet?:& qui interpretant᷑, immodicè, nõ tamẽ infra di in tranſactione nullum pęnitentiæ locũ eſſe, uenit, quod ſibi obſeruatũ nõ ſitvwIdem cùm manifeſta calumnia detegitur; uel dolo cele 2 t l.propemod. de uerb. ſig. 8 u I. fi. j. de con. indeb.l.nec in tentio. 5. eod. x l. in ſumma. de cond. indeb.in prin. 10 l. nam& po- ſtea.§. ſi dam- netur. de iure iur. l. ſi defe- rente. de dol. .ij. de iur. iur. a l. ſi pro fundo. 5. eod. b d. l. ſi pro fun do.& l. aclio- ne.&l. ſiue. in fin.. eod. 11 c l.iij. in prĩ. de cond. ob cauſ. d J.j.§. ſi debito ri. ut in poſſ. leg. e l. de die. ꝗ ſat. cog.ubi Dd. f all. in ſumma. 12 g d. l.ſi pro fun do. 13 b a.lij. texcepto cùm reus ſimpliciter de facto con- 14 15 i d. l. in ſumma. 16 4 Il. ſub præle- xtu. j. 5. eo. b l. ſi diuerſa. 5. eod. e l eleganter. 9. fin. de cond. indeb. 17 d Com,. conſil. 156. facta. e d. l. ſi diuerſa. 18 f Lcum propo nas.l. promiſ- ſis. ubi not. 5. eod. + 2 30 32 pratus ſit cõtractus: datur enim eo caſu actio reſciſſoria ad id quod intereſt Sed&uolen te utraqʒ parte nõ eſt dubiũ recedi ab eo con- tractu poſſeb. Quapropter ſi poſt tranſactio- nem adhuc litigetur,& nõ opp oſita exceptio ne iudicatũ ſit, qᷓd actionis Heetdſhr cõdi- IMPPP. GRAT. Atdnſn MS Se Val. Theod. Auggg. cetur“. Qui enim Laaropio⸗ exceptionẽ nõ ob- iecit, tacitè renun- ciaſſe fauori ſuo uidet᷑. Qua ratione in tranſ- actione quoq; cõmiſſorię legi locum eſſe cre dendum eſt: poſſunt enim partes à principio id agere, ut re nõ ſecuta, pro nõ tranſacto ſit. Quid nic cùm& ex poſt facto poſsint:. ſSed & ſi tranſactioni addita ſit pœna,& maluerit quis pœnam habere, eum quicquid ex tranſ- actione cõſequi potuiſſet, remittere æquum eſt, ne& pęnam& rem habeat:. Qua de re& ſequenti lege aliquid attingemus. Facti ſpecies in hac lege. Determinatio præmiſſæ hypotheſis. Determinationis ratio in hac lege. Aclor acceptilatione reum liberans, non poteſt extinctam actio nem amplius ſuſcitare. Adieclio pœnæ in huius legis caſu quid operetur. Pœna contractui etiam ſtricti iuris adiecta, licet proprie non no uct contractum præcedentem, tamen limitat, quouſq; ei lo- cum eſſe oporteat. Ex ſolutione uera non ſemper prior actio perimitur. Acceptilatione perimitur(quæ eſt ficta ſolutio) non ſemper tol litur prior actio. Axonis, Bartoli& alioru reiecta ſententia ad hanc legem, qui coniunctim reo huius legis remedia concedebant. Vera ſentẽtia huius legis eſt, ut hæc remedia diſiunctim reo den Pactum& tranſactio an differenter in textu ponantur.(tur. Obligatio non petendi, acceptilationi ineſt. Is qui accepto tulit, naturaliter obligatur non petere:& quæ ſit eius ratio. num.i4. Bart. putat hanc obligationẽ nõ ex cõſenſu, ſed ex æquitate eſſe Cur lex dicat, in hac ſpecie pœnam unà cum datis, ante cogni- tionem inferendam eſſe. Exceptio rei, qua pœnam dataq́; repetit, præiudicialis eſt. Prius agens, prius dimittendus eſt, ſi de iure agat, non de fico. An actor in præſenti caſu poſt litem motã morã purgare poßit Dictio, aduerſarius, bifariam hic exponitur.& num. zu. Quibus rationibus defendatur Axonis Bart. q́ in hac l. ſentẽtia Reſpondetur horum rationibus.& num. a5. Libertas iuris publici eſt. Doctorum diſtinctio ad hanc legem reprobatur. Iudex non cogitur non petenti officium impartiri. ludicis officiũ nunꝗᷓ ſe ulterius extendit, quàm æquitas ſuadeat. Conuentio illa, qua aliqui mutuò promittunt, ſe ſententiam, compromiſſum, aut quemuis contractum non allegaturos, irritum nullümue eſſe, iure ſubſiſttt. Quoties dubitatur, an ex eo, quod de fict cõtrauentum eſt, in- currat quis cõuentionalem pœnam, dicendum regulariter non incurrere. fallit ut num.33. Quilibet actus ſecundum iuris diſpoſitionem cenſendus eſt. Ilud ſolum poſſumus, quod de iure poſſumus. BI PACTVI.) a † Cum Titius à me fundum peteret, acceptis centũ tranſe-/ git,& quicquid ei debebam Aquiliana ſtipu⸗- ſatione præcedente accepto tulit, ſtipulatiq; deinde ſumus alter ab altero, ut ſi quiſquam Alciati cõment. in Cod. luſtin. 10 20 30 4⁰ 50 60 567 63 noſtrùm ei ſtipulationi cõtrafeciſſet, tantum wijß pecuniæ pœnæ nomine ſolueret, Ein ge, Ti⸗ ottih 7 tius contrafacit,& à me rurſus fundum petit iincine quæſitum eſt, qua ope mihi ſuccurratur. Et 2 dünen hic reſcriptum extat, alterum meeligere poſ creqque— ſe, uUt uel exceptio- gul pilene bi pactum a, Uel ne tranſactionis eũ 4 9 aifeo 1 excludam, uel cciusin tranſactio ſcri-„wo belcen„ Vole tum ei data unaà cũ 10,3 pta eſt, atq; aquilia- pœna, antequaul- udan terius procedatur, cchañ 6 exigam. Si enim acceptilatio non acceſsilſet, perdne⸗ data repetere, pœnamq;hexigere, non niſi diſ- tud nazsdt cuſſo principali negocio potuiſſem. Sed cũ gAlelean clicnli acceptilatio acceſſerit, lex non ſinit actorẽ ul; jdan wrsſ terius progredi, quàm pri us petenti reo data meß 9 qicöna pœnamq; reſtituerit. Sed qua ratione id in- 3 um li ductum: Et ſciendum eſt ex cõmunibus iu-« msſotelt ris noſtri regulis,ſcùm actor reum acceptila- 4 vodirhul tione liberauit, non poſſe eum extinctã actio prn nem intẽdere, ampliusq; ſuſcitaret. Sed quia h lquraiſ u raperio9 addita hoc caſu fuit ſtipulatio pœnalis, aliud dſcuu- ogire, àpartibus uidetur actum:,& ea facultas con i axli um Abe ceſſa, ut ſoluta pœna, adhuc agi poſsit, meri⸗ ali neptels tò ante cognitionem cauſæ pendenda prius fulg dno- eſt pœna, datorumq;reſtitutio facienda. Nec dn hecle obſtat quòd actio extincta ſuſcitari amplius a lfnjae ntes:ſals nequeat: quia reſpondeo non fuiſſe omni⸗ api- unrh ulepetind no ab acceptilatione extinctã: ſquia adijcien/ 5 uine nexceptio do pęnam, uidetur id tacitè actum à partibus uaGteac- utprioris actionis ſpes in perpetuum nõpe⸗] aglcaa 1", dbi,BA rimeret!, ſed ſoluta pœna agi adhuc poſſet. negir 0. hah wvexpoliu cùm enim pœna ſub conditione adijciatur, ſi ęin f wiicagiar amplius egerit,& cõtrauenerit, uidentur par m aglppu hereabitron tes tacitè egiſſe, ut conditio illa euenire poſ⸗ Hickſui iſieh Finisuim ſita, quod& ſuprà declarauio. Hincq; eſt, 6 TWen enſaio ne quòd licet pœna contractui, etiam ſtricti iu, u lſiqulim Wenns amadhucl ris, ſubiecta propriè non nouet contractum— 3 daliait.( præcedentem, tamen declaret limitetq; quo- wuuha u weranligt uſq; ei locum eſſe oporteatr: quodin caſuno i fn äeße m llcgequoc ſtro maximè dicendum eſt, cuùm alias reus& iſ. abeiincul pœnam habere,& rem, id eſt, cõmoditatem ↄ4eunt amid c acceptilationis poſſet, quod lexiniquum exi lchgeriq gprrninne ſtimauit a. Quòd ſi ob cauſam ſecuta ſenten⸗ fmasſi.i umaualie tia ex poſt facto lex conditionem conceſ⸗- Aν uis ui qucckit ſit, ne utrunq; reus habeat, quanto magis à qlreſrttun lernöpetet principio re integra interpretari id actum eſ-(enu ln ga d ſe debemus?& ideo prioris actionis ſpem nõ zu„1* Vteime 4 omnino fuiſſe peremptam, t Videmus non Brouyi aa weur paucis exemplis, ex ſolutione uera priorem 7 qliges ecchnſti Ca actionem nõ omnino perimi, quoties aliqua nnu 3 tiend coniectura contrariæ mentis contrahentium a thhede G probabiliter aſſumiturs, fcur non& idem in 8 u 8 nn un ficta hac ſolutione imaginarioq́; acceptilatio lu 1 te me nis actu producendum Porrò id quoqueui luast aär wi 1 detur ſenſiſſe Iuriſconſultus, qui conſultiſsi- 1 ueiuad dl 3 mum eſſe tradit, ſi pacto cõuento in Aquilia⸗ ſimmiſen a tlb nam ſtipulationem acceptilationemq; dedu⸗ ſiu-. um ſid cto, etiã pœna adijciatur, ut reſciſſo fortè pa- 2bn gge benc cto pœnæ ſit locusu. Quibus uerbis oſtendi- u lpaln 8 asodlig tur, ſiue acceptilatio ex aliquo iure, ſiue ex e- ſile lectione rei reſcindatur, tunc pœnæ locum ne anenor fore, aliàs id actum credi, ne utrunq́; præſte- j rudüace tur. Quo fit ut Azonis, Bart, aliorumq; ien⸗9 4 Canlui tentiam Rüon 4 Acpi i Thec uerba,il 2 de le de uerb. ſig. . hon nildo dddi, 5 Ddcj de iud. exnon ſintaäad 1 edquaratione ih ul pendenda pi- titurio faciendNa cta ſuſcitari ampiu deo non fuiſſeom, tincta quin adſſcie cite actum apantbg in perpetuum novf.ffcod. na agi adhucpolers g g..j. adleg. nditioneadiſciim, Adull. uenerit uidenturpu, litioilla euenire, h lij.5. eod. larauio.Hincgjch i l de tranſac. actui, etiam ſficii'ik kij. in pri. de n nouet contꝛãm cond. b cauſ. e l.cum propo⸗ nds. 5. eod. 11 eeu uerb. quaſt. eclaret limitettqlo Viſi chlg. eat?: quodin cun, inprin. eſt, cum alias reuud 1 id eſt, cömocdiun Wuodlexiniquumdh- 33 auſam ſecutaſentl dnditionem corel' m ltale de pac. eat: quantomsbiſm ſannenzſ 37 11„ ol. matr. erpretariiſatum 11 tionis peml ors actoniihen„ pwpihe tam, f Videmu, ad. nlub . utione veraptio, Bar Sl innu 1 2⸗ esallqbi, 3 crimi, quotiesalch Tmeratonibus. Hentim uerſitemſiu-⸗ scontrahendim nentis derit ſusfructus. de cur nondꝭi u h oh accepual ginarioc; 4 4 geuj Laliquãdo. in „Porro idq 6 fi. de cond.& 1* onſolt ditus, qui ezelſh aemonſe ⸗ o in Ac II. de accept. ocõuen decl 1 5 epistionend 3 r li. de duo. re. lrwſclbhne uusueibb r Lan enæ oc, 15 Ir. nc Per aſ Zi ne urunch g i nalorns, 15, 52nu- ferl 568 . 7 tio, abolet: itemq; ctim cõpetere,& ei licere actorẽ à quo pcœnã &data exegerit, nihilominus exceptione reij cere:quæ opinio diſiunctiuam in lege noſtra poſitam uiolat*,& cauſæ cognitionẽ, næ ſtipulatiõis,&ac- cuius in textu men ceptilationis uincu- lisb firmitas iuris in- nixa eſt, aut ſubſecu- tis ſecundũ leges ac- uerbum, maluerit, quod ad electionẽ ertinet, ſubuer- titb. Sed& caſum tali ſenſu lex noſtra decideret, qui nunꝗᷓ euẽ⸗ turus ſit. Quis enim adeò fatuus eſſet actor, rantes: ſatis enim ei eſſe debet, quòd electio ad ſe pertineat, utrum malit pœnam habere, an exceptione uti. a CPACTV, Dere liquida, tranſactio de dubia, Bal. i Alij tamen cõmuniter diſiunctã pro expoſitiua accipiũts,& de ſola tranſactio ne hic agi arbitrant᷑. Ego pactum intelligi de- bere arbitror ante litẽ motã, quod licet tranſ- actionis uim habeat, tamen omnino propriè tranſactio nõ eſt: nec enim de lite incerta fit, cùm adhuc lis non ſiti, unde lex quaſi decidi eo caſu ait.Cum enim adhuc non agit, utiq; nec tranſigit: quo ſenſu exiſtimo hæc uerba in lege quoq; ſequenti accipi. b ¶ Vinculis.) Hinc annotant pleriq;, uin culum, id eſt, obligationẽ nõ petendi, acce- ptilationi ineſſe, ſ[&ideo eum qui accepto tu- lit, naturaliter obligatũ eſſe non petere, ſicut &is qui dixit, profiteor te nõ tenerin, natura liter nõ petere obligatus eſt: hincq; eſt quod lex ait, eum à quo debitor liberatus eſt, tene- rin: fcùm enim aliquis accepto fert id quod ſi bi debetur, uidetur id agere, ut debitor libera tus ſit, ipſeq; non petere obligetur:quia ut in eadem perſona idem actus obligationẽ pãre- re liberationẽq; nõ poteſt, ita in diuerſis per- ſonis poteſto, imò cõtrariorũ regula hoc ſua- det?. Ex Aquiliana enim ſtipulatione debi- tor dicitur obligatus dare, creditor cenſetur obligatus accipere, unde lex mutuo nexu eos teneri ait a, reumq́; credendi nõ minus q́; reum debendi appellati: igitur acceptilatio quę eas obligationes reſoluit, in contrarium caſum reſoluere debet, ut qui fuit debitor am plius dare non teneatur, qui fuit creditor te- neatur nõ accipere,& conſequenter nec pe- tere. Cenſuit tamen Bar. propriè hanc obli- gationẽ ex conſenſu uero nõ eſſe, ſed ex qua de tranſactionibus. tentiã probare nõ poſsim, qui pleriq; nume- ro tradiderũt omnia hæc remedia reo cõiun- 30 40 50 60 569 dam æquitate: cuius ſententiã& ego probo, quia lex ait, ex acceptilatione id actum tacita pactione uideri, nepetereturꝰ: quę uerba ſub intellectam quandam& cõmentitiam obliga tionem ſignificant:apertus enim conſenſus, qui hanc obligatio cõmodandus eſt cõ/ nẽ inducat, ex uer- ſenſus, aut pœna unà bis p Dei 110 di — Itur& ideòo alibi cũ his, quę data ꝓbã- PiiE S ſt lexait, in acceptila tur Aute Sojurfine. tione inutili pactũ cauſę, ſi aduerſarius- non eſſe“. c F Ante cogni- tionem.) T Sed qua ratione hoc? Videretur enim potius expectandam ſententiã diffiniti uam, cùm pendente cauſa, nõ uideatur data repeti poſſe*,& ideo potius expectandũ eſſe finem, ut qui prius egit, prius dimittaturv. Sed reſpondendum eſt, exceptionẽ rei, qua pœnã dataq; repetit, præiudicialem eſſe⸗: cũ enim extincta ſit actio, quæ nõ niſi in caſum ſolutæ pœnæ conualeſcit, prius ſoluenda eſt pœna, anteq́; ulterius procedatur. Et hoc eſt quodueteres aiebant, Qui prius agat, prius dimittendũ, ſi de iure agat, nõ de facto, qualis hic, qui contrauenit in noſtro caſu, qui non prius de iure agere poteſt, q́; pœnam& acce- pta præſtiterit. Quapropter nec antè cauſa pendere dicitur, cùm cõſtet actionẽ huic nõ competere, li queatq; tranſactioni eum cõtra feciſſe. Alij aliter uarijs modis diſſoluunt, le- gemqʒ noſtram magis intricant, quàm expla nent Sed an actor hic poſtq́; litem mouere cœperit,& ſic aduerſus tranſactionẽ fecerit, purgare morã poſsit? Et Bart. nõ poſſe cen- ſuit, quia ſtatim cõmiſſa eſt pœna*. Cùm em̃ delictũ id perpetrando cõmiſerit, id eſt, actio nem facti intentando, tale crimen grauius eſt,& ſecum executionẽ pœnæ trahitb, unde mora dilui nõ poteſt. Quod& Ang. Salice- tusq; cenſuere, licet Fuſg. Alex. q́; cõtrà, quo rum ſententia tunc defendi poſſet, cùm dede licto ageretur, quod tractũ haberet,& adhuc perfectũ nõ eſſet, uel quod negligendo cõ- mitteretur d, quod in caſu noſtro non eſt:ſta- tim enim actor de facto litigans cõſummaſſe delictũ uidet᷑, quod& lege ſequentitradit᷑ e. d ¶Si aduerſarius.) ld eſt, reus qui tranſe git,& qui actore aduerſus tranſactionem fa- ciente, repetere data& pœnã poteſt: ad eum enim ex regula pertinet electio remediorũ, utrum uelit agentem exceptione tranſactio- nis ſummouere, an pœnam petere. † Alij ad uerſariũ hic actorem ipſum intelligunt, qui anteq́; contrafaciat, poteſt uel parére, uel cõ- trafaciẽdo in pœnã incidere: qui intellectus defendi poteſt. Prior tamen magis uerbis cõ ſtitutionis applaudit, quę cùm uelint data in- ferri, ſatis indicant actorem ipſum inferre de bere, qui ea accepit: ergo eius aduerſarius in telligendus eſt reus, qui ipſe dedit, ut actionẽ ſibi actor remitteret,& a lite recederet. Non tamen negauerim, ſi actor ipſe reo dediſſet, quod quandoque contingit,& reus deinde Bbb z s I ſiunus.§. pe nul. de pact. t I. v.§. ſtipula- tio.de uer.ob. u l. an inutilis. de accept. 16 x l. ꝗd' Seruius. l. dedi.de con. ob cauſ. 17 I. qui prior. de iud. 18 auth. quæ ſup plicatio. ʒ. de prec. Imp. off. 19 a I. j. 9. ſi rem. de poſſ. c. j. ꝗd iu ris ſi uaſ.feud. alie. recup. b l. qui ea men- te. de furt. c arg. l. ſtin le⸗ ge.§. colonus. loc.lſegtur. item Labeo. de uſucap. d. ſi cũ ancillis. ubi Bald. col. penul. j. de in- ceſt. nup. 20 e Purp. l. ſeq. 7. notab. 21 f l. quod in hæ- redem.. elige re. de tribut. g Ltraditio. de acꝗ. rer. do. h l. ſiſuper. 5. e. 22 a arg.l. ſeqj. b l ſi unus.§. pa ctus ne pet. de pact. c arg. l. qui cum maior.§. ſipa tris. de bo. lib. d. ſi pupilli.§. uideamus. de neg. geſt. e l. ſi quis rem. de arbit. f d. l. cum pro- ponas. 23 g L nibil intereſt de reg.iur. 24 h l. ea quidẽ j. ſi macip. ita fue. allen. 25 i arg. l. ſipula- t¹o iſta. 9. alte- ri. de uerb.ob. 26 k l. non quicꝗqd. de iud. Paulus, Ang. Aret. K- lex. hic. 1 Bar. l. non ſo- lum.. quan- qud. de iniur. Felin. c. dilecti alij. col. iiij. de except. 27 m l. qd'ſi Ephe- fi. de eo quod cert. lo. l. cæte ræ. fam. erciſ. 28 n I. lul.§. quan- tum. ad exhib. l. ſi poſt acce⸗ ptu. de reiuen dic. 0 l. poſthumus. §. ſi quisex his de inoff. teſta. l. cũi putarem. fam. erciſ. p Abb. c. ij. de purg. uulg. 29 contrafacere uellet, adhuc legi noſtrę locum eſſe:quod Fulg.quoq́; tradidit. e Hoc maluerit.) Magis uoluerit elege- ricc. Azo tamen, quem Bar.& pleric; ali ſe cuti ſunt, cõiunctim omnia hæc remedia reo cõpetere cenſuit, idq; tribus rationi- bus. Prima, in odiũ tam ſolennem liberationem retractantisꝰ. Se cunda, quia ipſo iure ſublata eſt ab acceptila- tione quælibet actio b. Tertia, quia iudex cũ uiderit eum abſque actione agere, ex officio ſuo actorem repellet, cùm nemo abſq; actio ne experiendo audiatur. Fortius urget alia ratio: cùm enim extincta actione de iure a- gi non poſsit, adiectio pœnæ in eum tantum caſum facta cenſetur, quo de facto agatur, cõ temptumq;ʒ reſpicit, quo caſu& rem& pœnã cõiunctim præſtari conſtate. Sedtamen nos fuprà oſtendimus, id actum ſuadente æquita te inter partes cenſeri, ne utroq́; remedio& trãſactionis& pœnæ reus utaturt,& ideo ex eorum mente agi adhuc poſſe. t Nec quicquã refert quòd actio per acceptilationem ſubla- ta ſit, quia id non extinguit eam æquitatem qua quis utrunqʒ cõſequi prohibeturs. Nec uerum eſt, pœ nam quæ non niſi in caſum fa- cti cõmittatur, ideo contemptum reſpicere, & coniunctim cum re exigi: imò ſi res apud contrafacientẽ nõ remanẽt, pœnæ nullus eſt locus:quod Gordiani lege apparet, ubi quia manumiſſor libertatẽ de iure cõferre nequit, nulla incurritur pœna: flibertas enim iuris publici eſt, in qua non poteſt actum cenſeri, ut de facto quis ſit liber, quò electio pœnę ad ſtipulatorẽ pertineat. At in caſu reſcripti no- ſtri facilius id actũ in cõtractibus præſumit᷑, qui plurimũ ab arbitrio partiũ pẽdent Nam quod aiunt Doct.diſtinguendũ, an partes ad effectã reſpexerint, uel an ſtipulator ex tali facto inquietet᷑, eiusq́; idcirco interſit, diuina toriũ utriq; reſcripto eſti.Quod ſi actorẽ nõ exceptione rei, ſed facto iudicis ſummoueri dicas, qui agentẽ abſq; actione audire nõ de- bet:reſpondebit,& rectè, ſanus aliquis, hunc intellectũ legi noſtræ nõ cõuenire, in qua ni- hil diſtinguit᷑, an iudex actorẽ ipſe reijciat, an id minus. quid em̃ ſi nõ reijciat? ſcum nõ co- gatur non petenti officiũ impartiri, ut rectè Paul. Caſt. ait. Sed& ubi lectũ eſt, ſi pars ipſa reijcere agentẽ nõ poſsit, in re priuata conce dendũ id iudici: tAtqui iudicis officiũ nunꝗᷓ ſe ulterius extendit, quàm æquitas ſuadeat: hic autẽ nullam ſubeſſe æquitatẽ ſatis proba- tum eſt. Nec probabiliter iudicis intereſt, ꝙ agi de facto uideatur, quia cùm ſemel actio iure cõpetierit,& partium cõſenſus accedat, nõ debet hac in re ſcrupuloſus eſſen. Cùm e- nim agens de facto ſolũ litigatoris ius inquie tet, iudiciũq; nõ ſit eluſoriũ, non debet iudex ex ſe quicq́; ſupplere“, niſi in manifeſtaria a- ctoris calumnia?, quæ hoc caſu nulla eſt, pro pter præſumptũ partiũ conſenſum. Er cùm dubium nõ ſit, quin ea conuentio ualeat, qua hoc maluerite, infe- Alciati cõment. in Cod. luſtin. 10 20 30 4⁰ 50 60 571 aliqui mutuò promiſerint ſe ſententiã cõpro miſſum, uel quemlibet contractũ non Alle .— 1 turos, irritũ nullumue eſſe a, ut Bart. fatetin- 2 1 4 4 S&receptiſsimũ eſt„Cumq; talem conuentio/ nem iudex ſeruare teneatur:, cur nõ& Widem hoc caſu dicimus renda eſt. quo id a principio tacitè actum uideri poteſte Qui enim pœnam appoſuerũt, cum ſcirent utriq; remedio locum non eſſe, conſe quenter id egiſſe uidentur, ut altero exacto, alteri locus nõ ſit hicc cõſenſus, qui prin- cipio uoluntarius fuit, etiam ex poſt facto uo luntarius cenſetur“. Et hoc modo aduerſus Azonem defendicur ultima ueterum, quęab Accurſio refertur, ſentẽtia, quamq́;& Ipium probaſſe ueriſimile eſt*,& Pet. Cyn. Fulgoſ. Paul. Cait. Rimi.& nõ paucirecentiores ſe- quuntur, à qua etiam effectu nõ diſsident Al berti aliorumq́ʒ ueterũ hic relatæ opiniones, quæ quomodo defendi& ipſę poſsint, oſten di Paradox. lib. v. cap. XII.[Et ex his conſe- quens eſt, ut quoties dubitamus an ex eoq de facto contrauentũ ſit, incurrat quis cõuen tionalem pœnã(de legali enim à nobis alibi diſputatũ eſt⸗)concludamus regulariter non incurrere?, quia uerba adius potius, q́; ad fa- ctum referri debent:, ſcùm quilibet actus ſe- cundum iuris diſpoſitionẽ cenſeaturb,& pro miſsiones contrahentiũ ſignificationem uer borum ſecundum iuris intellectũ recipiant, nõ a facto:quia quæ facti ſunt, pro nihilo re- putantur. Et illud ſolùm poſfumus, quod de iure poſſumusè. Vnde& adimpleſſe cõdi- tionẽ nõ petendi dicitur, qui ita prouidit, ne de iure petere poſsit, licet de facto poſſett. tNon procedit prædicta concluſio, cùm ap- paret aliud à cõtrahentibus actum, ut quia ex preſsim hoc proteſtati ſunt, uel uerba appo- ſuerunt, quæ ad factũ referant᷑“. Quod ſi uer ba dubia ſunt, ſed nõ niſi de facto contraueni ri poterat, ut in reſcripti noſtri caſu, tunc pœ na quoq; cõmittitur:ſed ne ſtipulator utrũq; habeat, conuentio facti iuris effectum habet, quia id actum cenſetur. Quòd ſi id actum ui- deri nõ poſsit, ut quia de re tractetur, quę nõ ex mente partiũ, ſed ex iure publico principa liter pendeat, ut eſt datio libertatis, cùm tali caſu contrauentio facti iuris effectum habe-/ re non poſsit, ne& rem& pœnam quis con- ſequatur, nullus eſt locus pœnæi. De Rufino& Stilicone aliqua annotantur, tutoribus Ar- 1 cadij& Honorij Impp. 2Cötratranſactionè Dei nomine iuratã ueniens olim nõ pu niebatur, ſecus ſi per geniũ aut ſalutẽ principis firmata 3 Argumentum ſiue epitome huius legis.(crat. 4 Vltio periurij ratio eſt huius legis. 5 Hanc legem poſitiui iuris eſſe. 6 Veteres Dei iudicio permittebant periurij uindictam. 7. 8 Hæc lex an ſit fuuorabilis, extendiq; ualeat. 9 In eo qui fictè pro maiore habetur, non procedit. 10 Quo ad pœnam, iure Canonum non habet locum. u Leges ſeculares de iuramento aliquid ſtatuentes hodie non obtinent.(num. 4⁸ 12 Hæc l. habet ſolũ loc in eo, qui dolo malo periurus eſt. Periurium 7 i ſena. lprocunan, deop. wi XlLquiflun ſabinuann bell. „ lfnti 30 8 lcortnuui cum quu.ly bulatolh queſium.e uerb ohlg 31 hüigtun auth dehe. Cfll 3² 33 414. 5 cöln natu- deren di.l. non pu uit.nõ qu uis deconte tabul. b lſidiodee quir hen kſi fliun decondiſf d l nondui de leg, ons preſttdn gul imus e lneposden hoſglile teſh. utxlo tẽporeceß / Muiuui — lßn uh 3 jdeatia h ILuciu. razat au Trcld i A leani ſſimaas fue alin 6 Rcluine peni 3 llucnnta 3 Eyrnurlij 99 Jymnftiſh guußei o Umolnah jenttabſe a Um ſcluen tiuno i H nrſinperer uvckuer 43 Atellemcont ſtguinpœn lenionbas H Winplempr lüaxvpnieg itzuuleifich lacouuuun Nnitawperf lelerpnon Knfſiontuer largicel mmim ſät MCgurherultu Nirungulm rufilmaie 1 tin Kcion dies olie koitnoſh 41 cir ntduntan 38 din 4 6 3 Anc eti nnuaumiu hun conn ve din 9 9 dnnan ſenchi ruerg Mrſar nlet C 0 n nän tüne, oi dde ubandähn mc n ) . ncurratquis coue alenimanobb t mus regulariterna ddiuspotius,hach 1 um quilidetactot, dnécenſeaturdämn, jſignificationemu, intellectũ recpint ti ſunt, pronitlor um poſſumus quni, le& adimpleſſecii r, qui itaprouiciim icet de facto polli a concluſio, cumiy; busactum, utquia, unt, ueluerbaappoi- eferant. Quodüle- ſide facto contrauei noſtri caſu, tunche ineſſtipulatoruni juris effectum id, Quodſi dactumdi, ere tractetur,qleld sure publicoprinch 1 jo libertatis, cum d iuriseffectum ſih & pœnam go th 3 us pœnæ.„ uur, utoriuc n 14.15 21.2² 572 periurium an& quando ex lata culpa committatur. Haæc conſtitutio an& in muliere locum habeat,& ruſtico. In uniuerſitate num ſit locus legi noſtræ. Vniuerſitas eſt fictum corpus iuris intellectu repræſentatum. Huic legi nõ eſt locusin minore qui ætatis beneficio renũciauit. Item nec in minore qui ue- niã ætatis impetrauit. Nec in eo, qui minor iura- uit,& iam maior fi- ctus contrauenit. An haæc conſtitutio in omnibus contractibus locunn habeat. Pactum in genere etiam nulla re ultro citro data, fit. Pactum in genere etiam tranſactionem continet. Diſuunctiuæ natura eſt, ut inter diuerſa ponatur. Legi huic non eſt locus, ſi quis coactus tranſegerit.(29. 31 ldem in cõpromiſſo coacto dicendi.& quando id fillat num. Sponte factum id non dicitur, ad quod cogi quis potuit. Communiter non niſi ſponte compromittitur. Cogitationis pœnam nemo patitur. Interpellando iudicem fit contrauentionis aclus in hac lege. Interpellationis uerbum parte citata intelligi ſolet. Lites apud ueteres duplici modo inſtituebantur. Ex citatione ſola, quæ abſq; mandato iudicis fit, non eſt locus pœnis huius legis. Actus contrauentionis ſupplicando principi in hac lege. Exponitur l.iij. in prin. ff. quod quiſq; iuris. di pontifici ſupplicans in precibus mentionẽ iuramenti faciat, petatq eius ſibi gratia ficri, nõ incidit in pœnas huius legis ldem olim erat, ſid principe ſeculari petebatur licentia contra- ueniendi, ſecus tamen eſt hodie. ut num. 4². Idem, ſi quis antequam contraueniat, epiſcopum adeat, tempo rariamq; diſpenſationem, ut itigando audiatur, impetret. Non ſemper ex iudicis interpellatione uel ſupplicatione, etid ci tato aduerſario, quis in pœnam huius legis incidit.& 45 Ante litem conteſt. propriè quis non dicitur petere. IMPP. ARCA D. ET Honorius Ru fino a. Vt quis in pœnam legalem incidat, non ſufficit primus contra- uentionis actus, ſed expectanda eſt ſententia. Non implens promiſſa tum demum incurrit pœnam, poſtquam Eides propriè quomodo diffiniatur.(in moram incidit. Fides iudici ficta quando dicatur. Fides apud Euangeliſtas. Promittens per fidẽ Chriſu, uel religionè fidei, iuraſſe dicitur. dimpliciter promittens ſub fide, an iuraſſe cenſcatur. dc tranſactionibus. 10 20 30 Confrßionis uerba ambigua ſecundum intentionem confitentis 40 declarari debent. Spondens ſe daturum in uerbo ueritatis, an iurſſe cenſcatur. Caſus ſpecialis, ubi periurus fit infmis. Periurus regulariter infamis non eſt. Teſtis filſum dicens ipſo iure non eſt infimis. Scholaris Rectori parere iurans, ſt id nõ ſeruet, infamis nõ eſt. Qui iurauit ſoluere uſuras, ſi nõ ſoluat, licet periurus ſit, nõ ta- In caſu legis noſtræ licet infamia ipſo iure in-(men infamis. curratur, tamen neceſſaria eſt iudicis declaratio. De qua actione hæc conſtitutio intelligatur.& num. 63. Textum hunc etiam de actione in rem intelligi poſſe. Pactum nudum iureiurando ueſtitur, actionemq; producit iure ciuili. Contrarium uide num. 66 lure Canonico ex pacto iurato agi poteſt. Reſtituta pœna, in textu, quomodo intelligatur. Exponuntur uerba textus, rerum proprietate&c. De quo emolumento lex ſentiat. Reiecta Matheſilani ſententia circa uerbum, emolumento. Seuerinatis exemplum ad idem uerbum. Pœnæ huius legis an ipſo iure committantur. Purgatio moræ in huius legis caſu non conceditur. Dictio, mox, quomodo in iure accipiatur. Promittens iuramẽto extra caſum huius legis, nec ſoluens, ſi do li reus non ſit, an purgare moram ualcat. Hac in quæſtione cõſideratur ab Alciato tres caſus.& 79.80 luſta cauſa excuſat à mora. 50 60 573 81 Purgatio moræ ex æquitate inducta eſt.(cto&c. 82 Eadẽ eſt uis iuramẽti, quæ illius clauſulæ, rato manète pa- 83 Ad pœnas huius legis agere uolens, neceſſe eſt ut ex parte ſua omnino adimpleuerit. 84 Si promiſſor, qui ad pœnam conuenitur, in minimo defece rit, an in pœnam hu- ius legis incidat. 85 Si is, qui ad huius legis pœnas agere potuit, reſidui cõtraclus ad- implẽdi cauſa ſimpliciter recipit, renuciaſſe pœnis cẽſetur 86 Quiid in eius, qui tranſegit, hærede dicendu, an huius legis bœnis teneatur. 87 Actio ex hac lege an contra ſingularẽ ſucceſſorẽ tranſeat. IQyiIs maior.) a Conſtitutionẽ hanc Arcadius Honoriusq; ad præf. præt. Ru tinũ, Olibrio& Priminio c OSs. miſit. †Is eſt Rufinus, quẽ Claudianus poëta improbũ, le gum uenditorẽ appellat, duobusq́; libris inſe ctatur: tametſi mihi ueriſimile ſit, nõ tam ip- ſos Imperatores, q́; Rufinũ huius latorẽ legis fuiſſe. Siquidẽ autor eſt Suidas, cui& Euna- pius Sardianus,& alij illius ætatis autores cõ ſentiũt, Rufinũ& Stiliconẽ à Theodoſio Im per. Arcadio Honorioq́; filijs ſuis impuberi- bus tutores curatoresq; relictos fuiſſe, è qui- bus alter, nẽpe Stilicon, Occidẽtis imperiũ, qd Honorio dederat, adminiſtraret: alter ue- roRufinus Arcadiũ, Oriẽtemq; curaret, atq; ipſos tutores omnia rapinis fœdaſſe, emiſſa- rios circũ ſe habuiſſe, à quibus clàm admone bant᷑, ſi quid uſquã gentiũ precioſi pulchriue eſſet,& quæ quis feraciſsima latifundia habe ret:cõfeſtim em̃ fictis accuſationib. per ſubor natos calũniatores colore aliquo iuris, dños priuabãt, cùm ipſi iudices eſſent, ut qui in ſua manu omnia iudicia, tam publica, q́; priuata haberẽt, cernebant̃q; ſubitis imaginib. repen tinaqʒ felicitate Rufini adulatores adeò flore re, ut ꝗ prius uiliſſimis officijs addicti, quic; tabernis, gradibus, pauimẽtis purgãdis ope- ram præſtare ſolerent, eius gratia euecti, iam purpurea chlamyde, aureis fibulis, balteisq; ornati incederẽt, cũ ueteres opulentæq́; fami liæ ad incitas interim redigerent᷑, omnia ad ſe trahentib. tutoribus, ꝙ alij metu calũniarũ, alij ut nouũ aliquẽ magiſtratũ adipiſcerent᷑, impunitatẽq; diripiendarũ ciuitatũ impetra- rent, omnia in illos prodigebãt: neſciebantq; Imperatores ipſi harũ rerũ quicq́; ut qui om-/ nibus libellis edictisq; promiſcuè ſubſcribe- rent, quæ Rufini aut Stiliconis nomina præ ſe ferrẽt, nec quicq́; curabãt habebantue, niſi uod ex eorum autoritate illis licebat: adeò à parentis ſui Theodoſij ingenio animiq; uigo re degenerauerãt: don ec tandẽ reſipuere, ſub lato prius impetu militari Rufino, tandem et Stilicone, ſed nõ abſq; magno malo: nã mox capta eſt à Gothis Roma, cùm prius obſeſſa Cõſtantinopolis fuiſſet:ut appareat, horum tutorũ fraude tanta indole partum Rom. im- perium, in procliue darum, mox corruiſſe. b Si quis maior.) fCuùm olim iure ueteri qui aduerſus iuratã tranſactionẽ quicꝗᷓ feciſ- ſet, ſi dei nomine firmata erat, nulla afficeret Bbb 4 Oehas maior an/ nis XXV. aduer- 2 4 l. nam ſufjicit. de dolo. —— 4 l. ſi duo. 6 fin. de iureiur. 3 b Arg. auth. ut non luxur. uer bo,& ſacra- menta. 4 5 6 c lij. J. de rebus cred.auth.de- cernit. j. de ar bitris. d I qui per ſalu tem. de iur.iu. e Bart. auth. ſa- cramenta pu- berum. j. ſi ad⸗ uerſ. uend. 27 8 f Aret. Rimin. Tau. hic. Cor. 246. 266. 3. Dec. 258 g I. fi. 5. de ſacr. ſan. eccleſ.& auth. ibi. 9 b 23. q. j. c. apud i c. ſuã. de pœ. 10 k c.fi. ij. ubi Ab. 4. not. de teſt. 1 Butr. ☛ Abb. c. cum contin- gat. de iur. iu. col. x. uerſ. u- num tamen. 11 m c. tuã. de ord. cog. Feli. c. cũ ſit. col. v. de fo ro comp. n l. nulli. j. de ſent. 0 lI. debitores. j. de iureiur. p c.licet. ubipau lus, Anch. Do mi. de iureiur. in 6, 12 ꝗ DAd. l. qui iuraſ ſe. de iureiur. 574 pœna, ſed ipſius Dei iudicio relinqueretur: ſiper geniũ uel ſalutẽ principis, fuſtibus ſub ijceretur, græceq; ei indiceret᷑ νοm‿τ⁴de ³α εερ vve, id eſt, temerè ne iura: demũ lata eſt hæc conſtitutio pœnam indicens augensq;, nem pe ut is qui aduerſus pactionem iuratam per Deum uelprincipem fecerit, infamia notet᷑, actionẽ perdat, pœnã ſoluat, rerum proprie- tate careat, emolumentũ omne quod ex con tractu percepit, amittat: quæ omnia ei conce dantur, qui ipſe obſeruauerit. iS ed quę huius legis eſt ratio? nempe ultio periurij. ſI Vnde apparet cõmentitij, ſeu, ut uulgò dicimus, po ſitiui iuris b hanc eſſe legem: ita enim uiſum eſt legislatori periuriũ uindicare, tcuùm aliter ueteres cenſerent, Deiq; iudicio uindictã per mitterent“, qui rarò id crimen dolo malo cõ- miſſum, ſinebat inultũ, ut ex reſpõſo Pythiæ uatis oſtendit Satyr. X 111.Juuenal. Sed an id potius ob reuerentiã Dei inductũ dicemus? Etnon uidetur, cùm hic idem conſtitutũ ap- pareat in eos, qui per ſalutẽ principis iurant: niſi ita cenſeamus reſpectu diuini numinis tum quoq; iuratum cenſeri, quodueriuseſt, tSed an hæc lex fauorabilis, ideoq; interpre- tatione adiuuanda ſit: Et Iaſon eſſe fauorabi- lem cenſuit, quia ad animæ noſtræ ſalutem pertineat, ut iuſiurandum ſerueture. fEgo quod ad obſeruationem iuramenti promiſ- ſionisq; attinet, ſatis id faterer, nempe ut pro miſſa iurataq; adimplere quilibet teneatur: ſed ut pœnas ſubeat, quarum hic eſt mentio, non fauor uerti, ſed odium potius uideturf. Et cùm conſtitutio hæc& correctoria& pœ nalis ſit, extra uim uerborum non eſt exten- dendas. Vnde Bart.hic cenſuit, cùm de ma- iore loquatur, ad eum minimè producẽdam eſſe, qui fictè uel iuris interpretatione pro maiore ſit:quem& cæteri ſequuntur. f Qua- Alciati coment.in Cod. luſtin.„ 10 20 propter nec iure pontificũ, quod ad pœnam 40 attinet, huic legi locus eſt: admittunt enim canones purgationem huius moræ, ne quis in pœnam incidat, lucrumq́; inhoneſtum exi ſtimant, quod ex tanto rigore deſcendit qᷓd Alexander,& quidam recentiores tradide- runt, quibus& nos conſentimus k. fFortius Butrius& Tudiſcus cenſuerunt. leges ſecu larium etiam ad ſacramenti confirmationem pertinẽtes, hodie nullius eſſe momẽti, quòd ea cognitio eccleſiaſtici, non autem ſecularis iudicis ſitn: at qui cognoſcere nõ poteſt, nec legem quidem ferre poteſt, cùm ius legem fe rendi iuriſdictionis ſitn. Sed ego id faterer quantum eius obligationis reſpectu ſit, quæ directo ex iureiurando Deo ipſi acquirituro: quantum uerò reſpectu ſubſequentis obliga tionis, quæ parti ipſi prouidet, non dubitaue rim cognitionem ſeculari quoq; iudici per- miſſam eſſer. t Addit Bal. huic legi locum nõ eſſe, niſi aduerſus eum qui dolo malo periu- rium cõmiſerit, tum quia periuriũ ꝗ́d hic pu⸗ nitur, abſq́; dolo malo, ut pœnis legalibus lo cus ſit, nõ cõmittitur a: tum quia hic infamiæ nota irrogatur, ſed ex culpa nemo ſit infa- 60 mis:quantũ enim ad eam irrogandam ſit la —. tarz. culpa nõæquiparatur dolot Secundũ quam utekunn Bal, ſententiam reſponſum quoq; ab Alex. extat, hocq; modo durã legem interpretatio prudentiũ frangit. tNec me mouent eorũ ra tiones, qui periuriũ ex lata quoqʒ culpa quã- doqʒ cõmitti aiuntt, quiq; in his qui ipſo iure infamia notant᷑, latam culpam dolo parẽ cen ſeri exiſtimãt“: quia id procedere in his legi- bus poſſet, quę correctoriæ ſimulq; pœnales nõ eſſent,& nõ tanto iuris rigore inniterent᷑. Nam& plerunq; uidi eos, qui ſpeciali man- dato principis, ſola æquitate attenta, ius dice re debent*, quatenus ad obſeruationẽ cõtra- ctus ſpectat, propter iuramenti uim legẽ qui dem noſtrã exequi ſolitos: quod uerò adpœ nas pertinet, ceu duram negligere: quapro- pter nec rerum proprietatẽ, nec ſi qua còmo da inde actor percepit auferre. Quod genera liter in foro conſcientię ſeruandũ arbitror:in eo enim hiſce pœnis non eſt locus, quoties ſupra crimen ſeu maiores delicto ſunt, quod eleganter Decius cenſuit, etiam ſi ipſo iure infligerent᷑: quid enim hoc ad naturalẽ æqui- tatem, quæ ſola totum illud forum regit⸗? c CSi quis.) † Quid in mulierer quid in ru ſtico: Et cùm lex lapſum X X v. annoꝶ requi rat, apparet integritatẽ ſenſus ſpectari, ut in eam quis cõmittat:& ideo Fulg.& Purp. nõ procedere in muliere quandoq; exiſtimaue- runt, maximè cùm uerbũ, ſi quis, fœminã in rigore iſto iuris poſitiui nõ cõprændat?: con trà Iaſ.bmulieri nõ magis ꝗᷓ alijs ſuccurrendũ cenſuitc6. Alij recẽtiores diſtinguũt, an negli- gendo peccauerit, ut quia nõ adimpleuit cõ- uẽta,& legi noſtræ locũ nõ eſſe“: an uerò per- petrando,& tũc uerã Iaſ. eſſe ſententiã. Ego quatenus ad iuramẽti obſeruationẽ pertinet, putauerim mulierẽ hac lege cõtineri: quate- nus uerò ad odiũ irrationabile amiſsiõis pro —. 7.. prietatis&cõmodi, ſecus eſſe. Idemq́; in ruſti co diſtinguendum, ut& ei hoc caſu ſicut nõ paucis alijs ſuccurrat᷑t Sed quid in uniderſi tate: Et Jaſ.uiatorio quodã cõſilio, reſpondit in eam legi noſtræ locũ eſſe, cõtra omnes re centiores, ſcùm uniuerſitas quoddã fictũ cor pus ſits iuris intellectu repræſentatũ, quodal ligari periurio nõ poteſti: quam ſententiã& nos ſequimur, niſi cùm de uniuerſitate maio rum X XVv. annorũ, puta collegio doctorũ lo queremur, qui omnes iuraſſent,& deinde o- mnes cõtrauenirent: nec enim hoc caſu ſuffi ceret quòd maior pars contraueniret¹. c Maior.) Sed quid ſi minor iurauerit ra tione ætatis, uel alia, nõ cõtrauenire, an quia ętatis beneficio renũciauit, locus erit legi no ſtrær Et receptiſsimum eſt non eſſe: quia qui ita iurauerit, interpretatione ſolum legis pro maiore habetur: at lex noſtra pœnalis in eo qui uerè maior eſt, intelligi debetn, nõ qui fi ctè. Sacramẽtum tamen erit obſeruandum, licet pœnis noſtræ legis locus non ſit. Qua ratione cenſuerũt aliju, nec in eo quidem mi nore locũ hiſce pœnis eſſe, qui ætatis uenia impe/ 1 inpet 1 113” ulbad, — eAiqol hc ſh hur aal A lin acion he 3 um rrog ueſſceni. lied Aersen tem ir. 3 dquii 33 ¹0 ſde cit e agu' Iolal, 3 Alexenſa Aia danad Olfnufe iinur recie Liſchſa aikch le ſebur t effcedlſ c- nO ell) bater elen ſegbdo ſicefufe 3 Cod on le. 1 dan gauu fcioin agn. 7 Lh 11 npoleg Llbenuna u. 1 ſpac notatur, a- de 3 boslocln tljäfe ümplele ut gue icſa djgenen Guid Dage Mibept. naci oppe linent w, um ont * Ae feim. ME 3 It tas..q. aldei mum, fo T Bald.aunh,4 4 alta adele 5 her. deiſn enngu üumema col. eſeloluu 14 uria Iöſecell, n eqickiondbd Alter ſentiu a Lj. Hqlol aun uldiliot deun n, ns Kaentam mitt B dent’ubiſt 5— ähr inelexerin bonas Kt ichllhne c lfin. jcein mnend⸗ ruconcep Ofäg eilſ inerpterat dliofnde rin mu lex not qen. Nobatur& A Hulinbet 1 üülaan e lij Jdeuu 65 eultro citro loc ulinot 1 manlactiont ühad dumpactüi ces.. rlrsppcarna 9 lah ulnerbair 16. Tuuta käedent. g lwmnus inne udſpeci ud. Fenoltiuat 17 rienl muaſitu h ggeent tehen du. mugfaf lles wteuocar com.. ff. 91 9 micds s h N remaih ltcehe Kklauis 1ie luhaiu mag ona ARnoſtrahn 78 672 domnin 3 ſns 8 3 derati th. ſana latan nün hun m ls Khen den ai 1 laſRin ete, conſa459, 15 e e0 luum jj ſ denia A ani Colech 19 d uns dabell melati kernale drbie n. Kandh dec l lumg uncg 1. lle ädaäla a fin. 5. de his * Nmintene d auiuen. ætak ememou k dan 3 Dec.c. ex par na guog dli te NM. 5.de ap. Pin his. acd ulpamd 3 iloiue 20 rocede hatitn auth. ſicapti- ieſi Lei dül ui. ubi Bal. 4. run mulgq Dcn vot. de epiſ. 0 Poreinmienn Ecler. Os, QiGen ttarlui cialln S anentwinän a lin delicli.. 8 maionetän, ſi extaneus. amentiuim legin Aenoxal 08 egeg 1 quod uero an neglicora:.d egiigen e: qupd de nec ſiqun uferre Com ſe 3 ka 1.§.j. de pac. eruandäarbirorn e I.§.j. ne.. e didenwcum * dlidtoſunrgun Bald. Eelin. c. ocad naturaléaqu, lud forum regir inmuliere⸗ quidinm, nX XV.annoxrcl lenſus ſpectari un leo Fulg& punp h c,odia dere- uandoq; exiſtimae, gul iur. 6. du, ſi quis, ſœminii i Bal-Rim. Mo nõ cõprændat'cn der. Feur⸗ — 17 k arg.Impera- Jalips ſuccunent 4 a2 nh⸗ dis diſtinguũtannegi acd. J. ſiſa⸗ iia nõ adimpleuitcêper.. eoa. fil. S3. non pu Math. nlot. 51. 22 nõ eſſesan uerdper 3 Leſleſententäflg, ijlmanci- ſeruationẽ periii piaJ de ſerus lege cõiineli: quu fugt. nabile amiſsidis plê 24 seſſe.ldemqyinnit mlſſiquando ff Keihoc caſu ſicmmi de legj. Sed vid in vnilel n I. hoc legatu. veucſe⸗ à ubi Bart. dele dã cõſilio, eponit 19 en eſſei, cötraomſe'ſt ga ii. ſitas quoddsn o F præced.la repræſentuti,q Faal. Aquil. t quam ſenteniid I.j. dereb. du. de uniuerſitlemal ꝗ Lfratris. 5 co. doctori I. quodſidefe acollegi — L& deindeo rane h an rceaiml 1 rnim loccauli, 2uenier. 9, aigne.5. r elaae onfre enint Tuus drur. iſnine I bar. 5 örrauenilema zvit cuserilege 4„. geſtnon cſecuin 2et4 ioneſclumlegbne, 5 ati ſtrapœhulb 8— nc— ber nõch t Arg.e qui el jide 3 b eitblem bee ene V 5 ſeusranltn eneoqulde necl usuv cſſe, quiæts ig 576 impetraritꝰ: lex em̃ noſtra correctoria& pœ nalis, ad talem nõ eſt extendenda: licet ſecus ex aliquorũb ſententia fortè eſſet, ſi pœnã ſo- lùm irrogaret: quod nõ probo, niſi cùm citra ullã extenſionẽ interpretatio illa aſſumeret᷑c. tSed quid ſi minor iurauit, ſed iam fa- ctus maior contra/ uenerit? Et dubiũ nõ eſt, hunc caſum legis noſtrę uerbis non comprændi, quæ, Si quis maior, inquit, pacto iuramento ſolidauerit: oportet igitur tempore quo ſolidet eſſe maiorem d. d ¶ Pacta.) †Sed an in omnibus contracti- bus locum ſibi uendicabit cõſtitutio:? Et Bar. ſimpliciter in omnibus pactis procedere ait: alij generalius in omnibus cõtractibus, quia pacti appellatio generalis eſte. Quapropter ſiin emphyteoſeos contractu adſit iuramen- tum, ſunt qui tradiderint, nõ expectari bien- nium, aut trienniũ, ſed cõfeſtim poſt moram caderel. Sed& Matheſil. idem in eo qui fun- dum emerit,& precij reliquam partem certa die ſe ſoluturũ iurauerit, deinde cõſtituta die nõ fecerit, cenſuit cadere euma iure petendę euictionis s. Sed tamen Rimin. hic,& Purp. aliter ſentiunt: quia in materia odioſa& pœ- nali, dictio illa, pactum, reſtringẽda eſt: quã ſententiam& ipſe probo, cùm in lege præce- denti, ubi ſimilis eſt loquendi modus, pactũ intellexerimus, quod de re liquida uel ante li tem conceptũ ſit, tranſactionẽ de dubia: quæ interpretatio ex natura huius rubricæ, ſub qua lex noſtra poſita eſt, ueriſimilior eſt k. Probatur& ex uerbis legis, dum accepta re- ſtitui iubet, fcùm pactũ in genere, etiã nulla re ultro citro data, fiat¹. Probatur& quia aliàs tranſactionismentio in lege ſuperflua eſſer, ſus pactaduel tranſa- ctiones, nullo cogen te imperios, ſed libe- de tranſactionibus. 20 30 ſcùm pactũ in genere etiã tranſactionẽ com- 40 pręndat:nam&in diſpoſitione pręſertim pœ nali uerba in ſpecie potius accipi, q́; in gene- re debent“. Adde quoòd diſiunctiua inter ge- nus& ſpeciẽ impropriè poſita cẽſeret᷑,&pro expoſitiua tantũ accipereto, ſicùm tamen eius natura ſit, ut inter diuerſas ſpecies collocari debeaty. Suadet id& ratio: cũ enim trãſactio nes reuocari fauore dirimendarũ litiũ lex no lit u, idemq; ſit in pactis, cùm uel res dubia an- te litẽ cœptã, uel res liquida potius remittit᷑·, ꝗ quis facti iurgijq; tædiũ ferre uelit, non uidet lex noſtra his de caſibus loquens generaliter ad omnia pacta trahenda eſſe, in quibus non eſt eadẽ ratior. Quæ ſententia& ea lege pro- batur, qua traditũ eſt, illuſtrem uirũ qui pro- miſit iudicio ſiſti, iurauitq; ita ſe facturũ, dein de neglexerit, nõ tamẽ in legis noſtræ pœnas incidereꝰ, nec tantã uim iuramentũ habere, quis ex eo& pars læſa ſit,&cõtempta diuina autoritas,& ſpeciale beneficiũ periurus iam cõſecutus eſſet, cui renũciare potuiſſett. Sed tamẽ ſatius eſt in hac re diſtinguere, ut qᷓd ad ſacramenti obſeruationem, pactum generali terhic accipiatur: quod uerò ad pœnas atti- 50 60 327 net, ſpecialiter, cùm remiſsio rei liquidæ fit, uel etiam dubię, antequam lis ſit cœpta. Qua propter Matheſil. deciſionẽ arbitror ueram non eſſe,& in emphyteota Iaſ.rectius tũc cen ſuiſſe“, cùm tradidit propter iuramentũ, non ideo ante terminũ ro arbitrio,& uolun ex mora Fntsne tate confectas, puta- ˙ Nullo cogen f„1 15 te.) 181 igitur præ uerit eſſe ueniendũ, cepto iudicis uel municipalis ſtatu- ti iuſſu quis coactus tranſegerit, nec tunc le- gi noſtrę erit locus.IIdemq; Bar. cenſuit ſi cõ promiſſum fuerit,& id enim ad litis deciſio- nem pertinet,& pacti appellatione propriè cõprænditur. Sanè quoties iuſſus tam præ- ciſe additus eſſet, ut ei renunciari à partibus nõ poſsit, nõ eſt dubium compromiſſum ne- ceſſarium cenſeri, partesq; uideri metu legis compromiſiſſev:& ita Decij Riminaldiq; ſen tentia defendenda eſt⸗: tnon enim ſponteè fa- ctum id dicitur, ad quod cogi quis potuit⸗. Si uerò ei legi renunciari potuit, tunc ſecus eſ- ſe, nec uideri metu legis quicq́; factum b: quo caſu Saliceti Alexandriq; opinionẽ ſequor: quo fit ut ſi ſtatutum compromitti ſolùm iu beat, caſu quo aliqua partium petierit, reſpe- ctu petẽtis coactio nulla cenſeatur niſi cùm id ab eo factum appareat, ut alium præoccu- paret:ſufficit enim quod ueriſimiliter dubita uerit cogi“. In dubio tamen fit interpretatio, ut tale ſtatutũ locum habeat ita demũ, ſi pars petierit cõpromiſſume, tnam cõmuniter nõ niſi ſpontanea uolumtate compromitti ſoletſ. tldem dicendum ut uoluntariũ uideatur cõ- promiſſum, quoties quis compromiſit ijs in caſibus, in quibus ſtatuto locus non erat: ut quia in tempore petitum nõ fuiſſet compro- miſſums, uel quia res eſſet clara& liquida: nulla enim nec his caſibus poteſt eſſe coa- ctio.Sicut& cùm quis ſpontè ſententiam ar- bitri homologia ſua iuratus approbauiti: qd Fulg. Alex.q́; tradiderũt: nec enim ſtatutum iubens cõpromitti, ideo iubet homologiam ſeu ratihabitionẽ addi. Poſtremus igitur hic ſpontaneus actus, præcedentis compromiſsi coactionem diluit, omniaq; ſpontè uidentur celebrata. Qua tamen in re Iaſ. Aret. Rimi- nal.q; diſſentiũt, quoniã hæc lex coniunctim duo requirit,& pactũ ipſum ſpontè initum, & etiã iuramentũ: unde alterum nõ ſufficit:, nempe iuramentũ ſpontè præſtitũ, homolo- iaue. Sed ego& hoc caſu ſecundũ ſupradi- diſtinguo, ut quod ad iuramenti obſerua- tionem attinet, prior ſentẽtia uerior ſit, quod ad alias pœnas, poſterior præualeat. f Putauerit.) fQuoniã cogitationis pœ- nam nemo patitur neceſſariò id uerbum ad effectũ refertur, meritoq́; ſubijciunt᷑ tria ge rundia, triplicẽ cõtrauentionis actum ſignifi cantiaꝰ Primus eſt, qui interpellando iudicẽ fit, quod Paul. Caſt.& Iaſ. interpretant᷑ poſt libelli oblationẽ citatæ ipſi parti factam. Con trà Alex.& recentiores alij, tanq́; odio periu- u Iaſ.I. ij. A. q. j de iur. emph. 26 22, x I.ij. de arbit. I. 4. de reg. iu. l. Titia. in fin. ad leg. falcid. Conſil. 24. G Deci.c.cii M. col. 16. de con ſtit. 28 a I. ij. ubi Doct. 5 eod. 29 b Innoc. c. cum M. de conſtit. Bart. l. huiuſ= modi.. cũ pa ter. de leg.j. c Ij. j. de his ꝗ. Purp.hic. 30 31 d gl.I. nouiſ. qd. fal. tut. aut. e gl. l. uniuerſa. J. de prec. Im- per. offẽ. f Felin. c. fin. de re iud. g Ang.l. cum hi. §. ſi cum his. ff eod. h Bartol. l. poſt rem. ff. eod. i arg.l. ne in ar⸗ bit. j de arbit. k I.ij. j. qdmet. cauſ. I I. ſi heredi plu res. de cond. inſtit. 32 m l. cognitionis. de pœn. n l. fi. de re. di. 33 0 Bart. de eden. in rub.h. fin. de rer. diuiſ. a I. pen. j. de fal. b la procedẽte. j de dila..j. in fi. j. de nat. lib. 34 c l. de uno. de re iud. 35 d Rub. de denii- cia.l poſt cele bratam. 36 e§. appellamus. Inſtit.de actio. 37 f arg. l. quauis. de in ius uoc. g I. libertus. ij. de in ius uoc. Ale.cõſ.ʒ4. j. h c. cæteru.. ue rum.de reſcr. i Card. conſ.27 k gl. cle. j. uerb. de reſtit. 1 Gl. c. quoties cordis.j. q. 7. 38 ml.3p in prin. qd' quiſq; iur. n c. quoniã con tra. de proba. 0 c. ex cõ queſtio ne. de reſtitu. ſpol. ubi Dd. p Alex. laſ. D c. de leg.iij. 32 q Card. conſ. z2 r arg. d. c. cæte- rum. de reſcr. s l. adigere. S. fi. de iure patr.l. quæ ſub cõdi- tione. ff. de cõ di. inſtit. 40 41 t Old. conſ. 120 Anch. i8. Pau. 217. „ AlLCiti CorcntIim(od.luſtm.„ rij id inductum ſit: meritò ergo cùm in lege nulla ſit citationis mentio, ſubaudiendum ni hil eſt. Ego propter ęquitatem prioris ſenten tiæ nõ arbitror a Caſtrenſe Iaſoneq; diſceden dum:cuùm enim ſola iudicis interpellatio nul lum parti damnũ alei 30 lo 74 uel interpellando iu- modi ex fa⸗,, Well⸗ dicem, uel ſupplican cto in pœnã quen- quã incideret. Nec do principibus, uel Alex. adiuuat in- terpellationis uerbum, ſquoniam parte cita- ta intelligi ſoletb, cum in iudicijs quæ parte non citata gerantur, pro nullis habeanturc. tEgo apud ueteres ſcio duplici modo ſolitũ fuiſſe lites inſtitui, aut interpellatione iudicis denunciationeq́ʒ ſubſequẽte, aut principalis reſcripti editione, quod etiamnũ in Theodo- ſiano Codice apparet. Hodie lege Iuſtinia- ni hæc abolita ſunt Illud cõſtat, ex ſola cita- tione, quę abſq; iudicis mandato facta fuerit, nõ eſſe his pœnis locũ: quod ferè omnes pro bant.ꝓ᷑ Secundus modus eſt, cùm ſupplican- do principi quis cõtrauenit: qua in re eadem poteſt eſſe dubitatio:& ideo Caſt.& Iaſon ita demũ nocere ſupplicationẽ aiunt, ſi ea actor ipſe uſus fuerit:nam& qui iudicem impetra re ſub pœna prohibetur, in pœnã tum demũ incidit, cùm impetratione uti cœperit, reũq; cõuenerit: quod& Card. reſpondit i: iniquũ enim eſſet eum plecti, qui adhuc aduerſariũ ullis laboribus nõ fatigaſſet, uexaſſetue ½. 0õ trà tamen Alex.& pleriqʒ recentiores eadem ratione:nempe, quia lex hæc nimis reſtringe retur,& quia periuriũ cõmittitur etiã abſente parte, cùm principaliter patretur in Deum. Ego quodad pœnas attinet, magis Paulo ad- hæſerim nec me mouet quòd edictũ præto- ris aduerſum eum, qui ius iniquũ impetraue rit, locũ habeat, etiã ſi eius iuris uſus nullus acceſſeritu, quia id opinor intelligendũ, dum tamen in actis& conſequenter parte uocata' talis impetratio producta ſit: nõ enim potuit quis cogi ut produceret, imò antè ei impetra tor renunciare etiã in aduerſarij præiudiciũ potuito, tametſi frequentius Doctores aliter illud reſponſum exponant, nempe ut ſpecia- le illud in odiũ impetratoris ſit?, qui crimen ſaltem quantũ ſit iudicis reſpectu cõſumma- uit:qᷣd in noſtro caſu diuerſum eſt.tSed quid ſi is qui põtifici ſupplicauit, in precibus men tionẽ iuramenti fecit, petijtq; eius ſibi gratiã fieri: Et Card. reſpondit à, in pœnas huius le- gis nõ incidere, qui nõ niſi licito modo con- trauenire uoluit, id eſt, autoritate Pontificis, qui iuramentũ remittere poteſtr: idq;& Iaſ. autumauit, ſentitq;& Accur. fetiã cùm à prin cipe ſeculari petita eſt licẽtia cõtraueniendi: nec enim dubiũ eſt hoc iure ſolitos Imperato res àiuramẽto abſoluere.t Sed quid ſi anteqʒ quis cõtraueniat, epiſcopum adeat, tempora riamq; diſpenſationẽ ut litigando audiat᷑, im- petreti? Et cùm hodie hæc diſpenſatio etiam parte nõ citata concedi ab epiſcopo ea ex cau 20 30 40 50 60 ſa ſoleat, ut interim agnoſci poſsit, an iuramẽ tum licitè præſtitũ fuerit“, uidetur pœnas le, gis noſtræ ceſſare, quæ in periurij odiũ con- ceduntur:at hic periurus nõ eſt, niſi cum de- inde apparuerit licitũ fuiſſe iuramentũ8 ed 42 ꝗd ſi ꝗs hodie prin XB lhe lejciti Wureiur. non implendo pro- cipi ſeculari ſuppli pumactan dan f ³ 3; cauerit, mẽtionè miſſa: ea autẽ inuo-⸗*. MlOncc; Oäm dei. iuramẽti fecerit,& cato'dei omnipoten is reſcripto ſuo ius cõtraueniendi con ceſſerit? Et putauerim quidem pœnas ab hac) Glhi lege cõſtitutas tollere eum reſcripto ſuopol- X aha ſeY, tamen periuriũ cenſeri,& his pœnis ple- d con ctendum, quibus leges pontificum periuros Saci cmſa damnant: poteſt enim princeps hiſce pœnis, calpmacs quæ parti conceduntur, derogare⸗. Quodſi enſ princeps ſimpliciter iudicẽ dederit, receptiſ-, vußt. ſimum eſt, non uideri aduerſus haſce pœnas 1 quicq́ʒ indulſiſſe:. tSanè perpetuũ nõ eſt, ut 4 a ex iudicis interpellatione, uel ſupplicatione, etiam citato aduerſario quis in pœnam inci- langumn dat, ſed ſtipulationis pęnalis uerba inſpicien han n da ſunt. Quid enim ſi quis promiſit non pete 5 re,& ſi petierit, promittit centums non prius 166 di cõmittetur pœna, quàm litem cõteſtatus ſit: 7a. rantè enim proprisè non dicitur petereb:quod 44 & ferè omnes hic tradiderũt:nec hæc ſenten- tia legi noſtræ aduerſat᷑, quæ eum plectat qui contrauenerit: at ſi quis promiſit non petere lua ante litem conteſtatam, nõ dicitur contraue- aped nire, ergo nec pœnæ legis noſtræ locus eſt. axoſ0- tQuid item ſi quis promiſit quòd Titius ratũ 45 habebit? Intelligent hæc uerba quæ de facto e lquiamnnn alterius cõcipiuntur, quùd ratum habebit, de irr ſan iurec:unde ſide facto contrafecerit, nulla cõò⸗ ſe' tlens mittetur pœna, quod Alex. hic cenſuit. Se- lrapur ſn cus ſi geminatis uerbis ratum firmumq; habi rinſe ag turum promiſit d. Nam& illud conſtat, tut I 4 quis in pœnam legalem incidat, non ſuffice- 4 re primum contrauentionis actum, ſed expe ctandam eſſe ſententiam?: quod ſecus eſt in flſians; legis noſtræ caſu, idq́; ſpeciali iure propter Alitaa peierantis odium. ſii pa⸗ g Non implendo promiſſa.) † Poſtq́ta 47 men iam incidiſſet in moram: nõ enim abſqʒ mora locus eſt pœnęſ. Quid enim ſi iuſta ali- qua cauſa eueniſſet, quæ eũ excuſarets: quid ę lgereſe ſi uterq; fuiſſet in mora?cõpenſarent em̃ mu- barub tuam culpãt. quid ſi præcepto iudicis territush luin ſin promiſſor, non obſeruaſſeti? quod hic latius i Tjap laſ. attingit. Fortius putauerit aliquis, ſi qua- a cunq; credulitate facilitatéue nimia reus ſol- uere neglexerit, ei aduerſus pœnas huius le- .— d is ſuccurrendũ eſſe: tcùm ſupraà Bal.cætero 48 . Sf5 3 ino 81 rumq; ſentẽtiã approbauerimus, qui legi no- t liringyſe ſtræ locum nõ eſſe, niſi aduerſus eum, qui do tſf cel lo malo parère detrectauerit, tradiderunt: at ijg gs 4 clarũ eſt, ab huiuſmodi dolo legitimã eſſe ex ignuraud facilitate, credulitate, imperitiaq; excuſatio⸗ ylla. nem, ſi laſoni credimus, quẽ& ego ſequor, I lides ai cùm in his cõmittimus, quæ ſolo ciuili iure, aichann non etiam naturali prohibita ſunt!. h CInuocato.) Quid ſi aliquis ſimpliciter promi- ubi 378 IEa teps d aſdai fmau itgi ubrici 4 a tipdper iaraleccen 3 ſmei geſckſen müilh hri ceChnte er peſt furam ſin 1b chle arüs prelunpu duig Kllcetiura ſt ſecupor aüin hetenimfie dtconlebsi onftentis 1) Aeodem n 1 amquisſe der lälerde waie⸗Rradiurar dan, tmtefern ſengn ümdiipur 5 i Cntam nnjw gedurus nl raßy mi Gſend irjſ galrierenm necidopre ü läigiur 9- 3, N ixp ex ipo mälci dii ſtidne leus nractu ne fiuin reelfurss 1 icem dici ui ane onſt dod egis a. nen deindde in Alnliiuſt lai delguilſt Gr 79 5 loſcidr. 9 n* dobitn, in eri lDeal uSneo modi d 49 18 no elt nii 3 ca ulletunmennat Ao ſigsh m cipiſſecule eda 5⁰ du nign a li ſicert. pet. iura 6 mätün. lgrece. de 3 dnndi kccei deiuſ.H. uendi Wcſenptolind dilſtitdere- cotrauenie d xum diui luidempam e 36 um relcriproſ üie h ̃de ſum. trin. Ueri,&hi de& fid.cath. SPOni, dontifeu ah c lun haa⸗ rincenshi-k hs basc. 4. obicep d' met. cauſ. „Lero are* d 1 9 d Late Qod Da. c. cũ tem ice dederit recepui pore. Kunn duerſüshaſcepan 3 ne pepermündehn ne, uel ſupplieuim 53 —. 1 Mus I Dœenamind, glc. j.de ſcru. — dlsuerba inſpicen Da. hic cõmu uus promilitnonje nitr Ibee.it. at centum nonpin de arbit. õ. fin. m litem cdteſtatult e lquicquid. de 1 dicicurpeteretqui uerb. oblig. derütnechæcſenmn 334 quxeumplectugi f T nun Spromiſit nonpete, lo Tab lnſt de nödiciturconnan acl. ſ.lté 55 egis noſtræ loclsel, ſi quis poſtul. miſit quod Tiisni, Corſ. rub. de ec uerbaquæ deftin iureuur. G7 uudratum habebiſt g gl. quiſcan- ontrafecerit nullac’' daliauerit. Alex lic cnliti deicgin. ratum firmumqtti 4 difenf 8 a&c illud conſtr i inter al 5, nincidat, nonſuffi ionis acdum ſcäen dig.lb..58 m: quod ſecusckiſ 4 ſpeciali jure proft vnot inß. Da a teſtmo 59 romiſſa.) tPolljn ni de tſt oram: nõenimacg 60 vid enim ſiiclai Lucius de hi xeũ excufxretequ- qui not. inß. cõ enſarentenm 61 i I. quoties. j. de n c. debitores. ece oo iudici Kn., Lallet nſ 1 in. d. c.t 3 rarcuenimiatal„: c. cũů ſecundi. erſuspœnas buic 2 dehertt, in m upriBalca c. Luerelaã. de cu qulkdn iureiur. ſdich duerſus Alar us, que e, „ ſoloccl 8 7 1 idiaſunt, hin lis 1 d ſialiqul pu 5so promiſiſſet, ſub fide ſe daturum? Et ſcien- dum fidem proprisè diffiniri, ut ſit dictorũ cõ uentorumue cõſtantia& ueritas: dicta, quòd fiat quod dictũ eſta, ut M. Cic.& D. Auguſt. tradiderũt.t Vnde& facta fides iudici dicit᷑, quando probatum ei eſt, uera eſſe quę tis nomine, deo auto irmata ſũt. Hinc— züthemna de fidein, 1E ſolidauerit, nõ ſo- I„ 2. ſtrumentorũ. In⸗ lum notat infamia: de etiam factũ eſt, ut cùm ueteres illi Chriſtiani ea quæ de Chri ſto cõmentarijs Euangeliſtarũ prodita erãt, ueriſsima ducerent, fidem appellarentb, id eſt, ut Lucas ait, 2eπν&αννονορeννιν dοωνσemνααeν, nempe compertiſsimam ueritatis certitudi- nem.tlgitur ſi quis promiſeritper fidẽ Chri- ſti, uel per religionẽ fidei, dubiũ non eſt eum iuraſſe cenſeri, qui promiſsionẽ ſuam hac re- ligione firmauerit. Quod ſi ſimpliciter pro miſit ſub fide ſua, ambigue loquitur, an de fi- de Chriſti, an uerò de ſuæ promiſsionis con- ſtantia intellexerit:& ideo q́d ad promiſsio- nis obſeruantiam attinet, tutior capienda eſt præſumptio, qua animæ magis cõſulatur, ut ſcilicet iuraſſe cenſeatur“, quantum uerò re- ſpectu pœnarum ſit, ſecus arbitramur: de- bet enim fieri interpretatio pro promittẽtee, ut confeſsionis uerba ambigua, ſecundum confitentis intentionem declarentur f. Sanè & eodem modo diſtinguendum arbitrarer, cùm quis ſe daturum in uerbo ueritatis ſpo- põdiſſet:& id enim uerbum ambiguum eſts, nec ad iuramentum, niſi interpretatione qua dam referri poteſt, quod alibi aduerſus Bal- dum diſputauimus", i IInfamia.) Caſus hic eſt ſpecialis, quo periurus infamia notatur, cùm in cõtractu iu rauit,&ſe nõ contrà uenturũ ſpopondit Re de tranſactionibus. 20 gulariter enim periurus infamis nõ eſti, cùm 40 in edicto prætoris nihil de tali cautũ ſitk. † Te ſtisigitur qui falſum pro teſtimonio dixit, nõ ideo ex ipſo periurio ipſo iure infamis eſt! A Inam& ſcholaſticus qui iurauerit parère re- ctori, ſi id nõ ſeruet, infamis non eſt, quia in contractu non iurauit. Sed& qui iurauit ſol uere uſuras, promiſsione neglecta, periurus quidem dicitur, infamis tamen nõ eſtr. Illud quoqʒ; conſtat, licet infamiæ pœna ipſo iure in caſu legis noſtræ ſubeatur, neceſſariam ta- men deinde iudicis declarationẽ eſſen: quid enim ſi iuſta cauſa ductus iſte cõtraueniſſeto: Sed quid ſi cõtrauenit quisſub iudice, qui ex ſtatuto pronunciandi quidem in cauſa pecu- niaria ius habet, de infamia ceu grauiori cau- ſa nõ poſsit: Etputarem neceſſariò maiorem iudicem adeundum, qui infamem eum effe- ctum eſſe declaret: non enim is iudex caſum infamiæ ſententia ſua omittens, eum ideo ab ſoluiſſe credi poteſte, cùm id ad eius cognitio P— 8 nem non pertineret, quare& reſeruatio om- nis hac in re ſuperflua fuiſſet. k CActione priuatus.) De triplici actio- nehic intelligi poteſt,& in primis de actione 50 60 581 quam hic ex ipſo contractu iurato habuiſſet: & ita aliqui interpretãtur, quoniam reſpectu aliarum actionum quas ex contractu hic ha- buiſſet, nullam incidere in pœnam debuit, Sed hic intellectus nõ omnino cõuenit: cùm enim ex tranſactio uerũetiã actione Pri⸗ ne agere nedllcal, ii dim- uatusk, reſtituta pœ quiipſe nOltadlt cti pleuit, hicq́; nõ ad na„(lua pactis pro⸗ impleuerit, agé- do repellitur, nõò in penã, ut hic dicitur, ſed iure cõmuni: Aliter ergo intellexit Accurſ.quẽ cæteri ſequunt᷑, utactione priuetur, nempe perſonali, ſuper qua tranſactũ erat, quæ quidẽ tranſactio ipſo iure eam nõ perimebatu: nunc autẽ in pœnã perempta cenſet᷑.tEgo etiã de actione in rem intellexerim, quæ ſitranſactione tranſmiſſa ſit, nõ tamẽ ipſo iure perempta eſt, nec amiſſa Proprietasꝰ*: ſed tum demũ amittit᷑, cùm quis aduerſus iuramentũ facit.& hic ſenſus ſequẽ tibus uerbis, dum de rerũ proprietate lex lo- quitur, cõuenit. ſ Annotantq; hic aliqui, àiu- reiurando pactũ nudũ iure noſtro ueſtiri mu niriq;, ut actioni ſufficiat: quod defendi po- teſt, quoties pactũ ad deciſionẽ litis ſpectat: unde& ex deciſorio iuramento actionẽ oriri conſtaty: ſic& ex pacto nudo cõpromiſsiiu- rato actio naſcitur⸗, ut meritò idem quoq; in noſtro caſu dicendũ fuerit. tSed tamen hanc ſententiã pleriq; nõ probant, quos& ego ſe- quor:quoniã id ſpecialiter inductũ eſt in iura mento liberti, qui libertatis cauſa iuret, quo caſu excepto, nunꝗᷓ iuramentũ conuentionẽ nudam actionis cauſa fulcitb. Nec lex noſtra quicq́ʒ obſtat, quin potius efficaciter ſenten- tiam noſtrã adiuuat: cùm enim priuari actio- neperſonali, ſuper qua tranſactũ fuerat, eum qui contrafacit, dicat: apparet, ex ipſa tranſa- ctione, quamuis iurata, nõ fuiſſe adhuc eam actionẽ peremptam:quod falſum eſſet, ſi pa- ctum iureiurando ueſtiretur, id enim ſicut& ſtipulatio ipſo iure præcedentem actionẽ pe- rimit. Rurſus, nec nos mouet, quòd pœnam pactisincluſam peti poſſe hic dicit᷑: quia hanc uim iuramento tribuere nõ poſſumus, cùm pœna ipſa iurata nõ fuerit: loquitur enim lex noſtra, cùm ſuper principali cõuentione iu- ratum eſt:ſequitur ergo ut pœna alia ratione peti poſsit, quàm iuramẽti. Vnde intelligen- dum uidetur per ſtipulationẽ pœnã promiſ- ſam fuiſſe:quia qᷓ;uis principalis quæſtio nu- di pacti finibus ſtaret, ſolebãt tamen ueteres pœnę ſubiectæ ſtipulationem addere, quod rectè hic Alex.& non pauci alij cenſuerunt, cùm alioqui pœna ex pacto deberi non poſ- ſite: fiure tamen Canonico, in Põtificio foro dubium non eſt, ex pacto iurato agi poſſef: quod ad forum quoq; ciuile producendum eſſe, apud alios diſputatum extats. 1 ¶ RReſtituta pœna.) Doctores reſtitutã interpretantur, id eſt, datam: quod exemplo non caret:quum enim pœna ſoleat in inſtru mentis addi, ut id quod intereſt ad certam r I.j.. ꝗ aduer. de poſtal. s l.cum propo- nas. ij. 5. tit. j. t l. iuriſgentiũ. de pact. 63 u l. ſiue apud. 5. eod. 64 xl. ſi ſuper.in fi. 5. eo. gl.. ſtpu latio iſta habe- re. de uer. obli. 65 Iaſ. l. iuſiuran dum quod ex conuen. de iu- reiur. 66 Xl. ne in arbi- tris.l. cum an- tea. uerſ. exce Ptis. j. de arbi. a I. ut iurts. de oper. lib. b I. ſi quis p eo. promiſerit. u⸗ bi Bart. de fid. c l. ſiunus.§. pa ctus ne. ff. de pact. d I. ij. de arbit. l. cpmißis.. eo. e l. quauis. j. de uſur. l. ſeruus ea lege. ff. de ſer. expor. f c. j. de pact. c. cu ueniſſent. d. inſtit. 67 g Cor. auth. ſa- cramẽta. q.14 68 h J.j. uor. lega. Laſ. rub. ſol. ma tri. col.v. a l.hi. de præt. æſtimationem deducat, dicitur reſtitui, quia ſtipul. iam creditoris intereſt eam habere: nam& b Lnouißima ff craſsiore minerua, id quod intereſt pœna ap iud. ſol. pellaturb. eeser 69 m Rerum proprietate.) Supra expoſui de eo intelligendũ, qui actionẽ in rem remiſit, quiq; ſola exceptione ſubmo ueri poteſt, ꝗa pro c d.j ſiueapud. prietatem habet9. Alij tamẽ aliud ex/ emplum adducũt, ut cùm conuentus rei uẽdicatiõe pro/ miſit, actori domi- no rem reſtituere, dum tamẽ aliquid . ,LS⸗—₰ 2„.7„ prius ſibi ab eo præſtaret᷑, iurauitq́; ille ſe præ ſtiturũ: ſi enim neglexerit, dominiũ amittet. Alij etiam hanchypotheſim fingunt:V endi- di Titio iuratus fundum meũ, deinde alteri, & tradidi:ualet prior uenditio, cenſeorq́; pri- uatus dominio,& ideo in ſecundum empto- rem per traditionem illud transferre nõ pote d l. quoties. de 10 a. Sed id exemplũ crebriore doctorũ calcu reiuend.ubi lo nõ probatur: quia lex noſtra in actione in Iaſ.. q. rem, proprietateq; loqui uidet᷑, quæ propter e q.I ſiue apud. exceptionẽ effectu iam inutilis erat, ſcrupu- loſitatemq; illam iuris ſolùm aufert, ut abſq; exceptionis obice reij ciatur periurus. Fo n A Emolumento.) IId eſt, utilitate ex cõ- tractu proueniente, ueluti ſi ſibi aliquæ ſpe- cies uel certa ſumma data ſit, cũ ipſe uice mu- tua remiſerit actionẽ, iuraueritq́; aduerſus ea nõ facere: ſi enim periuriũ arguatur, ſpecies ipſas uel ſummã reſtituet, emolumentoq́; illo carebit, ut Accurſ. ait. t Matheſil.ſ genera- lius intelligit, ut ſi fundi emptor iuratus uen- batur inſerta, rerum proprietate“ careat, & emolumento“, qd ex pacto uel tranſa- ctione illa fuerit cõſe cutus:itacq;omnia eo rum mox cõmoda“ deputabunt᷑ eis, ꝗ in- temerata pacti iura f Notab. 51. „Alciati cõment. in Cod. luſtin. 10 20 ditori certa die reſiduũ precij promiſerit, de- 40 inde non ſoluerit, de euictione actionẽ amit- 71 tat Quæ ſententia nobis nõ placuit: nam& actio de euictione emolumentũ contractus nõ eſt: aliudq; eſt emolumentũ, id eſt, lucrũ g I fi. j. de cod.& utilitatẽ nõ conſequi, aliud damú faceres, & ea amittere quæ ex natura Oi di tus ſibi b Glpacta de debenturꝰ. Quo fit ut minus eorũ opinionẽ contrah. emp. probem, qui eum qui iuratus Titio uendidit, deinde alteri, amittere dominiũ tradiderunt, Titioq; acquiri, nec iam aduerſus Titium ad precium agi poſſe:huic enim caſui nec uerba 7² nec mens legis noſtræ cõueniũt. Melius Se uerinatis exemplũ fortè quadrabit: Aliquis i Tract. franſ. tranſigendo iurauit ſe aureos LX X. æquis quæſt.. portionibus vII. annis ſoluturũ,& uno anno k F. plus. Inſt de nõ ſoluit, hunc cõfeſtim cõueniri ut totũ præ actio. ſtet poſſe ait, ſicq; tẽporis emolumentũ per- I Lſtatuliberos. dere: qua in re ego dubito: cùm em̃ dies pars §. Stichus. de ſit ſummæ, ex hac lege nõ conſtat periuriũ ſtatulib. in eo puniri, ut plus præſtet qᷓ; promiſerit!. 73 0oMoxcõmoda.) †Adnotanthicpleriq;, m auth. inccſtas. pœnas haſce omnes ipſo iure cõmitti“: quod ebiah nu indubitatũ eſt in infamiæ pœna, itemq́; in a- Fihs. ctionis priuatiõe, quæ nullã executionẽ facti 50 60 583 64 requirũt: maior diſficultas in alijs pœnis eſt.„ iſumnn Sed tamen receptius uidetur& uerius, paris ewulft Elrce cauſæ omnes eſſe,& ipſo iure in has quoq; in a bal ctipli cidio, tametſi declaratio iudicis neceſſaria ſip, ol danue unpion tHincq; infertur, purgationẽ morę nõ conce receu⸗ 4 evvneen di, ſcum ex dictio- 724 iykun ſeruauerint P. ̃Bos ne, mox, appareat 75—r wi etiam huiuslegis uel executione ipſoiu b eclſen Iln iactura dignoseſſe iu re fieria: Seita eſtre dherla wci 1 b l munere p tiſsima opimio, u nef cif 6 emmus ue„ quam& ipſe in ca- 1 Aui obn ivperule qui nomina noſtra ſu legis noſtræ pro de cont n deuleni placitis inſerentes, ſa pter dolũ peieran- luomait lutem principũ cõfir tis ſequor: alioqui 3aſ naken mationẽ initarũ iura menoõlatet, dictio-“ varlpe u. gkati uerint eſſe pactionuũ. DeIe Inrdtl Allte— a vv Adτε accipi, nec Acm Sen5 illud modicũ tem- pus excludere, quod diluendæ moræ cauſa concedi ſoletr.tSed maior eſt ambiguitas in eo, qui extra caſum huius legis iuramẽto pro miſerit,& nõ ſoluerit, an ſi is doli reus nõ ſit, de unt an purgare morã poterit? Et Jaſ. cenſuit idem eſ t lnmo⸗ ſe, nec purgationẽ admittiꝰ: nam(inquit ille) Rasſii s WTlſina 67 iuramentũ uim lit is cõteſtationis, itemq; no⸗ tempoule andt oülsincun uationis habet at poſt litem cõteſtatam, uel incin li ahmn ſoponib nouationẽ factam dilui mora nõ poteſt. Sed uſia F löguiade hæc ratio in iuramento quod litis decidendæ 4 vn 4 oractus ad cauſa præſtitũ eſſet, utiq; defendi poſſet: hoc Preie uuplran ren autẽ quod quis cõtractus confirmandi cauſa Daacjas af icnſeric ſubijt, futuramq; obſeruationẽ reſpicit, nihil aic. lmelt 8e cum litis cõteſtatione nouationéue habet cõ adedicemu mune“. Ego Petri Beſutij ſententiam ſequi genon ob malim, purgationẽ hoc caſu admittentis. fEt 77 dhgensso in primis ſciendũ eſt, receptiſsimũ eſſe, quo- Xx inold ſit ugnu gtbeopoll ties iuſta ex cauſa quisimpeditus fuit, quomi ſum ài nainmma nus iurata præſtaret, circunſcripta mora de⸗- lateqſuian goprioddeli bitorem admittendũ: tiuſta enim cauſa ex⸗ dconliu an lagenib cuſat à mora,& in eius ſequelam àperiurior, 78 aſn. asit no tRurſus& illud ſciendũ eſt, eum qui iuraue, 79 a dn rit inſulam facere, purgando magis adimple y liſſiqiue leinſ mem den re qd iurauit, q́; nõ purgando⸗: iurauit enim lisiſeiſniti Aer⸗ facere, non autẽ id quodintereſt præſtare:& νρ. ſan lzare„. ideo cùm purgatio nõ aduerſetur uerbis iu-? 4 ſea 9 te dun ramenti, debet admittis, Nec ab hacſententia 4cefan uad prori Bart, diſsidet, ſi thema quæſtionis, quam ille ananzu n iceſo .eee üerltieride Sharn reſul. ktclmis proponit, rectè perpendat᷑ v. ſſupereſt igitur ęo Um nie L ſolùm probabilis dubitatio, cùm ex purgatio a Batalii ath enri ne moræ quis uerbis iuramẽti aduerſaret᷑:& ſlan ⸗ 4. hhten 1 adhuc cum Beſutio ſentio, quia ſpecialiter in lſiſemmt dſ ti otem caſu legis noſtræ propter dolum aliud conſti zun Wand tutum eſt:ſ& quia purgatio moræ ex æquita 1en,h MTuaſtid gami te inducta eſt?, quam æquitatẽ iuramentum 8 n ammicie nõ tollit, ſed adiuuat potiusò. Accedit his, qd dc olic limdem, iuramentũ ad pontificiũ forũ rem trahere ſo- ſhuins wmnaic lete: at in eo receptius eſt purgationi moręloe lias iaulte cum eſſe, legisq́; noſtræ rigorem nõ attendi,. 51 deeuſ u quæ omnia nos alibi diffuſius tractauimus. br taſcnenus p Seruauerint.) Hicannotant omnes 8 zaan eandem iuriſiurandi uim eſſe, quæ& illius f eſun Baßne 3 clauſulæ, rato manente pacto, ut utrunq;& chuuies ſbuunn principale& pœnã conſequatur, qui cõuen- 1a laſch iten tioni paruit: quod an generaliter in omnibus 3 mregndn contractibus iuratis uerum ſit, ſupràà nobis 4 waaflin n diſputa- dasin„ lesu 8 Aclneo l don eed bn di erenöene ne nn Ai „ X 5 executi 6 dea 4 penul.extra wfenzaäehu de iureiur. edrin Weth a Pold das Cipſlein ſu leg de Sonoſtren 83 Pter dolũ. tis ſe beletn, enolatet èn 5 corn conſi 1 mo 1 c 246. 0 3. ** Win ine lpen. jde his N AMars acci. 4 48. 4 Älud mo. dimt uib ut indig. lluend mo Ctn. Dd. auth. qui r morx cu rem. deſa.. ec lor eſ amdiguitgi c. 84 85 f l poſt diẽ de uationè reſpicit uil nouationeuelabetd ati ſententiam ſeſi caſu admittentb ſt, ceptilsimũelle qupi lijj5. qealt. mpeditus fuit quom ad quſq iur rcunſcriptamondu h ICaius inffn. riuſta enim cuieh ad yll ſcquelam àperiuid i c.ueritati.. 3e ã eſt, eum quiiunue· iureiux. gandd magis ampli K crcũ nobis.jj gando⸗: iurauitelmn infin. aeſent. 5. eXCO/. dintereſtpræſtued aduerſetut uerbb 4 87 Necab Macſemem Ang.95 paul. queſtionis qumit 97. Mod. hic. nl. ſi cum uen⸗ 2b.† Clll daiufſupetef eit deret. de pig. atio, cumexpurguni 8 ramẽti aduerfuuii alercefe) rio⸗quia pecillen, te umaliudcnf 86 „r dol ter do 1 uiomorc eraiu 5 2 rquitate juramen 1 uus. Acceciti⸗ 4 5 jũ forũ rem rdee. ũ— eſtpurgatiort 5 1 woremnöall 95 6 uimo ffolius tlacti hhr 4 H tome cannotant hii 1 L. — u. do,ut unn, 4 xe Par duicol 3 ſequatul,q 1s mneralierinon en 2 nl rumſi, ſop dhe 784 diſputatum eſt:qui enim iurat fundum dare, & ſi nõ dederit, promittit centũ, nõ niſi in de fectũ prioris promiſsionis ex ui uerborũ pœ nam promittit, à qua propria uerborũ ſignifi catione etiam iuramentũ interpretationè re- cipit:: ut merito ſpe cialiter id in pactis I MP P. LEO ET trãſactionibusqʒ in Anthemius Erythrio troductum uideri præf præt. poſsit, quæ ad finẽ—l ex falſisinſtru- litiũ pertinẽt. De- bet autem ille, qui ad haſce pęnasagit, ex par te ſua omnino adimpleuiſſe, ut hic dicitur,& in eo ſe cautum præſtare ut id probetb, quod pleriq; hic tradiderunt:adeò ut ſi uel in mini- ma re defecerit, beneficio huius legis fruine queat“: quia uerum eſt, intemerata pacti iura non ſeruaſſe: unde& ſi uno capite non fue- rit ſeruatum, perinde erit, ac ſi in nullo pror- ſus ſeruatũ eſſeta.t Sed quid ſi promiſſor ipſe ideo pœnis legis noſtræ locũ nõ eſſe. 1 Quòd ſi is qui ad haſce pœnas agere potuit, reſiduũ cõtractus adimplendi cauſa ſimpliciter rece piſſet, an renunciaſſe pęnis cenſebit᷑e Et ſunt ſima eſt.tSed quid in eius qui tranſegit, hæ- rede dicemus? Et ſi ex delicto autoris ſui, qui ipſe non obſeruauit, conueniatur, traditum eſt, pœnas omnes tanquam pecuniarias exi- gi ab eo poſſes: quæ uerò infamiam irrogat, perſonam autoris non egredit. Quòd ſi ex proprio delicto cõueniatur, nullum legis no ſtræ pœnis locum eſſe: quia cùm ipſe non iu rauerit, nõ poteſt ceu periurus puniri quan dc tranſactionibus. 585 u ldem dic endum de tran ſactione ex filſis inſtrumẽtis inita. 12 Reſtitutio in integrum etiam incidenter implorari poteſt. 13 Simplex exceptio de falſo contra actorem, qui reum ad tranſactionem cogit, non eſt ſufficiens, ſed neceſſaria prius eſt reſtitutio. In contrarium diſputatur num. i5. 14. Reſtitutio in integrum . 3 à iudicis officio pen mentistranſactiones qh, uona epe, arod uel pactiones initæ in parte ipſa reſidet 20 cge commiſſ. qui cenſeri crediderintt, quę ſententia æquiſ 30 tum uerò ad principalis contractus obſerua- 40 tionem, tenebiturs, quia talis iuramenti effe- ctus ad hæredem tranſit. atq; ita Angeli Pau liq;, à recentioribus diſſentientium, reſponſa interpretor.Sed nunquid aduerſus ſingula- rem ſucceſſorem tranſibit ex hac lege actio: Et cùm is qui contrafecit, ipſo iure dominio priuetur, idq; alteri applicetur, ſatis putarim utiliter rem uendicari, aduerſus huiuſmodi ſucceſſorem poſſen, tametſi hac in re diſſen- ſerit quandoq; Alexander“. Tranſactio quamuis iurata, retractatur, quatenus cauſa falſi in ſtrumenti celebrata eſt. Vani timoris non habenda ratio. Si inſtrumenta iactata, non ſint in iudicium producta, an retra- ctationi ſit locus. Nemini dolus ſuus patrocinari debet. Tranſactio an retractari poßit, ſi aduerſarius dolo nihil egerit. Tran ſactio ex falſis inſtrumentis inita& iurata etiam hodie re tractari poteſt, non impetrata abſolutione iuramenti. ſolutionem neceſſariam exiſtimantis. Tranſactio, cui cauſam dolus uel falſitas dedit, mero iure ualet. Sententia per falſas probationes lata, ipſo iure tenet. dententia ex filſis probationibus lata, intra quadrienniu retra- ctanda ope reſtitutionis in integrum. 50 7 Quo caſu Caſtrenſis opinio defendi poßit, hodie ſimpliciter ab 55 16 Elegans Bartoli diſtin- ctio circa præmiſ ſam quæſtionem, an ſimplex exceptio ſufficiat, uel neceſſaria ſit reſtitutio ad retractandam tranſactionẽ ex falſis inſtrumẽtis initam. 17 Tranſactio retractari poteſt, quoties quis querelam crimi- naliter detulit, incidenterq́; petijt tranſactionẽ reſolui. 18 Datur& in factum actio illi, qui tranſactionem inijt ex fal ſis inſtrumentis. 19 Falſum quod uni tranſactionis capitulo cauſam dedit, ad a- liud capitulum non trahitur, ut illud reſcindatur. Limi- tationem uide num. ꝛ1.22. 20 RKeſcriptum in una parte ſubreptitium, in alia tamen non uitiatur. 23 Publicum inſtrumentum in uno capite falſum, an in totum pro falſo reijciatur.& num. 25 24 In notario non præſumitur dolus. 26 Falſum præſumptum alia capitula non infirmat. 27 Falſum circa acceſſoria principalẽ diſpoſitionẽ nõ irritat. 28 Ealſum in demonſtratione aliqua aut finibus, an in reliquis inſtrumentum uitiet.& num. 29 30 Qudd ex falſo in una parte commiſſo reliqua infirmatur, ex præſumptione inductum eſt:& quomodo talis præ- ſumptio tollatur. 32 Teſtis in uno falſum dicens, infirmat totum teſtmonium. 33 Fallit duobus caſibus.&△ num.:5 33 In teſte falſum dicente in dubio dolus præſumitur. Fallit ut num.34 36 Teſtis ſuper generalibus recte reſpondens, cùm tamen ſan- guine coniunctus eſſet, euitat periurium. Et an eius di- ctum etiam probet, uide num.:7 38 Ad cauſam pertinere dicuntur, quæ utcunq; etiam leuiter adminiculantur. 39 Teſtis, qui iurauit ſe ad omnes iudicis interrogationes ue- ra reſponſurum, ſt in appendicibus falſum dixit, uitia- tur eius teſtmonium. 40 Si teſtis ſolum in dicti ſui cauſa uel ratione falſum dixit, ni- hil probat. IEX FALSIS.) T† Tranſactio quãuis iurata, retractatur, quatenus cauſa falſi in ſtrumẽti celebrata eſt. Vnde apparet ſi eiuſ- modi fuiſſent ea inſtrumenta, quæ ad uicto- riam nihil facerent, quod eorum prætextu fa ctum eſſet, non retractari: idq́; Suzarius, A- lexander,& aliqui recentiores probant, ſquia uani timoris nulla eſt habenda ratioo. Idemq́; fuerint, quãuis iuſiu Albericus cenſuit, tfcùm hæc inſtrumenta in 3 iudicium propoſita non fuere, ſed credidit a- liquis ſimplici aduerſarij ſui iactationir. Sed hæc ego interpretatione temperanda arbi- tror, ut legi noſtræ locus ſit, ſi inſtrumenta non omnino aliena à cauſæ uictoria eſſent, ſed qualitercunq; adminicularentur a, ueriſi- militerq; inde timere quis potuit deteriorem litis ſuæ conditionem fieri. Nec credibile eſt eum ſola iactatione contentum fuiſſe, penes quem re ipſa falſa inſtrumenta reperiuntur: quinimò quamuis in iudicio ea non exhibue Cec 0 7 7 . ſi quis ab a- lio. de reg.iur. J. ſi maior. j. 5. eod. c. iij. de teſt.l ſi duo.§. ij. de iureiuran. ubi laſon. a I. nouißims. quod falſ.tut. ubi Bald. 5 bl. interpoſitas. 5. eod. c Iac. But. J. fin. ſi ex folſ.inſt. ar g. ſ. fin. de eo ber quèẽ fact. d l. ſi duo. ff. de dolo. e l. in ſumma. de cond.indeb. 6 f c. ſi uero. de iu reiur. g c. cũ cõtingat. de iureiur. h Bal.§. item ſa- cramenta. ult. col. de pac. te. 1 c. j. c. uerum. cod.tit. 7 k. pen. j. de in- uiil. ſupul. 8 1 I. prolatã. j. de ſent. 9 in l. diuus, de re iud. 10 n l. j. in fin. ex qui. cau. maio. 0 I. fi.j. de temp. in integ. reſtit. pet. p arg. l. j. ut 11 ex leg. ⁷. C. &I. j. de bon. Poſ. her. pet. q I. na poſtea.§. ſi minor. de iu reiur. ubi Bar. r L. defendẽ- 13 te. de aut. tut 586 rit, potuit tranſigens decipi,& ſibi timere, cùm ſciret facilimum aduerſario fore, ut ea exhiberet*. Et licet nulla ſit metus ratio, qui in conſtantem uirum non cadat, tamen in do lo aliud uidetur: Nemini enim dolus ſuus prodeſſe debet, qᷓd alibi attigib. † Sed quid ſi aduerſarius dolo malo nihil e- git, utquia neſciret talſa eſſe inſtrumenta, quæ cauſam ſuam ad- iuuarent? Et Butrius, Alexander, Iaſon, tali caſu non retractari confeſtim tranſactionem cenſuerunt, ſed prius aduerſus eum agendũ, qui illa confecit?: quæ ſententia apud me am bigua eſt, quia ſpecialiter hoc inductũ fauo- re libertatis uidetur, ut aduerſus tertium, cu- ius dolo lis deciſa eſt, agatur d. Nam& Barto lus& cæteri hic, locum legi noſtræ eſſe ſim- pliciter putauerunt, etiam cùm aduerſarius dolum nullum cõmiiſiit, dum beneficio reſti- tutionis in integrum retractari tranſactionẽ aiunt, quæ neceſſaria aduerſus doloſum non eſſete fSed nunquid hodie idem ſit, cùm in iuramentis ad iura Pontificum attendamus, quibus nemini conceditur aduerſus propriũ iuſiurandum, etiã prætextu falſi, uenire, niſi impetrata prius abſolutione fe Et dubitauit hac in quæſtione Riminaldus. At ipſe iura- mentum ipſo iure nullum crediderim, cùm deficiat ex dolo conſenſus, quo caſu abſolu- tionis petitio neceſſaria non eſts: exuberare enim bonã fidem in iureiurando propter re- ligionis reuerentiam oportet, licet aliter in metu ſoleat diſtinguii. f Putauerim tamẽ ſi ad uerſarius doli alicuius reus non ſit, ut quia in ſtrumenta uera eſſe exiſtimaret, abſolutionẽ hodie eſſe neceſſariam, Pauliq; Caſt. ſenten- tiam hoc caſu defendi, ſimpliciter hodie abſo lutionem neceſſariam exiſtimantis. b RKetractari.) † Valet enim mero iure tranſactio propter conſenſum, cui quamuis cauſam dolus uel falſitas dederit, non tamen ipſo iure infirmatur actus k. r Sicut& in ſen-/ tentia dicimus, quæ per falſas probationes la ta ipſo iure tenet, quia probationes ad ſenten tiæ ſubſtantiam nõ pertinent, unde nõ ideo eſt nullal: fmeritò igitur reſtitutionis in inte grum ope ſolùm reſcindi debet, idq́; ex Cæſa rum cõſtitutionibus m, qui reſtitutionẽ illam cõcedentes exemplo prætorij edicti conceſ- ſiſſe credunt᷑,& ideo intra quadrienniũ peti impetrariq; debeto, alioqui eo lapſo, amplius peti nõ poſſet, quod aduerſus Pauli Caſt. ſen tentiam frequentius hic receptum eſtr.tSed quo remedio retractabitur tranſactioc Et tra- ditum eſt exemplo ſententiæ, etiã tranſactio- nem per reſtitutionẽ in integrum retractari poſſe, ſiue principaliter ea reſtitutio implora ta ſit, ſiue incidẽter, oppoſita exceptione uel replicatione falſia. t Nec enim dubiũ eſt poſ- ſe incidenter quoq; id beneficiũ implorarir. tSed quid ſi aduerſus actorem, qui falſis in- ſtrumentis reum ad tranſactionẽ compulit, randum de his inter poſitum ſit, etiam ci- Alciati cCõment. in Cod. luſtin. 10 20 30 4⁰ 50 60 587 8 ſimpliciter exceptũ de falſo ſit? Et nõ ſuffice- flant re hanc exceptionẽ Alex. poſt pleroſq; alios rünni hic diffuſe oſtendit, ſed neceſſariã prius eſſe rjohn reſtitutionẽ, alias excipi aut replicari nõ poſ- 2 nicgi mllte 3 ſe,tquia reſtitutio hæcà iudicis officio pen- 14 Kans ſee det, nõ autẽ à iure, qen 4 uiliter falſoreuelato, quod in parte ipſa ecöe A eh kelideat:Seideoan- hiole easretractari Piæci, teeius im Petrauio- leimſe nem nullũ eſt par- t d.ſ ſimi henina tis ius, fruſtra ergo exciperet replicarétuet: udiſun, mteglü uod in minore, qui ex cõtractu ueliuramè- eccptäa gecelul ti delatione læſus ſit, reſponſum extat: ante iif dean Iliete em̃ impetratã reſtitutionẽ fruſtra exciperetv. lmeuia ſam. ſeröo Accedit his, quòd ſi exceptione uel replica- ten ergatnlafi qulllb tionecõſuli decepto diceremus, ad beneficiũ: Lalig,„vocdclu reſtitutionis in integrũ nõ eſſet recurrendũ, eumn 4 firmiole quod ſubſidiariũ eſt*. 1Sed nobis ſcrupuloſa 1 där euuta iore lle nimis uidetur hæcopinio,& nõpaucis legi⸗ Ann. indemul bus aduerſari, quib. ſimpliciter excipi aduer- 99 C lue ſus talem ſententiã poſſe diciturY, uiolantc;) Aaani nuſici earum uerba, qui implorari prius reſtitutio- liliin aruj 0 iulũ nem ſubaudiũt. Vnde& Canoniſtæ cõmu⸗- aflut us Klegui niter hanc ſubtilitatem reiecerũt,& quando- cunqʒ excipi uſq; ad X x. annos cõtra talem ſententiã poſſe cenſuerũt⸗, idq; etiam aduer- Xc ciuma ſus eũ, qui falſum ipſe nõ perpetrauit, dolic; luiters reus nõ eſt, ut appareat facilius hoc remedio in ipſum falſariũ ſuccurriꝰ. Cùm enim exce- ⁷ ptio ex ſola æquitate oriatur b, quis nõuicet à iummam æquitatẽ in fauorem decepti eſſe, blguegias ut excipere poſsit, tametſi adhuc reſtitutionẽ qeaul arn nullam impetrauerit? T Vnde& Bart. diſtin⸗ 16 xit, ut ſi deceptus ſimpliciter uelit tranſactio nem elidere, id ſimplici exceptione uel repli- catiõe facere,& ſe tueri poſsit: ſi uerò hoc nõ contentus, uelit omnino tranſactionem, uel ſententiam diffinitiuè aboleri, plenarieq; ſibi ſuccurri, tunc neceſſariũ ſit in integrum re- cha lieg ſtitutionem principaliter uel incidenter obti Slimma nerec. quæ diſtinctio uera eſt: nam aut is qui lucht obtinuit ſententiam, falſum cõmiſit,& tunc lhuuin ſubeſt ęquitas, ut exceptione doli reijciatur“- 4 Mu ut ſicut agendo poteſt deceptus reſtitutionẽ—n Äla in integrum poſtulare, ita excipere& de do- lo poſsit: licet enim non cõcurrat actio de do e alauus lo& reſtitutios, tamen nihil impedit quinex- fn. ceptio ipſa competat, quæ generalis eſt,& cũ f liſon ..—. iter deau omni exceptione concurriti, nec adeò odio⸗- ruiais except ſa ſicut actios. Adde quòd& tali caſu exce- Les ..... apud. ptio facti ſeu(ut uocant) intentionis compe/ 3 u 40 teret, cùm propter euidentem dolum tranſa- arnußſ ctio eſſet nullan. Aut qui obtinuit, doli reus„asſ non eſt, ut quia ab alio perpetratũ ſit falſum, i ag lass & tunc eo ipſo quod excipientem non admit arr„paſe tit, idq́; agit ut alterius delictũ ſibi proſit, do- aulemuiſſuli „. 4 1„ lo quoque ipſe agere uidetur, ſubeſtq; æqui, ſimim tas, ut exceptione ſummoueri poſsit:. tSanè 17 retractari poteſt& tranſactio, quoties quis a liutm n6. querelam criminaliter detulit,& incidenter rma petijt retractari tranſactionẽ k, quod Innoc. I Wnodlis & Imol.ſenſerũt Poterit& actione in factũ, is is qui deceptus eſt ciuiliter, experirim. ſed eo m lqu iudicioid quodſinaintereſtfalliun factinen Keßs elle norut 4 lins hi af. lie quu- manus ulloner p ebpropte edſiun * ait ailt, on uiibu Quodade Anr 1 undimne dass adhucteſc uua umen om anus, he utnon! ail, Geditr urexum col ctolum eſane a vcaleraq e cenluit ziag hulſe cum an kröfuilet euuſttsdipur dan tid ludicis h cpiulkapr hemtiml Varſi tcumentn ſti . Alo ſir. d dol Pn neceſ 0 rdlgl lari 84 6 . d 1AUp Ulro red Cepri. 1. 6 doneuel regl)⸗ 4.§.ſ minor. d. l. exceptio- noelſet recurrendi nes. 4 A nöpauchölg 5 Tapiniaer Plieiter excipizdl, li de min. ſe dicitur!, rickan, 19 rariprius reſtiui XCanoniſtæ cömo- e l ſancimus. elecerüt,& quanc de donat. X. annos cötra nlem 4 cſieo tẽpore. 5 1 id getiamacle, de ierie do perpetrauit colg acilius hoc femet' e But.-exhibi- ri Cumenim eit ta- adff de iud. jaturb, quis no uide Iaſ. hic. O auorem decepi eſt ena 7 . 2„C. accuſa tſtadhucreſtitotini f 6 Ara Vnde& Ban dſt uerb. iu icari. nde& Bartqim i ae hæret:in s. liciter uelittranſai aixi 5.1j. exceptione uelreyl 22 poſsic ſi uerohorii dotranſactionem,ul 5! 8 Holeriplenaret diem Jueſi dolerbplenarehlt, biBar dellb. ũ ſit in integrum ii ſe ter uel incideenterchi mnol conſ era eſt: nam autiqi col. fin. I. Aurelius.§. 31 de tranſactiombus. n89 eſſe conſequetur, non autem directam tranſ- actionis reſciſsionẽ. Et cùm tot remedijs de- cepto hac in ſpecie tam ciuiliter quàm crimi naliter ſuccurratur, apparet maiorem ſubeſ- ſe hoc caſu ęquitatem, plusq; in eo iuris eſſe, quàm cùm minor ex cõtractu uel de-/ pimus. Ita derne latione iuramenti die Annrit„ læſum ſeallegat:il- ut ſi de pluribus cau li enim omnino in ſis uel capitulis eæ- integrũ reſtitutio neceſſaria eſt, cum träſactionesini te fue aliter res ei ſalua eſ rinte illa tanrimoclo ſe nõ poſsit a. At is(auſa Nel Bas ler qui falſo inſtrumẽ 1el pars retra- to circũuentus eſt, ctetur, quæ ex falſo firmiore innititur iure, ut etiam citra reſtitutionis beneficium indemnis eſſe poſsit. c TIta demum.) 1 Falſum ergo quod uni tranſactionis capitulo cauſam dedit, ad aliud capitulũ nõ trahitur, ut illud reſcindi poſsit: ſiue quia ſeparatorũ ſeparati ſunt effectus b, ſiue quia in his quæ coniuncta non ſunt, ſed diuiſionem recipiunt, quod utiliter geſtum eſt, propter inutile non uitiatur: fqua ratio- ne& ſi una parte reſcripti ſubreptionis uitiũ adſit, non tamen aliam uitiari traditum eſt ¹. Quod adeò uerum eſt, ut etiam ſi plura con- iunctim narrata ſint, aliquaq; ex eis ſint falſa, adhuc reſcriptum in ueris ſuſtineatur Quę tamen omnia temperamento indigent, nem pe ut non ſolùm capitulum, cui cauſam falſi- tas dedit, retractetur, ſed etiã ſi quodilli con- nexum coniunctumue eſt f. t Sed& ſi id ſolũ capitulum cauſam tranſactioni omnibusq́; alijs capitulis dederit, æquum eſt eo retracta to cætera quoq; retractari, ut Paul. Caſt. re- ctè cenſuit: uidentur enim ei alia connexa fuiſſe, cùm alias niſi ſaluo eo tranſacturus il- le nõ fuiſſets, quod aduerſus Alex. Riminal- ſum cõmiſit&uin i l. quoties. ſ. ſed dus diſputat:qua tamen in re plurimum arbi „ 4 ¹. vtione doli rejſcin, 3 Bart. de deceptus reſtiunim ere ei ia excipereddec.23 iidedh A Lnec exepli. cõcurrat acticto jarsif nihil Wimpeuisnin 24 2 geſt&cl væ generalselt 1 EeDa urnt necadeboi aiemi aere uod& tali calueic' ſrpt. 25 1 ntentionis am ml. ſia iquid. j. . 1 vontem dolumttld de ſuc p. E maſch tinuit, Col E arca.li.x. ſi aulob— 3 1 Jſitflun duis exarg.9. „etrat lſt lnete. perbera Emt, ide eden. duer pobi 1 e Lij uerb. ab- )mo di qxoto 1 ſens de contr. — r denuli 4 Imr liubemus. ubi actione, neſt ii Baldeteſt. tent apente e 27 nd Lcſtfalum 3 1 trio iudicis tribuetur, qui diſcernat, quęnam capitula pro connexis ex uoluntate contra- hentium habita ſintt. fSed nunquid publicũ documentum, quod uno in capite falſum ſit, in totum pro falſo reijcietur? Et concluden- dum ex lege noſtra, non reijci: tpræſumen- dum enim in notario non eſſe dolum, abſq; quo nullum eſt falſi crimen ¹:& potius cre- dendum per errorem ita ſcripſiſſe, uel falſam partium affirmationẽ ſecutum Quòd ſi ui- tium notarij arguatur, ut quia in his quæ ad officium ſuum pertinerent, deliquiſſet, ſecus eſſetm, dum tamen de falſo dicta cauſa conſta ret: ſi enim ex ſola cõtumacia damnatus ra- tione alicuius capituli eſſet, nihil qd ad aliud capitulũ attinet, præiudicaret, niſi aliter de eius quoq; capituli falſitate appareretꝰ. Pro- dem pactiones ſeu 19 cipalem ipſam documenti diſpoſitionem ir- ritam non facitt. t Sicut& cùm in demonſtra tione aliqua aut limitibus confinibusue fal- ſum cõmiſſum eſt, non hebetatur inſtrumen ti in reliquis fides, dum tamen deueritate rei aliquid ex demon- inſtrumento compo ſttrationibus cõſta- ſita conuicta fuerit repoſſit: talioqui „ ſiuelad ſubſtantiã alijs capitulis firmis manentibus: niſi for tè etiam de eo quod falſum dicitur, con- trouerſia orta deciſa ſopiatur. rei falſum pe tine- at, uel de ueritate propter incertitu- dinem loci aut con finium cõſtare ne- queat, ſecus eſſett. tGeneraliter enim dicendũ eſt ex fal- ſo in una parte cõmiſſo, reliquam inf rmari, quadam ex præſumptione inductũ eſſe. Vn- 20 de ſi de reliquę illius partis ueritate appareat, tollitur præſumptiou, quam ueritati tanquã potentiori cedere æquum eſt*. Qua ratione traditum eſt, ut ſi aduerſarius aliquod capitu lum falſum dixerit, in reliquis uerò inſtru- mentũ acceptarit, ſua eum confeſſio teneaty. tSed quid in teſte dicemus, qui in uno fal- ſum dixerit: Et traditum eſt, in totum falſum cenſeri, quia fides indiuidua eſt⸗, ideoq; ni- hil intereſt an capitula ſeparata, an connexa 30 ſint: teſtimoniũ enim huius omnino fide ca- ret, quia propter dolum periuriumq;, funda- mentum atteſtationis, nempe fides ipſa, ſub- uertitur.fExcipiuntur duo caſus. Primus eſt 2 cùm citra dolum, ſeu ignorans, teſtis falſum dixiſſeti Pręſumetur autem in dubio dolus, quoniam debet quilibet ea pro teſtimonio di cere, quæ uidit, uel ſenſu corporis certa eſſe percepit, ut meritò excuſatio ignorantiæ ad- mittenda nonſitb, quod Specul. Ang. itemq́; 40 ret. cenſuerunt, quos& ipſe ſequor: quia in his quæ diligentiam præcedentem requi- runt, ſi ea adhibita non ſit, dolus pręſumitur, nec ignorãtię aut erroris excuſatio prodeſte: quod in teſte maximè perpẽdendum eſt, qui non niſi conſultò,& præcedente deliberatio ne, iuſiurandum aliquod fubire debetd. Ad- de quòd teſtis falſi reus aduerſus diuina na- turæq; iura delinquit, unde ignorantia nõ ex cuſat à dolo: Hac tamen in re nõ parum tri- so buetur arbitrio iudicis, qui ex qualitate rei uel perſonæ, uel dolum, uel errorem quan- doq;ʒ conijciet.In ruſtico enim idiota facilius imprudentiã, quàm dolum pręſumetf. Quid item ſi ſenex aliquis obliuioſus, in re multũ implicita& antiqua mendax reperiaturecre- dibile erit erraſſe potius, quàm decipere uo- luiſſes. Quid in eo qui iurauerit aliquid corã ſe geſtum non eſſe: Si contrarium probetur, nõ tamen falſi damnabitur:ſubauditur enim cedit id cùm de falſo agitur, quoduerè perpe so in tali affirmatione, coram ſe geſtũ non eſſe, tratum eſt:nam in falſo præſumpto aliud ſo- let tradi: non enim ad alia capitula eius nota porrigitur a. tSed& falſitas circa acceſſoria, puta pœnã, uel uſuras, aut fideiuſſores, prin- quod ipſe ſciat. Quid item ſi teſtis de his ro- gatus ſit, quæ ad peritiam artis pertinent: 8i enim à pluribus conuincatur, non dolus, ſed imperitia arguituri in his Kha probabilior CC 2 28 r l. ij. ubi Bald. . de falſ. s Imol.c. frater- nitatis. de hæ- red. Bar.l.eos. de falſ. 29 t Innoc. c. cli iu re peritus. de offi. deleg. 30 u Cyn. Sali. Ri- minal. hic. xX I. diuus. de in integ.reſtit. Bal. d.. ij. Bar. l. poſt legatii. de his quib. ut indig. ZTc. pPurd. 3. J. 9. 31 a d.l. nec exem- plum. Bald.& omnes hic. 32 33 5 Spec.tit. de te- ſub.§.j. in fin. uerb. itẽ quod aliquid. Ang. l. pro hærede. de pet.hæred. Aret. c. in no- ſtra. col. ij. de teſt. c gl. c. ad falſario rum. ubi Ana. de crim. fa ſ. dc. ex reſcripto. de iureiu. Ale. 34 rub. de uer. oblig. e l. plagij. j. de plagia. Salic. l. ſenatus. j. de his qui ſibi in teſta. f§.& licet. in auth. de teſti. ubi Ang. Aretin. d. c. in noſtra. Feli. d. c. fraternitatis h 8. J. 3. Artal- ducs. i I.ij. qd' quiſq; iuris. 35 4 c. c cauſam. de probat. ubi Doct. 5 Iac. But. l. Lu- cius de his qui not. infam. 36 e Conſil194. col. ij. d laſ. Mod. l.j. 9 pen. de uerb. oblig. 37 de Bart. conſ. 88. Cep. conſil.z. f c. iij. de teſtb. Aret. d.§. pen. 38 39 g Bald. hic, in rub. de cõtro- uerj. inueſt. in feud. 4⁰ h arg I.iij j. de fal. Bal in Spe. de ſent. col.x. 1 Anch. conſil. 24. Rimi. hic, Felin. d.c. fra- ternitatis. + G 2 k l. nõ diſtingue mus.. de libe- rali. ff de arbi. I I. interpoſitas. in fin.. eod. 590 eſt error, quàm quoties de uiſu uel alio cor- poris ſenſu affirmandum eſt:t Secundus ca ſus eſt, quoties falſum non in principalis rei ſubſtantia uertitur, ſed in aliquo extrinſecus accedente: tunc enim non uitiatur teſtimo- niumb, ut Angelus ſenſit, opinor quia IM P. ANASTASIVS exiſtimauit nec ta- Thomæ præf præt. li caſu dolum præ- Illyrici. ſumi, fut in teſte qui ſuper generali Vbemus in omni bus rectè reſpon- Ibuslitigijs iam mo dihshn enennn tis& pendentibus, uine coniunctus ſ. nctus ſeu poltea ſuper ſer⸗ ellet. Sed ſciendũ leub Sr 1 hame fertentiamſa uili uel aclſeriptitia conditione mouen- tis probabilem eſ⸗ dis, tranſactiones ce- ſe, cùm eò agitur, ne teſtis ipſe crimi- nali iudicio legitima pœna ceu falſus punia- tur.& ita loquuntur hic aliqui d. Num uerò fidem faciat, maior eſt ambiguitas:& ſi hic te ſtis in gradu tam propinquo erat, ut minusei fidei propter cõiunctionem haberi deberet, uerius eſt falſum cenſeri, nihilq; ei credie: fal- ſus enim eſt in eo quod ad cauſam pertine- bat:tdicunturq; pertinere etiam ea, quæ ut- cunq;) tametſi leuiter, adminiculãtur Nam & Baldus, ſiteſtis iurauerit uera ſe ad omnes iudicis interrogationes reſponſurum,& ſu- per ueſtibus uel qualitate temporis huiuſmo diq; appendicibus falſum dixerit, uitiari om- nino eius teſtimonium tradidits fSed quid ſi teſtis, quod ad dictum principale attinet, de falſo non conuincitur, ſed ſoluùm in dicti ip- ſius cauſa uel ratiõe? Et putauerim nihil pro bare:ipſe tamen tanquam falſarius legitima pœna plecti nõ poteſt, quoniam falſo, nõ fal ſa pro teſtimonio dixerit, ut Anchar. reſpon dit quem recentiores ferè ſequuntur. In cauſa ſtatus liciita eſt tranſactio. Dubitandi cauſa in hac lege. Decidendi ratio. Licet in cauſa ſtatus compromiſſum nõ fiat, poteſt tamen tranſi gi, poteſtq́; arbitratori de hoc mandari.& num.5 Arbitrator non imitatur iudicem, ſed ex bonoꝗ& æquo partes componit. Multa in dubijs tolerantur, quæ in caſu claro non permitteren tur. Varia exempla require num. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. Valet tranſactio non modo cüm pro libertate cõuentum eſt, ſed 50 et ſi pro ſeruitute, contra Bart.& Accurſ. Extenſio prædiclæ doctrinæe.&☛ num. 20. 21.22. Tranſigi ſuper procuratione uiſitatorum, itemq; ſuper deci- mis poteſt. In cauſa monaſtici ſtatus non poteſt tranſigi. In matrimon io num tranſigere liccat. J VBEMVS.) In cauſa ergo ſtatus licita eſt Itranſactio.Qua in re dubitationem prima fronte faciebat, quia de tali cõpromiſſum nõ ualet, quod tamẽ nihil aliud quaàm pactũ eſtx. Addit Accurſ. cõmodum ex eo nullum ac- quiri, ei qui uerè ſeruus eſſet, cũ ſtatim quic- quid iuris illud eſſet, ad dominum tranſiret 1. Nam& generaliter traditum eſt, pactũ quo Alciati cCment. in Cod. luſtin. 10 591 quis ſe in ſeruitutem alicui tradit, contra jus naturale eſſe, ideo nullius momenti haberi" TtSed tamen hic deciditur contrarium: lexe- nim ait, ualere tranſactionem pro cõditione ſeruili. Nec obſtat quòd compromiſſum nõ ualeat, quia priuile lebrandas, uel iam ce gium harum cauſa lebratas(ſi non alio rumeſt, utperma- iores magiſtratus iudicialiter cogno ſcantur. quòd lie- uitare quis contro uerſiam uelit,& cũ aduerſario trãſige- re, prohibendũ id non fuit. f Quapro pter arbitror arbi- tratori de hoc man dari poſſe, ualitu- iuri cognito modo, eas uacillare contige rit) uires ſuas obtine re:nec ob hoc uideri tenorem earum titu/ bare, quòd pro cõdi- tione ſeruili uel ad- ſcriptitia cõfectę ſint 20 rumq; laudatiuum, cui partium homologia 6o ſtet, nulla eſt: at ſi de ea probabiliter dubitai, 16 accelſeritn. tNec enim iudicem imitatur ar- bitrator, quod arbiter facit, ſed ex bono& æ- quo ad concordiam partes conciliat. Sed& non obſtat, quòd ſeruo acquiri cõmoditas iu re non poſsit, quia reſpondent pleriq; ſaltem conniuentibus domini oculis poſſee: conſti- tuitur enim ex tali tranſactione bonæ ſidei. quòd ſi extraneus hominis poſſeſſor per ſer uum bona fide poſſeſſum ſibi acquirit, cur 30 hoc caſu ad ipſum ſeruum hoc non protenda mus ve Rurſus nos non mouerit, quod pactũ pro conditione ſeruili non ualeret: quia non ideo conſequens eſt non ualere tranſactio- nem, quæ in re dubia locũ habet: freceptũq; eſt multa in dubijs tolerari, quæ in caſu claro non permitterentur:quod quibuſdam exem plis oſtendi poteſt. Lex executionem conce dit inſtrumentis publicis, intelligitur ſi con- ſtet eſſe publica: at ſi dubium ſit, ſuſpende- 40 tur executio a. Lex tranſigi in caſibus claris 9 uetat, ſed in dubijs non uetat:. t Moraperin- terpellationem cõmittitur, niſi debitor ſolue rit:& tamen ſiprobabiliter dubitat, ut quia confuſæ ſint rationes, ſecus eſtꝰ, Beneficia- rius, quem Vaſallum uocant, pro domino aſſumere arma debet, niſi cùm conſtat ini- quam cauſam eum fouere. In dubijs enim ad iuuare dominũ debet, in aperta uiolentia no debet:Sic inter hoſtes manucapti utrinque un capientibus acquiruntur, nec ex culpa ſua quiſquam lucrum facere uidetur“, cùm pro- pter dubium iuris æquali cauſa quilibet age- re cenſeatur. t Hinc barbara lex, quæ homi- nis aggreſſorẽ, monomachia fortunam expe riri iubebat, ſi conſtaret uter iure feciſſet, lo- cum nullum habebatꝰ. † Sic& ei qui inpote- ſtate eſt, tutor dari non poteſt: quod ſihocip ſum dubium ſit, ſuſtinebitur tutelæ datio I. tSic ſententia aduerſus ſententiã de qua con ualet, ut Accurſius ſenſit⸗ Sic mariti crime . 7„—. 71 lenocinij cõtrahunt, qui adulteram depræn ſam retinent, non qui in ſuſpecta ambigũt: Nam& generaliter traditũ eſt, quotielciih h ¹ neeſj ucſa ſde ba. n Node.1Ife 0ſ 1 hi trs.5 cod, 6 0 L4 denen a mſlcänß do. deuur an b gg.lſun nu ſicmn 3 JL duus Br. detff. 8 nil tlpoſtrem eod. 10 11 s Ifkaulben tionen u tullh 1 t Ablarſe ul deuna. 13 ug 1Lqu 1— 14 di. apbefunn 1 na ul 7 luait ſ 1 fabe lſuuaſi eol. 4 lainn 17 auut achie pecuoimmdn ane Teneſes Liu nonpolle aptoritate tra egras ferünon re nußn iceriudine (0 M (onl — 44 B ceiſiſGh unnurſ nultx e ul orum theat 4 cnuſt arij A ſerue in 4 e . cantur qu- e Mür. uitare qui 1o dälhe bier arditror. 59² lex qualitatem aliquam requirit, ita demũ ei 18 locum eſſe, ſi de qualitate ipſa conſtet, non ſi probat. tutum eſt, tranſigi ſuper procuratione uiſita 22 torum poſſee, itemq́; ſuper ipſis decimisi. fqui tratoride hocma d lij debon. de bus argumentis ſi dedititij homines, uel ali- cni poſſe, uiln, cur.C.Theod. quæ ciuitates certis fœderibus in manũ prin i Paruum homqp 1 e cle.j. deteſt. cipis ſui conuenerint, traditum eſt, ea cõuen ludicemiminrg, acid ſedexbonoé aries conciliat delq f c. ex mullipli- ſa monaſtici tionum capita ſeruanda eſſe,& ſucceſſores 23 quoq; eis lüei 8. tSed nunquid etiã in cau- atus idem dicemus: Et receptũ acquiricõmodisui ci. de decimis. eſt, hanc cauſam ſpiritualem cenſeri,& ideo dondentplericglälm ioculis poſſes conſi aſactione bonæliti- lum iibi acquii,u umhocnon protenc amouerit quodpaii non ualeret quiana non ualere tranſadio- locũ habet:frecepi rari, quæin caſuchn, uod quibuſdanenm xexecutionem cona cis, intelligitur ſico dubium ſit ſuſpencé anſigi in caſibus cn uetat:† Moraperii- itur, niſt debitorſole — Dau.aſt. hic. pecuniam dari citra ſimoniaci ambitus uitiũ Bal digna. 5. non poſſeb. Accurſ. tamen licere ex epiſcopi 1a h c. ſuper eo. c. zinis poſſeſſorperſe, 2 4 ſono. autoritate tranſigi cenſuit, ut quis ad mona- ,—. 17„ ſteriũ non reuocetur, idq;ut arbitror propter incertitudinem. Nam ſi conſtaret eſſe mona de tranſactionibus. 593 chum, ſolus Pontifex,& quidem nõ niſi ma-/ gna ex cauſa diſpenſare poteſt, ut abiurata profeſsione uxorem ducati. † Sed rurſus quidiin matrimonio dicendũ ualebitne in- 20 COMMENTARIORVM AND. DE TRANSACTIONIB. ter coniuges tranſactio: Et ſi ita tranſigatur, ne in coniugio remaneat, quæ uerè uxor nõ erat, ualere id conſtat,: ſi uerò id agatur, utin matrimonio perſiſtat, adhuc nõ ualere tranſ- actionem Rim. cenſuit, quaſi pecuniam dari uxori à marito non liceat, ne matrimonia ui- deantur uenalia!: quam ſententiam& alij re centiores probant, licet crebrius aliud rece- ptum ſit, cui receptæ opinioni in his caſibus erit locus, in quibus licitè pecuniam mulier accipit:ut ſi non à marito, ſed ab extraneo de turm, uel ſi dotis aut donationis propter nu- ptias nomine daretur“, uel ſi exiuſta aliqua cauſao. Idem putarim& ſi iuramentum pro- miſsioni acceſſerity. Nam& receptius eſt, ta li caſu inter uirum& uxorem donationẽ ua- Iere. Sed tamen melius eſt ſimpliciter Bar- tolum ſequi, ut propter rei ambiguitatẽ trãſ- actio generaliter ſuſtineatur, quoties pro ma trimonio interponitur. Et hæc quidem ſexcentis auditoribus dicta- bat ALcIA Tvs in florentiſſ. Bituri- gum academia, pridie Cal. Se- ptemb. M. D. XXX. ALSIATINTI. FINIS. COD. Conſultiſſ. uenerabiliq Patri Gulielmo Cambraico And. Alciatus§. 4 Zm nuper inchtæ huius urbis Quartumuiri, Regijqp; magistratus ado- Ptandum me in regentium doclorum(Tuos anteceſſores à Iustiniano appel latos arbitror) collegium procuraſſent, Oex ampliſcimu illius ordinis lege, bublicè mihi de iure reſpondendum eſſet: accepi cons litutionem, de quinq; pe um præſcriptione, interpretandam: quam quo ſucceſſu declarauerim, tu ip- ſe optimè nosti, qui ei diatribæ ꝓro Cancellarij quam fuſtines perſonaf non inter fuiſti ſolum,) ſed& præfuiſti. Cæterum cuùm qui aderant omnes, faclum ſibi fatis non arbi trarentur, niſi quæ tradideram excipientibus dictarem: malui potius per chalcotoporum for- mulas ea publicare, ut quæ tum in academia ſolis auditoribus diſſerueram, in omni omnu pro- Fſorum theatro poſſent innoteſcere. Quod mehercle nond me idcirco ficlum eſt, quòd dignas haſce noſtras inuentiones arbitrer, quæ per doclißimoru manus uerſentur,& quod dici ſolet, Mineruæ in arce collocentur, ſedut qualicunq; meo& exceptorum labori conſulerem, quod magis me trahebat, ut Biturigum magiſtratuũ erga me merita omnibus tesi lariſsima fcerem. Duxit honori Alexander ille Magnus pos tot uiclorias ſibi ius ciuitatis à Corinthijs ob- latum. Non recuſauit lul. Cæſar in collegium poẽtarũ adſciri, Oillo in ordine infra multos ſe- dere, cùm extra eum locum ſuper omnes longa primus eſſet. At ego alienigena,& de patriæ meæ uel omnis Italiæ potius incendio ereptus, non ſummi beneficij loco id reponam, eum mihi honorem habitum, ut publico impendio ad hunc gradum promouerer, uo boneſtiorem necſpe- Scc z 24 i c. cum ad mo- nagterium. de ſtat. monach. k c.lator. dere iudic. I I. ſi Stipulatus fuero te ſiſt. 5 fi. de uerb. ob. m l. Titio centii. 9. Titio. de cõ di.& dem. n Gl. d. S. fin. 0 I. creditor.§. Lucius. mand. l. quod ſi uir. cum ſeq. de do nat. int. uir. p c. de illis. de cond. app. q not.in l. pacla quæ contra. 5. tüt. j. 4 Alciati epiſt. ddicato ria. raui quidem unquam? Digeſii itap; in numerum quæ dixeram, aliquantulumq́; locupletaui, in libellum coacla, tuo nomini dicare conſtitui, quòd inſigni uir probitate, ſummaip; humanitate præditus aded me tibi deuincias, nouis ᷓ quotidie erga meo ficijs uetera augeas, ut omnem pa- ginam rationum mearum impleueris, planeq́; feceris, ur mibi in tuo hoc œre ſit conturbandum. Addidi& praſignia Baccalaureorum Licentiatorumq;(ut uocant) argumenta, quibus con- cluſiones illas noſtras fubuertere conati funt: tum quòd& memoratu digna,& inſtituto operi neceſſaria exiſtimarem, ut ſummotis obicibus traditionũ noſtrarum ueritas magis eluceſceret: tum& quòduiderem nogtræ huius academiæ famam ſic quoq; potiſsimum propagari poſſe, 7 ad manus curioſorum&hæcperuentrent, unde agnoſcipoſſet qua indole, quo ſucceſſu huiuſmo di&ludia ab hiſee XèrTaiεxνρνάοσao traclentur, qui nostris auſpicijs militant. Tua⸗ le, Alciatum tibi addiclum, mutuò, quod facis, ama. Biturigibus, nonis Augusti, M. D. X XTX, ORATIVNCVL A AD ADSTANTEBS OMNIVNM Fa CVL TA TVMDOGCTOR B F. ſw regentium doctorum ſacris initiantur, ampliſſ. patres, quiq; exhauſti in legum ſtudijs laboris pręmiũ illud accipiunt, ſolent ab initio non pau ſca de profeſſionis ſuę laudibus diſſerere, quò ſcilicet animos audientium adcapeſſenda huiuſmodi ſtudia alacriores efficiãt, ſuamq́; omnibus ope ram cõmendent. Quod& ipſe diligenter facturus fuiſſem, ſi aut tali hortatione indi gere auditores meos cognouiſſem, aut ſatis uirium mihi ad eam rem condignsètra- ctandam ſupereſſet. Sed cum ſponte ſua uelisq́;& remis eos currentes uideam, non eſt quòd rem actam, aduerſus uetus iuriſperitorũ prouerbiũ, in præſentia agamus. Diſciplinarũ uerdò laudes ſi recenſeam, onus humeris meis longè maius ſuſcepero: quæ, ut in ſe clariſsimæ ſunt,& ſideribus quoq; ipſis lucidiores, ita etiam nõ parum fulgorisa profeſſoribus ipſis accipiunt. Quis enim diuini, quis pontificij, quis ciui- lis iuris, quis rerum naturalium prudentiam non ſummæ exiſtimationis eſſe ducat, quæ à uobis celeberrimis Theologis, Iureconſultis, Philoſophisq́; tanta cum laude ertractetur? Meritò igitur ſatius apud me& uerius erit, huiuſmodi ſilentio, quod de Carthagine Salluſtius ait, præterire, quam pauca dicere. Qua in re& præſtantiſſi mum Philoſophum Ptolemæum imitabor, qui cùm de cæteris diſciplinis diligen- tiſsimè ſcripſiſſet, Theologiam Phyſicenq́; omiſit, quòd ſcilicet ſupra ingenij ſui ca ptum eas artes eſſe iudicaret. Quid enim ipſe de ueſtris uirtutibus uerba facere au- deam,& ſolem, quod aiunt, facibus illuſtrarec præſertim cùum hodie ad clepſydram mihi dicendum ſit,& unius horulæ ſpacio longiſsima legis noſtræ materia expli- canda. Neceſſariò igitur hæc omnia, ut præcipuus Poètarum inquit, ſpa- cijs excluſus iniquis, Prætereo, atque alijs poſt me memoranda relinquo. 1 Ontbacio 1 TNaquine 2 urguſtn g Ntur'mg 1 Vrgnialinpe 5 gllnimn llecpimnn Kii uae gi I Phi Ncuosc liem preſ lepbanſter 9 mrierlo jſuc mm ſntin a Ahriichxcaho Undulccſre Krulidecliati Ilepimnnd anſtutwin tlfnnanbtinti J Krtzpeccat on sculj ſfe Tpicio eunec na ſendot nptr igen 9 üußin con aitlgi L Cunalien dact 4 Wnainentgim 8— bzikenah WMllet contr ünm fich ] Kluma. e ſ ünp ban NNIVN etres quich era ntadinitio nonpu animos audientin amq; omnibubin talihortationeint nrem condignem rentes uideam,m apræſentiaagamu ge maius luſcepen itaetiam noprn pontificj, qusci mationis eſſe ducn sc;tanta cumbaut modi ſllentio quo in re&preſtanil diſciplinisdllgy tſupraingenili dus uerba facenau odic ad cepſſchm ſtræ materu esi um inquirſpo me 43 Argumenta in librum Alciati, de quin- que pedum præſcriptione. Diffcultas huiuʒ conſtitutionis. Axonis Accurſijq;; interpretatio ad hanc legem. Quinq; pedes dicuntur paſſus terræ, ſecundu A⁊o.& Accurſ. Reiccta Axonis& Accurſ. explanatio,& de quinq; pedũ ſpa- cio inter fines olim iudicium fuiſſe conſtitutum. Iſidorus malus latinitatis autor. Etiam de re minima actiones olim datæ ſunt.(gundorum. Quinq; pedum exceptioni locus olim fuit in iudicio finium re- Petrus Crinitus reprehenditur in expoſitione huius legis, qui in ea Solonis& Caij legem corrigi putabat.& num, ↄ. 10 Verus& nouus intellectus ad hanc legem.& num. 18. 19 Ex lege XII. tabul. inter uicinorum prædia conſtitutis finibus, erat relinquendum ſbacium quinq; pedum. Tale ſpacium eadem lege uſucapi prohibebatur. Lex Manilia de eligendo agrimenſore, ſi controuerſia de quin- que pedibus eſſet. Si lis erat ultra quinq; pedes, cognoſcebat olim prætor. Declaratur locus Ciceronis lib.l.de legib. Agennius Vrbicus de conſtitutionibus agrorum ſcripſit. Reſeruntur uerba huius conſtitutionis longe diffuſiora, qum ſint in Codice.(XL. annorum. Omnis actio, omnis res ac quiretur ſpacio x. X Xx. X X X. Vſucapio inter quinq; pedes etiam hodie non habet locum. nter quinq́; finiũ pedes, nulla eſt præſcriptio ſeu uſucapio. In diæceſium& parochiarum finibus uſucapio nõ habet loc. In regni uel imperij confinijs ceſſat præſcriptio. Agri limitanei aduerſus milites, quibus aßignati ſunt, niquam uſucapiuntur. Ratio, quare quinq́; finium pedes non præſcribantur. Arbitr in quos compromiſſum eſt, ut ſecudum æquitatem ius dicant, præſcriptionis exceptionem nõ debent admittere. Vſucapio an ſit contra naturalem æquitatem. Hec uerba, Vſucapio bono publico introduct eſt, ne dominia rerum ſint in incerto, quomodo accipienda. Alberici circa hoc ſententia reprobatur. Item Pauli Caſtrenſis. Alciati declaratio ad prædicta uerba. Vſucapiens rem bona fide, ſi deinde notitiam rei alienæ habeat. an ſit tutus in foro conſcientiæ. In foro conſcientiæ nullus eſt locus litibus.(ſolennem. Heres peccat non ſeruando uoluntatem teſtatoris, tametſi non Codicilli etſi defuuerint quinq; teſtes, obſeruandi ſunt. Stipulatio de iure ciuili irrita, in foro conſcientiæ ualet. Electus ad ſacerdotium, licet non ſolenniter, in foro conſcientiæ propter eligentium uoluntatem tutus eſt. Debitor in foro conſcientiæ non eſt abſolutus, etiamſi creditor cadat ui legis à iure ſuo. Contradicens paclo nudo, diuino iudicio reus cenſetur. Heres inuentarium fĩcere negligens, in foro conſcientiæ ultra uires hæreditatis non tenetur. Qui damnum culpa leuißima dedit, iure diuino excuſatur. lure fori licet contrahentibus ſe inuicem decipere, nõ iure poli. Cui furtum ficdum eſt, lege diuina ſorte contentus eſſe debet. Exceptione rei iudicatæ tutus, ante Deum non eſt tutus. Mater ab hæreditate filij per ſubſſitutũ expreſſe datu excluſa, poteſt in foro conſcientiæ quadrantem iure naturæ ſibi de- Mulier ſine agnato contrahens licet ſtutu-(bitum petere. to non teneatur, ſecus quo ad conſcientiam. Teſtamentum cum duobus teſhibus munitum iure poli ualet. Cum pater filioſi decederet ſine liberis, fratrẽ ſabſttuit, isq; re ligionẽ uouerit, in fõro diuino ſubſtitutioni locus eſt. Solapræſcriptionis exceptione tutus, in foro cõſcientiæ nõ eſt Præſcriptio pro exceptione, ſecundum Accurſ.(tutus. Præſcriptio eſt rerum immobilium uſucapio. Præſcriptionis definitio à recentioribus tradita. Impugnata eadem definitio. lnorans non recte dicitur negligere. bræſcriptio non ſemper finem litibus imponit. Defenſa uſucapionis definitio inl. iij. de uſucap. tradita. Vlucapio tam mobilium quam immobilium rerum eſt. 5o Vſucapio quare dicatur dominij adiectio. 60 Adiectio bonorum, pignorum, in diem. 62 In definitione uſucapionis nõeſſe neceſſariam tituli uel bo- næ fidei expreßionem. 63 Exceptio et præſcriptio quomodo inuicè differãt. et 64. 6s 66 Modus concipiendarum exceptionum apud ueteres. 67 Præſcriptio unde dicta. 6s Præſcriptiones moratoriæ, militiæ,& præſcriptio fori. 69 Exceptiones litis ingreſſum impedientes, proprie præſcri- ptiones dicuntur. 70 Exceptio ex uſucapione proueniens, præſcriptio dicitur. 7²2 Frror recentiorũ circa uerbum, præſcribere.(& nu. 71 73 Actio præſcripta dicitur, quæ tempore excluſa eſt. 74 Diclio, locorum, qualiter in textu accipiatur. 75 Queſtio loci plerunq; nõ ad agrimenſores, ſed ad ius ordi narium pertinet. 76 Locus, fundus, ager, poſſeßio, quomodo inuicèdiſcernatur 77 Inuehitur Alciatus in Laurentium Vallam, Modeſtinum lu riſconſultum reprehendentem. 78 Reprehenſio Vallæ in Modeſtinum. 79 Defenſus Modeſtinus d calumnia Vallæ. 80 Aelius Gallus inſignis luriſconſultus. S1 Poſſeßionem eſſe uſum fundi aut ædiftcij, quomodo acci- piendum.& nu. 83.(nij transfertur. 82 Vſucapione nõ uera proprietas, ſed adiectio quædã domi- 84 röoic quid ſignificet apud Ciceronem.(rone. Sʒ In emptionib. dominiu legitimũ ſex modis perfici, ex Var- 86 Poſſeßio definitur eſſe uſus rei apprænſcæ aà iure ſeparatus. & num. ↄ2. 95 87 Declaratur prædicta poſſeßionis definitio. Ss Vti poſſumus etiam citra nomen poſſeßionis. 80 Apprænſio propriè poſſeßionis eſt, græcè aaroxs dicka. 90 Poßidere dicitur qui poteſt ſedere,& ſic quirẽ apprændit 9¹1 Poſſeßio e uſis pro eodem. 93 Po/ſeſio nihil cõmune cũ dominio ſeu proprietate habet. 94 Explicatur nihil cõmune. naturaliter. de acquir. poſſ. 95 Poſſeßio facti eſt, non iuris. 96 Poſſeßionem etiam iam ortam& acquiſitam facti eſſe. 98.99.100.101. 92 Poſtliminium in his procedit, quæ dum acquiruntur ficti ſunt,& quæſita ſunt iuris.(ſimul. 102 Poſſeßio iure naturali inuẽta per apprænſionẽ& animum 103 Que facti ſunt, iure ciuili, quò minus ſint, fieri non poteſt. 104 Serui iure gentium non multum à liberis differebant, iacʒ aliquot exemplis declaratur.& num. 105. 106 Poſſeßio iure gentium ſeruis non fuit inhibita. 107 Quoties lex ciuilis cauſam improbat, ea naturalis poſſeſsio iniuſta dicitur, ac pro nulla habetur. 108 Poſſeßio naturalis iniuſta, ciuilis iuſta quare dicatur. 109 Ciuilis poſſeßio à naturali in ſubſtantia non differt. 110 Poſſeßio eſt principaliter naturalis, ſed per approbationẽ nuu Item fit ciuilis poſſeßio per nouam formã à le-(ſit ciuilis. ge illi traditam. Exempla habes num. 112. 113. 114 Poſſeßio naturalis facti, ciuilis uerò iuris eſt, et naturalis ae ciuilis poſſeßio nõ ſunt ſeparatæ ac diuerſæ omnino ſpe 1¹5 Frequenter in legib. quæ iure naturali uel gen-(cies. tium inducuntur, facti, quæ iure ciuili, iuris eſſe cen- ſentur. Rationem uide num. u16. 117 Refelluntur argumenta, quæ aduerſus diffinitionem uſuca pionis à lureconſulto traditã obijci poſſunt.&⁸. u9 120 Peragi ueteres dixerunt perfici. 121 Peragere reum, peragere litem, quid. 122 Intentio libellum petitionemue ſignificat,& intendere age 123 Intentionis de finitio apud rhetores.(re eſt. 12 4 aaærapaots ́ Andᷣpaots. 125 Intentio& depulſio unde formentur. 126 70 zuε„⁴‿eεοσνquid. 127 Intentio& depulſio quid apud luriſconſultum. 128 Exceptio intentionis. 129 Vdalrici Zaſij honorifica mentio. 130 Intentionem& in reo dici poſſe. 131 Nouus intellectus ad reſpõſum Vlpiani inl. generaliter. ff. 132 Diſputationum util itas.(de except. Cce 4 G num. 61. 1 6 al I.j. de glan. le- gen. b§. gallinari. In ſtit. de re.di. c l. ſi proprieta- rius. de dam. infect. d l. oleum. de dolo. 7 e lfin. fl eod. 8 CONSVLTI ODB QVINQAVBE PTIONE ELIBER. AEC conſtitutio tam breuis con- ciſaqʒ eſt, ut neq; diuiſionem, neq; l in ſumma cõpendium aliquod ad- mittat Adeò autem exiſtimata eſt difficilis, ut Petrus Bailardus non incelebris tempeſtate ſua pro feſſor, ingenuè faſ- ſus ſit, eam àſenõ IMPPP. VALENT. intelligi. †At AX20 Theod.& Arcad. Auggg. Accurſ.q;dignum Theodoro præſect. fama nominis ſui præt. Aphri- rati, nihil uideri in cæ. iure quod a ſeper- ceptum nõ fuerit, exiſtimauerũt hac lege caueri finium regun- dorum iudicium, tum quoq; dari, cùm de le- uiſsima, nulliusq́; æſtimatiòis re agitur, idq; hac conſtitutione expreſſum, quod antea a- genti ſoleret exceptio quinq́; pedum obijci. Quid enim uilius paſſu terræc tid nanq; ſunt quinq; pedes, nempe quantumpatsis, id eſt, apertis brachijs efficere quis poteſt, unde di- ctus paſſus. Horũ ſententiæ autor uideri po- tuit Iſidorus, qui Erymologicòn libro v. cap. XXV. EFinium regundorum, inquit, actio di cta eſt, eò quòd per eam regãtur fines, utrin- que ne diſsipentur, dummodo nõ anguſtio- re quinq; pedum loco ea cõtrouerſia ſit. S ed hanc ego interpretationem probare nõ poſ- ſum, quòd mihi non fit ueriſimile de quinq; pedibus inter fines iudicium olim nõ conſti- tutum, diuinantq; id interpretes nulliuslegis argumento ductiſnec Iſidorum quidem ad- ducunt, qui, ut ſeimus omnes, malus eſt lati- nitatis autor, olim apud proauos magno in precio fuit, nunc deorum beneficio repulſa ignorantiæ caligine,& inſtauratis Græciæ la tinæq; linguæ ſtudijs nequaq́; idoneus habe tur, quem lectione ſua docti dignẽtur. ĩSed & qui credemus de quinq; pedibus non red- ditum olim iudicium, cùm de modica glan- de ¹,de piſce, de ouo cõſtitutæ ſint actiones be Atqui traditũ cõmuniter eſt, omni tempore de re minima actiones à prętore conſtitutas, iusq; tum prouocandi indultum“, præterquã cum extraordinario iudicio quis experiri ue lit, uel aduerſus ius cõmune intendere“, quo rum neutrũ hoc caſu erat Adde quòd quin- que pedum exceptioni locum fuiſſe in iudi- cio finium regundorum Caius lureconſul- tus, ex Solonis lege, eſt autore, cùm eum qui in finibus ſui prædij arborem plantat, iubet quinq; pedum ſpacium relinquere:nec adeò uilis ſit quinq; pedum ſpacij æſtimatio, ut de ea reddi non debuerit iudiciũ, cùm plerunch ex qualitate loci& cõmoditate uicini inten- datur precium: quo fit ut omnino uideatur Accurſj hæc ſententia reijcienda, quis Bal- dus, Paul. Salic.& pleriq; alij in eam iuerint. Hinc factum, ut Petrus Crinitus de honeſta diſciplina lib. x Xαv. cap. IIII. ad Caij Solo- P E DVM „AND. AL.CIAIIIVRIS PRAESCRI⸗ nisq; legem reſcriptum id referendum exiſti mauerit, quo loco uerba legum tanquãà De cemuirorũ fuerit conſilio, ex formula recen- ſet, atq; adeò leges ipſas gignit, oblitus apud Caium inPandectis ſuis Florentinis nuſquã ainch pedes legi, —„, ed duos, zu ea =jVinq; pe Moνea Ae w dum Præ Tametſi Bulgarus 10 ſcriptiõe itemq;blutarchiin ſ(ubmota, Solone interpres finalis iurgij uel 1o⸗ aliter ſenſiſſe uide- antur, quod alibià nobis traditũ, nec in præſentia diſputandum eſt. fCæterum& hæc interpretatio explodenda eſt, quæ corre ctionem inducit,& eam Caij legem ſumma editam ratione abolet, Cur enim credamus hic conſtitutũ, ut uicinus in cuius finibus in- 20 tra ſtatutum terminũ plantata ſit arbor, exce ptionem huius rei cauſa edens nõ audiatur⸗ Atqui uidemus alijs quoqʒ recẽtioribus prin cipum ſanctionibus hanc rem non neglectaã, ut cùm Arcad.& Honor. inter meniana, quę Græci εεαασνυνœᷣσ οcant, liberi aëris ſpaciũ pe- dum decem iubent relinqui f: uel cùm Theo- doſius iunior arbores nullas intra totidẽ pe- des iuxta aquæductus plãtari præcepit quæ omnia ſumma ratione conſtituta haud ita fa- 30 cilèabrogari ea correcta poſſe credendũ eſt. Verðùm nec uerbis legis hæc Criniti expoſi- tio conuenit:cum enim is, qui intra quinque pedes arborem ſerit, in ſuo ſerat, quorſumo- pus eſt eum quicquã intendere, quin potius aduerſariũ ſuum actorẽ facit,& agentem ex- ceptione, quòd lex Caij abrogata ſit ſummo- uetenon ergo præſcriptio ipſa ſummota, ſed intentio, id eſt, uicini actio eſſet: meritò igi- tur diffinimus nõ eſſe bonum iuris interpre- ao tem hunc Crinitum, ſed cõſultius eum factu rum fuiſſe, ſi intra ſtudiorũ humanitatis can- cellos cõſtitiſſet, memor illius ſenarioli, Quã quiſqʒ nouit artem, in hac ſe exerceat. fScien dum itaq; lege duodecim tabularũ cautum, ut inter uicinorũ prædia conſtitutis finibus quinq; pedum ſpacium relinqueretur, quò ire, agere uterque dominus poſſet, itemq; ut circumuerti aratrũ facto eatenus ſulcouale/ ret tld ſpacium uſucapi eadem lege prohibe so tur: deinde poſt Decemuiros lata eſt lex Ma nilia, quæ quoties de his ins pedibus con trouerſia eſſet, eligi arbitrum ſeu agrimenſo rem iuſſit, qui fines eos regeret,& ex arte ſua conſtitueret VItra uerò quinq; pedes, quo- niam lis tum nõ finalis, ſed proprietatis uide tur, prætor erat adeundus, quod& quadam epiſtola ad prouinciales Imp. Conſtantinus declarauitHinc M. Cicero lib. de leg.I. in e- mendatis codicibus, cùm docuiſſet Peripate 6o ticos ab Academicis nõ rebus ſed uerbis dil- ſentire: Controuerſia, inquit, de finibus nata ell⸗ 9 f lpen Cun di pni g Lomni(4 aqueti E V 10 11 12 13 14 13 3 1 fule iisholus l ATrbomian dicemagla lm ſcetr( ſummota f guutinenti dumptal rhenrepol onlgnösli ennepreſti polbinhuiu ſeipeio cum gralſeratle mehuiuſmo denci, quo Umoslub lc uCldug feruribidẽ d 1sCuncisn tis inalibue titinus ace ſepecã qui 1 ſeruatione j iaretQuib tonend ho⸗ ncgpedum oq; recktioribuyi ncremnonnegeci Ar intermenianag lideriaeris ſpaciy inqui:uel cumllep nullasintratotiii plätaripræcepiem conſtitutamudiah ta poſſe credencũc zis hæc Criniti epol nis, quiintraquinqu ſuo ſerat,quorfumo- nrendere, quin pou Sfacit,& agentemel jabrogataltumm tio ipla ſummouiſ ctio eſſet: metioi bonumiurisintepee d cõſultius eum 3 iorũhumanitati cM rilliusſenarioliOu acſeexerceat Sce im tabularũ calllm lia conſtitutis funbo m relinqveretu’qm inus poſſet ſtemql a0 eatenus ſulcouub 16 17 18 19 20 „s Ce quinq; pedum præſcriptione. 59, eſt in qua quoniam uſucapionem XII. tabu- læ inter quinq; pedes eſſe noluerunt, depaſci ueterem poſſeſſionẽ academiæ ab hoc acuto homine nõ ſinemus, nec Manilia lege ſingu li, ſed nos tres arbitri fines regemus.; Oſten- dit idem& Agen- nius Vrbicus, qui corum libera peraga de cõſtitutionibus agrorũ ſcripſit,& huius argumenti Iunij Ny ri libellum eſt interpretatus. Cùm enim Iu- 20 nius Nypſus docuiſſet de rigore& fine con- trouerſiam eſſe, quoties inter duos plurèsue terminis ordinatis, ſecundum legem Mani- liam intra quinque pedes agitur, ſubiecit ille hæc uerba: t De fine lex Manilia quinq; pe- dum latitudinem præſcribit, quoniam hanc latitudinem, uel iter ad culturas accedens oc cupat, uel circumactus aratri, quod uſucapi nõ poteſt: iter enim nõ quaà ad culturas per- uenitur, capitur uſu, ſcilicet quod in uſu biẽ- 20 nioò fuit. Refertidem Agennius conſtitutio nis huius uerba longè diffuſiora, ut appareat à Triboniano conciſam,& in Iuſtiniani Co- dice magna ſui parte mutilatam fuiſſe. Ea o- lim ſic erat: Quinque pedum præſcriptione ſummota, finalis iurgij uel locoꝶ libera pera gatur intentio. Sola ſit igitur huiuſmodi legi bus una præſcriptio, quæ improbi petitoris refrenare poſsit inuidiam, ſi ueteribus finem cum ſignis limes incluſus congruum erudi- 30 ta arte præſtiterit: nec uerò prolixioris tem- poris in huiuſmodi locum habebit ulla præ- ſcriptio, cùm diuturno ocio alienũ rus quiſ- que aſſerat ſe diligentius coluiſſe, quandò o- mne huiuſmodi iurgiũ ſolo præcipimus iure diſcindi, quo artis huius peritis omne cõmi- ſimus ſub fideli arbitratione iudiciũ. Datum vII. Cal. Aug. Auguſto& Batone c oss. Re fertur ibidẽ& huius tituli lex ultima his uer- bis: Cunctis molitionibus& machinis ampu 40 tatis, finalibus iurgijs omnẽ modũ quẽ præ- ſcribimus, ac de eo tantũ ſpacio, hoc eſt, quin que pedũ, qui ueteri iure pręſcripti ſunt, ſine obſeruatione temporis arbitros iuſsimus iu- dicare. t Quibus uerbis apparet, priore cõſti tutione nõ hoc fuiſſe actum, utpręfinitio illa quinqʒ pedum tolleret(quod& infra diſputa turus ſum)ſed ut ſecundũ limitẽ ab agrimen- ſoribus iudicaret᷑, reiecta omni uſucapione ſeu præſcriptione, quæ ex poſſeſsione diuti- 50 na uicino acquiſita diceretur. Quãuis enim per recentiorũ Cæſarũ leges generaliter fuiſ ſet conſtitutũ, ut omnis actio, omnis res ſpa- cio X. uel X X. uel X X X. uel X L. annorum acquireret᷑;, huiuſmodi tamen generales con ſtitutiones ad eum caſum trahendæ nõ ſunt, in quo ſpecialiter lege ueteri prouiſum erat:. 21 TVnde ſequit᷑ ut cùm ſpecialiter X II. tabulæ 22 uſucapionem inter quinq; pedes eſſe nolue- rint, nec hodie quidẽ, q;uis prorogato tempo 6 re, uſucapioni ſit locus,& noua lex à uetere declaret᷑. Et ex his prima cõcluſio, quã diſpu tandam propoſui, defendi poteſt. tAnnotandum in primis eſt, inter quinq; fi niũ pedes nullã eſſe præſcriptionẽ ſeu uſuca pPionẽ, qd M. Cic.& Agẽnius Vrb. teſtant᷑, et relatũ erat in ſequenti I heod. Arcadij,& Ho norij cõſtitutione:fcui in fronte nõ abſimi- le, quod& iure põtificio traditũ eſt, in diœce ſum& ſacrarũ præ fecturarũ, itemq; parochiarũ finib.b uſucapioni locũ nõ eſſe, idq; cauſa euitandæ (ut interpretes aiũt)cõfuſionis Sed& in re gni uel imperij confinijs præſcriptioni locũ nõ eſſe uerius eſt,& agros limitaneos aduer ſus milites, quibus aſsignati ſunt, nunq́; uſu- capi à, ꝙ ſcilicet publicè interſit ad ſolos mili- tes eos pertinere, qui fortius pro repub. de- certabunt, longiusq́; hoſtes ſubmouebunt, ſi etiã de propriaipſorũ re agatur: quã rationẽ in Alexãdri uita Ael. Lampridius refert. Cæ terũ cùm hæc exempla diuerſis rationib. ſub nixa ſint, apparet diſſimilia àcaſu, quo de agi tur, eſſe. i Putauerim igitur idcirco prohibitã inter quinq; pedes uſucapionẽ, quoniã qui intra eos poſsidet, iure cuiuſdam facultatis poſsidere uidetur, Nec enim fuit æquum in id uicinos adigere, ut fines accuratè cuſto- diant, inuicemq́; qualibet hora digladient᷑ ne limesexcedatur, cùm huiuſmodi rixas lex ab horreat, ceu longè omniũ pernicioſiſsimas;: nam& uetuſtiſsimus poëta Phocylides, c Vasptovee ce= d&οο αυσ ς έφρενο. vνντ νςmMμάεενον dνεεοσ νxσæ dν&. Vicini caue tranſilias confinia fundi. Optimus in rebus modus, uſurpatio praua eſt. In his enim iurgijs inter uicinos plerũq; uidemus, ut qui humanior& melior fuerit, neceſſe habeat ſuccũbere: qui uerò deterior eſt, lucrũ faciats. meritò igitur inhibita eſt u- ſucapio, iubeturq; ut ex limitib. ſolis res iudi cetur, cùm quicquid ultrà poſſeſſum ſit, iure uicinitatis& amicitiæ uideat potius uſurpa- tum. Accipienda enim hęc eſt interpretatio ſuadente humanitate, cùm alioquin qui uſu- capioni uel pręſcriptioni innitit᷑, impio reme dio uti uideat᷑i.t Vnde& arbitri in quos hac lege cõpromiſſum eſt, ut ſecũdũ ęquitatẽ ius dicãt, præſcriptiõòis exceptionẽ nõ admittẽt, qᷓd à pleriſqʒ traditũ, in præſentia ſubuertere nõ attinett. tReceptius tamẽ uidet᷑, uſucapio nem aduerſus naturalẽ ęquitatẽ nõ eſſeh, cùm lex bono publico introductã aſſerat, ne dñia rerũ in incerto ſintt Sed quomodo hæcuer ba intelligemuss an quia alias difficulter do- miniũ probari poſſet, niſi ex poſſeſsione quę reret᷑? quæ ſentẽtia Iac. Alberici, aliorũq; ue- terũ fuit.tEt nõ arbitror: quid enim publicè hoc intereſt, cùm om̃ino penes alterutrũ, uel poſſeſſorem uel actorẽ, remanere res debeat: nec reipub.intereſt unũ magis q́; quemlibet aliũ eam habere, dum municeps ſitn. fan, qd Pau. Caſt. uidet᷑ ſenſiſſe, ut quilibet poſſeſſor dñij ſui ſit certus?tum em̃ diligẽtius colet. Et neq; hoc probo, cũ cultura utilitatẽ ſinguloꝶ annorũ repræſentet: quæ res colonos quo- que& partiarios noſtros diligẽtes efficit. Ad tur intentio. 23 5 16. quæſt. 3. quicunq;. 24 25 c c. ſuper. de par. d l. agros. C. de fund. limit. 26 e l. ij. de uia pu. fl. cum oportet. j. de bon. quæ lib. g l.iij. de donat. int. uir.& ux. h l. qui iure. de ac quir. poſſ. i§. habeat. in au then. ut eccle. Rom. 27 k Felin. rubr. de præſcr. 28 1 gl. c. ius gene- rale.j. diſt. 29 m l. j. de uſucap. 30 31 n l. ſed e ſi.§. cõ ſuluit. de pc tit. hæred. 600 de quòd nec tanta hæc eſt utilitas, ut ideo pri 32 uari iure ſuo quiſquã debuerit. ICrediderim igitur in eo uerti bonum, ne dominia ſint in- certa, quoniã huiuſmodiex incertitudine li⸗ a lfin. pro ſuo. tes oriebanturꝰ, quas finiri publicè intereſt. 33 Ethac ex ratione uidetur illa quęſtio eſſe de cidenda, qua dubitatum fuit, an is qui bona fide rem uſucepit, ſi deinde cognouerit ad quem rei dominium pertineret, in foro con- 5 Bart. in extra- 3 ua uerb adde hi uiſum eſttenerib, quoniam hoc in foro ceſ nunciationẽ. ſat ratio legis, quæ uſucapionẽ induxit, ut li-⸗ 34 tium finis eſſet: fat in eo foro nullus eſt liti- c c. nouit. de iu- bus locus c, ſed debet quilibet Chriſti ſacris dic. initiatus bonã fidem agnoſcere,& ultrò rem ad dominũ deferre: quibuſcũq; enim uerbis d Bald. auth. ad lex loquatur, iubeat, fingat, præſumat“, nun- hec. C.deuſu. quam naturalem illam iuſtitiam abolere po- teſt, in qua cardo omnis, fundamentũq; euan gelicæ ueritatis reſidet. Hinc uidemus, quòd ſi lex prohibeat uxori ultra centũ relinqui, ſi quis ſupra legitimũ modũ illi reliquerit, mo- nachosq; inſtituerit, debebunt hæredes ſcri- e Bal. conſ. 41 pti Chriſtiana pietate admoniti conniuenti- uol.5. bus oculis permittere ut qualiſcunq; teſtato- 35 ris uoluntas obſeruet. tPeccat enim hæres, qui uoluntatẽ teſtatoris nõ ſeruat, tametſi nõ 36 ſolenniter factam j: fquapropter etiã ſi in co- f Ang. l. quidã. dicillis quinq; teſtes nõ interuenerint, obſer §. illo. C. dene uandos tamen eſſe Cor. cenſuits: nam& Pli. ceſ ſer. Cæcilius epiſt. lib. v. Legatũ, inquit, reipub. 8 Cor. conſ.u factum, ſi ius aſpicias, irritum: ſi defuncti uo- uol:ij luntatẽ, ratum& firmũ:mihi autem defuncti h Feli. in proæ. uoluntas(uereor quam in partem Iurecõſul- Greg. ti quod dicturus ſum accipiant)antiquior iu- 37 re eſt. Hinc ſtipulatio alteri facta in eo foro 38 obligat, cùm iure ciuili ſit irritan. thinc ſi quis ad ſacerdotij opulenti munus ſit deſignatus, i Innoc. c. inno tametſi ſolenniter electus nõ proponatur,& tuit. de eo qui ideo iure humano deſtituatur, in conſcientię furt. tamen foro propter eligentiũ uoluntatem eſt 39 tutus i Sed& ſi creditorà iure ſuo legis iuſſu k Bar.. ſipœnæ ceciderit, nõ tamẽ ideo in eo foro debitor ab- de cond. inde. ſolutus cenſebitur, niſi re aliena demũ reſti- 40 tuta k. f Sic& qui ſolùm pactione nuda cõtra dixit,& iure ciuili conueniri non poteſt, diui 4¹no tamen iudicio reus cenſebitur Et hæres I Bal.c.j. de pa qui inuentarium ritè non confecit, ſupra hæ- ctis. reditatis uires diuina lege non obligaturn, m Dock. cùm aliter ſit à Iuſtiniano cautum:& eius cal „ Alhee cöftua culus qui dignum elegit, omiſſo ſcienter di- gniore, iure pontificũ ualet, in foro conſcien tis. d 11. 5— 3. deapht 2 tiæ periculoſe egiſſe dicitur“. fSic qui alicui empt. 45 deber Eadem ratione qui exceptione rei iu q 12. G.z.· frater· dicatæ tutus eſt, ante deum nõ erit tutus, ſĩali nitas. quo tempore ſciuerit rem petitoris fuiſſe:cu- D. And. Alciati 601 ius ſcientiæ Pprobatio nulla alia erit, quàm ex ipſius cõfeſsione:, cùm alioquin ignora allegare poſſit,& præſumptionẽ legis, ex ſententia oritur, ſequi. ſ Hinc etiã titut ma 6 ter ab hæreditate filij per ſubſtiturũ pupillo 4 expreſsim datũ excluſa, poſsit tamen in foro cõſcientiæ quadrantẽ iure naturæ ſibi debitũ e ſipag petere, ꝙ in eo caſu iniqua duraq; ſit lex ciui- lis, unde ipſa omnino reijcitur: cuius ſenten- ſcientiæ(ut uocant)reſtituere teneatur?& mi 10 tiæ aſſertor eſt Archid.“ Cor. Deciusq́;: rSie 47 &mulier, quę nõ autore agnato cõtraxit etli lege municipij nõ obligetur, foro ta diuino cenſebitur obligata', dum decepta nõ proponat᷑. Sic generaliter uidet᷑ cõſtitutũ,in 48 deinp. tam men ſdeteſh. eo foro obſeruandũ eſſe teſtamentũ, q́ʒuis in eo ſoli duo teſtes ſint adſcriptiꝰ, quia di ſanctione dicit᷑: In ore duorũ uel trium eſto/ mne uerbũ. Et ideo pleriſqʒ uiſum eſt, hęredẽ qui nõ ſolenni teſtamẽto ſcriptus eſt, ſi de uo z0 luntate teſtatoris certus ſit, iuſtè eo in foroa- dire poſſe, fructusq́; uero dominio acq uina teſt. Atchanel boſlſo. uire- re Y.f Quapropter& cùm teſtator filio, ſi dece deret ſine liberis fratrẽ ſubſtituiſſet, isq; reli- gioni nomẽ dediſſet, reſpõſum à pleriſq;ſcio, diuino in foro ſubſtitutioni locum eſſe:quo-/ niam luſtiniani ſanctio, qua monaſteriũ præ X Auth. nü tulit⸗, uoluntati teſtatoris aduerſatur, cuius aATri ſumma ratio apud myſtas eſſe debet. Et ex 50 his uidetur probabilis eſſe noſtra concl uſio, z0 ut qui ſola præſcriptionis exceptione eſt tu- tus, in foro cõſcientiæ tutus nõ cenſeat: ſi neſciat rem adaliũ pertinere, præſum nam ptio- niq; adhæreat, quã lex ex tẽporis lapſu indu- xit, is nõ ſola præſcriptiõe eſt tutus, ſed igno rantia, quę apud Deum ueniã meret. Quod a usami ſi qua pronunciato huic noſtro adhuc aduer Gſi ſent᷑, à me inter diſputandũ ſubmoueb ütur. tAnnotandum iterum eſt, ex Accurſij ſen 5¹ tentia præſcriptionẽ hic pro exceptione acci 40 pi, uidenturq́; noſtrates exiſtimaſſe idẽ pror- ſus eſſe præſcriptionẽ quod& exceptionẽb. b Maänin Hinc in rubrica dicitur, de exceptionib, ſeu excepi. præſcriptionibus. Et alibi, præſcriptiones fo- ri à principio litigatoribus opponendas“. Et alibi, omiſſam pręſcriptionem dilatoria ſtea exerceri non poſſed. Rurſus, præſcr so annorũ& ẽ. Quibus omnibus ſatis oſtendit, c fnCu m PO iptio d lpen ct Imp. Lcontrili inoffetthe llpen f de praſit xxx. idem pręſcriptionẽ& exceptionemeſſe. Sed eſſe uidetur quia proprie pręſcriptio rerum quam immobilium, uſucapio eſſe cenſetur, 5² dgolo/ ntiã r Ag. 9 4 quæ os. .6. tl. precbu 31. u Abbnla 1 Xc cum ſſ, 55 percüth deuſus diliod bilbusplo Apromlcue 5 bmr Dlelul vm domialü bo ecautollalel wipropuien unnipbaubollale Mdiofamiliæ vrIadiec oplorũclim laſü miiconlenl nunu dem quodtr upotequodi tnanökerrig vridominia medullb ius i rnt dilcetilluc m inſtar eic uminiũ di rec nhllü urlit iegolebis maldes ſube uerũ conce xyluiionec elui necelſ ih aul C. Ruſucapi tiapafe üctmice plebionem. 15 pumdocn ſdä dum. C. dea- 1 3 ſ moueri arbitratus ſum. Nec negari poteſt, r Plitlen.. Teijcit. XGI, gric. G cen]. drhaun he 5 2 1 F 54 erllohuiſn 2 * Pulum eſt heni woſerpues eſtſi i Bar..fin. pro us iiriuſteedinſong 4 eduoräuel riume decõceſſ.præ. ero dominio gays 8 nud munio acgn ij. de uſuca. mtelteiorfllo lin1 elubſtiwillet ig eſpõſuma plericſan urionilocum eller d, quamonaſte, loris aduerſatur cun ſtas elle debet fkia Inſti de eo cui elle noſtraconclli l. cu. onis exceptione ci tutus no cenſezsnn ertinere, prelumpib Iadiuo..ſipi ex tẽporis hpſu iiu' gnor. de re iu. tiõe eſt tutus ſelinn m uenũ meret Qui- iic noſtro adhuc aiu tandũ ſubmouedin um eſt exaccuſjſe l uis ergo de icpro exceptionen een es exiſtimaſſe icẽèpu quod& exceytiui ur, ce exceptionbſi libi præſcritonai G ibus opponenca 1 prionem dilaorimd ds Rurſus præfciyi ræſcriptio petemi tuinquennalbatud lects Epralaini reſcriptio adueriug derſarij nomenio 3 eo müüitie quulnl lnaturalier. uon euei euſeg ud proponiculya lruſ.. eſ qulb,. uit, p nelii boſſ. ioti pem⸗qli 4 p wſenpeun ſiid 59 60 61 6² 63 onẽ X2, ai Rtendi 1l antepen. C. 3 les de excep. „tione excepue h, ar Ce qumq; pedum præſcriptione. 5 auuοτινένιπανε fic recentiores diſtiniũt“:fEſt quoddam ius extempore congruens, autori tate legum uim capiẽs, pœnã negligentibus inferens, finẽ litibus imponens. Qua ex diffi nitione in noſtra lege ſuprà hanc uocẽ acce- pi, dum uſucapionè inter quinq; pedes ſub- hanc quoq; ſignificationẽ huius dictionis eſ- ſeb, ftametſi ea diffinitio mihi non ſatis pla- ceat, cùm quandoq; etiam aduerſus eum præ ſcribat᷑, qui nullius negligẽtiæ reus eſt fqua lis eſt qui ignorats: is enim ex proprietate ſer monis, quæ in diffinitionib. obſeruanda eſt, 6 nõ recte dicit᷑ negligere: ſnam& non ſemper præſcriptio finè litibus imponit, imò plerũ litis ingreſſum nõ impedit, eiusq; probatiõe opus eſte. Adde quòod Iureconſulti finitionẽ ſufficere uerius eſt, qua ille uſucapionẽ eſſe dixit᷑ acquiſitionẽ, uel adiectionem dominij per cõtinuationẽ tẽporis lege diffiniti.t Quæ diffinitio& in rebus mobilibus,& in immo- bilibus procedit, cùm utranq; indifferenter, & promiſcue Iureconſulti uſucapionẽ appel lent. Dicitur autẽ adiectio dominij, quia ue- rum dominiũ ex conſenſu nõ trãsfertur, ſed ex autoritate legis. Vnde& adiectio bonoꝶ ubi propriè nõ eſt hæreditas, ſed ſola princi- pis autoritate quis pro hærede habetuis:& ad iectio familiæ M. Cicer.& Corn. Tacito lib. XVII.& adiectio pignorũ in cauſam iudicati captorũ, cùm uendunt᷑ autoritate iudicis, do mini conſenſu nõ expectato*:& adiectio in diem, quòd translatio dominij uerè non fiat, utpote quòd in aliũ, qui licitatione ſuperaue- rit, transferri poffit. iln uſucapione enim lex ueri domini autoritatẽ, atq; eius perſonæ& medullis ius inhærẽs omnino auferr nõpo tuit licet illud inefficax reddiderit,& quod- dam inſtar eius dominij alteri adiecerit, q́d 10 20 30 dominiũ directò acquiri uſucapione rerum 40 mobiliũ, utiliter in rebus immobilibus bona fide poſſeſsis, per exceptionẽ tantũ, quando mala fides ſuberat, cõmuniter traditũ eſt, q́d ut uerũ concedamus, omne eius adiectionis appellatione cõtinetur t Nec in ea diffinitio- ne fuit neceſſaria tituli, uel bonę fidei expreſ ſio, d Paul. Caſt. credidit, cùm hæc ſubſtan- tiam uſucapionis intrinſecus nõ reſpiciant, ſed ſola poſſeſsio referenda fuit. Vnde uſuca pio dicitur, id eſt, acquiſitio per uſum, id eſt, poſſeſsionem:hincq; fit ut defectus poſſeſsio nis quandocunq; ſuperueniens uſucapionẽ interrumpat%, cùm in bonæ fidei defectu ſe- cus ſiti eſt autẽ uſucapio uox ipſa effectus ſi- Flieateunenne meritò non debuerit per cau- am ſuã ſimpliciter definiri. Et hæc quidẽ ue- ra ſunt, ſed tamẽ nõ ideo adhuc declaratũ eſt, quæ propria ſit præſcriptionis ſignificatio. ISciendum igitur exceptionẽ generale no men eſſe cuiuſcũq; defenſionis quoquo mo- do actioni obiectæm: præſcriptionẽ uerò eam dici, quæ directè intentioni nõ aduerſat, ſed ſolum de ea limitat. Fab. Quintil. lib. vI. cap. Vi. Cum ex præſcriptione lis pendet, de ipſa 50 60 re quæri nõ eſt neceſſe: ut cùm ignominioſo patri filius pręſcribit, de eo ſolo iudicatio eſt, an liceat: quoties tamen poterimus, efficien- dum eſt, ut de re quoq́; bene ſentiat. Erpaulò inferius: Sed frequentius etiã quæritur de in tentione.& quę ſequunt᷑.t Quibus uerbis ap paret exceptionẽ intentionis eſſe, quæ dire- ctò agẽti repugnat:præſcriptionẽ, quę inten tionẽ quidem nõ negat, ſed eam reſtringit, ut eo in caſu, quo agitur, nõ procedat. f Victori nus præſcriptionẽ eandem appellari poſſe et exceptionẽ ab Oratoribus ait: in iure autem præſcriptionẽ dici ipſum ius propoſitũ: exce ptionem autẽ, cùm ius ipſum propoſitũ ab a- ctore, aliter reus accipit, interpoſita aliqua cõ ditione& ẽ. fSolebat enim exceptionum om nium ſic formula concipi, ut per dictionẽ Si non, uel ſimilem obijcerent᷑. Vnde illud: Ex- tat Neruæ& Atilicini ſententia, dicentiũ ita eſſe excipiendũ, ſi inter me& te nõ cõuenit utuniones reddantur. Et alibi: Aduerſus ex- ceptionẽ hanco, ſi nõ eius ſit res, replicatione adiuuabit᷑, aut ſi res iudicata nõ ſit. rurſus da- bitur poſsidenti hæc exceptio?, ſi non conue nit ut eadem res mihi quoq; pignori eſſet: ite rum& ille excipiat, ſi non conuenit ut ſibi ſit res obligata. Igitur ſi exceptio oppoſita, hu- iuſmodi eſſet, ut intentioni non aduerſare- tur, quia etiam ſi intentio uera fuiſſet, nihilo- minus exceptio procederet, nõ erat aliter de ueritate intentionis quærendum ſed ſtatim de exceptione cognoſcebatur. †Et ideo præ- ſcriptio dicta eſt, quòd anteq́; actor probaſ- ſet, ea ſcripta obiectaq́; in cõtrouerſiam dedu cebatur. Hinc moratoriæ præ ſcriptiones di ctæ,& præſcriptio militiæ,& præſcriptio fo- ri Iureconſultis. Sic Quintil. in declamationi bus: Accuſator præſcribit, quòd bis de eadẽ re agere nõ licet. Sic Vlp.a Marito iure mari ti accuſanti illa præſcriptio obijcitur, ſi nõ le gem prodidiſſe dicatur. Et alibi:Præſcriptio- nes quæ obijci ſolent accuſantibus adulterij, antè ſolent tractari q́ᷓ; quis inter reos recipia- turr. Hinc& Cic. de finibus bonorũ& malo- rum:Omnis autẽ in quærendo quæ uia qua- dam,& ratione habetur oratio, præſcribere primũ debet, ut quibuſdã in formulis ea res agatur. Hinc Quintil. lib. 111. cap. VIII. Præ- ſcriptiones, inquit, in quibus maximè uide- tur manifeſta translatio, eaſdem ſpecies ha- bent, quas hæ leges, quibus agitur de nomi- ne, de ſcripto, de ſententia, de ratiocinatione & ëẽ. Victorinus quoq́ʒ in Rhet. Cic. non mul tum diſtare translationẽ à præſcriptione re- fert:ſicut& Fortunatianus, qui translationẽ transferre actionem ſcripſit, præſcriptionẽ perimere: ea enim à principio probata, extin guitur actio. Quo fit ut potiſsimũ de dilato- rijs præſcriptio dicatur, ſiue à perſona, ſiue à re, ſiue à loco, ſiue à tempore præſcribamus, cuius rei exempla latius ille proſequit᷑.t Ve- rùm& exceptiones quæ ſi probatæ eſſent li- tis ingreſſum impedirẽt, præſcriptiones pro priè dicuntur, quoniam& hæ à principio 54 65 66 n l. apud.. item quæritur. de doli except. 0 I.ſi quis rẽ. de exce. rei iud. p l. ſi debitor. de big. 67 68 q lij. de adult. r l. ſi maritus.§. pen. eod.tit. 69 5 I. perẽptorias. C. ſent. reſc. a.præſcriptio- nes. cum! ſeq̃. C. de except. 70 b l. emptor. C. de præſcrip. lon. temp. 71 s l. translat. de uerb. ſig. d l.nam& po⸗ ſtra. de iur. iu. 72 73³3 e l. ſi non. C. de iniur. 74 75 76 f klocis. de uer bor. ſig. g l. quæſtio. eo. tit. 604 ante litis conteſtationem obijciuntur, fitc ea rum conteſtatio, deinde poſt iudicium acce- ptum actor intentionẽ ſuam probat tumc reus conteſtatã præſcriptionẽ quandocunq; proſequi poteſt. Hinc eſt quòd exceptio ex uſucapione proueniẽs, præſcriptio diciturb, quia agenti rei uendicatione dominoà prin- cipio præſcribitur, fitq; conteſtatio, ſi nõ tem pore à lege diffinito poſſediſſem, deinde lite cõteſtata,& probato ab actore dominio, poſ- ſeſſor ſuam exceptionem probat,&abſoluit᷑. Cæterum quia aliæ exceptiones, quæ litis ingreſſum impediunt, ſemper ferè in prom- ptu habent probationẽ, ut rei iudicatę, tranſ- actæq́;, itemq́; iuriſiurandi: uſucapionis ue- rò non item(nec enim ſolent publica docu- menta confici quo quiſq; tempore poſſede- rit) ideo frequentiore uſu receptum eſt, ut u- ſucapionis præſcriptionẽ dicamus: præſcri- bendum enim conteſtandumq́; aduerſus do minũ erat, deinde poſt eius probationes, de præſcriptionis ueritate ordinario iudicio do cendum d. Et hæc propria eſt præſcriptionis ſignificatio, quam ueteres Iurecõſulti obſer- uarunt. tRecentiores uerò quoſdam ex pon tificibus imitati, hoc nõ ſatis percipientes in eam corruptelã inciderũt, ut ſe præſcripſiſſe fundũ uel domũ dicerẽt: cuius locutionis nõ arbitror exemplũ apud certę fidei autores re periri. Nam& cùm lex præſcriptam actionẽ ait, nõ uſu acquiſitam, ſed tempore excluſam ſignificate. Hic igitur apparet, pręſcriptione quinq; pedũ, exceptionè intelligi, quã quis obijcere uoluiſſet, quia quinq; illos pedes ſe uſucepiſſe atteſtaretur. ¶Rurſus annotan- dum eſt, dum lex ait, uel locorum, nõ ſimpli- citer de quocũqʒ loco uel poſſeſsione hic ac- cipiendum. Agennius Vrbicus, Omnis, in- quit, cõtrouerſia coram agrimenſoribus eſt aut de fine, aut de loco: de fine eſt, quatenus intra quinqʒ pedes continet᷑: de loco eſt, quic quid eam latitudinẽ excedit, f&ideo quæſtio Ioci plerunq; ad ius ordinariũ pertinet, quia in ea locum habet uſucapio, olim biennij, ho die longi temporis, rarumq́; eſt ut menſor ip ſe de ea dijudicet:quod quadã epiſtola ad pro uinciales Imp. Conſtantinus cõſtituit in hæc uerba: Si finalis controuerſia fuerit, tum de- mum arbiter non negetur, cùm intra quinc; pedes locum de quo agitur apud præſidem eſſe conſtiterit: cùm de maiore ſpacio, cauſa, quæ non finalis, ſed proprietatis eſt, apud ip ſum præſidem debeat terminari& ẽ De loci quoqʒ; ſignificatione Iureconſ.ita diſſeruit, ut locus portio ſit fundi, qui& latère poteſt, quia ſuos fines adhuc nõ habeat, idcirco de- terminandus, diffiniendusq́; ſit: Fundus ue- rò omne ſit, quicquid ſolo continetur. Ager autem ſpecies eſt fundi, quæ ad uſum ho- minis comparaturs, Poſſeſsio ab agro iuris proprietate diſtat:quicquid enim apprændi- mus, cuius proprietas ad nos nõ pertinet, aut nec poteſt pertinere, hoc poſſeſsionẽ appella mus, Poſſeſsio ergo uſus eſt, ager proprietas D. And. Alciat 10 20 30 40 50 60 605 loci eſt. Quæ eleganter tradita à lureconſil- to differentia, reprænſore non caruitfnece- rubuit Laurentius Vallau ea in re Modeſti- num ridiculum imperitumq; appellare, Per- pendamus igitur parumper quid ſibi audacu lus hic accuſator uoluerit,& cùm lege X1I tabul. intra quinq; pedes ęterna ſit autoritas. non ſinamus diutius alienos eum intra fines uagari, qui eos nõ ſolùm uſurpare, ſed etiam terminos ipſos exarare,& iuſto cultori diem cõfidentiſsimè dicere auſus fuerit. Quodet- ſi à nobis alibi quoq; factum eſt, tamen& hic diffuſius attingere, clariusq; ſententiam no- ſtram explicare, non ab re erit: ſiquidẽ quod Græci dicũt, Qur α reie QꝛπÜMend.Ait Lauren- tius ineptè agere lIureconſultũ, qui cùm diffe rentiã inter agrum, poſſeſsionẽ, prædiume reddere uelit, de poſſeſsione, id eſt, de uſu rei loquatur, quam Gręci æταεα dicunt, nec de ea ſignificatione quicꝗᷓ agat, cùm idem quod prædium uel fundus ſignificat ut apud Cice- ronem, cùm prata& areas poſſeſſiones appel lat,& apud Quintil. cùm de Priuernati, Al- bano, liburtinoq; fundis, requirebat, inquit ubi eſſent hæ poſſeſsiones. fSed ſciendũ nec hanc quidem ſignificationem Iureconſultis ignoratam fuiſſe, ſicut in eo qui poſſeſsiones ſuas legaſſet, reſponſum eſti, quod& alijs ex emplis à me oſtẽdi poſſetx. Sed Modeſtinus eo in reſponſo poſſeſsionẽ definit,& quate- nus proprietatem quãdam ſignificat,& qua- tenus etiam apprænſionem& uſum. Depri- mo ſenſu prius uidendum, ut Vallæ rationes ſubmoueri poſsint:de alio deinde in gratiam noſtrorũ doctorũ aliquid ſubijciemus. Igi- tur Aelius Gallus iuris autor, quem& Gel- lius,& alij frequenter autorem laudant,&cu ius nos in digeſtis pleraq; reſponſa etiamnũ habemus tpoſſeſsionẽ apud Feſtum definit uſum eſſe fundi, aut ædificij: quæ uerba idem Feſtus paulò inferius declarãs, poſſeſsiones dicit appellari agros latè patentes, publicos priuatosue, quia nõ mancipatione, ſed uſute nebantur,& ut quiſq; occupauerat, poſside- bat:ut inde probetur poſſeſsionẽ fundum di ci, qui nobis per uſucapionẽ eſt acquilſitus, & cuius proprietatẽ nõ habemus, fcuùm, ut ſu prà oſtenderimus, uſucapione nõ uera pro- prietas, ſed adiectio quędam dominij transfe ratur.& in hac ſignificatione hic accipit po ſeſsionem Modeftinus licut in Honorij con ſtitutione: Cum rura, inquit legislator,& poſſeſsiones quas curiales reliquerint,&po ſidere alios permiſerint, penes eos, qui exco- luerũt, remaneant. Sic& M. Cælius ad Cice- ronem:Sum, inquit, aaνσόν tuus, uσε AAt tici noſtri:ergo fructus eſt tuus, mancipiũ il lius. ανσανmν appellat, id eſt, poſſeſsionem, ius ipſum uſu acquiſitũ, quod à mancipio no ad- modum diſtat. Lucretius: Vitaq; mancipio nulli datur, omnibus uſu. tVarro de re ruſt. in emptionibus domini legitimũ ſex ferè modis perfici autor eſt, hæ- reditatis iuſtæ aditione, mancipio, ini cel ione, 5 Cpn 79 i lintaram eod it. k lflligfud mun f(d fia mi lde ecut gei b. 80 8² ſ 83 Ilnracaſ ſ m.S 1baj. 84 85 1s rern l aahe benelcid noxphlb 1 Conllloc ty fütapple h üüce egendin 9 eonrberſ. ſcete Gl pterapprer mabente,inq Corn Iaci- u Llöbaudper spuckel gii quodſi dh acquilt remiende nom inquit ecla wnäbſtulit Haau elolib,I.Tc üblenniũ el Neannuus Aun Eleparatus, dall vedelhab ul 9 rcmmnnig Waiſdautem nil u eaptopriet e tnosnöper 90 bionem tan de wigluriſcor ddan Kinet non 8 dbiderend de quinq; pedum præſcriptionc. ſione, uſucapione, ſub corona, ſub haſta em ptione: quæ latius à Boëthio Seuerino in Topicis declarata, hic repetere nõ eſt otij no ſtri, quandoquidẽè hæc, quod ad Vallam atti- net, ſatis& ſuper. NVNC de ſecunda ſignificatione aliquid dicamus.¶Et uidetur Modeſtinus poſſeſsio- nem ſic diffiniſſe, ut ſit uſus rei appręnſæ à iu re ſeparatus: ſð& uidetur hic uſus generis, ap prænſio proprij, ſeparationis a iure, Iocũ dit- 10 ferẽtiæ tenere. Vſus enim eſt generis hic no- men, quia poſſumus uti etiã citra nomẽ poſ- ſeſsionis, ut qui iure familiaritatisa, uel amici tiæ b, ut qui iure facultatis uiæ publicæ uſum retinet“: ſic quis opera amici utitur, ſic utor beneficio tuo,& ſi qua ſimilia. Ouid. Meta- morph. lib. v I II. Vtorq; Acheloë domoq;, Conſilioq;ʒ tuo reſpondit,& uſus utroq; eſt. 89 At apprænſio proprium uidetur poſſeſsio- Tes eter Uieno 4 ſan 9 4 8 umünnaid 85 re,& 1 noſcits be ultoculnit 87 2 sueri. Cu un n anait 4 uocglententüm 2 Dreerit: ſ uiken— 2TNNg d uir. poſſ. . heülam 3 dheo 2 olt dütends ſaruche 0f ddiond prad b elsione i 1 ne idelt deuln cigenn A1. din 2a lu dicuntne 91 aAt 1484d,Cl nſne— di Sruticat utapudli um eſt quod èéaiia dlſeti. Sed Nodelin sionẽ definit, qpn ddamſignifict&a ionem& uſum Deyy 90 91 ddum, ut Vallæraiinò Anec utilẽ, ex e alio deindein grir dui cau.ma. quid ſubijciemusi ris autor, quem8èi 92 rautorem laudantan Inſtt. de reb. eraqp reſponſa etum corporali’ nẽ apud Feſtumqii 93 dificij: quæuerbꝛit ſi quis ui. 9. s declarãs, polelim latepatentes pulin dliferentia:de acquir. poſſ. .„ f äͤlll 94 ſeſsionem tamen habere poſſumus: floqui- nancipatone ſetu l. naturaliter. Occupauerat poi 6 nihilcömu doſſelsionẽ fundumd ne.de acquir. capionẽ eſt acquimn Poſſeß. nõ habemusffimgll ucapionenõuenni ued ficati um dominitmt A nihilcom one hic acchli mune. M. us, ſicut in Boron 111.Hj. deac⸗ leoilctohd rma inqvit leg 1 eliquennd (5 os,qule ale rialesI int pen 2 eſt tuls 8 ds cteſioncmi Uarnih jd eſt pol 6 quodam 9 etius. nibubl ollidatut, enu emptioſi 4 10 quir.poſ. i 4 li.§. cæuo- Caluwai la.ſi qus te- 96 c. ex cpo Luib cau. ma. nis, quæ& ideo uνναν græcèdiciturs,& à iu- 20 re gentium inde orta eſt,& nomen quoq; ex eo habet Dicitur enim poſſidere, qui poteſt ſedere,& ſic qui rem apprændit,& ea pro- pter apprænſionem utitur. Corn. Fronto: In habente, inquit, onus, in poſsidente uſus eſt. Corn. Tac, in lib. Germaniæ: Poſſeſsione ð& uſu haud perinde afficiũtur. fSic Aelius Gal lus apud Feſtum, poſſeſsionẽ dixit eſſe uſum agri, quod ſuprà oſtendi. Hinc uſucapio, id eſt, acquiſitio quæ per uſum, id eſt, poſſeſsio 30 nem fit. Inde alibi Iuriſconſultus: Iniquiſsi- mum, inquit, eſt auferre dominiũ, quod uſus non abſtulit: intelligitur enim poſſeſsio. Ci- cero lib.I. Top. Quoniam uſus autoritas fun di bienniũ eſt, ſit& ædium. Et rurſus: Quarũ rerũ annuus eſt uſus. Quod ſubijcitur, à iu- re ſeparatus, dupliciter poteſt intelligi: à iu- re, id eſt, ab uſu, quatenus eſt ſeruitust: itemq; a dominio, quia& dominiũ eſt iuris 8. Poſſeſ ſio autem nihil cõmune habet cum dominio 40 ſeu proprietate“ꝰ: unde& rei, cuius dominiũ ad nos nõ pertinet, nec pertinere poteſt, poſ- turq; Iuriſconſ.ieo in loco de re, quæ ad aliũ pertinet, non quòd dominus rem propriam poſsidere nõ poſsit, ſed ut differentiã agri& proprietatis, à poſſeſsione ſimplici declaret. Secundo modo poteſtintelligi, à iure ſepara 5 tus, fquia poſſeſsio ſit facti, non autem iuris. Quapropter Paulus, pupillum poſſe incipe- 50 re poſsidere, exiſtimauit: eam em̃ rem facti, non iuris eſſer:ſubijcitqʒ idem, poſſeſsionem reià cõiuge donatæ transferri, quoniam res facti infirmari iure ciuili non poteſti. Sic& Scæuola: Poſſeſsionem hæreditas nõ habet, quæ facti eſt& animim. Sic& Papin. Poſſeſ- ſio, inquit, plurimũ facti habet, cauſa uerò fa cti non cõtinetur poſtliminion Nec me mo uet receptiſsima noſtratiũ Doctorum diſtin ctio, qua tradiderũt, poſſeſsionẽ dum naſcit᷑, 6o & ad eſſentiam ſuam perducitur, facti eſſe:at ubi iam acquiſita eſt, eſſe iuris: nam pleraque ex prædictis reſponſis de poſſeſsione uerba faciunt quatenus iam orta, acquiſitaq; eſt. Si 5⁰07 enim pupillus poteſt poſſeſsionem acquire- re, quia eſt facti, utiq;&acquiſitam conſerua re poteſt, cùm nõ poſſet, ſi acquiſita iuris eſ ſet. Sic& in poſtliminio non contineri cau- ſam poſſeſsionis lex ait, quoniam facti eſt: quod procedit etiam in poſſeſsione acquiſi- ta:tnã in his, quæ dum acquirunẽ facti ſunt, & quæſita ſunt iuris, poſtliminiũ procedit, ueluti in contractibus, itemqʒ in hæreditati- bus, quorum acquiſitio eſt factiy. Neseſſa- riò igitur dicendum, poſſeſsionẽ etiam ade- ptam, facti eſſe. Atqui ſi fateamur poſſeſsio- nem, dum acquiritur uel amittitur, facti eſſe: eodem modo cõcedendum erit, dum iam na ta eſt, eſſe facti, ne dicamus acquiſitã à princi pio ſubſtantiã amitti, nec in ea qualitate rem perſiſtere, quam prima origine aſſumpſit. Tametſi etiam cauillo non careat hæc inter pretatio:cùm enim lex ſimpliciter dicat poſ- ſeſſionem eſſe facti, quid nos de eius acquiſi tione loquimurꝭ cùm abſq; dubio hæc à poſ- ſeſſione differat, ſicut natiuitas& mors ho- minis ab ipſo homine. Adde quod ſi dicere mus poſſeſsionem iuris eſſe, quia ex ea iuris effectus ſequeretur, nihil penitus ab alijs re- bus differret poſſeſsio. Lex ait, ſtipulationẽ iuris eſſe d,&tamen dum producit, eſt factir. Eadem ait, è cõtrario pactiones ſimplices fa- cti, non iuris eſſe,& tamen dubiũ non eſthu iuſmodi pacto dari exceptionem, quæ iuris eſt. Lex ait, contractus emptionis, uenditio- nis,& cæteros iuriſgentium, facti eſſes,& ta- men ex his oritur obligatio iuris uinculum. Lex ait, animũ eſſe facti,& tamen ex animo & cõſenſu naſcit᷑ obligatio. Sic fundus re ip- ſa eſt corporalis,&tamẽ lex appellatiura fun diu. Sic corporalis detẽtatio eſt meri facti,& nihilominus quandoq; ius detentionislegi- tur: nam& uulgò generaliter traditũ eſt, ex facto ius oriri. Quauis igitur lex quandoq; dicat ius poſſeſsionis nõ uideri peremptũ⸗, non tamen ſequitur poſſeſsionem iuris eſſe: qua ratione iudex, cui mandatũ eſt, ut de Ti- tij iure cognoſcat, etiã de poſſeſsione cogno ſcet: quia quuis poſſeſsio ſit facti, cognitio tamen ad quem illud factum pertineat, eſt iu risa: nam& qui interdicto meri poſſeſſorij iu dicij experitur, de iure ſuo docere debetb. ts CcIENDVM igitur poſſeſsionem iure naturali inuentam eſſe, per apprænſionẽ& animũ ſimul, quorũ utrunq; eſt facti,& ideo locum habet etiam in his in quibus iure ciui- li non conſiſtit obligatio: fquoniã quæ facti ſunt, iure ciuili quo minus ſint, fieri non po- teſt. Et ideo ſiue cauſa à iure improbetur, ut in donatione inter cõiuges, transfertur poſ- ſeſſio: ſiue res ipſa prohibita ſit poſsideri, ut liber homo, naturalis tamen poſſeſſio nõ ui- detur impediri:ſiue perſona poſſidentis àiu re ciuili pro nihilo habeatur, ut ſeruus: nam & is uidetur poſſe naturaliter poſſidere d.Iu re enim gentiũ ſerui pro nihilo non habent᷑, imò nõ multũ a liberis differebant, præterq; quòd in manu&poteſtate dnſiun nie ſer d — 0 I in bello. g.fh ctæ. de capt. 7 p l. pro hærede- de acꝗq. hære. 98 99 100 ꝗ I ſtunus.§. pa ctus ne.de pa- clis. r I.j. de uerb. ob lig.in prin. s I. cõſilio. in fi. de curat. fur. t d.l.pro hære⸗ de. u I. quid aliud. de uerb. ſig. x ſi finita.§. ſi quis metu. de dam.infect. 101 I. ſiex pl.§. in cliuo. ad legẽ Aquil. Xl. peregrè. de ac quir. poſſ. a l. nõ eſt miru. de pig.actio. b I. pen. de aq. quot. 102 103 c l. cñ hæredes. . fin. de acq. boſſ 104. d l. ſtipul.iſt.. hæc quoq;. de uerb. oblig. 105 Iob cap.z1. 508 de eo iure legitimam in iudicio aduerſus do/ minos ſtandi perſonã habebant, ut in Biblijs Gen.c.is.& 14 ꝓroditũ eſt,& dñis abſqʒ prole decedentibus Reg c.ↄ. C16. ſuccedebãt: item militię nomẽ dare poterãt, & bona propria poſſidebant,& ſipaulò opu lentiores fuiſſent, necà munerũ quidem pu- plicorũ adminiſtratione reijciebantur: quod Politicorũ IIII. cap. xv. Ariſtoteles cenfſuit. Sic& apud Germanos, inquit Tacitus, ſuam quiſq; ſedem, ſuos penates regit, ſeruis fru- menti modum dominus, aut pecoris, aut ue ſtis ut colono iniungit,& ſeruus hactenus 106 paretf Vndeſatis arguitur, iure gentiũ poſ- a I. qx attinet. feſſionem ſeruis non inhibitam fuiſſe, cùm de reg.iur. eorũ ſtatus ſolùm iure ciuili diminutus ſit*. 107 tCæterum quoties lex ciuilis cauſam impro b I. ſi eum. de do nat. int. Uir. c l.iij.. e cõtra rio.de ac quir. poſſeß. d§. qui ad nun- dainas. e l. ſi duo. uti poßid. bat, ea naturalis poſſeſsio iniuſta dicitur,& cõmentitio iure perinde cenſetur, ac ſi nulla eſſetb. Quapropter ſi clà3m poſſeſsionẽ meã apprændas, habebis quidem uerã poſſeſſio- nem naturalẽ ˙: ſed quia reſpectu eius à quo uis clàm, ui, uel precario poſsidet, lex hanc poſſeſſionẽ reprobat, iniuſta dicetur,&inter pretatione legis pro nulla erit i: reſpectu ue- rò cuiuslibet alterius, tanq́; naturalis conſi- ſtet, nec quicquã referet iuſta an iniuſta ſice. 108 Ethinc eſt quòd lex poſſeſſionẽ naturalem iniuſtam uocat, ciuilem uerò iuſtam: quoniã quoties naturalisiuſta eſt, eam lex approbat, & per approbationẽ eam qualitatem ſumit, 109 ut ciuilis dicatur: fnon enim ciuilis à natura- f l iij.. genera. de ac qui. poſ. 110 111 g L. nemo. C. eo. h l. quod ſeruus. eod. tit. 112 i l. poſſeßio. eo. tit. 113 k I.j. 5. ducitur. d. l. naturali- ter.l. iiij. ad ex hiben. I L certè. de pre car. m l. acquiritur. li in ſubſtantia differt, ſed eiuſdem eſt gene- ris f. Et ideo lex ſimpliciter ait, poſſeſſionis duplicem eſſe rationemꝰ:feſt enim poſſeſſio ipſa principaliter naturalis, ſed per approba tionem fit ciuilis, tquandoq;ʒ& per nouam il li traditam à lege formam, ut in poſſeſſione quam à ſeruo acquiri ſuprà diximus, quia iu re ciuili pro nihilo habet᷑;,& quicquid acqui- rit, domino acquirit:huiuſmodi dominus ci- uiliter poſſidere exiſtimatur: quoòd ſi iniuſta ſit ſerui poſſeſſio, cùm lex talem non appro- bet, poſſidere non cenſetur Et quod in ſer uo dicimus, idẽ generaliter in quolibet qui in aliena poteſtate ſit: quamuis enim iure na turali ipſi poſſideant, tamen interpretatione legis poſſeſſio patris uel domini eſſe cenſet᷑. Etideo lex ait, eam poſſeſſionem non ſolum corporis, ſed& iuris eſſe Eòdem pertinet & poſſeſſio quã colonus noſter, inquilinus, fructuariusq́;,& qui precario rogauit, habet: licet enim ipſi naturaliter inſiſtãt rei,& ideo craſſa Minerua dici poſsint naturaliter poſſi derek, tamẽ quia nomine domini poſſident, is iuris interpretatione poſſidet, nõ autẽ co- lonus uel fructuarius. Hinc lex, Is, inquit, qui precario rogauit nõ poſsidet, ſed poſſeſ- ſio apud eum qui cõceſsit, remanet! nam& fructuarius,& colonus,& inquilinus ſunt in prædio,& tamen nõ poſsident. Et alibi: Vſu fructuarius uſucapere ſeruũ nõpoteſt, quia in fin. de acq. nõ poſsidet“. Et alibi: Rei depoſitæ apud de rer. dom. ponentem remanet poſſeſsio, niſi& ea apud n Llicet. depoſ. ſequeſtrũ depoſita ſit“,& actum ut neutrius D. And. Alciati 5⁰9 poſſeſsioni id tempus procedat. Talem autẽ poſſeſſionem domini lex ait plurimũ ex iure mutuareꝰ,quo fitut generaliter conſtituere poſſimus, poſſeſſionẽ naturalem facti eſſe, ci uilem uerò iuris eſſe, nõ quòd diuerſę ſinto, mnino ſpecies, ſed quòd qualitas ciuilis in- terpretationis ipſi naturali accedens, facitut ciuilis nomen accipiat.¶ Nec nouũ uideri de bet, quod à iure naturali uel gentiũ inductũ 10 eſt, facti exiſtimari: quod ueròà iure ciuili, iu ris eſſe:nam& hoc in pacto nudo uidemuse, quod facti eſſe lex ait:idem in cõtractibus iu pacuu ris gentiũ a, cùm tamen ſtipulationẽ quiaiu- Lule re Quiritum introducta eſt, iuris eſſe dicat., aſts Cuius rei eſt ratio, quòd quę iuris naturalis ué uel gentiũ ſunt, lex intra meri facti cancellos reliquerit, quæ quoties interpretatione ex- tra ueteres terminos porrigit, uel noua for- ma fulcit, iuris efficere dicitur. Et hæc ad dif- z0 finitionis declarationem ſatis ſint: nam ſire- centiorum cõmenta hac in re uelim referre, haudquaqᷓʒ facilè eſſet modumreperire, cùm XV. diffinitiões ex ſe noſtrates cõfinxerint, dum ſuo ingenio mauult quilibet credere, quam Iurecõſulti placitis acquieſcere. Nec me mouent quæ aduerſus diffinitionẽ hanc intorqueri poſsẽt argumẽta:qualia ſunt, ſer- uus, colonus, fructuarius utũtur re domini, & tamen nõ poſsident:nam reſpondeo eum 30 uſum nomine domini eſſe,& ideo iuris inter pretatione ipſum poſſidere, quod ſuprà de- claraui Rurſus adducitur, poſſeſsio abſque animo non eſt:,&tamen in diffinitione nul- la animi habetur mẽtio:ſed cùm is, qui re ap- prænſa ſuo nomine utitur, animũ poſſiden- di habere præſumatur(ut enim ſolet dici, ν geο aν εανο ab exterioribus depręndimus quid intrinſecus ſit) quorſum opus fuit id ex primere, quod omnino tacitè inerat? Rur- 40 ſus qui detinet, ut qui in poſſeſsionẽ miſſus eſt, uſum rei apprænſæ habet,& tamen non poſsidet: ſed falſum eſt eum uti, cùm ſolius cuſtodię cauſa in poſſeſsione ſit, atqui domi nus ipſe retinet uſum poſſeſsionemue. Poſ- ſent& huiuſmodi alia adduci, quæ quodle- uiter ad rem faciant, non fuit operæprecium recenſere. POSTREMO declaranda ſuntilla uerba, peragatur intentio:& peragi ueteres dixe/ so runt perfici: funde peragere reum dicit᷑, qui accuſauit,& facinoris conuicit, damnauitq;. Et alibi: Permittendũ eſt procuratori litem peragereu:id eſt, ad effectum& ſinem perdu cere. Intentio uerò libellũ petitionemue ſi- gnificat: quapropter intẽtio actoris proprie dicitur. Si ex locato actũ erit, inquit jex', di- cendum eſt nectenere intentionem. hincln tendere uerbum, agere ſignificat. Rhetores intentionem eſſe diffiniuerũt, ex qua ſtatus 6o principium habet,& quæ depulſione confi⸗ citur, diciturq; apud eos ſimplex, cuùm deu- no tantũ facto proponitur:cõiuncta, cùm de pluribus, ut lib. vrI. Quintil. oſtendit: Quid eſt, inquit Conſultus Fortunatianus, inten, tio⸗ 115 b aͤllſun 17 118 / Lquenati dum, de a poſ. — 19 slij ifna ti. 1²⁰ 121 tl jtaui 7 ¹ ai prorn de proel 122 liſten 1 13 oſcitr. uy menos9 nelurecol 5 anomi intentioquu Græcosxye nän punusdin da gulhab tädtt, u d'ichvelutit eceptionit i Cueſen i lmüludil eenosaliter cepreiudic cplonibus preiudicium amaiore li nnencatur,i rere ſopiett mplicauſa: llo debit pexcipio, die intendo loaddoris ceptio eltpr em habet r nſeätumt znid quod ddicn ü umm 3 poſtidh dünnemſunn b Id vel noua 6 cdicnnun Ethæcal I em ſatis lin. nami ac in reuelim lekene modum epetiecn noſtrales cöfinxein uult quilidet creten citis acquieſcere,Ne erlus ditinitiondhat 124 125 126 127 128 4 lijde except. 129 130 uméẽta qualiafunsſe 5 l. generdliter. erius utũtur redomii cod.it. anamreſpondeden eſſe,&ideo iuriinn Nidere, quod ſupniié citun pollebioabſin: nen in diffinitionem o:ſed cumis, qpitey aritur, znimũpoſſcey r(ut enim ſolet dicii rrioribusdeprendm uorfum opusfulia no tacite inerat, Ru lin poſſeſsionẽ mild ſæ habet,& tamenich eſt eum uti, cim oln cſsioneſit aucuim ſfeſsionemuelu a adduci, quæqui on fuit opereprecmm laranda ſuntilveth nitu OQuinti - Forlu 1 131 132 5 C quinq; pedum præſcriptionc. 5 tio? quod prima pars proponit, quæ facit li- tem, ſquod Græci uocãt æπαιρσσαπνν. Quid eſt depullio? quod ſecunda pars reſpõdet, Græ ci àπνιρασσν uocant. fFormatur autem inten- tio ex ætio, id eſt, cauſatiuo litis, propter qᷣd res in iudicium deducitur: depulſio ex ſyne- chonte, id eſt, eo quod omnem defenſionem continet:tex ſynechonte autem& ætio ori- tur † αďνννναρνο de quo iudicandum eſt. quæ rhetorum traditiones non multum A noſtris differunt: Inam& apud lureconſultos inten tio actio eſt, depulſio uerò eſt exceptio inten tionis: actio ex cauſa oritur, exceptio ex qua libet defenſione: ſquapropter ſiue quis de fa cto, ſiue de iure agat, quæ illi exceptio obijci tur directò aduerſans, intẽtionis dicit᷑. Hinc Vlpianus ſimpliciter ait exceptionem eſſe, quod interponitur ad excludendũ intentio- nem tametſi Accurſius exceptionem inten tionis eſſe exiſtimauerit, quæ de factoagenti obijcitur. Sed hæc ſententia uera non eſt,& ante nos fà Zaſio germanæ ſolidæq́; doctri- næ Iureconſulto, quem uirum honoris cau- ſa nomino, confutata eſt. tCæterum uidetur intentio quoque in reo dici poſſe, ſicut apud Græcos æνοοννduα. Generaliter, inquit VI pianusb, in præiudicijs actoris partes ſuſti- net, qui habet intentionẽ ſecundum id quod intẽdit. Quod noſtrates Doctores accipiũt, ut id, uelut in præiudicialibus actionibus uel exceptionibus, eum probare debere quiaſſe rit. Quę ſentẽtia ut in iure uera eſt, ita reſpõ- ſum illud illepidum reddit& ocioſum:ſ qua- re nos aliter interpretãdum cenſemus,& ibi de præiudicijs tractari arbitramur, id eſt, ex- ceptionibus, quæ agenti obijciuntur, quòd præiudicium maiori liti non fiat. Nam ſi de ea maiore lite nõ ſolum excipiatur à reo, ſed intendatur, ipſe incipiet actoris partes ſuſti- nere, ſopieturqʒ interim actoris petitio. Ex- empli cauſa: Petis à me centum aureos tanq́; Titio debitos, cuius fuiſſe te hæredẽ aſſeris: ego excipio, eius me potius Titij hæredem eſſe, intendoq; petitionem hæreditatis, inci- pio actoris perſonam ſuſtinere, quia hæc ex- ceptio eſt pręiudicialis.Is igitur qui intentio nem habet, reus dicitur, quia ei datuseſt libel lus:ſed tum fit actor, cùm ea intẽtio eſt ſecun dum id quod intendit:id eſt, exceptione præ iudicij ſummoueri poſsit, quia ſit ſecũdum, id eſt, poſt id quod ipſe intendit, nempe exce ptionem ſuam, quæ maiorem litem intenqdiit, & ideo priori præiudicat. Cùm enim inten- tio ſit prima pars quæ proponitur, ſi illi alia intentio maior obijciatur, ceſſat,& obijciens qui reus in fronte uidebatur, actoris partes ſuſtinet. Plinius quadam epiſtola, Rogo, in- quit, intentionem ſcribentis accõmodes, id eſt, habeas, aſſumas. Et hæc interpretatio ææ eiywà me approbata qualis qualis ſit, uulga tiore probabilior eſt. SED hæc quidem hactenus. t Vos uerò au ditores optimi, ut rectè omnia, atque ordine fiant, traditumq́; a maioribus morem obſer- 10 20 30 40⁰ 50 60 uemus, ad diſputationis aleã inuito, atq; pro- uoco. Laudat lex Herennium Modeſtinũ“, qui pleraſq; iuris noſtri difficultates diſputã- do bene,& optima ratione diſſoluerit, rece- ptumq; eſt hoc argumentãdi genere, pleraq; certius, omnia clarius percipi poſſe: dum ta- men ſenarij illius, quem P. Mimo tribuunt, non obliuiſcamur, Nimium altercando ueritas amittitur. Et quoniam à prudentibus inſtitutum eſt, nõ minus honoris præceptori, quàm paren- ti tribuendũ, ne in meagentes aduerſus præ toris edictum cõmittatis, ueniã uobis expe/ riundi libenti animo concedo, isq; apud me ſummã gratiam acquiret, qui& ualidius no- ſtra dicendo ſubuerterit. Agitè igitur,& fa- ctitium hũc Herculem aggredimini, nõ tan- quam Pygmæi, quorum ille quamplurimos apud Philoſtratum tergo leonis inuoluit, ſed tanquã athletæ illi, qui aduerſus duos in O- lympicis decertare audentem ſuperarũt: un- de factum prouerbiũ, Ne Hercules quidem aduerſus duos: quanto minus Alciatus ad- uerſus plures? CONCLVSIONES PRO POSI T AE, SINGVLAE DEB ſingulis uniuerſitatis pro- feſsionibus. L. quinq; pedum. C. fin. regun. hactenus nõ intellectam: nos dabimus uerũ intellectũ. A D IVRECONSVLTOSOSo. Sola præſcriptionis exceptione aduerſus do minum agentem tutus, in foro conſcientię non eſt tutus, contra Doct. in c. uigilanti- de præſcript. Ap rHEOLOGOS. Præſcriptio propriè quid ſit, adhuc per Do- ctores non inuentum,& cõmunis diffini- tio non eſt uera, in Rubrica, extra de præ- ſcript. AD CANONISTAS. Quid poſſeſsio ab agro differat, rectè per Modeſtinum lureconſul. declaratum inl. quæſtio. de uerb. ſignif.& falli Laur. Val- lam lib. elegantiarum, cap. ccœccLVIII. AD ARTIVM MAGISTROS. PETRVOD CaSTELLANVWS. SVNT iſta quidem à te grauiter& copioſe diſputata, uir clariſsime, ſingulaq; tam diſer- tè atque dilucidè tuis rationibus probata, ut hoc omnium ſilentium nihil aliud planeè ſit, quàm ſummi omniũ aſſenſus confeſſio. Ne- mo quicq́; ex iſto ampliſsimo profeſſorũ or- dine deſiderat in his, quæ hodie abs te aut di- cta aut facta ſunt. Baccalaurei, ſcholaſticiqʒ reliqui omnes, ueritatis conſcij, ab omni di- ſputandi cõtrouerſia uidentur uelle abſtine- re. Ego quoq;, ſi qua mei habenda eſt ratio, quòduel ſolus, uel primus, è tuis diſcipulis in harenam hanc deſcendo,& perinde acille Pandarus apud Homerum, hæcaltæ fœdera pacis confundo, non eſt quod minus ſit mi- hi abs te abundè ſatis factum in ijs quæ ad in- Ddd 2 e l fin. de mun. ———— 72 D. Andreæ Alciati 5 ſtituti mihi ſtudij rationem pertinent: ſed ne hanc præteream occaſionem, qua ipſe te ui- rum nactus incredibilis in omni genere lite- rarum doctrinę, non pugnans quidem tecũ, ſed conſulens, abs te non paulò doctior redi re poſſum. Sed hactenus datũ ſit proœmio, nunc ad rem. Modeſtinũ lureconſ. aduer- ſus Laur. Vallæ ſententiã defendendum ſu- ſcepiſti, qui non uideo quo modo ſuo illo in reſponſo bonam cauſam habere poſsit: nam ut hinc exordiar, uidet᷑ mihi quater eo in lo- co peccaſſe. Primũ, quòd agrum ſpeciẽ fun- di eſſe dixit, quæ ad uſum hominis compara tur:rurſusq; eundem ſpeciem prædij, cùm in Pomponij reſponſo, quo territorium diffini a I. pupillus. de tur, eſſe uniuerſitatem agrorum, appareat: verb. ſig. agros accipi etiam eos qui alio in uſu, quàm hominis ſunt. Alterum eſt, quòd poſſeſſionẽ cùm uſus eſt, tanquam fundi formam eſſe fe cit,& ab agro ſeparauit, cũ eo caſu uel in ge- nere generaliſsimo, ut Dialectici noſtri uo- cant, diſcrepent. Rurſus poſſeſsionem uſum diffinit, agrum proprietatẽ, cùm omnes uete res autores poſſeſsiones fundos ipſos dixe- rint: ꝗd elegãter Valla ex Cicerone& Quin tiliano oſtendit. Sed& idem Cicero ad Atti- cum lib. X III. Credas mihi uelim, maiori of- fenſioni eſſe, quàm delectationi, poſſeſsiun culas meas. Idem in oratione pro A. Cæcin- na: Atqʒ in poſſeſsionem ueſtigium fecero. Sed& Jureconſul. Papinianus aquã pro mo do poſſeſsionũ ad agros irrigandos diuidi o- bImpp. deſer. portere ait b. quibus locis nemo ſanus poſſeſ ruſt.præd. ſionem prouſu acceperit. Nam& agrum ad proprietatem magis, quàm ad poſſeſſionem non referri, T. Liuius grauiſsimus eſt autor, qui lib.II. belli Punici in Fabij inuidiam ia- ctatum fuiſſe refert, quòd agrum ſuũ legio- nibus Romanis defendiſſet. Apud Demo- ſthenem quoqʒ in oratione aduerſus Andro tionẽ, appellatione ερμέ᷑τανν, id eſt, poſſeſſio- num, apparet& domus& zxαε, id eſt, ut c l. diuus. eo. tit. Papinianus interpretatur ↄagros contineri, KMταν eπνο εονσνο e Qνσ Ri ofde eop 2d- ꝑœ ⁊ax à ⁊ dοσνααέαπσν ε—ρέχ⁴. quę ſequunt᷑. Nam & quod poſtremũ ait poſſeſsionem uſum eſ- ſe, debuit diffinire quo de uſu loqueret᷑. Eſt uſus quià fructu ſeparatur, eſt uſus in condu ctore, in eo qui cõmodato uel precario poſsi ſtendam, ut inde ſperare*2 Sæed debueris Et ſciendum legem XII. interpretari hic Modeſtinum, eiusq; ſententiam& Varroni & Feſto& cæteris grãmaticis antiquis con- uenire,&, quod nõ minus memouet, perar gumentũ etymi, unde proprietatem uerbo- rum agnoſci Bartol.tradidits, defendi. Fun- dus enim generalius eſt nomen, continet omnẽ locum, in quo aliquid fundari poteſt 10 Sic& Plautus fundum potiorem dixit, quod nos efficacius fundamentum ferè dicimus, Sunt& Fundi populi M. Ciceroni in oratio ne pro Cor. Balbo, quibus populi Ro. bene- ficio conceſſum erat, ut lege quam populus Rom. habebat, eadem& ipſi tenerentur, in eisq; ceu in fundo reſideret. Ager ueròaba- gendo dictus, quòd eum paterfamil. emerit, ut exerceat, ut meritò dixerit Modeſtinus, in uſum patrisfam. comparatũ: neceſſarioq; di- 2ꝛ0 cendum ſit, mancipij iure ab emptore detine ri, cùm alioquin àpoſſeſsione non differret. Prædium tam urbanum quam ruſticum eſt, ut ego ſentio, quaſi hærediũ, quòd in ſucceſ- ſorem ius eius tranſmiſſum eſt. Apparet igi- tur Fundum generalius nomen eſſe, Prędiũ nõ itagenerale, rurſus Agrum etiam minus, ut quod urbana prædia non cõprændat, nec enim in illis agitur, ſeu cultura exercet᷑. Poſ- ſeſsio uerò à ſedibus dicta eſt: unde& fixiſſe 30 ſedes dicitur, qui apprændit,& cœpit uti: qui uſus cùm per tempus à lege diffinitum pro- ceſſerit, poſſeſſori ius quoddã quaſi proprie- tatis confert, defenditurq; is autoritate legis. Hinc M. Cicero pro A. Cæcinna: Namut perueniat, inquit, ad me fundus, teſtamen- to alicuius fieri poteſt: ut retineam, ſine iure ciuili non poteſt. Fundus à patre relinqui poteſt, at uſucapio fundi, hoc eſt, finis ſolici- tudinis ac periculum litium, non à patrere- 40 linquitur, ſed à legibus, à quibus rata autori- tas ſumitur. Quo loco& quædam de poſſeſ- ſione hac in ſignificatiõe refert. Quapropter dum poſſeſsionẽ diſcrepare à prædio, etiã in genere generaliſs imo ais, nequaquã tibi aſ- ſentior, cùm Modeſtinus non ſoluùm natura lem poſſeſsionem diffiniat, ſed etiam poſſeſ⸗ ſionem quatenus ex uſu capta eſt,& proprie tati concordat: quo fit, ut quandoq; autores quos adduxiſti, poſſeſſiões pro ipſaproprie- deat, eſt& uſus pro uſucapione, ut cm Cice so tate acceperint, quod interdum fieri nec Iu- ro pro A. Cæcinna, Lex, inquit, uſum& au- toritatem fundi iubet eſſe bienniũ. Et in To- picis: Quoniã uſus autoritas fundi bienniũ eſt, ſit& ædium. ALCIATVS. NONexiſtimaſſem te Caſtellane hominẽ ſtudijs græcis Ariſtoteliq; præſertim addi- ctum, paucis hiſce diebus, quibus operã iu- ri ciuili dare cœpiſti, adeò profeciſſe, ut o- Her noſtrum Modeſtinum ultro oppugna- tum uenire poſſes: ueniſti tamen,& uetera- num tyro, arte& ingenio confeciſſes, ni ille potiorem cauſam haberet. Quatuor illũ ma- chinis aggreſſus es, quas nõ adeò ualidas o- reconſultos quidẽ noſtros latuit?. Nam quæ ultimo de uſu tanquam ambigua cõfutas, ex diffinitionis uerbis ſummouentur, dum dici tur eſſe uſum à iure ſeparatum: quo fit, ut de ſeruitute uſus accipi nõ poſsit. Sed nec loca- tor, cõductor, precario poſsidens, uſum poſ- ſeſsionemue habere proprieè dicunt᷑, qui non ſuo, ſed alieno nomine poſſident, quod diffu ſius in ipſius legis interpretatione docui. 60 FRANCISCVS CHAMBARDVS. ANNIBALEN ſcribit M. Cicero, ſpecta- tiſsime præceptor, cùm Epheſius Rhetor Phormio coram ſe de imperatoris officio o- mniq;re militari copioſe diſſeruiſſet, quid de eo e linteuna uob 9. ſendom oacifcn habennn vminüel Ael diuinilbp. rri lilolyobe un luam4De leiptũſtr emotiator diltreus. anonico tu iotkelle. ailauel. reteltatorie Unon camn Viiete nödamnabi ma bwadlerlu Ddran eimöS,C. lercölulere, oheresnõl jGtliliinfo 84 Fumetiammun Ia non cõprænda i u cultwraexerce dictaeſt: unde&fuil rændit&cxæpituig Salege diffiniumm quoddũã quaſipropm durqp is autoritaeleg SA. Cæcinna: Namu me fundus, teſtaman t ut retineam, ſipeiue Indus à patre relndi ndi,hoc eſt,finisſolo rlitium, nonaparte 25,à quibus rataautol- od quædamdepoli lde refen Quaplopi repare apræcio, l dais, nequaquäl 1d' inus non ſolumtamn Finiat ſedetmold ſu captaeſt&lpo it, Ut qumdoqan, ſões proixkem, interdum hjen zſtros muit⸗Name mantignias o ſeh 1 7.·diſt. c. Im⸗ perator.16.J. iij c. ult. Bart. in extra- uag. uerb. ad deniciationẽè. Bald. laſ. 1 ſe poſt. C. de u- ris ignor. (Bald. auth. in⸗ greßi. C. de ſa croſan.cccleſ. I. ex hoc iuxe. de luſt. iur. Bart. d. uerb. ad denuncia- tionemn. a4(dle quinq; pedum præſcriptionc. 85 eo ſentiret, interrogatum reſpõdiſſe, multos a ſe deliros ſenes ſæpe cõſpectos, ſed qui ma- gis q; Phormio inſaniret, uidiſſe neminem, qui, ut ne quid aliud dicã, coram Annibale, uir in ocio& umbra educatus, auderet de du cis pugnatorisq; officio diſſerere. Idem& mi hi ne uſu ueniret dubitaſſem, qui uix docto- ralis infulæ candidatus, ut Græci dicunt νo- auvνε, coram te legum clariſsimo anteceſſore diſputare auderem. Sed excuſat me cõſuetu- do,& mos antiquitus apud nos traditus, quo ſicut olim Saturnalibus ſerui in patresfamil. exercebant imperiũ, ſic apud nos hac celebri tate in magiſtros inſurgunt diſcipuli:necali- ter cõſtant hæc ſacra. Feres igitur æquo ani- mo,& de ſecunda concluſione tua dubitan- tem, eruditiõe tua inſtrues. Affirmaſti eum ui ſola uſucapionis perfectione ſit tutus, ſi malæ fidei deinde efficiatur, in foro cõſcien- tiæ tutum nõ eſſe:qua in re uideret᷑ aliud cen ſendum:nam cùm uſucapio tam lege ciuili qᷓʒ pontificia approbetur,& pro legitimo titulo habeatur, eum qui uſucepit, uidetur iuſtum dominũ eſſe. Cùm enim leges ore principũ diuinitus promulgatæ ſint:: cùm Petrus in e- piſtola, obedire nos principibus iubeat, tan- quam à Deo miſſis: cùm in Regũ cap. XlIIIl. ſcriptũ ſit: Qui nõ paruerit principi ſuo, mor te moriatur, id eſt, criminalis(ut uocant) deli- cti ſit reus: ſatis oſtenditur qui iure ciuili uel canonico tutus ſit, diuino quoq; iudicio po- tiorẽ eſſe. Quapropter hæres qui ex lege fal- cidia uel S.conſulto Trebelliano quartã præ ter teſtatoris mentem deduxit, cùm iure ciui li non damnetur, in foro quoq; conſcientiæ nõ damnabiturb, Sic mulieri uel pupillo, qui bus aduerſus propriam promiſsionẽ uel Vel leianũ S. C.uel lex ipſa cõſulit, diuina quoq; lex cõſulere exiſtimatur. Sic filius extraneo cohæres nõ ſolenni teſtamento patris datus, nihil illi in foro conſcientiæ præſtare tenebi- tur, quia in ciuili nõ tenetur. Sic idem filius iuſtè retinebit quod mẽdicantibus fratribus àpatre eſt relictũ: cùm enim ex lege hi cape- re nõ poſsint, nec in foro quidem conſcien- tiæ capient. Sic fiduciarius cliens, quem ua ſallum uocant, cùm patronũ ſeu regem ſuũ defendere iure ciuili teneat᷑;, etiam apud Deũ iuſtè egiſſe cenſebitur, non diſtincto bonam cauſam rex foueret, an id minus: quod Paul. Caſt. cenſuite. Poſſem& his ſimiles pleraſq; deciſiones adducere, ſed hæc ſatis& ſuper. ALCIATWS. vIPDBRTVR nobis poſſe his omnibus argu mentis eum reſpondere, qui rationẽ perpen derit, qua ego adductus ab aliorũ ſententia deſciui. Sed quia tu fortè illi nõ acquieſcis, a- lijs quoq; modis aduerſantia ſummouebo: & ex Bartoli aliorumq; ſententia diſtinguen dum cenſeo!, quænam ſit legis ipſius ratio. Nititur æquitate naturali?& in foro cõſcien- tiæ obligabit. Non nititur,& aliquid inducit unde cum aliena iactura quis locupletaret᷑, uel aduerſus obligationẽ naturalem?& hoc 20 30 4⁰ 50 60 diuina iuſtitia non approbat. Quo fit ut mu- lieri, ut pupillo opem ferats: quid em̃ æquius S&naturæ magis conſentaneum, quàm illi ſe- xui, illi ætati ſeſe præſtare indulgentem, quę propter imbecillitatem multorum fallacijs ſubijcitur? Nam& cur hæredi in quartæ de ductione nõ ſinat Deus aà lege ſuccurri, cùm legatarij de lucro agant,& publiceè interſit a- liquo præmio prouocari hæredes ſcriptos, ut teſtatorum uoluntates exitum habeant Sed& filius cum cohærede extraneo non ſo lenni teſtamento ſcriptus, iuſtè omnem hæ- reditatem ſibi habet:quia ueriſimile exiſtima re poteſt, eam fuiſſe patris ſui mentem, non tam ut inſtitueret, quàm ut extraneum illu- deret: alioquin cur ritè teſtatus non fuiſſete meritò igitur& lege diuina tutus eſt. Quòd ſi certus uoluntatis paternę ſit, uerius eſt, ni- ſi eam obſeruauerit, peccare. CLAVDIVS VVLCOPIVS. ACVTE tu quidem, clariſſime Comes, Li centiato Chambardo reſpondiſti. Sed nihilo minus reſidet adhuc apud me ſcrupulus, quẽ te oportet eximere. Ais, quoties lex obliga- tioni naturali innititur, in ciuitate quoqʒ cœ- litum(ut Plautino uerbo utar) obligare. Vi- detur hęc diſtinctio ſententiam tuam ſubuer tere, quoniam uſucapionis exceptio ex con- ſenſu domini robur accipit:qui enim permit tit uſucapi, uix eſt, quod Paulus ait?, ut non uideatur alienare ſicut& eum alienare dici- mus, qui nõ utendo amittit ſeruitutem. cùm igitur hic adſit conſenſus, conſequens eſt ob ligatione naturali cõfirmatam cenſeri uſuca pionem. Cæterum&in eandem ſententiam me decretalis conſtitutio trahit, qua proditũ eſt, abſq́; bona fide nullam ualerepręſcriptio nemn, cùm aliaàs poſſeſſor mortalis peccati nexibus irretiret:unde oportet eum qui præ ſcribit, nulla temporisparte ullam habere rei alienæ notitiam. quibus uerbis arguitur, no- titiam quidem rei alienę, dum res uſucapitur peccatũ inducere: at re iam per uſum capta, nõ inducere, alioquin nec iure canonico cõ- ſultum eſſet poſſeſſori: quis enim credat ius pontificium, quod maximè in id intendit ut animarum periculis obuiam eat“, uſucapio- nem hanc permiſſurũ, ſi id crimini aut noxæ apud Deum eſſe poſſet? Quæ pauca uolui, præſtantiſsime præceptor, adduxiſſe, non ꝙ de te palmariũ cõmereri ſperem, ſed exercen di ingenij cauſa, uelut Diogenem Cynicum imitarer, qui Corinthijs pro urbis tutela ſata- gentibus,& ipſe gurguſtiolum, nempe uas il lud ſuũ, cœpit ſurſum deorſum agere, ne cæ teris laborantibus ſolus quieſcere uideretur. ALCIATVS. QvOTIES ueræ naturali obligationi lex innititur, tum& in ciuitate cœlitum(ut ais) obligat. quòd ſi naturalis illa obligatio legis fictione inducta ſit, non obligato: dominus enim aduerſus quẽ per uſum poſſeſſor rem capit, uerè non conſentit, tametſi lex eum a- lienare interpretetur: merito igitur legale id 3 g lj ad Velleia. h I.j. de minor. i l. uel negare. quemadmodi teſta. k I. alienationis. de uerb. ſig. 1 Ij. de poſtal. m c. fin. de præ- ſcript. n c.j.de cõſtit.6 0 c. is qui fidẽ. de ſponſ. —— ——x—xj— —— ——— ———— & c. A nobis.ij.de ſent. excõm. 5¹⁶G cõmentum nullius apud Deum eſt momen- ti. Quapropter ſolet dici, quoties lex ex fi⸗ ctione uel præſumptione aliquid conſtituit, nullius eſſe in cœlitibus efficaciæ, cùm De- us ex ueritate iudicet, qui& ipſe ſumma ſit ueritas. Lex enim quæ facta hominumple- runque non nouit, coniecturalem ſtatum re cipit: Deo omnia cognita ſunt: nam ut dici- tur græco ſenario, 6&vνεο 6es ⁶ꝓρᷣεαιο de 2π*½ ‧ενκν Oculus acutus eſt Dei, uidet omnia. Vnde Innocentius, Iudicium, inquit“, Dei ueritati, quæ non fallit, nec fallitur, ſemper innititur: iudicium autem eccleſiæ nonnun- quam opinionẽ ſequitur, quam& fallere ſæ- pe contingit,& falli: quo fit ut quandoque li gatus apud Deum, ab eccleſia ſit ſolutus,& contrario. Nec me mouet decretalis, quam adduxiſti, conſtitutio, in qua ſolùm declara- tur, malæ fidei poſſeſſorem nunquam uſuca pere, ſi bonæ fidei ſit uſucapere: quia uſuca- pione perfecta tutò poteſt præſumptionem Iegis ſequi,& ſe uerum dominum arbitrari, nec quicquã ea in re tum peccat: ſed ſi dein- de cognoſcat uerè alium eius rei dominum, lex quidem ſuo eum iudicio, ſuæ conſcien- tiæ relinquit, nec quicquã quod ad hunc ca- ſum pertineat, attingit: aliunde igitur finien- da fuit, quàm ex ea decretali hæc controuer- ſia. Et quamuis pontifices id maximè agant, ut animarum ſaluti conſulant, hoc iuxta ſu- praſcripta accipiendum, in his quæ ad eorũ ſcientiam referuntur: at poſtquam poſſeſſor uſucepit, non eſt quod ipſi ultra ueſtigare ue lint,& nouas lites,& nunquã finiendas con- trouerſias excitare: meritò igitur conſultius fuit, ſuę eum uνναᷣ relinquere. Siquidem non omnia decidere magiſtratus poſſunt,& de occultis non iudicat eccleſia,& conſcien- tia, quod dicitur, mille teſtes, Vndeð& Iu- uenalis: Hos duri conſcia facti Mens habet attonitos,&duro uerbere cędit, Occultũ quatiente animo tortoreflagellum. VIGLIVS PHRISIVS. MINVS uerecundeè, eruditiſsime præce- ptor, in hanc ſcenam prodirem, niſi coram te iuriſperitorũ Roſcio loqui deberem. Quid, quòd etiam ea eſt auditorum expectatio, ut qui lubenter tibi ſemper aſſenſerimus, nunc palam diſſentire debeamus? Sunt autem hęc de quinque pedum controuerſia, quæ antea omnibus ignota erant, dilucidè explicata, co pioſiusq; à te diſputata, quàm in ſpecie præ ſe ferebant: tamen ubi eorum nobis latifun- dia aperuiſſes, preſsius quædam,&, ut Ho- merice dicam, 2x εεν&a dσ‿ νμιννσο di cta à te eſſe animaduerti: idq; idcirco factum uideri poterat, quòd ualde anguſtum ſpaciũ tibi ſcholaſtica iſta diſſerendi cõſuetudo prę ſtituerat, niſi& eam orationis uirtutem in cæ teris tuis monimentis affectaſſe te obſeruaſ- ſem. Exiſtimaſti hac conſtitutione quinque pedum uſucapionem in X II. tabul. eſſe ſum D. Andreæ Alciati 517 motam:at mihi ſimilius uero uideretur, ipſos potius quinque pedes aboleri,& ſolam fina- lis termini rationẽ habendam pPræ cipi: quod ex nomine præſcriptionis ſuadetur, cùm prę ſcribere ſit præfinire,& præſcriptio præfini- tio: quo ſenſu ipſe Agennius, Lex, inquit Manilia quinque pedum latitudinem præ- ſcuibit: non enim poteſt hic de uſucapione uel exceptione intelligi, quãto igitur rectius 10 ipſam præfinitionem intelligemus? cùm& reliqua conſtitutionis uerba, quæ ab Agen⸗ nio referuntur, belliſsimeè huic quadrent ex- poſitioni. Sed& ex dictione, ſummota, appa ret hanc legem correctoriam eſſe,& ius anti quum ſummouere: cum ex interpretatione tua non ſummoueret, ſed legi X 11. tabul. concordaret. Tametſi nec ſatis uidetur ad- huc probatum inter quinque pedes ex XIl. tabul.uſucapionem nõ fuiſſe. Cicero enim, 20 quem tu allegas, in uulgatis codicibus, X1I. tabulæ, inquit, inter quinq; pedes uſucapio- nem eſſe uoluerũt. Adde quòd nuſquam ali- bi apparet, iſtius uſucapionisprohibitionem ab ea lege inductam, cùm apudautores ſimi- lium caſuum fit mentio: ut cùm lib.Officio- rum primo Cicero ex XII. tabul. dixit, Ad- uerſus hoſtem æterna autoritas eſto: indicãs ius uſucapionis inter ſolos Rom. ciues eſſe: aduerſus uerò eos ab his qui peregrini ſunt, 30& alio iure utuntur, nunquam uſucapi poſ- ſe, licereq́; domino& autori, iure ſuo quan- docunq;ʒ uti. Sic lex Attinia apud Gellium li bro XVII. cap. VII. Quod ſurreptũ erit, eius rei æterna autoritas eſto. Quibus uerbis rei furtiuæ inhiberi uſucapionem Antiſtius La beo interpretatus eſt b:unde& libro Xx VIi. ſti pulationum Venuleius autoritatem pro a- ctione euictionis accipit::at de autoritate in/ ter quinque pedes nuſquam exiſtit mentio, 40 quod ipſe ſciam, niſi tamen aliter tibi uidetur doctiſsime præceptor. ALCIATVS. NON arbitror probabiliter ambigi, quin inter quinq; pedes iure ueteri nulla eſſet uſu capio, cùm& Agennius Vrbicus clariſsime hoc atteſtetur,& M. Cicero lib. de legib. pri- mo: cuius ſenſus non conſtaret, ſi quodtuar bitraris, uoluerunt, legeremus,& nõpotius, noluerũt: uideturq́; mihi Petrus Crinitus lo so cum quidem oſtendiſſe, ſed quod citaret nõ ſatis intellexiſſe:nam& huc alluſiſſe uidetur in And. Terentius eo carmine: Tute ipſe ijs rebus finem præſcripſiſti pater. quòd ſicut intra quinque illos finium pedes uicinis arbitratu ſuo ire agere licet citra uſu capionis periculum, ita iuueni ante ductam uxorem omnia liceant. Verùm ut non nega uerim præſcriptionem pro præfinitione ac- cipi, nec eam interpretationem huic legi om 6o nino abſonam abſurdamue eſſe, ita quæ nos prodidimus, cõuenientiora arbitramur. Pri- mum, quoniam ex fubſequenti Theodoſij conſtitutione, quam Agenniusrefert, appa ret inter quinq; pedes, nec poſt hãc quidem legem blſeaim 0 lucap. e lfn de ei aä⸗ Haconcllar Adt duing pecl monendu yama hl elnidoni ſatätielitlo acium inte unalter uſi iihuius uſuc Inenpretatio bonianumre Hnini Codt alterintrah en utrung; lleeilam uer NICO! NclplA wtuas talilu tmotaborz mäucent, P. nimaliafero nerioadreg tmdere. jam momnibus ün ceteris, Clluns ſexu int mdiginnro ddantur omr ncorporeyur 1 li m G e 4 zimehn e de lumm donmelte Ja apionis prohibitone cumapudautoresm, do: utcum lid. Ofo X XII. nabul dini,6 aautoritzs eſtorinti ſolos Rom ciussci his quiperegrinill aunquam uſucapiyu- kautori, iure ſuoqun Attiniaapud Cellimt Luod ſurreptũeii, an ſto. Quibus vebbön capionem Antifiisl: dunde&libro XvI5- ius autoritatem pior Ipit at deautoriateu: ſquam exiſti menui amen aliter tibiuvicen r. 1A TVS.. babiltter ambigi qu Nai Glc. cum non 8 d A lceat. de præ dione ſnüen feript. s Gle quinq; pedum Præſcriptionc. 2 legem potuiſſe uiucapi. Deinde, quia ſiper- miſſam hicuſucapionẽ concedamus, iniqua hæc lex eſſet, cùm plurimis rationibus oſten derim, eam legis X1I. tabul. prouiſionẽ opti- mo iure inductam. Adde quòd huiuſmodi noſtra interpretatio longè eſt, ut ita loquar, notabilior:cùm enim pluribus caſibus æter- na ſit(ut tu loqueris)autoritas, quos pontifi- cij iuris ſcholiaſtes diffuſim refert:, non de- buit& hic de finibus omitti, qui ſi hæc conſti tutio non eſſet, noua lege debuiſſet induci, a- deò iure omni& æquitate confirmatur. Sed & in ambiguis eam interpretationem accipe re ſatius eſt, qua legum ueterum correctio o- mnis euitetur. Nec ab hac ſententia dictio, ſummota, me diuerſum trahit, cùm, ut oſten di, antea erant qui generalibus conſtitutioni bus legem XII. tabul, correctam opinaren- tur, quibus cautum fuerat, X X✕ X. uel X L. annis omne ius, omnem autoritatem extin- gui: nam& id ſummoueri dicimus, quod in ſpecie tantùm adeſt, tametſi uerè ſit extin- ctum b. Sed& fortaſſe poſſet utraque ſenten tia conciliari, ut ſi quæramus, Num menſor quinq́; pedum præfinitionis in finali iurgio rationem ducere debeat, an uerd menſuram ipſam ab ipſo termino ordiri: uerius ſit eius præfinitionis rationẽ non habendam,& tuæ ſentẽtiæ ſit locus. quòd ſi iam quinq; pedum ſpacium inter uicinos fuerit relictum,& eo- rum alter uſucepiſſe ſe id alleget, ſummoue- rihuius uſucapionis exceptionem ex noſtra interpretatione credendũ ſit:ſuſpicorq́; Tri- bonianum reliqua huius legis membra de Iu ſtiniani Codice reieciſſe, quòd uideret gene raliter intra hæc uerba coactam conſtitutio- nem, utrunq́; ſenſum poſſe accipere, utrun- que etiam uerum. NIGCOLAVS BRKBEGIVS Dl⸗ VIONENSIS. INCIPIAM quidem à fabula, ſeuerasq; au res tuas tali ludicro, humaniſſime præceptor demorabor: ſed hæ nugæ, quod ille inquit, ſe ria ducent. Prouocauerat in pugnam cætera animalia ferociſsimus leo, ſeq; uirium ſuarũ merito ad regni faſtigiũ euectum uolebat o- ſtendere:iam ſe caudę uerbere ſtimulauerat, iam omnibus erat formidabilis, cũ detrectan tibus cęteris, inſectum culex modicum,& de cuius ſexu inter Politianũ& Plautum adhuc ambigitur, horribile claſſicum concinuit: mi rabantur omnes, unde tanta uox tam puſillo in corpore, unde tubam illam inflaret, neſcie bantq; an ore caneret, an quod apud Ariſto- phanem Socrates exiſtimauit, iuπ εερ νyis. utcũq;, B00d&y xbog ep, id eſt, quòd uoce præ- ſigne animal eſſet, ſtrenuum quoque arbitra bantur, idq; uel Homeri teſtimonio: aderat enim ex Pythagorico dogmate in pauum cõ uerſus. nec fefellit culex expectationẽ:inter- ſepto nariũ leonis affixus, hoſtem aculeo fo- diebat, miſereq́; ſtimulabat, qui quò ſe magis tueri,& aggreſſorẽ reuellere conabatur, hoc ſeipſum unguibus proprijs magis conficie- bat lancinabatq;: ſic extorſit palmam culex, moxq́; arbori ſidens uocalem illam tubam rurſus inflauit, epiniciaq́; ſua hac lege de Sa- turni tabulis accepta clauſit: 10 20 30 4⁰ 50 60 Parua necat morſu ſpacioſum uipera taurũ, A cane non magno ſæpe tenetur aper. Ergo aude, in medio poſuit Deus oĩa cãpo, Wincere ſi nequeas, at uoluiſſe ſat eſt. Vides quam attentos hoc apologo reddide- rim auditores, utq; Demoſthenica hac inuen tione de te cõmeritus ſim, ut libenti me ani- mo auſcultes, nec, tametſi leuiter argumen- tantẽ, faſtidias. Docuiſti quid apud ueteres eſſet præſcriptio, negaſtiqʒ latinè dici poſſe, nos huiuſmodi rem præſcripſiſſe, quòd præ- ſcriptio ipſa uſucapio nõ ſit, ſed uſucapionis exceptio:& ut fatear ſentẽtiam hanc pleriſc legibus cõuenire, uideor tamen mihi unum itemq; alterũ locum annotaſſe, ubi interpre- tatio hæc nõ poteſt accipi. Et in primis Iabo- lenus, Si is, inquit, qui prohærede fundum poſsidebat, domino eum locauit, nullius mo menti eſſe locationẽ, quia dominus rem ſuã conduxit. Sequitur ergo ut nec poſſeſsionẽ quidem locator retinuerit, ideoq; longitem- poris præſcriptio nõ durabit,& ẽ. hæc enim uerba, non durabit præſcriptio, id eſt, uſuca- pio, intelligi debent, quod&thema ipſum in dicat: interrogatus enim fuerat Iureconſul- tus an durare uſucapionem putaret, nec du- bium eſt ex interrogationis formula declara ri reſponſionem d. Alterum eſt quod Diocle tiani conſtitutione ſic legitur: In ſeruorum proprietatis negocio cùm uſucapio locum habeat, ad quæſtionem longitemporis præ- ſcriptionis ſuperfluò peruenitur?. Quibus uerbis& diſtinctio à Doctoribus noſtris tra dita probatur,& cõfutari opinationes tuæ ui dentur. Adde quòd& tua illa de adiectione paradoxa nõ ſat firma ſunt, cùm iandiu Lau- rentius Valla docuerit addictionem legen- dum: cui ſentẽtiæ& nuper impreſsi codices omnes adſtipulantur. ALCIATVS. AcvTE tu quidem& facetè mecum agis Regi, qui nos iam fatigatos fabella excitaue- ris,& doctis rationibus ceu aculeo quodam pupugeris. Præſcribere apud ueteres, quod ſæpenumero admonui, præfinire, præſti- tuereq; eſt: qua in ſignificatione& Cicero utitur,& alij omnes: unde& actio de præ- ſcriptis uerbis in iure. Cùm igitur Modeſti- nus diffiniat uſucapionem, acquiſitionẽ do- minij eſſe per continuationem poſſeſsionis temporis lege diffiniti, quid obſtat quin Ia- bolenus de eatemporis diffinitione intelliga tur, quam ipſe præſcriptionẽ uocet: ea enim præfinitio eſt quæ non durat,& quæ uſuca- pioni neceſſaria eſt, ut ſatis apparet nõ diſsi- dereà rogato reſponſionem: ſolentq́; ſæpiſ- ſimè ueteres uſucapionẽ ipſam 2⁴᷑ερρραάνανυᷣe longi temporis præſcriptionem, id eſt, diffi⸗ nitionẽ appellare. Verùm& cõſtitutio Dio- cletiani aliò reſpicit, quam tu arbitreris: non Ddd 4 c l. ei à quo. de uſucap. 4 IRefenfer. §. j. de int. act. e l.ij. C. in quib. cau. Ion. temp. 5²⁰⁶ enim in ea hoc agitur, ut differentia uerborũ declaretur, ſed ut de re ipſa decidatur, ſerui triennio ne uſucapiantur, an longitemporis præfinitio expectanda ſit: pluribus enim re- ſponſis probari poteſt, etiam longi temporis uſucapionem dici, quod à me ſuprà demon- ſtratum fuit. Nam quæ ex Laur. Valla addu- cis, minimùm me mouent, cùm ueteres codi ces noſtræ ſententiæ aſſentiantur, eamq́; tot tibicinibus fulcire poſsim, ut præiudiciũ Val læ mihi timendũ non ſit, multoq; minus chal cotyporum recentium, quibus mos eſt quæ- cunq; ille cõminiſci uoluit, alba amuſsi diju- dicare: adeò graui periculo falluntur hi, quo rum ſacroſancta eſt autoritas. Siquidẽ ſcien- dum eſt, omnẽ magiſtratuũ ordinariorũ iu- riſdictionem tribus uerbis conſtare, Do, Di co, Addico: quorum primũ adactiones per- ſonales attinebat, cùm actum erat aliquè da- re facere oportere:ſequens adrei uendicatio nem, ultimum ad executionem, quæ in ciuili bus non ſolùm addictio dici poteſt, ſed etiam a I. aliud. deuer adiudicatio*. In criminalibus uerò eſt legis bor. ſig. actio, qui modus loquendi unde ortus ſit, ali bi à nobis explicabitur. Ouidius: Ille nefaſtus erit, per quẽ tria uerba ſilent᷑. Faſtus erit, per quem lege licebit agi. Liuius lib. XXx X VI. Fuluius, inquit, præco ni imperauit, ut lictorem lege agere juberet: ita de his, qui Calibus erant, ſumptum ſuppli ciũ. Et rurſus: Lictor uiro forti adde uirgas, & in eum primum lege age. Tacitus lib. XiI. Auguſtus apud equeſtres, qui&egypto præ ſiderent, lege agi, decretac; eorum perinde haberi iuſſerat, ac ſi magiſtratus Romani cõ- ſtituiſſent. Quoties igitur in iure legimus, quid fieri non poſſe, nili apud eum cui adiu- bliij de offpro dicatio data eſt, uel legis actiob, de magiſtra- conſ.l j. Jeof⸗ tu ordinario intelligimus, cui ius exequen- fic. iud. Alex. di, id eſt, merum uel mixtum imperium com 40 petat. Vnde apparet uenditionẽ quę in diem tit, propriè addictionem non eſſe, in qua nul la iudicis neceſſaria ſit exequutio, ſed potius adiectionem. quòdſi quando rem addictam reperimus, uelex emendatione Vallæ depra uati ſunt codices, uel πακροαεε accipiendũ. In pignore tamen prætorio addictioni pro- priè locum eſſe non negauerim, quoniam ea c l. pro debito. ſolutio iure executionis fit“, adij ci tamen do C. de bon.aut. minium potius quàm transferri. Hinc& Ru iud. brica C. ne pro dote mulieris bona quõdam mariti adijciantur. quo loco alij addicantur, alij abdicentur, eodem ſenſu legunt. Itemq́; alia, de fide inſtrument,& iure haſtæ fiſcalis, & de adiectionibus. CAESAR CASATVS MEDIOL. NON duces graue ſeu moleſtum, præce- ptor incomparabilis, ſi lampada, quam mihi nunc per manus(quod aiũt) traditam uides, alacriter ſuſcepero, feſſosq; hos ac ualde con cuſſos cõmilitones meos in agmen recepe- ro, tuumq́; ſimul impetum audacter ipſe ſubiens excepero:cùm præſertim non ea me hercle cauſa huic palæſtrę me accingã, quòd D. And. Alciati 20 30 50 60 521 ea quæ perdoctè à te& eleganter dicta ſunt nec probem, nec commendem: ſed ut in quo mihi quidem familiariter roganti, aut quæ- renti nunquam ſoles deeſſe, in eo nũc potiſſi mum diſputanti adſis, aliquidq; nõ paruono bis uſui futurum laceſsitus in mediumaffe- ras,& ex opulentiſsimo legalis prudentiæ ſa crario te dignas traditiones expromas, qui nõ in libellis, ut apud Cic. inquit Mutius, ſed in maximis cauſis,& in hoc iuſtitiæ domici- lio, iurisq; peritorũ cœtu, ſis conſilio, lingua, & eruditione cum paucis facilè princeps, ut cuius ueſtigia perſequi cupimus, eiusſenten tiã ſciſcitemur, reſponſaq; efflagitemus. Sed iam committamus,& ad manus(quod dici- tur) ueniamus. Et quoniam non ita ieiunè inconſiderateq; in his agendum eſt, in qui- bus aliquod, ac præſertim ſalutis æternæ uer ſatur periculum, neq; tam facilè à maiorum noſtrorũ unanimi ſententia abſcedendum, propoſui mihi ex pronũciatis tuis infirman- dum illud maximè, confutandumq́;, quo ex- ceptione uſucapionis tutum poſſeſſorem, ſi deinde malæ fidei ſit effectus, negas in hoc, quod dicunt, conſcientiæ foro tutum eſſe. Mouent me contra id quamplurima, ſed tria præcipua, quibus præ cęteris nitar. Primum illud eſt, quòd cùm aſſeras rationem, qua in primis introducta fuit uſucapio(nempe ut aliquis eſſet litium finis) hoc in foro ceſſare, nobis uidetur id haud ſatis defendi poſſe, cũ lege euangelica à noſtris pontificibus, ut in omnibus reliquis, ita& in hoc capite rece- pta, publicaq; ſanctione confirmata, admo- neamur, ſi qua inter nos oriatur controuer- ſia, poſteaquam eum, qui iniquè agit, ſecre- ta monitione tentauerimus ab inſtituto ſcele re auocare, nihiſq́; nos propterea obtinuiſſe animaduerterimus, eccleſiæ tum demumo- mne quicquid eſt inter nos iurgij contentio nisq;, exploratum notumq́; facere: cuius ar- bitrij deinde ſit ac notionis, ſontem nocen- temq; coẽrcere. Qua ex re planum eſt acma nifeſtum, locũ adhuc litibus in his conſcien- tiæ finibus fore, cùm adid nullo alio quàm conſcientiæ iure aſtringamur. Alterum eſt, quod Moſæ legibus ab ipſo Deo antiquitus traditis, ei qui prædium urbanum uenunde- derit, præſcriptũ unius anni tempus ac præ- finitum conſtat, ut Leuitici cap. X X v. ſcri- ptum eſt, intra quod ſi id non redemerit, nul la ſit ei amplius emptorem inquietandi facul tas: ut hoc argumento nemo ſit, qui non fa- teatur non delinquere illum, qui prædium il Iud tanquam uſucaptũ non reſtituat, tuamq; conſequenter ſententiã ambiguam cenſcat. Extremum quodme pupugit uttecumnon ſentirem, eſt, quoniam iure põtificio 3, quod 4 diuino ſubnixum eſt, conſtitutum uidemus, ut qui in tam diutina libertatis poſſeſsione fuerit, ut eam longo uſu potuerit cepiſſe ad- uerſus quemcunq; agentem, hac exceptlo- ne tutum ſe intelligat, ac de reliquo nulla queat ei quæſitæ libertatis adimendi Fn ieri c Houihde iud. ccumolu priul lgworcho eecreriolüch SI2TILIT nenut pho Abintoroco ionemulucag bwusftxatpſe iericic bcc Hoccalu nosac mmepiſcopis ledicendum, giceteſtation pobrioadactu ſcheum locun Imusiaterpre uyi Necenim ulbroconſcie buangelice unöudicet: ociotemp denquam auc dnquatiudic nob denunciam um deed eccl woiudicio al ple conceg ſſeras nationem qhi iit ulucapio(nemxn nis) hoc inforo ceſur dſatis defendipolei ſtris pontiſiciu ui 2 Ain hoc capienmn one confirmata, aim nos oriatur controué „quiinique agibſen erimus abinſtiruolct s propterea obimmi eccleſtæ tum demumt ter nos iurgi cnkn tumq; facere: cuiuu otionts, ſontem Toct- exreplanumeſtan liibus inhis conlit n adid nulloalioqun ingamur. Alteronä- b ipſo Deo anidun um urbanumuegund — de quinq; pedum præſcriptionc., fieri moleſtia. Quapropter tam ex hoc quàm ex cæteris àme aduerſus hoc axioma tuum in medium productis hæſitaturos nõnullos arbitror, num tibi ſuffragent᷑, cõtracturosq́; radum, ne prius in ſententiã tuam pedibus currant, quàm tuum reſpõſum perceperint: neq; enim ambigo, quin te audito, uniuerſi ſint in tuam partẽ tranſituri. Apud me tu qui dem, præſtantiſſime præceptor, eum locum ſine controuerſia tenes, in quo Pythagoras à diſcipulis ſuis, omnibusq́; ſui tẽporis ſtudio- ſis uiris, ſumma cum laude, ſummaq; cũ glo- ria ſolitus eſt haberi: nam poſt multas tandẽ altercationes diſceptãdi magis, quam tibi re- ſiſtendi inter nos ortas, tibi ſemper, ut ſcis, atq; par eſt, ſoleo cedere,tecumq; conuenire, in primisq; illud non iniuria prædicare, ælꝶ⁹ æ. Reliquũ eſt nunc, ne, quæ tua eſthuma- nitas, diutius nos ſuſpenſos opperiẽtesq́; de- tineas, uotoq́; ac expectationi noſtræ inſigni aliquo reſponſo, atq; ex interiorũ literarum ſecretiorisq; doctrinæ penu exprompto, fa- cias, ut ſoles ſemper, ſatis. ALCIATVS. SVBTILITER argumentaris, ſed non ta- men ut aphoriſmos meos penitus conteras. Ais in foro conſcientiæ adhuc conſiſtere ra- tionem uſucapionis, cùm in eo quoq; litibus locus ſit:at ipſe illa Euangelij uerba, Si nõ au diuerit dic Eccleſiæ, non eò dicta arbitror, ut hoc caſu nos ad iudicium relegent, litesqʒ co- ram epiſcopis nouas inſtrui uelint, ſed eccle- ſiæ dicendum, ut multis delictũ innoteſcat, quideteſtationi peccantem habeant, quo op probrio adactus ille bonam fidem agnoſcat: ſicq; eum locum Matthæi cap. X VIII. Hiero nymus interpretat᷑, ſic& æteri ueteres Theo logi. Nec enim Pontificia cõſtitutio ſemper in foro conſcientiæ locum eſſe denunciatio- 10 20 30 ni Buangelicæ iubet, cùm de occultis eccle- 40 ſia nõ iudicet: hoc autem occultum eſt, cùum lapſo tãto tempore, ne ullus ſit litibus Iocus, quenquam audire amplius nolit, ſed diuino relinquatiudicio:nam& Pontifex ipſe ſum- mus, denunciationi illi non ſubijcitur, quo- niam de eo eccleſia non iudicat,& tamen di- uino iudicio alligatur. Sic exiſtimarem in eo qui rei iudicatæ exceptione eſt tutus: non e- nim ulteriore lite uexandus eſt, cùm ſatis ei futura ſit diuina ultio: quo fœdere, ueterum hac in re altercationes conciliari poſſunt. Quod uerò ex Biblijs adducis, non ſanè dif- ficilem habet reſolutionem, cùm eo in caſu conceſſa ſit uſucapio, quoniam à uero domi no domuscomparatur, nec emptor unquam malæ eſt fidei: quomodo enim rem alienam eſſe credet, quam à uero domino ipſe emit: nec hic de rei alicuiuscorporalis uſucapione agitur, ſed de iure redimendi,& ne iubilæo quidem anno reſtituendi: quod ius lex utiqʒ auferre poteſt, cùm non ideo aliena cum ia- ctura locupletetur quiſquam, nullaq; natura lis æquitas repugnet. Sed& haudquaquam ipſe conceſſero, quicquid Hebræorum lege 50 traditum, iuris diuini ita eſſe, ut nos in foro conſcientiæ obliget, alioquin non iure Qui- ritiũ nos uiuere, ſed Moſaico oporteret, cùm ea dogmata à nobis Chriſtianis admiſſa ſint, ut νοοιαέ– ea obſeruemus, non, quod dici tur, adliterã, quæ, ut inquit Paulus, occidit, cùm ſpiritus uiuificet. Quod ad extremum attinet, cùm nihilo fortius urgeat quàm ple- raq; alia à nobis ſummota, poſſem ea reſpon ſione contentus eſſe, ut dicerem, in ciuiliuel in põtificio foro eam decretalem latam eſſe, nõ in cœleſti. Verùm& aliter diſſolui hic no dus poteſt, diſtinguendũq; arbitror inter re- rum uſucapionẽ,& libertatis. Qui rem uſu- cepit tutus nõ eſt, quoniam domino iniuriã facit, cuius dominium lege quoq; diuina ap- probatum eſt. At qui libertatis ius acquirit, nihil aduerſus diuinam legem molitur: ſiqui- dem cùm terram& animantia creaſſet Deus, Faciamus, deinde dixit, hominem, qui eis do minetur: ut autem homo hominiimperet, di uini iuris nõ eſt, ſed gentium potius, quo bel la orta,& captiuitates ſequuræ ſunt. Quiigi- tur dominium alteri aufert, ius illi à Deo cõ- ceſſum aufert: qui iuriſdictione ſe per uſum liberat, is nõ Deo aduerſatur, ſed hominum conſtitutionibus: ut meritò alter diuina ſen- tentia tutus ſit, alter non ſit. Nec noua uideri debet hæc differentia, cùm& alijs in caſibus idem obſeruatũ appareat, ex quibus unum exempli cauſa propoſuiſſe ſatis erit. Ecceti- bi, ſecularis(ut uocant) ſeu non initiatus deci mas perſonales uſucapere poteſt, prædiales non poteſt:quoniam quæ ex prædijs deben- tur, iuſſu diuino præſtandæ ſunt: is enim do- minia rerum quæ mortalibus dederit, hac af- fecit obligatione:at perſonas Deus creauit li beras, ſuaq; ipſorum hominum improbitas, ut alter alteri ſeruiat, effecit. Quo fit ut perſo nales decimæ non iure diuino, ſed humano potius inductæ à pleriſq; cenſeantur, quod in pręſentia diffuſius attingere operæpreciũ non eſt, præſertim cùm clepſydra me admo- neat coronidẽ diſputationi huic noſtræ tan- dem apponendam,& grauiſsimos hoſce pa- tres, qui honoris cauſa nobis aſsiſtunt, non ulterius morandos. GRATIARVM ACTIO. SVPEREST utuobis, ampliſsimipatres, gratias agam, non quidem quas ego uellem, ſed quas poſſum:maiora enim incomparabi liueſtra humanitate de me meruiſtis, quàm quæ ipſe mediocri uir ingenio poſsim uer- bis exprimere, nedum factis rependere. Ae- ſchinis igitur erga Socratem exemplo, cùm nihil uobis dignũ quod præſtare poſsim ha- beam, hocq́; ſolo nomine paupertatẽ depre- cer, quod unum habeo, meipſum uobis tra- do: feciſtis enim(quod Furnius ad Auguſtũ 6o Cæſarem dixit)ut& uiuerem,& morerer in- gratus, qui tot beneficijs in me colla tis paria facere nunquam po tero. Dixi. Andreæ Alciati Iuriſconſulti in cõmen tarios, cius quod mtereſt, præfatio. Oris fuit apud quoſcam ex antiquis auto ribus, ut quotieſcunque aliquid e 8 præter uulgatam conſuetudinem ederent, tanquam cauſæ ſuæ diffidentes, V 6 lecloribusueniam peterent. quamobrem cum Albinus, neſcio quis, Ro S8 manuis ſcriptor, patriam hiſtoriam græco idiomate traclaret, indulgeri id NNSA efil: in operis procmio petijt: quod uti ineptum M. Cato non immeritode luſit: ſi enim Amphichyonum decreto coaclus feciſſet, æqquum id concedi Fuerat: ſecl ei qui ſciens prudensq́; deliquit, haudquaquam ueniam dandam eſſe arbitratus eſl. Eoao etſi contra aliorum conſuetudinem, latinè in iure ciuili diſſerturus, tantum abeſt quicquã deprecer, ut potius qualiquali cömendatione non indignum me exiſtimem. Nõ me latet ab No mani imperij inclinatione nullius opera extare, quæ latina diclione in ciuili diſciplina concin- nata ſint: quin potius tum primũ ab reclo curſu flecli cœptum eſt, O. barbariſmis quibuſdam corrupta commentaria, inprecio tamen habebantur: deinde proceſſu temporis Mandrabuli more eò deuentum, ut noſtris hiſce diebus nulla bona litera in omnibus, quotquot ſunt, iuris c- uulis interpretubus, reperiri queat:& iam uulgò circunferatur, nullum eſſé luriſconſaltum poſſe, qut latins loqui& eleganter ſciat: quod certa neſcio qua ratione abſque impudenti calu- mnia dici poſeit, càm antiquos, uel X 1I. tabularum, uel reſcriptorum, uel edictorum interpre tes uideamus& doclè,& eleganter ſcripſiſſe: ex quibus Herennius Modeſtinus non ſo- lum quædam græca edidit, ſed etiam uerſificator egregius D. Maronis periochen compoſuit. Ati tius Labeo omnium ſcientiarum cognitionem profeſſus ab Gellio quoque traditur. Anteium Capitonem non minus eloquentia, Judm cæteris artibus præditum Tacitus aſfir- mat. Quin& legislator Solon, quanta humaniorum ſtudiorum autoritas fuerit, ipſe exper- tus eſt: ſiquidem ut Demoſthenis interpres 77, epεεεεxεν, Plutarchus, Laẽrtiusq; tra qi, cim Aaic& Megarenſes de Salaminos inſulæ poſſeſcione contenderent, Solon Aihe nienſium cauſam Homerico uerſu approbaſſe dicitur: Alæo A Xaæxæ ννσ⁵υοαςᷣ εκνα x. Bis ſemis SGalamine Aiax cum nauibus ibat. Cui carmini ſubſequens ex ſuo tanquam Homeri addidit: Suσέ εαꝙνν 5 AlMοερμμρνοπκ ρσ aαμꝓννον. Cecropidum quo caſtra loco poſuere phalanges. quem numerum Pomeri eſſeiudi- ces arbitrati, autoritate uatis duclt, tanquam omni memoria Aihenienſium Salamin fuiſſet, pro Solone pronunciauerit. His accedit, quòd& non hos tantum, ſed principes quoſcue Phi loſophos ab hiſce ſtudijs non abhorruiſſe, fers conſtat, cum tam eleganter Dlato ſcripſerit, ut non alia lingua locuturum, ſi interras deſcenderet, Jouem Cicero diceret, qudm Dlatonica. Mitto Empedoclem, res naturæ carminibus decantantem. Quid Socratis hymnos, Epichar mi modos, Xenophontis hislorias, Xenocratis ſatyras commemorem, cumm uel maximè E- picurum damnet Cleomedes, quòd barbaras uoces fuus ſcriptis inſeruiſſet?& Marcus Ci- cero quoſdam ſui temporis Dhiloſophos inſecletur, qui ſe neque distincid, neque eleganter, ne- que ornatò ſcribere profitebanturs quam ob cauſam leclione indignos eorum libros attecta- tur. Quanto melius Madaurenſis Apuleius, qui ſibi de Dhiloſophia diſputanti necunum ſo⸗ lœciſmum ignoſci, nec unam ſllabam barbars pronunciatain donari, uolens libens; ano- ſit Poſſem& Chrislianæ pietatis mlica in exemplum adqucere, quibiis ſatis in con- feſſo est,& ieronymus fatetur, uatumprophetarumq; reſponſa hricis carmunibus conſla re, tanta fuit humanitatis iudiorum autoritas: quapropter& llud traditum, deum oracula uerſibus edica fuiſſe. Quidtgutur eſt quod quiſquam mretur, ſtinterpolata ueterũ conſuetudi kehinang nomnbuuc traem eln Tbextonbu hxegucdine meercecereii e identur, Uſcpiuns pe nnweguodre eror Anon e dmmodicis eccicabiles re nueio educi tr cimſcimu mnümodopo enümoderam etoline conc Um damno, eäturcöſtit dnreret tatuer fadclctüelt, Vconſtitutiot ienenige auiſeneniuna nia nigu fie upunaiunno AEfferübg. (bainga 8 cciffeul (4 b Nodin 1 1 Epiſt. nuncupatoria. ne, in iura ciuilia latinas interpretationes condidero?& hæc quidem, non quòd ipſi hanc nobis lorjam uendicemus, quaſi uel lepidiuſculs, uel eleganter diſceptatores hac in qiſciplina eſſe poſaemus, ſed quòd etſi non ſatis reclè omnes, nos tamen minus quam cæteri( quod ad huiuſ- 1rarne modi ſtudia attinet) barbars loquimur,& ſcribimus. Sit itaq; hic quẽ edimus traclatus, quaſt ncaſe vange 1 quocdam huius noſtri conaminis ſpecimen: quod ſilæta fronte ſtudioſt excipiant, ad cætera ca- V n c ſe üffi eſſenda animum fecerint: alioqui grœci carminis memor, pedem referam, aaν oανν Vet us neſco unn Laop ανάέν Læudo, mecũ interim illud inſufurrabo: Bene qui latuit, bene uixit. Cæ 1 — zf chindim terum antequam inſtitutum munus exequar, conſtitutionis ipſius uerba recitanda ſunt. on imnen ia— Je egaumil an 24 ANDE ALCIATI DE EO QVOD IN S5 1— 8, k 4 Cæſ. luſtinian. Auguſt. anni, de ſen fidei actionibus ad duplũ uſq; progredieba- xun cbef au Inp Cæſ. 3 277. 2 55 tur: ſed an idem in cõtractu ſtricti iuris eſſet dem. Name lattal tentiſs, quæ pro eo quod intereſt, proferuntur. VA de eo quod intereſt, dubitatio obſeruandum, nõ æquè conſtabat. Sed& id crunlldiC i,. nihilo magis placet, cùm ſi ita fuiſſet, æquum ſadin i e alei lller in metni Pecrlutcar& den erat, ut ex Lonts in le- barbanſma un int, melius nobis uiſum e nuiu faſ d lcarcse, c C. Lulbuſie modi prolixitatem, prout poſſibi- gis hoc tandem explicaret᷑, cùm tamen po kempons Mandean e h Oll latotnebiurolt ſet adhuc ea opinio defendi, in cõtractu ſtri- nia le eſt, in anguſtum coarctare. Sancimusitaq; Si i sad duei non paontacdemmarſttlhe 5 Luor uo ſum undo in omnibus caſibus, qui certam habẽt quan-. P LiAOs Diche „ 1 tatem, uel naturã, ueluti in uenditionibus tionẽ: nam lex duo exempla affert, uenditio lum eſe Uurſſanſth fliaten e„ b Kibus, ¹o nis ſcilicet& locationis, qui cõtractus bonæ Labſguei 71 Kloerlotuihire itlOmarnihztns Lent sefno, ſunt fidei: t& licet uulgò dicatur regulamex 4 NMue impudemtiad hoc quod intereſt, dupli quantitatem mini- 2 re 80 63 ſintb. HC t2pu. uel ecicdorumi Lexcedere-in alijs auté caſibus, qui incerti einpia no actare, iitame Pliracxepla ſint, P Gi, ie zanf. uelecictorum iren mèͦex, 11 A0 eauſs 8 imend in confeſſo eſt ſaltem declarari, ut in eadem de priuat. de- us Malbſtmsm eſſe uldentur in aun ſu laleen 25 Tisien) 5 ſpecie ſolum regula procedat. nec obſtarent li. Lancel inl. deri ſuſeipiunt per ſuam ſi irtratemreellitzere, uerba conſtitutionis, in omnibus contracti- I. de iurij. om. nis periochen Wnjſ uthoc quod reuera inducit᷑ damnũ, lioc red- dusere quonfads lug anuun tene ke — 3—,. inationibus Gello Luofue tate datur, S&nonex Teirid enaeh nAl v 119) da ſuntilla uerba,& id cum Accurſio: igitur re iitum Tiauucſe Sidodie Lit 10dl1 ireenene cõ omnes contractus intelligere poſſemus, qui ſaopit t blles 1ed Satuit ne Aiſtrl inin lt tamen bonæ fidei eſſent. Si itaq; admittere- ritas fuent ihſeenr putatio reducitur, pro ſua impoſsibilitate ca 0 mus eorum ſententiam, conſequens eſſet, in „. 8. 5 tarchus, Lrriuin hr ün eindeden eirrein Tucſermeh 3 eo adhuc ambigi, quod ſe declaraturũ Impe- antũmodo pœnas„qu 1 1eee, tenderent, Soln ℳ deinecken nſnne eeheut uela legibus rator credidit.Bartolus cautẽé uidetur exiſti 5* 1 GEſ 4 Eeh 8 51 maſſe, nihil dubitatũ, an lucrum, quod ceſſa- c Bartol. hĩc in 1 Lii0 bi ſe 1. alulladher— 1 he a ret in eius quod intereſt æſtimatione, eſſet vij. col. uerſ. neean Kaſtl d di epctneeen uod computandum, ſed idem prorſus hodie iu- uenio Se lnetdſtzſia esunt. ſit omnibus ſecullum ris eſſe, quod& olim inlac quæſtie er d dictmeſ ſinis anti lixitatis hu- quod& Fulgoſius opinatus eſtꝰ,& in hanc d inl. frdea- u0 ſrüina„8 eleend Weta ſententiam crebrius eſt itum. Sed num circa dio. empt. ſüs Olidtntiliis 1etdic⸗ hic meminit. id quod extrinſecusintererat, quicquam per eſtu 3 Weeennen he ibierheneg ſenean en c memun. 0 hanc conſtitutionem ſit immutatũ, nõ repe- erum Enerie 2 Accurſij ſententia ac in re impro atur. b, 1760 qui Accurfio diſfentia t, quem tamen ſir⸗ in flſſh 3 Petriet Coni quæ fucrit hoc in punct opinio, eadèq́; cõfutata 3— 1. 11 enſcum Salanir ulſ: rà non probaui. Cæterũ nec illud nobis fit enſu 4 Exempla regulam non arctare, quomodo accipiendum. P kenile nthh üh indtcife o prinater uſu 5 Que fuerit Bar.& Fulg. in hoc expoſitio, eademq́; reprobata. Ueriſimile, nihil hac lege rl u. ſquo 6 Dluo ſej ſg 6 Alciati in hac difficultate ſententia. fit ut(cùm lex dicat, in contractibus certis, ater Dlatu ſnlhfn CAbVT PRIAVAM. quod ſingulariter intereſt cõuentæ ſummæ nceret, nuam Dhuurui Vod in primis in lege dicit᷑, dubitatio- duplum excedere nõ poſſe:in incertis ſecus) hmu, Iuite 1 nes antiquas fuiſſe fuidendum eſt, qua putem in hoc potiſsimũ certaſſe ueteres: ſed catis 1 in re ueteres dubitarint. Et Accurſius in eo tamẽ in Digeſtis nihil reperiri, quod eorum em, cum uelm uerſari dubium credidit, quemadmodũ æſti ſententiam iuuet, qui aduerſantia huic con- iſſet o Maruu matio quatenus intereſt, faciunda eſſet, idne 40 ſtitutioni prodiderũt, quoniam huiuſmodi Nſe. 9——,„,; 7„ ve eleguntr, quodextra rem lucrũ, damnũq; uenit, an id reſponſa per Tribonianum collegasq;, de eo rcle, nes 1 2 quod circa rem tantũ uerſat᷑ fquod ipſe qui-· uolumine ſint reiectae. e Arg.§. in qui- um Ubro- buss. in j. cõ ſti. dem nõ probauerim:hæc enim cõſtitutio id- 1.3 Certa quantitas quemadmodum accipienda.& num. 8. patantirtcuun circo eſt edita, ut ueterum altercationes tolle.4 certa ſpeciẽ habetia, an certã quantitatẽ habere dicatur. S⸗ 4l. 7 7 7 rentur:quamobrem ſi dubitatũ foret, quate- Diicctio adiectiua, quantus, non ad ſolam quantitatem refer de leg.j. n, volenr lDee, nc nus extrinſecus intereſſet, debuerat hoc prę tur, ſed magnitudinem potius nottt.(dum eſt. „„ nuubus llu! ſenti lege Imperator declarare, cùm tamẽ res 6 Quado de ſermonis broprietate eraee e n e ſtun 7 1 rnunbuu 1 3 hæc tam dubia adhuc ſit, quantũ nunq;. Pe- 7 Vaniis 7 an famuli, familiæq́; uerbo, dominus rIs 5„, 2—— 5. . dun,din Vn Mdin itqp trus& Cynus⸗ uariatũ in eo tradũt, quòdue 7 hhrea Seeremareſerse Aêie. teri Digeſtorũ iure, id quod intereſt, in bonę muutmluſß 3 doldl 4 ſhh 1 Ibid. 16.17 24.28.30 25.27 31.32 a l. certum. ff.ſi cert. pet. 5 I. quiſquis. de leg. iij. c l. cum ſtipula. de uerb.ſig. 3 d In d. I. certu. 526 Certum intelligi, cum in obligatione eſt datio. Si aliquid fieriſhpulemur, incertam eſſe ſipulationem. Venqditio meri facti non eſt. Locatio eſt facti. Qui contractus dicantur certi, ſecundum Bartolum& Bald. ld quod intereſt, non in iure, ſed facto conſiſtt. Et quæ dicantur èſſe facti.(accipienda. In tractatu, eius quod intereſt, unde certitudo uel dubietas ſit Bartolum non ſatis extricare, quomodo certam naturam acci- pere oporteat,& improbata in hoc communis ſententia. Quæ dicantur de natura contraclus eſſe. De natura rei illud dicitur, quod illi regulariter accidit. Alciati ſententia circa certam quantitatem,& certam naturã. Baldi expoſitio circa uerbum, Naturam. Diſcuſſa quæſtio, an in contractu emptionis fuctum uerſetur. Fulgoſius doctor peruicax,& cæteris refractarius. In contractu emptionis uenditor indiſtincte tradere tantum ob ligatur, contra communem. Explicatur Celſireſponſum in. fin. ff. de cond. ob cauſ. Contractus iuriſgentium ex uerborum forma non uariantur. Res non dicitur in bonis, niſi quæ in dominio eſt. Diſcutitur l. ſi iactum. ff. de actio. empt.& num. 33. 34 Expenſal. ſt ita diſtrahatur. ff.de contrah. empt. Verbum, oportet, puram neceßitatem inducit, ſed nõ ſemper. Explicatio l.cum manu..· fin. ff. de contrah. empt.& nu. 39. Subſtantialia contractuum pactionibus tolli non poſſunt, natu⸗ ram reſpicientia poſſunt. Emptio& uenditio quare inuentæ. Promittens ſimpliciter tradere, ſolum fictum uidetur promi- ſiſſe: quod ſi etiam uacuam poſſeßiionem promiſerit, ſtpu- latio talis cauſam bonorum complectitur:& quæ ſit diffe- rentiæ ratio. Non ſequitur, uenditor de euictione tenetur, ergo obligatur do minium transferre. Vſus, quo conductor fruitur, loco dominij ſuccedit. Conductor non ac quirit fructuum dominii, niſi eos collegerit. Damnum rei ad dominum ſemper pertinet. Inſigne dicteriũ Dionyſij tyranni apud Plutarchum refertur. Seruitutes certæ dicantur, uel incertæ. CAPVT II. Vod ſubſequitur, certam quantitatem uel naturam: ſdiſputemus quemadmo dum certa quantitas accipienda ſit.& Barto lus quid alij opinati ſint, refert, ex quibus Ac curſius: Contractus, inquit, dicuntur certi, quorum quantitas uel ſpecies certo fine ter- minata, poteſt oſtendi, qualis quantaq; ſit: cùm ergo in obligationẽ uertitur certa quan titas, certam quantitatẽ habere dicitur: cùm certa ſpecies eſt in obligatione, dicitur habe- re certam naturam. Sed ab hac interpretatio ne idem recedit tum Bartolus, cæteriq;, eo maximè argumento, quòduerbum, naturã, ita in lege ſuperflueret: ſnam& ea quæ cer- tam ſpeciem habent, dicuntur certam quan- titatem habere: qua ratione ſi quis legauerit quantas ſummas dictauerit, cenſuit Ariſtob ſpecies quoq; contineri:& ſi quis ſtipuletur ſibidari quantas pecunias exhæreditate per uenerint, nõ preciũ, ſed rerũ corpora ſtipula tus uidetur Sedtamen quãuis cęteri id pro bent, ſatis leuiter arbitror hanc ſententiã op- pugnari, quoniam eadem ratione Iuriſcon- ſultus Paulus reprænderetur, qui, Certum, inquit, eſt cuius ſpecies, uel quantitas oſten- 4 ditur“: ſuperflueret enim ſpecies. Sed&ap⸗ pellatione quantitatis propriè ſpeciem con- D. Andreæ Alciati 27 tineri nuſquã probatur, imò ex aduerſo plu- ra argumẽta deduci poſſente. Nec nos tangi Ariſtonis reſponſum, quandoquidem aliuq eſt, ſi dixero, lego Sempronio quantitatem: aliud, ſi quantas ſummas,& ẽ. fdictio enim, e Näluils more. backama aolls quantus, adiectiua, non ad ſolam quantitatẽ 3 refertur, imò ex propria uocabuli ſignifica- tione magnitudinem potius notat. Ex poc- tis affatim exempla ſuccurrunt. Verg. 10 Nam qualis quantusq́; cauo Polyphemusin antro. Idem: Nunc quales Diome- dis equi, nunc quantus Achilles. Ex luri- conſultis illudi: Quantæ audaciæ, quantæ temeritatis ſint publicanorũ factiones,&ë, tNec de ſermonis proprietate ambigit᷑, ſtan dum eſſe grammaticis. nec obeſſet, quòduer bum quantitatis à quanto formetur, quoniã cõſuetudo loquendi à doctis obſeruata, ipſa eſt quæ uerbis proprietatem tribuit, ut Pab, 20 Quintil. lib. II. eſt autors. Vnde cùm conſne tudo non aſſumpſerit uerbũ quantitatis pro ſpecie, adiectiuũ uerò ex adiuncto frequen- tius: nõ eſt abſurdum, alterum proprisè dici, alterum non æque: Tnam& familia à famu- lando dicitur,& famuli appellatione nonue nit dominus,& tamen uerbo familiæ com- prænditur, Item adnotauit Ariſto uerbum, ſummę, quod ipſe probauit ad certas ſpecies referri: tum& in eo caſu uoluntas teſtatoris 30 ex præfatione talis eſſe cõijciebatur: quapro pter tot collectis, æquum fuit ſtatui ibi certã ſpeciem contineri, ſicut& cùm quis quantã pecuniam dari ſtipulatur, quippe uerbũpe- cuniæ generale eſt,& ſpecies comprænqdit. Cõſequens igitur eſt, primam hanc Accur ſij ſententiam poſſe defendi, quamuis ſemet ipſe damnauerit, ab ea in aliã tranſiens. Hæc eſt, ut per certam quantitatẽ, ſpeciem quoq; accipiamus:per certam uerò naturam idpo- 40 tiſſimũ intelligamus, cùm promiſſio degene re aliquo eſt facta, ueluti promitto hominẽ, ſpondeo equum:& homo enim& equus cer tos fines naturaliter habent. Non placuitid Iacobo ab rena, quibuſdã rationibus, quas per Bartolum reiectas cernere eſt.i Pergite- tiam Accurſius id declarando, ut certum in- telligatur, cùm in obligatione eſt datio: quã- 8 7„ Se 7— obrem ſi ſtipuler dari T'itium, certam ſpeciẽ ſtipulor:ſi dari centum, certam quantitatẽ ſi i so uerò dari hominem, uelequum, tũc ſtipulor certam naturã,& debebitur mediocris iCæ terũ ſi fieri aliquid ſtipulemur, puta dari cu- rari centum, uel Stichum, uel hominẽ, hæc ſtipulatio incerta eſt, quippe facti,&ſtipula- tiones facti ſunt incertæ. Damnant rurſus id Iacobus ab Arena,& Petrus: nam uenditor ſolùm tenetur tradere!, quod facti eſt,& ta- men lex uenditionis cõtractum appellat cer tum:tſed uenditionem meri facti non eſſere 6o ſpondet Bart. quoniam uenditor ſidominus ſit, non tradere tantũ, uerumetiam transfer⸗ re dominiũ tenetur Cæterũ, ut idem affir- mat, non idcirco defenditur Accurſius: quo niam in lege ſubſequitur exemplum locatio ls, ch f laaaef pub. 6 ben ſea hl fumie 7 uadſg deducaut, ſcdidgquere beridel 10 cqione, cu eb ſiconel elenequagl eircocum vonbseuiden doeundiRo anirſiqu u guitmenad Cocertam nat eqpamur, id lelcertam na recadmila ei ecrebetrim pinioprocec vomiro,ipſe cnenaturæe ioneluhuelac eetmus deben wencertitudo nus mediocri diemhæcm kr. 8 cum hæ aüigen non . dnonita om unm ſequor iar aäaae 523 de CO quod mtereſt lib. 5²9 12 nis, fquæ proculdubio eſt facti, cùm condu- d ctori dominus patientiã præſtet, quę meri fa ef d dd I Wot.in!jde cti eſte. Aliter itaq; accepit ea uerba lacobus daa ¹rh lg. ab Arena, quẽ dum Bartolus improbare ui- draccdugund detur, explicat, nec tandem ab eo ipſe diſsi- n potisne lligt 3 13 det:quod& Bald. facit. Riunt illi,fcõtractus luccund an dici certos, qui certã quantitatẽ, uel naturã, Rcauopa eg reſpectu ſui uel adiuncti, habent: quam ſen- Nunc— ſplerue 14 tentiam ſequoritnam id quod intereſt, nõ in * Kch desDin iure, ſed in facto conſiſtere, Iuriſconſulti di- antx aud d. Eb mlquatenus. cũtb. Solent autẽ ea facti appellare, quorum ſenori e/u iercgur. uis eſt dubia,& omnis à probationibus pen- nadn d iones 15 detIgitur in tractatu eius qdintereſt, certi 5 aate igi Areihuſade tudo uel dubietas nõ eſt accipienda ratione necobellet gu 1 nit. pom. ltri obligationis, uti fit in obligatione dandi fa- nantofomm äm ncã de uarbb. ciendiq;:& in hoc deceptus eſt Accurſius. ladoctis obſerunn obiig. nec eſt accipienda ab eo, quòd ab initio in ob rletatem tiibuit un ligationẽ deducatur id quod intereſt, uel nõ *„»Abä. 5. 17—⸗ nors.I ade cimcan, deducatur, quod Nicolaus Math. credidit: t uerbã M ſed id quærendum eſt, poſsit protinus pro- nen uerdofamiliecn notauit Ariſto vetba robauitad certa pen Saluvoluntas teſtani eſſe cöjeiebauurqp quum fuitſtatuiibicci ſlicut& cim quisquui Ilatur, quippe ueibi & ſpecies comprant eſt, primambanc Aem defendi, quamuiüſem eain altätranſtens EH aantitatẽ, ſpeciemqui tam uerd naturamidy cumpromiſſodegs velutipromito homi homo enim èlegulsc habent. Nonphcli wibuſcä rationibuogqu das cernereeſtffelgie leclarando,utcerumd- ligationeeſt cauujq Titium, ceramhe⸗ bari, uel nõ poſsit. Igitur in uenditione& lo- catione, cùm de precio conueniatur, clarum eſt, ſi conuenta non ſeruentur, minus inter- eſſe nequaquam poſſe, quàm ſit precium:& idcirco cùm hic contractus reſpectu proba- tionis euidens ſit, dicitur certus. Idem in pa- cto eundi Romam, ſi uiciſſim promiſſa ſit pe cunia:& ſi qua ſimilia, uti declarat Bartolus, 16 tqui tamen ad amuſsim nõ extricat, quomo- do certam naturã intelligamus: ſi enim eum ſequamur, idem fuerit uel certã quantitatẽ, uel certam naturam dicere: quod nõ probo. nec admiſſa eius ſententia, quam cæteri om- nes creberrimo calculo approbant, Accurſij opinio procedit: nam ſi hominẽ generaliter promitto, ipſe exiſtimauit promiſſionẽ hanc certæ naturæ eſſe,& tamen eius æſtimatio ra tione ſui, uel adiuncti, nõ fit planè certa. con- cedamus deberi mediocrem, non ſequitur ta titatem intelligi ea, quæ expreſſe ſolent dedu ci in cõtractum, puta precium&rem:per cer tam naturam, quæ tacitè de natura cõtractus recepta credũtur. Exempli cauſa: uendo uel loco tibi domũ centenis: hic contractus cer- tæ quantitatis eſt. trado Stichũ, eſt certæ ſpe- ciei quæ facilè æſtimationẽ capit. mutuo cen tum frumẽti modios, tu recepiſti, negas red- dere æ què bonum: hic contractus habet cer- 10 tam naturã: de eius enim natura eſt, utæquè bonum reddatur: iudex itaq; hac ex conſtitu tione id æſtimaturus eſt. t Baldus aliter uiſus eſt intellexiſſe, ut per uerbum, naturam, acci piamus facta, quorum natura reſpectu uiciſ- ſitudinis menſuram recipit, ueluti preciũ ra- tione rei, uſus rei ad penſionem. Sed& id re- uoluitur eõdem:nam ſi cõcedo tibi uſum rei non ſtatuta penſione, in æſtimationem redi- getur ille uſus, ex natura ſimiliũ contractuũ, 20& ex conſuetudine, quantũ penſionis dehu- iuſmodi rebus præſtari ſoleat. Et hæc quidẽ ſatis& ſuper.t Cæterũ quoniam Accurſius uidetur exiſtimaſſe, in contractu emptionis factum non uerſari:& Bartolus non merum factum, ſed etiam dationem:IJacobus autẽ ab Arena cõtraria diſſeruerit, uideamus cui ſen tentiæ adhærendum ſit.& in tractatu, Si cer- tum petatur, cõmunis ferè omnibus eſt opi- nio, ſi uẽditor dominus ſit, teneri dare: ſi ue 30 rG dominus non ſit, tradere ſolum obligari'. à qua ſententia nullo pacto diſcedendum eſ- ſef Fulgoſius, Doctor alioqui peruicax,& cæteris refractarius, prodidit. Nobis tamen quid ultra alios occurrat, ſubticendum non eſt:& in primis hoc exiſtimo, ſententiã quã turmatim alij ſequuntur, à ueritate abeſſe: ſquinimò indiſtinctè& impromiſcuè uendi torem tradere tantũ obligari. cuiusrei primũ argumentũ eſt, ſquòd Celſus ſcribit, Si tibi men certitudo: poteſt enim pluris æſtimari 40 pecuniã dedi, ut Stichum dares, non emptio unus mediocris alio æquè mediocri, quando quidem hæc mediocritas certos fines nõ ha- bet:& cùm hæc electio ſit multũ difficilis,& ambigua, non uidetur certam naturam habe re.non itaq; omnino hac in re cõmunem ſen 17 tentiam ſequor: fquæ& eò amplius conuin- citur, quòd nulla lege naturam ita accipi pro 18 bant: quare illud debemus ſcire, fea de natu- ra contractus dici, quæ tametſi nõ expriman tur, in eum deducta intelliguntur, uel ex con ſuetudine, uel alia de cauſa, ueluti in emptio ebeb dalicl' pada. f. de ne: nam de natura huiuſmodi cõtractus eſt, uta C. ler & Petrus: ſam cha re qvod facl lere, ue zaactumaph 1 nãt htr entrah. emp mine,. ichum velhon ni’ higl la ſipul ma lluci u. de uerb cdinoncſn ſidonil ipſius quoq; naturæ ratio ducenda eſt. Non me fallit penoris naturam interpretatos eſſe alios fauorẽ, quoniam penus propter alimen ta fauorabilis ſit: ſed frequantius admittit᷑ de 20 natura, quod primò dixi gitur in propoſita quæſtione dicendum opinor, per certã quan 50 60 nem, ſed innominatũ contractũ eſſe: nam ſi datio ad emptionẽ faceret, nequaqᷓ; præſcri- ptis uerbis agi poſſet. Reſpondet huic ratio- ni Philippus Decius ideo contractum hunc innominatũ eſſe, quoniam eo modo cõcepta erantuerba, quo in contractibus innomina- tis ſolent: alioqui ſi contrahentes uoluiſſent emptionem eſſe, nõ eo modo concepiſſent. 21 g l cum quid. ſi cer.pe.l. quod ſi nolit.. in aſ ſidua. de ædil. edicl. 22 h Inl certi con- dict. in prin. frſicert. pet. i In dl.ex emp. 23 24 25 k. fin. de cond. ob cauſ I mall. certi cõ dictio. quam reſponſionem non probo: fquoniam 26 ex uerborum forma contractus iuris gentiũ nequach uariantur": non enim attendimus, im fpde præſeri. quod nomen cõtractui detur, ſed quid in eo deductũ ſit:quamobrem etiam ſi contrahen- tes uerbo emptionis& uenditionis uterent᷑, & pacto expreſſo uenditor diceret ſe rem da uerb. l. inſulã. fi. l. ſi quis in fundi. ff. de le- g4.j. re, nihilo magis emptio non eſſet: i& quãuis 27 eo in reſponſo Celſus dubitet, an emptio fue rit, cùm tamen ſubiungat nullam aliam obli- ationem, quàm præſcriptis uerbis oriri, cõ- Buome eſt, nihil referre an cõtrahentes em- ptionem appellauerint, cùm nõ ab ipſis, ſed à iure publico nomina cõtractibus data ſint. quare rurſus reſpondet idem Doctor, idcir- co in reſponſo Celſi, contractum A inno⸗ See —— 4 ILabeo ſcrib. ſimibi biblio⸗ thecam. ff. de contrah.emp. 28 b Inl. ſi ſtipula⸗ tuus. fh. de decu. c l. ſequitur.§. de illo. ff. de uſucap. 29 30 ₰ 31 d L. bonorum.de uerb. ſig. e lſi iactum. ff. de act.empt. „ 2 3 73⁰ minatũ eſſe, quoniam pecunia uti certa ſpe- cies data ſit. quod quidem diuinatoria conie- ctura affirmat: nihil enim hac de ratione eſt in eius uerborum contextu. Igitur iterum re ferũt, generaliter quidem uenditorẽ nõ tene ri dare, niſi idem& dominus ſit,& tradendi facultatẽ habeat. Verùm& hoc perquàm im probabile eſt, cùm in reſponſo C elſi cõiecte/ tur, eum qui Stichum dare promiſerat, non fuiſſe dominũ: quod præterqꝗ́; quò gis uerba inducitur, nequaq́; ueriſimile eſt, aliquem ſcilicet id promittere uoluiſſe, quod in ſe non haberet: nam& Celſus competere ait repetitionem pecunię, ſi Stichus antequã des, moriatur: quod referre operæpreciũ nõ erat, cùm etiam ſi Stichus mortuus nõ eſſet, competeret tamen repetitio: quippe tibidedi pecuniã, ut Stichum dares: ſi ergo Stichi do- minus non es, quomodo potes eum dares o- mnimodo igitur pecuniã condicere poſſum, quoniam non dediſti ut conuènit, ſed tradi- diſti. Non recedũt itaq; recentiores à prima reſponſione, quã cõfutaui:& eò magis, quo- niam ſi is cõtractus emptio eſſe potuiſſet, ab- ſurdum non erat, ſi Celſus pronunciaſſet,& cõdictionem ob cauſam competere, tanq́; ex contractu innominato:& etiam actionẽ em- pti, tanquam is contractus emptionis& uen ditionis eſſet:ſimili enim ratione motum Vl- pianum ſtatuiſſe utranq; actionem compete re poſſe aliquando legi:. Secundũ huius ſen tentiæ argumentũ eſt, quòd Papinianus ſcri pſitb: Si uenditor nouata priori obligatione, emptori per ſtipulationẽ ſpondeat rem da- re, nihilominus non niſi ad tradendum obli- gari: quia ueriſimile nõ eſt id actum, ut obli- gatio augeatur, ut qui tradendi ſolùm reus e- rat, uoluerit dandi quoq; obligationẽ ſuper- addere. Loquitur autem Iuriſcõſultus in eo uenditore, qui dominus erat. Id ex eo proba- mus, quòd ſi uẽditor ancillam tradidiſſet, Iu- riſconſultus cin bonis emptoris futuram tra didit: nam ſidominus is non fuiſſet, non do- miniũ, ſed uſucapiendi facultas ſolùm eſſet translata:mon enim res in bonis dicitur, niſi uæ in dominio eſt ²* Tertius,& quidem for tiſsimus locus eſt ab Celſi autoritate, in tra- ctatu de actionibus emptie: tis tradidit, Si ia- ctum retis emero,& captos piſces piſcator nolit tradere, ad æſtimationẽ rei agendum: nam ſi uenditor dare teneretur, nõ ad æſtima tionem, ſed ad ipſam rem ſpecialiter obliga- retur: piſcator enim piſcium quos capit, do- minium iure gentiũ nanciſcitur. Hunc obi- cem ita remouent recentiores, quòd ad factũ obligatus principaliter uenditor eſſet, retia ſcilicet aquis immergere: quamobrem qᷓʒuis piſces acquirat, datio tamen uti acceſſoria fa- cti principalis naturã reſpicit, unde in id ꝗ́d intereſt, obligatio ſuccedit. Hanc reſponſio nem memini, cùm laſon confutare uellet,& Decius etiam depoſito pignore tueri conare tur, doctiſsimũ quendam græco hemiſtichio utrũqʒ taxaſſe, oοακ‿ενννς‿νυσ νανοο exeiνεν. Ip- D. And. Acciati 53¹ ſe certè arbitror non defendi: quoniam ſiſo- lùm factum illud principale conſideretur, lo O.„42 1 catio eſſet, non emptio': quandoquidẽ ſi pre fl rua cium des, ego uiciſsim factum, operarum lo catio eſt:ſicùt ſirem, eſſet emptio. In propoſi to ergo caſu diceretur piſcator locaſſe operã quod falſum eſt, cùm luriſconſultus emptio nem eſſe uoluerit, ſi argumentũ à titulo uerũ eſt: nam cùm iactus hic propter piſces fiat, d extra le/ 0 debuit cenſeri ac ſi piſces ipſi abſqʒ aliquo fa- cto uenum darentur, quo caſu piſcium datio in obligationem ueniſſe uidetur: factumau- tem quod dationis cauſa inducitur, dationis effectus operaturs. Præterea exiſtimo factũ lnctaa id non aliter conſiderari, quàm in eo qui ue, qaucſi hai nationem uendat, cùm indagines diſponit: ſ depreſ quodutiq; leuiſsimũ eſt: utrunqʒ enim Juriſ- conſulti æquiparant: atqui nullius facti eſſe indagines,& retia pedicasue collocare, ne- 20 mo ferèignorat:ſed& factum ipſum nõuen ditur, uerùm piſces ipſi qui capientur, curer an go factũ hic principaliter aſſeramus? Reſpõ 33 dent itaq; alij, idcirco æſtimationem piſcium peti, quoniam illi facilè corruptibiles,litis fi- nem integri nõ expectant: quod adhucper- quaàm frigidum eſt:id enim temporis quo du rant, debuit ſaltem poſſe eos peti, diſtinguen dumq; à luriſconſulto fuiſſet, extarent, uel nõ:nam& ueriſimile eſt, in re leui, qualis eſt i li ſua- ra piſcium, protinus ius reddi à præto- pünraf a ratione interdictum de glande legen aliaegi 9 da triduo perimitur k. †Aliter itaq; Aretinus 34 30 captu re qu Socinusqʒ cauillant᷑: nam ideo nõ teneridare piſcatorem aiũt, quoniã à principio uenit in contractum id, cuius nondum uenditor erat dominus. quod equidem ratione caret, cum emptor ſpem emerit,& in eum caſum colla⸗ tus ſit contractus, quo uenditor dominus ſu turus eſſet. Non dubito itaq; eo ex reſpono 40 probari uenditorem, quamuis dominũ, non tamen ſpecialiter, ut det, cogi: quæ ſententia ex prima quoq; lege de actionib.empti pro/ batur: licet Fulgoſius etiam id opinatus ſit, uenditorem nõ dominum, ſitradendi facul- tatem habeat, tradere ad unguem teneri. Ad ducuntur etiam in hunc ſenſum Vlpiani uer bal t Qui uendidit, neceſſe non habet fundũ 35 emptoris facere, ut cogitur qui fundũ ſtipu- lanti ſpopõdit: nam eum loqui in uenditore so qui dominus ſit, illud eſt argumento, quod non eſſe eum ſimilem dicit promittenti fun- dum, quoniã is cogitur dare: ſi enime ogitur dare, neceſſe eſt eſſe dominũ: quoniã impoſ⸗ ſibile eſt, ut qui dominus non ditio nil amplius transferat, q́ igitur in ſponſore qui do riſconfulti accipiuntur, certè domino accipi debẽt, cù argumentũ. Sed& alibi 6o rem reum tradendi eſſe ait:dein ſubiungit/ ue is uenditor dominus ſit, ſiue nõ“. m aliter cl minus ſit, & in uenditore Vlpianus uendito- ſit, det, cùm tia in ſehabeat. 8i uerba lu- audicaret ſi Reſpon dent recentiores:cùm uenditor eſt dominus quæ traditio ſecũ da/ teneri quidem tradere, tionem habet: inquit enim, 1Op ortet uendi⸗ 3 torem nü. 7 nal ffa. G trah.mp flaßſn uenb.lciſ. uus ſfcenin h ler enga fn.f cec 91 ſiiu 45 hauur ſaa trch mt m let Aℳ 4 dd „ n do aan. euuſedloc dleri oncaon na Eenn pe peci oll tulaquippe luch feqelllb-. 2 lguiagindd tacontactu nöplobolſie nab contrackus f 1a aon pollet⸗ y venditionem verimnamcu lnnurperen ninia veluſo undumexiſti wne domini mna urnocent no dot lm agumen lonb uacuan Kuendiore Achehh.. norücontir mmelt dedce fenu rinellgi nor dullarione: ren klonſeic velorä nonre uſenio utdh tetradere eergromil lanemſpo i alcu oportet. ge C.de bon, duæ lib. 8. urunqgenimlun 37 4 adu nullius facich? lca manu. 9 uczde collocne frf decõtra- t ctumipſumnöl ben empt. blt gui capientur, cra Ind. J. certi dlieralleramuse condiclio. d ſtimztionempliin dle cormpridilesluh ectant quodadhucr Gtein I. pacta denim tempors Jut conuenta. oſſe eos deti ditidgen lto fuiſſet extatenti ſe eſtiinreleui, qulich Srrerium. T „Gdldi ſt eod. otinus ius reddiapm rdictum de gandelegn 1. Aliteritaq; Areimg namideonotenetitn oniã aprincipio uentt us nondum uendicoten idem ratione caret or laur uen f it, R in eum elumc kecaug Ee uo venditor dominlöi monſt. bbito iqpeoernt n, quamuiscomüiun 5 eat t der cogt qurleunae Lnuf e de actionib empüye er,de lus etiamid Jpian minum,ſitradenüimn readunguemtenel- 8 172„ I dum Vlouacde bunc felun Hrii 38 39 4⁰ u nar qui domin eivenint daio fae 0' be,, nl- 3 alibi N ſpi 53² torem tradere: quod uerbum puram neceſsi tatem tradendi inducit, unde æſtimatio ſolui non poſſet. Nõ id mihi placuerit, cùm opor- tere plerũqʒ aliquid fieri dicamus, quod nul- lius neceſsitatis eſta, ſed cõmoditatem tantũ reſpicit:nam& cùm in datione duo inſint, ip ſa traditio, ſine qua dominiũ nõ transfertur, & etiam dominij ipſius abdicatio, debuiſſet potius Vlpianus uerbo dandi uti, cùm appel latione traditionis, quæ leuior eſt datio, non comprændatur. Sunt& pro hac ſententia a- liæ rationes, quas cùm alij referant,& nihil impræſentiarum quod illis addam occurrat, referre ſuperſedeo. Supereſt ut argumentis, quibus contraria ſentientiũ opinio fulcitur, reſpondeam. Ea omnino relatu digna duo ſuntPrimum eſt, quòd Jabolenus ſcripſit b: Nemo poteſt uideri eam rem uendidiſſe, de cuius dominio id agitur, ne ad emptorẽ trãſ- eat: ſed hoc aut locatio eſt, aut aliud genus contractus. Reſpondet Socinus ex Baldi ſen tentia pactum quod naturalia cõtractus im pedit, non ualere, quod falſum eſt: ſſubſtan- tialia quippe contractuum pactionibus tolli nequeunt, naturam reſpicientia queunts. col ligi itaq; inibi uidetur, dominium de ſubſtan tia contractus emptionis eſſe:ſed tamen& id nõ probo:ſi enim dominiũ ſubſtantiam eius contractus reſpiceret, res aliena uenundari non poſſet“,& tamen nemo dubitat ualere uenditionem.IIgitur aliter dicendum puta- uerim:nam cùm emptio& uenditio inuentæ ſint, ut per eas acquiramus iure gentium do- minia, uel uſucapiendi conditionem, lex ab- ſurdum exiſtimauit poſſe expreſſe conueni- ri, ne dominium transferatur: expreſſa igi- tur nocent, non expreſſa non nocentf. Alte- rum argumentũ eſt: quòd ſi emptor poſſeſ- ſionis, uacuam poſſeſſionem tradi ſtipulatus de co quod intereſt lib. 533 tus intelligitur:ſecus eſt in eo qui ſola ſtipu latione poſſeſsionem ſibi uacuam tradi ſtipu letur. Et hoc modo ſublata ſint argumenta, quæ cõmunem ſententiam adiuuabant: reli- quum eſt, ut ratiunculas quaſdam neoterico rum elidam:fueluti dum dicitur, uẽditorem de euictione teneri, quodadmonetobligari eum dominium transferre: nam cõſequens id eſſe negauerim:alioqui ſihæc pręſumptio 10 reciperetur, is quoque qui rei uenditæ domi nus nõ eſſet, dare cogeret᷑, cùm euictio eum teneat. Alia eſt ratio ex eo reſpõſo, quo“ qui alienã rem uendiderit, ſi medio tempore do- minium acquirat, cogitur implere uenditio- nem. Sed& dici poteſt, in eo caſu rem nõ fuiſ ſe traditam, priuſquam dominiũ acquirere- tur:& hinc ſatis impleri uenditionẽ dici, eam tradendo, ut in eius interpretatione Accur- ſius ſcripſit. Exhac igitur opinione, quã ad- z0 uerſus communes traditiones tutatus ſum, conſtat argumentũ, quod lIacobus ab Arena contra Accurſium intorquebat, uerum eſſe, nec per Bartolum rectè reſpõderi. Animad- uertendum tamẽ eſt, ſi à frequentiori ſenten tia non recedamus, miſtamq́; dandi& facien di obligationem in uenditione fateamur, ni- hil impedire, quin idem in locatione defen- damus, prorſusq́; ab Iacobo Accurſiũ tuea- mur. Ille enim uſus, quo conductor fruitur, tus eſtu: quod& ipſe idcirco cõprobauerim, quoniam à nemine nõ traditum eſt, ubi con ductor fructus collegerit, tum demum illorũ dominiũ acquiri, non prius: quapropter da- mnum uel uenientis exercitus, uel alterius rei, fructibus collectis ad conductorem per- tinet: ſi adhuc in agro ſunt, locatoris pericu- lo pereunto: ſnam damnum rei ad dominum ſemper pertinet. Et hanc Socini ſententiam ſit à uenditore, huiuſmodi ſtipulatio cauſam 40 defendi poſſe in agri, ſimilisq; rei locatione bonorũ continet, ut Vlpianis reſponſo cau- tum eſt. Sed certè reſponſum illud in empto re intelligi non poteſt, ſine expreſſa uerborũ cauillatione:quamobrem eam interpretatio- nem Iaſon ſe idcirco atteſtatur ſequi, quoniã meliorẽ non reperit.Ipſe cum Accurſio ali- ter ſentio, ut diſtinguamus, an aliquis ſimpli citer tradere promittat,& ſolum factum ui- detur promiſiſſe. quòd ſi etiam uacuam poſ- ſeſsionem ſpoponderit, tunc talis ſtipuſatio cauſam bonorum complectitur. differentiæ ratio eſt:nam niſi ex hac poſteriore dominiũ transferretur, tradi uacua poſſeſsio non dice retur, cùm ille penes quem dominiũ reſidet, meritò animum poſsidendi habere pręſuma tur:nõ igitur poſſeſsio eſſet uacua. Nec hãc interpretationem argumenta Iaſonis cõuel- lunt, qui Pomponij illud afferti, emptorem qui poſſeſsionem ſibi tradi ſtipuletur, idem facere ac ſi uacuam poſſeſsionem tradi ſtipu letur. Nam reſpondeo, ſolere expreſsionem aliquando plus operari, quàm ſitacitè idem ageretur. nam& in emptore illud procedit, qui ſecundum contractus naturam ſtipula- crediderim, non in eo qui operas locat, puta nomenclatore, tibicine, hiſtrione: non enim hi quicquam faciunt, quod ad dationem tra- hi poſsit:tqua de re ſcitũ eſt apud Plutarchũ Dionyſij tyranni dicterium, Is muſici cano- rem admiratus, eo ardore animi præmiũ in- gens illi promiſit, poſt aliquot dies muſico promiſſa repetenti, Nonne, inquit, par pari relatum eſtetu me re inani, ſono uidelicet, ala so crem feciſti, cõtrà ego te ſpe pollicitationis, quæ æqusè inanis eſt. f Quęrendum hic eſſet, an ſeruitutes certæ dicantur, uel incertæ:& uideretur id ab ea quæſtione emanare, an in ſeruitutibus principaliter datio uerſetur, an factum: quam rem aliquando latius excuſsi in lege quæ ſecunda eſt, de uerborum obliga tionibus. Sed quod ad rem præſentẽ attinet, id inquirendum non arbitror, ius ne an fa- ctum cõtineant, cùm in hoc tractatu hoc mo 6o do certitudinem non accipi ſuprà dixerim. Igitur puto eſſe incertas, cùm in his nequa- quam ſit certa quantitas, aut natura: in arbi- trio ergo ius dicentis fuerit, quatenus inter- ſit in eis æſtimare. Eee 2 k Gl. inl. ſtipula tus. in gl. j. de uſar. 41 I I. lulianus.§.j. de uerb. oblig. m l. ſi quis alie- nam. ff. de act. empt. 4² 30 loco dominij ſuccedit, quod Socinus arbitra n Inl. certi con dictio. 43 0 Scrib. in l. ſi merces. 9. uis maior. ff. loc. 44 45 46 34 I And.Alclar 1.2.3.5 Definitio Accurſij,ipſius intereſſe, eademq; improbata. 4 RKei appellatione auctarium quoq; elus continetur. 6 Aeſtmatio rei ſimpliciter accepta‚intereſſe non dicitur. 7 Secunda Accurſij defiitio, quid ſit intereſſe. 8 Ceſſantis lucri ratio, in eo quod intereſt, habetur. Definitiones ſi caſus regulares compraændant, ſatis eſt 10 Bartoli obieclio cõtra ſecundà Accurſij definitionẽ,& aliora. & num. un. 13 12 Argumentum auriia ſiue conuerſe orium. 14 Intereſſe quomodo definiat Bart. eiusq; defimitio improbata. & num. 16. 18 1s Accidentia ſpeciem diuerſam non conſttuunt. 17 Ab eo genus remouetund quo omnes eius ſpecies abdicantur. 19 Definitio Dyni, eius quod intereſt. 20 Eadem definitio taxata.. 27 Definitiones rei ſubſtantiam complecti debent, non exteriora. CAPVT III. Võod lex habet, id quod intereſt,&. ui- deamus quid ſit id, quod intereſt: tum 1"upliciter interſit.EtAccurſius dupli citer id definit:Intereſſe eſt(peto à latinè ſciẽ- 20 non eſſet, ſi fateremur, de eo quod inæſtima- tibus inſolentis uoculæ ueniã) ſingulare rei a In lfi. de præe precium. nam Venuleius“: Stipulationes, in tor ſtpu. quit, quanti ea res eſt, promiſsionèẽ habent. quæ uerba id quod ſingulariter intereſt, re- 2 ſpiciunt. Definitionem tamen hanc ueteres non probant:idem& Bartolo, Baldo& Sali ceto uidetur. nam id ſolùm finit, quod ſingu lariter intereſt, cùm tamen alijs quoc; ſpecie bus interſit. Sed hoc facilè reiecerint, qui exi ſtimabunt de una hac tantũ ſpecie loqui con so emergere. Verùm argumentum id clπνsee ſtitutionem hanc, quod inferius enarrabo. 3 Hlgitur aliter impugnant, cùm in eo quod in- b lait prætor.5 tereſt, ratio damni emergentis ducatur, ſicut per hanc. ſf& lucri ceſſantis, cum tamen de hac rein defi quæ in fraud. nitione ſit nihil. Poſſet reſponderi, uerbum cred. rei generale eſſe,& augmenta diminutio- 4 nesq;ʒ ſub eo cõprændi b. fappellatione enim c l etiam. ff de rei auctarium quoque eius contineturs. qua- ſolut. propter ex hac definitione ita accipiendum erit, ut intereſſe ſit ſingulare precium rei nõ 40 rationibus idem impugnent:quoniã nonid, præſtitæ cũ ſuo augmento acceſsionec;, hoc 5 eſt, lucri damniq; non habita ratione. Alia item ratione urgetur hæc definitio: nam id d li. deact em. quod intereſt, preciũ rei quandoq́; excedit: ſed uti aſſerui, res hic generali ſignificatione accipienda eſt, non ut id tantum quod àprin cipio in cõtractum deducitur, comprændat, ſed ut ſequentium quoqʒ acceſsionum ratio 6 ineatur.ſ quippe dubium non eſt, æſtimatio- nem rei ſimpliciter acceptam, intereſſe non so quod intereſt deducitur, quamuis non iure] luin e l. hæc uerba, dici e: ſed eam æſtimationẽ cùm damni emer- quati·f de uer gentis,& lucri ceſſantis æſtimatione iu nctã, bor ſig. tum demum eius quod intereſt uerbo conti- 7 neri. fSecunda Accurſij definitio hæc tradi- tur: Intereſſe eſt damnũ emergens,& lucrũ 10 Tudiſcus iudicij, Aretinus teſtamẽti uulga- 535 omne lucrum nõ attendamus, id tamẽ dedu- ci quod iure cõmuni delatũ eſt. Procedit ita- que definitio in lucro, quod iuris eſt, ut com putetur.ſnam id negare nõ poſſumus, ceſſan 8 tis lucri rationem in eo quod intereſt haberi. id enim hac cõſtitutione expreſsim cauetur. TSatis autẽ eſt ſi definitiones caſus regulares 9 cõprændunt, non qui rarò& obiter proue- niunt: qua ratione Alexãder dotis, Nicolaus res definitiones tuentur: quã rem in Parado xorũ ſexto ſub incudem reuocaui. ln idem Bartolus quoq; argumentat᷑: quoniam repe- 4 rire eſt, quod publicè interſit,& æſtimationè nõ capiat:utilibertas, fauor dotium,& id ge⸗ nus cæteras. cui rei reſpondendum eſt, omne gli ſäna ai quidem id generaliter& in uniuerſum ſtatui beua nõ poſſe, ſed tamen lex quãdoq; moderatur, in, & ad æſtimationẽ redigit. Præterea abſurdũ biliter interſit, definitionem non loqui: quid enim id ad præſentem tractatumꝰ lex quippe de eo facta eſt, quod à prætore taxari poſsit. Proſequit᷑ Bartolus, aliterq; impellit: Quod u dam, inquit, intereſſe appellamus, cùm nõlu crum ceſſat, ſed damnum,& è cõuerſo luerũ emergit. Finge hoſtem mihi damnum dare,„ aglfai certè mea intereſt ceſſare damnum. Idem in gunr legato repudiato: intereſt enim mea lucrum op, ut Græci dicunt,& conuerſorium eſt, tol liturc; ex inuerſione capitum: nam ſi aduer- ſus hoſtem ago, in cauſa eſt damnum, quod emerſit, emerſurumq́; eſt mihi. Sihæredem qui me legatum cocẽgit repudiare, in ius uo- co, id idcirco facio, quoniam eius cauſa ceſſa uit lucrum. Similis argumẽti exemplum ha- bemus apud Gellium,& etiam Africanum, i laucci titulo ad legem EFalcidiam Sunt& quialiſs i quod intereſt, cõprændit, cùm damnũ exeo infertur, quòd id fiat, q́d fieri non debet. Re- ſpondet dalicetus, ſatis comprændi: quoniã appellatione facti, non facere(ut ipſe ait)con tinetur:hinc ſi ſtipuler non fieri, ſtipulatio fa gan cti eſtx. Sed& ipſe in hanc definitionẽ illud blie intorqueo, quod non comprændit id, quod bnra noſtra intereſt: quia cùm promiſiſſes dare, 3 non dediſti:in obligationẽ enim rem dari, id obligationis, ſaltem iudicis officio t: cum igi⸗ unga tur id non contineatur, conſequens eſt defi- mlus nitionẽ nõ eſſe perfectam:niſi dixeris appel⸗ ulf- latione faciendi latiſsimè dationem uenire‚ ſi den cet improprièPræter cæteros aliam quoch 14 dern 1. 3 Al d uugl ecles n ineu:reg quoomnes pecisſim qubbusſhe 15 noncontind urquerl Qem ult fi mni emelge An yfj ſermoni erah dcamus dar wnlberi: iperltueret ſtid damnu olcdeinitio darulabuer aiwy cedentem no unconfirm wilmo utit wnadidquc emreferunt 4 micaautem, N lEpotentiga etllierneg oicontinet tdaleuius ut diguidlierin nuipobi,pe ncvriöet. terliton s ceſſans, ex eo quod aliquid fieri ceſſatur. hãc finitionẽ edidit Bart. ut diſtinguamus id, dd hnae „ probant Martinus, lacob. Butr. Baldus,&ex in genere intereſt, an q́d etiam uniu erſaliter. vadilor antiquis maior pars. reprobauere tamen ali- Sienim ſequenti hoc modo accipiamus, in⸗ Lidalt 1 qui, quòd intereſſe damnum non eſt: ſed hic tereſſe, inquit, eſt iuſta alicuius utilitas. quo Rl eeniſd accipiendum eſt damnũ pro eius æſtimatio- 6o ſanequàùm impropriè à Bartolo dicitur: nam a quod— enter ne, exemplo legislatoris, qui, Damnũ hoc,in& genus, ut ipſe ait, generaliſsimũ in eo qd nnlüem quit, reddatur, id eſt, damni ęſtimatio. Super intereſt dici, ſicut& alibi profeſſus eſt, in d im tatione additur aliud, quoniã plerũq; lucri ceſſantis officio iudicis, nemo dialecticus unquam ad 9 Endren f lſiſtrris. ratio nõ habetur'. Reſpõdet Salicetus: Licet miſſerit: itaque non dubitauerim id ddin manzd ercſt, dduis end 1 d d 3 ſt b „ ldüde 336 C.CO Ju intéẽre„ I. 537 elarü eſt d„ 2 d 1. 3ogue Dacceg ereſt, generaliter dici poſſe. quòd uerò aliud uod noſtra ſola affectione interſit, nõ com- 1 Miunf ün t G..„ 3„ enöpaf dec un ſit æſtimabile, aliud quod petatur, aliud inæ- prændat. Item dum putat æſtimationem eſſe coquodi umaann ſtimabile, aliud quod peti non poſsit, ſintq; in quantitate conſiſtentẽ, neſcio an ſatis pro onee mereRdan 15 hæc eius ſpecies, ipſe nequaq́; fatebor, ſcùm bem: quoniam fortaſſe mea intereſt habere ondli can d potius accidẽtia ſint, quæ ſpeciem diuerſam fundum uid ergo quod mea intereſt, in quan h I.in fando. de ui nan Llünag nõ faciunt:ut ſi dixerim, hominũ quidam al- titate non conſiſtit, licet damnũ mihi per da⸗- reiuend. 4 gobe. d..... 2„.... . Achit Schh„ mnigri ſunt: qua ratione poſſeſsio ione 1 r choc arg lexaderdnerphd, Rer in!.iij bi, quidam nig 4 P tionem quantitatis reſtituatur.& hoc argu- . Otis,N retinusteſt Nan col.de acquir. pro emptore, aut pro donato, aut pro dereli- mento ſupraſcriptæ Doctorũ definitiones Nru n amütu poſfeß. cto. ſpecies quidem poſſeſsionis nõ ſunt, ſed reprobari poſſent: quia intereſſe, ut ipſi di- Kreminpa„ 16 differentiæ quædam ex accidenti“. t Cæterũ ¹0 cunt, non eſt ipſa æſtimatio rei ueldamni lu- em reudeauienn 1 etiam ſi Bartoli hanc diſtinctionem admitta- criue, ſed per huiuſmodi æſtimationem com mentanequonis ta mus, dubio tamen nõ caret eiuſmodi defini- penſatur mihi& reſtituitur damnũ, ita quòd einterſ, mkinug tio, cùm iuſta alicuius utilitas reperiat, que mea amplius nõ intereſt. Verũ aliud eſt ipſa S tauordoti nad tamen propriè ad id quod intereſt, non refer res, aliud rei ſolutio: nam& æſtimatio hæc, ihanäendm i h d lhecuerba tur: quale eſt reipreciumb. quòd ſi probari di quoddam quaſi ſubſequens eſt eius quod in i I. de contra- er Rin niverüu 3 quanti. deuer Xeris, æſtimationem quidem rei ab eo quod tereſt„quoniam ex ea remad precium dedu hen. empt. lex qui d Gmoi d So/tgnif. ſingulariter intereſt nõ comprændi, ſed non cimus. definitiones autem rei ſubſtantiã am 21 tigitPretere dn tamen eſſe cõſequens, quin id quod in latiſsi plecti debentnon exteriora': nemo enim di hͦ Bar:inrub. de un de coquo 1 mo genere interſit, æſtimationem hanc con⸗ xXerit æſtimationẽ ſubſtantiam eius quod in⸗ apbell. d apræooretmxan e alitergimpelltnt leappellemus cumim- num, R ecduerſolui 17 18 tem mihi damnumcn, Ij. fin. fr ſi tineat: reſpondeo⸗, fab eo genus remoueri, à quo omnes eius ſpecies abdicantur. hæ autẽ ſpecies ſunt, ſingulare, cõuentum, cõmune: quibus ſpeciebus clarum eſt rei æſtimationẽ non contineri. IIn eundem etiam illud con- torquetur, aliquid noſtra intereſſe, non tan- quam utilitatis nõ habitæ precium, ſeduti da mni emergentis æſtimationem“:& de pro- 20 tereſt, reſpicere, ſed potius quendã effectũ. quapropter cùm lex dicat, quatenus interſit in facto conſiſtere¹, definitiones autem non quæ facti, ſed iuris ſunt, ſoleãt terminare, nõ arbitror in hoc inquirendum: modicæ enim id utilitatis:definitiones uerò in iure pericu- loſæ ſunt: quamobrem& Iuriſconſulti uete- res deſcriptionibus potiſsimum utunturnm. I d. l. quatenus. m.j. de re. Cat. eſſ t quist j 1 ũ differenti 1 J.j. de do. i. ſu- iane damnum länt gusud. ffn. prij ſermonis natura multũ differ entiæ efſi e Tres SehreooReſiNramnesemnen. we aee ih tereſtenim mealuem depræt. ſp. dicamus damnum emergere, uel utilitatem Ijntereſſe ſingulare,& commune. ſnaor argumentomidam non haberi: alioquin in Accurſij definitione 30, Intereſſe conuentum, ſiue ex conuentione. t& converſoriumehi ſuperflueret, lucrum ceſſans, cùm expreſi 511- 4 Dynus& pleriq; alij unicum tantu intereſſe tradiderunt. ecapitum: namſialb ſet id damnum emergens. merito itach Bar⸗„ Dyni argumento reſpondetun. cauſa ſt damnum ql toli definitiones ſectatorẽ nullum in hoctra- 6 In recentiores Bart. uerba falſo taxantes. neweſt mihi dibænan ctatu habuere, ſed Accurſio creditũ eſt. PDræ- 8s De eüerafe Se eee alsſeatende 3 püln, 5 id inatis pœxnitentia non habet locum. git repudiare hiuu Deneun cedentetnnfhran ratierieDenl aianen⸗„ Wihnne ntercſe, filſunkuc modo prolatum, in iure ci- 8 oniam engealfad tum confirmat:is inter iuris regulas hoc ſyl- ¹* 4 u b 7 ſwaut. Tame 6 1 7* 4 5 2 2.* zrgumii erenpimnt logilinontitutePiac iieihe Tratlleanees eit, 13 Diuiſiones recentiorum eius quod intereſt, luriſconſultis mo S ecimaͤtum non ad id quod intereſt, ſed ad rei æſtimatio- Kncaeeia hehf um. 1 4.. 1 3...„ ddiam SuntRquil nem referuntur, ut Iuriſconſulti tradunt: ne- 14 Quic quid iuſte ad me pertinet, mea intereſſe dicitur. cidiam mren gatiua autem, uerbo Poteſt præcedente, om 40 1 IA Quod intereſt, unde frmetur. PuSnc rias dengiu. nis potentiæ actus excluditur, quoniã uni- i6 mnco quod intereſt, etiam rei precium uerſari. 2X ndi cim 41 4 uerſaliter negat:rei ergo æſtimatio nullo mo 7 gSpecies ſuo generi proprie nneſt. at,qͦd fierinonceide, i inet, quod intereſt,& tamen iuſta 1s Quod legitur, hæc uerba, quanti cares eſt, non ad id quod „ di: quri Qicl contiticr, Wr⸗ Mn— Sla0, ſatis compfæn L eſt alicuius utilitas: nam& quod idem dixit, intereſt ſed ad æſtimationem referuntur, quomodo ac- der hunancp antell Ere noltranedaſienelids gunde i⸗ 0 in interſit, dicitur propris intereſſe er ahehiien, neripoeit Helinondielr unrene ner, 23 Se eeee intrarem, uel extrawuel affectionis cauſczin ,—..„ in hanc definiton 1 functoriũ eſt:nam quatenusintereſt, in facto bhe erwo ſere. on comprenünühe cõſiſtit, quod ad probationẽ referri ſuperius ia cum hromiſa 1 dixi:ſi igitur peti non poteſt, nec in iudicium CADVT 1 11 1. 5 marionẽ enim fem i deduci ualet,& probationes erũt incõgruæ, 5o Væro, id rkinnehe 3 Tief dis ac citur qpamdbem nec à iudicibus admittendæ. Non uideo ita- cipiatur. Et plures ſbocſes ad ishd, 1 —* 7„„1 1.-*„ iudicis officio an que, cùm probari nequeat, quomodo noſtra quæ tandem in treis reuo Se intereſt n 1 cnſequevcht: intereſſe dici poſsit, tum iniri æſtimatio: niſi nim ſingulariter, cõmuniter, Kex Khaßiſef acur, 8 3. atui mrnil direiafß Bartolum loqui intelligamus de eo, quod in ne. Hntereſſe Iinuladiher dicimus, quo 3 in 2 fecta 4 onen dellt. duo ſunt ff. terſit quidẽ uerè, ſed probari nequeat: quod perſona petentis conſideratur: Süiſzdr iſsime caos lmgeſc tſtrtu ſiprobaretur, æſtimationẽ caperet: probatio quod cõmuni Feſtn zodeneſhicefren idi ti tercæ 3 7 3 i 1 nos raſtngmwi 19 enim nihil de rei fubſtãtia immutatt. Defini 8 fundum reditus aur Borhn L8 z He⸗ rt. ut derdie ii i ein accepta pecunia nõ trado 2 m. d etiam rnixl 9 proculus, de uit& aliter Dynus, qui intereſſe, in quantita ptap. i æſtimati ixit: ndem mecũ a- an d cipimnd dam. inſect.1. te conſiſtentem damni æſtimationem dixit: num e Fiſenif nenſ kan eiadgfra⸗ ee cllsd ij in prin. ff quod quidem defendipoteſt, ſi appellatione 6o gis, iudex id quod intereſt, æ linei mdhif ſtaalicu pdiiuie uſuff. quemad damni, rationem quoqʒ lucri ceſſantis ducen gulariter ęſtimaturus Slehden ere poſſet 7 ſea Bartolo fnol no.cau. dam putauerimus:& id enim quodammodo ueluiginti interfuiſſe, quòd. atim non tradi generd aſid ꝛ0 damnum dici poteſtsIn hanc tamen defini- derimu, uel ex probabili aliqua affectione, n I.j fr de aclio. . ſil d 7 1 5. ⸗..—..„.. t& lbi pr Inqur tionem aliquis idcirco dixerit, quoniam id uel qucta alicuius dãni ratione quod tibi eue empt .leciicls dorl 3e W Bee 3 3 a fin. de præt. ſupul. 4 b In c. mora. e l fin. de fund. inſtruct. 6 d In repet. l. qua tenus. e I.ij.. fi. ff. qui ſatiſd. cog. f L fin. ff. ſi quis in ius uoc. g l. penult. de in lit. iur. h l. uideamus.§. ſi tamẽ. eo.tit. i l. lex ait quan- ti. l. ſi ſeruum. ad leg. Aquil. 538 nit, quia fundum non tradidi. Si cõmuniter xſtimatio ineat᷑, fortaſſe tua nõ referret XII. puta quia in homine eiuſdẽ qualitatis cõmu- niter ex mora maius in ſimili re detrimentũ nõ accidit. Sed finge rurſus in eo contractu affuiſſe pactionẽ, ut ſi eueſtigio fundum nõ traderẽ, dena tibi rependerem: dicetur ex cõ- uentione interfuiſſe decem. Supereſt uidea mus, ut uera ſit hæc diſtinctio:ĩ& in primis Dynus b,& alij quidam exiſtimauerũt unico tantũ modo noſtra intereſſe: cuius rei argu- mentũ in hac cõſtitutione eſſe arbitrati ſunt, dum ſanxit luſtinianus, hoc q́dintereſt, du- pli quantitatẽ minimè excedere, id eſt, duplũ cõmunis æſtimationis. Niunt ipſi igitur, cõ- munis æſtimatio nõ eſt ſpecies eius quod in- terſit, cùm quod excedit, minime idem ſit cũ eo quod exceditur:nam& quæ res diſponit, & quæ res diſponitur, eiuſdem non funt ge- neris: quamobrem ſi id quod communiter uelex conuentione intereſt, æſtimationẽ rei prætergreditur, diſponitur,& reſtringitur, ne dupſũ excedat, æſtimationemq; coarctat. Igitur abſurdum eſt opinari eiuſdem gene- ris ſpecies eſſe: cõſequens alioqui foret æſti- mationem cõmunem non reſpicere id quod intereſt. Sed reſpondendum eſt huic ratio- ni, uerum eſſe, cõmunem æſtimationẽ ab eo quod intereſt differre:nõ enim ipſius rei cõ- munis æſtimatio,& intereſſe cõmuniter idẽ eſt, ut argumentum Dyni ſupponit: ſed ultra rei cõmunem æſtimationẽ, damni emergen- tis,& lucri ceſſantis, cõmuni uſu ducta rario id efficit, quod intereſſe cõmune appellant. & Bartoli, cæterorumq; uerba ita accipi de- bent: fut malè faciant recentiores“ quidam, ui, ut Bartolum arguere uideãtur, eius uer- ba falſo referunt,& peſsimè declarant. Illud tamen profitebor, ſi ex mora damnũ aliquod nõ accidiſſet, nec propterea à lucro eſſet ceſ- ſatum, tũc latiſſima ſignificatione æſtimatio- nem rei in eo quod intereſt contineri. Addu cit& in ſententiam ſuam alia argumenta Dy nus, quæ ſi referam, operæprecium facturus non ſum: quoniam id ſatis eſſe debet, legi ea apud Salicetum confutata eſſe Verior itaq; ea eſt cõmunis opinio, quam ſuprà retuli, tri bus ſcilicet modis id quod intereſt diuiſionẽ capere, à qua tandem nec Dynus ipſe receſ- ſit. Videamus quemadmodum ſinguli modi probabiles ſint.& quòd cõmunis æſtimatio ſit pars eius quod intereſt, deducitur ex eo, quòd qui iudicio aliquem ſiſtere promittit, ad cõmunem æſtimationẽ condemnatur“,& tamen lex quandoq; affirmat, damnari in id quod intereſt:nam& in litem iuramus, qua tenus noſtra intereſt 8,& tamen in tali iura- mento uenire rei æſtimationẽ conſtat: quin-/ etiam lex Aquilia quandoq; legitur æſtima- tionem damni ulciſcii, quandoque plectere, quatenus intereſt. Id uerum eſt, poſſe id intel ligi, quatenus intereſt ſingulariter, non com muni æſtimatione: allegãt in hãc rem& quæ dam alia Dynus Salicetusq;, quæ tute uidere D. And. Alciati 10 20 30 40⁰ 50 60 539 poteris. fat illud quod ex conuentione debe, tur, intereſſe conuentũ dici, Baldus? quibuſ- dam rationibus prodidit: nam precium iq ex debitoris, nõ tradentis mora petitur, ergora- tione eius quod intereſt, præſtatur: ſiquidem expœnitentia precium non datur, tquandò in nominatis contractibus pœnitere nonli- ceat:conſequens igitur eſt ex mora pPręſtaril quod non aliud eſt, quàm quod intereſt. Sed hoc argumentũ efficax nõ eſt, cùm nõ exmo ra principaliter id precium debeatur, ſed ex contractu, quia ita conuènit, ſi nõ fieret, tan- tum dari:quare cùm legi contractus paritum non ſit, euenit conditio: debetur itaq; illa paœ na nõ propter moram, ſed propter conqditio- nis euentũ. Alia Baldi ratio ex eo deducitur quòd ſi rem æſtimatã uxor marito in dotem dederit(cùm nõ hoc eſt actum, ut uendita ſit) ſoluto matrimonio, diminuta re uel perem- pta, æſtimatio petiturn; idem in pecore æſti- mato in ſocietatis contractun: certè hæcæſti- matio dicetur conuenta, cùm ita æſtimari cõ uenerit. quod argumentũ friuolum eſt, cùm æſtimatio cõuenta ab eo quod intereſt, in cõ uentione differat. Addit idem ſcriptor pro- bari id in Venuleij reſponſo, quo dicitur, id quod intereſt in conuentionẽ expreſſa quan titate deducendum eſſe, quoniã alioquin dif- ficilis ſit huiuſmodi probatio. Et hoc argu- mento clariſsimè explicatur, quid ſit, quod Doctores intereſſe conuentã appellant:non enim eſſe ipſam rei æſtimationem, ut præce- denti ratione deduxerat, ſed pœnam quæ ad ditur, ſi principalis conuentio non obſerue- tur:ueluti, uendo tibi Seianum fundum cen- tum aureis,& promitto tradere,& ſi non tra didero intra annum, ſpõdeo XX. quodnam hic erit intereſſe cõuentumecertè ipſa uigin/ ti, non autem centum, quæ ſunt ipſa reiæſti- matio:idemq́; Dynus probat,& quandoque Bartoluse: licet idem cum Accurſio etiam ua riauerit,& ipſa centum, intereſſe cõuentum exiſtimauerit. Si quistamen in propoſito ex- emplo centum& uiginti intereſſe conuentũ appellauerit, uiginti quidẽ in ea ſumma pro- priè dixerit, centum impropriè. Et hæc ſunt de aliorum traditionibus, quæ proſequipla- cuit. Cæterũ quæ nobis magis adlubeſcant, talia ſunt: t& inter cætera, uerbum, intereſſe, ſubſtantiuo modo prolatum, in iure ipſo ci- uili non reperiri, quoniam latinè ſic dici non poteſt, niſi ex adiecto inſolens dictio tempe- retur, quale illud Auſonij: Hoc quod ama- re uocant, aut miſce, aut ſolue Cupido. S0- lent itaq; luriſconſulti appellare, id quod in- tereſtSed&6diuiſiones hæ, quas ſuprà exie centiore diſciplina tradidi, Aueteribus nõ re feruntur: neq; enim ſingulariter, uel cõmu- niter, uel ex conuentione intereſſe, apud all⸗ tiquos legere eſt, ſed uoces hæ à neotericis in terpretibus factæ ſunt, ut facilius quod men- te conceperant, declararent: quod etiam Ful goſium non præterijt a. Igitur quicqui dad me pertinet, qualitercunq;, dum non iniu- 5 ſte per- 4 Bal. mir 9) 4lcor,. leun e C bac. ina a — 0 m efti ce,7 ſolmah. n Acum daolg §. donnef broſoe. 11 0 lfin. cegte ſtpu. pn 8.col.un uenio ddu mMtan. 12 6 anr dt ckkanidqh wolg elleemind vobem pio Conndoac caloneacc ame fratd alc dlhs Riceqlad dldotuncre aa ked dreclett nterelbſed oditumel alimationẽ deberiallara diurnon gneraliter lelaſkection lonem idjel lamæſtima rorin tracte Pquodling voq coömun tacraione, buidebet:q wadum cert u.ſtueroc petie:quo tmeleganti dum quo fre dend conſ wumdam im 1Lſ3 Kquoquom daoedli aI bnontame 5 dadrei etur in wecintrare nſerech la in ih hac c0 c dſgorn cddus älat, 15 16 17 pretor ait. ae ſuis E leg. an cNdeno. de beo„ Al c. cũ de no. 3quodintereſhini præb.li.6. däticemſerigmmn 18 dip nſo quo dicin 1ſamno lcat. wentionẽ epreläe 1 elle, quonüaloguiii i probario. Et hoc am plicatur, quid ſt get conuentäappellanmn eſtimationem,utpra gerat, ſed pœnamquau conuentio nonobſem di Seianumfundumcn nitto tradere,& ſinonn ſpõdeo XX. qlochn ventumrceneiplaui m, quæ ſuntiphateici as probat,& qunnio n cum Accurfooecum um, intereſſe cöleriu 19 Bart. inlij. in O. ermt“ um n 29 crcunq;c ſiph 540 ſtè pertineat, mea intereſſe dicitur: noſtra e- nim refert, ne quicquã iurium noſtrorũ ali- quis perditũ uel minutũ eat.In ſumma, quic- uid ad noſtram utilitatem ſpectat, noſtra in tereſt.tformatur autẽ ab eo quod eſt in re eſ- ſe: qua de re ſi promiſiſti dare centum,& nõ des, noſtra intereſt te centum dare. ſi ſpopon diſti tradere Stichum hominẽ,& non tradas, ad noſtram rem pertinet ut tradas, uel id ſol- uas, quod cõmuni æſtimatione Stichus ua- let.& idem in ſimilibus.t Poteſt itag pro cer- to affirmari, in eo quod interſit etiam rei pre cium uerſari:ſi enim rem non das, utiq; mea intereſt te æſtimationem ſaltem dare. ſi ergo hoc quod intereſſe uocãt, generaliter accipia tur, omnes ſpecies comprændet,& quidem propriè: ſpecies enim ſuo generi propriè in eſt a:niſi quis exiſtimet hominẽ propriè non eſſe animal,& equum nõ eſſe beſtiam, uel pa uonem propriè nõ eſſe auem. Illud tamen ali quando accidit, ut uerba anguſtiore ſignifi- catione accipiantur, quàm proprietas uocis ferat b: aliquando latiore& uberiore, uti uel rei de qua agitur ratio, uel loquendi conſue- tudo tunc requirat.quapropter quod legi- tur, hæcuerba, quanti ea res eſt, non ad id ꝗd intereſt, ſed ad æſtimationẽ referuntur: idcir co dictum eſt, non quòd noſtra non interſit æſtimationẽ habere, ſed quòd æſtimationem deberi alia ratione iam clarum eſt. unde cùm dicitur, non ad id quod intereſt,& ëẽ, intellige generaliter, uel ratione communis Ihtcre uel affectionis, uel alio modo: ſed ad æſtima- tionem, id eſt, rei precium, ut quod intereſt, illam æſtimationẽ non excedat. Illud nõ diffi teor, in tractatu noſtro intereſſe illud intelli- gi, quod ſingulariter intereſt, q;uis& quan- doq; cõmune accipiamus, ſed id rarius: idq; hac ratione, quoniam utrunq; incertũ,& pro d co quod intereſt lib. 10 20 30 bari debet:quare& æſtimatio cõmunis, quę 40 nondum certa eſt, hoc uerbo plerunq; accipi tur: ſiuerò certa ſit, rariſsimè ſic nuncupari reperies:quoniam aliud habet nomen,& qui dem elegantius, uidelicet æſtimatio uel pre- cium, quo frequentius appellatur,& quæ lo- quendi conſuetudo in altero inſolentiam& quandam improprietatẽ induxit. Igitur om ne quoquo modo interſit, dicitur proprieè in- tereſſe:& licet aliud peti poſsit, aliud nõ poſ- ſit, non tamen ideo minus dicitur intereſſe, nec propter hanc differentiam ſpeciei uarie- tas uidetur inducenda“. fquocirca quod in- tereſt intra rem, uel extra, uel affectionis cau ſa, in ſpecie differre non opinor. Duplum in hac conſtitutione quemadmodum colligendum ſit, uarias eſſe Doctorum ſententias. Alciati ea in re conſideratio.& num. 5.6 Quæ expreſſe aguntur, tollunt ea quibus lex tacitè prouiderit. Diſcutitur l. idq́; lulianum, ff. de actio. empt. Noua declaratio Alciati ad d..idq́; lulianum. uerſ. in omnibus. Regula eſt, relationes ad proxima quæq́; trahi. In contractibus certis quare duplum excedi nequeat, in incer- tis uerò quantumcunq; intereſt deducatur. In caſibus certis cum preciũ ſtatutũ eſt, ilud duplatur: quòd ſi nihil certi ſtatutũ ſit, quod cõmuniter intereſt attenditur. 50 60 541 12 Res exemplo declaratur. C4PDVT V. It lex, dupli quantitatẽ minimè excede re:quęſitũ eſt, duplum id quemadmo- dum colligendum ſit.& Accurſius treis ſen- tentias refert:& prima Placẽtini eſt, id quod ex cõuentione intereſt, duplari. hanc ipſe Ac curſius, Bartolus cæteriq; damnant: quippe plurimos eſſe caſus, in quibus nihil quod in- terſit, in conuentionem deducitur, nec coar ctandam legem: quamobrem Bulgarus,& Iacobus But.id quod cõmuniter intereſt, du plari crediderunt.t Accurſius Bartolusc;h, u- bi intereſſe cõmuniter poteſt, in æſtimatio- nemq; id cadit, hoc duplari malunt. Si uerd cõmunis hæc æſtimatio iniri nõ poſsit, tunc quod ex conuentione intereſt, ad duplũ uſq; protendi poterit, ita tamen, ut ſi eadem in re accidat& cõmuniter intereſſe,& ex conuen tione, id quod cõmuniter intereſt, dupletur, ſi maior ea ſumma futura eſt, quàm ea quę de æſtimatione conuenta fuerit: alioquin duple tur cõuenta:& hoc in odium eius qui in mo- ra eſt, quoniã is in maiori quantitate ſemper cõdemnandus eſte. Videamus quemadmo dum intereſſe ex cõuẽtione hic accipiamus. & ſi pœnam ipſam, quæ inobſeruantiã con- tractus principalis punit, intelligamus, du- bio procul exiſtimo Bartoli& ſequiorũ ſen- tentiam à ueritate abeſſe:ſi enim cõtrahentes expreſsim cauerũt, nõ uidetur ab eorũ pro- uiſione recedendũ:, ſcùm regulam iuris ha- beamus, quæ expreſſe aguntur, ea quibus ta citè lex prouiderit, tollere.& hanc ſententiã Salic.probat, qui fragile Bartoli argumentũ oſtendit:ſatis enim eſt, ſi qui contractui non paret, id quod intereſt, ad duplũ pendat, du- riſsimeq; ſecum ageretur, ſi maioris ſummæ duplum repræſentare cogeretur.[ Sed quid ſi Bartoli ſententiã accipiamus in æſtimatio- ne conuenta, hoc eſt, in rei ipſius preciosnec etiam arbitror rectius ſentire Placentinum. Et in primis ſciendum eſt, aliorũ ſententiam unico Vlpianis reſponſo pauxillum adiuua- ri:is tradidit, Si res uendita nõ tradatur, in id quod emptoris intereſt agi:hoc autem inter- dum precium egreditur: nõ enim ſtatuit lu- riſconſultus ſummã ad quam uſq; protenda- tur:tu intellige egredi uſq;ʒ ad duplum, uthac lege cautũ eſt, quæ efficaciter in illos induci- tur. Ait lex, in contractibus certis, qualis eſt emptio ð& locatio, id q́d intereſt, dupli quan- titatem minimè excedere: conſtatq his in cõ tractibus uerſari preciũ,idq; eſſe quod æſti- mationem conuentam appellamus. Cùmigi tur lex dicat nõ excedi duplum, ratione ſim- pli dictum id nemo negauerit, cùm in duplo ſimplum inſiti,& ſic ipſa æſtimatio. at æſtima tio rei alia non eſt præter conuentam, cùm conuenta cõmunem tollat, quoniam quod expreſſum eſt, tacitũ tollit. nam& in uendi- tione quod conuentũ eſt, ſemper attenditur, cætera negligunturn. Quare& Bartoli ratio explodenda eſt, qui in contumacis iniuriam Eee 4 e Arg.l. cõtuma cia.de re iudi. 3 f l. fin. ffde præ tor. ſlipul. 4 g L. deact. em. h õ. precium. In ſtit. de contra- hen. empt. i§. tripli. Inſtit. de actio. k l. ſi uoluntate. C. de reſcind. uend. 6 p a I. Titius. l. id q;lulianum. de actio.emp. 35 D. And. Alciati, maiorem ſummã attendi probauit. Nam po- tius quod minus eſt, obſeruandũ fuerit, cùm hæc conſtitutio nõ ad extendendam eius q́d intereſt æſtimationem, ſed ad coarctandam romulgata ſit. t Sed& noſtra hæc opinio Pauli Africaniq; reſpõſis luce clarius proba- tur::hi, Si hæres ſeruum, cui fideicõmiſſaria libertas debeatur, uẽdat,& emptor in eo eru- diendo multas pecunias effuderit, deinde ex cõſtitutione ſeruus in libertatem prouocet, competere emptori repetitionem precij, tra- diderũt,& id omne quod emptoris intereſt, quia in eo erudiendo profudit, ita tamen ut precij duplũ non excedatur. En ergo quem- admodum ipſa æſtimatio cõuenta dupletur. Sed quia ſubſequitur aliud reſpõſum, uidea mus an ſupradictisaduerſetur:ſi enim aream aliquis alienã uendiderit,& emptor in ea ædi ficauerit, deinde per dominũ euincatur, du- bitat Iuriſconſultus, an emptor in omne id uod intereſt, uenditorem conuenire poſſit. & cùm erga dominum exceptione, ut ſibi re- ſtituat quod ædificando impenqdit, tutus fue rit, non poſſe à uenditore id repeti ſtatuit: in omnibus tamen his caſibus ſi uenditor alie- num ſciuerit, omnimodo teneri debet. Re- ſpõdent quidam, uerbum id, omnimodo, ita coarctandum, ut duplum non excedat: ſicut uerbum, omne, in priore reſponſo poſitum per Iuriſconſultum ad duplumreſtringitur: quod ego, cùm cauillatione non careat, non admitto. Bartolus priorẽ legem per hanc ſe- quentem corrigi tradidit, quod æquè abſur- dum eſt.Fulgoſius non corrigi, ſed declarari arbitratus eſt, ut diſtinguamus, an uenditor ignorauerit rem eſſe alienam,& duplum nõ excedetur:an ſciuerit,& tunc omnimodo te- neri: quod& Bartolo ferè placuit. Sed& id ipſe nequaquam ſequar, cùmueriſimile non 10 20 ſit Iuriſconſultũ, qui priore reſponſo igno- 40 rantiam in hærede nullam tradiderat, tam ci- tò de ſententia deceſsiſſe.tItaq; arbitror uete rum& hac in re perſpicacitatẽ longè defeciſ- ſe: uerſiculus enim ille ultimus non ad com- putationẽ referendus eſt, quæ in æſtimatio- ne eius quod intereſt, prius facta fuerat, ſed ad obligationis ipſius fubſtantiã: quod oſten ditur ex illis uerbis, teneri debet,& ẽ. traditur enim, an teneatur, uel id minus, non autem dae uel quatenus teneat᷑. Igitur quia uperius explicauerat, cùm aream alienam quiſquam uenum dediſſet, ſi ubi emptor ædi ficia ſtruxerit, euincatur, an uẽditor in id q́ᷓd intereſt emptoris, ſit cõdemnandus:& ſiem- ptor in poſſeſsione fuerit, non teneri tradide rat, cùm dominũ exceptiõe doli mali expen- ſas reficere emptor cõpellere potuerit: ſiue- rò in poſſeſsione non fuit, tum agere contra uenditorẽ emptorẽ poſſe. quod declarando Iuriſconſultus proſequitur: ut cùm uenditor rem alienam ſciuit, omnimodo teneatur, nõ poſsideat emptor, ſiue poſsideat,&doli exce ptionem nõ oppoſuerit: nec aliter exprimit, quatenus ratione eius quod intereſt, ſit con- 50 60 demnandus uenditor: quod& ex ſuperiori reſponſo,& ex hac conſtitutione deciditur duplum nõ egredi. Igitur diſtinctio in ſcien. te tradita, in ſecundo illo caſu procedit, nõ au tem ad hæredem ſerui uenditorem, quod in priore reſponſo ſcribitur, trahenda eſt:hęres enim ſupraſcripto caſu dubio procul onus manumiſsionis ſibi à teſtatore impoſitũ no- rat: quamobrem& Seia legatũ accipere no- luit, utpote ferèinutile. nec ueriſimile eſt, hæ redem teſtamentũ quo inſtitutusfuerit, igno raſſeb.uox itaq; illa, omnimodo, ad proximio rem caſum referenda eſt. quæ interpretatio etiam regula iuris adiuuatur, trelationes ui- delicet ad proxima quæq; trahi“. Cęterum& ſententia hæc noſtra ex ipſius legis ratione confirmatur in contractibus enim certis du plum idcirco excedi nequit, in incertis uerò quantumcunq;ʒ intereſt deducitur, quoniam in illis, cùm certam quantitatem uel naturam habeant, facilius quod ſimplum eſt dignoſci tur: quamobrem contrahentes nõ uidentur uoluiſſe illud maxima ſumma excedere:at in incertis non ita eſt, cùm haud facilè ſimplum reperias. Si igitur hæc ratio uera eſt(nemo quippe eſt, qui eam nõ probet) in quem aliã finem certitudo iſta cõſiderari poteſt, quàm propter precium? quoniam uidelicet hi con/ tractus certum precium uel habent, uelhabe re haud difficulter poſſunt: quod enim com- muniter intereſt, quibuſcunq; in caſibus de- prændi poteſt: puta, uiciſsim promiſimus, e- go Romam ire, tu Venetias, id nonne in cõ- munem æſtimationem redigi poteſt? conſe- quens igitur eſt, aut legis huius diſtinctionẽ ratione carere, aut ipſius rei æſtimationem conuentam duplari. quam ſententiam ferè cõmunem dixerim, cùm non ſolùm Placen- tino, ſed& Saliceto placuerit, tum Petro, re- centioribusq́; quibuſdam Aurelienſibus thi ita exiſtimauerunt, in caſibus certis cum precium ſtatutum eſt, illud duplari. quod ſi nihil certi conſtitutum ſit, quod cõmuniter intereſt attendendum, nõ habita affectus ra- tiones“. ffinge igitur me tibi centum ſeſter- tijs domum uẽdidiſſe, nec poſtea tradidiſſe, quam propter moram tu trecenta amittis: ſi aduerſus me agas,& tantũ te damni paſſum probes, iudex me in ducentis ſolùm cõdem- nabit: duplum enim non excedet, quod ſi te amiſiſſe quinquaginta tantùm probaueris, in ea quinquaginta damnabor:excedere ita- que duplum non poteſt, in minorem ſum- mam cogerepoteſt. In incertis contractibus id iuris non eſt: quia quicquid intereſt, id o- mne redditur. Et differentiæ rationem dixi: quoniam cùm certum eſt precium, ſeu con- uenta æſtimatio, qui maius damnum duplo patitur, ſuam culpam agnoſcere debet, qut nõ quibuſcunq; remedijs uſus ſit, ut ſibi con uenta ſeruarentur: ſed cùm aà principio incer ta eſt æſtimatio, quicquam actori imputan- dum non eſt, cùm incertus fuerit, quantũ po tuerit ſua intereſſe,. 1 cun * leing i9 cert pet la t li 9.deina de boft 10 d Mod inla tenus. 1 — „Au lelhrr e lprecitaih elgm Maua- aciſ da temnarurde gem fcu 12 10 Hüraelbi tß lein u4 gunaumali excauoe 2 ekgremi Guraum ſtinl cunttute Jecl ciurd ffultus ſu dmodumij enndaſitho umusitach dktomdeee quidd exrri mlelicjß u Inlub ige lngularier: müs conden luoniã ex c lerit ex A 1m laldear ren tcitte adm limm — mmbrneſ an mdampa a riguodin ltuor mi 5 ipraler as lubenr na ſummaexceder um haudfacieſ 3 Am heudfacilelingia c rario uerz eſt emn nõ probet)in quemäi clideranipoteſt dun uoniam icelicetficm lum velhabent uelts oſſu nt quodeninem ibuſcunq in caliousc- uiciſsim promilims; enetias, id nonnennd em recigipoteſt oni legis huuus diſtindin pſius rei æſtimasiona I. quam ſemtentam cum nonſolumblaa placuerit tum beron uſdam Aurelienſbuf nt, in caſibuscentsct ſt, illud duplari Guöt 16. 17 21,24 iI precia. ad le ömuie um ſt, quod d dr gen filei m, nõ hebitaꝛfſecinn Iguiſemuf. me ribi centum ſlo’ adlaqui. ſe, nec poſtez raiij 1 2 m tu rrecentaamitbil: lc ſeruus.ff Ata n on exced 2 robauels 1 gſit„, nedn vſu npol 1cqu⸗ antũ teamni pilll mand. ſolum cöder' I l.fideiuſſori- „Auccntis ſolumcäte is. ducen det qucdlt ffde palt. pri fls cd cim afai mfos liufucd f. am 2ct urii dereiuend. 544 cim ſingulariter aft ctionis cauſa intereſt, condemnatio idcir- co non augenda. In bonæ tamẽ fidei iudicijs propter afectum actio datur, ſecus in iudicijs ſtricti iuris: utrunq́; Alciatus improbat num.3. 4. 7. reſpondetq́; argumentis contrarijs num. 7.10. Ackio, qua teſtamenta reſcindimus, ſtricti iuris eſt,& tamen ob affeckionem competit. otipulatio quatenus imitetur naturã eius cõtractus cui accedit. Quomodo accipienda l. cum ſeruus. ff. mand. In contractibus bonæ fidei id omne quod actum eſt deducitur, in ſupulationibus uerò id quod eſt expreſſum. Reſttutio in integrum ſtricti iuris eſt. Intelleclus adl.ſi in emptione. ff. de minor. Alciati ſententia, quando in eo quod ſingulariter intereſt, affe- clionis habenda ſit ratio. Quando ex affectione cõpetat actio, eiuſdem Alciati ſententia. Cum de reuocando agitur, tum intereſſe affectionis deducitur, cum is, qui agit, ius reuocandi habet. Ex prædicta Alciati diſtinclione quæſhones aliquot deciditur. Falli Accurſium, in contractu ſtricti iuris affectionem conſide- rari exiſtimantem. An recde Bartolus id quod ob affẽclionem intereſt, ſingulariter intereſſe dixerit. In iuramento in litem æſtimatio ad duplum uſque protendi po⸗ teſt, ſecundum Bart. Alex. laſ.& cæteros. secundum Alciatũ poteſt æſtimatio in eo iureiurando duplum excedere. Que lege permittuntur, fieri poſſunt. Si iuratum ſit in litem, iudex ex magna cauſaà iureiurando diſ- cedere poteſt. CAPVS VI. Acec legis uerba, ut quod reuera indu- citur damnũ, hoc reddatur, declaranda diffuſius ſunt,& id ueſtigandum eſt, quem- admodum ipſius quodintereſt æſtimatio in- eunda ſit:hoc em̃ eſt damnũ reddere. Diſcu- tiamus itaq; quid ſit, cùm ſingulariter inter- eſt:tum de eo, quod intra rem uertitur: dein quãdo extrinſecus interſit:tandemq́; quid in maleficijs iuris ſit. d primò quærendũ pro- poſui, ita explicat Bartolus: Cuùm de eo q́d de co quod intereſt lib. 10 20 30 ſingulariter affectionis cauſa intereſt dubita 40 mus, condemnationè idcirco nõ augendam, quoniã ex cõmuniuſu precia rerum conſti- tuuntur:& ſi ſeruum aliquem meũ quis oc- ciderit, ex Aquilia lege in eius precium con- demnaturb: nec idcirco pœna augetur, quòd eum ualde amauerim, quòõdue paterna exhæ reditate ad me peruenerit. iIn actionibus ta- men bonæ fidei huius affectionis rationẽ ha bendam Papinianus ſcripſite, indeq́; actionẽ dari:quod in ſtricti iuris iudicijs eſt contras, niſi fauor minorũ tum quoqʒ dari ſuadeat:. et ſupraſcripta Bald. Salicetus, cæteriq; omnes 3 bant. † Mihi lacuit:& demade enſi: lſtinenptio⸗ probant. Mihi quædam notare placuit ncii ne.ffde min. üll dum generaliter traditur, propter affectum, condemnationẽ nunq́; augeri, in bonæ fidei iudicijs actionẽ tamen dari, quæ alioqui non competiſſet, rationẽ huiuſce rei nullam eſſe dixerim:ſi enim affectus hic ita fiet efficax, ut actionẽ inde dari fateamur, quanto magis po terit in cauſa eſſe ut æſtimatio augeatur? ma- ioris quidem operæ eſt rem nouam concede re, quam conceſſam pauliſper augere, Sed et diminutionẽ æſtimationis ſuadente affectio neCelſus fierit, in propoſita ſpecie ſcripſit. Si 50 60 545 areæ alienæ inædificauerim, re euicta à domi no reſtituendum mihi eſt quod fuerit impen ſum, niſi is dominus ſit, qui ſi omne reſtitue- ret, laribus fundisq́; auitis carendũ haberet. Siigitur diminutio æſtimationis ob affectus quandoq; fit, ita ſi idem affectus iuſſerit, au- gmentũ faciendũ uidetur.ſ Cæterũ& quod paſsim aiunt, in actionibus bonæ fidei ob af- fectum agi poſſe, cum alioquin in ſtricti iu- ris contractu aliud ſit, probare ipſe nequeo: g arg.l. fin.. fi. de lega. iij. 4 fcum in confeſſo ſit, actionẽ, qua teſtamenta 5 reſcindimus, ſtricti eſſe iuris?, ſicut& aliam quamlibet reſciſſoriam,& tamen hanc cõpe- tere ob affectionẽ labolenus autor eſti. Pone libertũ meũ, qui ſoluendo non erat, me teſta mento præteriuiſſe, an cõtra tabulas bonorũ poſſeſſ.petere poſsime& cùm mea nõ inter- ſit, nõ poſſe uideretur. quòd ſi in eius hæredi tate fundus eſt, qui parentũ meorũ quãdocq; fuerit, uel ſeruus qui ſingulari aliquo officio me demeruerit, cur mea nõ intereſte cõpetet itaqʒ; perſecutio. Sed&alibi traditũ eſte Patn qui fundũ pro filia dotis nomine tradiderit, ſiis fundus cõſtante matrimonio euincatur, actionẽ ex ſtipulatu duplæ ob affectionẽ cõ- petere. neq; dixerit quiſquam ſtipulationem hanc, quoniã uenditioni acceſſerit, bonæ fi- dei eſſe! tnam ſtipulatio eius contractus na- turam, cuſ accedit, ita imitatur, ut firmiorem ualidioremq; conuentionẽ faciat: non ut qui nõ teneretur, idcirco teneat,& qui agere nõ poterat, idcirco poſsit. Nam& ſi tradidero tibi ſeruũ,& mihitecum conuenerit, ut eum manumittas: uel ſi ancillã tradidero, pactus ne proſtituat᷑,& tu cõuenta nõ ſerues, agam in id quod mea affectionis ergò intereſt: atqʒ id impromiſcuè, ſeu contractus bonæ fidei fuerit, ſeu nõ:idemq́; Accurſio uiſum eſt. ſcõ munem igitur ſententiam meritò nõ ſequor. Nec me mouerint quæ referũt Doctores ar- gumenta, quale illud ex Papiniani reſpõſo0: cùm ſeruus ſe ab extero emi mandat, ſi em- ptor nõ manumittat, domino cõpetere in id actionẽ:quoniam in bonæ fidei iudicijs affe- ctus ratio haberi ſolet: intereſt autẽ uendito/ ris ut manumittat᷑ affectu Nam reſponſum illud non ita ſimpliciter accipi debet, ſed hoc potiſsimũ modo, cùm ſeruus ſe emiab extra neo mandat, mandatũ à principio nõ ualet, ſed eius robur ex domini uoluntate deſcen- dit, ratamne habere uenditionẽ uelit, hoc eſt, preciũ accipere, an mancipiũ conſequi: ſi igi tur approbat contractum, quicquid in eo eſt deductũ, cenſetur approbaſſe, nõ ſolumq́; ut ſeruus ſit uenditus, ſed ut manumittat᷑, quo- niam illud eſt conſequens,& idcirco ſeruus mandauit ſe emi.In contractibus autẽ bonæ fidei id eſſe actum, uidelicet ut ſeruus manu- mittatur, præſumitur, eius affectionis ratio- ne, quã homo homini debet, præſertim cùm libertatis accedit fauor. at in cõtractibus ſtri- cti iuris nõ præſumit᷑ actũ, niſi quod expreſ- ſe conſtatꝰ,& quod perquàm neceſſariò con ſequens eſt.non itaq; in propoſito caſu actio h Bar.in l. ſihe res. ff. de eo qd' certo loco. i l. libertus qui ſoluendo. ff. de bon. lib. k l. pater. ff. de euict. l arg.J. ſi ſipula tus. de uſur. 6 m Alex. in.j. ff. de pact. n l. ſi ſeruus ea lege. ff. de ſer. expor. 7 0 I. cum ſeruus. mand. p l. quic quid. de uerb. oblig. 545 ſimpliciter datur, quia propter affectionẽ in- terſit: ſed quoniam tacitè itaconuentũ uide/ tur, ut fieret ſeruus ille liber, alioqui domi- nus nõ fuiſſet uenditurus. Non ergo id pro- pter naturã actionis omnimodo eſt inductũ, ſed quia cùm dominus principalem contra- ctum approbauerit, uidetur etiam cõſequen tia approbaſſe,& id egiſſe, ut ſeruus manu- mittatur.IIn cõtractibus enim bonæ fidei id deducitur omne quod actum eſt, in ſtipula- tionibus uerò id quod eſt expreſſum.¶ Aliud adducit᷑ argumentũ ex Neratij Priſci reſpon 9 10 a lſi in emptio⸗ ne. ff. de min. minor adiectione ſuperari ſe paſſus ſit, in in- tegrũ reſtitui, cùm ſua intereſt, puta quia fun dus ille paternus fuerit. quod cùm ſpeciali- ter in minore inductũ fuerit, cõmuniter affe ctionẽ nõ conſiderari in his iudicijsoſtendit: freſtitutio enim in integrum ſtricti iuris eſt. Sed& hic animaduertendum eſt, cùm mino rem reſpexerimus, ſatis fuiſſe quòd prætor in integrũ reſtitutionẽ conceſsit, nec ęquum fuit ut accumulato nouo fauore ſpecialiter in eo affectionẽ conſiderandã duceret.ſqua- re hoc ſcire nos æquum eſt, id reſponſum ita intelligi debere, cùm minor rem emit, quam affectionis cauſa habere ſua intereſt,& dein ex licitatione ſuperatus eam perdit, reſtitui eum in integrũ poſſe: agit enim de ea re rur- ſus in ſuum patrimoniũ redigenda:fauorabi liorq; cauſa recuperandi eſt, quam acquiren dib. at ſemel fundũ minoris fuiſſe illud oſten dit, quòdadiectione ſuperatum dicitur: ſanè uenditio ea lege facta, pura eſt, ſed quę ex cõ ditionis euentu reſoluatur Quapropter ſu praſcriptis rationibus aliter diſtinguendum opinor:cùm enim agimus ut ius noſtrũ con- ſeruetur, nec quicq́; depereat, affectionis ra- tio habenda eſt. Idemq́ʒ iuris, cum res noſtra perdita eſt:ſed nos id agimus, ut recuperetur in his, qui facultatẽ recuperandi habent,& hæc rei illius ratione quam à nobis teneri no ſtra intereſt. quòd ſi de ipſarũ rerum æſtima- tione tractemus, ea tam in bonæ fidei quàm ſtricti iuris contractibus ex affectu nõauge- fe tur Cuùm uerò an ex huiuſmodiaffectione actio detur quærimus,& ſi expreſſe cõuẽnit, dari nemo dubitauerit, idq; ſiue bonę fidei a- ctio, ſiue ſit ſtricti iuriss. aut nihil expreſſe eſt 11 12 5 l. uideamus. u- bi Bar. ff. de u- furis. c l ff de in dis adi. gl. in. ij. cod.tit. 13 d d.l in findo. e d. l. ſt in empt. & d. l. liber- tus qui. f d. l.precia re- rum. d..ſi ſer⸗ uus. 14 g d. I. ſeruus. ea- dem lege. actum,& in bonæ fidei contractu facilius ta- h a.l. cũ ſeruus. citè actum præſumitur, quàm in cæteris. ſed e li..j. f.& in contractu ſtricti iuris tacitè id cõueniſ- de tut.& rat. ſe, quandoq; præſumitur: ueluti ſi fauore do- dſſ. tis admoneamur ˖ uelaliter ita dictet ęquitas. 3 Nec noſtræ huie ſententiæ negocium facit 5 quodllegitur, Si libertus fundũ uendiderit, & in fraudem ſuam uenditũ patronus idcir- co aſſerat, quòd in eo maximam haberet affe ctionem, ex uicinitate, opportunitate, zelo, quòdue illic fuerit enutritus, uel parẽtes ſui ſepulti, nõ tamen Flauiano iudicio experien k Inlj·g. ſiquis. tem audiris: nam nihil id patronũ mouere de in frau. feſicõ huit, cùm in rebus ſuis arbitrari quoquo mo di. in frau. pet. do uelit, libertus queat, poteſtqʒ liberè acce- D. And. Alciati 10 ſoꝰ:is tradidit, ſi in fundi emptiõe in ſe collata 20 30 4⁰ 50 60 547 pto precio alienare, dum minor centenario nõ fiat: nõ enim nos admiſerimus, fquotieſ- cunq; de reuocando agitur, id quod obaffe- ctionem intereſt, in æſtimationẽ deduci: ſed tum deduci, cùm is qui agit, ius reuocandiha bet.Igitur ex ſupraſcriptis huiuſmodi quæ- ſtionis ueritas eluceſcit: fcùm pater Titio in uxorẽ filiam tradidiſſet,& curator Titij uiati cum ſe ei præſtiturum promiſiſſet, ut Romæ ſtudiorũ cauſa ali poſſet: defuncto curatore dubitatũ fuit/ an aliqua actio patri cõpeteret, ut curatoris hæredes Titio uiaticũ præſtare cogerentur.& Baldus Nouellus reſ pondit cõpeterel intereſt enim ſoceri, generũ fieri eruditiorem:quod eò procedit, quoniã con- tractus dotis reſpectu ſoceri bonæ fidei eſt tSed& alia quæſtio deducitur:Lege munici- pali cautum eſt, ut agnatus rem, quępaterna fuerit, uenditam redimere intra annũ& diem ꝑpoſsit: an ſi minor, cui facultas hæc cõpetiſ- ſet, lapſu temporis excluſus eſt, poſsit in inte grum reſtitutionẽ petere: Et recentiorespoſ- ſe arbitrant᷑,& hoc ex Neratij Priſci reſpon ſo, quod ſuprà oſtendimus non multum ſen tentiam hanc adiuuare, quãdoquidem eo in caſu ius in re minor habuerat, quod per ne- gligentiam amiſſum eſt:at in propoſita quæ- ſtione debilius eſt ius, uidelicet ad rem, quod nõ ita euidenter minorem lædit. utcunq; ſit, eorum ſententiam non damno. tlllud etiam non eſt prætereundũ, Accurſium exiſtimaſ- ſe, in contractu ſtricti iuris affectionem con- ſiderario:quam opinionẽ reprobari ſupradi- cta oſtendũt.t Cæterum quoniam Bartolus id, quod ob affectionem intereſt, ſingulari- ter intereſſe dixit, recentiores quidam argu tias in eum intendunt:nam eius quod ſingu- lariter intereſt, in emptionis contractu ratio habetur,& tamen affectionis non habetur. Item id quod intereſt, indiſtinctè peti lexait, & tamen ex affectu non petitur. quæ argu- menta nullius precij ſunt: quoniam nõ idem planè eſſe id quod ſingulariter intereſt,&́d ex affectione, Bartolus ſcribit, ſed alterum al terius partem eſſe,& uti ſpeciem in genere comprændi:in his enim caſibus, quibus affe ctus ratio ducitur, noſtra ſingulariter inter- eſſe dicimus. Diſcutiendum nunc eſt aliud Bartoli pronunciatum:id huiuſmodieſt, ali- quando noſtra ob affectionem peculiariter intereſſe, ſunde etiam in litem iuratur, id con ſiderari generaliter,& ut actio detur,& utæ- ſtimatio augeatur, quæ quidem uſque ad du plum protendi poteſt:ſequũturq́ʒ idem Ale- xander, Iaſon, cæteri. Ego etiam duplumex cedipoſſe crediderim, q́d ex Vlpiani reſpon ſis probo a:is iurari in infinitam poſſe, tradi- dit. Idem dubitat, an iudex qui iuſiurandum defert, poſs sit quantitatem taxare intra quam iuretur: ſi enim ſupraſcripta opinio uera eſ- ſet, quis dubitauiſſet poſſe, uel ſaltem cùm duplum uſque taxatur? fquæ enim lege per- mittuntur, indubitatum eſt fieri poſſe, quod item operępreciũ fuit, quicq́; de ea ta diche am* B. Nouc in hant ann Luatta da in fn. m Not inſ rat. deaan, 17 n Inl. duale ae de conhraa emp inla tenus. liſ deregin, 18 19 o glin lſim⸗ in prin i aideamus. ſepalt. p lj deacten bti hacl. 20 the Ri Funiu inkerlerte „ acvrün le araverii le cumſihe toonelotetli loenobera onſtitutio, dcorrigi lac menonſati urpſectecd iafinitum relumiuer hndumtan laqlibien pobationes ilorandiſac uuns Ghacibima vobilcum ſet inereſt conl ali ceveexiſtime a lushrod uenſterrinſ Lulſtenten 1 drgau brinei 4 ſetmwendinſ niun geepi raalas ſmon diſſeun ge 7 ſntah Romen 23 ui facultas hæc t 4 crl Ecluluseltpoßtinn 4s de co quod Intereſh lib. 4 ambigere, cùm hac conſtitutione ſpecialiter coarctetur? Sed& idem in bonę fidei iudicijs arbitrio iudicãtis reliquit, an taxare eam ſum mam uelit: quod apertiſsimè oſtendit, nihil eam taxationem ad legem noſtram pertine- re: diſtinguendum quippe nõ in bonæ fidei uel ſtrictiiuris iudicijs, ſed certis uel incertis 23 caſibus fuerat. Proſequitur idem, cùm iura- tum eſt poſſe iudicem ex magna cauſa à iure iurando diſcedere. quod certè nõ rectè dictũ eſſet, cùm etiã ſine cauſa, ubi duplum exceſ- ſum eſt, recedatur: nam& conſtitutio cùm in caſibus certis duplum nõ excedi iuſsiſſet, in- certis uerò id attendendum, quod uerè pro- babitur, ſubiungit ita ſtatutũ, utuitetur in fi- 24 nitas.Viden ergo, quod ad duplum reſtrin- gitur infinitũ nõ dici?& tamen ſupraſcripto caſu in infinitũ iurari diximus. nam&cur ita iurari lex conceſſit, ſi regulariter id iuramen tum intra duplum coëẽrcetur? V erumetiã a- dererPtrecentiors k quireſtitue⸗ libi idẽ Vlpianus:, qui reſtituere iuſſus, rem ex Neratij prici repe adimus non multima are, Ausdoquidener- abuerat quod derte eſtat in propoliaqn S uidelicetad rem ümnt lorem kdit vteung on damno.flllud ein Accurſumexin tiiuris affecionemcu none reprobarilupni rum quoniam Nanoiu nem intereſt, inguln ecentiores quicamag arnam eius quodiig re. frde reiuẽ interuerterit, cõdemnandum ſcribit, quanti actor in litem in infinitũ ſine ulla taxatione iurauerit: id enim eſt longè duplum excede- re, cùm ſine taxatione, id eſt, iudicis præfini- tione iuretur: quod etiam uerborũ gemina- tio exuberantiaqʒ arguũt. Nec obſtat noſtra conſtitutio, à qua VIpiani ſupradicta reſpon ſa corrigi Iacobus ab Arena exiſtimauit, ꝗd ſanè non ſatis probabile ueriſimileqʒ eſt. Igi- tur ipſe crediderim, cùm lex cõcedat in litem in infinitum iurari, id omne quod iuratũ eſt, præſumi uerè iurantis intereſſe, idcirco præ- ſtandum tanquam res ita ſit iudicata. Locum itaqʒ ſibi uendicat conſtitutio, cùm per alias probationes damnũ probatur, quaàm per iu- riſiurandi ſacramentũ, quod præſumptionẽ npuonis contractuns, Al pic inul- efficaciſsimam inducit. Albericusb Roſates feectionis non labeuli ti col. t, indiſtinctepetllexi ſunrquoniam nölin damus. agulartterinterettä ſus ſcrbit,ſedalerunt L uii ſpeciem in g im caſbbus, qubih oſtra ſingularitr un 1 nobiſcum ſentit,& in eo quod ob affectionẽ caſione rei procedunt, extrinſecus reſpice- re: unde conſequens fuithæreditatem ſeruo meo delatam, uti habeam, ad me extrinſecus pertinere. Petrus& Albericus id notarunt, quin potius intrinſecus dici quod rem qua- cunque comitatur. Idem& confirmarunt a- lij, quoniam lex uenditorem quanti empto- ris intereſt, rem non eſſe euictam, præſtare debere ait u: ueluti ancilla prægnante euicta, d luenditor. de 10 uel ſeruo cui hęreditas relicta ſit: ęquat enim partum& hæreditatem relictam, quæ pari- euict. tas oſtendit utrunque intrinſecus ſpectare, e I. præterea. de Idem& alibi“ ſimilibus argumentis proba- tur, quæ nobis ſatis leuia uidentur, cùm nos de nomine diſputemus, illa ad rei effectum pertineant. rIpſe in Bartoli ſententiam, quæ 2 cõmuniter probatur, pedibus uado. Ba An- rei uen.l. actio ne.§. diximiu. pro ſoc. tonini cõſtitutioneadiuuatur qui damnum f li. C. locati. extrinſecus ueniens illud appellat, quod nõ 20 ex re uenit, ſed in rem datur ex remota cau- ſa. Vlpianuss: Hæreditas, inquit, augmentũ Litem uenint. & diminutionẽ recipit:ſed ea quæ ex ipſa hæ reditate proueniunt, puto hæreditati accede re:ſi extrinſecus, non, quia perſonæ poſſeſſo ris accedũt. Caius: Procurator, inquit, quod b ex lite conſequutus eſt, ſeu principaliter, ſeu extrinſecus, reſtituere domino mãdati actio ne compellitur. quibus uerbis conſtat, quic 3 quid principaliter non adhæret, extrinſecus §. item non ſo lum. ff. de pet. æred. l. qui proprio. de procur. z0 intereſſe. Nõ tamẽ diffiteri auſim, uerbum 4 id aliquando largius, quandoq; aliter accipi, i I. conditiones prout res quam tractamus requirit. Inde cõ- ditiones extrinſecus uenire alia ſignificatio ne dicimus:itemin ſtipulatione extrinſecus uæ extrinſe- cus. ff. de cõd. &demonſt. aliqua deduci eodem ſenſu lectum eſt.ĩ Sed 5 quòd hæreditas ſeruo noſtro delata, ad nos R I. extrinſecus. extrinſecus pertineat, alia quoq; ratione pro bari poteſt: nam cũ intrinſecus noſtrainter- eſt, quia in eo uerſatur rei æſtimatio, cum his intereſt, conſtitutionem nequaquam proce- 40 acceſsionibus, quæ continenter ex re prouè non petitur quxæ ie Falg ind.lui dere exiſtimat. Sed& eandem ſententiã Ful- goſius probat. 1 Untereſſe extrinſecum& intrin ſecum quid, ſecundum Bart. 2 Bartoli ſententiam approbat Alciatus,& confirmat. 3 Quic quid principaliter non adhæret, extrinſecus intereſt. 4 Verbum, extrinſecus, aliter atq; aliter ſecundum ſubiectam ma teriam accipi. 5 Hereditas ſeruo noſtro delata, ad nos extrinſecus pertinet. 6 Intrinſecum e extrinſecum intereſſe, uoces ſunt barbaræ. 7 Verba ab Homero pennata dicta, ut leuitatem notarent. s Cauſam ſeruitutis ab ipſo fando ſeparatam dici, Bart. docet. 9 Eundus ſeruitutes in ſe, non extrinſecus continet. 10 Seruitutes quandoq; in bonis noſtris eſſe dicuntur. Quc ab aliquare porrò deſcendunt, ea i liusrei ſunt extima. uu Extimum etiam id dicitur, quod de rei natura non eſt. CAPVT VII. Equens quæſtio eſt, quid cùm intrinſe- Ona damnũ incidit, an omne reddature Et priuſquã ulterius progrediamur, agendum pauliſper eſt de uerborũ ſignificatione, quid ſit quod intrinſecus intereſt,& quid quod 1 extrinſecus. †Et Bartolus arbitratus eſt, quæ ex ipſa re continenter proueniunt, utpartus, fructus,& ſimilia, ad id quod intrinſecus in- tereſt referri: quę uerò non ex ipſa re,ſed oc- niunt, ſemper augetur condemnatio, eiusq; f. de uerb. obl. ratio habeturl ex his enim acceſsionibus lo- I lnõ quociq. cupletiores dicimur, quod euidenter cõſtat: etenim uaccam prægnantẽ pluris licitabere, quaàm ſterilem:& tamen qui eum ſeruum ha peat, cui hæreditas delata ſit, nõ idcirco dici- §. lul. de leg. j. tur locupletiorꝶ: nõ igitur ita intrinſecushoc mn lprecia reri. noſtra intereſt. Vtcunq; tamen hoc in articu lo opinemur, diſputationem omninoutilem uel extrinſecũ intereſſe, barbaræ ſunt, à Do- ctoribusqʒ noſtris confictæ: nec in iure ciuili ſpecialiter appoſitæ reperiuntur, ut aliquid in eo quodintereſt denotẽt. Fatuũ igitur cre diderim ſuper recentiorum uerbis diſputa- re, cùm qui ea fecerũt, illis poſsint quam uo luerint ſignificationem dare. Nec enim in iu re uidimus, idcirco magis rationẽ eius quod intereſt duci, quia extrinſecus interſit, uel 6o non: res equidem conſiderantur, nõ uerba, so non arbitror: quoniam uoces hæ, intrinſecũ 6 rquæ nõ alia ratione pẽnata Homerus dixit, 7 quàm ut leuitatẽ notaret. Hoc tamen ex Bar tolo annotatione dignũ duxerim, eum ferè exiſtimaſſe, ſcauſam ſeruitutis ab ipſo fundo 8 1 —— a I. creditor. ff. de pig.acl. 9 b lcum fundus. ff. cõm. præd. c l. item ueniltt. 10 d I. j. de uſufr. le gat. Bart. in d. ki. 11 e Signor. in con ſil. poſt malef. Ang. Aret. f flu.. utrum. de dam.infect. 12 10. 16 21 25 26 27 D. Andreæ Alciati. ſeparatã dici: quod recentiores nõ probant: nam creditor pigneratitia actione conuen- tus, non ſolùm fundum, ſed etiam ſeruitutes tenetur reſtituere:: quod argumẽto eſt, ſfun dum ſeruitutes in ſe, nõ extrinſecus contine re:ſeruitus enim fundo annexa eſt,& ſine eo eſſe nequit b. quam ſententiam& ipſe confir mauerim:quandoquidem petitione hæredi- tatis non ſolùm fundos conſequimur, ſed e- tiam ſeruitutes::& tamẽ lex ait, nos ex ea nõ conſequi, niſi quod intrinſecus comprændi tur. Nec Bartoli mouemur argumentofnec enim paſsim uerum eſt, ſeruitutes nõ eſſe in bonis d, quinimò ſunt, licet protinus fundo debeantur,& cõſequenter ad nos pertinent: unde exiſtimauit Bartolus, fquę ab aliqua re porrò deſcendunt, ea illius rei eſſe extima: quod legi municipali intelligendæ confert, qua cauetur, cogi quemlibet iurare delata ſi- bi ab aduerſario iuriſiurandi forma, ſtariq; ſa cramento, præterq́; in his quæ extrinſecus à formula ueniũt. Finge, detuliſti iuſiurandũ, an mutuatus mihi centum fueris: iuro te mu tuatũ, ſed me tibi tantundem uini pręſtitiſſe, extimũ id eſt, nec crederetur cõpenſatio, ſi ſupraſcripta ſentẽtia uera eſſet.rAdde etiam extimum id dici, quod de rei natura non eſt. Intereſſe intrinſecum, ex Bartoli ſententia, quatenus rei æſma tionem ſpeckat, ſemper conſideratur. A quo tempore æſtmatio creſcat. Pugnantia reſponſa, quæ habentur in l. uinum. ff. ſi cert. pet. in l. datio.§. cum per uenditorem. ff. de actio. empt. quomo do concilianda.& num. 9.11.12 Vſitatum eſt, ut in uenditione data pecunia, ſtatim res tradatur. Quoties legislator aliquid refert, intelligere debemus, omnia in terueniſſe quæ actui neceſſaria ſunt. In contraclibus faciendi, ſi ſint ſtricti iuris, mora purgatur uſq; ad litem conteſt. æſtimatioq́; ab eo tempore initur: ſi uerò ſint bonæ fidei, uſq; ad ſententiam moræ purgatio permit- titur, nec fit æſtimatio, niſt in ſententiæ tempus. Ita nouiter Alciatus. Eadem fere diſtinctio in contractibus, in quibus uerſatur datio, obtinet.(peratus. Nemo præciſe ad dandum compellendus, niſi rei uend. ſit ſu- Reſpondet Alciatus argumentis ſuæ diſinctioni obſtantibus. Enodatio l.iij.ff. de tritic. condict. Dictio, ννπο⁴ττ ν quid ſignificet. Accurſij notißimus error in d..iij.de tritic. Falſum eſſe, quod in ſtricti iuris contraclibus reus poſt litem conteſt. abſoluendus ſit, ſi offerat idtradere, quod petitur. Bartoli error in explicatione l.ſi inſulam. de uerb. oblig. Obiecta redarguuntur ab Alciato. Quoties ſñipulationi pœna adijciitur, ea loco eius quod intereſt, ſuccedit. In fructuũ acceßionumq́ʒ cõputatione quomodo ineuda ratio, ſecundum Bart. tribus pronunciati explicatur. Aduerſus ſecundum pronunciatum diſputatur. Inſulſarecentiorum interpretatio ad l. ſipulatus. ffde uſur. Stipulatus fundum ſibi tradi, in ubio non uidetur egiſſe, ut cau ſa bonorũ huiuſmodi ſipulatione comprænderetur: itaq nec fructus ſuos facit. Fundum cexto die tradi ſupulatus, ſi promiſſor non tradiderit, an fructus conſequatur. Ratio differentiæ, quare in ſuipulatione, quæ rem tradi concipi tur, bonæ fidei poſſeſſori fructus à tempore moræ debean- tur, cum in ſupulatione dandiſit ſecus. Alciati in prædicto articulo diſtinctio. 10 20 30 40⁰ 50 60 CApVT vIII. Eon itaq; uocum ipſarum quibuſ- dam quaſi interpretatiũculis, proſequs- dum eſt, quemadmodũ ſupraſcri ptam quæ- ſtionẽ determinemus. fEt quod intrinſecus intereſt, quatenus rei æſtimationem ſpectat ſemper conſiderari, rationemq; illius duci. Bartolus,& cæteri tradiderũts. Sed in eo n6 modica difficultas uertitur, tquòd dubiũ eſt à quo tempore æſtimatio creſcat: nam ſitibi uinum mutuò dederim, nec reddas, æſtima- tionis rationem ineundam temporis, quo in iudicio petierim, Sabinus ſcripſit“: at ſi uinũ uendiderim, nec tradam, æſtimatio emptori computabitur, quanto pluris uinum ualuit uel cUm uenditum eſt, uel cùm fuit petitum: quod Pomponius tradit. Quomodo hæcre- ſponſa extricabimusctEt ueteres in terpretes plurifariam diſtinctionibus ea diſſecuerunt: quorum ſententias Bartolus,& recentiores confutanti. Igitur ipſe in uenditione tempus quo contractus initus eſt, perpendi idcirco prodidit, quia tunc in mora eſſe uenditor in- cipit, cùm precio accepto ſtatim teneaturui- num tradere. Nõ probant id recẽtiores, nec admittũt ſtatim uenditorem precio accepto eſſe in mora:nam nec lex Bartolũ defenditꝰ, cùm precio accepto uenditor nõ ſoluùm rem, ſed etiam reiacceſſiones teneatur tradere, ſo lumq; ratione lucri non faciundi ſit in mora, nõ autem ſi damnũ emergit. Aliter itaq; ipſi reſpondent, in Pomponij reſponſo actũ fuil- ſe ut ſtatim uinum præſtaretur:& hocper lo cum aſolitis conijciunt: fuſitatum enimeſt, ut in uenditione data pecunia ſtatim res tra- datur:item mutui natura eſt, non ut inconti- nenti reddat᷑, ſed poſt aliquod tempus: atin uenditione cùm aliud nõ agitur, pręſenti die debetur: igitur in mutuo contractus tempus non inſpicimus, quia tunc non ſolet redditin uenditione cõtraà.& ita Fulgoſius quoq; exi- ſtimat, ſed in aduerſum deducitur: quoniam ſi contractus tempus in uenditione reſpicia- mus, conſequens eſſet, ut tum uinum quoq; periculo uenditoris periret:quod falſumeſt, cùm periculum emptor ſubeat ut Vlpianus ſcribit: niſi dixeris tunc periculũ ad empto/ rem pertinere, cùm uenditor moram nõ cõ- miſit:at in Põponij reſponſo cõmiſerat, quia interpellatus fuit:cùm enim Juriſconſ.loqua tur, cùm uenditor fuerit in mora, neceſſariò debemus interpretari uenditorẽ fuiſſe com- pellatum, alioquin mora non dicitur: tnam quoties legislator aliquid reſert, intelligere debemus omnia interueniſſe, quæ actui ne- ceſſaria ſuntn. Accipiendum itaq; Pompo- nij reſponſum eſt, ut interpellationẽ ab em- ptore factam dicamus: alioquin ſi uenditor uinum non tradidiſſet, nulla in eo fuiſſetmo ra. Cæterũ quoniam hic tractatus reſponſa quædam ſimul pugnantia cõtinet, quorum concordiam cùm diu interpretes noſtri tra- ctauerint, uoto fruſtra habiti ſunt: quoniã ut Iaſon oſtendit, eorum diſtinctiones& n uillis i nalus- k lcurddic 3 cllo en 1 li. depau cöm. nlui m Declincis u kugu. de Rſ u7 1Bcbqun jcol bei preoh 7 Inluihus. clin itactolym ſen fricl urb od len oblgdopte s eenihane 5 in deteror a drrquapropt e dluliubet an clonüomf rebreit und onpellique erquam eum ltabhoceni- itiſ mini quo u din calunoſt ümm quam ien nõ tame aiſeipecunia co nn lümpromiſf beih negequoali èn nepte duſculani p bAteidand voquimur, rilus ſpecie nirem namer ur ſub jpſi dioroffrn 6 linſas. fxde atlin uerb. oblig. Tſtim n l hominem.f. u mand. e Clbmu a. in bonæ fi- Ue Anua 6. in bin kutpeid cei. Inſt. de ac. domodohat,, liij h.in hac. * teresi⸗ õmod. doniwadſenh he 2 . At olus,& reeni Ldaio.§. ſiper Biem venditioneten uend ſde ct. aseſt pependittn enpt. inmonaelle an fi de cõd. tri. d elle uencünn aio7 ſicen. ptoſtauimtenenn uinü. 1 Drobantidresz.:. 9 anric recktinzn lubiautem.§. dditorem preci aegt r de uerb. ob. ec lex Bariolũ delenti I.1 ſeruus. de nenditornöſclimm euict. l. hære- ones teneꝛturtraderi des. 5. ſiunus. non faciundi ſtinn S ünae emergit. Aliter in zi to fam. erci 3 poniſreſponſoauti Præſtaretur-&'hocyan lunt; fuſitatum enindh aapecuniq ſtuimran I. quireſtt.f. atura eſt, non utineni de re iud. oſt aliquodtempusrul ud nõ agitur pręſemi zutuo contractustemt Alex.ij§.ex atunc nonſoletrettii his col.penul. iu Fulgolusqucq de ues obli. um deducitur: quoni in vendidione eſii ſet, ut tum uinumquu erirer qvodfallmdt tor ſubeat uiVpuns unc periculũ aderp uencditororam öch eſponſo cimler menim lurſemln eritin mors,ſec 9 uassäueste,a mora nondiciuu— kemp. appel. liquic rler imi ruenilſe, qu pr m 4 3 piendum ich⸗.luinum. 5 Interpell 55² uillis& coniecturis quibuſdã fallacibus con ſiſtunt: noſtræ operæ fuerit, Gordianũ hunc nodum, non ut Alexander fecit, gladio ſeca- re, ſed quantũ uires poſsint, manibus diſſol- uere. Et quoniam ueritas, uerborũ adminicu lis nõ indiget, aliter quàm in præſentẽ diem quiſquã exiſtimauerit, ſic arbitror explican- dum: I Cùm de his cõtractibus ambigimus, in quibus debitor facere tenetur, ueluti fun- dum reſtituere, rem tradere, diſtin guendum utamus eos qui ſunt ſtricti iuris, ab his qui bonę fidei dicuntur.In illis morã purgare ad litis uſq; conteſt.permittit᷑,& idcirco æſtima tio non niſi à litis conteſt. tempore initurb:in his, quoniã magis ex bona fide proceditur, uſq; ad ſententiã tradi uel reſtitui res poteſt?: quapropter rei æſtimatio nõ fit, niſi in ſentẽ- tiæ tempus ⁴, Cuùm uerò de his contractibus quærimus in quibus uerſat᷑ datio, eodem mo do diſtinguendũ, ut in bonæ fidei contracti- bus æſtimatio ineatur, utrius tẽporis uolue- rit actor, moræ an ſententiæ e: in cõtractibus ſtricti iuris litis conteſtatæ tempus obſerue- musl. Quòd ſi certã ſpeciẽ dari actũ eſt, q;uis obligatio præciſe uideaturs, tamen tempus ſententię attendemus:ita tamen, ut ſi res inte rim deterior facta ſit, eius quoq; ratio habea- tur. quapropter tali caſu lex litis æeſtimationẽ ſolui iubet: quę æſtimatio& rei ipſius,& ac- ceſſionũ omniũ, eiusq́; quod intereſt ualorẽ reſarcit.funde conſequens eſt, ut præciſe nõ compelli quenq́; ad dandum exiſtimem, præ terquam eum qui rei uẽdicatione ſuperatus ſit:ab hoc enim res manu militari propter ius dominij, quod in actore eſt, auferri debeti. at in caſu noſtro ſatis eſt litis æſtimationẽ da- ri: nam quamuis lex teneri eum omnimodo dicat, nõ tamen cõſequenseſt, ut aliter quàm in pecunia condemnandus ſitt: ſi enim domi de co quod intereſtllib. 10 20 30 nium promiſſor nõ transferat, nõ exprimit᷑ 40 4 in lege quo alio remedio ſit agendum. tamet- ſi& nõ ineptè dici poſſet, in promiſſore fun- di Tuſculani procedere, qui idẽ& dominus ſit,& rei dandæ facultatem habeat: at nos in eo loquimur, quem clariſſimè nõ conſtet cer tæ illius ſpeciei præſtandæ poteſtatẽ habere. priorem tamen reſolutionẽ magis probo. Si igitur ſub ipſum ſententiæ ferendæ tempus debitor offerat æſtimationẽ, quia dare nolit, iudex debet id admittere,& creditorem com pellere, ut rei petitæ preciũ recipiat: quoniã ſi reus rem tunc daret, eius reſpectu liberare turlidem ergo ſi preciũ præſtat, quòd ſi reus tũc nihil offert, iudex rem petitam ſolui pro- nunciabit:& ſi reus nõ ſoluat, ex officio ius dicens id curabit, ut æſtimatio in ſtricti iuris contractibus reddaturn, eius temporis reſpe ctu quo res petita eſt: tunc enim mora inci- pit. In bonę uerò fidei contractibus, iudex in æſtimationẽ(ut dixi) condemnabit, utrum actor uoluerit, aut tempore quo expreſsim mora facta eſt, puta per interpellationẽ, ſeu tacite, ueluti cùm dies qua ſolui actum fuiſſe præſumitur, interpellat: autà tempore quo 50 60 553 quo ſententia eſt ferenda. Et Põponij ita ac- cipiendum eſt reſponſum“, dum inquit uen ditorem condemnari utro tempore pluris ui num fuerit, uel quo uinum uenit, uel quo lis in cõdemnationẽ deducitur, id eſt, lis ipſa fit condemnatio,& fertur ſententia: non enim de litis cõteſtatione hic quicquam accipitur, quippe uerba repugnarẽt: quid tunc ad rem faceret condemnatior?& ſupraſcripta locum ſibi uendicant circa æſtimationem ipſius rei principalis, non autem in fructibus, acceſsio nibuúsue, quæ indiſtinctè à mora incipiuntin tempus ſententiæ“, utinfrà enarrabimus.& ſi in præſenti tractatu hoc modo diſtinxeri- mus, Accurſij& Bartolir, cæterorumq́; cõ- menta minimũ nos offendent: è quibus alter cùm rem non ſatis perſpectam haberet, anti- quorum ingenia tenebris inuoluta fuiſſe tra didit. Dixerit fortaſſe aliquis, abſurdum eſ- ſe, eum qui in mora aduſq; ſententię tempus perſeuerauerit, tam leuiter plecti, ut rei æſti- matio nõ habeatur, niſi quatenus tunc ualet. Cui ipſe reſponderim, æſtimationẽ quidem, uti diximus, ineundam: ſed non idcirco mi- nus poterit reus in eo condemnari quod ex mora iure inducitur: non enim ideo effectus moræ ſublati exiſtimantur. Igitur Sabini re ſponſum intelligi debeta, cùm iam ſententia ſua iudex declarauit uinum reddi debere:& hoc eſt quod in eo dicitur, uinum per iudicẽ petitum fuiſſe:in obligationibus enim dandi æſtimatio non ſoluitur iure obligationis, ſed poſt latam ſententiam officio iudicis: actor enim ubi reus condemnatus fuerit uinũ red- dere, in executionem iudicati officium iudi- cis implorabit:& ſi uinum nõ reddetur, iu- dex in æſtimationẽ& quatenus intereſt, reũ compellet. quod ergo in reſpõſo dicitur per iudicem peti, ocioſum nõ eſt: licet ſi cõmunẽ eius legis interpretationem ſequeremur, nul lius eſſet momenti, uel certè inauditam rem confirmaret, in mutuo uidelicet non ſolùm certi condictione agi, ſed officium quoq; iu- dicis implorari. Verùm& in Pomponij re- ſponſo illud annotandum eſt, obligationem dandi eſſe, quoniam uenditor in genere tene batur: quod& recentiores, quamuis Barto- lo repugnante“, approbant: nam& locum ſi- bi uendicare arbitror in rei iudicatæ execu- tione, quo officium iudicis requirimus: cùm enim uenditor eſſet obligatus ad genus, in principali cauſa ſolùm quęritur, ut uenditor det, non autem de eo quod ob moram acto- ris intereſt. Cæterum quoniam in hoc tracta tu nõ mediocrem ſcrupulum Vlpianus inij- cit*, eius uerba ανεέννμο,& obiter emaculan da ſunt. Is in lege III. de triticaria condictio ne, in Pandectis Florentinis ita ſcripſiſſe de- prændit: In hac actione ſi quæratur, res quæ petita eſt, cuius temporis æſtimationem reci piat, uerius eſt quod Seruius ait, condemna- tionis tempus ſpectandum: ſi uerò deſierit eſſe in rebus humanis, mortis tempus. Sed etiam ᷣ adrs ſecũdum Celſum d Herian 9 n d. l. datio. H. cẽ per uend. 0 I. Iulianus ſcri bit. l. fuckus. frde reiuend. p Bart. in d..ij. . in hac. 10 11 4 A.l. uinum. r l ſi intra. fde re iud. 1² 5 d.§. ſi per uen ditorem. t l.ex empto. ff. de act. emp.in prin. u In d.l. uinum. x Lij. ff de trit. 13 29 D. And. Alciati 555 dum: non enim debet leuiſsimum uitæ tem- 14 pus æſtimari& Significat autem dictio illa v ed⁊ν, quaſi latius dicas,& inobſeruatis iu- ris anguſtijs: ne ita tempus mortis ſpectetur, ut ad leuiſsimã æſtimationẽ rem redigamus, ſed potius quod bonũ æquumq́; eſt, xſtime- 15 mus. Inducẽda igitur circunſcribendac; eſt uox illa, antea, quæ loco græcæ dictionis ſup poſita fuit, ut uariæ illæ& inconſtantes Ac- curſij expoſitiones explodantur, qui dum il- lud aduerbiũ tripliciter interpretatur, oſten- dit planè ſe textum nõ intelligere. Et hæc qui dem ànobis dicuntur, nõ quod noſtra diſtin ctio à uulgata lectione diſcrepet: ſed quòd non ab re ducimus, huiuſmodi caſtigationes 16 ceu gemmulas noſtris ſcriptis inſerere.tVt ergo unde digreſsi ſumus reuertamur, illud contra ſupraſcriptam diſtinctionẽ tortiſſimè intorqueri poteſt: nec enim in obligationib. facti eam differentiam admittendam eſſe ui- deretur, ut in ſtricti iuris contractibus, quan ti res ualeat in litis cõteſtatæ tempus inſpicia mus, tanquam hucuſq; rem p romifſam dare 17 liceat: fquinimò etiam poſt litis conteſtatio- nem, ſi reus offerat id tradere quod petitur, a fin. Inſtit. de abſolui debere ferè conſtatꝰ. Sed hic animad- uertendum eſt, quoniã nequacq́; arbitror ue- 5 Bar. inl. ſiinſu rum id eſſe, tametſi Bartolus b ubiq́; hoc tra- lam. in j. opp. dat, alijq; probent: plurimas enim hæchære- de uerb.oblig. ſis leges uiolat,& per cauillationes diſcindi ₰ι cogit.& in primis, ſi inſulam, inquit lex, fieri ſtipulatus eſſem,&tranſierit tempus quo po tuiſti facere, quandiu litem conteſtatus non ſim, poſſe te facientem liberari placet quòd ſi litem conteſtatus ſim, nihil prodeſſe tibi liæ- difices. Ecce quemadmodum in noſtram ſen as tentiam uerba legis accedunt, f&tamen Bar- tolus intelligit, quando lis non ſuper factipe tirionem, ſed ſuper id quod intereſt, eſt con- teſtata, cùm de eo quod intereſt uerbum ibi ſit nullum: conſequensq́; ex hac ſua interpre tatione ſit, Iuriſcõſultum illud ſilentio tranſ- miſiſſe, in quo fundamentum& cardo totius c l. ſed ſalia F. legis conſiſtebat. Sed& Paulus, in contra- de conſt pec. ctu ſtricti iuris, ſi reus offerat, uſq́; ad litis cõ- teſtationem diluere moræ damnum ſcribit, poſt litem conteſtatam minime: imò ſenten- tia omnino proferri debet.& id intelligere cuùm obligatio inefticax eſt, quod Bartolus fe cit, perquàm inconueniens& abſurdum eſt. d lſireus. f de loquitur autem Paulus in obligatione facti: interpretatur enim uerbailla, neque feciſſe, in prætoris de cõſtituta pecunia edicto prius ab eo deſcripta: ut merito Accurſius quan- e d.I interdã. 5. doque& Raynerius exiſtimauerint, poſt iu fi. de uerb. ob. dicium acceptũ indiſtincte moram amplius 19 dilui non poſſef Conſequens nunc eſt, ut ob iecta redarguam. Et dum adducitur iuris re- gula, ſi ante rem iudicatam is cum quo actum f d. fi. Inſti de eſt, ſatisfaciat, actorem abſoluendum eſſeſ: de perpet. reſpondeo ſatisfieri in caſu noſtro actori, ſi poſt litem conteſtatam ſuper petitionem fa- cti, reus non ipſum factum, ſed quatenus in- tereſt actoris rependat:inuito enim actore fa 10 adijcitur, ea loco eius quod intereſt ſuccedits: fitq; hoc caſu nouatio,& poſt litis conteſt, ſo tor ipi zo contractus natura aliter ſuadeat: ueluti cum uenditor rem dari, uacuamq; poſſeſsionẽ tra„Wulſi di promittit.& hæc quidem Bartolus& cæte fnlif ri dixeren, quorum ſententia nobis nequaq; 1cb uidetur probabilis. tEt aduerſus ſecundum 2 ctum præſtando non ſatisfacit: nam cùm lex obligationem facti poſt litis conteſtationem in æſtimationem eius quod intereſt trensfun dat, illud incipit deberi, nõ factum. Ethæc ita defenduntur abſqʒ aliqua iuris ſcripti contur batione, cùm alioquin in hiſce quæſtionibus cernere ſit Doctores ipſos miros Autolycos Sophiſtasq;. nam& pro noſtra hac ſententia illud facit, ſquòd quoties ſtipulationi pœna 20 h. lum poteſt ſoluipœna: curnon igituridemh dicta quandoq; latiſsimè diſcuſsimus. Cùm à da ſit eius quod intereſt ratio in rei ipſius de- bitæ æſtimatione, reliquum eſt, ut& id quæ- ramus/ tqua ratione inibitur in fructuum ac- u 20 ceſsionumq; cõputatione.& Bartolus, quẽ àlulla, uti ſigniferum cæteri ferèomnes ſequuntur, fleuſa. lu. tribus pronũciatis rem abſoluit.q ſi mihi fun dum dare obligatus es, à tempore quo lis eſt conteſtata, fructus conſiderabuntur. Cſi tene ris tradere, à tẽpore moræ fructus accedentI, 1 lſifne non ſicut fructus, ſed uti portio eius quod afum mea intereſt te non fuiſſe in mora. ũ ſi dandi ſimul& faciendi reus es, ueniunt in condem nationem in tempus moræ, niſi præcedentis pronunciatum illud adducitur quod Pom- poniuso ſcribit, eum qui ſibi poſſeſsionẽ tra⸗ o lduio i di ſtipulatur, nihil intelligi de fructibus age, atent re,& propterea neq; ab lite conteſt. nequeab mora eorum rationem duci.fEt recentiorum 3 40 in eo reſponſo interpretatio perquàm inſul- ſa eſt, qui non computari fructus traduntuti fructus, ſed tanquam portionem eius quod intereſt. quapropter cùm uir diligens,& cau tus ruſticus longe plures fructus ſit collectu rus quam ſoleant patritij, ſi comꝑntarentur ut fructus, quicquid ruſticus collegiſſet, com putandum foret: ſed cùm æſtimentur tan- quam id quod intereſt, id ſolùm in precio fue rit, quod ueriſimiliter patritius collegiſſet. 5o hæc expoſitio cauillatione non caret: cùm e- nim fructusid ſint quod intrinſecus intereſt, ſi Bartolo hic credimus, cũ lex dicat fructus non deberi, nonne oſtendit, id quod intrinſe cus intereſt non deberi, quatenus in fructi- bus continetur? Sed& frigida eſt eorum ra- tio, cùm poſsit patritius ęque multos fructus recipere, atq; facturus erat uillicus, ſiperæ- quediligentẽé agricolam uineam coli faciat: ſunt enim hæ ſubtiles quædam argutiæ noa- 6o liqua lege, nõ luriſconſulti reſponſo exprel⸗ ſæ, ſed quas ſuo de uertice Bartolus forma- uit. Quin ð& ſupraſcripta diſtinctio caret ra- tione: cùm enim is qui tenetur dare, effica- dum cius obliget eo qui tradendi reus tantũ eſt, ſid nonne 3 lfffarn vinäf lj fiar eſt in eo quod intereſt? Illud non omiſerim, liſun & in hoc multum ſe contorſiſſe Bart. i cuius i hi 4 3 tus, maghen nobis declaratum ſit, quemadmodum ineun wiuct ml ſipulan de lſle da 1 1 4„ 3 ſornotla uui rnusſt engiſt anilt de muf berk9uo achig(losn lirnch rereut lſtuun Ileitinh Vpünire ceradeepr fcterttquo urommed ̃eſſeiddet entiarticul domin eoc dusſuosne nosloquik lumê t lomaturo ſi aeh qraquam ¹ tlscred dlenterfun äiquis fund ſcittuctus⸗ luoser ei dulbican ur uriccöl auempor reetreſtitu lainrereſth 6 lnret dpulatione, Ta thollelo antun cum lünſereß dkuel deben loſa nus. 4 curn üscr 1 rtrausf dite lUlud nabintd Kesne contoweg ifen meanin lnelwhensf um lcuſdimug—* de reiuend. uemadmod-LLm — aoinreiiplu 4 25 uquumeſt ut& iion d lincouentio- amldinmttuftuug nase aione& Banollst,, cundumime- N leckm quẽ ſu . tercomnes d pem pra tenui. f. eDidltslmi de uerb.oblig. Dnſig Poke gubbi, 4 fando. Dnlitendunntrf al ſi fundum. morætructusacceln led uu pordo eici au tuillein mora.qcai us es, veniuntinconda Smora niſipræcetan uter ſuadeat uelulian acuamqpolſebidün quicem Banolusocn ſententianobi Noqui Et aduerſus ſecuniua Icum de inde d adducitur quotn bo.de prob. n quiſibi polletinin ntelligi defmdtdog pablie conteſtneqle em duci fEtrecendon preratio perquim n ntari fructustradmma um portionem eils a r cum uir diligens dc lures fructusſt coltc datrith ſi comxun legileran d in fando. 26 d ſi fanqum. 27 556 nonne abſurdũ eſt, eum fructus debere, non niſià litis conteſtatæ tempore, huncuerò ab ipſa mora? Itaqʒ cõmunem ſententiã nõ pro-/ bo, quam alijs etiam argumẽtis Syllimanus, Suzarius, Oldradus, Butrigarius, Fulgoſi- us damnant, tametſi nec ipſi rectè declarẽt. 24 TIllud igitur ſciendum eſt, eum qui ſibi fun-/ dum tradi ſtipulatus eſt, in dubio non uideri id egiſſe, ut cauſa bonorum huiuſmodi ſtipu latione cõprænderetur b. quapropter qui ita ſtipulatus eſt, fructus ſuos non facit, cùm ex regula iuris ad dominum, nõ ad eum qui in polſeſsione ſit, fructus pertineante. In ambi- guis quoq; qui rem tradi ſtipulatur, de huiuſ modi traditione uidetur intellexiſſe, ex qua fructus non debeantur. Cum ergo quiſquã fundum certo die tradi ſtipulatur, ſi promiſ- ſor nõ tradiderit, in id cõdemnandus eſt, qua tenus ſtipulator damnũ paſſus eſt,&lucrum amiſit.Sed num in fructus?& opinor nõ de- beri: quoniã ſi ſtipulator collegiſſet fructus, ſuos nõ faceret, ſed reſtituere eos domino te- nereture: unde ſua nõ intereſt habere, quod illicitẽ habereti. Et hoc modo eſt accipiendũ Vlpiani reſponſum, qui, Si fundum, inquit, certa die præſtari ſtipulor,& per promiſſorẽ ſteterit quo minus ea die præſtetur, conſecu turum me quãti mea interſit moram factam nõ eſſe:id enim eſt unde omnis caligo inpræ ſenti articulo euagata eſt. Eſt autẽ accipien-/ dum in eo qui in mala fide eſſet,& idcirco fru ctus ſuos nõ facit:in dubio enim caſu VIpia- nus loquit᷑:& cùm quilibet res ſuas ſcire præ ſumaturs, ſi quis dominus fundi nõ eſt, haud quaquam ueriſimile id eum ignorare: quin potius creditur ſcire eum res ſuas,& conſe- quenter fundum ſuum non eſſe. Cum igitur aliquis fundũ ſimpliciter tradi ſtipulatur,& ſcit fructus ad dominũ pertinere, non autem ſuos fieri, eius probabiliter non intereſt fru- ctus ſibi dari, quosreſtituere domino cogere tur. Iuriſcõſultus autem generaliter locutus eſt, àtempore moræ ſtipulatori quod ſua in- tereſt reſtitui:ſi enim eſt bonę fideipoſſeſſor, ſua intereſt habere fructus:ſi malæ fidei, non intereſt.t Quæret aliquis, unde accidat ut in ſtipulatione quæ rem tradi concipit᷑, bonæ fi dei poſſeſſori fructus à tempore moræ reſar- ciantur, cùm in ſtipulatione dandi nõ ita ſiti. Cui ipſe reſponderim, eum qui dare teneat᷑, eſſe ueldebere eſſe dominum, cùm qui domi nus non ſit, dare nequeat:donec igitur dedit, facit fructus ſuos. Cæterũ iniquum id uiſum fuit, ut ex ſua mora fructus lucraretur: quare placuit mediam uiam eligi, ut poſt litem con teſtatam in fructus collectos teneret᷑. at prio- re caſu fructus ad dominũ pertinẽt, uel eum qui loco domini ſit, puta quia bonę fidei poſ- ſeſſor: qua ratione ſi uerſus dominũ, uel bo- de co quod intcreſt lib. 10 4⁰ 50 557 nus, nec loco domini eſt, nullo tempore fru- ctus rei accedantk, niſi uacuam poſſeſsio-/ nem tradi ſtipulatus ſiti: nam hæc cauſam bonorum continet, ut in principio operis demonſtraui. ſiuerò eſt dominus, à tempore quo mora facta eſt, fructus qputabunturm. quòd ſi quiſquam ſibi dari ſtipulatur, tunc in Bartoli, cõmunemq́; ſententiam uado, quòd fructus ab litis conteſtatæ tempore compu- tandi ſintv. ſed cùm dari& fieri ſpondemus, fructus à tempore moræ collectos præſtabi- muso. Idem iuris eſt ſi rem reſtitui petierime. quod&in actionibus bonæ fidei, uel earũ na turam habentibus pleriq; exiſtimanta. 1 Intereſſe extrinſecus quomodo in condemnationè deduca tur, quinqq; axiomatib. explicatur ab Alciato poſt Bart. Primum in eo articulo axioma. Caſtigatio l.precia rerum. ff.ad l. falcid.(accipi. Verba, füngor, utor, quandoque in paßiua ſignificatione Noxam nocere, ſignificat delictum ficere, quod per noxæ deditionem expurgetur. Si hæreditas mihi delata ſit, locupletior dicor: ſecus ſi ſer- uus meus ſit hæres inſtitutus. In delictis quanticunq; etiam extrinſecus interſit, fit con- demnatio. Actio ad exhibendũ arbitraria eſt, iuraturq; in ea in litẽ. Limitatio ſingularis ad d.l. precia rerum. Secundum Bartoli axioma. Obiecliones in Bartoli ſecundum axioma.& num. i3 Aequius eſt nobis ſuccurri ne damnum patiamur, quãàm ne lucrum perdamus. Fulgoſius duplici ratione eõmunem ſententiam improbat, ſed utraq; non ſatis firma. Ponderaturl.ſi ſterilis. ã. cum per uenditorẽ. de act. empt. ʒ num. 18 Exempla non reſtringunt regulam. Tertium Bartoli axioma. Alciati iudicium de eodem.& num. 27. 28 Ratio quare uenditor cum rem alienã ignorans tradit, nõ teneatur quanti minoris actione. Antinomia præſentis cõſtitutionis, et l. 3uliamis. de act. em. Variæ ſolutiones ad eandem.& num. 24. 25. 26 Quod Bartolus ait, ſi quis rem uitioſam ignorans uendit, actione quanti minoris conueniri, an ſubſiſtat. Si res uendita ob uitium penitus ſit inutilis, uenditor tam- etſi ignarus in omne intereſſe damnabitur. di res uendita non ſit omnino inutilis, ſed tantum deprecia tur, uenditor quanti minoris actione tenetur. Aclio, quanti minoris, rem minoris ualere arguit, non autè rem nihil penitus ualere ſupponit. Quarlum Bartoli axioma. Momus deus reprænſionis, louem tribus in rebus ar guiſ- ſe fertur. 34 Temperamentum Alciati ad quartum Bartoli axioma. 35 Quintum axioma. 36 Alciati ſententia& anacephalæoſis omnium, in quibus re ceßit ipſe à Bartolo. CAPVT IX. lie quæſtio eſt, tquemadmodũ id q́d extrinſecus intereſſe aiunt, in condem- nationem deducatur. quem tractatum cùm Bartolus pluribus diſtinctiõib. explicuerit, 23 næ fidei poſſeſſorem in mora ſis, fructus tra- 6o nos qui eius ueſtigia imitamur, quinq; axio- dere ſtatim teneris: ſi uerò creditor tuus do- minus fundi non ſit, non teneris. fIgitur in hoe articulo ſic diſtinguendum potius fuit: ut cum is qui ſtipulatus eſt tradi, nec domi- matibus ſumus enarraturi.† Id igitur primũ ſit:Acceſsio extrinſecus proueniẽs, quę rem quacunq; proſequitur, in eius quod intereſt æſtimationem ita cadit, ut eius ratio ſemper Fff„ — k I. datio..j. 1 d. l. in conuen tionibus. m dll ſifundu. n dl. uideamut. 0 d. I. ſiſtipula- tus. p d.l. uideamus. ꝗ Iaſ. in l.ſi filif. §. j. de uerbor. oblig. a I. precia rer. ad l. falcid. 558 habeatur:ueluti ſi ancillam uendidero,& eui ctus ſit partus, in condemnationem deduce- tur quatenus tua intereſt partum non euin- ci. Idem ſi ſeruum emero, cui ſit delata hære- ditas: finge enim àte occiſum, certè mihi in omnem quoq; hæreditatẽ teneberis. 8 ed hic aduertendum eſt: quia cõmuni æſtimatione quãuis ſeruo relicta ſit hæreditas, non tamen is carioris precij æſtimat᷑ ut Paulus ſcripſit: 3 ſcuius reſponſum ubi caſtigatè legitur, recen 5 Nod. in rep. l.filiũ, quẽ ha bentem. tiores b corrumpunt: at quod reuera corru- ptum eſt, ſilentio tranſigũt. Is autor, Precia, inquit, rerum non ex aſtectu, nec utilitate ſin gulorum, ſed cõmuniter funguntur. Inuer- tunt quidam,& fingunt᷑ malunt legere. uerũ fictiò ne hꝛæc eſt, an potius æſtimatios nihil ſa nehæc cõmune habent. Ipſe uulgatam lectio nem probo: faccipiendum enim eſt fungun- tur, id eſt, functionem recipiu nt, hoc eſt, æſti mationem, quæ fungicur uice rei. eſt autem in paſsiua ſignificatione poſitum, quod&ue teres in ſimili uerbo, utor, feciſſe Gellius ob- ſeruauit,& alij prodidere. Maculoſus autem circunfertur uerſiculus, finem uerſus, quem nos ex antiquis codicib. ita reſtituimus: Sed nechæredem poſt mortem teſtatoris inſtitu- tum ſeruũ, tanto pluris eſſe, quanto plus eue nire poteſt, Pedius ſcribit:eſt enim abſurdũ, meipſum hæredem inſtitutum non eſſe locu pletiorem antequam adeam: ſi autem ſeruus hæres inſtitutus ſit, ſtatim locupletiorem ef- fectum:cùm multis cauſis accidere poſsit, ne iuſſu noſtro adeat: acquirit etenim nobis cer tè cùm adiret. eſſe autem præpoſterum, antè nos locupletes dici quàm acquiſierimus.& hoc modo legenda ſunt eius reſponſi uerba. 6 tSed& dum dicitur, eadem caulſa eſt eius ſer c d.precia. 7 d Bart. in l. poſt emacipatum. §. fi. ff. de lib. lega. e l. delata. ff. de uerb. ſig nif. f l. cum propo- nas. C. de hæ- red.inſtit. ui, qui noxam nocuit: nec enim delinquẽdo quiſquam precioſior fit:ſignificat noxam no cere, delictũ facere, quod per noxæ deditio- nem expurgetur. T. Liuius lib. 1△. Quãdo- quidem hice homines iniuſſu populi Rom. Quiritiumqʒ, fœdus ictum iri ſpoponderũt, aiq́; ob eam rem noxam nocuerunt, quò po- pulus Rom. ſcelere impio ſit ſolutus, hoſce homines uobis dedo. Hoc autem dictum eſt propter æſtimationem, quæ augetur in lege Aquilia. Sed his omiſsis, ad rem ex diuerti- culo redeamus.Cùm cõſtet idcirco, quòd a- licui delata ſit per ſeruum hæreditas, nõ cen- ſeri eum ditiorem ¹:certè conſequens eſt, hu- ius acceſsionis in eo quod intereſt rationem non duci. Sed tamen ut huic argumento re- ſpondeatur, debemus ſcire, tſi hæreditas mi- hi delata ſit, cùm in bonis meis ius adeundi comprændatur, rectè nuncupari me locuple tiorem ſed cùm ſeruus meus hæres inſtitu- tus eſt, non idem eſt ut poſsim ipſe locuple- tior dici:nõ enim propriè tunc mihi delata di citur hęreditas, quippe delata eſt, quam quis adeundo conſequi poteſt?: at hoc caſu adire ego nequeo. Quid enim ſi ſeruus nec preci- bus, nec minis flectatur,& aditurum ſe ne- get ſr ipſe enim locupletior non ſum,& mul- D. And. Alciati 20 30 40 50 60 559 to minus ſeruus, cui nihil poteſt acquini.lgi- tur ut omnes obices remoueamus, nõ obſtat primũ argumentũ, quòd uenditorem ancil- læ euicto partu, teneri Julianus ſcribats & in uenditore ſerui probatur hæreditate e- uicta:nam utroq; in caſu& partus& hæredi- tas emptori ſemel acquiſita fuerant, unde ius habuit in re, non autem tantùm ſpem, ex qua precia rerum nõ augentur. Quòd uerò Ne- ratius ſcripſit, ſi ſeruum occideris cui hære- ditas delata fuerit, teneri te lege Aquilia in omnẽ hęreditatem: ea ratione inductum eſt quia deliquiſti:fat in delictis quantiquanti 8 tiam extrinſecus intereſt, ſit condemnatio quod infrà diſputabimus. Sed& q́d ait lex ſihæreditas amiſſa ſit, quia ſeruus non exhi- Peatur, id damnũ hæreditatis æſtimari debe- rei:in actione ad exhibendum ſibi locũ uen- dicat, tquæ arbitraria eſt,& in qua iuſiuran- 9 dum in litem defertur X: unde nõ ratio ſolum eius quod extra rem damni incidit, in ea ini. tur, ſed affectio quoq; probabilis eſt. Et hoc modo poſſunt contraria argumenta euitari. Cæterũ& ſpecialis ratio Pauli reſponſo aſſi- gnari poſſet, quapropter Bartoli ſupraſcri- ptum axioma generaliter accipiendum uide retur.Hquòd enim ait Paulus“, ſihęreditas ſer uo meo delata ſit, interim nõ eſſe me locuple tiorem, nec huius lucri in eo quod intereſt ra tionem cõmuniter duci: procedere arbitror in cõmuni rerum æſtimatione, quæ propter deductionẽ ex lege Falcidia debetur aduer- ſus legatarios, qui ad lucrũ admittunt᷑. quare ſi ſeruo meo deſata ſit hęreditas, cùm cuilibet adire, uel id minus, liberũ ſit, poſſum ego iulſ- ſum ſeruo non præſtare“, ne uidelicet adeat. nec id mihi damno uerſus legatarios eſſe de/ bet, cùm id in fraudem fieri nemo dixerit, ſi lucro abſtineo. Igitur donec adijt ſeruus, ni- hil amplius æſtimabitur:& id erga legatarios qui lucrũ ſpectant. at in iuribus quæ aduer- ſari ſuprà demõſtraui, dominus cui reſarcien dum eſt damnũ, de euitando detrimento age bat:& ueriſimile fuit, dominũ ut ſeruus adi- ret iuſſurum fuiſſe, cùm hoc domini utilitatẽ reſpiceret.at priore caſu iuſſus in cõmodum legatariorũ uergebat, non domini: quapro- pter credibile fuit, dominum prius nõ fuiſſe iuſſurũ, quàm cum legatarijs tranſegiſſet.& hoc uerius eſſe opinor, quàm quod ibi Bar- tolus cõmentus eſt. tSecundũ Bartoli axio ma eſt:In re quæ æſtimationẽ intrinſecus au geri nõ patitur, id quod extra rem accidit da mnum repræſentatur°, quòd cùm æſtimatio intrinſecus augeri poteſt, contraàr:& id, cum intereſt, quia nõ feciſti. exempli cauſa: quod Vlpianus ait, centum apud te depoſui, quæ cùm repeterem, non tradidiſti: æſtimatio hic augeri nequit: centum enim aurei omni tem pore centum ualent. habebitur igitur ſolum ratio eius quod extra ipſam rem mea inter- eſt. quid enim ſi pecuniam ſub pœna debui, & quoniam mili depoſitũ tradere renuiſti, coactus ſum pœnã ſoluere:& dictum id Pa to , dd 9 d.lueraie ſa⸗ a. i lſelaha ta ffadan klirm ias mus. fi ſe inlun. lAllpwaf ad e f 10 1 Und.lpra n lauiat que in ja cred. 11 o lninisi lit ur. fi d o certob panile ijgrat oe Plſn2s cum pe dcra aah ent 4 14 Ineret d eteninc lauodpui ackee pelchnd 1 VWaal unni, Haddo- inuare,(u cepolla d inco quod vonconder un labeta mnareris, pektimatio, olem noſt plusfuld caror,licet uimin oleo imecauſam iaclu lalt ciee tmnum er ag ulisjdle, ſ tror dumm 4 erdum reip wdonmtiin dpi:non en latahaber leluseſt cpi quod 6 üeuna lelpteciun Käe d l Alegn, nnoſtræ! 3). ne onlultire en rdenditon er mioneinc dclia; adelictig uanti an ztereſt ſit condemn 1 dimus. deda ü it qunſcrus du 3 Juin ſeruus none n toli cõmuniter approbaturfuideamus quàm 13 Trecitati xſii eh. ns aſtimanithnH dileamus. udencum bilocün I hacl. la elt,& in Cna d. u dur:und er ilſun ndenoratioli n amni incidit inen 14 doh ealll. Wprobabilieſt Et: ſenes co rarua arg ratio bauli reſponſoan ropter Bartoli fupra raliter accipiendunii it Paulus ſ heredist tterim nöellemelbent criin eoquodinent duci: procedereatin eſtimatione qweproyr Falcidia deberutadtu d lucrũadmittuni,qu ſithęreditss, cum ollt liberũ ſitpoſſumegpti umenda cuin, 1ummät. 15 ſare' neuideltctale oleo.. loca. uerſus legatanioseſti dem fieri nemo diteni rdonecadiſt ſeruuit arin iuribus quxæ air ui, dominuscuifeluns euitando deriimenloi it, dominũ urfenu cum hoc dominiulll caſu iuſſus n comd 1 at, nondomini'qup dominum priusrih d. ſ ſterils 9. ris trenſegls cum peruen- Im quodti u ditorem. legaua nor, quan T i dü Baro t tSecundub d ida tlbi. bitu r&id ergalegtii da. . rogaſti.§. ſi H. ſicertu 1. de act. em. uerum ſit. Et in primis rationẽ nullam habe- re id uidetur: cur enim cùm æſtimatio nõ au- getur, uenit id quod extra rem intereſt? non- ne utrunque ſimul conſiderari poteſt, ut& æſtimatio augeatur,& quantũ intereſt etiam extra rem ſimul conueniat nam Gallus Ae- lius aſcribit, ſi ueſtimenta aut ſcyphus petita ſint,& ea non præſtes, non ſolùm te condem de co quod intereſt lib. 561 cauto patrifamilias conuenit dicere, non pu taram. Reſponſionem hanc Fulgoſij ipſe nõ approbo:quandoquidem uulgò dicitur ex- empla regulam non arctare. cùm enim Juriſ- conſultus ſemel dixerit, utilitatem quæ extra rem conſiſtit, non æſtimari, ſequentia exem- pla reſtringere dictum non debent, nam& quòd ratio ceſſantis lucri habeatur, nequaq́; impertinens eſt,& tamen negat lex æſtimari. nari in eorum æſtimationẽ, quæ quidem au- 10 tlgitur alio modo cenſendum arbitror,& il- geri poteſt, ſed etiam in id preciũ, quod mer- cedis nomine capi potuiſſet, ſi ea Iocaſſem: hoc enim extrinſecus intereſt. t Sed& ualida ratione idem cõuincitur: cùm enim in his re- bus, quæ precium intrinſecus accipiunt, ra- tionem ceſſantis lucri habeamusb, quãto ma gis æſtimandum fuerit id quod extrinſecus intereſt, quatenus damnum reſpicit: fmulto etenim æquius eſt, nobis ne detrimentum a- Iud affirmandum, hoc in tractatu ex contra- ctu emptionis& uenditionis, ad cæteras pro miſsiones argumentis non inferri:hoc enim in contractu etiam uerſus negociatorem lu- cri ceſſantis ratio nõ habetur, cùm tamen in reliquis caſibus habeatur*. Itaqʒ puto gene- raliter concludendum, non ſoluùm eius quod intra rem, ſed etiã ſimul eius quod extra rem noſtra intereſt, rationem habendam:aliud ta liquod patiamur ſuccurri, quàm ne lucrum 20 men eſſe ſpecialiter inductum in emptionis perdamus ⁰. Verùm& illud aduertendũ eſt, Vlpiani exemplum, quod ſupraà adduxi, haudquaquam ſententiam communem ad- iuuare. Cùm enim centum penes te à nobis depoſita abnegas, condemnaberis quidem in eo quod mea extrinſecus intereſt, in alio non condemnaberis: quoniam pecunia cer- tam habet æſtimationem:igitur in utroq; da- mnareris, niſi alterum, uidelicet nummo ũ & uenditionis cõtractu. nam cùm emptor& uenditor ſimili iure cenſeantur,&, quod paſ- ſim aiunt, ſint correlatiua, non debuit alter plus altero grauaril. cùm igitur id ſtatutũ eſ- ſet, ut emptor, ſi pecuniã non traderet, in uſu ris ſolum legitimis condemnaretur, æquum fuit ut uenditoris quoq; mora nihilo durius puniretur. unde ſi rem uenditam non tradit, ſolùm in eo quod intrinſecus intereſt damna æſtimatio, locũ hoc caſu non haberet. tquam 30 tur: id enim quod extra rem uerſatur, legiti- obrem noſtræ ſententiæ aſſertor quoq́; Ful- goſius fuit, qui duplici ratione cõmunia inſe ctatur, licet utraque non ſatis firma: aiebat e- nim, in oleo ſimilibusq; rebus acceſsionis ex timæ cauſam facilius quàm in pecunia admit ti: ut facilè& quod intra rem,& quod extra damnum emergit, ſimul cõputetur. Aiebat rurſus, id lege conſtare, ſi res uendita nõ tra- datur, quanti intereſt emptoris agif, quod in mum uſurarũ modum excedity. † Tercium Bartoli axioma eſt huiuſmodi. Cuùm quis nõ negligentia, ſed ex malefacto reus eſt, puta quia tradidit rem non ſuam, ſiſcienter, quic- quid etiam quantumcunq; extrinſecus inter eſt“: ſiignorans, uſque in duplum tenetur, ſi uerò ignorans uitioſam rem tradiderit, tene- tur quanti minoris 0: præterquam is qui uas uitioſum præſtitity. probatur hæc ſententia terdum rei precium egreditur: ea enim uer- 40 ex Pauli Africaniq; reſponſis, alijsq; item le- ba, quanti intereſt, neceſſariò extrinſecus ac- cipi: non enim intelligi poſſunt in eo quod noſtra habere ex affectu intereſt: niſi(quod uerius eſt,& ego probo) reſponderis, de eo accipi, quod ſingulariter ob utilitatem inter- eſt:id enim& in condemnationẽ deducitur, & rei precium plerunque egreditur s. Cæte- rum noſtræ huic ſententiæ unicum Pauli Ju- riſconfulti reſponſum aduerſatur, qui, cùm gibus. Verùm ſuprà admonui, ea reſponſa malè fuiſſe à cæteris intellecta: quoniam ex eorum uerbis oſtendi, etiam in ſciente rem alienam, illud procedere ut ad duplũ ſolùm conueniatur:nam& nõ comprændi eum ca- ſum ſub hoc axiomate exiſtimaui: non enim qui rem alienam uendit, uerum eſt male face rea: imò rei alienæ uenditio ualet,& ſatisfa- cit emptori is qui de euictione ſe obligat.ſlgi per uenditorem, inquit, ſteterit quò minus vo tur in diuerſam ſententiam eo, atque opinor, rem tradat, omnis utilitas emptoris in æſtima tionem uenit, quæ non extra rem conſiſtit: neque enim ſi potuit ex uino puta negociari & lucrum facere, id æſtimandum eſt non ma gis quaàm ſi triticum emerit,& ob eam rem quòd nõ ſit traditum, familia eius fame labo- rauerit: nam nec precium tritici, nec ſeruo- rum fame necatorum conſequitur. Huic re- ſpõdet Fulgoſius, nõ omne quod extra rem quoties ob rem alienam traditam agatur, ſi- ue imprudens uẽditor, ſiue ſciens fuerit, qua tenus emptoris intereſt omnimodo condem nandum, ita ne duplum egrediamurt, quòd ſi ob id agimus, quia male factum, ueluti cùm uenditor ſciens tignum uitioſum, uel ouem morboſam tradit, inde quicquid detrimenti emptor conſequiturs, puta lapſa domo, uel corrupto grege, omne reſarciendũ eſt. quod damnũ uenit, emptori rependi, ſed illud tan- 6éo in ignorante uenditore non ita eſt: ſolùm e- tum quod non omnino eſt impertinens: cur enim non præuidit emptor, hocaccidere po- tuiſſe, ut uenditor triticum non traderete ſibi igitur aliunde interim parare debuerat: nec nim agitur quanti minoris. t Verùm dubita- uerit aliquis: cur cùm uenditor rem alienam ignorans tradit, non tenetur quanti minoris 17 18 i l fin. ff.de peri cul.& cõm. k d.l.iij.õ. fin. ff. de eo quod cer to loco. 1 I. ij. C. de cu- preſ. lib. xij. d. l fin. ml. oleo. C. de u- furis. 19 n d.l. Titius. 0 I. Iulianus. ff. de actio. emp. p l. tenetur. 9. qui uas. q d.jſirem alie- nam. 20 r a.l. Titius. 5 d. l. Ilulianus. 21 actione? Reſpondeo:ſi emptor ſciuiſſet alie t In.Titius⸗ Eif 3 56² D.And. Alciati 563 nam, ueriſimile eſt nullo precio ab eo emptu rum: at quando res non aliena eſt, ſed uitio- ſa, uiliori precio ſaltem uendibilis eſt: expe- dit itaque tunc quanti minoris agere: quod maximè probo, cùm uitium rei affixum eſt. 22 Dixerit aliquis: cùm uenditor ſciens rem ui tioſam tradit, Iulianus ait quantiquanti em- ptoris intereſt damnari: nonne id præſenti tonſtitutioni aduerſatur, qua traditum eſt, in contractu emptionis& uenditionis duplum 23 non excedie Bartolus reſpondet, omne il⸗ a Batt in iiop. Iud quãtiquanti emptoris intereſt, ſimplam b d. l. Titius. uantitatem eſſe, quatenus cõmuniter inter- eſt. Id ego nõ probo: quoniam ſuprà demon ſtraui hanc cõſtitutionem ita intelligendam, ut condemnatio in id quod intereſt, non fiat ultra duplum uel precij conuenti, uel ubi ni- hil conuentum ſit, precij ſingularis b: at in ca ſu Iuliani exceditur: tignus enim tibi fortaſſe uenditus eſt decem,& domus diruta ducen- tis ualet: igitur ex hac cõſtitutione duplican- 24 da fuerãt ſola decem: ſitaq; Fulgoſiusc, Aut, c a.I. lulianus. inquit, id quod intereſt, in locum rei princi- d d. l. Titiuts. paliter in obligationem deductæ ſuccedit,& nunquam excedit duplum eius pro quo ſfub rogatur: aut principaliter ex ſeipſo perpen- ditur,& excedit, ut in caſu ſupraſcripto Julia- ni: cùm enim agitur ex maleficio, ſimplum certum non eſt:unde tunc ſecundam conſti- tutionis partẽ attendimus. Sed aduerſus Ful goſium deduciuidetur, quòd conſtitutio du- plum ex precij conuenti quantitate deflectit: quod cùm in luliani quæſtione certũ ſit, non poſſumus dicere incertorum caſuum regu- las obſeruari. quid cenſebimus? Accurſij ſen tentiam, licet Bartolus cõfirmauerit, nequa- quam ſuprà admiſi: quoniam nimis conſti- tutio coarctaretur, ſi eam diſponere tantum dicamus circa duplum precij ſingularis:nam matio moræ non egreditur. Cuùm exalio aoi tur, quia in dolo malo es,& uitioſum racl ſti, ratiõe doli obligatio eſt incerta:hocenim, uitioſe tignum non tradere, certam xſtina. tionem natura, uel qualitate rei non habet,& ideo condemnatio fit quantiquanti intereſt Idem iuris eſt in pecude morboſa, nec aliter Martinum, Bulgarumq; ſenſiſſe opinor, li- cet mutilè,& nimis laconicè ſcripſerint Cæ 10 terum etiam dum Bartolus, quãdo quis rem uitioſam ignorans uendit, actione quantimi noris conueniri affirmat, non ſatis penes me hoc conſtat: cùm alibi legatur, ſitibi agrum locem, in quo mala herba naſcitur,& propte rea pecuaſcere non poſsis, te ad penſionem non teneri, non ſolùm quanti minoris non agitur, ſed nihil penitus petitur: niſi dixeris ex eo uitio fundum penitus inutilem reddi, quod non ſatis probo:magis etenim illudar- 20 riſerit, ſi intelligamus idcirco omnem penſio nem à colono retineri, quia ex morte pecorũ tantum detrimenti fuerat paſſus: alioquinſi malam herbam reſecauerit, euulſeritq;, nihil obeſſe uidetur, quò minus ſolũ quanti mino ris cõueniar. t Quòd autẽ proſequitur Barto lus, in uaſe uitioſo uendito idem iuris eſſe, ſi- ue ſciuerit, ſeu ignorauerit:& uenditorẽ non quãti minoris, ſed in omne prorſus quod in- terſit conueniri, uidetur carere ratione: cur 3o enim id in uaſe ſpecialiter inductum eſte me/ ritò itaq; Accurſij ſententiam Fulgoſius pro bat:is nihil in uaſe ſpecialiter fieri ſcripſit ſed ſolum obſeruari, ut ſi res quarũ uitiũ proba- biliter ignorari poſsit, uenundentur, uendi- tor ignorans quãti minoris iudicio ſolumte- neatur: quòd ſi nõ facile fuit ut ignoraret, in omne quod interſit condemnarit. Verũ nec fluneuſi hoc ipſe probauerim, cùm facilitas hęc digno ſcendi uitium, uel id minus, ſit facti: quæ au- & in Iuliani caſu prædicto, quod cõmuniter 40 gere eius quod intereſt condemnationẽ non intereſt, tantùm eſſe nõ crediderim: quoniã, ut etiam Albericus notauit, id accidere po- teſt, ut domus cui tignum uitioſum intuli, ex ſingulari aliqua ratiõe mihi charior eſſet: nec tamen ex lege noſtra conſiderabitur domus, uti ſingulariter mea interfuit nõ dirutam, uſ- que ad duplum, ſed tigni æſtimatio duplabi- tura. Cynus: Difficilis hæc, inquit, eſt oppoſi 25 tio&cornutad Martinus& Bulgarus, noſtrã cõſtitutionem editam eſſe, ut ſolum quodin- tra rem intereſſet coarctaretur, exiſtimarũt: Iulianum uerò loqui cùm extrarem intereſt. quod ſummeè diſplicet: lex enim hæc noſtra generaliter introducta eſt, ut omnes ueterũ 26 difficultates tollerẽtur. tquamobrem Iacobi Rauen. Petriqʒ ſententiã probo, quam Nico laus Mat. Albericusq́; Roſates ſequunt᷑: nec aliter credidiſſe uidetur Fulgoſius, ut com- munem hanc putem. ab his traditũ eſt, in uen ditione tigni duplicem obligationem uerſa- ri, rem tradi,& uitioſam non tradi: uenditor itaque tradere tenetur,& quòd bona fide tra- dat. Cuùm ex eo capite agitur, quia tignũ non ſit traditũ, obligatio eſt certa,& duplum æſti- debet, niſi quatenus probaturs. Sed& quid ſi lqams pecus ſit morboſum, uel tigillus carioſus, ut ngin facilè dignoſci poſsit: ſi tamen uenditor igno ret, nonne conueniri quanti minoris lex ait, quæ generaliter hoc ſanxitenam& contrariũ potius diſtinguendum fuerat, cùm in rei ui/ tioſæ uenditione minus emptori ſuccurrat, cùm uitium facilè poteſt agnoſci, quam ſinõ ſine induſtria deprændaturi, quapropter VI so pia. Si intelligatur, inquit, uitium morbusue mancipij, ut plerunq; ſignis quibuſdam de- monſtrari ſolent uitia, poteſt dici edictũ ceſ ſare.& ratio in promptu eſt:ſibi enim ſuã ne- gligentiam emptor imputet, qui uitium mi⸗ nimelatens ſtatim non deprænderit. Igiturã maiorum traditionibus diſcedo, ſinterimq; hoc magis probo, ut diſtinguamus, an res ue dita ſeu locata, ob uitium penitus ſit inutilis: & hoc caſu uenditor, tametſi ignarus, inom- 6o ne quod intereſt damnabitur. nam uas ſiui⸗ tioſum ſit, puta quia uinũ effluat, nullius co- modi eſt: uaſorũ enim ea eſt natura, u co emantur, cõducanturue, quia uino imple ri poſsint: hoc igitur uenditortenetur ſcire, alioquin tidcir/ — etuenclio, eeconcfadu as trlerivquc e Vencapri aa rallidche mi kclepe a ntomine h 1 nenliond madiurexf guilequode upote rlen quödtaurise dim futurun hominiinpec uindeeiusm plerunghe nulchertimos Rdadremf Rekemus, ape attaditione, riſecus inte imquia obn ohs ptod nr mecondukxi nellexille cr umegiſtiut ltom feceri beu a⸗ a llj. 1 lter ggnc urrln CoOntra — proſequiuröm. enditoidem iurbeſe rauerir& uendtofämn — 9 1 onlesch raliter inductumelm⸗ ententiam Fulgolium pecialiterfien rpliſt tſi res quærũuiiũynb Sit, uenundentur, uad minoris iudicio ſolm tacile fuit utignomai condemnani Vefitt n, cumfaciitasbecdi i minus, ſitfacti:queu reſt condemnatori probatufs Sedä qui n, ueltigillus crilu wſitamen uenciorin ri quanii minorblals, cſanxitnam èccoüom. lum fuerat cumin t! ninus emptoli uin oteſt agnoſci qum i. ur qunpiohe, wol rium pene ig ff. 30 3¹ d. lſedaddes. gi. Lcũ plures. õ. ſiſeruum. f.l cati. 33 34 4. ſi ſeruum. .cOm. l. pen. cod tit. Ir. na„ 7 lamnabimm llui fſiſeruu. „üeffuab i, 1 et uuaxi §. quod uero. Mae furt. 564 Aioquin eſt in culpa. faut res uendita ex hu- iuſmodi uitio non eſt penitus inutilis, ſed ſo- lum depreciatur,& tunc quanti minoris ex- criundum eſt: nam pecus infirmũ penitus nullius cõmodi nõ eſt, ſicut nectignus uitio- ſus: ſi enim onera grauia nequibit ferre, ſuſti nebit ſaltem leuia. Et diſtinctio hęc probatur ex natura actionis: ſnam quãti minoris actio rem nihil penitus ualere nõ arguit, ſed mino ris ualere. Vnde cùm res ratione eius operæ ob quam emitur, ſit omnino inutilis, non ea actio competit, ſed per actionem ex cõtractu quantum eſt quod emptoris interſit, reſarci- tur: quoniam dominus ſcire debuit rem ſuã, an ſatis idonea eſſet operæ cui principaliter conueniret. Accurſius hoc in articulo pluri- fariam anceps fertur, cuius diſſenſiones re- ferre operæprecium non arbitror: quando- quidem& noſtra ſententia eo confirmatur, quòd lex in uaſe non integro,& qd defluat, ſemper loquitur, quod oſtendit ex eo uitio reddi nullius cõmoditatis. Quartũ Barto li axioma in hanc formam eſt: In cõtractibus qui utriuſqʒ contrahentis gratia fiunt, qualis eſt uenditio, ſi ſeruus uendatur, emptor non aget contra uenditorem, niſi ſcientem,& qui tacueritb:quod in rebus inanimatis eſt ſecus. Videnda primoò eſt ratio differentiæ:& prio- re caſu idcirco ſuccurriuẽditori crediderim, quia facilè potuit à ſeruo decipi“: uitia enim in homine facilimè latent. t& propterea re- prænſionis& maledicentiæ deum Momum traditur ex fabula, tribus in rebus Iouem ar- guiſſe:quòd capris cornua inutiliter feciſſet, utpote reflexa, nec quibus ſe tueri poſſent. quòd tauris eadem nõ in armis poſuiſſet: ſic enim futurum ut ualentiusimpeterent. quòd homini in pectore feneſtras non aperuiſſet, ut inde eius mens cognoſceretur, ne decipe- ret:plerunqʒ enim accidere, ut quos exterius pulcherrimos cẽſeas, animo ſint fœdiſsimo. Sed ad rem. Si Bartoli uerba ſimpliciter acci peremus, apertè reprændi poſſet: quoniam ex traditione ſerui, ut obliger in eo quod ex- trinſecus intereſt, ſufficiat etiam ſi ignoraue rim:quia ob malam electionem ſum reus cul pæ d: quod procedit generaliter, cùm ſeruum àme conduxiſti uel emiſti. Itaque Bartolum intellexiſſe crediderim, cùm ſimpliciter me- cum egiſti ut locarem Stichum: nam ſi is tibi furtum fecerit, nil teneor, niſi ſciuerim eum eſſe furẽ. Sed& dum idem diſtinguit, an pro- babiliter ignorari uitium à me potuerit, ſu- prà confutaui. Quintũ axioma ſic explica tur: In contractibus qui alterius contrahen- tium cauſa ſolùm fiunt, puta dantis, ut depo- ſitum, is qui dat, tenetur in omne qualitercũ- que interſit, ſciat ſeu ignoret. at ſi cauſa reci- pientis fiant, ſciens tantùm tenetur: ignorãs de co quod intereſt, lib. 565 nis eſt in mandato, cùm alibilex? generaliter ę l inter cauſas. dicat, Si ſeruus, quemut emeres mandaui, da mnum tibi intulit, me teneri:alibi uerò diſtin guat, ut liberer eum pro noxa dãdo. ſed quia id rectè Accurſius,& cæteri extricant, ulte- rius non exiſtimo agendum. fCæterum quo niam in pleriſque ſuperius à Bartolo receſsi- mus, ex noſtra ſententia breuiter ſic fuerit di cendum:In contractibus nõ reciprocis, pro- io miſſor pecuniæ poſt moram,& quod intrin- ſecus,& quod extrinſecus intereſt, repræſen tare debett. cùm generaliter uerò quęrimus, in omnibus cõtractibus acceſsionẽ rei qua- quà tendat comitem conſiderarii. in contra- ctu autem uenditionis, quod extrinſecus in- tereſt, quia non factum quod fieri debuerat, non rependitur: in cæteris contractibus re- penditur. quòd ſi uẽditor eſt reus, quia male fecit, ſi ſciens, omnimodo condemnatur! ſi z0 ignorans, aut res uendita emptorẽè nihil pro- pter uitium iuuat, idem iuris eſtm: aut aliquid iuuat,& agitur quanti minoris. quòd ſiuen- ditor nüu tradidit, quia rem alienam, in id quod extrinſecus intereſt emptoris, condem naturn, dum tamen duplum nõ egrediamur. In alijs diſtinguo, ut ex Africani reſpõſo con ſtat, titulo de furtis°. 1 Conſtitutio de eo quod intereſt, in maleficijs ſeu deliclis lo- cum habet, ſecundum cõmunem Doctorũ ſententiam. 30 2 Alciatus eam in delictis non habere locum cenſet, ſeu tantũ in contractibus. CA5VUT. Vpereſt ut quartam quæſtionẽ explice- mus, tnum uidelicet hæc cõſtitutio in ma Ieticijs, ſeu delictis, locum ſibi uendicet. Ac- curſius, Bart.& cæteri cõmuniter uendicare ſibi locum affirmant. Sed in hanc ſententiam illud torquetur, quod ex cõmuni interpreta- tione ine reſponſo Iuliani ſuperius retuli: ſi 40 enim ut te decipiam, tignũ tibiuitioſum uen didero, S domus corruerit, omne tibi detri- mentum reſarcire compellor: quod non ſo- luùm duplum, ſed decies decuplum poteſt ex- cedere. Illud item adducitur: finge ſub pœna ducentorum aureorum promiliſſe me tibi li- brum commodaturum: Titius furatus eſt li- brum, quapropter coactus ſum ducenta ſol- uere, cùm liber decem non excederet, num Titius reſarcire mihi hanc pœnam debetecer 50 tèconſtat debere ¹. Ecce igitur quemadmo- dum excedatur duplum rei. Einge teui, aut claàm aliquid mihi damni intuliſſe, ita debes damnari, ut eodem ſtatu conſtituar, quo fo- rem, ſi nec ui, nec clàm aliquid feciſſes: po- terit certè id duplum æſtimationis damni e- gredi:& ita cenſuit Petrus, nec noſtra hæc conſtitutio aduerſatur: quia& ex uerhis ip- ſius,& ex exemplis apparet in contractibus ſolùm procedere. quod& inter Baldi reſpon uerò ſeruum pro noxa dando liberatur. Ca co ſa Signorellus Homodeus retulitꝰ: is, Si, in- ſus hi clariſsimi ſunt, quia ita expreſſe à lure- conſultis proditã eſt, qui diſtinctionis quo- que rationes afferunt: nodus ergo in ſcirpo quærendus non eſt. ſolum aliquid dubitatio- quit, in fluuio communi molendinum ædifi- cem, quod tu prohibeas, quia tua interſit ne id faciã, ueluti quòd tuum nõ ita frequentabi tur, nihilo minus iniuſtète id facere: quoniã Eff 4 . ſi ſeruus. ff. mand. 36 h d.l. nummis. i d. l. uenditor. k d. 6. ci per uẽ ditorem. 1 d. l. lulianus. m d. l. ſed addes. §. ſiuas. n d. l. Tititis. 0 d. I.ſi ſeruus. p dll. lulianuus. q l inficiando. fin. de furt. rl. ſemper.. in hoc interdicto. ff. quod ui aut clam. s Conſil. lxxj. in primo. „X 8„ 4§. omnes. Inſtj. b§. legatarijs. In 3 c In l. ſtipulatio d Bal. hic, Imol. & Alex.&la ſon in d.§. al⸗ ratio ceſſantis lucri in contractibus habetur expræſenti conſtitutione: non idem in cæte- ris factis: ſigitur conſtat conſtitutionẽ in con tractibus ſolis loqui. Poſſet tamẽ dici, delicta ratione doli mali incerta eſſe,& idcirco ſecũ- dum conſtitutionis caſum attendi, ut quic- quid ſit quod intereſt refundatur:& hoc pro bo, nec aliter Iacobus, Paulus, Petrus, Cyn. Alber. Roſ. Mart. Bulg. ſenſerunt,& cõmu- niter ferètenetur, ſi ita declarauerimus. Pœnæ legales quadruplum non excedunt. Quid in conuentionalibus pœnis obtineat ſecundum Accurſ. Bartoli ea in re diſinctio. Que ſit Alciati ſententia in pœnis conuentis. Intellectus ad§. idem Papin.l. lulianus. de actio. empt. CA PVT XI. PRoſequit᷑ in conſtitutione: Cuùm ſcimus eſſe naturæ congruum,& ëẽ. Ex qua par- te legis Cynus, Bartolus atque alij annotaue runt, ꝑœnas in iure coarctari, nec in infinitũ poſſe nos progredi:& pœnas legales qua- druplum nõ excedere ſatis conſtat: Sed du bium eſt quid in cõuentionalibus: Et diſtin- guit Accurſius, an per multiplicatiua nomi- na, an per numeralia ſtipulatio concipiatur. quod Gallici Doctores reprobant, cùm uer- borum differentiæ futiles ſint. Id tamen faci- liter reijcitur, cùõm has differentias in iure fie ri plerũqʒ uiderimus. Exemplum unum pro ponere interim ſat fuerit. cui teſtator per uer ba numeralia reliquit, puta, lego Litio cen- tum, poteſt in teſtamento eſſeteſtis b. quod ſi dixerit, relinquo tertiam partem hæreditatis: licet hæc portio ſit minor centum, tamen nõ poteſt eſſe teſtis. Vtcunq; ſit, cõmuniter Do ctores Accurſium ſupraſcripta ratione dam- nant ¶ Bartolusqʒ aliter diſtinguit. cùm cer- ta eſt ſimpli quãtitas, pœna uel quadruplum poteſt excedere:cùm incerta, nõ poteſt:quo niam ueriſimile non eſt, uoluiſſe contrahen- tem in tanta ſumma condemnari: uitandaq; hoc caſu erit infinitas: quæ ratio fragilis eſt, cùm in genere potuerit promiſſor ſimplum, quamuis incertum, æſtimare,& ſibi imputa-/ re debeat qui uoluit quadruplum egredi. Igi- tur conſtitutionis uerba de legali pœna acci- pienda ſunt. Bald.& Ioannes ab Imola exi- ſtimauerunt, per ſimplicia nomina neq; qua druplum poſſe excedi: quod& Alexander quibuſdam rationibus confirmat, quibus Ia- AND. TEREST, D. 566 Alciat de CO quod mtercſt. lib. 567 10 20 30 4⁰ ALCIATI, LIBRI ſon reſpondet. ſIpſe crediderim conuent pœnã aliquo modo egredi nõ poſſe, id uun cum legitimis uſuris uereè intereſt. ardde tentia tribus rationibus adiuuatur. Vrünae pœnæ eius quod intereſt loco ſubrogantur igitur eius naturam imitentur, ne illud exce, dant. Secunda: lex noſtra, quatenus taxatio nem eius quod intereſt cocrcet, argumentat à pœnis, igitur ultra legis reſtrictionẽ pœnæ extendi non poſſunt: aliter enim argumentũ non ualeret. Nec dicat quiſquam conititutio nem loqui in pœnis legalibus:quia probabi- lius eſt ad conuentas reſ pexiſſe, quæ locoe- ius quod intereſt ſubrogantur. Tertia ratio ex Papiniani reſponſo eliciturf: is fruſtra du pli pœnam adijci promiſsionibus autor eſt quia ſic faciliter legitimus uſurarum modus excederetur. En ergo pœnam excedere non poſſe id quod uſurarum ratione habita inter- eſt. ¶ Nec illud reſponſum in eo intelligendũ eſt, qui fœnerare ſoleat: nec item in obliga- tionibus tantùm dandi, ſed etiam in factis, ſi ſubſit ſimilis ſuſpicio. Illud non negauerim ubi ſuſpicio fraudis nulla ſit, in Bartoli ſen- tentiam me accedere: at cùm ſimplum eſtin- certũ, tunc dubio procul duplum excedine- quit:idq; omnes probant. Veteres non ſolum damni emergentis, ſed etiam lucri eſe ſantis rationem habuere. Ratio lucri ceſſantis, quod ueriſimiliter aliquis feciſſet, re- gulariter habetur. fallit ut num.z. CAPVT XII. Oſtremo lex ait: Et hoc non ſolum in da mno, ſed etiam in lucro,& ẽ, Notandum his ex uerbis eſt, mmon ſolùm damni emergen tis, ſed etiam lucri ceſſantis rationem ueteres habuiſſe:quapropter& in eo ſtatuitur, ut du- plum non excedat precij conuenti. Pro decla ratione igitur huius articuli ſtatuendum eſt, quemadmodũ generaliter lucri ceſſantis ra/ tio habeatur.& ut aliorum ambages miſſas fa ciamus, fduobus uerbis id habe. Ratio lucri ceſſantis, quod ueriſimiliter aliquis feciſſet, regulariter habeturs: id non procedit, ſi lu- crum illud cum alterius iniuria acquireret᷑, Idem iuris eſt in emptionis, uenditio nisq; contractu,, ut utrinq; æ- qualitas ſeruetur, ut ſupraà declaraui. 2 DE EO QvoD FINILS, 1 N- „ e lfn tda flu gin kapifae enpt 2 3 g Vthaclca ſmil h lliiit furii. i ſihm aterren. doneng mmhiſſ rtus(ich hadleren hun anfec onpoſtumu raurleſt uanjinul Ir iſuten tetonon ijuamup. orrexiynou Lunum 7 luſfpixns unſteuch luuem ere reunder, 1 unegr. amn leunq onehopb; 4 3 9 ehabinid, Onſum.. d nlumined mtellige Adeat: nec teminodi. mdi, 1 d ſed etiam ings. do. diü enoer ſtcia bnn ere. 3 od unitnirr digufeſen vT XII t Ethocnonſolumht in lucro,&c. Notmin onſolumcamniemex eſſantis rationemvera er& in eoſtatuinr utt recij conuenti Pod articuliſtawendonc eraliter lucni ceſſnin iorum ambagesmiſat erbis id hꝛbe. Raroli iſimiltter alqqub fect g. tid non procedt ſi rius iniuria acquieni emptionis vendn ctu, ut utrinq;x- G ſeruetur, Ul declaraui. 0D 1* Rcligioſitimo antiſtiti Aexandro Cam pegio epiſcopo Bononienſi, And. Alciatus lurcconſultus S. L mcõmentarios meos de Rebus creditis editurus ſim, te potißiimũ dele- i, optime& humanißime Antiſtes, cuius nomini eos dicarem, ut meæ er La te obſeruantiæ teſtimonium aliquod publics ferrem, ut in nouo ſcriben 1 8 di genere egregium mihi patronum a duocarem, qui partes meas commod ueri aduerſus obtreclatores poſſet. Et cum cauſa mea maieſtati, cultuiq; 2 Turiſprudentiæ cõiungatur, ad te maximè, Lgentemq; tuam huiuſmodi patro cintum atq; autoritas pertinet, qui à prima origine familiæ ueſtræ hæc ſtudia peculiariter tra claſtis: dubtumq́ reli quiſtis, plus uobis illa, an illis uos deberetis. Vt omittam auum tuũ loan nem Campegium, qui primi nominis profe ſſor in celeberrimis quibuſq́; Rtaliæ academijs fuit, quanto cum tudicio, acumine, ſolertia, pater tuus Laurentius ea traclauerit, euentu ipſo aper tiſcime demonſtratum eſt: qui tantæ inſupremo Cardinalium collegio eſt celebritatis, tam fe- cunda fima eo in ordine agit, ut inter mundi religionisq; noſtræ clariſsima lumina nihilo minus præluceat:& quamuls ad maxi mam dignitatem uirtute fua peruenerit, omnium tamen iudicio undeatur etiam maiore dignus. Cuius ueſtigijs tu inſiſtens magnam indolis, ingenijq; tui ſpem excitaſti, quæ uberrimos fruclus iamiam cœpit eſfundere. Meritò igitur te potiſsimum dele- guin cuius clientelam lucubrationes haſce noſtras traderem, cuius iudicio diclata hæc qualia- cunp; fubijceremut ſi qua in re lapſus eſſem, te correclorem: ubi recid ſenſiſſem, te defenſorem experirer. Quæ ergo tua eſt humanitas, noli prouinciam hanctuæ fidei creditam adſpernari: editionemq; iſtam, quæ ab autore ipſo proficiſcitur, defendas, atque patrocinio tuearis. Eſt e- nim muhi, ſi neſcis, non ſolum cum æqualibus& ſymmꝰ ſcis, ſedcum librorum quop; negociato- ribus(ſi dijs placet)& chalcot)pis non iniuſta poſtulatio, quiſpe lucri allecli, nomen meum traducere non deſistunt. Superiore anno Speculatoris Epitomen ab aliquo ſtudioſõ in uſum ſaum confeclam, addito titulo, ceu Alciati Praclicam, ediderunt. Aiqui eiuſmodi librum me compoſiturum nec ſömniaui unquam: poſſunti; qui naſum habent, à phraſi ipſa djjudicare, an meus alle ſit ſpylus. Nuperrimdè uerò redemprum ab aliquo auditore meo librum, Si certum pe tatur, inuulgarunt: quæ res non multum male me haberet, ſi aliquanto maiore diligentia fuiſ⸗ ſent uſb ut emendatior in manus hominum exiret, utq; etiam integer. De ſunt enim in eorum ar chetypo non ſolum aliqui uerſus, ſed quodam in loco etiam integra folia. Coaclus igitur hac no ta, quamuis inter maximas occupationes librũ in manus reſumpſi,& quoadl eius fieri potuit, correxi, nouaq́ lima meliorem reddidi, quæí; omiſſa erant, adieci: ſicq; expoſitum partum iure Quuritum uendicaui, at; agnitum tuæ fidei comendandum duxi, ut mei inte amoris quoddam quaſi pignus e ſet, ut; ad gratiam me tuam nõ ſine munere aliquo inſinuarem. I eterũ fuit hæc conſuetudo, ut patronos ſuos aliquibus xenijs beneficiarij& clientes cociliarent. Mereretur quidem excellens uirtus tua, atq; humanitas, ut ſumptuoſius à me colereris: ſed non pauca da- re uideri poſaunt, qui quod maximum habent, id libentiſimo animo oſferunt. Ego unius haud integri anni fœrturam non idcirco tuis Foribus fuſpendi, ut etus te moueret æ ſtimatio: e&tt enim leuidenſe munus: ſed ut mnemoſynon mei in te amoris, atq; ſummæ obſeruantiæ habeas,& ut ſolemus dicere, glebæ apprænſione totum aruum poſsideas. Iale. Bononiæ, Calen. Martijs MM. D, X XXVIILI. »AND. Al. ClATIIVRISA ... ſ ſulti ad titulum, We conlulti ad titulum,Ol certum palnet ) nchi ten 2 u itonl petatur, commentaria. e ℳ dul es de 1N RVBR. ARGVMENTA. eſtr. Addunt alij, huiuſmodi ius antiquius lm nunnem 1 Que ſint actiones in rem. quoq;ʒ eſſe: quia ueriſimile eſt, dominia rerũ r ülal äube ppo uung 2 Que ſint actiones mixte.. ante contractus fuiſſe inuenta. Dixerit ali⸗ umffſla a lle⸗ agpe 3 Tus, quod quis habet in re, fortius eſſe, qudm quod habet in per- quis: Atquifdominia longo tempore' dais 8 Slihin Decl SSan, nedt Aeekarae exewl. uel uiginti annorum, præſcribuntur, cumt 4 dinit Ganm 4 Dißfrentia inter dominia rerum& actiones perſonales, quan menationes perfonaleg itltghffre a kupmje 1 tum ad præſcriptiones pertinet. iſitrigi P uis Iuant, nec acgauß f votulb, t ⁊ unperatoris luſtn. cõtinuatio huius lirri e tit ad præcedentes niſi triginta annorum præſcriptione ſopian, t lſcucæ a luunj 6 Actiones in rem nulla obligatione nitũtur,& à ſolo indicis exe tur. Sed reſp ondendum, id fauore pPoſſeſſo⸗ freſsm 74 megaiunc cutiuo offcco pendent. ris inductum, ne diutius dominia ſint inin, udan Wnr 1oon 7 Creditor debitore dignior, eaq́; ratione hunc tit. de rebus ceeliu certo“, maximè cùm ex tacito domini cõſen/ 10de t d neunn tis, non debitis, inſcriptum. 10 ſu, talis uſucapio procedat. At perſonales 3 Düre de m f 8 In correlatiuis id ſolum quod expreſſum eſt, principaliter acci- actiones nõex poſſeſsione, ſed ex negligen⸗ 3 Kci qpebe 34 u pitur, niſi ex ratione legis alia coniectura ſubijciatur. tia præſcribuntur': nec lex ſole t an tequam) 2 Uüs 1 muchun 1 2 Per ſpecialiares magis declarari, qudm ex generalibus. uſucaptum ſit, huiuſmodi acquiſitionè per- ah all enme f lah eeeafani Vueeech,eai d pendere⸗Et hocmodo communis ſententi ei buen m Hih da ha eiſto Ree d aded, ls ez7s defendi poteſt utcunq;. fIuſtinianus tamen 5 mina ſileg 12 Ex primis edicti uerbis actiones appellari ſolitas. liter facti ſui rationẽ probat in pri, 2Chfr armn SasuSindln 13 Conqdicere quid priſcis ſignificet. a0. Piobas neinpein pri,«GiſtE he mid af 7 ſe de magiſtratib. dixiſſe bus iim deen güfdbehg 14 Certum unde,& quot modis petatur. 1ſ5 Sllrratlb'. lixilie, sch omnibus lmam r denuühe *s Certi condictio ex mutuo uel ſtipulatione proprie datur. quæ præparatoria iudiciorũ ſunt: deindeſe, al ſ ecnnd tcii 16 Mutuum proprie quid. cunda parte de iudicijs tractaſſe, ad hunc uſ- 41 ie 7 woatin 1 17 Genus perire non poteſt, ſecus in ſpecie. 20 que librum, quo tertium tomũ aggreditur, P'iucen a Lbwepnebim 28 Cur mutuum inter bonæ fidei actiones non numeretur. ad res creditas, ſeu ad cõtractus ipſos, in qui- imiur aa urſcäumeni- a I. ſed& ſi le⸗— jVM in præcedentibus libris de bus res neceſſaria ſit, pertinentẽ: quam octo euütuimole ge. petili f M= O7 actionibusin rem uiſum ſit, qua libris proſequit᷑: unde&in uetuſtis codicib. mutb eili, de pet. hær. 1 3 lis eſt Vendicatio, Publiciana, ſic inſeribitur: Digeſtorum liber XII. quide z ginfta an undtimus ad 6 f4n 7 Confeſſoria, N³ egatoria,& Pe- rebus creditis eſt Primus, 8i certum petatur ckimt. ſ munnanm, c 4. 5.quedan.== titio hæreditatis': cùm etiam ui- condictione. Apparet igitur prim de actio- c lulm ſſen vd Vergllusi d l,pen. ubigl 7 ſum ſit de actionibus miſtà cauſam obtinen- nibus in rem dictum eſſe, quia principaliter inſtma Meroolomm cõm. diui. 2 tibus, quales ſuntt Familiæ erciſcundæ, Cõ- ad iudicia pertinent,S&nulla obligatione in/ 6 CERTI et Barcoes. 9. muni dtuidundo, Finium regundorumb(hæ nicuntur b,& ſolo iudicis executino oflicio 1 Leleches quantũ. ẽ fi⸗ enim nõ ſolum ad declarationẽ dominij per- 30 pendent„quod quidem nobile eſtanunc au 4 4lals„ lacionibu mil erciſ. tinent, ſe ed etiam uice mutua, ſi iiudici ſederit, tem de rebus creclitis tractari, quę ad contra- leals un halier conlen f Liij.§. ſt altt. aliud quàm petitum eſt, recipiũts atq; ad per- cttus reſpiciunt:& cùm rerum creditaruma- faragß cuiateſtar ubi gl. ad ex- ſonales præſtationes dantur“, quo caſu& ad cttio principalis, ſit certi condictio, ab ea po⸗ T**ri mdeiniudicio hibend. uerſus eum qui non poſsideat competunte) tiſsimũ hunc tractatum cœptum fuiſſe. Sed tüones perlon 2 Lſi tertiu.§. cùm item de ijs actionib. uiſum ſit, quæ cm cur de rebus creditis inſcriptum,& non po- atme Sedhoc aquæ plu. ubi Perſonales ſint, tamen in. rem ſcriptæ dicun- tius de rebus debitis? Anftquia creditor ipſe 7 num petiturid Bar. de aq. pl. tur,& ideo aduerſus quemlibet poſſeſſorem dignior cenſetur, tanq́ʒ in eo actiua ſit contra, ρκα,ĩꝙu utcom h S omnis. In- concedunturf: qualis eſt actio Ad exhiben⸗ ctus pars, in debitore uerò paſsiuae? Vnde& iingia inb quid cenũ ſHii de nox ac. dum, quæ merè in rem non eſt, quia obliga- qui mutuò accipit, quodammodo creditoris mbe nacönndtus ut . 3 ai- tionem in perſo nam Prætendit, nec declara- 4⁰ ſeruus efficiturf. An, quod eſt receptius, quia f 9 lfumn getindkbiee cha. ge intera. tionem dominij continets: qualisq; eſt actio hic de actionibus tractatur, quæ creditori cõ niſſegſa auefec ca 1 I. phas ccxtio- noxalis„qualis& actio de mortuo inferen- petunt, non de exceptione debitorũ?? Vnde ælgi diadebit,ob nis. dereg. iu. do„quæ ex interdicto oritur, quod in rem infertur in correlatiuis id ſolũ quod expreſ- 8 unneguun mc. pen. depræ ſcriptum eſtk:meritò nunc ad actiones merę ſum eſt, principaliter accipi, nõ quod in con- 2 Gd dnuod bend. in6. perſonales tranſeundum eſt, quæ poſteriori ſequentiam ſubauditur: niſi ex ratione legis je⸗ 2 allacelle 4 n l. Aurelius.§. loco ideo tractari debuerant, quia non tanta alia coniectura ſubijciatur: ut ſi lex cenſoria h e diie dr be Ac Meuiafſ.deli ſecuritate innitunt᷑, quanta ſuperiores quæ iubeat de inſtrumento debiti ſolui centeſimã 4 ole s inirn Li ber. leg. 3 rem ipſam comitantur. Nam& uidemusſ ius uectigalisnomine, creditor ipſe ſoluet, cuius” a2las äguii becili 6 aſ S in 1e fortius eſſe, quàm quod ad rem compe- fauorem contractus reſpiciti, ut qui cGmo⸗ k B4.O44 neau enin Eah Aer Pie tit:nectam facilẽ amitti, ſicut ius perſonale, so dum habet, is& onus ſubeat. Idem ſi teſta nbcan fuen 1 dads PBai eſ mr. unde generali remiſ sione non comprehen- tor dicat ſe legare Titio omnia debita ſua in- ci conſlaf 8 Uunemen un. Gar Scercs, dereturu: à principe ſine cauſa auferri nõpoſ telligetur, id eſt, credita,& ſic æs ſuum,& nõ ol⸗ nma dbet iud. aixil, de- ſetꝰ: aditione hæreditatis à creditore facta, nõ alienum talioqui actus non ualeret“. 1 Hrallus nen decicdu bitori. de pac. confunderetury:beneficio coniugalis huma Sl CBRTVM PETATVR. 9 baf d kaninnoten qI Neſennius. nitatis uel liberalitatis nõ diminueretur“. ut Rior pars Rubricæ eſt generalis ad octo ad nn 49 S aah candiion fundum. ffde ſi uxori uendicanti maritus obijceret, ſe am- libros ſequentes,& poſterior eſt ſpecia- n ab 1 lute man re iud. plius facere nõ poſſe: quæ ſentẽtia receptior lis ad hunc titulũ, unde& ſolet àſecunda hac Iu diem— 10 nüe quanquam. müne 3.diſt. l. item nets Sud Tahen AWduntur,c dtor. de intur. didtiug uinne 1 z.f.l.certi ohb. 7. 34 niscertum.]. noreprſc 4 3 1 ni ſmi liuſtẽ deuſu- minicdh cap. modij .. u cnlimilecſt de⸗ „ tib. dixi 5 5 ille Jsq omatt C. eo. ubi Bar. l Jde tritic. 12 veſforr 1 1.j.§. e igitur. geitorum liber rigiſfa di zrimus dicenun pan li infin f. aret igiturprimo ceii, guo bon. im elle, quia princhi at nullaobligaicna diudicis execunuocfi uidem nobile eſt'nr appellamus. tis tractari,quédchn uſt de acio cum rerum creciarnrf tceni condictio, ꝛben 14 ancin eo acivaſtcun anch meo— Inſti. de uerb. obiig in prin. ¹„ſech. zirur niſi ex rinnech d. certicon- 1 famn.utſilel cele dichi. in prin. onciatut.„, telll dicſſoluicentle 1 22„ſ tus Telp 119 T. 8 1900 . ſimutuò no po 14 qerabaui tero, certü eſt 3 oreſthe9 lam ſœnore. 1 lecul 370 9 P 13 arte ànoſtratibus ſemper allegari: fquia per ſpecialia res magis declarantur, quàm ex ge- neralibus“. Sed cur Certum dixit,&nõ Mu- tuum? Et idem eſt:niſi quia ueriſimile eſt, pla cuiſſe Iuriſconſulto Certum appellare, fquo niam hic tractatur non ſolùm quando ex ue- ro mutuo res debentur, ſed etiam quando ex ſtipulatione, in qua quid certum deductum ſit ex quacunque cauiab: idq́; Fulgoſius, Pi- cus Deciusq́; probant. Sed cur tractatũ hunc de Rebus creditis, à mutuo Jureconſultus in cœpit, cùm tamen frequentior ſit contractus empcionisc, dignior uerò& fauorabilior matrimonij, dotisue conuentio:? Sed hi con- tractus ad hunc tractatum non faciunt, cùm conſenſu, non autem re contrahantur. Ho- die tamen contractus mutui non adeò fre- quens eſt, quia propter prohibitionem uſu- rarum pauci mutuant fimò ſi qui contractus ex mutuo celebrentur, in cauſam depoſiti ſo lent transferrið, propter multa quæ depoſito priuilegia competunt“. Nec ideo tamen con P 8 tractus limulatus dicitur', imò omnia priuile iahabet, quæ alias depoſitum habere ſolets. Sed nunquid hæc uerba, Si certum petatur, ro actionis cuiuſdam nomine accipianture? Et lex expreſsim pro actione accipere uide- turv: ſed tamen id demonſtratiuè, uel potius ex uulgari more eſt, fquo ſolemus ex primis uerbis edicti, actionem ipſam appellare: ut cùm dicimus, actio uti poſſidetis:, actio quo- rum bonorum,& ſimilia: quo loquendi mo do& Vergilius in Daphnide utitur: Hæc nos formoſum&ẽ. CERTI CONDIGCTIONEB. Ondicere ſpriſca lingua denũciare eſtl. In actionibus enim, quibus aliquis per- ſonaliter conueniebatur, ſolebat coram ali- quo, qui atteſtaretur, condici& conueniri, In tit. ſi cert. pct. cõment. 20 qua die in iudicio ſiſtendum eſſet: unde Con 40 dictiones, perſonales actiones generaliter di ctæ ſunt. Sed hoc in titulo de ea tractat᷑, fqua certum petitur:id autem eſt quandoq; ex ſti- pulatu, ut cùm quis per contractum ſtipula- tionis quid certũ promiſiti: quandoq; ex na- tura cõtractus, ut in mutuo“. Nam cùm quis quod indebite ſolutũ eſt, uel ex turpi, aut nul la, aut defecta cauſa repetit, ſpecialiori nomi ne, indebiti, ob turpẽ cauſam, ſine cauſa, cau- ſa non ſequuta, condictionem habere dici- tur. Quod& dicendum, cùm quis ex legati cauſa, uel lege Aquilia, uel cauſa furtiua con dicito:& tunc enim certum ex natura rei con dicit:licet ſpecialiore nomine, ex legato ex le 5 ge Aquilia, ex furto condicere dicatur. t Pro- priè igitur certi cõdictio ex mutuo, uel ex ſti pulatione datur, quia nullum aliud ſpecia- lius nomen habetr. Sed cur nõ ſpecialiter de mutuo hic edictum eſt, ſicut infrà de depoſi- to, de commodato, ſed potius inſcriptum eſt de certi condictione? Et ſciendum, ſpropriè apud ueteres mutuum dici, quod gratuitum, & ſine uſurarum conuentione eſtu: hic autẽ 50 60 tractaturus erat Iureconſultus de utroq;:me- 57¹ ritò magis placuit certi appellatio, quæ pro- priè&ſignificantius utrique competit. Cùm enim in mutuo idem in genere reddendũ ſit, tgenusq́; perire non poisit:, ſemper certum eſt quid debeatur. Nõ ita in cõmodato depo- ſitoq; eſt, in quo non genus, ſed ſpecies debe turs, quæ extingui poteſt: unde ea etiam poſt moram perempta, quod petitur, certum non eſt, ut Eulgoſius cenſuitt. Qua ex interpreta tione infertur ratio, ſcur muruum inter bonę fidei actiones non numeretur“u. Hæ enim ſic dicuntur, quia iudex in eis ex bono& æquo æſtimare poteſt, quid, quantumq; reddendũ ſit*: quod in hoc iudicio propter naturalem eius certitudinẽ fieri nõ poteſt. Nam& cùm ex eo dominium transferatur, periculum o- mne accipientis eſt v: unde nec tãta in eo uer titur fiducia, cùm à caſu fortuito creditor ſe- curus ſit⸗, quanta in commodato, depoſito, & ſimilibus, in quibus res mea penes te, meo periculo eſt. Adde quòd Ariſtoteles Proble matum particula x X 1 X. cenſuit, noluiſſe legislatorem tanto fauore hunc contractum proſequi, quia ut plurimum cauſa uſurarum celebrabatur*, ut merito ſtricti iuris iudi- catus ſit. Secundum propoſitum argumentum loquendum eſt. Pertinentia quæ dicantur. Iudex quatenus ſententiam declar re poßit. Titulus& rubrica unde dicantur. Rubricæ cur præpoſitæ: ſimiliter an& quatenus diſpoſi- tionem inducant. Natura præpoſitionis, De. Rubrica quando textum uel legem declaret. Generalitas rubricæ extenſionem de una ſpecie ad alteram nonnunquam inducit. Filia ab hæreditate materna excluſa, an à paterna ſimiliter excludatur. Per demontrationem fit declaratio, non tamen noua di⸗ ſpoſitio. Specialitas rubricæ generalitati legis non derogat. Quoties contextus rubricæ aduerſatur, contextum negle- cta rubrica attendimus. 13 A generali ſtatuto, condito ſpeciali, receditur. 14 Rubrum generale quandoq́; per rationẽ ſpecialè reſtringi. is Pœnalia& odioſa non ſunt extendenda. 16 Decretorum rubricæ non ſunt authenticæ. 17 Cognitionem generis cognitio ſpecierũ debet præcedere. 18 Eybõuuεᷣ proprium oratorum,& luriſconſ argumentum. 19 Teſus deponens in ſpecie, interrogari poteſt ut eam in ge- nere declaret. Teſus non tenetur reddere definitionem iuris. Quibus caſibus teſlis ad declarationem non teneatur. periti quandoq; errant, eoq́; diligentius interrogandi. An die tum teſtis interrogati non recte reſpondens, cum ta- men in terrogari non debuerit, ualeat. 24 Interrogatio quæ fieri non debuit, nemini præiudicat. 25 Quando uerba teſtis ad ius uel factum referenda. 26 Nonaina iuris gentium ab omnibus intelligi. 27 Sitteſtis uel notarius erret in deſcriptione rei, in uerbo lega- li, nihil obeſt. Primum dictum teſtis per ſubſequens ineptum nõ uitiatun Teſtis maiorem propoſitionem omittens num fidem faciat. Conſanguineus& uicinus præ ſumuntur ſcire res conſan- guinei& uicini. Lex aliquando dictum teſtis ſupplet,& pro eo præſumit: iuncta præ ſumptio atteſtationi, ueritatem probat. A 8 20 21 22 23 28 29 30 3 17I r l. incendiu. C. eod. s 1.ij.j. eod. t L certi condi⸗ ctio.j. eod. 18 u§. actionii. In- ſtit. de actio. x§. in bonæ fid. Inſtit. de act. l. pignus. C. de pig. aclio. I. Titius. ff. de præſcri. uerb. a I. Lucius. j. de- poſiti. 12 3 3 N ð 34 35 36 37 38 49 50 51 5² 53 54 55 56 57 59 75 4 I. ij.§. igitur prima. C. de uet. iur. enucl. D. And. Alciati 372 32) 7 obit Præſumptio ex ueriſimilibus oritur. neis hoſce libros præfatur, Tituliq; uerba in⸗ nadm Arbütrio iudicis relinquitur, ex qualitate Iperſona teſtis, ietem terpretatur,& generalia eſſe oſtẽdit. Merito- fazggui negocij de quo teſtficatur, an fides ei adJhibenda ueniat, col ergo inqui t: de dn lan cl perpendenda qualitas aſſertionis in teſe.(ligere. a Mene eſt,&ë.) Vt ſit aduerbiũ loco no u vum Wd Naturam rei de qua deponitur iudex examinabit. minis poſitum. Teren, in Phorm. Vt bene ſit 1 unb. bun Tre, e aie der h, tibi. Et ita ſe habet an daibi wean NLi 1 Ie XXVI., fum interpretationẽ receptior lectio, ha dh prci reſes a ueritate deponen a reae x 1. ueniamus, Pauca de de ſn 5 idſe Prd⸗ anl dubiiyi tes, jß gui legis pre- Ene eſt, priuſ-„ſignificatione ipſius bo. EI andectis a as Nanu in ſunptiõe nitũtur pne duerbo, tituli'referic(AiO, nd loreniinise ra Nlokay n ferendi. quam ad uerbo-. re, id eſt, ex utilita- b Llie, 993 dü lvi po Vnus teſtis præſumptiuus te, uel ex præſenti 4-ia 4 pi etKad non ficit ſemiplenam probationem,& proinde non eſt lo- materia, legitur b. Nam here, id eſt, heri le, bar an auft h acche leri cus iuri ſuppletorio. barum ineptiſsimũq; eſt. Adnotatq; hic Bar nr rJi egen ce tac Sententia lata prætextu teſtum preſumptiuoru, nunqua tranſit tolus, è re, id eſt, tſecundum propoſitũ argu aſ. al zwdd d d in rem iudicatam. mentum debere nos loqui: quod alibi Vlpia e lde aa,,*9 lulmäe Celſus cuius dignitatis facrit. nus eονο ν dicit. Vnde&teſtis non niſide aunl unn 384 ſe,qdü d Argumentum ab autoritate in iure quando ualeat. pertinẽtibus ad articulos interrogari debetd, aiunæ. aclic Fben. lj. C. de uet. iur. hodie generali cõſuetudine abrogatus. Di 6,„ 7 Naaci hairet eci A communi ſententia an& quando recedi poßit. zificuf 20 kerir Pei tinentia, ſiue declaratio 2 mag. 1 rlmbu Cõmentatores iuris tan quam iuris teſtes habentur, ddeoq; quod an nem reſpiciant, ſiue Lnllehea atticulis ſint“, à wslſiuſ hirr in teſtibus obſeruatur, ut plures& grauiores præponde- Idemn ſi eorum appendices ſint& qualiter⸗ pam ſinn uſt d Mnecri rent,& inter eos locum habet. cunq; pertineant, e tiam ſi leuiter, ſatis eſts:ut lulanuſt aur ann Rauin Qui ſcribentium potißimum ſequendi. quia modicè adminiculenturt, Sed num hæc e Lrg lij ie hus dhero S luriſconſulti alicuius celebris conſilii, ab expenſis& pœna ev- declaratio poſt publicationẽ admittenda ſit? iuſlima 1 Gcl 1 1 cuſat aliquem. Quod uidereturi, dummodo ueriſimilis ſit. f liguin lunbnte 7 Sumitur argumentum etiam ab autoritate principum. Nam ſi colore declarationis aliquid corrige- kakhes ennsatlifſ Scripta priuatorum, ſiue ſacroſancta, ſiue brophana, quando retur, ſecus eſſet: niſi id incõtinenti fieretzan? Ku 49 ducer epöc autoritatẽ legis, ut ab his argumenta duci poßint, obtineat. tequam potuerit ãà partibus teſtis ipſe ſubor⸗ 5' 4 amyerdulim Cum 7 mater Henie veihrae ipta ſanclorum patrum le nari. Nam nec iudex declarare ſententiam; u prerlier cne Aebnsta w Pstificis ſeriptis ſancbra patr praferatur. 30⁰ latam poteſt, niſi quatenus u eriſimilis uerbo h ldpua ua Kinanii Regule cancellarie ubi& quando feruande. rum uis inferret: quod alibi traditurl. enalileiſran n. Ab autoritate ueterum in ſua cuiuſq; arte efficax argumentum. b„ Tituli.) 1 T. ituli, id eſt, rubricæ:Atu, 4 C.geßnze eua lecnt aon Vetuſtts chronicis libri, prouinciarũ inſcriptionibus, tabuis, endo, id eſt, indicando nomen autoris, uel i eci tanſ i rnkrniueſdl gentilitijs ſignis, fidem adbiberi. ſubſequentem textum, ut Feſtus ait. Nos au detiſi’ Enonlhalone Pleraq; uetuſtatis per imperitos uel aqulatores corrupta. tem uulgò appellamus Rubricam, quòd ru- à cßretmas nudipoſiio: Dictum teſtis, qui ab autoritate rationem ſumit, quibus caſi- bro colore tituli dep ingi ſoleant. Apud uete- 1 4 1 käſkerant ed bus ualeat. res uerò, Rubrica ipſa pro lege ponitur. Per- e ee ei umsuegen Quibus caſibus auritus teſtis probet,& quis eius dicti effectus. ſi ius: Excepto ſi quid Maſurirubrica uetauit, mli f ſe tignenaliatéte Dictum teſti auriti nõ traneſert onus probandi i aduerſariũ- opinor, quia Prætor album ſuum literis ru- 111 e Apincaluconn quod aliui uoluerunt, quemadmocum necſumcꝗ. 40 bris inſcriberet. Quintil. lib. XII. Iureconſul Rnerns vetha Mandata principũ abſq; ſcripturæ exhibitione fidẽ nõ faciũt. ti, inquit, ſead ald I&mbrieas franftule- n welaloni d gi teſts ſe ad publicam ſeripturam referat, id expibendum eſſe, 2Lilit, 1Sa 1 21iIn er uirilas u d nis Dec tuncq; ex ſcriptura magis ᷓ atteſtatione oriri probationẽ. runt. unde& uuenalis: Cauſas age, perlege as lblsermell Quo ze amiſſo inſtrumento eius tenor probari debeat. rubras Maior um leges. tA PPaiet igitur 1u⸗ 5 dun uiaperdidic Ex delict debit, credit non dicitur, nec delinquens creditor. Pricam ipſam cauſa demõſtrationis adijci ſo/ eecgnet, qualse Locus à coniugatis probabilis. lere:unde& Index latinè, Lasyxor græcè dicit᷑: un dumodd quanc Difficilius quis aduerſus creditores ex delicho priuilegium in- meritò diſi poſitionẽ inducere non debet, ne, 1750na en mtionlb el betret, quam ex contractu. pPræter uoluntatẽ autoris accipiaturn. Viden⸗ ad. llenitcetrior Priuilegia ſtrictius accipienda. tur enim rubricæ ſui natura, ad ſubſequentẽ o laſtruie enaim ſententi. Debitum ex legato uel Hideicõmiſſ broprie crediti dici poteſt. textum referri,&ideo reſtri- ctionem, declara irſt- ferun e Vera& propria poſſeßio dicitur, etiam quæ legis commento„o tionemq; ab eo patiuntur*,Quod& præpo 6 vemman 1 Saenun ſitionis De, natura ſuadet, quæ materiæ ſub enmälpolii 1 n debito ceſſo etiam dici creditum. ſ 9 ſtratiua eſtr 3d ſi quan p litemmaai 3 Polition Condictio indebiti creditum complectitur. LL Aet s SOn tratiua 6 Quõ 14 niu fiteeig. alcew Abe An debitum ſub conditione creditum recte dicetur. do rubr icam diſponere uidemus, id nonex büim. umal tertum Donatio conditionalis non eſt propric donatio. Propria natura, ſed ex aliqua extrinſecus ac-„Ampolitum un Participium futuri temporis ad animi uoluntatem refertur. cedente ratione fit: ueluti quoties Contexius lemele eii de oties adie ta qualitas definitioni non aduerſatur, nihil pro-⸗ integer non extat, ut in pleriſq; Codicis titu- d bhänan ani brietati obeſt. lis, quibus ſubiecerat leges græcas Iuſtinia- 41 utene don, Argumentum à correlatiuis ad ſenſum reſpicere, non ad uocis nus, quæ hodie nõ reperiuntur d. Cùm enim nuii 29 assenrnenne broprietatem. ueriſimile ſit, concordaſſe rubricam cum te⸗ g’o cum* hralznpolt An ceßionarius ſit creditor. so Xtu, probabiliter ex rubrica cõijcimus, quid ſir u aonandhaprimo 1 iuſſor dici poſsit debito. 7. tilchr a lden An fideuuſſor dici poßi 14 in textu olim fuerit:quod non abſimili ſpecie lar A unt nrob. Vm Rubrica de rebus creditis genera- Bartolus tradidit:. Rurſus idem eſt, cùm ru-- 9 3 tnite oſpeci lis ſit, ad octo ſub ſequenteis libros per-⸗ Pbrica ipſa cum textu concordat,& utrunque 4 heu aen haäquar tinens, Iureconſultus hoc reſponſo in om-/ i6 extat: nec enim tunc quicquã impedit, quin utrunqh; Rubr l.j. C. tdi. Ri d Kaefif dot. et Geminrub de d. b um. trin. lib. x nn cGloſli. c. de andei cp ciui cenſ. nd exi.lb j. weidſt Al C ne lice. ter. ds lOCni. Dropolti 1 Iſedey poſte dut glocrldiſt lhe frdell. Aieſi wonn l ſiſeruus plu⸗ aticen rum. vnn. de 4 datisettn Bal. conſ hab. denn acd een admittenäl, in3. G24. in Aummodo uerifimit 1 puol. arationisaliquidcont Ili id incõtinenii herc Hartidus teſtis pſe ſh Caſtren. conſ. dex declaraxelemxnte 4 Preſens uatenus uerlimlbuisi“reol. 1d üicbitradidnt Ala conſ.ss ,2 F 122. 14 3. u0 ituli, id eſt nibrica in zan. Soci. 128. mdo nomen aulori, 10 tum, ut Feſtusait. Non mus Rubricam qucdn pingiſoleant.Apudun 11 Dlapro legeponiuu, I. hercdespa- dJlafuntrubricauttu lim S ſdſino tor albumſuumlterbi banceeuis vintil.lib. XIIorecuNt beſm ht 3 um& robricas tfu- bo ihteita. alis: Cauſas age feig G rub ſi quis eges. fapparet igtIl teſ.1b. Bad. 1 demõſtrationiadſch tub. C. an ſer⸗ latine, Aeyp grttiii us exſio fc inducerenon deleht Buh.in proœ. eer Vjilc' kecret. Alex. Utoris accipiari. ſis ui natura, adſobleqpai deo reſt trictionem it 9. Slrub de præ iu ntur, Qodäfh den. ſala. lib. ſuadet, quæ maleln d Npacta nouſ. raef DQuodſiſi ima, Cdepa- dnere uidemuvii J0l Fig. 1” aexviicſecbi 3ar quæſtt. dex liquae Barl. queſitu 9 E laſ. hic. 12 25 Sgreca 2 4(AA penumuu 44 1 90 ca ſſ nc quicqsst u 574 utrunq; poſsit allegariꝰ, licet ex cõtextu ipſo potius agatur: quia ille principalior b. Cæte- rum& quoties rubrica ex generalitate uer- borum clara eſt, contextus uerò ſubſequens ambiguus, tunc per rubricam declarabitur, Sicut em̃ una pars . ,— d 1. 3 legis aliã declaratꝰ nſam 4 1 gitur multa & ex præcedenti- 4 bus ſubſequẽtia ex a contractus uarios licantur, ita exti pertinentia iura ſub tulo lex ipſa inter- hoc titulo prætor in pretationẽ poteſt. accipere. Vnde cùm lex municipalis de do- te generaliter in rubrica ediceret,& in conte xtu de dote tradita loqueretur, ſcribit laſon Baldum reſpõdiſſe, de promiſſa quoqʒ idem eſſe, quia hæc in iure noſtro æquiparenturf: & quia ex generalitate rubricæ apparet nul- lam inter hæc à legislatoribus differentiam perpenſam fuiſſe. Sed quid ſi contextus ſpe- cialiter loqueretur, an ex generalitate rubri- cæ argumentabimur, idem eſſe etiam in caſu diuerſo,& qui nulla æquiparatione ei conne cteretur? Et Baldus reſpondit, hoc quoq; ca- ſu rubricæ ſtandum eſſes Nam& cùm con- textus ſtatuti filiam ab hæreditate matris ex- cluderet, reſpõdit Paulus Caſtreñ. à paterna quoqʒ; excluſam cenſeri: quia rubrica ſtatuti generaliter concepta erat, ſtantibus maſcu- lis feeminæ nõ ſuccedant: uideturq́; hancſen tentiam receptiorẽ eſſei. Sed tamen ab ea di- uerſi eunt lIaſon& Decius, quia rubrica de- monſtratiuè ſolùm apponitur: t& quãuis ex demonſtratione fiat declaratio, nõ tamen fit noua diſpoſitiok, cùm hæc non parum inter ſe differant.Sed& ſi rubrica ſit ſpecialis, cõ- textus uerò generaliter loquatur, receptum eſt generalitatẽ textus potius obſeruandam. Ergo in caſu contrario idem dicendum, ut ad contextus uerba ſemper reſpiciamus. Ego hanc Iaſonis Decijqʒ ſententiam quibuſdam caſibus ueram eſſe non dubito. Primus, cùm rubrica per dictionem demonſtratiuam con cepta eſt, qualis eſt præpoſitio De, qualiter, quomodo, quando,& ſi qua ſimilia: itemq́; ſi conditionalis uel dubitatiua ſitm: nec ab hoc diſſentit crebrior opinio, quæ omninoperfe ctam ſententiã requiritv. Secundus eſt,fcùm cõtextus rubricæ aduerſatur: tunc enim ad contextum attendimus, tanquam poſterio- rem diſpoſitionem, quæ priora corrigit?. Et ita Saliceto, Alberico, Alexandro uiſum eſt: nam& textum maiore cum deliberatione compoſitum uideri Butrius cenſuit. Adde, idem eſſe, etiam ſi non aduerſaretur expreſ- ſe, ſed tacitè:puta, quia rubrica de genere ali- quo loqueretur, contextus ſpeciem excipe- 3 ret. fSi enim poſt generale ſtatutum condito ſpeciali, à primo receſſum uidetura, quanto magis idem in rubrica dicendum: Tertius eſt, quando ſpeciale ſtatutum ratione aliqua inniteretur, à qua reſtringi rubricæ generali tatem æquum eſſet. Exempli cauſa: Rubri- ca generaliter ſcripta eſt, Negociatores ne in tit. ſi cert. pet.ment. 575 militẽt: an eos excludet, qui nullo ſacramen to adiguntur? Certè non:.Item Rubrica, Ne ruſticani inuiti ad ullum obſequiũ deuocen- tur:an eos ruſticanos comprændit, qui in ur- be habitant? Non planè“. Ergo idem in caſu noſtro dicendum, quoties contextus non ſolum ſpecia- lis eſt, ſed ſpecialẽ quoque rationem habet*. f Quartus eſtcaſus, cùm ſtatu tum aliquam pœnam, aut odium cõtinerety: tunc enim ex generalitate rubricæ non eſſe ſeruit, ideo rerũ cre- ditarũ titulũ præmi- ſit. Omnes enim cõ- tractus quos alienã extendendum: quod Corn. ex facto reſpon- dit,& Iaſon quoq; ſentita. Quintus eſt, cùm 20 40⁰ 50 60 rubrica ipſa ex ſe authentica non eſſet, fut in rubricis Decretorum b: uelaliter de fide aut autoritate eius dubitaret᷑: ſolent enim quan- doque ab ipſis ſtudioſis fieri, ut facilius repe- riant quid quoq; in loco uelint. Nam& qui Biblijs& Euangelijs ſingulis capitibus ſunt præpoſiti tituli, huiuſmodi fuiſſe ex græcis codicibus apparet. Idemq́; in opere Tranquil li factum fuiſſe conſtat. Sanè huiuſmodititu- los in ſingulas leges fieripoſſe, dubium non eſt, quod Iuſtinianus axνᷣνέαι appellauit, nos Summaria dicimus. a T Quoniamigitur.) Argumentatur Iu reconſultus, propoſitione, quam maiorẽ ſeu Pr:xꝙ ocant, omiſſa, quòd ex ſe nota ſatis ſit: fea eſt, ut ſpecies cognoſcatur, prius gene ris nomen noſci oportet d. Sed hic de certi cæ terisq; cõdictionibus, quæ ad res creditas per tinent, tractatur: hæc eſt adſumprio, ſeu mi- nor. Sequitur concluſio, quæ etiam comple- xio dicitur:Ergo de rebus ipſis,&de creden- di uerbo prius eſt dicendum. Sic enim inte- ger ſyllogiſmus eſt, quo Dialectici utuntur: cui ſi quid demas, f.σαννυφρμκμρμα dicitur: eſt enim id argumentum, ex uno adſumpto conclu- dens:quod Oratoris, Iureconſultiq; propriũ eſt. Sed quid de teſtimonijs dicendum eſt? Et primo: fquid ſi teſtis de aliqua propoſitione ſpeciali loquatur, an interrogari poterit, ut ea in genere declaret: Verbi gratia: dixit Ti- tium mutuauiſſe, an poſsit interrogari, quid ſit mutuũ? Et Bartolus, quem cæteri ſequun tur, poſſe cenſuite: tnon quòd ideo teneatur teſtis definitionem iuris referret, ſed ſimpli- citer per uerba facti declarare, quemadmo- dum ipſe intelligit mutuums:hoc eſt, mutui demonſtrationem facere, non definitionem. Non enim poteſt de ſpeciali mutuo quis te- ſtimonium dicere, niſi ſciat quid in genere mutuum ſit. Qua ratione& quſde fama, de conſuetudine, de inſtitutione, de poſſeſsio- ne, de notorio, de artifice atteſtatur, interro- gari poterit quid ſit fama, quid huiuſmodi, quod pluribus reſponſis traditum extat' de- bebitqʒ referre ille, non harum rerum defini- tionem, ſed typum quendam& deſcriptionẽ: ita ut ſi dicat, talem bonæ famæ uirum eſſe, pPoſsit de contrario interrogari, quid ſit mala Ggg 5 Rubr nego. ne mil. lib. xij t Gl. I fi. C. de iu riſd. om. iud. u I. j. ubi gl. C. ne ruſt. lib. xij. x l.adigere.§. ⸗ uis. de iur. pat. 15 Arg. lin teſta- mento.de cõd. & demonſt. ⁊ Cor. conſ. 217 col.4. in i. 16 a Arg.1.ij. de li- ber.& poch. 5 3. J. 9. c. quar- tæ. ubi gl. Ar- chid. 9. diſtin. quis neſciat. c l.ij. d. hoc ait. C. de uete. uur. enucl. 17 d I. j. de inſti.& iur. gl. rubr.C. de pact. 18 19 e c. præſentium. g.te ſtes. de teſi bus. in 6. gl. l. teſti. C. de te⸗ 20 ſübus. f Bart. l.j. C. de uſuris. gl. qui teſtamen to. d.fi. ubi Bar tol. de teſta. h Alex. conſ. 29. col.A.& ¹50. col. 5. in 5. De⸗ ci. con ſil. 105, Moder. hic. 21 a Alex. l. de æta⸗ te. f. de min.ad Bart. bl j in fi. de dot. præleg. Bart. l. de ætate. col. 5. de minor. 22 c Arg. gloſſc.ij. uerb.rationabi li. de cõfrſſ. in ſexio. 23 d Gl.l. cõtinuus. §. cum quis. de uerb. obl. 24. e l.iij.§. Nerati- us. de acq. poſ. f l. ſemel. ubi Bar tol. de re milit. lib. xij. gl. iij.§. tu ma- gis. ff. de teſtb. 25 h Arg.lj. in prĩ. C. de rei ux. ac. i l. pen. de quæ- ſto. Alex. con- fil. 5. in 1. k l. ſolam. ubi no ta. C. de teſtib. 1 Bart. d. l. de æ- tate. ml. non ad ea. ff. de cond.& de monſt. n Arg. c. ci tu. de teſtib. 0 d. I. qui tecta- mẽto.. fi. 26 p Gl l.ſipulatio iſta..hæc quo que. de 27 uerb. oblig. 576 fama: ſi noctu quid factum dixerit, quid ſit lux*. †˙Si tamen de re quis atteſtetur, quæ ex ſe clara apertaq; ſit, fruſtra ab eo alia demon- ſtratio exquireturd. Idem ſi ex prius dictis de rænderetur, rem ab eo rectè intelligis. Idem ſi ex qualitate perſonæ: ut ſi profeſſor medi- cinæ atteſtaretur, ægrum apoplexia periſſe, non eſt operæpreciũ talem interrogari, quid ſit apoplexia, ut Pontanus cenſuit d. cui Ale- xander aduerſatur, fcùm etiam periti quan- doque errent::& qui de peritia artis atteſtan tur, diligentius debeant interrogaril. Ego ue rò hac in re plurimũ iudicis arbitrio tribuen- dum exiſtimauerims. † Sed quid ſi hic teſtis interrogatus, non rectè reſponderit-Et ſi in- terrogari non debuit, ſuſtineri teſtimonium eius aliqui cenſuerunt. ſInterrogatio enim, quæ fieri nõ debuit, nemini præiudicati. Sed tamen receptius eſt, uitiari teſtimonium, ſi- cut cùm bonam rationem non adducit t, niſi aliqua interpretatione ſuſtineri poſsit: ut quia rem ſemel rectè declararit, deinde ite- rum interrogatus reſponderit, neſcio, intel- ligetur aliter quàm ſuprà dixerit!:& hoc ne ſibi incontinenti aduerſari uideatur r. fSed & ſi uerba interrogationis probabiliter ad ius referri poterãt: ut ſi interrogatus ſit, quid ſit ſtipulatio:ſi reſpõderit, neſcio, uidetur de definitione iuris ienſiſſe:& ideo teſtationem quæ prius factum ipſum adfirmauerit, non uitiarin. qua tamen in re uidetur Socinus diſ- ſentire, tanquam imputandum ſit teſti, qui ea uerba ſecundum facti demonſtrationem non acceperit, ut qui ſcire debuerit, non de iure, ſed de facto interrogari teſtes o. Ego ex qualitate perſonæ dijudicandum cenſeo: ut ſi talis ſit, qui ueriſimiliter ſciret, quemadmo dum de facto contraheretur ſtipulatio, cùm dixerit neſcire ſe, credatur de definitione iu- ris intellexiſſer. fQuod in dubio in nomini- bus iuris gentiũ exiſtimandum eſt, quæ uul- gò ab omnibus, quatenus ad factum perti- nent, intelliguntur. † Cæterum& ſi in de- ſcriptione rei erret teſtis in uerbo legali, dum q kiiij. de lega.j. rectè de effectu loquatur, ſatis eſt: ut ſi Se- r Iaſ. auth. nouiſ natuſconſultum Valerianum pro Velleiano ſima. col. 7. C. de inoffi. teſta. 5c. ſicut. de teſti. l. eos. ubi 28 Bart. de falſ. t Bar. l. ſi quis in graui.§. j. ad Sylla. u Klex. l. ſcien⸗ dum. de uerb. obiig. x d. c. ſicut. de te ſub. not. c. pertuas. de pro bat. I. diuuss. de in inte. reſt. 29 ⁊l. peregrè. de ac quir. poſſ. dixerit: quod& in Notario proditum eſt. Idem putauerim ſi ex interuallo poſt atteſta- tionem interrogatus, male reſpondeat, fnon uitiabitur primum dictum, ex quo ius parti quæſitũ eſts, ne facile teſtes ſubornati, quod ſemeladfirmauerint, interuertant, iusue par tis perimant: quod& in notario Alexander rectè defenditu. Præſumit enim lex aduerſus ſecundam hanc atteſtationem:& priorem, cùm adhucintegra erat, approbatv, Priori igi tur præſumptioni, tanquam efficaciori, ſtan- dum eſt Y:quod& tandem Decius hic alia ra- tione, ſed friuola probat, cùm& ex interual- lo notarius potuerit ueræ expoſitionis obli- uiſci, quam tempore celebrati cõtractus me- moriter teneret*. Secundo dubitatur: f Quid ſiteſtis maiorem propoſitionem omittat? ut quia pro teſtimonio dixerit, Titium eſſe diui D. And. Alciati num poteſtn. uel de exiſtimatione alicuius, quæ ex bonis moribus oriturn. Idem dicen- dum cùm de eo agitur, quod ſpecialem fidẽ non requirit, ſed in genere probari fufficit: hæc enim facilius ad notitiam uicinorũ per- ueniunt: ut ſi probandum ſit, aliquem eſſe uſurarium, hæreticum, uenatorem, aleato- rem,& ſi qua ſimiliao. Sed& qualitas ipſius 40 teſtis perpendenda erit. Quid enim, ſi uici- nus uel côſanguineus quidẽ ſit, ſed qui nun- quam cum eo cõuerſari conſueuiſſete: Quid ſi abſens diutius fuiſſet a? uel tali ægritudine adfectus, ut ueriſimiliter non potuerit de ea re inſtruir? Quid ſi nuper in eam uiciniam cõmigraſſet? non enim eſt ueriſimile, talem q iam negocia proximi uicini explorata habuiſ ſes. Intelligetur ergo concluſio hæc in uici- no, uel coniuncto qui familiaris ſit,& ueriſi⸗ zo militer conſcius. fPerpendenda quoque qua litas adſertionis erit: nam quid ſiteſtis nega- tionem aliquã propoſuerit niſi talis ſit, quæ in notitiam uicinorum uel coniunctorum ſo leat peruenire“. Nam agnato quoque proxt- mo temerè non creditur, qui ſimpliciter ne- get factum eſſe teſtamentum: ſed diſcuſsio/ ne aliqua opus eſt x.tPoſtremò rem quoque ipſam iudex perpendet, momentaneo actu, an ſucceſsiuo explicari potuerit. Quæ enim so momento temporis, uel domiſſecretò ſolent ..—„ ui V. tranſigi, in aliorũ notitiam non perueniut: 8 D . 77 quod Caſtrenſis hĩc traditS&c ut breuiterii3 niamus, ex ſignis& coniecturis uel intende- tur legis pręſumptio, uel minuetur: unde b5 Plunt 577 Ake . i, tem, uel prudentem uirum, uel bonæ condi- 2 lruumd V tionis: deinde de cauſa ſcientiæ interrogatus 4lennißa 4 cruiu reſponderit, ſcio, quia ſum eius conſangui⸗ pe odu runi neus, uel uicinus: an faciat fideme omittſt e- ſha: 7 mciuc nim maiorem propoſitionem, quæ eſt, fcon⸗ 30 ine 4 3 iirebp ſanguineum præſumi ſcire res conſangui- clen un Lezgul neiꝰ, ſicut uicinum res uicini b. Et receptaeſt gl ſuma 1 1' ralongid ſententia, his uerbis ſatis probari ſigna, unde t-Cdés ſei Länrrg legis præſumptio oriri poſsit, quæ proueri- ut"⁶. 1 ciubd Me ꝛ0 tate habeture: eius enim atteſtationem, qui àlſolm ciin ormuten ſcire ſe dixerit, iam conſtat eſſe perfectam¹. †. n fa Lagü Sed quia interrogatus, rationem ſubijcerete 3 Thuf laakgchu netur, ipſeq; prælumptiuam ſolùm ſubiece- flun umſkac rit, quia uicinus: tametſi imperfecta ui uerbo ia?““9 ruimütttr rum uideatur, tlex ſupplete, præſumitq; uici, 3i tnsas 27 h nroaſe num eius rei notitiam habuiſſe, iungiturq; le m depra Wrulm, gis præſumptio ipſiatteſtationi, ut ueritas ta anii 5 ignq lis fuiſſe credatur: idq; fidei faciẽ dæ ſatis eſtt.& cnfſum 7 di rb p Quapropter in caſibus, in quibus lex præſu’ itrir dn- 4 nezs 20 mit in uicino uel coniuncto ſcientiam, con⸗ ETcεd. an d denn 4 hnecgnctaa=—1IbScolde cluſio hæc ſolum procedet: ſ& cùm præſum ν heis. Fustlee ptio ex ueriſimilibus ſignis oriaturs, ſmultũ 3 glt⸗ dn(tubic in hoc poterit arbitrium iudicis, qui diſcer- Thglas aud Clui nat, an de re agatur, quæ ut plurimum uici⸗ taalitan uf idh nis uel cõiunctis nota ſitu: qualis eſt, an quis auena. ſir- 5 luin 5 ſit iuuenis uel ſenex, an quis ſit mortuus ian pei- ſilul 3 lnaehs infirmus*, an quis ſit filius! item diſcernat, à Daluſi ſen ühenu 3 de an de re agatur, cuius ueritas ſenſu corpora- inſ. enut zi Pean li percipi liquidò non poſsit: in his enim faci llſiuciacn 88 z0 lius admittetur hæc ratio: ut cùm quis atteſta iempr. ugt ws, qlolun , 1 3 17. lie⸗ m Rall paxx Made ni cum conſe tur de diuitijs, in quibus clàm ſubeſſe æs alie-— tr ponaabrærorb di gots ipliade an Wuer recent c.poftaas e cd. itagkermd iu oGlloani übcedoadue gfiaeteſu ie vinnt tieo tuslcöurn a täggiclamida culam C.dee Naci pi das— h. mlcpum autor Ani vniſor Vin itruunabs m p gechſlin aieunr faphe uufp tiitngemhe cundanit dagineiszacret hu 4„ lenngum entun C] i 5. „ 1 6 4 5 ſunn rec cliijKch naa b entur aute hent ur doinparinu ⸗lguaſis alremtlhle uno, Sfln muloni labeb mit. ſe mhetbesdien, tlSſum⸗ Remr aunen ſt wniaiae ax eguch e ſauhi dn dge 3 lücte rd 4 Punr l, quonu 5 1 des wnnemnm „ Al 3 junias e muül celebri aktuge i tanice r Barollif Na ſönlr im es Kuütgu b tkann daen unmi 36 ufte. R Wdſe 14.9ℳ gr venmmi Kduut ) Bd. 4/„ nei Thrs 922 S Alalh Ln clʒ lene ägbe be driat . ut d 1 lum diun eeind a lii.§.tu ma munlma gudeteſtb. ⸗ t u c. in no⸗ Slap Drecen Arg. c. n atisprodardt ſhadeteſtib. nn dolsit u Dam. Bal. Lpreſbyte 5* diod, ii. in fin. C. de enepiſ S cler ertecn Gll. i.§.ijfn. übifen, uerſ. ſi leuior. iq; fideihci 4 n kcläce ſacuch rjjC. de adult. aen gudaslae cadferte. de uncto ſcientiam, in preſump. doceder ta dimprair l infr deo⸗ 8s lignis onanurem yrig iur. rium tudici, qui irfan 4 »duxut plrimunui 4 i 40 Ota ſiti- onaſi. ota ſits: qualiseſt ulu lijj& jdemi- Nn tmon„01 Tliu. de lit tillus item dicens adt empt. 41 lus verits ſenlu conin 1 fn. deo⸗ on poſsit: inhi elnit ng uur. rario: ut cim qubn 1). C. qelegib. ubus clim ſubelſezsil li.pen. C.de le exiſtimatione qlelt uet. ur. enucl. bus oniur läem dim lSrhis legi- bus. ubi Bal. de atur, quodſpecſilem i’3 ttur, quodlſpecillen ane un erit. Quid enim u zieaa nit. B. n d..ij.§.fl. lfi. 3-- eus quicẽ ſit ſedg C. de iſs qui in 44 20 concluſio hæc b 1 Arg. ciin cano 3 miluaroſi ên nxiꝛ2 djf. naiqures Ali;s fune 1 u Neſton que.1 ef. de 9 ſeub kaog uet. iur. enucl. poſuemt- aummi 45 ueguc eg l. eum guẽ te⸗ ꝗ 01 it: nam 1 C 1 J. iuris. C. qui L, e Cladmitti. erde, mnon Pe, debon. notitiamr,, lbrou on. poſſ. 578 plurimum hac in re Iudicis officio tribuitꝰ. Cæterum& in iure non parum intereſt, an certitudini probatio innitatur, ſan ſoli præ- ſumptioni:& ideo in caſu noſtro, t ſi alij te- ſtes de ueritate affirment, iſtis uicinis uel cõ- ſanguineis præfe- renturb, qui ſola le fidem ſecuti inſtitui- Bühreunneinod mus, complectitur. ſuſtinentur:: 3 Socinus,& Decij Nam(ut libro pri- fratres tradiderũt. ImmnO Celſus ait cre/ Item& ei qui ſolo tali teſte probauerit, ſnon deferetur iuſiuran dum ſupplendæ probationis cauſa, tanquã huiuſmodi teſtimonium omniex parte inte- grum non ſit:. Igitur ſententia talium teſtiũ prætextu lata, nunquam in rem iudicatam tranſit, quin quandocunque certioribus pro bationibus hæ præſumptiuæ elidi poſsinti. Sed& mitius punietur qui talibus probatio- nibus condemnatus fuerits. Verùm ego po- ſteriores hoſce effectus temerè non adtirma- uerim, ſed alibi diſputandos reſeruo. a Celſus ait.) † Locus hicab autoritate Iubentij Celſi eſt, qui Conſul, Prætor, luriſ- conſultus fuit,& publicè de iure reſponden- di habuit poteſtatem. Vnde apparet hic, far- gumentum ab autoritate, in iure ualidum eſ- ſe: quod mirum non eſt in Iureconfultis ue- interpretando iura ſcriptis, commentariòſ- ue faciendo, aduerſus Iuſtiniani edictum cõ- mittuntn, Et ideo non niſi à trecentis annis ci trà quiſquam id auſus fuit. Sed tamen cùm Cenſentur autem hi tanquam iuris teſtes:: & ideo in pari numero, ſicut in teſtibus, com munior erit illa ſententia, quæ grauioris exi- ſtimationis habebit autores?. Ita& in his in- terpretibus dicendum. Quòd ſi grauiores ſu perentur numero, poterit iudex arbitrari, quos ſequi debeat. Hi autem potiſsimùm ſequendi, quorum interpretatio contextui ipſarum legum magis applaudit“ Sed& tra ditum eſt, celebris alicuius reſponſum Iure- conſulti, clientiprodeſſe, ne in expenſis con- demnetur*: cùm temere litigaſſe uideri non poſsit, qui ſummi uiri conſilium, licet infeli- ci euentu, ſequutus eſt. Prodeſt& ne in pœnam incidat, quæ ob ignorantiã iuris con ſtituta ſit⸗:& is enim excuſatione dignus eſt.IAb autoritate quoque Principis ualet In tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 572 argumentum, qui legis condendæ poteſta- tem habet b. Quodadeò uerum eſt, fut etiam priuatorum ſcriptorum fides, ſi à Principe in id approbata ſit, confirmetur. Qua ratione uidemus, in iure noſtro Homerum, Hippo- cratem, Theophra dendi appellatio ge, ſtum, Ciceronem, neralis eſt: ideo ſub Vergilium, quan- hoc titulo prætor& doquein uim legis citari. Sicpontitex de commodato,&de Romanus legem Moſaicam, decre- ta ſanctorum, dicta prophetarum,& huiuſ- modi exempla quandoqueadducit, quæ qui dem legis autoritatem non habent, niſi qua- tenus in id approbata reperiantur ¹, Solet ta- men dici, ſancti alicuius ſcriptoris opinio- nem, quæ autoritate ueteris uel noui teſta- menti roborata ſit, cuicunq; legi, etiam Pon- tificiæ præferendame: quod rectè recentio- res intelligunt, ſcùm de materia peccati tra- ctatur: alias enim leges ipſæ Principum præ ualerenti. † Quapropter in caſibus, quibus Pontifex de iure diuino aliquid limitare po- teſt, eius lex eſſet præferendas: nec quicquã ſanctorum autoritas faceret, qui ea mente non ſcripſerunt, ut dictata ſua uim legis ha- bere uellent. Qua ratione traditum eſt, Inno- centij Papæ quarti cõmentarios prolege ha- bendos non eſſe, cùm non eo animo ipſe ſcri pſerit, ſed ut interpretis ſolùm officio funge- returquod& in regulis, quas Cancellariæ uocant, reſponſum eſti: eas enim Papæ ſo- lùm obſeruari in curia ſuauolunt: niſi quate nus editæ ſub plumbeo ſigillo ſint, quod qui dam ſcripſerunt. fCæterum&ab autoritate ueterum, in ſua cuiuſq; arte legitima eſt pro- batio: quales ſunt qui cõmuni ſtudioſorum calculo per Academias iandiu approbantur: ut Hippocrates Galenusq; medicis!¹: Plato & Ariſtoteles philoſophism: Liuius, Sallu- ſtius, Tacitus, hiſtoricisn: Cicero,& Vergi- lius humanitatis profeſſoribus o. ldemq; de uetuſtis Chronicis Doctores hic ſentiunte, & libris, qui in prouinciarum archiuijs fide- liter conſeruati ſunt a. In quibus tamen om- nibus iudicio opus eſt: fquia pleraque uetu- ſtatis per imperitos uel adulatores corrupta ſunt. Sed& monim entis ſeu lapidum inſcri- ptionibus fidem adhiberi conſtat:: quia ſole- bant plerunque antiqui titulos ſuos illis in- ſcribere?. Vnde ex tabulis marmoreis in ædi cula aliqua repoſitis, receptum eſt ius patro- natus probarit: ſicut& eius dedicationem, aut dedicationis legem“. Quod& ad gentili- tia inſignia protrahendũ eſt, quæ quis tem- plis, uel altarium ornamentis affigit: tametſi plerique non tam religionis, quam ambitio- nis cauſa id faciant: quo caſu præſentem lau- dem pro diuinæ remunerationis ſpe paciſci uidentur Y. †Sed quid in teſte, qui rationem dicti ſui ab autoritate ſumat? Et regulariter traditum eſt, non probare⸗: quia uidetur hu- iuſmodi teſtimonium de auditu eſſe?,&, ut Ggg 2 48 5 I j. de conſtitu. prin.l. fi. C. de legib. C 16. 20. diſt. per totum. d Gl. c. nõ licet. 10. diſt. Feli. c. j. de præſump. e Gl. c. de libel⸗ lis. 12. diſt. f Gl. Ij. C. ſiut ſe ab hæred. g24. q. 1. c. ſunt quida. Doct. c. quæ in eccleſ. de conſtit. h Innocen. c. per tuas. de ſimon. i Ancha. conſil. 267. Card. 99 49 k Franciſ. Paui⸗ 50 nus in præ- lu. gl. extraua. Ioan. xxij. I I. ſeptimo. 5. de ſtatu ho. ml. j. de nund. J. ſi pater. de ſol. n l. in quæſtioni- bus. ad l. Iuliæ maieſt. d. l. j. de 51 offi. quaſt. o I. Cicero. ff de pœn. l. in tan- tum. in fi. de re 52 rum diuij. p Gl.in.hæc au tem tria. in pro œm. fforum. ql.immunitates. de agri.& cen ſi. lib. xj. 53 r l. monumento⸗ rum. C.de reli. 54 5 labſit. C. de pri uil. domus aug. 1ib. xj. t Bal. conſil.310 in 5. uol. ul Io. And. rubr. de cõſecn eccl. x Feli.c. tertio lo co. colu. ij. de probat. „ Domin. 45. di ſün c. duæ. An cha. conſil. 113 X.teſtium. C. de 55 teſßtb. a Gl.§. ſi uerò ab ſunt. uerb. uide re. de hære.& falc. 56 a Spec.in tit. de teſtib. uerſ.teſti moniuuero. de audit. col. 26. 5 I. ſi arbiter. de probat. l.ij.§. idem Labeo.ij. fr de aqᷓ. plar. c c.licet uniuer- ſis. de teſtib. 580 Plautus ait, Pluris eſt teſtis oculatus unus, quàm auriti decem. In caſibus igitur, quibus auriti teſtes ſufficiunt, probabit“: tut in ijs quæ poſt hominũ memoriam facta eſſe pro- ponuntur b: uel cùm de probatione cognatio nis matrimonij im pediendi gratia a- gitur. Inducet& eneraliter talis te is auritus pręſum ptionem ſeu conie cturã potius quan dam, quæ alijs probationibus adminiculet“: pignore edixit · Nam cuicunq; rei“ adſen-/ tiamus, alienã fidem ſecuti, mox recepturi 57 quam aliqui cenſuerũt tantæ efficaciæ eſſe, d Arch. 22. q.9. c. hoc uidetur. e Rom. ſin.;43. f Bart. l. admo- nendi. col.iij. ĩ tit. j. g Arg.l. ſiprius. de no. op.nun. h Bart. l. de mi- nor. col fin. de quæſt. i I. iubemus. C. de teſta. k l. ſed ſi quis ex. quemad. teſta. ape. ĩ Felin.c.præte- rea.de teſt. co. m. j. C. de mad. princ.§. eos. auth. de colla. n l. pactũ qd bo na. C.de pact. 58 0 l ſi ita. de cõd. & dem. Auth. ſi quis in aliq. C. de eden. p. auth. ſi quis in aliq. ꝗ Lfi. C. de fid. in ſtru. l. ſi quisex arg.§. fin. 5. de eden. 59 r Feli. c. ſicut. j. col. de re iud. 60 s I. ſicut.. fin. C. de fid. inſtr. t c.cum olim.de priuile. Alex. cõ ſil.196. in ꝛ u l. fi. C. de edic. diui Adri. toll. x 9. ſi quis. auth. de inſtru. caut. E fide. „ Auth. ut præ- po. no. c. quo- niam. de prob. ut onus probandi in aduerſariũ transferat: quod ego non ſatis probo: quia non conſtat hanc eſſe præſumptionem legis, ſed potius ſimplicem coniecturam, quæ nutantem ani- mum iudicis inclinare poſsit:, nõ autem tan tum præiudicium parti facere?: alioqui& fa- ma onus probandi in aduerſarium transfer- ret, quod tamen regulariter uerum non eſt!. Cæterum dð fidem faciet is teſtis, cùm à pro- pria autoritate præſidium ſumit: ut ſi inter- rogatus, quomodo ſciat mutuum celebratũ fuiſſe, reſpondeat ſcio, quia uidi ſchedulam à me tunc ſcriptam, unde ea res mihi ad memo riam reducta eſtt. quod adeò uerum eſt ut pa rum referat, etiam ſi chartula manu eum te- ſtem producentis ſcripta eſt: non enim ideo præſumetur fubornatus teſtis: quod Rofre- dus libello ad Senatuſconſultum Libonianũ cenſuiti. Sed quid ſi dicti rationem, teſtis ex generali& publica autoritate adferat? ut ſi CHRISTVM ſub Auguſto Cæſare natum atteſtaretur, addita ratione, quia id ex Euan- elijs liquidò conſtat. Bartolus negat fidem 5n ſed Euangelia ipſa exhibendan. Ego id ſpeciale eſſe in mandatis Principum ſcio, ut abſq; ſcripturæ exhibitione fidem nullam faciant“: unde arbitror talem teſtem, cùm& optimam& euidentiſſimam rationem addu- cat, fidem facere. Non tamen negauerim, ſi adfirmetur quicquam in Euangelijs, de hoc non eſſe exhibendam ſcripturam, tuncq́; ex ſcriptura magis quàm ex atteſtatione oriri probationemo. Idemq́; in alijs publicis do- cumentis dicendum fut ſi quis in contractus teſtimonio dixerit, ſe ſcire, quia publicũ hac de re documentum perſpexerit, non proba- bit, niſi exhibito inſtrumentor, uel niſi pro- betur ipſius documenti amiſsio a: fquo caſu quibuſdam accedentibus qualitatibus, po- teſt tenor inſtrumenti probari:ex cuius pro- batione lex præſumit, ita rem ſe habuiſſe:. In primis enim oportet documentum citra cul- pam hoſce teſtes producentis amiſſum eſſe?. oportet teſtes non ſolùm tenoris meminiſſe, ſed etiam uiros peritos, induſtriosq; eſſe, qui potuerint ſcripturæ fidẽ agnoſcere: ut quia uiderint in eo nihil ſolennium deeſſe, nullo uitio chartæ fidem uacillaſſe“u. notarij manũ agnoſcant, diei& temporis memoriam te- neanty:& id enim ſubſtantiam reſpicit, ut ſal D. And. Alciati 10 20 4⁰ 581 ua ſit redarguendi facultas*. Qusd ſiquic horũ deſit, fides imminuitur. Non tamen puͦ tauerim hanc qualitatem probandam, Aal ſint periti: ſed ſatis eſt, ſi iudici uel ex interro gationibus, uel aliter de qualitate perſonarũ quomodocunque quid ex hoc contra⸗- appareatꝰ. ctu, credere dicimur. a INam cuicun Rei quoq; uerbũ, ut dus rei.) Ex his generale, Pratorait, Werbiaclnoritloo Se. ctores,ſ q́d ex deli- cto debeatur, pro- priè rei creditæ appellatione nõ cõprændi. s enim cui debet᷑, delinquẽtis fidem ſecutus nõ eſt. Creditorem tamen ex communi uſu lo- quendi dici, ex Butrigarij ſententia commu,- niter receptũ eſt v. Sed Fulgoſius, Salicetus, Pontanus hanc differentiam inter rem credi tam& creditorem non probant“, quibus& nos aſſentimur. Cùm enim& creditor& cre ditum à uerbo Credere formentur, quod de unius proprietate dicitur, de alio quoque di- ci debet:tquia& hæc Topicorum regula eſt, utaà coniugatis probabilis ſit locusꝰ, quod Ci cero ad TVrebatiũ ſcribit, ut meritò hanc ſen- tentiam tutiorem eſſe Alexander cenſuerit: quia quoties aliquid immutatur, id quoque immutatum cenſetur, quod gradatim conſe quitur?. Et hinc diſputat Pontanus: An mo- ratoria dilatione aduerſus creditores alicui conceſſa, id quoq́;differatur, quod ex delicto debitũ ſit:& concludit differri, ut priuilegiũ Principis latè intelligatur t. Quod procede- ret, ſi de præiudicio concedentis tantùmage returs: uel aliàs nulli fieret præiudicium, ut cùm de redimendo captiuo agitur. Meritò igitur Cyni, Gulielmiq́; receptior eſt ſenten- tia:tquia difficilius quiſque aduerſus creci- tores ex delicto priuilegium impetrat, quàm aduerſus eos, quibus ex contractu debeti. Nam& ſi quis poſt priuilegium deliquerit, eo non adiuuatur: ut ueriſimile ſit idem eſ- ſe, ſi ante priuilegium peccauerit. Nec ob- ſtat quòd talis ex cõmuni loquendi uſu cre- ditor dicatur,& ſic uerba priuilegij pro de- bitore ſint: quia ego non tam ex communi uſu, quàm ex lata ſignificatione id eſſe arbi- tror: lex enim ait, creditoris loco eſſev. Vn- de ut demus eam ſignificationẽ edicto, quod Caius, VIpianusq́; interpretabantur, conue nire“n, ſicut& alijs quibuſdam iuris commu- nis locis o: non idcirco ſequitur, ut idem ſit in priuilegij huius ſenſu, t quod ſtrictius acci- piendum eſtv. Sed& non abſimilis eſt hæſita tio, tquid in eo quod ex legato uel fideicom- miſſo debetur? Et hic magis propriè credito- rem eſſe dicendum eſt: quia hæres adeundo, quaſi contrahere cum legatarijs uidetur& ideo illi aliquo modo eius fidem ſequuti cen- ſentur. Nam& teſtator ipſe fidem hæredis ſequutus eſt, unde& fideicommiſsi eſt no- men“. Repræſentat autem in eaparte teſtato rem ipſum legatarius s. Satis igitur eſt utcre-/ ditor quis dicatur, quòd fidem alterius ſecu⸗ tus d 1 9 1 uodc un 1 4 uwvetoll aufr uurunſn al 4— nin deuſf at ſodtants 15 clecã Uncn 4 69 bekt derot! ahe alaes grumoknoh it deckà o)f, gertt.de cn ulj lid rin. Alclen n. raral T, Ii 62 Mn e. dlleo tat G ad 2 4 ltomaem voce f lfin kean an meaudiplem ſlpc. nendlionech drrradtuice „e cnttomlisp. g1Imena inuic ne guitänh. ürue lü üiu pub. ſa Pllteus non uſteſen i wpprie c 1.99. a dmmniterinter i lſcaſiage⸗ dnt imiaulget Vip ke ſuaßt a digrdltng 7 alſe 9 — Ahecndiione,, uiindleeae, c, dhra n lmqaldi d e us lrem beurcrecitores 3 nanoquendi meinellgunr, u arbicls ühin! t has demülintali Laima aeun dinterci l Gamae tahuieſe dum deire dellentsopin nlſeian ädconnaan, i ten rperepoſit. nalautese nt Necepuu Clſch. 4. nlateme, Ut olreſcnpit ſec pagi ba üns ſitlepm deleii maelig n un dü 64 ſan 8 Donio, bcertuni ee i alonemju 6z atn ast ineimheüin alli⸗ a nen alum ſdcd „ ex que rieii ultio , 64 1. uiobeſt 7 in poſſca d9 dlodr..N „hrscs dena nn allun nanlpp „Itentss ſem iiass dn— 1nisf amdaldd Jfruſe trafüblegi deucön taui„eLo. Naliog unelld ſit eätun, 66 d 67 dcl Pparegn eat? nur. d N Wfarere⸗ e 3 Quir poſſ. rand lſtis cui. 9. Ela cun ius.de ſolut. uni ui ſipererwrẽ. dla con deiuriſ om. iu. dalieLfS.juerſtli- emn centia uerò. C. Udun qe iur. delibe.l ditorg guoties deſe tor 3 r para. 9 „dlod- cum lege. de eralo gloglei teſt.Bal. C. bab Uremmnai de iur. aur anu dabi Sſttlocus odil lormm. dit ui merito hanct Lcödttiondles. Se Alennderciti lſegf deur id immurauu itqun ſenf. dur, quod gracatmen Bart.. 2. Dut 1,,, Bart. l. Llclls. putrbonnnurann) rueſtuand duerſus crediotes in leg⸗ ij iifferarur,qpodexdeid, J.ij rcpponſ. udit differn, upriltti qedonat. lligaturl. Quodprcc Idebitor. de oconcedentistanung ucrbiſig. alli fieret preiudtimi de 2§.j. de .„ 0. captiuo agitut Net Imiq; receptoreſ Gſt n d.creditores squiſqueaduerlus ci ullegium impetras qoi 8 Ae bus ex contradu c& t priuilegium delche 4 ut veriimicſititeè F. ex condiio- uI Necd' nali. Inſhit, de m peccauerit Necii mali. Inſtt. Wmper b, 6lg. ruſäcch uer ömuni loqvendiuu uerba pnulegjpnä, wonon nmexums 5. 9 eatl 8 igni ficatione ide„ Glij. in pri. crediioris locveſt: cod. ſicniontaitid 8 ſ antol,C 4 interpretabzh; Al de qonat. „ 6 IuI 1I 1 rlund en u- itur uuideml n in 3 lcd ſeni tricisat depadh 3 nſun mibee⸗- 2 velſelue Soci confil.a5. ged in tertio. b e deuni Dd. Gallus 6. deſtequu hr 1 teun frſitan. delb. 5, um legat 1 rquuis E poſthu. do eius fitem ad Aldehlor. ator ip Kict eſtatol bi a i 71 gnt ſe ſidem 73 58² tus ſit uel uerè, uel legis interpretatione:: tfſi- cut uera& propria poſſeſsio illa dicitur, quæ legis cõmento transfertur b.ſquod S&in quæ- ſtione ceſsionarij, infrà ſentiunt Doctores: fortiusqʒ cenſuerim,& hoc caſu propriè rem creditam dicic, quod Salicetus& Fulgoſius tradiderunt. Nam& infrà huic titulo ſubij- citur de condictione indebiti, ſttanquam&il le tractatus ad res creditas pertineat:& tamẽ qui indebitum ſoluit, uerè fidem accipientis non ſequitur, imò erratu. Nec me mouet, quòd quandoque uidemus cõſtitui differen tiam inter legatarios,& cæteros creditorese: quia& ſæpe uidemus, ſpeciem aliquam di- uerſo iure a genere, uel ab eiuſdem generis alia ſpecie ſepararii, nec tamẽ ſequitur, quin propriè ſpecies ſuo generi inſit: uideturq; hæc ſententia hodie receptior eſſe. Sed rur- ſus dubitatur, fquid in creditore conditiona- li? Et uidetur non eſſe propriè creditorem: uia mox non eſt recepturus, ut hic dicitur. Quid enim ſi conditio non eueniate Item quia lex non ſimpliciter creditorem, ſed con ditionalem uocats:ea autem adiectio impro- priè creditorem dici indicat“: quod maximè in conditione dicendum, quæ proprietatem contractus uidetur mutare. tf Vnde donatio conditionalis propriè non eſt donatioi. Item, quia id ab inuito extorqueri non poteſt, Er- go ſi reus non eſt debitor, nec ipſe credi- tor propriè dicendus eſt. Et ita cenſent hic cõmuniter interpretes. Sed pro diuerſa ſen- tentia urget Vlpiani reſponſum, contractus àlegatis diſtinguens,& in contractu, penden te conditione, creditorem eſſe affirmansl. ldemq; alibi, hos quibus ſub conditione de- betur, creditores accipi ait“: quod qui ex cõ- muni loquendi uſu, non autem ex proprie- tate intelligunt, uim uerbis legis faciunt,& in tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 (ut Picus ait) in bicipiti Parnaſſo ſomniant. 40 Nam niſi in tali ius crediti firmũ eſſet, tranſ- mitti in hæredem utique non poſſetu. Nec lex noſtra huic ſententiæ aduerſatur, quæ ad aſſentientis opinionem refertur, ut mox, per fecto contractu, credat fore, ut quandoque recipere poſsit.tParticipiũ enim futuri tem- poris, Recepturus, ad animi quandam uo- luntatemo, ut Valla exiſtimauit, refertur. Nec uerum eſt, ex conditione proprietatem mutari, niſi eiuſmodi ſit, quæ ſubſtantiæ con tractus aduerſetur, ut in donatione dici- musb: Donatio enim executionis, quæ per translationem iuris fit, nomen eſt, quæ à con ditione impeditur:ſecus ſi à conuentione no men aſſumpſiſſeta. † Nam quoties adiecta qualitas definitioni nõ aduerſatur, nihil pro- prietati obeſt. Vnde ſoror uterina, propriè eſt ſoror: pronepos, proauus, propriè ne- potis, aut aui appellatione comprænditurꝰ. Et ut demus reum ipſum propriè debitorem non eſſe:,(quod tamen non niſi argumento a contrario legis ſenſu colligitur) non ſequi- tur quin alius ſit propriè creditor, ſquia ar- gumentum aà correlatiuis ad ſenſum reſpicit, 50 60 583 non ad uocis proprietatem: quod& Ale- xander hic ſentire uidetur“. Vnde nihilrepu gnat, reum impropriè debitorem dici, alium uerò propriè creditorem eſſe: non enim de- finitur debitor quis eſſe, cuius fidem quis ſe- quutus eſt. Vnde apparet, quod aduim uer- bi attinet, non eſſe correlatiua hæc, cùm cor- relatiuas definitiones non habeant. Sed ſa- tius denique eſt ſic diſtinguere, ut ſi de effe- ctu exactionis loquamur, talis propriè non ſit creditorꝰ:&ita communem ſententiam de fendamus. Si uerò de forma, uel ſolennitate contractus tractetur, ſecus ſit, ut Decius re- cte ait: dicitur enim tunc proprie creditum ſubeſſeY. Idem ſi de materia agatur, quæ pro- miſcuè tam conditionali, quàm puro credi- tori conueniat⸗. Idem ſi conditio talis fit, quæ exceptionem perpetuam non inducat, ut in fideiuſſore infrà dicemus: uel ea condi- tio omnino ſit euentura“, quod Romanus hic ſenſitb. Quapropter idem generaliter in creditore in diem dicendum eſſet: certum e- nim eſt diem euenturam: unde à principio obligatio,& actio oritur. Illud quoque exi- ſtimauerim, poſtquam cõditio euenerit, cen ſeri etiam propriè retrò creditorem fuiſſe, li- cet ſecus ſit in legatis d: quia in eis conditio retrò non trahitur. Sed quid in ceſsionario dicendum? an is propriè creditor ſit? Et re- ceptum eſt, eſſef, Cuùm enim in eum transla- tæ ſint actiones, repræſentat iuris interpre- tione primum creditorems:& ideo in qua- libet diſpoſitione, creditoris appellatione cõ prænderetur, niſi diuerſa legislatoris mens argueretur: ut quia eius rei facta eſſet ceſſio, quæ iure cedi non poſſetꝰ. Nam& ſi lex iu- beat petente creditore, debitorem in carce- rem duci, non ducetur, niſi denunciatum ſit, debitoris ceſsionem factam eſſei, cùm pro- pter ignorantiam nihil imputari poſsit ei, qui non ſolueritt: licet Pontano aliud quan- doque uiſum ſiti quem ego hac in re non ſe- quor. Sed nunquid reus ipſe propriè ceſſio- narij debitor appellabitur? Et Baldus ne- gat“, ſed alij aiunt, quorum ſententia mihi uidetur melior: ab eo enim inuito extorque- ri pecunia poteſt“. Quòd ſi ex parte debito- ris ceſsio facta ſit, tunc Baldi ſententia pro- babilior eſt, ut talis ceſsionarius propriè nõ ſit debitor 0. ĩSed an fideiuſſor propriè debi- tor ſit? Et ferèẽ omnes tradunt eſſe, quia iura eum plerunque appellant debitorem?:& quia uerum eſt, eius fidem ſecutum eſſe cre- ditorem, licet non ſolius. nec beneficium ex- cuſsionis facit ¹, ut ideo minus debitor dica- tur, cùm ex eo perpetua exceptio non oria- turr. Vnde ſæpiſsimè reſponſum eſt, ut qua ratione debitor minoris à tutela reijciturs, eadem& qui fideiuſſor debitoris fuitt. Sed quid ſilege municipum, debitor ex contra- ctu prohibeatur immobilia alienare, an ð& fi- deiuſſorem comprændat eius qui ſoluendo ſit? Et propter rationem legis reſponſum eſt, fideiuſſorem non prohiberi: quod hi Bal⸗ Ggg 3 u Alex. uerſ. nõ obſtat. d. l. de- bitor. x Arg. d. l. debi- tor. „ j. I. ſeq.§. fin. uerb. post nu- ptias. TGl. auth. mino- ris. uerſ. hæc aut. C. qui tut. da. l. in poſeſ⸗ ſionẽ. ubi Bar. j. ex quib. cau. in poſſeß. a l. ſi pupillus.. quæ ſub condi tione. de noua. b Io. And. in Spe culo. in rub. de ceßio. actio. in fin. c Bar..ita ſüpu- latus. 2. quæcſt. de uerb. oblig. d d. l. is cui. e J.j.§. ſerui. ff. ad Sylla. 74 f l. ab Anaſtaſio. uer b. alium cre ditorẽ. C. mad. g I.ij. C. de dona tionib. h I. ſi mulier. 5. ex aſſe. ff. de iu re dot. i Bald.l. per di- uerſ. 10. q. C. mand. k Alcx. cõſil.95. I Rom. cõſ. i4 2 m Bal. l. penul. in prin. C. ad Tre bell. n d.l. debitor. 0l. planè. ubi Bal dus.. fam. er- ciſcundæ. 75 pl.& magis. de ſol. l. bladitus. C. de fideiuſſ. ꝗ Auth. præſen- te. C. de fideiuſ. r a. l. creditores. 5d. auth. mino- ris. t Angel. auth. ut hi qui oblig. in prin. a Alber in ſtatu. quæſt. 179. in prima part. b Inſt. quib. mo. re contrah.ob. c Inſht. de oblig. quæ ex cõſen. d Inſtit. de fide- iuſſ in prin. e l. blanditus. C. de fidciuſſ. 600 1+† G. 2 O HG 11 1² 13 14 15 16 27 18 29 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 3² 584 dus diſputat,& alij probantꝰ. Sed quum fi- deiuſſor debitor ſit, cur in hoc tractatu nihil de fideiuſſoribus dicitur? An, quod Guliel- mus ait, ſub titulo mandati ſatis compræn- ditur? quod Baldus non probat. An, quod ego ſentio, ꝗa ſub hoc titulo Prætor nõ de creditis qui- buſcũque tractat, ſed de rebus? Et ideo omnes contractus hic continentur, qui uelre principaliter contrahunturb, uel con- ſenſu, quorum tamen ſubſtantiam res reſpi- ciat?. At fideiuſſoria obligatio, licet alijs quo que contractibus accedatꝰ, tamen ſolis uer- bis contrahitur“. PAVL. LIB. XXVIII. Ad edictum. Exemplis diſpoſitio non reſtringitur. Verus ſenſus luriſconſ.ſecundum Alciatum. Bartoli ſententia hic reprobatur. Donatio olim contractus innominatus, hodie uerò nominatus. Ex ſolutione non mutatur nomen obligationis, ſed extinguitur. Aduerbium, Quandoq;, interpretatur. An ſpecies deterior facta ſolui poßit in mutuo. ldem reſtituendum, quo pacto intelligendum in libello in conta mutul. An ualeat pactu in mutuo, ut eadem prorſus ſpecies reſtituatur. In contractibus bonæ fidei informatur à pacto aduerſiss natura lia contractus, etiam actio: ſecus ſi ſit ſtricti iuris. Pactum quando contractum reformet uel non. Ex eodem facto diuerſæ ſpecies contractus non oriuntur. Huius regulæ exceptiones quædam. Commodatum quando contrahatur. Commodatum aliquando tranſire in aliam contraclus ſpeciem. Bartoli ſententia improbatur. Explicatio l. Lucius. ff. de donationib. Precar ium cõmodato qua ratione differat. Depoſitum quando contrahatur.. An mercede conſttuta pro cuſtydia, maneat depoſitum. Quoties id agitur ut aliud in ſpecie, idem autem in genere red- datur, præſumi mutuum. Etiamſi in aliquibus con tractus mutetur, di mmodo non in ijs quæ ſubſtantiam& originem reſpiciunt, in reliquis tamen manet firmus. Si id agitur, ut reddatur ſpecies pro ſpecie, qui contractus dican tur celebrati. Quis contractus oriatur, ſi actum ſit, ut pro quantitate detur ſbecies. Mentio precij uenditionem arguit. Cum genus datur pro pecunia, uenditio ficta eſſe dicitur. Venditor ſolum ad rem tradendam tenetur. Pecuniæ uſus,& cur inuenta. In mixtis inſpiciendum quid ueriſimiliter cõtrahentes egerint, & quid principalius in contractu deductum. Contractus poſſe permiſceri. Cum triticum aut ſimile datur pro opera, nõ dicitur locatio, ſed contractus innominatus. Sponſio contractui innominato accedit. vTVVN Iuriſconſultus, qui propriũ genus, differentiasq; mutui hac lege explicare intendit, à proprij declaratione, id eſt, à ſubſtantia incipit: oſtenditq́; in mutuo id agi, ut non eadem ſpecies, ſed idem in ge⸗ nere reddatur. Nam ſi eadem ſpecies redde- retur, cõmodatum aut depoſitum eſſet. quæ luriſconſulti differentia, imperfecta ex Do- ctorum noſtrorum interpretatione eſt, cùm D. And. Alciati 10 20 39 0 50 60 58„ ..— jehh poſsit& alius contractus eſſe, puta pignoris chbun au uel precarij.Poteſt& locationis, aut innomi i nuleig n natus eſſet. Vnde ſequitur, Iuriſconſultũ has PLſ orlnend parteis minimè ſufficienter enumeraſſes: dd 1 lüe bwimn ſanequam indecorum tanto autori fuit. Pi- 11 ehreſ rin g cus hic depoſiti& gl pare 1 1 LEX I1. ocnaut imen⸗ blnr — actam ex- ſunt ſuua. Vtuũ damus empli cauſa arbitra tur. Conſtat autẽ, 1 exemplis diſpoſitionem non reſtringit. Sed bli a 1Wah certè uerba huic expoſitioni reclamant, cùm 9 7hi cali, i exdictione, Alioquin, appareat in uim ſen, an. cll- d tentiæ, non autem exempli proferri. Accur; hoſ faäs 4 ſius ſubaudit ad contextum, uel alius con- enadht t. rnxenne tractus: quæ expoſitio nõ interpretatur, ſed-*⁄ an wlulan 1 nouam legem condit: nec tantum, opinor, li 1 Aadünnend cuit Accurſio. Ego id Iuriſconfultum ſen-; da criunnhe 1 ſiſſe arbitror. Pone, tibi centum aureos mu- ¼0 ltm mmeliteced tuaui, adiecto pacto, ut eoſdem omnino mi- cemd a lundl niuumdi hi redderes: pactio hæc aduerſus mutui ſub-. ümmüun ge ſtantiam eſt,& ideo in alium contractũ illud lau erotastem reformat!. Aut igitur dedi utilitatis tuæ cau⸗ lleamma**1 famtm onüe- ſa,& erit commodatum: aut meæ,& erit de⸗ fn. teenta* enloltmaln poſitum: hi enim contractus proximius mu heanplis*. arſcbqulun tuo accedunt, quàm precarium, aut pignus, fnna fbliocomin aut ſimilia genera. Dixerit aliquis: Atquiplu Juynücontad rimum differunt, cùm in eis dominium non ſgyeciem. transferaturn, in mutuo transferatur. Sed re⸗ mlleui dreuopi dedqu ſpondeo, hoc caſu cùm actum eſt eandem pe apoſii ſun ulbimutuala cuniam reſtitui, ueriſimile eſt non transferri iludidem, dominium: ſicut enim in depoſito cùm agi- gpoleichetian tur tantundem reddi, dominiũ aduerſus con ul denentiarece tractus naturam tranſit: ita in oppoſita pro- n linnaran ſa umuuũeſhc poſitione dicendum, ut in mutuo, cùm tan⸗ iicmimie yubnscontr tundem reſtitui conuentum eſt, nõtranſeatꝰ., olſiſfian ſmevcderetur Quamuis etiamſi cenſeamus dominiũ tranſi gsijſ. iyeyreellet ex re,& in hoc id mutuum à precario, pignore, Ri gaonsnomen, cæterisqh ſimilibus differre: non tamen con- 1 nenimadtu, ſequens erit, quin ſit aut commodatum, aut reinonpoſlund depoſitum: quod legis noſtræ uerba neceſ- mereddldileun ſariò probant: nec enim translatio dominij, e tüdht.Eteace contractui depoſiti repugnatt. Vnde ſi tibi pldr f erf wr guodle ſcyphos dedi,& ſic dominium tranſtuli, ut 4⁹ audkexaiinm eoſdem mihi redderes, commodati eſſe actio„tin cen erctü nem Pomponius ait a, quia in ſpecie res data ꝗ lhaſn agreddicon eſt: ſecus ſi ſcyphos, tanquam argenti cer- frttun hieguapul tum pondus: tunc enim præſcriptis uerbis e Hineprern agitur: apparetq;ʒ in eo reſponſo non de tra- deſoemgane ditione, aut datione dubitari, ſed an actum d deleginann ſit, ut in ſpecie res reſtitueretur, anut certum enado ſingeeesekas n hic Bartoli, aliorumq; 3 ltleeiuſd 4 ententiam probare non poſſum, exiſtiman- ixdeer n tium hoc caſu, contractum eſſe innominatũ, fmrleüa amm cùm do ut des: idq; quorundam iurium at- lahriaa gumento, quæ uel loquuntur, cùm non id rluumth, ü 8 dre agitur ut eadem res detur, ſed ut diuerſa r. In ieprefna 1 kebral btidei ter quos caſus apertiſſimam differentiam lex Gen iläben duie noſtra conſtituit: ut cùm dominium nõ ſpe- ſiuliaui 18 kmile cler cie(quæ functionem in genere recipere poſ- preſrpu ee dunij dänad ſet, de qua loquitur lex noſtra)ſed areæ tranſ i lnpei 5 benn uipecies . 9 1 5. o. fertur, ut in meliorem formam reducta, pro qus 3n 3A ncienküte parte tantum reddaturs: quo caſu, ſiue pro- f 4a uun andusce pter formæ mutationem: ſiue propter Iaaie Nalui Ime dikd ce 2 5 dus elle 4 Deanon coin ider nu neräla 3' bu laſ..ffater. 2. anem donxfuta not. de cõ. ind. plidrofee,i 5d düprofenni a rer 2 u em,u dua 1. 9 84 0 mncerpreruunſe I.C.de donat. errermeraseſuin Ris lunlconfultunſt i usargen end centumauredsm ums dechn d ut eoſdem omninon hec aduerſus mutuilh Doct. Las i — li din alium contradälh, mar. 11. dur dedi utiltati ecn lin reb. de iur. . 1e dot. Alex. l. ſi dum autmex, Aent moram. n Ontractusproximium ſol matr. precartum autpigu nxeritaliquieatun um in eis dominiumaun ntuo transferaur in ſe ſicenios umactum etteniem deleg.. riſimile eſt nontrassſal nim in depoſito cim li, dominiaduerluben Gl. Cyn. Alex. nſit: ita in oppoliayn Deci. n, utin mutuo, cimm wentum eſt nötmanter 5 enſcamus dominiönal Arg'lſe dan ul uum 2 precario pionat h. 9 de ne⸗ diffene: nontumelch, Iiſt quib mo ſit aut commocauma tollitur obli egis n oſtræ uerba leei in prin. enim vanslatioconil ar. 5 ſiuir repugn at. Vuit tid acs poſfſs dominium trnful’l ies commoduleleas ic quiainſpecieſe 7 tanquam ugeli 3 enim pra cripli leti reg in dotem. rel onſo non lli ſ. de iur. dot. lnſtit. qui. mo. re contrah. ob- lig in prin. 6 ne 1 m 1o 42* atur, Cl 1h. oquunl d dioetud9 lcu quid j eo. aiferenäun genele m m 8 586 cedis in re ipſa retentionem, non poteſt cõ- modatum, aut depoſitum rectè dici, meritò contractus innominatus eſt. Sicut& cùm dominium transfertur hac lege, ut inconti- nenti ante ullum receptum commodum red daturb: nam& tũc cõtractus innomi- natus eſt, ut Pur- puratus ait: ſed ir- ritus,& qui pro nullo habetur“, quod Soci- nus arbitratus eſt, cuiaſſentio, niſi reſtitutio ex cauſa alterius contractus fiat. †Idem fuit de iure ueteri in donationibus, quæ ſub mo- do factæ ſunt, ut poſt aliquod tempus ad do- natorem res reuertatur?. Hodie autem ex le- ge Iuſtiniani, hic contractus nominatus eſt, Xactionem pariti: quod&ex aliquorum ſen tentia, in ſpecie ob dotem datam dici poteſt: tametſi receptius ſit, olim quoque fuiſſe no- minatum dotis contractums. Sed hoc caſu, dominium ſpeciei mobilis uidetur ipſo iure retrò transferri': nec talis reſtitutio ad fub- ſtantiam contractus pertinet, ſed ad acciden- tem ſoluti matrimonij cauſam. Iuriſcõſultus autẽ hic loquitur de eo, qui dare debet, id eſt, facto ſuo dominium retrò transferre, idq́; ex propria contractus ſubſtantia. a TSpeciem.) Speciem, id eſt, rem ſeu corpus ¹. Sed quid ſi debitor, qui fortè pecu- nia ſibi mutuata, uel uino aut tritico non e- get, illud idem, quod accepit, reddere uelite Etpoſſe id, etiam creditore inuito, omniũ fe- rè ſententia receptum eſt: quia non ideo mi nus mutuũ eſt, cùm ſatis ſit à principio eius opinionis contrahentes fuiſſe, ut idem in ge- nere redderetur. t Vnde cùm tunc mutuum propriè eſſet, ex ſolutione non mutatur obli gationis nomen, ſed extinguitur. Ex ſucce denti enim actu, quæ ritè facta ſunt, infecta recepturi non ean- nere reddidiſſe uidetur, qui eandem ſpeciem reddidit. Et ea certè ſub illo genere contine- batur, quod Alexander ſcripſit. Necobſtat quòd lex ait, in mutuo quandoq; nobis non eaſdem res reddi0: quę uerba arguũt,& quan doq; reddi,& conſequenter id agi à principio poſſe:quia Fulg& Decius aduerbiũQuan- doq;, interpretantur, non aliqua uice, ſed ali- uo tempore?. Ego eum Inſtitutionũ locum aliter legi in antiquis codicibus ſcio, nempe hoc modo: Et quoniã nobis non eædem res, ſed aliæ eiuſdem naturæ,& qualitatis reddan tur, inde etiam mutuum appellatum eſt&c. qua lectione nihil prorſus obſtat. ſSed quid ſi ea ſpecies deterior facta ſite ut quia moneta illa edicto principis imminuta, uel abolita ſit. Et Alexander Purpuratusq́; non libera- ri ſoluentem, creditore inuito, rectè aiunt d. Nam& illud traditum eſt, ſi pro reſtitutione mutui, alia ſpecies diuerſi generis ex conſen/ ſupartium reddatur, extingui obligationẽ“, nec ideo minus cenſeri à principio fuiſſe mu tuum:quod Bartolus& cæteri hic approba- runt Sed an libellus ſuſtineatur, quo actor in tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 fieri non poſſunt“. Nam& ſatis in eodem ge 40 50 60 587 petierit, eum qui mutuò accepit, condemna- ri, ad idem reſtituendum quod accepite Et ſu ſtineri, Alexander, Socinus, Iaſon, Decius, tradiderunt, arg. legis noſtræ, ut fiat interpre tatio, tanquam idem in genere, non in ſpecie petitum ſit“. Con- trà Purpuratus, ꝗa nimia eſt abuſio, altera ex dictione Idem, altera ex relatiuo Quod: ſolet enim Id, relationem ſpeciei, non autem generis fa- cereu. Ego, ſi reus nihil de libelli obſcuritate obiecerit, priorem ſententiam ueriorem ar- bitror: ſi obiecerit, Purpurato accedo: de- buit enim certior fieri, quid actor peteret*. † Sed nunquid ualeat pactum in mutuo, quòd eadem omnino ſpecies reſtituature Et Accurſius cæteriq; non ualere cenſuerunt, ut ſit mutuum tanquam eius fubſtantię repu gnetY. Reformabit igitur hæc pactio contra- ctum,& actio ex innominato dabitur, ut plerique ſentiunt: uel ex commodato, uel depolito, ut ego ſuprà maluia. Sed cur ſe- cus eſt in Aewofhto⸗ in quo ualet pactum, ut dominium transferatur? Reſpondeo, fcùm depoſitum bonæ fidei ſit, informatur ab e- iuſmodi pacto aduerſus naturalia contra- ctus concepto, non ſolùm contractus, ſed a- ctio b. At in mutuo, quod ſtricti iuris eſt, a- ctio informari non poteſt: unde ſolm ex alio contractu agetur. Idq́ʒ ego uerius arbi- tror, quàm quod Decius tradit, qui nec ex depoſito quidem agi credidit: quæ ſenten- tia aduerſus legis uerba eſt. t Sanè quoties pactum contractui repugnat, diſtinguen- dum eſt, ut ſi ſubſtantiæ repugnet, non ua- leat contractus, ſed in aliam ſpeciem refor- metur, pactumque attendaturò: fiue contra- ctus bonæ fidei ſit“, ſiue ſtricti iuris, qua- lis in caſu noſtro contractus mutui, uel do- natiof: ſiue de iudicio agamus, quod ſtri- cti quidem iuris ſits, ſed bonæ fidei natu- ram imiteturt, ſemper pactum attendimus, etiam ſi actus periret. Vnde& quum quis, Obligo me, inquit, animo non obligandi, nihil agituri. Quòd ſi naturæ Goenraieß re- pugnet, eodem modo ſemper ualet pactum, ſi contractus bonæ fidei eſt, ut actione à dem ſpeciẽ, quã de- contractu informata agi poſsit, ſi ſtricti iu- ris, ut ex eo contractu agatur, uel excipia- tur, quem pactum inducit: quo caſu Do- ctores noſtri intelligi quoque poſſunt. Non procedunt quoque hæc, quoties contra- ctus à uoluntate noſtra pendet: nam pactum in contrarium non ualeret: ut ſi conſtituo procuratorẽ hac lege, ne poſsim eum reuoca ren. Idem in depoſito, quod ad nutum depo- nentis reuocari poteſt, etiã ſi actum ſit, ne re- uocetur. Vnde multò magis idem hoc caſu dicendum fuit, cùm tale pactũ aduerſus ſub- ſtantiam cõtractus eſſet, quæ in libera uolun tate unius conſiſtato. Nam S&tali caſu, ſi extin gui cõtractũ diceremus, adiectio pacti ei no- ceret, cuius cauſa conceptum erat?. Idem Ggg 4 t lſi quis inten- tione. de iudi. u l. ſiue. C. de ne 20. gest. l. eam quam. C.de fi= deicõm. ubi gl. x l.j. de edẽ. laſ. ſed& ſipoſ⸗ ſeſſori. 9. item ſi iurauero. in- ſiati. j. 9 I. cũ manu.§. fin. de contra- hen. empt. ⁊l.fi. de præſcr. uerb. a I. Lucius. l. die. 10 1§. j. l. Publia. 9. j. f. depoſ. bl. in bonæ fidei. C. de paclis. u- bi dixi. c Bart. J. lecta. co lum. fin. j. eod. 11 d d. l. iuris gent. 5. adeò. de pac. e d. l. cũ manu. 5. fi. f l ubi ita. de do nat. cau. mort. g I. quod hæres. j. de eo qdcer- to loc. hl per ſeruli. õ. fi. de uſu& ha bit. i Bart. l. non ſo- lum.§. morte. col.ʒ/. de operis no. nunc. k a. l. Lucius. d. l. die. 1 a. I fin. de præ ſcript. uerb. gl. l.ij. C. de iure emphyt. m Gl c. fi. de pro cur. in 6. uerb. reuocatus. I. ſt quis. in princ. de legat.iij.ubi Bart.. n I. j.§. penult. j. depoſ. o l ſi prrcariò ff de prec. p l. ſi peculi.§. j. ubi Barto. de p.E. leg. a I.j.§.). ſiuſuſ- ꝗ fruct. pet. b L. deteſtatio. co lum. 7. de uer. ſignif. c Bart. auth. in- greßi. C. de ſa⸗ croſan. eccleſ. 12 d I.§. quod ſi rem. depoſ. e J. idemq;.§. ſi quis Titio. in- fra mand. f lj. S. idem Põ- ponius. ff. de- poſiti. 13 g I. certi cõdict. . eo.l. ſi remu- nerãdi. õ. apud Lulia. j. mand. h l. Labeo.iij. de contrah. empt. i l. ſi gratuita. in prin. de præ- ſcript. uerb. kl. fundi. de con trahen. empt. 1 I.ij. C. de pact. inter empt. l. ſi uir. de præſcr. uerb.l. ſi cõue- nit. ff. de reſcĩ. uend. ml. ij.l.interdi. de precar. n d. ij. etl. duo. in fi. de preca. 0 d. l. interdum. pl. ij. de priuat. delict. l. plura. de act.& obli. ꝗlj. ui bon. rap. l. ſenatus. de ac cuſat. r l. in numeratio nibus. in fin. de ſolutionib. s I. ij.. Titia. de doli except. t l. v.§. cõuentio nales. ff.de uer bor. oblig. 588 cum pactum extrinſecus adminiculum ali- uod ſubſtantiæ repugnans induceret“: qua de re alibi à nobis diſputatum eſt b. Idem cùm uniuerſali perſonæ bonorumq́; translationi modus impoſsibilis, puta reſeruatio rei par- ticularis, adijcitur: uitiatur enim mo- dus, ſeu pactum: ut Bartolus in eo cenſuit, qui profeſ ſioni monaſticæ ſe dedicauit, reſeruatis cer- tis bonis“. a Alioquin.) TNonigitur ex eodem fa- cto diuerſæ ſpecies contractus oriri poſſunt, ut Bartolus& cæteri hic annotant:quod uti- que certum eſt, cùm contraria natura ſpecies illæ conſiſtunt:ut in mutuo, cuius natura eſt, ut idem in genere reddatur:& depoſito, uel commodato, in quibus eadem ſpecies reſti- tuenda eſt. Idem quum ex tali facto princi- palis aliquis cõtractus oritui: nam alius con- ſequens illi principali potius accedit, ut ille plenior uideatur d. Cùm enim ex principali ſatis prouideatur partibus, etiam ratione ſub ſequentis conuentionis, fruſtra nouum con- tractum lex induceret“. Meritò igitur unus tantùm contractus celebratus cenſetur, qui menti partium magis accedati. t Quæ tamen concluſio perpetua non eſt: oritur enim ex eodem facto quandoque contractus ſeu a- ctio ſpecialis& generaliss: quo factum eſt, ut& contractus uenditionis, cum innomi- nato eodem ex facto, ſed diuerſis reſpecti- bus naſcatur“, Idem in contractu commoda- tii. quod& in pacto contractibus bonæ fidei incontinenti ſubiecto receptum eſt: cenſe- tur enim præcedentis nominati contractus pars,& etiam innominatus, ut eſt frequen- tius traditum: unde utraque actio ex eo ori- dimus:alioquin“ aut cõmodatũberit, aut 10 20 30 turl. Quod& in precario dicendum, ex quo 40 datur interdictum, quod reſtitutorium,& ſummariæ cognitionis eſtn: itemq́;ʒ actio præ ſcriptis uerbisu, quę plenariam cognitionem deſiderat. Vnde reſpectu interdicti, uidetur nominatus contractus: reſpectu actionis præſcriptis uerbis, uidetur innominatus: li- cet aliter hac in re ſenſerit Accurſiusꝰ. Sed& ex eadem ſpecie receptum eſt, duplicem ui- deri contractum innominatum celebrari: ut cùm conuenimus, uti acceptis centum, eas Romam: exparte tua erit contractus, Facio ut des: ex parte mea, Do ut facias. In deli- ctis quoque dubium non eſt eodem ex fa- cto plura crimina committiꝰ, quæ è diuer- ſis legibus puniant᷑ a. Sed& ex actu liberato rio conſtat non diſtractum ſolùm, ſed etiam contractum producir: quod hic Alexander annotauit. Illud quoque receptum eſt, ex eo dem actu,& ſtipulationem,& alium quem- libet contractum reſultare poſſe: quia con- tractus ipſe legitimam ſtipulationi cauſam præſtats:& quia ſtipulatio idcirco inuenta eſt, ut alios contractus confirmet: quod in- telligendum, cùm uerba definitioni ſtipula- 50 60 D. And. Alciati„ tionis conueniunt:ut ſi dicam, Promittis mi- hi ementi Stichum ſeruũ precio decemt pro- mitto“.& ita ſe habet communis opinio. Sed ſi dicam, uendis mihi ſeruum Stichum de- cemeuendo: quia uerba promiſsionem in fu turum nullam con depoſitum, ſed idem aen edeh er non eſſe ſti genus. Nam ſi aliud pulationem Nec quicquã facit De- cij contradicentis ratio, tanquam ſtipulatio naturam contractus uenditionis imitetury. & ideo tunc nihil neceſſe ſit, futuram præſta tionem reſpici: uerum enim eſt, ſtipulationẽ contractũ cui accedit imitari, ſed ſalua tamẽ ſubſtantia ſua, quæ ex definitione colligit᷑*: nec enim ſtipulatio eſt, cui ſtipulationis ſub ſtantia deficitꝰ. At definitio ſtipulationis hoc habet, ut futuram rei promiſſionem inducat. Sed quid hac in quæſtione ego ſentiam, alibi diffuſius attigib. b Commodatum.) †Quoties res aliqua certi cõmodi cauſa, id eſt, ob determinatum uſum datur, commodatum eſt: ſic dictum, quòd cum modo, id eſt, præſcripto fine de- tur.t Tranſit tamen hæc ſpecies nõ rarò in a- lium contractum: quandoq; in contractum innominatum, ut cuùm datio gratuita non eſt, ſed ut mutua uice,& ipſe dans aliquid acci- piatu: uel cùm agitur diſiunctiuè, aut rem cõmodatam reſtitui, aut tantum dari“, Idem cùm uſus ratione rei certus, ratione tempo- ris incertus eſt, quandoque tranſit in con- tractum precarij, quod quidem precibus pe- tentis conceditur tandiu tenendum, quan- diu qui conceſsit patitur s: tidq;, ut Bartolus cõminiſcitur, uſus incerti cauſa. Vnde cùm dies nulla ſubeſt, ex Scæuolæ reſponſo cen- ſuit eſſe precarium*. Sed hanc ſententiame- go probare nequeo, ſquia reſponſum Scæ- uolæ ſub Rubrica de donationibus poſitum, de contractu potius donationis intelligendũ uideturi, quam de precario. Certus enimu- ſus ibi ſat expreſſus fuerat,& non eſt ueriſi- mile, habitationem precariò acceptam', un- de quis ſtatim,& ſine cauſa, ſola conceden- tis uoluntate cum incommodo ſuo potuiſſet eijcih, maximè cùm in eo reſponſo ius uten- di non a uoluntate concedentis, ſed ipſius ac cipientis ex uerbis epiſtolæ pendeèret. Nec me mouet, quòd poſsint hæredes mutare uo luntatem: quia donatio erat, id eſt, cõtractus olim innominatus, in quo ante traditionem licita erat pœnitentianm,& ideo reſpectu futu- ri temporis, quo quis adhuc uſum nõ præſti- tit, reuocari tanqᷓ; re nõ tradita poterat n: Uidet enim in conceſsione eiuſmodi traditio quo- tidie per patientiã fieri. Nec illa uerba, Exuo luntate, ſignificant, quatenus mea uoluntas fert, ut Bart. tradidit: ſed ſimpliciter indicant, conſenſum ſcribentis talem fuiſſeo. ſ Putaue rim itaqʒ ibi non precariũ, ſed donationẽ eſſe: ſolumq; precarium ex eo à cõmodato diſcer ni, quòd precarium indiſtinctè ad conceden 8 tis nu 1 auu e 386 Saul jan ,3 cibet une Deruu Cnllhæ 9 llo 1 Sci lllißima Üut quobs r nuͦcupaio, g gure C.deteh 50 fiuum 1.„ alb äin „ üabma rl d l⸗(es Aüjde tio deue 5 eycheci o nuchiuco * 41 ſhae u nexce Ran Sauibcoh d.ſtdi ut Hnbzclesg p lfr rerduncxter ¹hauh da iammd b di ſßpulen Nia ke.Necle innb adn i conſtebam 14 mjt⸗ ugercke clincäma1.. Gütflimch Sſcet ſan 95 cesrimnnn mod. e einmiioii 15 4 quouiimq an Kconmodia àlſirmtii—B aopreci in jaeprep üuusbcuio eri uct. MNaun ulwwinſolot el fin. gee wecegne ſas oleeunde⸗ ſcniptunl be arſ f lſiguua leloleei in riaene diemerenonu ſrptak n amiſe empto glij de pnre. ullmlabeati 16 entakanure: un la Ilccelore ad bl Luciu. â nerio olaeiac dnd. un tluinereltre 17 Ihla 1 Aliud g ſa widminj agit i ArglInpa⸗ um el, teddi tor ena nes, é duat ada. auckkadleger ka.lſigci Aagtur uraſ Naun futaliuc mane Kai 141Ln ge hoſpie. E d matuinece preca. 60 gue undio ddin da diee uliſi tergeam mluih Ka a mä rree ntiont- dalüteg la n! 7 D11. 9 h 5 Vanolu ſeu. Reeclleg as ddopoing s wnadutc 0 I.Aqulite ſ el Aedus hen con Barde, leled 18 a ealloſäi 10 lielrstedud da Mepolit Aid 3 gelie lan n ACkedi etu de alqueſitã. õ.ei umd no quoq; de pre⸗ d cax. dend 19 ulae Deci. contra- enln cdus. col. iij. de reg.iur. = W woa dal„2 undnſa ha e Bngene ccelg ddionis mten polli Heis quo clle it funann que. deact. G ſtiduleee— * Gmitani ſe dl aüdi lij.Cdepoſ. definiti, 1WAti e c.j. extma, de- ex defini di e c.ij extri, . e collin eit, cui ſti Cll poſ. Barb. con eltione ego ſentimat 2 M. iij. notab. E hic. 5. eod. 7.) †Qotiesre, hl ſihominẽ.§. „ 7 es resalloh ge- deſt 1 quoties. j. de — ſa. Aumelt:ſic din i J.Publia.9.fin. deſt, drrſcripto fiet depoſ. Bal.con mxc lpecies nomii fl*56.in. Tuandoq; in connain: apaen. im darograwwiannh ſ reſan Lipſe dans Aiquidan dur diſtuncdtiue, uim, Aquilius.de i auttantum dixi'lr donat. i certus, natione ty narg. Lidèch.9. andoque tranlticn fnJproſoc. od quidemptecbu: ken Erene andiu tenendum, qly- vai arituré fidq;,t Banub d.I. quoties. d. nceri cauſa Vdect I. Lucius. ubi Imola. Scæuolæ reſponſoca Scxu le reſponl piRsRdrcon Sed hancſentenim vahrenpt. , quia reſponlimdag Alexxlſifflio e donationſbuspulim fi. ſrſolmat. donarionis ntellgai drecario. Certus eöfml fuera,, Inonetuu recariò acceptum E ne cauſi, ſola conct N 2 acommodofuopmnt, I que teſtumẽ „eo reſoonſo ils l to, deteſt. cjj. in eo relp 4 ſcdiplihs de etat,lib. vj oncedentis, fch 2eKa, Olled deret. NR 7.§. ſeq. epiſtolæ pendere ſ 1Sſes 21 9 radiolli Arg d.9. quod u„Tecdufll’ ad rem. 12, umnöge Arg.Ariſto is adhu ear ui de donat. c. ad n raciapot„Aull Hueſtiones. de tradiboc ku rer. permut. in quo2 Ji,. 1U meaunle lin naue. loca. „June lcierinde ſchLucius d... icſcd int ſeoh, de..j. 19 70 B uslem an rrütitRoma. conſil. E u 0 238. colar ecariũ ſec och 7. ee acönoca 590 tis nutum reuocari poteſta. Quod intelligit Decius etiam ſine alia cauſa, nec attento eius qui impetrauit incommodob. Nunc de depo ſito uideamus. tEt id celebrari exiſtimatur, quoties res cauſa cuſtodiæ deponitur, idq; a- gitur, ut eadem re- ſtituaturc. Et ideo genus:, ueluti ut pro talis cõtractus gra tia deponentis fieri dicitur. Sed quid ſimer ces aliqua conſtituta ſit pro cuſtodia? Et ſi expreſſe actum eſt, eſſe depoſitum, non ideo mutabitur contractus. In dubio tamen con- ſtituta mercede potius locatio cenſebiturf: idq; receptius eſt. Sed nunquid tali depoſito præſtantur eadem priuilegia, quæ omnino gratuitis conceduntur? Et laſon ait hic, præ- ſtanda eſſes: quapropter deponentem præfe rendum cæteris creditoribus Picus cenſuit“, dum tamen uſuras ex depoſito non recipe- ret. Nec referre, inquit ille, an uerè de depo- ſito conſtet, an ex ſola cõfeſsione: nam tunc quoque eadem priuilegia habebiti, Sed nun quid alij ſint contractus, quibus eadem ſpe- cies reſtituitur? Et non eſt dubium, in pigno- re, in mãdato, in locato, idem eſſe x. Sed quid in quotidiana quæſtione, cuùm quis fructus, & commoditatem habitationis talis domus certo precio in quinquenniũ uendit, an po- tius Iocatio erit?& ſicut poteſt habitationis utilitas in ſolutũ daril, uideretur etiam uen- di poſſe: unde aliqui cenſuerunt, à ſingulari ſucceſſore expelli talem non poſſer. Sed mi- hitemerè non uideturà regula recedendũ, cùm iſte emptor cõmoditatis poſſeſsionem nullam habeat, niſi ex patiẽtia, quæ ei in dies præſtaturo: unde ſi non præſtatur à ſingula- riſucceſſore, aduerſus eum agere nõ poteſte: merito ſola ei actio contra uenditorem, quan ti ſua intereſt, relinquetur d. a Aliud genus.) Cum de translatio- ne dominij agitur, aliudque quam quod da- tum eſt, reddi debet, diſtinguunt hic Do- ctores,& quatuor caſus perpendunt. Pri- mus eſt ad legem noſtram pertinens, cùm id agitur, t utaliud in ſpecie reddatur, ſed idem in genere.& aiunt eſſe mutuum: quod intel- ligendum eſt, dum cætera adſint, quæ ex na- tura mutui neceſſaria ſuntr: ut quia res data ſit, quæ functionem in genere ſuo recipiatꝰ. Quod& in dubio dicendum, ut quia con- trahentes uſi ſint uerbo generali, puta, Do tibi hanc pecuniam, ut tantundem in gene- re reddas: receptum enim eſt mutuum po- tius, qui regularis eſt contractus, præſumit: quod Bartolus& Alexander cenſuerunt“. Quòd ſi expreſſe actum ſit, ut talis contra- ctus potius ſit depoſitum, ut quia uerbo de- ponendi uel commendandi uſi ſint contra- hentes, ſed tamen actum, ut tantundem re- ſtitui poſsit, quo caſu dominium translatum uidetur„, depoſitum irregulare cenſebitury: & quod ad uſuras attinet, ut prohibitione uangelica creditor teneatur, naturã quan- dam mutui ſeruabitꝰ. Hincq; inferunt ali- in tit. ſi cert. pet. cõment. 591 qui, quamuis natura beneficiarij cõtractus, quem feudum uocant, in aliquibus mute- tur, in reliquis tamen feudum manere“. Quod intelligendum, niſi in ijs mutetur, quæ ad ſubſtantiam originis ue rationem pertinentb. Vnde tritico uinũ recipia- quum contractus emphyteoſeos ed inuentus ſit, ut meliorationis cauſa res de- tur: cenſuit Picus, ſi legitima penſio, id eſt, quæ fructibus reſpondeat, conſtituta ſit, no- tiſsimos eius terminos excedi,& ideo re- miſsionem mercedis in eo ob ſterilitatem fie ri?,& amiſſa emphyteoſid, non tamen me- liorationes amitti?:& ita ſe ex facto conſul- tum reſpondiſſeſ: quæ ſententia æquiſsima eſt. Sanè dubium non eſt, alium quoq; con- tractum, quàm mutui uel depoſiti, celebrari in hac ſpecie poſſes. Quid enim ſi pecunia in dotem data ſit, quæ ſoluto matrimonio in eodem genere reſtitui debeatu? Quid ſi lo- catio contracta ſit, quæ quandoque hoc caſu locum habeti? Inducitur& quandoque ſo- cietas. Sed hi caſus clari ſunt: nos quid in ambiguis ſentiendum ſit diſputamusl. fSe- cundus caſus eſt, cùm id agitur, ut ſpecies pro ſpecie reddatur, puta Stichus pro Erote, & erit permutation: aut genus pro genere, puta decem moqij tritici pro uiginti cadis ui- ni,& erit cõtractus innominatus, Do ut des. Magis enim propriè fit permutatio in ſpecie bus, quæ ab ipſo principio certæ ſunt, quàm in genere, quod nõ niſi poſt ſolutionem cer- titudinem habet“. Sed profectò, ut rectè re- centiores admonent, nihil aliud eſt permu- tatio, quàm contractus, Do ut deso:& ideo non uidetur conſtituenda hæc differentia, ſed ſimpliciter dicendum, utroque caſuper- mutationem eſſer,& ideo utroq́; caſu actio- nem bonæ fidei oriri a. Si tamen ſpecies æſti- mata data ſit, iam non permutatio, ſed uen- ditio eſſett, quod Paulus Caſtrenſis elegan- ter declarauit. † Tertius caſus, cùm actum eſt, ut ſpecies pro quantitate, id eſt, pecunia detur:& hoc caſu contractus innominatus eſts. Quod intelligendum, niſi precij men- tio facta ſit: ea enim arguit, uenditionem ce- lebrarit, cùm precium propriè ad uenditio- nis ſubſtantiam pertineatu. Nec arbitror, quod Iaſon ſcrupuloſe cenſuit, quicquam re ferre, an iterata ſit precij mentio, an id mi- nus*: nulla enim ratio eſt, cur ſimplex no- men hic non ſufficiat. Rurſus non arbitror diſtinguendum, an precium modicum ſity, quum hæc diſtinctio ad locationem, non ad contractum innominatum pertineat:& ſatis ſit uenditori ſuccurri, ut contractus reſcin- datur, uel iuſtum preciũ ſuppleatur ⸗. Men- tio enim precij rem claram omnino facit, ut uenditio celebrata uideatur:& uerbum Da- ri, impropriè ex natura contractus accipia- tur pro eo quod eſt tradiꝰ, Et ideo ad diſcer- nendos hoſce contractus, ego magis atten- dendum arbitror, an pecunia uice precij a Curtius prima parte fru. ꝗ. 6. 22 b l. cum manu.. fi. de contrah. empt. l. j. in fi. j. mand. c Rom. I. inter⸗ dum.§.j. de ac quir. poſſ. d Auth.qui rem. de ſacroſ.eccl. e l. pen. j. locati. f Arg. d. licũ ma nu. g. fin.& d. l. fin. g l.fin. j. de præ- ſcript. uerb. hl. res in dotem. de iur. dot. i d. l. in naue. k I. ſocietas.j. pro ſoc. 23 I Gl. l. cõtinuus. g. quod ita. de uerb. oblig. ml. j. j. de rerum permut. n l. cũ incertus. de leg.j. 0 l. naturalis.§.] j. de præſcrip. uerb. p c.j. extra, de re rum permu. l.j j. de cõtrahen. empt. q§. actionum. In ſtit. de aclio. r a. l.j. C. de rer. permut. 24 s fin. de condi. ob. cauſ. t lfin. C. de pre- di. decu. lib. x. u§. precium. In- ſtit. de contra- hen. empt. x Arg. gl. l. ſicõ uenerit. de pi- gnor.. act. „ Gl. I.j.§.j. uer bo, agendo. de ſuperfi. X ij. C. de re- ſcind. uend. 25 a I. ſi ſtipulatus. de uſur. a a. fin. 26 b Arg. l. ſi ſteri- lis. 9. cum per uenditorem. j. de act.empt.in uerb. dandum. c l. ex empto. de act. empt. 7² d Arg. gl.l ſi do mus.§. euictio- ne. de leg.j. e d.l. ex empto. f liij.õ. fin. de act. empt. 28 g d.. cum per uenditorem. h a. l.j. j. de con- trahen. empt. i I.j. j. de rerum permut. k. j. j. de contra hen. empt. 1 d.§.cũ peruẽ- ditorem. ml. qui teſtumen to. de teſta. n liij in prin. ff. de act. empt.l. ſi ſtipulatus. de uſuris. 29 0 Bar. e Docl. 59² data ſit, quàm an partes uſæ ſint dationis, aut traditionis nomine. Et ita Celſi reſponſum intelligo? Cæterum& cùm genus pro pecu nia datur, puta decem modij tritici, pro toti- dem aureis, contractum innominatum non eſſe Bart. tradit b,— ſed uenditionem: mus, nõ erit mutuu. uem& cæteri fer mè ſequũtur:uidetur enim expreſſum, quod tacitè inerat, ut uenditordaret: qui licet in ſpe ciebus ſolùm ad tradendũ obligetur, tamen ſi genus aliquod uendat, puta centum cados uini, tenetur dares. Atq; ita ſe habet receptior ſententia, quæ tamen nullo iure probat᷑, ſcùm lex generaliter dicat, uenditorem ſolùm ad rem tradendam tenerie. Rei autem appella- tio generalis eſt.& alibi, uinum tradere debe- reſ,& ſi id factũ nõ ſit, ad id quod intereſt cõ- demnaris. Nec obſtat quòd emptor tenetur facere pecuniam accipientis: quia alia eſt ra- tio pecuniæ, quam ius gentium, ut Ariſtote les I. Polit. cap. vI. inquit, ideo inuenit, ut u- ſum, dominiumq; ſimul præberet: alia uini, tritici, cæterorumq; generum, in quibus ſatis duxit, ſi uenditor euictionis cauſa teneretur: unde lex hac in re differentiam inter preciũ & mercem præciſe conſtituiti, cùm tamen conſtet, mercem etiam de genere dici, puta uino, ære, ferro, mancipijs. Et quamuis dan dum eſſe uinum à uenditore Paulus dicath, in telligit᷑, ſi uenditor dare poſsit“, nempe quia dominus: alias ſufficit traditio: ſic enim in hac materia dationẽ interpretamuru: qua de re latius hic altercant᷑ Decius, Purpuratusq;: utcunq; thema eſt diſputabile. Quartus ca ſus eſt, fquid in mixtis dicendum ſit, ut cùm hinc ſpecies cum pecunia, illinc ſola ſpecies datur. Et concluſio eſt, in primis inſpiciendũ eſſe, quid ueriſimiliter cõtrahentes egerint0. D. And. Alciat 10 20 30 d. I. Ariſto de Vnde ſi tibi agrum centenarium dederim, et 40 donat. p Arg. ktenetur. §.j. de act. em. l. ſi in emptiõe. de cõtrah. em. ꝗ. ſi ſponſus. õ. circa.de dona. int. uir.& ux. r c. ad quæctio- nes. de rer. per mut. ubi Doct. s Bald. in procœ. feud. col. iiij. t l. iuris gent. 5. de pact. u Gl. l. de æKdi- mat. act. l. j. de præſcri. uerb. x d..circa. l.cũ hic ſtatus. g. pe nul. de dona. in ter uir. „ Iij. in prin. de uerb. oblig. tu mihi alium decennarium, itemqʒ XC. au- reos dederis, egerimusq; ut ſit permutatio, cenſet Bartolus permutationem eſſer. quod accipiendum in ijs, quæ ex uoluntate noſtra pendent: quantum enim ad alia pertinet, ſe- cus eſſeta. attendemusq; potius, quid princi- palius in contractu deductum ſitr. Quapro- pter uectigal laudatiuũ ius caduci in hoc con tractu ſeruabitur, ſecundum emptionis, non autem permutationis naturam: alioquin fi- ſcus, uel dominus fraudari facilè poſſet, ut Purpuratus ait, quod& Paulus Caſtr. ſentit. Sed quid ſinon appareat quid actum ſit, uel quid principalius in cõtractu deductum? Et Bal. uideri emptionem potius, quam permu tationem eſſe, ſcripſitꝰ: quia hic fauorabilius eſt, ut ex ſolo cõſenſu oriatur actiot. Contraà Põtanus, Imola, Fulg. Iaſon, ut potius ſit per mutatio:quia in dubio cenſendum eſt, cõtra- agri uenditam, partem permutatã magis cre diderim*. Nihil enim repugnat, mixturam hanc cõtractuum, quæ ſeparabilis eſt, ex ſim plicibus iudicari, quod alibi attigimus Y. Sed 50 30 ctum innominatum eſſe“. tSed ego partem 60 593 quid ſi quis det tibi decem modios tritici, hac lege, ut Calendis Maij tantundem reſtituas uel æſtimationem, quid tunc erite Et uidere- tur eſſe contractum mutui,& ideo illicitum propter uſurã, cùm ueriſimile ſit hincad Ca- lendas Maij preciũ FMutui datio conſi⸗ tritici auctum iri⸗ Alij uenditionem eſſe arbitrantur,& legitimum contractũ cen ſent. Picus mixtum ex uenditione& mutuo, & ideo præſcriptis uerbis agi“: quæ ſententia eſt uera. Quid ſi quis det pecuniam, uel alias res mercatori, pacto, ut donec eas reſtituerit, quinque annua pro lucro pendat? quòd ſia- liquo anno damnum exea pecunia fecerit, quinque illa retineat? Et Socinus non uide- ri mutuum ſimplex cenſuit, ſed ſocietate mi- xtum, contractumq; innominatum cenſerid, & ideo ualere pactionem: quæ ſententia re- probata eſt?, quia hoc caſu nihil refert qualis ſit cõtractus pactio. Certè iure Pontificum uſuraria cenſetur d. Cùm enim mercator re- ſpectu ſortis ſit debitor generis,& genuspe- rire non poſsit, apparet hunc ſecurè lucrum cõſequi, ſaluo ſibi ſemper capite. Quid ſipro curatorem ad cauſas conſtituo,& tritici mo- dios decem annuos me daturũ pro mercede promitto: Et quia nec mandatũ hic eſt, quia non gratuitumf̃ inec locatio operarum, quia non pecunia, ſed triticũ datur, cõſequens eſt contractum innominatũ eſſes.& ita receptiſ- ſimum eſt, quod aliqui hic tradiderunt. Rur- ſus quid dicendum? Duo antiſophiſtæ alter- cantur,& diſputando alter ſic dicere ait Ari- ſtotelem, alter negat:& uadimonio facto, pro mittunt centum aureos, ni ita ſit: quis contra ctus hic erit? Et ſponſionẽ contractui inno/ minato accedere clarũ eſt:& ideo ea re inte/ ram concedi uoluntatis mutationem Picus aiti. Sed hæc ad caſus mixtos non pertinent. In creditum ire quid ſit, item in creditum poßidere. Quid ſit functio. Genus quo pact hic ſumatur. Solutio quid. Quandoq etiam per ſpeciem in mutuo fit ſolutio. Quales res requirantur in contractu mutui. Pecunia in ſacculo alicui data, an& quado cõtrahatur mu- An genus unii pro alio in mutuo poßit ſolui.(tuum. Subſtantia contractus partium uerbis non mutatur. Vbi eadem uidetur aiæ in rebus, ibi locum habet mutuum. An pro auro uel argento puro, aliud mixtum poßit ſolui in mutuo, aut interuenire. Similiter an pro pecunia ſub pondere mutuata, poßit maſ⸗ ſa eiuſdem ponderis reſtitui, ut mutuum contrahatur. 13 Conſuetudo contra Bart. 14 In numeratione aurum cum argento functionem recipit. 1s Regula, aliud pro alio inuito creditore ſolui nõ poſſe, cum ſuis fallentijs. 16 Propter diffcultatem exactionis, quandoq́; æſtimatio pro re ipſa præſtatur. 17 Ex conuentione partium aliud pro alio poteſt ſolui. 18 Acquiri poteſt fundus abſq́; pecunia, etiam ex empto. Trectè mentem Iureconſulti percipia mus, prius oportet uerba declarare, Et in primis uidendum eſt, quid ſit, in creci- tum 88 Oͤ OO A.. 12 Tc fin ern uf uſi. al. ſitibi ges. 4 1 depreſcru ball ſtibine C Abb conſing in cauſamaui da in ſaul d 14.[3 plmi e l. incenäuͦ eod. fli matai ubi Bar ſna dati. 31 g l.S ſiquüſe uum dep 32 h lſirem ſu preſcni uc decõd. obca i allſipecuni ſci — B —= = ui ina ſi lwcheus euu Wcrcliol li 4 crltss ſe aiub Gilengul Anc. Eiletmun nuja paquaccuom run anrntempre .cb rokndb nri. aul lculauuaep aa logenetecot un, dfend numenfubge 4m. tdolur wem inionepetb din Vclotionon mulu m giur ſcjen ai mſolumeade 2 nunm eſic 169 eri corin 1s t mmero menlun aa Wben Cumen dindominium kanquamſuau dimi onſeqj reltritcom verenon eande 15 ijbüaludeg uu dorn damnol Mcmmeliotem mntionemdde 8 1 uperlocum 1 7 Inummodo c ran Nh e. uerſ. ex ſu⸗ deS Sſenta periore. ſloc. dpPechmi end 4. 8 b undm ud s nſtit. de ecessrelt 1 dne ninaumcenl 2 9 1. que ſentenn laduo S ſ bi Alunibilrefen g7om. e reiu Lerteiu I alcata. Lum uu mnüe lſcruo inuito. mercxvrn, 6 f. ad Treb. TOr generie d 2 Snen Senxl.precia. j. ad unc lecure luam legem falcid. mpercapite Qüälm 3 Conltituo,& titän Lſiſerun meñ. me daturũpto mertt ad eg,aquil. er mandatähicett 1 a.lcertũ- j. ev. — 1 4 catio operanm qui datur cöſeqpegc ã eſſes ita recenl uie eeinne Ilegato gene- nic tradiderunué oiter deleg. Duo antiſophiſtæll Bort l. Meuia. alter ſicdicereaitat§. duorum. in Auadimoniofacng rir de egij, eos, niitaſitquiscm ie eeen 2.— 11 6. os. de elc- noonẽ conraätuim S.ilos.de ce mũ eſt:& ideo cain ſplutionis de aratis mutationem in uerb. ſg. s mixtos non peruen. oc lcu nati DL 10 L ven in rtinm pofün Na. „loan. Andr. i giemin mtuoft ſclu” ndr. in ecEnMI mercur. regul. in contrsen 5 zuns peccatum. col. idæce Juccoennne tüj. Alber. laſ. 17 muuopaßiiſiui 2 Deci. hic. bus non muldt. 5 grimucrbts noumlat J. fin. F Ae uſe in rbas Eibem lonmiu 5 gi. 4 3” gag. pcrdus naxunoile I. apud anti- , entl ionns, Guauaß 4 5 citur, non qui rem ſtit in ijs rebus, quæ ſuam, ſeu certã ſpe d5ͦd 9 ciem uendicar, ſed Podereniunnelo, ine ui in perſonam a/ ſura cõ ſiſtunt: quo/ git, ut ſibi ſatisfiat. Quiſi in poſſeſsionẽ pignorũ debitoris, ex decreto prætoris miſſus ſit, in creditum poſſi dere dicitur?. unde& per prolepſim, in credi tum ire; ſimpliciter pro credere accipi plerũ- que conſtat::qui ſenſus& huic reſponſo con uenit. Functio uerò eſt uſus, utilitatisue ip- ſius effectus,& æſtimatio, quæ pro alia re fit, utcreditori ſatisfiat. Vnde alibi idem Iuriſ- conſultus s:Precia rerum non ex affectu, nec utilitate ſingulorum, ſed cõmuniter fungun tur, id eſt, mutua utilitate pẽſantur'. Sic& in fra, quatenus mutua uice res fungantur, quę tantundem præſtenti. † Genus à Dialecti- cis& noſtratibus uario modo ſumiturk: ſed hic ovuειιν ro rebus intelligitur, quę ſub ſuo genere cõtinentur I. ut, uinum, triticum, oleum, differt quidem meum à tuo, ſed om- ne tamen ſub genere uini, tritici, olei conti- netur. Solutio, eſt obligationis liberatio, in actione perſonalin. In uendicatione enim alia ſolutio non fit, ſed ſpecies petita reſtitui- tur. Igitur ſciendum eſt, hic à Iureconſulto non ſolùm ea deſcribi, quæ propriam mutui naturam reſpiciunt: ſed etiam rationem ad- ferri, cur in ijs tantummodo quæ pondere, numero, menſura conſtant, mutuum locum habeat. Cuùm enim res mutuò idcirco detur, ut in dominium debitoris tranſeat, poſsitq; il 0 in creditum ire, quia 595 cies quæ non ap- penduntur, uelnu merantur: quod& ferè Zaſius noſter ſentit, nempe atten di quidem in mu- tuo ſpeciem, id eſt, ſpecierum ſimilitudinem, ſed tamen magisattendiſolutionem, id eſt, ut tantundem reddatur,& eiuſdem qualitatis“. Qux interpretationes in ſe ueræ ſunt, ſed nõ tam quadrant uerbis, quàm communis expo ſitio, ſi rectè tradatur. Alij nõ habent in textu dictionem, magis, ſed ſimpliciter, per ſolutio nem, quàm ſpecie: quod parum refert: ⁴αε niam earum rerum datione poſſumus 20 Ffiuie enim ſubauditur, uerũ nimis inſolens eſſet loquendi modus. a ¶Conſiſtunt.) Conſiſtunt, id eſt, ſuam ſubſtantiam habent: quia earum eſt natura, ut pondere, numero, menſura diſtrahantur. unde infertur, hic probari, ut mutuum conſi ſtat, id eſſe neceſſarium, fut tales res aptæ ſint ad functionem in genere ſuo recipiendam. Quapropter ſi quis oues ad numerum alicui credat, mutuum non eſt:quia non recipiunt 30 aptitudine functionem in genere ſuo.ltem ſi quis ex pluribus eiuſdem ſcriptoris quæ ex- tent exemplaribus unum alteri credat, nõ e- rit mutuũ:quia uix eſt, ut poſsit eiuſdem qua litatis aliud reperiri*. Sed hæc olim fuere, cũ librimanu ſcribebãtur:hodie uerò cùm typis æreis, præloq; excudantur, ſecus eſt, ut Lan- celotus& Purpuratus rectè cenſent. Addit Accurſius alterũ quoq; requiri, nempeut na turaliter res mutuatæ, ad id inuentæ ſint, ut le tanquam ſua uti, ex quo uſu ſpecies dicitur 40 põdere, numero, uel menſura diſtrahantur. perimi: conſequens eſt, ut conſumpta pecu- nia, uel tritico mutuo accepto, debeam reſti- tuere non eandem ſpeciem, quia conſumpta eſt, ſed aliud æquè omnino pollens, ne cre- ditor in damno ſitv. At ſi ſpeciem diuerſam, etiam meliorem, eo inuito reſtituerem, eius conditionem deteriorem facere uiderero. Igi tur per locum à cõſequenti deſtructo, in ijs tantummodo conſiſtit mutuum, quæ appen duntur, menſurantur, numeranturue: quia ex eorum natura cenſetur ualor adeò æqua- Adqdit tertium, ut communis uſus talium re- rum is ſit, ut functionem in genere recipiant. Sed in lege noſtra apparet, aptitudinem ſuffi cere, nec inuentionem, uſumue conſiderari. Verbi gratia: cogitarũt prius homines aptũ & conducibile omnibus fore, ſipublica mate ria ſignaretur, quæ rebus precium ſuum re- poneret': inuenta pecunia, ſubſequuta eſt e- ius diſtrahendi aptiſsima uia, nempe nume- . 7—.. 21 5o ratio, eamq́;cõmunis uſus approbauit. Quòd ſipondere uel menſura detur pecunia(quod hi faciunt, quibus acerui nummorum ſunt, ut in Philipp.II. inquit Cicero, quodq́; inter reges fieri quandoque ſolet) non ideo minus erſt mutuum?:: ſufficit enim, ut hic proba- tur, aptitudo: quod intelligendum, non de rei ſolùm aptitudine, ſed etiam cõtrahentiũ, quiid agant, quod mutuo conueniat. Quid enim ſi pecuniam numerent, uel app endant 6o hoc pacto, ut eadem ſpecies reſtituat-Quid ſi pecuniam in ſacculo, nõ numeratã quis de derit, ut tantundem reddatur benon erit cer- tè mutuum, niſi tanquam antè numerata tra- deretur: uel ille ea fide acciperet, ut mox t Arg.liiij. 5.de iuriſd. om. iud. ul. cã quid.j. eo. xl. ſi nõ ſortem. §. libertus. de cond.indeb. „ Ij. de contrah. empt. ⁊l. quoties. C. de ſuſcep. lib. x. a l fi. de præſcr. uerb. 7 b I. plane.§. j. de lega. j. D. And. Akciati 595 597. ſbcti numeraturus,& quam ſummã cõperiſſet re- tur, ſi paris bonitatis,& in effectu paris pon⸗ n t Sobino ſtituturus: quod Alex. hic atteſtat᷑. In quoli- deris reddatur:& hoc cömuniter atüt. Quod zurim bet em̃ actu, oportet materiã, ſubiectaq; om⸗- ſiquis pro argento æſtimationẽ in auro red- 3 olion- 4 Bar. I. ſerui ele nia uolũtati cõuenire?. Et hinc Bart. rectè in- dere uellet, nõ audireturu: non enim aurum aDd p. au⸗ ruraßf lectione. dele- fert: ſi certo põdere uendantur panes, ſicer-& argentum eiuſdem generis ſunt* tldem ſi n du ii h li Nõ ga.j. ta menſura uẽdan/ pro obrizo auro, xlfia As Noruii turligna, ſicertoca in genere ſuo“ fun⸗ per ſpeciem. Nam in aut argento poſtu- nſzad gi hcu ne mOfle conficia nt la ctionem recipiut per cæteris rebus ideo in lato, æroſum‚aliud ljkegn pin dbiuisutg teres, poſſe eis cre- 14— duc en ofl ue deterioris notæ codlii lnn rnfen ditis rectè mutuũ ſolutionem magis qᷓ; ꝛ0 creditũ ire nõ poſſu- ſoluere uellet: dd un- drurim contrahi, quia apti 1 Communiter rece, 5 rrl. b inſtt. quib mo tudine functionem in genere ſuo recipiũt b. ptum eſt, Sed in hoc cõtraria mihi ueriorſen Hah rentol au re contah. Nec refert, ea aptitudo ex natura ſit, utin gra tentia uidetur: eiuſdem enim hæc ſunt gene- in diiiyrc oblig. in prin. nis piperis& caſtaneis&nucibus:an ex lege ris,& ideo ſatis erit, ſi debitor indemnem cre 8, f jrvetu uel cõſuetudine municipali:quod& Accur- ditorem ſeruet v, ut quia refuſionis impèdia, 7Alam a deuoßber ſium ſenſiſſe arbitror. omneq;& ⁴eννεοο ſeu intertrimentũ reſarciat: 3 be 3 odbũ a AIngenere ſuo.) In alio ergo genere ſie quod Paulus Caſtren. cenſuit, ut ſcilicet eate un lhn ipor ri reſtitutio mutui non poteſt, quod quibuſ- nus liberetur debitor, quatenus=ygoſtate Ec„s ule ct unn dam quæſtionibus hic explicant Doctores. iudicio, de liquato ære reliquum argenti ſu- ü cc.eaſ Teni 8 Etin primis FQuid ſi accepi pecuniã adnu- 20 pererit creditori 2. quod& Picus probat,& alagenr 1. aice urrh merũ, nunquid potero reddere frumentã ad nos hodie ſequeremur poſt Chryſulcæ aquæ rusſranſ”h ler 8 menſurame Etomnes negant: ſeparatum eſt uim repertam, quam non habuiſſe Ueteres ui ſeſſaſae ths hn f79 c l. ſita fideiuſ- enim pecuniæ& frumẽti genus c. Quid inca dentur.Qua ratione idem uideretur dicen⸗ cickmaa 8 mpau ſoremqefie- ſu cõtrario? an ſimutuauttriticũ-, poſsis red- dum, feum quis atgenteam pecuniam certo u 5 nelkm 33 iuſ. dere æſtimationẽ:? quod uideretur“, quia pro pondere credidiſſet, poterunt ei paſtilli ſeu 84 nmnalt 4 d l. uinu. j. eod. pemodum rem præſtat, quiæſtimationẽ ſol⸗ maſſa argentea reſtitui b. quia eiuſdem eſt ge b Argllacs muiß ihinue e lpropemod. uit, unde&æſtimatio uice rei fungirurt, Sed neris: nec forma uidetur in conſideratione leg ijinn F wüine e uerb·ſig. tamen contrariũ receptũ eſt: quia in mutuo fuiſſe cùm non numerata, ſed appenſa ſirpe el giilmn ſi tm G allele ſa. õ.cũ per uẽ- nõ ſufficit functio æ ſtimationis, niſi ſit in eo- cunia ¹. Satis igitur eſſe debere, ſi monetario- ciamaiſci murh iru ditorem. dem genere, ut hic dicitur. Nec obſtat quòd 30 rum impendia ad æquilibriũ creditori reſar⸗ bumaas una ulgurrſeſ g d.. uina. d.§. quandoq; lex dicat, pro uino mutuato ſolui cianturꝰ?, Sed tamen in hoc contraria ſenten- rauh„ruan uremält cum per uendi æſtimationẽs: quia illa ſolutio non ex natura tia receptior& uerior uidetur, quia, ut De- 4³ er ſeſeimui llen torem. mutui fit, ſed propter moram debitoris, qui, cius ait, non eſt par cauſa maſſaæ, quænume- lan feui gini nechan h kubi autem. 5. quanti plurimi res ualuit, condemnatur. Vn rari nõ poteſt, nec tam facilè ad pec uniam re. 5 · gähnu, quada fi.de uerb. obl. de ſi creditor uelit, poteſt obdurare, ut res ip digi, ſicut pecunia ad maſſamt. Ethæc quidẽ agucſ t lalpvbebil i Gl. d. ſiitafi- ſa ſibi reſtituat: qd infrà attingemus. Nam inpecunia procedũt, quæ certo pondere mu ilud dag a kälsfimi deiuſſor. ubi uidemus, quoties principalis ad rem dan- tuata ſit. Quid ſi centum aureos numerauię gliſa ds* ienosneccd . dam tenetur, non obligari fideiuſſorem, qui& ſi ad æſtimationẽ librarum, puta Turonen mha na Clele,ded 4 v æſtimationè adpromittat niſi in pactis, cùm ſium, uel imperialium redacti lint, ſatis eſtio beraiig ſe famtru i pul nondi promiſsio poſt tempus morę referturk: in eis 40 tidem libras reſtituere, etiam alia in moneta: crdlih“ Hlhoſe necc uid. uerſ. Cel- ſus. de uerb. ob ligationib. 9 ml. inſulam. de præſcri. uerb. n. fi. de præſcr. uerb. ol. in uenditioni bus. de contra- hen. empt. 10 pl. cum quid. j. eod. ꝗ Bar. l. quæſiti. 9. illud. de le. 3. r fin. de uſu& habit. 5 d. l. cum quid. t l. j. in fin. l.cum certii. l. Titiæ. de aur. arg. leg. nihilq; opus eſt totidẽ aureos reddere: quia functionem hæc inuicem recipiunts. quodſi librarũ nulla facta eſt mentio, tunc ſentit Bar tolus omnino pecuniã auream eſſe reſtituen dam: ſ qua tamen in re fatentur Doctores contrariũ cõſuetudine ubiqʒ obſeruarii. Ego optimo iure inniti conſuetudinem arbitror: enim& ipſe principaiis æſtimationẽ patere- turj. Sed quid ſi partes cõſentianteut quia mu tuem tibi centũ metretas uini, ut reddas cen- tum modios tritici? tEt cùm ſubſtantia cõtra ctus partiũ uerbis nõ mutetur“, conſequens eſt, nõ mutuũ, ſed contractum innominatũ, Dout des, hunc eſſer:& ita omnes fatentur. 1 Quid rurſus ſi chœnicẽ farinę tibi mutuem, quoniam Paulus ait, in aliam formam ſolui ut reddas certam menſurã tritici: uel cadum poſſe¹: cuius uerba inuertit Bartolus, dum uini ſuauis, ut reddas tantundẽ fugientis, uel so eandẽ tamẽ materiã ſubaudit. Nam& ex nu acuentis?& ſi id actum eſt, uideretur eſſe mu meratione apparet, tanq́; precium, numeratã tuum: feadem enim horum voia eſto,& ideo fuiſſe pecuni:unde ſufficere debet, ſi preciũ uidetur idem in genere ſuo reſtitui. Quod& reſtituaturi. Juris enim interpretatione, ſcuùm dicendum eſt, ſi centũ tibi mala Appianamu de numeratione agitur, hæc in ſubſtantianõ tuem, ut totidem melimela reſtituas. Quòd differũtm, aurumq́; cum argẽto functionè re- ſi conuentũ ita nõ ſit, non putarim poſſe triti cipit, ſicut&cum æres: quod etiam aduerſus cum pro farina, uel contra, reſtitui?. Quam- fauorẽ fiſci, pro cõmoditate ſoluentiũ, ſerua- uis enim ſit idem genus, nõ eſt eadem quali- tasd:nec uidetur melior cõditio creditoris fie ri, cùm eo inuito fiatr: quod alibi attigimus?. 6o Tandem quæritur: Quid ſi accepero argen⸗ tum ad pondus, nunquid potero reddere ar- genteam pecuniam ſub numero? Et uidere- tur, eſt enim eiuſdem generis:. Sufficiet igi⸗ ditoris intereſt, in eadem moneta potius re- ſtitui, tunc ſecus eſſer. Quid enim ſi credi- tor mercaturam exerceat,& ſoleat ſuas pecu nias Lugdunum deferre? intereſt eius, ære non onerari, ſed ſuum ſibi potius aurum re- ſtitui d: tametſi plerique generaliter ſemper intereſſe riuidemus. Putatim tamẽ, ſi probabiliter cre— dlucs de mimpendat ſuxllenfe ſwelttela, reſbãcta lutionb. 13 i Cat Nds moncia. kdPals flisa laldlraa d.lſi gät ſtian, gentãnp de dott 4 ans aherediom n 8 ccalualiudp 1 Add i os. 8 miteres 9 Lcddelle ccön deupas a Monit fenn. dltima, Audd 3 ddendinN alk uht Bart au arleg. 5 eris aned qebttor. C. de ſo Odrid utio. c. Odoar- au da tagennn 1 aus de ſolut. leo er h c Cn. d authen. Le deten, Ud Moder. hic. u, rKterion loluere n d Alex. cöſil.7. m dldle col.5.in 2. cötrari mi dnüt n Doct. l.alia. f.. . erict, ſol. matr. eme in ſol matr ld 8 bec luntga ſiuerò. auth. dltorindemnd dealetemphy. Auiarefuſdo iocwſis, nrertriment, 1 deconſtit. ncediun ürelan lflliufim. 9. ſi l, qm utlcilcae qʒalcui.de leg. rerdSends 3ga. Tiia in pri. na dicuum Argenih de leg. 2.l. patro d R Dicus tob nus deleg. ij. urpoſt Chnlule lſ 2i, ihis anon habui uerb. oblig. 4 5 tabuiſfelenn— ae ei emuidretuch gui aut.g. entez rdled cöſt pec..illud em pecuniama nis un . 1 ehlam em 5. gd'met. cauſ. erunt ei paltlin 1. de off. cö. di olaeiuſdeme 1aſ.prlncipali detur in conſcceran bus. col.a.. o. nerae ſedappenlii ilfr eſipre le debereſſ moncn htũ. C. de iure uilibriũ gecüorn ſan erccia,. in hoccontrariafenan resquæ. a4Tre. dr vicetur, quis ill ſi domus. 9. 9 aula maſſæ, quærur' cöfüetun de le.j m ſacile ad pecunim a g.nepos. imaſſamf. Ethxcquiſde uerb,ſig li. „quæ cenopondetn uf— ſi uerò.. fin. wum 2ureos nuerl ſ mat.] miles librarum pura Tuuan S.j dere iua. redact lnt ſaibet non anplius te, etiamalia inmone§. j.de leg.j. e aureos reddere i.. uerſ.uel æft cem recipiunt, qpil matio rerũ. C. — Aril' duan.& guib. mentio,nekl ar pars l-x errre mua mauream dhrwin bonorum. de mre fatentur Do T eerb ſignif. geub iq; obſeruani Eo. generali. fi. 7. onſuetudinem abinal ke uſuft. leg. Lin liam fomm lut.nõ amplius — Sud Bat clobcu gj·.iubet. uer. nuen Aan ed&ſi de col- ſubaudit. d 1 l mo;prccium, 4 Papinianus.9. uffcete debet Jpl— luarta. 5. de in- nterpreuuuioli. eaeſh. m 14 daſ blknuu ceterũ. auth. ur, hæc unciorit ſecu de appel. aroelo! ſ i margetO, Jl Heimus uerſcc. eOdecmadlen, 0 quc nuũ ſaul ahcimus. C. de 1 lnendun, oditate ſolue biltelci wfe eteſta. m ſiproba nud 3utol ſuus.in „eta 5 Nin de hæred. m 19. Lt 1 uid enim ſic Nuſtt laſa.nõ el. Iſolerluuſi vpluu. ceat, d relt elubt lldeæxg prec. aoru lſae elen lierlen 1 * erre⸗ int 598 man h Auth. hoc niſi intereſſe creditoris putent. a ¶Solui nõpoteſt.) TRegulariter ergo cõ ſtituendum eſt, aliud pro alio, inuito credito re, ſolui non poſſe: adeò, ut ſipecunia debeat alicui, tanq́; ſpecies, in alia pecunia ſolui nõ poſſitꝰ. Nõ proceditid mus: ꝗa aliud ꝓ alio, inuito in cauſa ne ceſsitatis, ut quia res debita nõ poſſit præſta- ri b: tunc enim neceſſariò ad dationẽ in ſolu- tum recurrimus: idqʒ etiã ſi tali beneficio re- nunciatũ ſit niſi iuramentũ acceſſerit: nam & tunc in ſolutũ dare inuito creditori aliam rem nõ poteſt“. Cedere tamen bonis, niſi ei beneficio etiã renunciatũ ſit, poteſte. Sed& tale quoqʒ beneficiũ eccleſiæ competit, quæ, ſi ſoluendo nõ eſt, immobilia dare in ſolutũ creditori poteſtj: licet meliori cõditione det, quàm priuatus facere poſsits, idq; ſpeciali fa uore:quod Iaſ.hic declarat. Idem dicendum, ſi creditor ipſe rei ſibi legatæ nõ ſit capax: de betur enim æſtimatio, cuius ſit capaxu. Idem cùm ſpecies, quæ à moratore debet᷑, perem- pta eſt:nam& tunc æſtimatio præſtat, idq;, ne mora ueldelictũ debitori proſitx: neceſ- ſariò enim tunc hoc fuit ſtatuendũ, cùm uul- go dicit ſoleat, neceſsitati nullam legẽ eſſel. qua ratione hæredi, propter beneficium in- uentarij, ſuccurrendũ eſt, ut rem pro pecu- nia legatarijs ſoluatm: itemq; fideicommiſſa- rijs, ut rem alienatam ſibi hæres in quartam imputet“. Idem propter cõiunctionem ſan- guinis, ne chariſsimos quis à ſe abdicare cõ- pellatur, quadam pietate inductum eſt: q́d & ad probabilem affectionẽ perductum eſt: unde filiusfamil. nõ tenetur libros à patre ſi- bi emptos, nec donatos conferre, ſed preciũ ſoluerer. Sed& cùm pecuniapropter certam ſpeciem debetur, receptum eſt, ſpeciẽ ipſam in tit. ſi cert. pet.cõment. uore muniſicentiæe. Vnde ſi teſtator legauit monaſterio decem cados uini annuos, pote rit hæres uineam, unde ueriſimiliter percipi tantũ poſsit uini, pręſtando liberari: q́d Bal- dus& Iaſ. credidere. Sed hac in re amplius cogitãdum creditore, ſolui nõ poteſt“. eſt, cuùm hę res ipſe nõ ex liberalitate, ſed neceſsitate ſoluat. Verũ 10& fauore religionis, qui ſeruitutẽ certo fun- di loco debeat, in alio eam conſtituere pote- rits.t Cæterũ& propter difficulatẽ exactio- nis, quandoq́; æſtimatio pro re præſtatur': quod& generaliter in ijs caſibus dicendũ, quibus ad æſtimationẽ litis deuenitur, ſiue in actione in rem ſiue in perſonam:quod a- libi attingemust. Vnde in obligationibus fa ciendi, reſtituendiq́;, non rarò ad id quod in- tereſt, recurrimus: quod ſuis locis à Doctori 20 bus traditum extat. Sed& grauatus ut rem redimat, Titioqʒ pręſtet, ſi durum nimis uen ditorem experiatur, æſtimationem præeſtare poterit“: quę interpretatio ex teſtatoris men te deſcendit, qui rem alienam legando, ſatis credidit, non niſi periculum ęſtimationis ad hæredẽ pertinere: alioquin impoſsibile fuiſ- ſet legatũ. Ad hæc pertinet,& cuùm quis bo- na fide domũ alienam locauit:nam æquè cõ- modam aliam præſtando, liberabitur“. Illud 30 quoqʒ generaliter tenendum eſt, fualere cõ- uentionẽ partiũ, qua actum ſit, ut aliud pro alio ſolui poſsit. Et ideo regula textus no- ſtri, inuito creditore, tantũ procedit: nec re- fert, expreſſe actum idſit, an tacite: ut cùm is qui fideiuſſorem dare promiſit, dat pignora: id enim quandoq; permittitur: licet regula riter ſecus ſit, propter periculum cuſtodiæ ¹, uel dubiũ euictionist. Idem cùm fideiuſſor pecuniã creditori promittit, qui pignori in- ſolui poſſe, nec cogendum debitorem, ut pe 40 cumbit: id enim actum uidetur, ut creditor cuniam pendat. Is quoq; cui certa bonorũ pars eſt relicta, æſtimationẽ accipere arbitra tu hæredis compellitur. Sed negant pleriq; hoc caſu aliud pro alio ſolui: quia appellatio ne bonorũ, ſatis continetur æſtimatio“, cùm ipſa maximè beet, id eſt, diuites faciat: nec uidetur teſtator tali uerborũ generalitate uo luiſſe ſpecies præciſe contra æredis uolun- tatem dariu: quod Petr. Rayn. Bald. Alber. Raph. rectè ſentiuntꝰ, ſicq; Accurſij ſenten tiam ſuſtinent, quæ& mihi placet: nam& prætor, qui bona conferre cohæredibus iu- bet, ſatis habet ſi æſtimatio, uel etiam ſatisfa ctio præſtetur Y. Sic& filius famil. qui ratio- ne legitimæ dicitur creditor eſſe quotæ par- tis bonorũ paternorũ⸗, relicta ſibi certaſpe- cie, cogit᷑ eam accipere,& inofficioſi quere- lam omittere?: quò fit, ut æſtimationẽ quoq; accipere cõpellendus uideat᷑:& ea em̃ ex ſub ſtantia paterna eſtb: licet in cõtrariã ſentẽtiã frequentius itum appareat. Fauore quoq; ſoluentiũ fiſco, quandoq; aliud pro alio præ ſtatur, ut cõmuniter receptũ extat: puta pro auriuel argenti maſſa, æſtimatio“¹ ſicut& fa prius uendat pignus, deinde fideiuſſorẽ in reliquo cõueniat: quod Ang. cenſuitꝰ. Nec rurſus refert, principalis creditor cõſentiat, an is qui ſolutioni eſt adiectus:: niſi quòd principali cõſentiente liberatur debitor ipſo iure:ſi uerò cõſentiat adiectus, ope exceptio nis tantũꝰ. Sed quid ſi creditor petat ſpeciem à debitore, cui aliud pro alio ſoluere permiſ- ſum erate Et tenere intentionẽ conſtat:tantò so minus tamen condemnandum debitorẽ, quia grauior eſt obligatio præciſa, q́; hæc, cui talis cõmoditas inſity':quod tamen ex re ipſa dijudicabitur. Addit Iaſon: Si mandaue rim alicui, ut fundum emat,& is ſua pecunia emerit, meq́; diſsimulante poſſederit, fru- ctusqʒ perceperit, eos illi ſolutionis loco ce- dere?, fieriq; hoc modo poſſe, tut abſq; pecu nia fundũ acquiram. quod Bal. intelligit b, cùm procurator nomine domini poſſeſsio- 6o nem dominiumq; adeptus eſte: ſi enim ſuo nomine cõtraxit, fructus ſibi tanq́; dominus acquirit, quia dominiũ cedere nõ tenebatur niſi recepto precio. Ego etiam ſidomini no mine contraxit, dum tamen re ſibi tradita do Hhh 599 e d.j ſi quis argè. in prin. ct.ſin autẽ donator. f I. inter eos. 5. is quoq;. de re uu. g ij.§. locum. de relig. 16 h l. cum filitis. in prin.de leg.ij.l. qui restituere. de rei uend. i I.ſi ſeruus. de e- uict. A. ij.. item quærit. de reb. eor. l. hæredes. g. ſi unus. ff. fi⸗ mil. erciſ. k d. l. uinũ. j. eod. 1 I. ſtipulationes nõ diuiduntur. de uerb. oblig. ml. non dubiũ. in ſin. de leg. iij. n I ſi quis dom. in prin.loca. 17 0l ſi quis ſtipula- tus fuerit decẽ. de ſolut. p l. qui autẽ.. ſed ſi quis. de cõfi. pec. Bar.. j. quĩ ſatiſd. ql. quẽadmodii. §. pen. ad l. agl. r I. ſi Titio. de pi- gnor. s Auth. de fideiuſ ſor. in prin. t I. fin.§. fin. de uerb. oblig. u Bar.l. ſi cũ fun- dum..de pact. xl. ſed addes.§. ſi dominus. j. loc. Aret. llecta. ij. not. j. eod. Xl idemq;. 9.. ſ mand. a l. j.& ij. C. de pig.actio. 18 5 Bal. rub. de con trahend. empt. C. quæſt. 25. c l. quod mihi do natũ. ff. de don. d l. 4.. ſi ab igno to.de manumiſ. 600 minum interpellauerit, in morać; reſpectu a l. cum debitor. ubi Salic. in qui bus cauſ. pign. tac. contrah. b Practi. Papi. in act. hypoth. uer ſic. relaxandi. c l curabit. C. de act. empt. d l. ſi quis ff. quẽ adm. teſta. aper. e d.l.cũ debitor. f lepiſtola..j. de pact. g l tabernæ. de uerb. ſig. 1 h L.j. C. de ijs quæ ex publ. collat. lib. x. i l. quæſitu.§. ſi quis eodem. de fund. inſtr. 2 Al. jj. C. de pned. nauic.lib.x 1 Alber. in dictio nario. ml. in contracki⸗ bus. C. de nõ nu mer. pec. n Inſti. de lit.obli gat. precij conſtituerit, puto legitimas uſuras re putari poſſe:. Et q́d de uſuris iure ueteri dici tur, hodie ad id quod intereſt, producitur b. Fortius dixerit aliquis, actũ uideri, ne ex per ſona procu ratoris do- Appellatas eſt autem mu miniũ priꝰ tranſeat, q; tui datio ab eo, ꝙ de meo ſibi ſatis fa- factum ſit, moramq́; tacitè, quod ad hanc re- putationẽ attinet, induci, ne melior ſit domi ni in procuratorẽ conditio, q́; ſi citra eius o- peram ipſe emiſſet:non ſoluto enim precio, in id quod intereſt uenditori cõdemnaret᷑. Ne igitur officiũ ſuum cuiq; noceat:‚ uidere tur potuiſſe procuratorẽ à ſeipſo fructus, ui- ce uſurarũ, exigere, idq; ex Pauli reſponſo?: quod ęquiſſimũ interpretatione ſua uiolant Doctores. Nam& lex, ut tali caſu fructus imputentur, alibi pactum expreſſum requi- rere uidetur. In mutuo id precipuè agitur, ut transferatur dominium. Mutuum propriè dicitur, quod pari gratia redditur. Mutuum ciuile in iure nullibi expreſſum. Confeſßio in mutuo non ſtatim præiudicat, ſed elapſo biennio. Mutuum ſtipulatione conciliatur, alias inualidum. Qua ratione ſuſtineatur mutuum factum ex aliena pecunia, nomine tamen mutuantis. Conciliatur etiam mutuum conſumptione rei mutuatæ. Quot modis pecunia dicatur conſumpta. Commixtione aliarum ſpecierum rem conſumptam cenſeri. Etiam per uſucapionem conciliatur mutuum. Conciliatur mutuum euentu conditionis.(ritur. Idem fit ſi ex cauſa quæ retro reſpicit, dominiu creditori quæ a T§. APPELLATA.) Explicat Juriſcon ſultus genus, quod in definitione mutui uer titur, à quo etiã etymologia dictionis ſumit᷑: hincq; Doctores noſtri pleraqʒ attingunt, ad etymi ipſius uim pertinentia, quæ alibi à no- bis enarrata, hic quoq;repetere operępreciũ nõ eſts. Conſtatigitur in mutuo id agi, ut do miniũ transferatur. quod intelligendũ, cùm de proprio mutui cõtractu tractamus: quan doqʒ enim generalius accipiturt, quandocq; metaphoricòs, quod ad uſum aliquem tem- porariũ cõceditur:unde& quandoq; maio- re abuſione ad numerationẽ in cõtractu uẽ- ditionis factam pertinet.t Varro tamẽ pro- priè ad id, quod parigratia redditur, referri cenſuit: unde mutuæ uices, mutuæ petitio- nes, mutuus amor, mutuus conſenſus, mu- tuum periculum, in iure legitur': aitq́; ex Si- culo ſermone ⁊εον deduci, pro mea re tuã: unde& Sophron poëta, αꝓςάνᷣ σονμρμαἀϑο, Prο meo tuum contrà pendo. Hinc& munus di ctum.Rurſus non procedit in mutuo ciuili, cùm de numeratione pecuniæ non conſtat, ſed ſimpliciter exhibetur confeſsio. Nam la pſo biẽnio, exceptio nõ numeratæ pecuniæ so quid reſpectu ipſius dñi, qui nõ numerauit: amplius opponi nõ poteſt. Indeq; oritur ob ligatio ciuilis, quam Iuſtinia. literarũ obliga tionem appellauit, Accurſ. uerò mutuũ ci- uile:quia lex eo tempore lapſo, mutuũ inter- D. And. Alciati 601 ueniſſe præſumit: unde ea præſumptio pro ueritate habet᷑. tSanè negari nõ poteſt, mu- tui huius ciuilis uocem nuſquã in iure repe- riri, ſicut nec propriè cõtractũ ipſum: quod . 1— Alex.& non pauci alij rectè ſenſerũto: aute/ 0 Ll nim ſtipula bſ On tuum fit. Et ideo ſi de meo 15 liande ũnòõ fi 5 j 5 Uer⸗ tuũ nõ fiat, nõ naſcitur ob- Ponuun⸗ 10 ligatioinde pl ſtis ſdue gatio appellatur:aut quis donatadiecto colo enadcig re mutui,& eſt donatio d, licet in cauſam mu(luvrcbcaan tui translata:. Supereſt igitur, ut id uocabu- tedct. lum ab Accurſ.confictum cauſa demonſtra' hſtex pnj tionis dicamus. Sed cur confeſsio in cæteris Ä’ile- contractibus ſtatim præiudicat, probatq; ad 3 4 uerſus confitentẽ': ſin mutuo uerò ſecus eſt, aunſ cùm ante bienniũ oppoſita nõ numeratæ pe ꝛ0 cuniæ exceptione, onus probandi creditori incumbat? Etomnes tradunt inductũ, pro- t qlin&ra pter nimiam debitorũ facilitatẽ, qui ſpe fu- lurlja turæ numerationis, præpropera confeſsio⸗ ii. ne decipiebantur“. Sed certè ueriſimile eſt, u Rllic ſcan tantæ crudelitatis paucos reperiri: plurimos defiliſba uerò græca fide eſſe,& qui Plautinũ carmen u. ſequantur, Semper oculatæ noſtræ ſuntma nus:credũt, quod uident. Vnde alia interim xlmnomia perquirenda eſt ratio. Enimuero& quoſ- Kleh. z0 dam caſus reperire eſt, quib. à principio do⸗- nuhe miniũ nõ transfertur, unde mutuũ uerè nõ zacli 3= X zuauis Ca eſt, ſed ex poſt facto demũ cõualeſcit: ut cũ ipanan quis alienam pecuniã mutuauit: ſtipulando jatcnun enim, actionem ſibi acquirit: tdiciturq́; tunc; mutuũ ſtipulatione conciliari, cuiusactionẽ 5 ſidſmic dominus, facta ſibi demũ ceſſione, intentare oteſt⸗. Idem ſi non cedat, ſed dominus ratũ † uſcuan P cl obſcumti contractũ mutui habeat?: conciliatur enim f ceoffe n ipſi domino actiob: quod indubitatũ eſt, cum cunſi- 40 nomine domini tradita eſt pecunia. Sed ſi ⁰ mutuãs proprio nomine tradidit, ratihabitione confirmari nõ poteſt:& quia 6. 19 fruſtra ratũ habemus, quod noſtro nomine? 4 geſtum nõ eſt. Et hãc ſententiã pleriq; pro un bante,& nos aduerſus recẽtiores probamus. jcd Quid ergo erit hoc caſu? Et putauerim, mu f iſiſtnäaſ tuatori ipſi propter cõſenſum domini conci aæpii liari mutuum, ut ipſe agere poſsiti quiain glmamr so pPræiudiciũ iuris ſui potuit dominus remno uend. 5 ſuo nomine geſtam approbares. nec audire- prume tur debitor, obijcienseum qui dedit nõ fuiſ⸗ cod. I. ſe dominumi:trahereturq; retrò hic domini cõſenſus, ut cõtractus ſuſtineat᷑, neq; uideat Aprincipio nullusi, cùm alioquin ſi conſen- ſus retrò nõ traheretur, haudquaq́; conciia- ri mutuũ poſſet x.Cæterũ& rei ipſius mu- tuatæ conſumptione conciliari mutuũ con- naſcitur y:aut nõ interuenit,& literarũ obli- FChjſche an d difficilior d Ba.ljsſi eſt quęſtio:quia actus uidetur nullus,&ideo ſiguu beag ſu 602 jol 3 bench at 3 plelel 73 in auſci 40 4 ꝛaſcg 4 nckumple ra iſeruli an decrrlinpie a nrdediber 5 nlumml ese — n Gminslo ald beNr lmpwgil ditſir rickürralt rentum conltit eüieilt, an lunconeal lkenderet qu cymyollace nctaaiond⸗ ddlat Kioumpeti oboccaludi airnon fuilt merre dedl q mineligim feipolledecla eendebilordu disai llemullam dul 1 angocunge üiſe gCumenimc 9 4 8 daee Vcnuenitinc e leniri 1 niripolle, Eſiftr je ndn u idl ſifanaaf dar d 441 l deriuän i aluoſ ſtat. Qua in re duplex eſt dubitatio: altera, 1 35 aſſe büi, dumu altera, quid eius reſpectu qui mutuã dedit. 11m ds ui umade Et in priore caſu conſtat, cõſumpta àdebito 1 99e Mhödlneg re pecunia, qui bonæ fidei ſit, mutuũ cõcilia as 1 das dü Rtrli ri Si uerò mala fide conſumpſerit, ad exbi- Kl Fad wäineli bendum inuaf — tene 4 ide meJainöp din cdruſhui ur 4 Snunc admo- COtr=A l acüp nendi. Ingtit recte ſenleri„ juib. alie. non Raa, e. d uim blij. de in lit in emeo do ide 1 eee tu ni igni. cũ gl. de urch ed drau⸗ l Dnt cl. üij. 5. de rei wenit& nSu nuen. l. qui uas. quis donraarih F. uctare. de 408 lic Aädledan furtis di Etin cauſenn lnam etſifur. 18 Atur wtiduoc nõ omnis. in run Auſademon fr.Leod. ur confeſsiomn 1 e lin re furtiua. . rirdiernbein zerhuu e ,— ius. de ſo Amutooverdſe laf Caßius de ſo „e rit A.na etſifur. ucosreperiripluimn i quibhautinücuna ocularæ noſtreſuntm dent. Vndealiaintn 0'*. Enimuerodqui ſt, qubd. aprincipioch r, undemutrũtsi DofIquiaa demũ couxleſcimi ĩ eoa. a muruauit:ſtipulpt acquini ſdiciunom conciliari, cuiusacini lemä ceſſione,intentn cedat, ſed dominum deat“ conclianm Em. ſi furioſ. uodiindubitafeke Po4 lineft rermaide Alnaet ifur. idit, dirrce mnetmadiri 5 1 indebit§. j. us videtur nu 3 ingli geem⸗ marinõpoteſt àm a inach. s. Quodnoſtro 1oflt räc ſentenäuplensn us recẽtiores plo 5 caſu Etpurverm All. Caßius. Sſenlum domiiin nec ullm in 0 ſell n5 3 ipo verauät 1 uij.§. plane. apprubms dit 1 uiſ ezwi⸗ 2 0 d 2, rerurq; recl, dus.§ h..eo. * lüfinei ehut Hſifinaſ tUsnn iaficol, feod. vnch iatio lex eſt 2 5 aunail. d.. nlic admo dhi, Tuine te nendi. d.lro⸗ — au qul In 400 Laſt fin eſpes 7 ta¹, 55 nſtat,(Co jcid 602 rem alienã ſciens cõtrectauerit, conſumpſe- ritq;. In ſequenti caſu uidetur indiſtinctè ei qui mutuauit, cõciliari mutuũ: quia hoc caſu eneraliter iura dicũt, cõſumpta re, naſci fur ti cõdictionẽ o. Et ratio eſt, quia cùm ipſe fur domino ad reſtituendũ teneatur, cumq́; de- bitor ex conſumptione idem conſecutus ſit, quod ex dominij translatione fuiſſet conſe- cuturus, æquitas ſuadet, ne in tali lucro uerſe turſ.Et ideo debet cõciliari mutuũ, nõ diſtin cto, an creditor ipſe eſſet bonę fidei, an malę: nam etiam prædoni damnũ faciendum non eſts. Nec rurſus diſtincto, an debitor mala fi- de conſumpſerit: non enim ideo poſſet credi tor ad exhibendum agere, ne uel turpitudi- nem ſuam, uel contra ias intentiones allega rett. Actio enim ad exhibendum utplurimũ domino dat᷑at iſte ſibi exhiberi peteret, quia dominus non eſſet,& ideo mutuum non ua- leret. Nec obſtat quòd parte mutuatæ rei cõ- ſumpta, agi lex ad eam ait, ſi admonitus fue- rit debitor, alienos eſſe nummost: quaſi diffe rentiam conſtituat, an admonitus,& ſic ma- læ fidei ſit, an id minus: reſpondeo enim id alia ratione à Iurecõſulto dictum, nempe ut oſtenderet, quemadmodum ſpecies facti ab eo propoſita conſiſteret, ſi fortè debitor ex i peret, actionẽ à creditore diuidi non debere, ſed totum petii: habet enim creditor rationẽ, cur hoc caſu diuidat, ſi alleget ſe pecuniæ do minũ non fuiſſe,& ideo ſolum conſumptam petere. tSed quo modo conſumptam pecu- niam intelligimus? Et Bartol.tribus modis id fieri poſſe declarat. Primus eſt, cùm in utilita tem debitoris uerſa eſt:nec hic modus proba bilem ullam dubitationem habet¹. Alter eſt, cùm quocunq; caſu cõſumpta eſt, puta amiſ- ſa. Cùm enim creditor ipſe domino teneat̃“, equum uiſum eſt, illi, uice mutua eum cui nu merata eſt pecunia, tenerio: quæ ſentẽtia pro babiliseſt. Sed ſi creditor ipſe bona fide pecu niam alienam poſsidens, eam mutuet, debi- torq; abſq;ʒ culpa eam perdat, uix eſt ut conci liari mutuũ credam, cùm cõciliationis utraq; ratio tali caſu ceſſet: non enim in lucro debi- tor eſtr, nec creditor in damno, cùm àdomi- no conueniri non poſsit. Niſi dixeris in hoc c§ueniri poſſe, ut actionem cedat, ob quam uidetur locupletior factus. Sanè ſi furioſus mutuam pecuniam dederit, ut mutuũ ei con cilietur, Iulianus duo requirere uidetur,& ꝙ accipiens bonæ fidei ſit,& quòd in rem ſuam uerterit: unde amiſſa pecunia ſecus eſſetꝰ. Quod ideo inductum dicipoteſt, quia à prin cipio nullus fuit furioſi conſenſus:. Sequitur ergo ut ſi malę fidei fuerit debitor, uel in rem ſuam nondum uerterit, ſed extet pecunia, ad uerſus eum ad exhibendum agatur, uendice turq; u: facilimeq; in eo mala fides præſumit, qui abuſus ſit: licet Iuliani reſponſum aliter Doctores intelligant, nõ abſq́; calumnia, q́d 9& ibi attingam. Tertius eſt caſus, cùm cõmi in tit. ſi cert. pet. cõment. bendã ſolũ agiꝰ: quo caſu&in litẽ iurari pote ritb. Plectetur& quandoq; pœna furti, quia 10 20 30 4⁰ 50 60 603 xtione aliarum ſpecierũ res cõſumpta cenſe- tur*. In quo Doctores diſtinguunt, an pecu- nia cõmixta diſcerni ſeparariq; poſsit, an id minus, ut illo caſu conſumpta nõ cenſeatur, hoc uerò cenſeatury:idq; propter utilitatẽ re/ ceptum uideriꝰ. In frumento enim& in alijs ſpeciebus aliud eſt?. Ego propter bonam fi- dem creditoris rem ſibĩdebitã accipientis, id inductũ potius crediderim. Sed quod ad cõ- mixtionẽ attinet, ſatis T N△unc de conciliatio- ne uideamus, quæ per uſucapionẽ fit. Et tra- ditum eſt re aliena mutuata, ſi debitor conſti tuto tempore poſſederit, uſucapere eum in mutuãtis utilitatẽ, ut ab ipſo principio uidea tur translatum dominiũ b. Quod& in eo qui indebitè alienã pecuniam ſoluit, reſponſum eſt:cõdicit enim tametſi uſucepiſſè ſe reus cõ tendat nec exceptio nuper parti ex uſuca- pione dominij agentẽ ſummouet, quin ipſe potior ſit. Non procedit tamen hæc conclu- ſio duobus caſibus. Alter eſt, cùm is qui mu⸗ tuauit, incapax à principio eius dominij fuiſ- ſet: ei enim nec cõſumptione, nec uſucapio- ne conciliabitur mutuũ 9, ſed omne lucrum debitoris erit. Excluſo enim domino,&eum quoq;excludi iuris eſt, qui quod ſuo nomine incapax eſſet, eo tempore illi fuerat acquiſitu rus. Alter eſt, cùm is qui mutuauit, malæ fi- dei erat, quia ſciens rem alienam mutuauit: nõ uidetur æquum ei qui malæ fidei ipſe ſit, prodeſſe bonam fidem alienã, uſucapioneć; alterius ei lucrũ quæri: alioquin reperta eſ- ſet fraus, qua malæ fidei poſſeſſoralteri mu- tuando uſucapionis utilitatẽ ſibi quærereti: qua tamẽ in re amplius cogitandum cenſeo. tCæterum& conditionis euentu conciliari mutuũ conſtats.:quia nihil refert, an quis do- minium in præſentia transferat, an ſub con- ditione, cùm poſt eius euentum actuspro pu ro habeatur, retroq́; trahaturi, Et ab exem- plo conditionis idem traditur, fcùm ex cauſa quæ retrò reſpicit, dominiũ creditori quæri- tur:ut cũùm pecuniam in ſpecie alteri legatam hæres mihi mutuam dat, legatariusq legatũ deinde repudiat, uel legati ipſius appoſitũk, quaſi connexam qualitatem dicas, ſeu onus intelligamus!, quæ quorundam fuit ſenten- tia, ſeu conditionem arbitrariam legato adie ctam, qua omiſſa,& legatum quoq; repudia- tum cenſeturn. Idem ſi quodlibet neceſſariò antecedens uel cõſequens repudiaſſet: hæc enim ſunt quæ appoſiti nomine Iureconſul- tus uidetur intellexiſſe. Et ex his illud per ma nus traditur, ſi cauſa ipſa retrdò non reſpiciat, mutuum à numerationis tempore nõ conci- liari. Sed nunquid ſaltem ex die cauſæ conua leſcat? Et uidetur nõ conualeſcere, cùm ipſe creditor nulla obligatione ad hoc com pella- tur, ut dominium transferatꝰ. Simpliciter igi tur cõtractus erit nullus, uendicabitq́; credi- tor pecuniam:quod& Bartolus ſentire uide tury:tametſi ſuprà dixerim ſecus eſſe, cùm ra xl. ſi alieni. de ſo lut. l. ſiiscui. ĩ prĩ. de ſolut.l. non omnis. 9. fi. 5. eo. ubi laſ.ult. not. Tl. ſingularia.j. eod. 10 a§. qd ſi frumen tum. in fin. de rer. diuiſ. b arg.l. ſi aliend. in prin. de do- nat. cauſ.mor. c l. indebiti.g. fi. de cond. inde. d I. Proculus. j. de iur.dot. e lLabeo. in fin. de uſucap. f l. ffaus. de leg. gl. proinde. j. e. hl. lulianus ue- rd. j. de cond. indeb. 11 i l.potior. l. qui balne. qui po tio. in pig. kl. quædam. de 12 reb. dub. d.l. proinde. in fi. 1 I. Neſennius. in fi. de excuſ. tu. m Arg. l. ſi quis ita hæres. Inſt. de hæred. inſt. Aret.& laſ. l. is qui hæres. j. cl. de acquir. hæred. n l. quidam. ff.ſi quis omiſ.cau. teſt. 0I. ſi ſeruo. qui & à quib.ma- nu. Bart. l.cum uir. de uſucap. p Bar. l. omnia. j. eod. d.l.ſià Ti tio. q a. l. ſi fund us. j. de pig. l. fin. C. ad Maced. tihabitio accedit a:eius enim natura eſt, ut re- r I. iij.& v. C. trò trahatur:. HRh 2 de pig.a ct. 604 creditum eliam in alijs rebus, quàm quæ functionem recipiũt, contrahitur. Cur uſura iure diuino prohibita. Quid ſtricta& propria pecuniæ appellatio comprehendat. Quid in latiori& latißima appellatione ueniat. In dubio, quæ ſignificatio eligenda. Latior expoſitio uerbori in legibus ꝗᷓ cõtmetib. ̃Creditum“*ergo à X. ○ mutuo eò differt, q Promißio dotis tacitã in ſe genus à ſpeci e. Nam habet conditionem, ſi ditũ? ſiſtit matrimoniũ ſequatur. L iu conlittit e⸗ Accurſij ſententiauentil- tiã extra eas res, quæ ta, quomodo intellgen põdere, numero, mẽ da hæc uerbe, oſtnu- ſura continent᷑. Sicu ptias. Nõ eſt ſubintelligeaa qua ti,& ſi eandem rem litas, quæ præcedentẽ hypotheſin deſtruat. Dictiones, Ante& Poſt, quomodo intelligendæ. Quoties actus non à principio, ſed à perfectione nomen acci- pit, finis expectandus eſt. Qui ante annum promittit, de perfe cto intelligere uidetur. Tres ad proximam regulam limitationes. Dicta teſtum qua ratione concordanda, ſi alter ante, alter uerò poſt annum aut libellum, factum quid dixerit. Arbitrio iudicis relinquitur quantam fidem teſubus adhibeat. Concordia teſtum ueriſimilis recipienda,& quæ talis ſit. An teſtis concordatus omni exceptione maior popit dici. Eacilius in dictis repugnãtib. excuſatur ruſticus, quàm peritus. In mutuo oportet mutuantem eſſe dominum, aut eius nomine mutuari. Quando ſtipulatio in contractu mutui incontinenti apponitur, non ex re, ſed uerbis obligatio& actio naſcitur. Quibus caſibus exceptio non numeratæ pec. locum nõ habeat. An procurator ad accipiendum mutuum conſtitutus, ex apo- cha dominum obliget, ſi non conſtet uere recepiſſe. Plures ex ſola confeſione domino obeſſe non poſſunt. Conftſioni ſtundum non ſolum reſpectu confitentis, ſed etiam mandantis. Confeßio creditoris fideiuſſori facta prodeſt eidem.(eſt. Veriſimile eſt procuratorẽ eo modo rem geßiſſe, quo mandata Si procurator ſoluendo non ſit, domino imputari, nõ creditori. 4 Præſumptiones ualidiores debilioribus cedunt. Ob decretum iudicis uera præſumitur eſſe confeßio. Procuratore contra fõrmam mandati agente, non obligatur do minus. Si ſpecialiter ad confitendum procurator conſtituatur, obliga- tur ex ipſius confeſßione dominus. Quid operetur clauſula illa, Quic quid per procuratorem meu geſtuum&c. fuerit. a T§. CKEDITVNM.) Oſtendit Iurecon- ſultus latiorẽ eſſe crediti, quàm mutui ſignifi cationem: idq́; quatuor exemplis, ſeu diffe- rentijs probat. b Nam creditum.) Primum hoc exem- plum eſt, quo oſtenditur fereditum etiam eſ- ſe in alijs rebus, quàm quæ functionè in ge- nere ſuo recipiant,& ideo eadem res ſit S uenda:cùm ſecus ſit in mutuo, in quo neceſ⸗ ſarid dominium transfertur,& non eadem res, ſed aliud eiuſdem generis reſtitui debet. Hincq; Baldus, Socinus, Decius annotant rationè, t cur uſura in mutuo iure diuino pro hibita ſit, cùm tamen licitè penſionem rerum locatarum accipiamus. Cùm enim in mutuo dominium tranſeat, iam apparet, pro uſu ſim pliciter non ſolui, ſed pro dominij translatio D. And. Alciati 10 20 30 50 60 605 ne::periculumqʒ nullum ad creditorem, qui amplius dominus non eſt, pertinereb; lu- criq; ſecurum eum eſſe, cùm generis credi- tor ſit, quod perire non poteſtꝰ, Sed hacdere alibi diffuſius d. c TItem mutuũ.) recepturi ſumus, cre Drenndu exem- ditũ eſt. Itẽ mutuũ“ Plum, quooſtendi . tur mutuum non non poteſt eſſe, niſi Pone 1 cõſiſtere, niſi in re- proficiſcat᷑ pecunia: bus quæ pondere, Creditũ autem fit in numero, menſura- terdum, etiã ſi nihil que cõſiſtũt, quas proficiſcatur: ueluti tes Pecuniæappel- 3 latione cõtinerihic ſi poſt nuptias dos ſolet diſtingui, ut A„. 7„ ‿. propria ſtrictaue ſignificatione, pecuniæ ap- pellatione numi cõtineantur. Moneta enim apud ueteres, pecudum nota, ut Plinius ait, ſignabatur: unde pecuniæ nomen. Latius uerò etiam has res comprændit, quæ functio nem in genere ſuo recipiunt, ut hic apparet: quod uidetur per quandam metaleplim ſeu tranſſumptionem inductum: quia ante per- cuſſam monetam, huiuſmodi res in commer ciorum uſu erant, ſucceſsitq; permutationi emptio. At latiſsimè omnis cenſus, corpo- raq; patrimonij noſtri pecunia dici poteſts quoniam ueteres omnẽ cenſum ſuum inpe-/ coribus habuerunt, ut Auguſtinus ait, cui & cæteri Grammatici adſtipulantur. Et luſti nianus hodie eundem ſenſum probat, quia poſſunt omnes res in pecuniam cõuertii Ve rùm hæc ratio effectum potius, quàm nomi- nis ſignificationem reſpicit x. tSed in dubio, cùm ex ſubiecta materia dijudicare non pol- ſumus, quam ſignificationem potius elige- mus? Et uidetur mediam ſignificationem ca- 0 piendam eſſe!, ſiue in cõtractibus loquamur, ſiue in ultimis uoluntatibus“, In materia ta- men odioſa, aut pœnali, prior ſignificatio ac ciperetur“: niſi lex eluſoria reddi poſſet. At in materia legali, in qua nõ tam uerba, quàm effectus perpenderentur, ex latiſsima ſignifi catione interpretatio facienda eſſety.ſ Latior enim expoſitio in uerbis legislatorum, quàm in contractibus ſolet accipi a: quod alibi de- clarauimus. Sanè tradit Bartolus, ex cõmu- niloquendiuſu, hodie anguſtius pecuniam accipi, ut numos ſolùm contineat. Dicuntur autem numi&νπν ⁊τν voπσιρασσ uæ uox mo- netam ſignificat, legitimè ſignatam: undenu mi appellatio ſtrictior eſt, quàm pecuniæ'. d ¶ Sipoſt nuptias.) Siigitur maritus u- xorem duxit, abſq; commemoratione dotis, mulier nõ tenetur illi aliquam dotem conſti- tueret: unde ſi conſtituat, non dicitur feciſſe id ex aliqua obligatione, uel quòd à marito quicquam uice mutua profectum ſit. 81 ta⸗ men promiſerit, ualet contractus“, cenſebi⸗ turqʒ maritus creditor: nec ideo legi fraus fa- cta uidebitur, quæ inter uirum& uxorem do nationem prohibet*. Sed cur idem non d, 4 6 mus, conſtat e-t quain re z 3..j. epa⸗h c luncenai tod. 4 luſtcg uend ſg 8ei 4 f li deene hen mnpt. gl pecumas uerb.ſgii he. toum qu⸗ quid.909 i lif Cdeer ſtt. pec kl propenou de ucrd ſg. 5 1 Arg Llega generalis 4 leg j. n Vthic, Otl talis. n ljlſcdoi- lianus. ſ.w⸗ tui ad Nau l Sfi au lum. 6 pd. l pecu all jil lan Fffi. ol 1 qBarl ſibw bus dellg r Bart. dlle s Llüiauna quot aifſs tor dectii lj decuus empt. t Bilfica ſenten u ne ceuß alfi. Cess ante upe d G 4 3,5 eltilt jat. u 4 aaue glecdus llle aonſexcorgfu pa cug ſtetbleltaad wndiimls ſo rlbe wlum dan nntan mnlumpropr ruminpropri Uer Aunewontan i frregſcrut aus plemodico aut doreſtlub vb non po ldireligende ſdtas Anmdpothe Kelun rupt hmomortuls, ladgaiohe tilglenem nüiledicitur necnlutus 1 dirouerdis fäderueldon mnis Silger inen ſequi, ſe „b ta — den Käinaatu aAln le ach Allmn abe 1 1 wwinrl. ahi Nl fäbulationẽ. d promittẽdo. Ad de inr dot. dha litem quia. de d mu pacl. rennüüde c lis cui. de act. nu ue Donte, Eoblig. mero, rend d Lcredutores. guecölſtü, 6 de uerb. ſig. ni Ktione 65 dap el. ſi donaturus. Oüüdente g. decondic. „. Auan ob cauſ. 9 6 um nore upliuns unle nomen iflſſdiuortioſo mprendioqueini lut. matri. j. de dpiunt uthicapgar ne ie andammetalepin haili Sa auctum: quia Allee, fan lulmodiresin cm ſccelsitq; permutuini eomnis cenlun,ogh ti pecunisdicipnit e e 33 nẽ cenſumſuumim 3 ut Auguſtinus ai u iadſtipulantur Bilij Rub ſol matr n ſenſur u ubilaſeinfin. enſum probar,qu g. eſt Raliud. „ 9. Neg 27 j becuniam cdeniſt lſli ae don. um potius, quammm 9 eſpiciti. Sedinduhi, eſpicit. Sedindii eradiudicaenonpi alijj de mill. cationem potils èiy teſea iam ſignificationen cötractibusloquum, tatibus“. Inmakclil ali, priorſi nifcauu uſoria reddipoſſe’9 ua nõtam uerbaqui ntur,exlatibimlgii . 4 Laciendaelleteflan- ddslegskemmmen, acci 1squoddtih 1 7' dit Bartolbs elci „ emc, e liquamdar Gllij9.fi ß. 8 ſec'.. tua pf hee 95 cllt ancimus Iirubn denupt. 5 Al 606 mus, cùm ante nuptias mulier marito dotem promiſit: Et Accurſ.ait, fquia talis promiſſio conditionem tacitam habet, ſi matrimonium ſequatur: unde ante conditionem nata non eſt obligatio b. Sed hæc ratio parum me mo- uet, cùm conſtet creditorem dici etiam eum, cui ſub conditione debetur9. Nec hic dubita tur, nata ſit obligatio nec ne: ſed an dicat᷑ cre- ditum d. quare ego ſentio, ſi ante nuptias dos promittatur, uideri aliquidà marito profici- ſci, nempe factum ſuum, ut ſcilicet eam in u- xorẽ ducat. unde talis promiſsio ob cauſam facta cenſetur,& in tractatum ob rem dati in cidebate. Secus ſi iam cõtracto matrimonio facta eſſet promiſsio. Alio quoque modo in- s8 tellexit Accurſius, tut hæc uerba, Poſt nu- ptias, intelligantur ſolutas, cùm maritus uxo ri iam ſoluto matrimonio dotẽ promiſit, quã uerè non acceperat: ualebit enim tunc pro- miſsiot, cùm cõſtante matrimonio ſecus ſits. Videretur enim fraudem legi feciſſe, dona- tionem inter cõiuges prohibenti. Sed hic in- tellectus ut uerus eſt, ita uerbis Iureconſulti non ſat congruit. Cùm enim nuptiæ, celebri- tas ipſa coniugij ſit: cùm mulier obnubitur, id eſt, uelata ad maritum deducitur, propriè non dicimus ſolui nuptias, ſed ipſum matri- monium, Sanènec dos poſt ſolutum matri- monium propriè dicituri: nec ueriſimile eſt, uſum improprijs uerbis Iurecõſultum: nam & tunc non tam promittitur dos, quàm id in ſpecie agitur utreſtituatur x. adde quòôd cùm nuptiæ modico tẽporis interuallo celebren- tur, dura eſt ſubauditio, ut ſolutas intelliga- mus,& non potius contractas!. Nec enim ſubintelligenda eſt hæc qualitas, quæ præce dentem hypotheſim deſtruitm: quæ enim ſo- lutæ ſunt, nuptiæ non ſunt: nõ magis, quàm homo mortuus, homo eſt. Cæterũ& hoc ſen ſu obligatio hęc nudis uerbis contracta eſſet: nihilq; id exemplum ab ultimo, quoduerbis credihic dicitur, diſtaret: ſuperflueq; eãdem Iureconſultus repetijſſet, cùm utroque caſu obligatio uerbis induceretur, utroq; neceſſa ria eſſet uel donationis, uel matrimonij, uel ſimilis. Satius eſt igitur priorem interpreta- tionem ſequi, ſecundum quam licet obliga- tio uerbis inducatur, non tamen ſubeſt cau- ſa neceſſaria, ſed nec adeò ſpontanea, ut do- nationem ſapiat. Et ex his inferũt Doctores, fquemadmodum dictio Ante, itemq́; Poſt, intelligi debeant: cõcluduntq́;, Ante, id tem- pus ſignificare, quod præcedit actum“: Poſt uerò, id tempus quod ſubſequituro. Quęſen tentia in actumomentaneo expeditum intel- lectum habet. Sed& in actu tractum haben- te, idem eſt: ut cùm dico, rem factam ante bel lum, intelligitur cœptum. Id enim nomen à primo actu ei rei propriè cõuenitr: unde uis uerborum hanc interpretationem requirit. idemqʒ Bartolus in nuptijs a.f Quòd ſiactus tractũ habeat,& à ſolo principio nomen nõ adſumat, ſed à perfectione, oportet finem ip- ſum,: quo rei nomen imponitur, expectari: In tit. ſi cert pet. cõment. 10 20 4⁰ 50 60 607 ut in anno:nõ enim eſt annus, niſi qui ccc- LXV. diebus iam conſtiterit“: ſicut nec Ca- lendarum dies XII. horis exactis*.Hoc igi- tur caſu qui ante annum promittit, de perfe- cto intelligere uidetur: ſicut qui ante Calen das, non niſi finito Calendarum die conue- nietur“. Quod& de eo dicendũ uidetur, qui poſt decem menſes promiſit: intelligitur fini tosꝰ: quia menſes non dicuntur, niſi qui tri- ginta diebus conſtiterint:& ideo ante finem debitor in mora non eſt: meritò expectari la- pſus ultimi momenti debetY. quæ ſententia & ipſa in dubio obſeruanda eſt. Quid enim ſi aliud actum appareateut cùm quis promit- tit ante menſem lanuarium centum aureos. Cum enim uulgò ſoleamusnomine proprio Ianuarium ab ipſo principio appellare, uide tur cõmuni ex loquendi uſu non eſſe expe- ctandum finem:quod Baldus, Põtanus, Ale xander, Iaſonq́; tradiderunt⸗. Quid rurſus, ſi natura rei ſuadeat finem non eſſe expectan- dumꝰ? ut quia promiſſum ſit ante Calendas, reusq; uelit dilationi renunciare, quæ fauo- rem ſuum reſpiciat: poterit utique ſinem nõ expectare b. Quid ſi diuerſis reſpectibus aga tur? poteſt enim idem ſignificare ante Calen das,& poſt Calendas quod alibi declarauic. Nam& fatentur omnes, ut teſtes concilien- tur, qui in ſpeciem aduerſari uidebãtur(quia alius factum ante annũ ſalutis M. cccc. di- cebat, alter poſt eum annum)fieri interpreta tionẽ, ut prior de finito, poſterior de cœpto anno uideatur intellexiſſed. Idemq; ſi alter an te bellum, alter poſt bellum dicat: concorda- ri em̃, quoad eius fieri poteſt, teſtimonia de- bent?. Nam ð factum tempore bellidicitur, quod modico tempore ante bellum in ipſo ti more factum eſt, ut Alexãder ſcripſitſ. Quæ tamen intelligenda ſunt, niſi de cõtraria men te apparerets, cùm in claris locus non ſit con iecturis². f Arbitrio enim iudicis lex relin- quit, quantam teſtibus fidem adhibeati. Et ideo nõ niſi ex ueriſimili coniectura hanc cõ cordiam procurabitt:maiorq;ueriſimilitudo requiritur, ut teſtes probationis cauſa conci- lientur, quaàm ſi eo fine id ſolùm agat iudex, ut à pœna ſalſi eos liberetl. V eriſimilis autẽ cenſebitur concordia, quæ ſimplici ex repeti tione induceretur, uel ex ſubauditione non multum extrinſecus adductam: tali enim ca- ſu non ſolùm à falſo excuſarentur teſtes, ſed etiam fidem facerent. Quòd ſi ſubauditio ex trinſecus trahatur, ſecus eſſetr: nam& in ca- ſu noſtro, cùm quis poſt nuptias factum adſe rit, audax eſt ſubauditio, ſi ſolutas intelliga- mus(non enim nuptiæ ſunt, quę ſolutæ ſunt) perimeretq; interpretatio ipſam uocem, non declararet o: meritò talis teſtis non probaret. Quod opinor etiam in teſtibus dicendum, quorum aliqui ante publicationem quid ffa- ctum affirmant, alij negant. Idem ſi magna ex improprietate teſtimonium ſolummodo ſuſtineretur a. Adeò enim euidens eſſe poſ- ſet improprietas, ut nec à pœna quidem te- Hihh z rl. c biſſextus ubi not. de uer 12 bor. ſignif. 5 I. ſup. nõ diui. §. j. de uerb. ob lig.l.ſi cui lege tur. ubi Kreti. de leg.j. t Arg. l. filium. 9. Sabinus. ad Trebell. u l. qui ante. de uerb. oblig. 13 xXl. inteſtato.. fi nal. de ſuis& legit. y§. in diẽ. Inſijt. de uerb. oblig. Td.l. qui ante. a l. in inſulam.. j. ſolut. matri. ubi Bart. b I. ſt ita fuerit. fin. de manu. teſta. c l. anniculus.§. j. de uerb.ſig. 14 d Arg. c. cùm tu. de teſtb. e c. periculoſe. de pœn. diſt. j. not. l. item ui⸗ dendum. de pe tit. hæred. f Alex. l. diuor- tio. col. iij.ff. ſo lut. matr. g Bald. d. c. cum tu. col.. 15 h Gl.l. cõtinuus. õ. cum quis. de uerb. oblig. i I.iij.§.j. de te- ſtibus. 16 k a. S. j. Dec. hic I Feli. c. cum tu. moder. l. pen. C. de tranſact. m Bar. l. de æta- te. col. pen. de min. l. Labeo. de ſupell. leg. n I. j. de oper no ui nũc. in pri. 0 Ant.&☛ Abb. d. c. cum tu. pl. hæredes. 9. ſed ſi nota. de teſta. q Ang. cõſ.274 ex themat. col. penult. 608 al inter ſüpulan ſtes excuſarenturꝰ. Sed etſi non niſi exmul- tẽ. 9. j. ubi Dd. de uerb. oblig. b Ancha. conſil. 297. Ro. 301. c. c. cum tu. u- bi notatur. 17 d L.omniu. C. de teſta. c. in præ- ſentia. ubi De- ci. de probat. 9. not. c Bal. conſil. 122 quia unus. in z f Alex. conſil. 32. in i. g But. c. ij. de re- gul. Alex. cõſ. 5. in primo. h Bar. l. eos. col. ij. de falſ. i Bal. rub. de cõ trouer. inueſt. in feud. k Aret. cõſil. 71. col. ij. ĩ Daniel. c.13. 18 m h. et licet. in fi. auth. de teſtb. ubi Ang. 19 n lj. J. de ſtpul. ſeruor. o l. hæres à deb. §. ſeruo ſuo. de fideiuſſ. pl. nec ſeruus.j. de pecu. ql. certi.õ. ſinu- mos. j. eod. r l. ſingularia. j. eod. 20 5 1 ſi ita ſupula. cũ l ſeq. de no uat. tiplicationis præſumptione defenderet᷑, uix eſt ut talis teſtis probaretb, in caſibus ſcilicet quibus lex multiplicationem actuum nõ prę ſumits: q̊d Tyndarus ſingulari lib. de teſtibus uariantibus, capite ltimzeleGänen 0 promittatur. In mu⸗ ed an is— ſtendit. Sed an is tuis datione oportet teſtis, qui cùm in Iiteſle dante: ſpeciem alteri ad⸗ dium elle tante: nec uerſari uideretur, obeſt ꝙ filius fam.& cõcordia aliqua cõ ſeruus dãtes peculia ciliatus eſt, omni res numosobligant: exceptione maior J., e idẽ em̃ tale eſt, quale dicitur? Et Baldus f uol. ex facto conſultus, ſi uoluntate mea tu negauitè: unde& in eius atteſtationis ſupplementũ, iudex non temerè iuſiurandum defert“. Addit Decius, teſtes qui in modica aliqua re, etiã circa prin- cipale negocium ſecum pugnent, nõ ideo mi nus fidei faceref. Vnde fortius idem cenſen- dum, ſi in appendicibus ſeu acceſſorijs qui- buſdam aduerſenturs. Sed ego aduertẽdum arbitror, an ex probabili imprudentia diſsi- deant:& uera hæc credamust. Alioquin eo- rum fides imminuat, ut Bal. cenſuit i. Quod & Aretinus uidetur mihi reſpondiſſex. Nam & teſtes in Suſannam producti, nonne con- uicti ſunt, quia alter ſub prino, id eſt, ilice: al- ter ſub ſchino, id eſt, lentiſco arbore ſtupra- tam dicebant! Plurimum igitur hac in reiu- dicis arbitrio tribuetur, fqui& repugnantiã in ruſtici& idiotæ uerbis facilius boni conſu let, quàm in homine cauto&negocijs exerci tom. Sed hæc hactenus, ne extra legis noſtræ materiam diutius uagemur. a AIn mutui.) Tertium exemplum, quo docemur, tin mutuo requiri, ut pecunia à do mino detur, uel ſaltem ex domini conſenſu: ut cùm filiusfamiliâs uel ſeruus peculiares numos mutuant: ſubeſt enim tacitus domi- ni conſenſus, meritò obligatio ex mutuo illi oritur n: alij etiã de naturali obligatione acci- piunt, quæ ipſi filio, uel ſeruo quærituro. Sed cum ſolius facti ſit, non eſt ueriſimile, eius ra tionẽ hic ullam haberir. De obligatione igi- tur domino quæſita potius intelligendũ eſt: quod etiam in fortiore caſu conſtitutum eſt, ueluti cùm tu propriam pecuniam nomine meo alicui mutuas: dabit᷑ enim mihi ex mu- tuo actio d, perindeq; eſt, ac ſi non tuam, ſed meam pecuniam illi mutuò dediſſes. b Verbis quoq;.) Quartũ exemplum, quo oſtenditur mutuum re ipſa cõtrahi.-At quando res datur, ſtipulatioq; incontinenti interponitur, non re, ſed uerbis oritur obli- gatio:& ideo non ex numeratione, ſed ex ſti- pulatu agitur?: magisq; hic dicitur tradidiſſe, quàm mutuaſſe. quamuis& mutuum mixtũ dici poſsit, id eſt, ut doctrinæ cauſa Bartolus ait, mutuũ cui natura cooperatur. Ait idem, poſſe textum accipi de mutui ciuilis contra- ctu, qui legis interpretatione ex literarũ obli 10 20 30 40 50 60 D. And. Alciai des pecuniã:nam mi hi actio quærit᷑, licet numi mei non fue/ rint. Verbis quoq; credimus, quodã a- gatione poſt biennium deſcenditt, uel etiam ante biennium, fcaſibus quibus non nume, celig ratæ pecuniæ exceptio locum non habetuut the neie quia renunciatio exceptionis aut iuramento 3 i uallata*, aut iterata ex interuallo ſity. Idem ſi— renunciationis cõ, ulſlauta feſſio in ultima uo/ ſe kleſſe luntateemanaſſet⸗., todkfuinn Idem ſi partem de⸗ ar lſca biti quis ſoluendo"onumas agnouiſſet“, Idem) Glalna⸗ ſi argẽtarius ex ſui laauaſn 3.— nitus. Ranl ctu ad obligation? perſona hancexce cxcana cõparandã interpoſi Ptionem uellet op⸗ tiufn ponereb, tanquam XGlj Ca to, ueluti ſtipulatiõe. ſibinumerata pecu flca- nia ab eo non fuiſ, alcaſimna 4 non nun xa. ſet, pro quo ſoluturum ſe conſtituerat:. Idem cùm conſtat animo donandi ei exceptioni re bGlaha.7 3 p nunciatum eſſe: attenditur enim ipſa dona⸗ diſiuß tionis cauſa, nec exceptio obſtabit.In ſpecie Mi enim, nõ ui ipſa, mutuum eſte: quippe quod a vnat ad effectum attinet, donatio eſt?. Apparetc; hinc non parum referre, an uera numeratio elſiapas interuenerit, an ſola mutui confeſsiob. Vn, c ſjem de ardua eſt inter Doctores controuerſia,fan 22 procurator ad accipiendam mutuam pecu,- flamaci niam conſtitutus, ex apocha, qua ſe recepiſ⸗ ianſai ſe pecuniam ſimpliciter confiteatur, domi⸗ dlinaas num obliget, cùm non appareat, uerè ſibinu dtbs meratam pecuniam fuiſſe. Et non eſt dubiũ, conſentiuntq; omnes, in caſibus quibus ex, 1 ceptio non numeratæ pecuniæ procuratori a 3. u„ Kr. competeret, puta ante biennium“, domino i 4lgac4 quoqʒ competere:id enim ei permittendum unmn eſt, quod& procuratori permittereturi. Sed Al ſimas tunc hæſitatur, cùm procuratori quidem ex f ſigäufe ceptio nõ competeret.& Iacob. Aren. quem aenpam Bartolus& cæteri frequentius probant, non! lonrasſ obligari dominum ait: quia cùm non con- der b ſtet pecuniam re ipſa numeratam, hæc con- 1 eu feſsio uim donationis habet, quæ mandato, 1 däuni non uidetur comprænſa 1Qua ratione& cõ/ 1n 4 ſtitutus ad exigendum à debitoribus, ſi conſi lanii teatur ſe recepiſſe, non obeſt domino“. Sicut aniyßsai conſtitutus ad ſoluendum, promittendo nõ yſ poteſt domini obligationẽ nouare“. tQuod 23 &in procuratoribus generalibus liberã quo- pl cuius que adminiſtrationem à lege habentibus ex⸗ ntja tenditur, ut hi ex ſola cõfeſsione domino ob ꝗ ſipuan- eſſe non poſsint: quod in tutore curatoreq; 6 freint 1 proditum eſto, item in adminiſtratore reipu r Zuih as blicæ, in procuratore fiſci uel Cæſaris in œconomo ſeu præpoſito eccleſiæ:& hie- nim, tametſi liberam adminiſtrationem ha/ beant, donare non poſſunt: quia id non ad- Alaui= miniſtrare, ſed prodigere eſſetꝰ. Sed tamen in, ab hac ſententia quidam receſſerũt, ut Fede⸗ 2adcuts cl fruſtra ℳ 1 fuj 3 ingai- iitan aalum mclh irua Canecam, uat mnſciume niſe Redonandom s Kn,neg laiubulamm da ldominus,c mavrem ſum dus- dprocurator ias mpatai, qui ibona ſide enru nculkate do Rado durior rit ae eumcyo a wypobet cum kellet Sech maikerlu fagarankkbionem! ügübiianod Gia falietionum dun wur Cumen d luii excell e quodpa da Qltgiurcer Le trenti oh 1 due kmlultinenn, 5 doiudiciso dls t eriſrniſ⸗ 8 thlerilmile 8 izamſei 3lian ae, aef Cedu dr, Kete ricus Salicetus, Imola, Fulgoſius, Raph. Co 2²2 ¹f— menſis, Decius, t quia ſtandum eſt confeſsio alſtisßret dn Vann didog niu Et ex uera numeratione eam factam fuiſ⸗ Chſus di bat m ecter ſe credendum eſt: quod nõ ſolum reſpectu Temas nu anden 1 confitentis intelligendum eſt, ſed etiam do⸗ x 16 ennitccr mini, qui eum cõſtituit procuratorem. Cou 4 tecn Norit m 7 9 8 decendi du b U lol ldosno d. 9 dcumn n,— eprion anda al. ium kame.§. dinte autinn A pen iudic. ſol. 1 mulbolinlin efrj de inſüt. re*„ 2 ni Kerae 2 winulim c lduobus. 9. f⸗ et enrrredand uſſor. ubi mo⸗ d⸗ lcemlihan d der. j. tit.j. A- 85 bii quis nt Nex. conſ.3. in 4 modiſennt ſecundo. d ſia 4 ela d Barlaßiduus. Keurrina C.quipotio.in d deron hantn lgno. d Püonem delen e Penult. C. de de onered ange non num pec ldin n ft hlufß.. de nabed n dondk ſeconſci nonti. I uerius. de dnſtiwendele robat. Maleiexceptini, hlrPubluinfin. en ſcurenimipſäcm depoſ. 2 ptioobſtadit lnge duumeſt qui i lquinegpcia- wwnchins erene erre, an vera numarn, lfinaac exen 9 mürul onfelsio' kd..ſimutuã. torescontrouerlin I Lif. Cde adul. lendam mutoam ne Bcrto..j. G apocha, qpaſeneyi Pru. quod ui diter confteatl,qim, autcläm. onappar eſdim 2. nap abvereſtn bio. de proba. fuiſſe. Etnoneſtäudi 27 in calidus qubuss n TLacius 9.tu- pecuniæprocui teleæ. de admi- nee diennium dhmi niſt. ut. lenimei pemitenin o quod ſeruus. toripermittetetut&t procuratotiqidend pl debiori.. R Iacob. Aren.qlt de pact. equenriusproba- ait: quia cim nonh. numeratam, latcu gl fin.. pen. de s habett, que mnin public. u dedl 3.C.de anno. nſal Quarationl 9 6 rhusſc, Strbeihr mm adebitorlbuö, 14 Sutele n obeſtdomind d t Arg. Plautius ndum, promütte d El ſeq. 7. G6 ationẽ douae'ni proaut. dus lbefigl’ Bald. cex inſt bendböch nuatione. de vot, Procur. om, 1 xallf. J. de ex- generali ore tulcl 9r, N dolio ecclela 1 ene .oui uni poſfunt:i Sed uns lij rfin. gigere ellet. V 1t 7 2 C. de zam reck 0 4 lij. Cde præ. b fulgaies aar. meſtco 0* Klex. cõſil.z1. 1 ml. cum de inde ¶ ufch quadr. præſc. 610 iuxta mandatum a: ſicut uidemus confeſsio- nem inſtitoris ad fidem menſæ pertinere, e- tiam aduerſus dominum b.& confeſsionem creditoris fideiuſſori factam, ei prodeſſe, ut à debitore, quod ſolutũ eſt, repetat“:& dotem quam maritus accepiſſe ſe cauerit, etiam in creditorum præiudicium cõſtitutam ex con feſsione ipſa credid:& generaliter cuiusli- bet debitoris apocham lapſo exceptionis nõ numeratæ pecuniæ tempore, creditoribus quibuſcunque obeſſe e. Cuùm igitur ſtandum ſit confeſsioni, apparet donationem nullam hic fuiſſe. Et ut demus haudquaquam per- mitti, utprocurator hic donare poſsit, onus probandi debet domino incumbere, qui do- natum adſerit: non creditori, cuius intentio ex confeſsione fundatur, pro cuius ueritate 5 præſumendum eſt, tmaximè cum ueriſimi- le ſit, rem à procuratore eo modo geſtam, quo ſibi mandatum fuerati. Nec eſt creden- dum legem, quæ in procuratore uel liberto donante fraudem præſumitt, etiam ad eum caſum trahi debere, cùm non conſtat dona- tionẽ factam¹. Atqui confeſsio ipſa nõ dona tum, ſed numeratum arguit. Adde quòd cur de donando mandatum non præſumitur, ea eſt ratio, ne perdere diſsiparec; rem ſuam uis uideatur u. At in noſtro caſu nihil per- dit dominus, cui actio ſalua aduerſus procu- ratorem ſuum remanet“. f Quòd ſi ſoluen- do procurator non ſit, melius eſt id domino imputari, qui eum elegit: quàm creditori, qui bona fide apocham recepit 0. Alioquin in facultate domini eſſet, procuratorem eli- gendo, duriorem creditoris conditionem fa- cerer, eumq́; onerare, ut de uera numeratio- ne probet, cùm alias ſola domini confeſsio ſuffeciſſet. Sed& cùm dominus ipſe regreſ- ſum aduerſus procuratorem habeat, uidetur confeſsionem hanc creditori prodeſſe: ſicut in publicano dicimus ¹, itemq; in fiſcalium penſitationum exactore, qui ipſe de ſuo te- netur:. Cùm enim procurator hoc caſu fines mandati exceſſerit,& ipſe domino teneri de bets: quod Paulus Caſtrenſis hic tradidit. Quid igitur cenſendum? Et cum communis ſententia ob præſumptæ donationis cardi- nem ſuſtineatur, plurimum id reſidere in ar- bitrio iudicis opinor“, qui ſubtiliter perpen- dat, ueriſimile ne ſit fuiſſe donatum, an po- tius ita confeſſum, quia uerè numerata ſit pe 8 cunia: t Cedunt enim præſumptiones præ- ſumptionibus, ualidiorib. debiliores v. Quid enim ſi inter acta, ſeu coram iudice facta eſt confeſsio, idq; in actu, in quo pecunia inter- 5 uenire ſoleat-? Nam& Angelus fpropter decretum iudicis præſumi ueram confeſsio- nem cenſuit:quod& Iaſon credidit. Quam- uis enim decretum abſenti nocere non ſo- leatb, tamen hic non dicitur nocere, cùm non conſtet confeſsionem eſſe falſam, imò un tit. ſi cert. pet. cõment. feſsio enim appendix mandati eſt, uel potius 10 20 30 40 50 60 Propter autoritatem iudicis præſumptio ue- ritatis augeatur. Quid item ſi procurator cõ- 611 feſſus eſt ſe recepiſſe in argentaria taberna ta li, in qua non niſi græca fide ſoleat agi? tum enim credibile erit, nihil fuiſſe donatum, ut Baldus& Iaſon cenſuerunt, quod maximè ex tabulis, rationibusq; ipſis deprændipote- ritu: itemq́; ex conſuetudine ipſius procura- toris, qui particulariter recipere,& cùm ad aliquam ſummam perueniſſet, tum demum ſoleret apocham conſcribere?. Quid rurſus, ſi ueritatem iudex aliter expiſcari poſsite ut quia in iudicio ſub iureiurando coẽgerit, uti teſtimonium huius rei procurator præſſtet. Videtur enim iungi coniecturam hanc apo- chæ debere:,& fidei faciendæ poſſe ſuffice- re, ut Paulus Caſtrenſis hic cenſuits. Cæterũ & ſi procurator ſit ſoluendo, ſatius eſt hac in ambiguitate dominum procuratoris ſui fa- cto alligari, cùm ſaluæ aduerſus eum procu ratorem ſibi ſint actiones, ut rectè Claudius exiſtimauiti: quod& nos probamus. Licet enim procuratore aduerſus formam manda ti committente, regulariter nõ obligetur do- minus k: tamen quia hic non conſtat, an ad- uerſus mandatum fecerit, an potius obſerua uerit, ea interpretatio debet accipi, qua om- nibus partibus conſultum ſit!. Illud conſtat, ſi dominus talem cõfeſsionem ratam habue- rit, fruſtra amplius diſputari: idq́; ſiue expreſ ſe, ſiue tacitèn. unde ſi ſoluerit creditori, non poterit ab eo repetere, ſed ſolùm aduerſus procuratorem aget, ut confeſſæ pecuniæ ra- tionem reddat“. Sed quid ſiprocurator non ſit ſoluendo: Et Pontanus cenſuit, reſtituen- dam aduerſus creditorem ſubſidiariam con- dictionemoe. Sed Andreas Siculus rectius diſſentit: ſpeciale enim hoc in fiſco eſſer. Ideo ſibi imputet dominus, qui mandauit,& ſoluendo approbauit procuratoris ſui con- feſsionem d: quod& Purpuratus ait. Sed& ſi mandati uerbis apparet actum, ut confite- ri quoque abſque numeratione procurator poſsit, dubium non eſt, domino fieri ex tali confeſsione præiudicium: ut cùm in eo di- ctum eſt, cõſtitui procuratorem ad accipien- dum& confitendum: hoc enim caſu rece- ptior eſt cõtra Bartolum ſententia, ſola con- feſsione alligari dominum, ne uerba illa, ad confitendum, ſuperfluò adiecta cenſeanturr. Videtur enim ſpecialiter ad confitendum conſtitutus, unde ei confeſsioni ſtare do- minus debetꝰ. Et licet aliàs huiuſmodi uer- ba ſecundum præcedentia reſtringantur', tamen propter incertitudinem, an confeſ- ſio uera ſit, uel ne, capienda eſt hæc interpre- tatio, ut factum procuratoris ſecũdum man- datum declaretur. t Qua ratione& idem di- cendum eſt, cùm dominus in mandato pro- miſit, ſe ratum habiturum, quicquid in ea re per procuratorem geſtum ſit?: ne enim il- la clauſula, Quicquid, ſuperffua ſit, inter- pretabimur latius uerba mandatiY: idq; ex Butrij& Felini ſententia?, quæ hoc in ca- ſu propter prædictam ambiguitatem obſer- uanda eſt: licet aliàs ſoleat talis clauſula Hhh 4 c d.. Chryſogo nus. d.l. fin. de inſtto. d l. emptor. 9. Lu cius.de pact. e l. certi condi- ctio.§. ſinum- mos. j. eod. Ro ma. conſtl. 14. f l. quæro.§. fi⸗ de ædil. edict. Dock. l. ij. 9. ſe abſens. ff. ſi ex nox. cau. g Arg. not. inl. non ſolum. de procur. h Arg. l. ſed& ſipup. uerſ.ſed ſi ipſe. de inſti⸗ 30 tor. i Arg. l.& ele- ganter. g. ſi do- lo. ffkde dol. gl. 1 j. in fi. quãdo appell.ſit. kl. diligenter. j. mand. 1 I.j. ubi Caſtr. ſi quis cautio. mpen. C. de re iudic. n I. uir ab eo. de iur. dot. o I. fin. 9. j. 5. de co per quem fact. erit. p Gl..l. in con- tractibus. uer- bo, penitus. de non num. pec. ꝗ Barb. conſ. 18. in ij. dub. in iif. lib. r l. ſi quando. de leg. j. 5 Gl. l.proinde. ij.g. ſi procur. ff ad leg. aqui. 31 t Bartil. quod di citur. de tutel. u d. l. qui nego- ciatlonem. x Caſt. conſ.a18 laſ.hĩc. 32 c. eum contin- git. cum gl. de tranſact. X Feli. c. cum o⸗ lim. j. col.3. de offt. deleg. a Gl. l. ſi procu- ratorem. uerb. ratum. de pro cur. laſ.l. j.2. q de of.procõſ. cæſ. b a.l. fi. 9. pe⸗ nul. de pub. c Caſtren. cõ ſil. 449. c5 2 ſideranda. in 1. 1 3 NA& 13.15 34.42 35. 43 61² non magni eſſe effectus a. Sanè ſiprocurator in rem ſuam confiteat᷑, eadem ratione alligat dominũ:quia uidetur hoc actũ, ut poſsit con fiteri, cùm de ſuo quoq; negocio agatb: quod ex facto Caſtrenſis reſpondit“. Quæ ad naturam contra- ctus pertinent, proex POMP. LIB. XXVII. preßis habentur. ad Sabinum. Quid ſit natura cõtractus, LEX I11. & quid ſubſtantia. Naturalia quæ pacto contrarijs tolli non poſſunt, ad ſubſtan- tiam pertinent. Naturale in mutuo quid ſit. Quid ſit bonitas. Genera rerum ex natura earum perpendi. Valere contractum mutui, ſirerum eadem ſit ſubſtantia, etſi di- uerſa accidentia. Vinum uetus precioſius nouo. Vinum quando dici poßit uetus. Non idem in tritico quod uino obſeruari in contractu mutui. Inuito creditore, uinũ uetus quantumuis melius, pro nouo non Vinum rubrum an ſoluatur pro albo.(oluitur. Quæ tacitè inſunt, habentur pro expreßis. Verbum, habetur,& uerbum, intelligitur, fictionem importãàt. Præſumptio imitatur ueritatem. Quandoq; minus eſt in tacito quàm expreſſo: quod ſex exem- plis declaratur. In ambiguis locus coniecturis, non in claris. Quod tacite in uno capitulo ſubauditur, ad proximum trahi non debet. Ex uarijs cauſis à lege aliquid expreſſe fieri exigitur. Diſpenſationes eſſe odioſas,& iuri communi contrarias. Clauſula derogatoria expreſſa, per tacitam ſubſequentem con- trariam non reuocatur. Regulariter, ut actus perfectus uitietur, expreſſa frequẽter plus ualere tacitis. Error expreſſus plus nocet tacito. Quoties lex aliquid mandat fieri expreſſe, non ſufficit id taci- te fieri. Duplex tacitũ, præſumptu ſcilicet, et quod lege introductu eſt. Regula de tacito inducto ex depoſitione legis, cum ſuis limita- tionibus. Excluſus ab hæreditate, quando rurſus admittatur. In multis caſibus, quod expreſſe non admittitur, ſi tacitè fiat, ualere. Quædam fieri ex conſenſu, quæ lex facere non poſit. Tertia ſpecies taciti, conſecutiui ſcilicet,& quid in ea iuris. Quædam in ſequelam admittuntur, quæ expreſſe non conce- derentur. Coniecturis facilius locus datur in ultimis uoluntatibus, quàm contractibus. Tam in teſtamentis quam contractibus ſi forma ſeruata non ſit, omnino pereunt. Pariter ſi deficiant in ſolennitatibus. Forma definitur. Reliqua, ut ſunt naturalia, ſi deficiant præſumptione, quia taci- te aliquid actum ſit, confirmantur,& actus ualidus manet: quod pluribus exemplis comprobatur. Qui aliquid agit, uoluntatẽ ſuam accõmodare legi intelligitur. Quæ certam naturam habent, tacite intelligi. Conſuetudo altera natura.. Conſueta in contractibus apponi, pro appoſitis habentur. Solitam clauſulam præſumi magis ex uſu adiectam, qudm quoͤd ita ſit allum. Idem in contractibus obſeruari, ſi ueriſimile ſit neutram partiu earum eam perpendiſſe. Solitæ clauſulæ fiuore alterius ex contrahentibus præſumitur adiectæ. Ex præfitionibus certißimè deprehendi quid actum ſit. D. And. Alciati 10 20 30 40⁰ 50 60 6¹3 4s Volutas etiã longi temporis lapſu nõ præſumitur mutat 49 Actus etiam perfecti ex poſt facto declarationem aceppiãt 50 An in contractibus per ſequentia tacite ab eo ui ceſſum, quod in præfitione deductum eſt. 51 Plures coniecturæ ex facto oriuntur. 52 Qualis contractus der Vm qus dmmu⸗ hæc uerba, toll hac 3 u ede pecuniam, ineatur. tuũ dederimus, ʒʒ Ceſſantibus coniectuxis non eſt à ui uerbo⸗- rum recedendum. 54 Verbum, concedo, donationem innuit. 5s Verbum, dandi, translationem dominij importat. 56 Præſto& trado, dominij translationem minime referunt. 57 Per uerbum, tolle, depoſitum contrahi limitatum, ut tantun dem in genere reſttuatur. 58 Nonnunquam tamen idem uerbum, accedentibus conieciu ris, donationem ſignificat. 59 Ex coniunctione ſanguinis aut affinitatis, præſumi dona- tionem. 60 Similiter propter bene merita. 61. Quandoq; induci donationẽ ex præcedentis atus ſequela. 62 Sciens ſoluens debitum, uidetur donari. 63 Bonæ fidei præſumptioni innitens, eam tenetur allegae. 64 Beneficium legis tacitam habet conditionem. 63 Priuatum commodum reſpicientia iudex non ſupplet. 66 Quando,& qualis præſumptionis requiratur allegatio. 67 Moneta reprobæ notæ non poteſt ſolui. 68 Si ualor remittatur aut improbetur moneta in forma manen te, ante moram nullum eſt debitoris periculum. 69 Extrinſecus accedens ualor nihil mutat. 70 Cum bonitas interior minuitur, æſtimatio reddenda eſt. 7i Diminutio poſt moram facta imputatur moratori. 7² Auri ad argentum proportio. (ua QvID.) †Quæ ad naturam con- tractus pertinent, pro expreſsis haben- tur. Et ideo in mutuo id actũ cenſet, ut eiuſ- dem bonitatis& generis res reſtituat᷑: alias à prima actione liberatio nõ contingeretꝰ. Eſt autem ſnatura, uis ipſa, qualitasue, ſecũdum proprios cõtractus fines inducta, ab ijs quæ extrinſecus accidere poſſunt ſeparata?, Sub- ſtantia uerò cõtractus, dicitur principalis p- ſius eſſentia, qua ſummota actus deficiti. Vn de fit, ut materia quoque& forma& ſolenni tas, licet inter ſe plurimum differant, tamen ſubſtantiæ nomine cõtineantur: quod latius Paradoxorũ lib. v. cap. xVI. docuimus. Sic res ipſæ de uſusfructus ſubſtantia ſunts: ſic precium, uenditionis: interrogatio& reſpon ſio, ſtipulationis': conſenſusipſe, contractuũ ſubſtantiam reſpiciti Ea quoque naturalia, quæ origini contractus coniunguntur, quia pactione contraria tolli, ſaluo ipſo cõtractu, nequeunt, ad ſubſtantiã pertinere uidentur: ut in precario, quòd ad libitum concedentis reuocetur k. in uenditione, quòd qui domi- nus eſt, in emptorem dominium transferat: in ſocietate, quòd leonina non ſit“: in man- dato, quòd gratuitum ſitn. Idemq́;& in mu- tuo dicendum, quòd eiuſdem generis redda turo. quòd ſi quo pacto cõtrahentium, ſaluo contractu, tolli poſsint, nõ ſubſtantialia, ſed ſimpliciter naturalia dicenturꝰ: ut in depo- ſito, quòd dominium non transferatur, na- turale eſt, ut ſupraà uidimus d. Sic& quòd uenditor deatur re- ahri⸗ mard pobi u lgecvcllu an ad ginbonlute dichr d 28 1 Pntun, fn ), ,, uun d M 6 7 atim poncho die al ſ clee bonin mernipm ucih wnonparum 3 noſcendd 9 39 p 7. n h nlcbonumi rurpeciesa àlgbian. üfigeneni tioſnfte peden terum 1 blit ela itg imſederter Liäßäc⸗ deimuulebit el pactncug ſi u taubiglaud ümpro 2chmp e 1fommänn niͦgentim. en ctmr quodl ilereßäſm t uod Odo depalt. 3 iternrlicut. f htaf atignu ſi letia.Cdta ſiih in ct ecut. niul Almperator ali giltanuerd glidaſt— wutprorim h Bar liuß ert conſtat lau j hs. aimütfener deuezagt— aei crerer 3 rintſe zcſien litůt ine un ſdepur] Abu G m Ilamna ii 20 otem fn. decön delanplüs e neameru nl ſinoſet ie abtereten ſcn. a Kli Sff p 1 mauetuſ nljnfea oxlc lijingiie düüneut „ggen warcdi nutj itti hus Nerqlil Adlra dem mmnun alils win dluntr Jjai ahd drn 05 4. 1 4 X d * Te A A n. Sn X 8 3 41. quod ſcnolit 6. 494 aßidua. de ædil. edict. An n. 5 N. ☛ Axaß Bar. gg. 1Fir 2 mio..final. ſ. — Aaa quando dies le a. ced. aac Titius in fin. de præſcript. nerb. a I. iam hoc iu⸗ —. re de uulg. mn I.Caius. ſoluto mal. gl.5. hinc nobis. uerbo, ee breſidium. au a arda ¶then. de hære. — Me nnnn& falcid. 5 4 — rn Kr — 1— nene . 22 e — am unm 8 . ubi autéẽ. de uerb. oblig. r e 2 1 —— liii de lega⸗. lin uenditioni bus. de contra cpede hen. empt. I ſi quis uinu. ae trilico, ui- no, ol leg. conſſuluit. c. 614 uenditor euictionem præſtet, naturam con- tractus reſpicit, quæ ex conſuetudine uires ſumpſit qua ratione& in mutuo, ut cõmu niter traditum eſt, quòd eiuſdem bonitatis reddatur, naturale eſt:& ideo contraria pa- ctione agi etiam à principiopoteſt, ut & ſi non cauimus, ut .— 5 debitor muſtũ ſol- æquè bonum nobis uens pro uino ue- re teri, liberetur: nec ddatur, n0 lice t de ideo minus talis cõ bitori deteriorẽ rem tractus mutuum e- quæ ex eodem gene rit, ut Bartol. Pau- lus Caſtreñ. alijq; recentiores cenſuerunt b: quod intelligit Iaſon, dum tamen partes id e- gerint ut ſit mutuum, alioqui contractus in- nominatus potius erit? cui ego nõ adſentio, niſi cùm actum eſſet, ut non ſolùm minus in qualitate bonitatis, ſed etiam minus in mate- ria rei poſsit in certo caſu reſtitui. Sed cùm lureconſultus hic requirat idem in genere, & in bonitate reddi, cur illud quidem ad ſub- ſtantiam, hanc uerò ad naturam referimus ¹, & non potius æqualiter determinamust Re- ſpondeo, diuerſam rationem inter hæc ſub- eſſec. fBonitas enim quædam qualitas eſt, quæ rem ipſam nõ immutat, unde a ſubſtan- tia non parum differt: uideturq; ita creditor paciſcendo, qualitatem hanc neglexiſſe,& æquè bonum id quod reſtituendum eſt duce re. At ſpecies ad materiam pertinet, quæ pro diuerſi generis ſpecie haberi nõ poteſt: quia 6 ſgenera rerum non ex opinione contrahen- tium, ſed ex rerum natura perpendunturs. Sed an ualebit pactum, contractusq́; mutui ſit, cùm actum eſt ut album pro rubro uino, uel acidum pro ſuaui ſolui poſsit Etputarim 7 eſſe contractum mutui, fquia eadem utriuſe eſt voiæν. quòd ſi omnino acetum ſit, aliud ei- In tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 ſet: quod Odofred. Lancel. Purpuratus tra- 40 diderunt:ſicut ſi actum ſit, pro uino ceruiſiã, aut id genus fictitium reddi“ non enim ho- rum eadem eſt ſubſtantia, ut etiam græco Iu liani Imperatoris carmine teſtatum eſt. Sed quid è conuerſo, ſi uinum fugiens tibi dede- rim, ut proximis uindemijs nouum mihi red das? Et conſtat eſſe mutuum, niſi quòd pa- ctum id fœneratitij criminis ſuſpicione ho- die non careretk. a C Vinum nouum.) Adnotant hic Do- ctores, ſuinum uetus precioſius eſſe nouo. Et ideo patremfamil. frugi à Calendis Nouem- bribus, quo tempore deferbuit uinum, mu- ſtumq; amplius non eſt, debere ex eo familiã alere, non ex ueteri: quod& pupillorum tu- tores facere tenenturi. Habebant autem ue- teres uina uetuſta precioſiſsima, ut Plinius li bro XIIII. cap. IIII.& VI. oſtendit. Plautus in Aſinar. Qui utuntur uino uetere, ſapien- 50 tes puto:& qui libenter ueteres ſpectant fa- 60 bulas. Nam nunc nouæ quæ prodeũt comœ diæ, multò ſunt nequiores quàm numi noui. Vbi exemplo Doctorum noſtrorũ& ipſe ar gumentabor de uino ad doctrinam,& ad pe- 615 cuniã.ſSanè uinũ uetus dicitur lapſo anno. Si enim muſtum à Calendis Nouembribus, quo tempore defæcatũ eſſe incipit, nouum uinum dicitur n:apparet non prius uetus ap- pellari, quam aliud nouum collectũ ſitn. Et ita ſentiunt plerique: qua tamen in re ad conſuetudinem re re ſit reddere: ueluti uinu“nouũ pro uete re. Nam in cõtrahen 80Nlis eſt attenden doaoit dum, Siquidẽ qui L a81t,PrO cali⸗ buſcã in locis nul- to' habẽdũeſt.Id aut Ia uina ætatem ſu- pra annum ferunt: unde ſolent uetera appellare, quę ſimpliciter liquida, limpida, defæcataq; ſunt, ne alioqui nullum uetus uinũ habere uideanturr. Et ita Bartoli ſententiam rectè declarant recentio- res.Sed an quod in uino dicitur, idem in triti co ſit, ut triticũ nouum pro ueteri reddinon pPoſsit? Et receptius eſt, nõ eſſeidem, quia æta te non auget bonitas tritico, ſicut uino a: imò lapſu temporis imminuit᷑ tritici æſtimatior. Attendendum igitur principaliter nõ ad æta tem eſt, ſed ad bonitatẽ, ne deterior credito- ris fiat conditio'. Nam quod de uino hic dici- tur, ſolũ exempli cauſa adductũ eſt, unde mi- nimè regulam legis reſtringitt Sed an inui- to creditore uinum uetus,& ſic melius nouo mutuato reddi poſsit? Et uideret᷑ non poſſe, quia quod melius eſt, ſi inuito creditori ſol- uatur, deterius cenſetur eſſeu:& quia inuito beneficiũ conferri nõ debet. Sed tamẽ uulgò in aliã ſententiã itum eſt:quia qᷓd optimũ eſt, utiqʒ bonũ eſt*: unde dicitur reddi nõ ſolum eiuſdem generis, ſed etiã eiuſdem qualitatis. Intelligitur autẽ melius nõ ſolùm guſtu, ſed etiã perpenſo futuri tẽporis periculo. Quid enim ſi tibi uinum nouũ mutuo dederim,& tu inſtantibus uindemijs uetus reſtituere ue- lis, quod ueriſimile ſit fore, ut q́;primũ aceat:? Recté enim Salic. cenſuit, nõ cogi creditorẽ, ut uetus illud pro nouo accipiat:& ideo per oblationẽ talis uini, in mora non conſtituiy, quem& hoc caſu ſequor?,& ab Xlex. argu- mentis defendendum tali ſpecie cenſeo. Sed anfpro uino albo rubrum, aut uermiculum reddi poſsite Et ſi ita conuentũ ſit, ſuprà con- cluſi, eſſe mutuũ. Sed ſi ſic conuentũ non ſit, uideretur nõ poſſe: diuerſæ enim ſunt quali- tatis a. Nec hic dici poteſt, quod albũ eſt, utiq; & rubrum eſſe, meritò ergo eiuſdem qualita- tis rem reſtitui nõ uideturb, utS oci. rectè cen ſuit. Sed quoniam de uino uetere ad ueterũ Doctorũ relationem Accurſius argumenta tur, nõ pauca hic recentiores congerũt, quæ nos ambitioſis,& qui aduerſus Buangelium primas cathedras amant in conuiuijs, legen- da relinquimus, ad utiliora properantes. b ¶ Pro cauto habendum.) t Quæ ergo ta- citè inſunt, pro expreſsis habentur. Sed an id propriè ſit Et retinus Deciusq́; ex fictione legis id eſſe arbitrati ſunt quia uerbum, ha betur,& uerbum, intelligitur, fictionem ſi- gnificant“, quod& ex dictione, Pro cauto, m d. l. iubemus. n l. uetus. de ui- no, trit, ol. leg. 0 d. l. ex uſu. de triti. uino:l. le- gatis.. fin. de leg. iij. p Arg. l. fundus qui loc. de fun do inſtr. 10 ql.j. de cond. in pu. hor li.x. C. r Gl. l. j. C. ſi ad- uerſ.uſuca. ubi Bald. s I. Paulus. de ſo lutionib. 11 t I.. quod uul g0. de ui& ui arm. u§. pluus. uerſic. præterea. In- ſtit. de act.l.fi. de uſu& hab. xl. ubi autem. de uerb. oblig. I. ſi ſoluturus. de ſolut. Xl. ſi uina. ij. in fi. de peric. cõm. rei uend. 12 a d. ſ fin. de uſis E hab. 5b Arg. l. res in dotem. de iure dot. c Aretin. l.iiij. 5 Cato.oppo.v. de uerb. oblig. d I. uni. in prin. C. de rei uxor. act.l.prætor. ſiue autem. ubi Iaſ.de oper no 13 ui nunc. 14 a Bart. l. cum ſti pulatus. de uer bor. oblig. b l. ſiin teſtamẽ⸗ to. ubi Bart.de uulg. c Gl. c. is qui fi- dem. de ſponſ. d Gl. l. j. 9. acce- dit. C. de rei u⸗ xor. act. e l. non utiq;. in prin. ubi laſ. j. ꝗd cer. lo. Bar I. cõditiões ex trinſecus. 15 j. de cond.& demonſt. f a. l.ſtin teſta⸗ mento. g Bart. d. l.cum ſhpulatus. h d.§. Cato. v. oppoſ. i l.hæreditatẽ. de don. 16 k. fi. de probat. I l. cum ae inde- bito. de proba. m l. Papinianus. §. ſed nec. de inoff.teſt. 17 nl. precib. C. de impub. ubi no tatur. 0 fi. C. de inſut. & ſubſcit. pl. ſi filius qui patri. de uulg. qI. ſi pupillus. uerſ. cæterum. de acquir hær. r I. ex facto. 9. ſi quis rogatus. ad Trebell. 5 I. generaliter. 5 cum autẽ. ubi not. C. de inſt. ey ſubſtit. t l. cum auus. de cond.& dem. ul. Titio. de furtis. Xl. ſerui filij. 9. fin. de leg.j. yl. j.§. ſin autẽ. C. de cad. toll. ⁊l.cõditiões ex trinſecus. j. de cond.& dem. a l. iij. de leg.j. b l. cũpater.. ab inſti. de leg. ij. c l. ſi cui ſer.§. fin. de leg.j. d Gl.l. cõtinuus. §. ij. de uer. ob. e l.fi. in prin. de leg. ij. 18 616 colligi poteſt. Vnde conſequens eſt, ut talis tacita diſpoſitio nõ hominũ, ſed legis diſpoſi tio cenſeatur.Sicut& id quod intereſt in ob- ligationibus facti, non ex diſpoſitione homi nis, ſed legis debetur: quod Bartol. tradidit. Nam ð&ius accreſcendi à lege prouenire cen ſetur, tametſi uoluntas teſtatoris talis præſu- matur b. Sed hanc ego ſententiã lib. de uerb. ſignif. III. reprobaui, quia aduerſus cõmunẽ interpretationẽ eſt, qua traditur, poſſe inter partes agi, ut minoris bonitatis mutuũ reſti- tuatur. Conſtat igitur, non ex fictione id in- duci, quę etiam in caſu claro locum habet,& ideo probationem in contrariũ non recipit: tſed ex præſumptione, quæ in dubio fit, itaà partibus actum uideri facitꝰ: unde talis diſpo ſitio hominis, non autem legis cenſeture. 8e- cus ſi ei renunciari à partibus nõ poſſeti: uel eam legem introduxiſſet, minimè attentapar tium intentiones: qua de re alibi diffuſius?. Hincq;ʒ apparet, probari parem eſſe expreſsi tacitiq; uim atq; naturami: quod tamen pro- cedit, cùm de tacito, id eſt, præſumpto loqui- mur. ſ Præſumptio enim ueritatẽ imitatur k. Sed quia huiuſmodi præſumptio contrarijs coniecturis quandoq; tollitur, quandoq; im- minuitur!, in primis ad eas attendere opor- tet,& perpendere quatenus lex præſumat: quo fit, tut quandoque minus in tacito ſit, q́; in expreſſo: meritoq; tum de prædicta regu- la ſit limitandum. Quod quibuſdam exem- plis oſtendi poteſt: ueluti cùm pater pupillo expreſſe ſubſtituit, excluditur mater“: quia uerba hoc indicant. at in tacita pupillari’ ſe- cus eſt: quia non præſumimus id actum à pa tre, ut aduerſus charitatem parentum uolue- rit matrem à luctuoſa filij hæreditate exclu- dio. Sic& pater ſuo hæredi ſubſtituens, ſi hæ res non erit, neceſsitatem immiſtionis uide- tur ſuſtuliſſer:quippe uerba hoc inferũt. At ſi pupillariter ſubſtituat, ſecus eſti:tametſi in ea tacitè uulgaris ſubſtitutio inſit. Sic cùm pater filio ſubſtituit, expreſſa conditione, ſi deceſſerit ſine liberis: propter naturales, con ditio deficitr. At ſi non expreſſerit, ſecus eſt, & a ſolis iuſtis filijs excludetur ſubſtitutuss. Lex enim quæ tacitè eam conditionẽ ex præ ſumpta teſtatoris uoluntate ſubaudit:, non tantùm pro naturali præſumit, ſicut pro iu- ſto. Sic ex legato expreſſo ſtatim transfertur dominiumu, cùm ſecus ſit in eo, quod tacitè & ex ſequela quadam debetur. Non tranſit enim dominiũ in præiudicium collegatarij, idq; ex præſumpta teſtatoris mente*⁄. Sic te- ſtator legando ſub conditione expreſſa, id uidetur uoluiſſe, ut defuncto legatario ante conditionis euentum nihil tranſmittereturY. Quod ſi cõditio tacita ſit, ſecus eſt⸗: quia lex huiuſmodi tacitas introduxit, ut ad teſtamen ti ualorem pertinerents, non ut quicquam legatario incõmodi facerent. Sic tacita lega- ti à ſubſtituto repetitio, ſub eadem die& con ditione facta intelligitur b: ſecus in expreſſac. IIn ambiguis enim, nõ in claris locus eſt con D. And. Alcati 6¹⁷ iecturisò: Iatiorq; in expreſſo caſu plerunque fit interpretatio, quàm in tacito, cùm comie- ctandum eſt, quid teſtator uoluerit. quod& in iudicijs procedit:,& in legum interpreta- tione,(fin his enim quod tacitè in uno capitu lo ſubauditur, ad proximum trahi nõ debets f dden le ſepe de 403 ſen. Llliaerſg conbe tisoorn e bunspacl nlenllbit ldlei and45 idefle deſchſne au in larul A n Decci ar Aclltem 20 quia iuri cõmuni aduerſantur“: quandoque Laurui cand eligeni quia lex pro forma expreſsionem uerborũ alj eunn Re i nrbomni requirit, unde taciturnitas non ſufficeret: ligluben h zütameße quãdoqʒ quia materia ſtricti iuris eſt, neche⸗ Cattst.iur Raglgeruim ne conſtare poteſt quid actum ſito: quandoq; olquwult ſiuſad eronyobt: quia agatur de tollendo priore iure, q́d tam ubii alig peenpul facilè extingui non debetr. Vnde& non pau blſi ccm ſw mremmꝗde cos caſus reperire eſt, in quibus quia de reuo dalſiua ſual dua, Quod cando actu agitur, non idem pollet tacitum, Kcef au gapolibel dexpreſſum. t Quapropter clauſula de⸗ 1usn ſaia ſepobi quod expre Quapropter clauſula de, 2n lci lobellep 30 rogatoria expreſſa, per tacitam ſubſequentẽ slplaaa alänieenpre contrariam uoluntatem nõ reuocatur è, cùm axlcgi aasi wopolet. per expreſſam ſecus ſit. Sic teſtator expreſ- t lſi une u rie vele acue ſe translato legato, uidetur priori ademiſſe: tametſi ſequens datio inutilis ſitꝰ. At ſecus eſt cùm tacitèid agiturt. Qua ratione aliena- tione uoluntaria, ſed inutili, legatum expreſ- ſum non reuocatur, tacitum reuocatur“. Sic & creditor alteri diſiunctiuæ parti expreſſe renuncians, ab altera quoque excluditurꝰ, 40 quod ſecus eſt, ſi tacitè id fecerity. funde re- gulariter traditum eſt, ut actus iam perfectus uitietur, expreſſa non rarò plus pollere taci- tis⸗: Terroremq; expreſſum magis nocere, quaàm tacitum ⸗:quod pluribus exemplis alij proſequuntur b. Atque hinc eſt, quòd ſi lex municipalis executionem in promptucon- cederet documentis publicis, quatenus in eis aliquid expreſſum eſt: non cenſeretur id conceſsiſſe eorum reſpectu, quæ tacitè in eis so continentur: quod& Decius hic tradidit: cuùm ſecus eſſet, ſi ſtatutum ſimpliciter exe- cutionem publicis documentis indulgeretꝰ- Cum enim lex expreſſe aliquid fieri man- dat, non ſufficit tacitè fierie. Sanè& quando que lex expreſsionem uerbi conſiderat, quia ex ea magis ſibi de mente liquet: ut in tracta- tu iuris accreſcendi proditum eſtf, unde qui expreſsim eadem uerborũ ſtructura, ad ean- Bar. delegn ulſeru ſar ben. gelegu ubig g Xl ſiunus ſſa ſedepas. ) Barſt quuſ pul.adf 3 deucd Xl expreſaa reg ug. 24 4 Gllexuin ſo ßfiſun ſi b Bg. co col. 6. nr eug llcbheiarur und aptopterte 25 ulillmmgf maufm venconeidkie an aenplblalh der uf duedam! aue beanonfcir en uegptele dcac deälegelle tſa. durLextibi den im lneige as ceſellegii 65 ſnuentenon an ralterchri c Butmat a lberprebin ciij ert colj d Rutlſai gueinthſe e, en. modm!i ſi 25 Iihng de f re. depat, e liſlprewi i prin cecfs nouium. id, in dür f Bal ſ 60 1 ,6 numCceg ig. keren dem rem ſunt uocati, cõiuncti re& uerbis dii iilais f 8 dlo üneb 1 6o cunturs: licet tacitè actũ cenſcatur, ut uiriles 6,2⁶ Se genär d partes habeant, cùm ſi expreſſum de uirilib.„ legaisſe 8 menginſe partib. eſſet, uerbistantũ coniungerent: Sed læc quod tad hanc ſpeciem taciti præſumpii pertinet, ſatis, Aliud eſt tacitũ, qd nõ ex præ- ſumptione legij Wrelle Lfialgi ſas uiuſüti daegi a lus inpoßiibil. e Fepac.. 27 e r. C.e decr. e h dkec.lö.X.Abb. a Aleki. c.r de bor. comp. lalenatiöis de Ke d Uend. uerb. ſig.. e Goſ. ſec ſiin⸗ e terin pri. deſer ut. urba præd. a duerſus. C. de de 1 n.c.ij de don. n a. de quarta. de ka breſerpt. dcgs lfin in prin. de nn e gm bon. Que l. dle runcde flC. Gi 28 reee admitt. ubi Bal. nnn hn Gmoder. — dercelf C. de repu. mden naidi hered. aa lij. C. de iuris mnc, E fact. ig. 29 dactum ren Kj. S.ſed uiden- aal ae ſucc. ed. dr a ſi quis deleg. annn qe nouat. nm Baleet mod.. pa enpdianan ctäcun. depac. npropter daiibé ael.. cũ acceſ- erſbe flſſetpen. chæ.. enmn= conſtit. uer. ceerti cõcluſio. i 5. ſe ſiue⸗ m remur. ubi gloſ. auuln tit. Am C. Ae iur. cal. nei lfiliusfam. 9. ue 8 terani. de proc. Deci c. jurauit. col.fi de pb. 30 Gl c. ſifurte. de clect.in 6. uerb. npeti. naſatis. uerſ. lcin poſlant. guem- aua ſenamitt. 2. I Jd placuit. de iunr fiſ. gl j. C. aauerſ. uend. aßiduus. C. G potio. in pig in oaccſcet gmag. 31 Bar. ſi quisſub conaltione. col. e,, pe ee teſt tute. runum imic i egafret n in qui cau.pig. „1bg ka. contr. Vſiſõſus.§.. ae don. int. uir. llitem quia. n pri. de pac. lisẽ g hi de ſer uſt. Rar.lſiff- eiuſſ de leg.j. lwmaar. C. de mdel big. lic. ie remiſ di gl.lſitibi. 618 ſumptione, ſed ex legis diſpoſitione eſt. Et in hoc etiã tregula eſt, paris eſſe cum expreſ ſo uirtutis a. Quandoqʒ; tamen fit alia inter- pretatio, propter diuerſitatem rationis, quæ inter expreſſum& tacitũ eſt. Exempli cauſa: Quod ex præſcri-—— ptione inducitur, ta agi intelligitur“, ut citè quendam con- ſenſum partis habetb:ſed&ulterius legis ad- miniculo ſuſtinet᷑?:& ideo quia plus poteſt lex q́; contrahentes ipſi, aliqua quandoq; ta- cito lapſu temporis fiũt, quæ nullo partium conſenſu fieri potuiſſent i. Hinc eſt, quòd fi lius bonorum poſſeſsionem expreſſe repu- dians, patri non præiudicat“:& tamenſiper miſerit labi tempus à prætore cõſtitutũ, præ iudicati.tItẽ excluſus repudiatione expreſſa in hæreditate paterna, rurſus admittit᷑ 8: ſed excluſus tempore, nunq́; admittit. Quod in telligendũ eſt, ſi tantũ temporis lapſum eſt, ut ab omnibus edicti capitibusexcluſus ſiti. Ad hanc ſpeciem pertinet, f& cùm quis ex negligentia alicui nocet, cùm tamen expreſ⸗ ſe non poſsit: ut in curatore, qui exceptioni peremptoriæ renunciare non poteſt x,& ta- men eam nõ opponendo, aduleſcenti præiu dicatl. Quod aliqui& ad eum, qui Eccleſiæ præpoſitus eſt, extendunt, ut negligendo il- li obeſſe poſsitw. Hinc eſt, quòd iuramentũ calũniæ expreſſe remitti nõ poteſt, diſsimu- lando poteſt. Miles alteriusprocurator, etiã uolente aduerſario, eſſe non poteſt: at ſi ni- hil obijciatur, ualebit iudiciũ: adminiculat᷑ em̃ propter rei ad ulteriora progreſſum lex actui, illumq́; ſuſtinet, quamuis expreſſa cõ- uentione id fieri non potuiſſety: quod&alijs exemplis Iaſ.hic oſtendit a. Rurſus è contra- riot quædam fieri cõſenſu poſſunt, quæ lex ipſa non facit:unde quandoq; accidit, ut ali- qua expreſſe partium conſenſu fiant, quæ ta cite à lege fieri iuſtè nequeunt?: ut meritò di catur, Lex tibi ſuum, non tuum aufert auxi- lium. Hincq; eſt, quòd hypotheca dotalis ta- citæ ſeu legali aliorũ hypothecæ præferatur, conuentæ non præferatur. Hinc& Bar. ge neraliter dixit, non parum noſtra referre, ut quis expreſsim nobis obligatus ſit potius q́; tacitèu: quod uarijs exẽplis oſtendi poſſet*. Ethæc de tacito legali ſufficiant. t Supereſt tacitum, quod conſecutiuum appellare poſ- ſis. In quo ſciendum eſt, regulariter quoque parem eſſe eius taciti& expreſsi uirtutem I. Vnde quod expreſſe fieri non poteſt, nec ta citè poſſe?: ſed hoc ſublato expreſſo, tacitũ quoqʒ illud extinguiturꝰ. Quia tamen in cõ- ſequentiam id tacitũ uenit, debilius aliquan do operat᷑: ut ineo qui remittit debitũ, cen- ſetur enim& pignus remiſiſſe, non quidem ipſo iureb, ſed per exceptionem*. Rurſus quandoqʒ; in ſequelam quædam admittunt᷑, quæ expreſſe non concederentur“: idq́; tam in delictis, quàm in contractibus. Ecce, cle- ricus iuriſdictionem alius iudicis proroga- re, abſque epiſcopi ſuilicentia expreſſim nõ In tit. ſi cert. pet. cõment. 6¹9 poteſt,& tamen tacitè& indirectè poteſt. Idem foro ſuo renunciare nõ poteſt, quia to ti ordini beneficium illud indultũ cenſeturs, & tamen contrahendo, uel delinquendo poteſt. a NAgiintelligitur.) Agi tacitè intelligi- tur propter naturam contractus: unde ab u- troqʒ; præſumitur ita actum fuiſſe. fquæ con iectura facilius in ultimis uolũtatibus ſumi- 10 tur, quàm in contractibus: quia in contracti bus ſemper altera partium, in cuius damnũ tendit ſubauditio, reclamati:& ideo inter- pretatio ſolet potius pro promiſſore fierix. In ultimis uerò uoluntatibus ſolùm attendi- mus, quid ueriſimiliter teſtator ſenſerit, un- de facilius fit hæc ſubauditioi: quod plurib. exemplis lib. de uerb. ſignif. I 1I. explicaui- mus. Hinc uidemus, ſires ad caſum deue- niat, in quo ueriſimile ſit teſtatorẽ aliter di- 20 ſpoſiturum fuiſſe, ab eius ordinatione rece- di poſſen:at in contractibus ſecus eſſetv. Sa- neillud cõmune eſtftam teſtamentis quàm contractibus, ut ſiin eis forma ſeruata non ſit, omnino pereant: ueluti ſiin teſtamentis nulla ſit hæredis inſtitutioo: in ſtipulatione, ad interrogatũ reſponſum nõ ſite. Idẽq;&de Iſolennitate dicendum:ꝛut ſi in teſtamẽtis ſe- ptem teſtes nõ adfuerinti: in pupillorũ con- tractibus tutoris uel iudicis, cùm de alienan 30 dis immobilib. agitur, deſit autoritas. fEor- ma enim eſt, quæ eſſentiam reipræſtats. Vn de& de ſubſtantia idem dicimus: ut ſi in te- ſtamẽto deſit uoluntas, ut quia furioſus aut impubes teſtatus eſt:: aut in contractibus de ficiat conſenſusu. quod& ad materiam pro- trahendum eſt, nam& ea contractui perfi- ciendo neceſſaria eſt, ut res ex uenditoris*, precium ex emptoris parter. His igitur caſi- bus actus ipſi omnino pereunt Quòd ſiho 40 rum aliquid nõ deficiat, ſuſtineri poſfunt, et ex præſumptione aliqua eius quod tacitè a- ctum ſit confirmari:qua in re plures cõiectu ras hic enumerat Bart. Prima eſt, quæ ex na- tura actus prouenit, de qua lex noſtra loqui tur Semper enim qui quicquãagit, uolun- tatem ſuam accõmodare legi de eo actu tra- ctanti intelligit?. Vnde& ex tali natura ſub audiuntur conditiones,& uerba impropriè accipiunturb,& ſi generalia ſint, ex actus na so tura eorũ fiet reſtrictio?: quod diffuſe lib. de uerb. ſign. I.oſtendi. Vnde infert Soci. uen- dito fundo cum omnibus iuribus quæ uen- ditor ibi habebat, nõ cenſeri etiã iuriſdictio- nem uenditam*: quia ex natura alienationis rei particularis non eſt, ut ſecũ iuriſdictionẽ trahiate: quod Bar. uidetur ſenſiſſef. Traditũ quoq; eſt, clauſulam decreti, quam uocant, ſecundum actus naturam interpretationem acciperet.Sanè quæ certam naturã habent, 6o ea tacitè intelliguntur: ſed ſi ex omiſsione in certitudo ſit, ſecus eſt: ut cùm de ijs agitur, quæ uario modo ſolent interponi: quod Fulgoſius hic tradidit, argumento precij quod in uenditionis tractatu non eadem g. de pignore.ſſ de pact. d I.j. de aut. tut. l. cõditiõib. pup. de cond.& de. e c. ſignificaſt. de for. comp. f c. dilecti. eo. tit. 33 Caſtr. 1.j. ſi gs in ius uoc. g c. ſi diligentius. de for. comp. h c. Romano. 9. cõtrahẽtes. eo. tit. in 6. i l. an inutilis. de accept. kl. quicquid. de uerb. oblig. I L teſtatrix. ſi ſer ui. uend. l. in uẽ dendo. de cõtra hen. empt. 34 m l in confir mando.de con- fin tut. n l. Lucius. de e- uic. I. ſicut. C. de 35 act. E oblig. o l.iubemus. C. de teſta. pl.j. de uerb. obl. 36 q L. hac cõſul tiß. C. de teſtza. r Dad. l. uniuerſa. C.de prec.imp. offt. 5 I. Iulianus.§. ſt ꝗgs rem. ad exhi. t L.generali.C. de ſacroſan. eccle. u l. c Aquiliana. 37 de traſact. l. ſi per errorem. de iuriſ. om. iu. xl. in uenditioni- bus. de contra⸗ hen. empt. 38„§. preciik. Inſtit. de empt. X Bal. l. ſi duo. de acꝗq.hæred. a l. quæro. j. loca. b l. ſi uno. loca. l. inſiclam. de præ ſcrip. uerb. c l. damni infecki quid.in prin.de dam.infect. d Bal. l. A procu- ratore. C. man. e l. pupillus.. ter ritorium.de uer 39 bor. ſig. f Bart. Ij.in fin. de iuriſdic. om. iud. gCle. j. de cõceß. præb. Feli. c. if. col. iiij. de cõſhj ad.O.precium. b Bart.l. ſciendã. iiij.oppoſ.ff de uerb. obli. 40 c l. j. ad Maced. Bal. l.cõtractus. 4. col. de fid. in ſtru. d l. bene à Zeno- ne. uerſ. ſed cu⸗ ratores. ubiBal. C.de xl. præſer. e Rom.l.iij.h.iu⸗ rari.j. tit. j. 41 fl. uel uniuerſo- rů. de pig.act. g Barl. fmaudator. de ijs quæ in fr. cre.inl. nemo. de duob.reis. h Iaſ. l. ut liberis. C. de colla.l.cer ti. d. ſi numos.j. eod. Feli.c.cum M. de conſtit. i Alex. conſ. 107 col.pen.in 2. k Abb. conſil. 88. in ꝛ. col. fin. I Abb. con- ſil. 16. in i. 42 m Aret. conſ. uu. col fi. Deci.48 n Alex. d. conſil. 107. col. pe. 43 0 l. Seio.. medi- co. de ann. leg. pc. quod transla- tionẽ. ubi Abb. de offic. leg. ql.·teſtamenta. C. de teſtum. 44 r Bar. d. l.ſciẽdii. 4. oppo. Alex. conſil.· inʒ. 5. quæckq;.§. fi. de pub.l. j. d. ſciẽdũ. 8. 45 limitat. t Glo. authen. ut præp. no. Imp. uerb. autore. u Bar. l.j. q. 6. de iur. cod. Areti. cõ ſil. ult. col.fi. xl j.. ſi quis ita. 3. Hot. de 46 uerb. oblig. l fin. C. de fide- iuſſ. T Abb. c. cũ con- tingat. uerſ.no⸗ uus caſus. de iu reiur. a l. creditor.§. Lu cius. man. 4 7 b a.l. fin. C. de fi- deiuſſ. c Cur.cõſ.5õo. co Iu. 12. 67. col. 6 62²2⁰0 D. And. Alciati quantitate promitti ſoletꝰ. Sed ego id ad ma- teriam ſubſtantiamq; pertinere magis credi- derim, quàm ad naturam b. Secunda cõiectu ra eſt, ex conſuetudine: ſolet enim dici, ſcon- ſuetudinẽ alteram naturam eſſe“v. Vnde pro curator, cui ſimpliciter mandatũ eſt aliquid fieri,poteſt omnes clauſulas&epœnas adijce re, quæ in talibus adijci conſueuere“. Poteſt & uſuras promittere:,& pignora præſtare. Poteſt& renũciare beneficio legali, ſi ita fue rit conſuetudo. Poteſt& pleraq; alia, quæ à Iaſ.Felinoqʒ aliaàs collecta, ſtudioſis in prom ptu ſunti:adeò enimfconſueta in contracti- bus apponi, pro appoſitis habẽtur, ut etiam ſi de re odioſa tractetur, qualis eſt analogi- ſmus, ſeu uſurarũ uſuræ, tamen adhuc regu- læ ſit locus: quod Alex. ex facto reſpondit“. Idemq; in diſpenſationibus reſponſum ex- tat xidemq;& cùm quis in pœnã, ipſe in ſub ſidium obligareturl. Nec refert, ea conſuetu do præſcripta ſit, an id minus u: ſufficit enim aliquod tempus eſſe lapſum, totq; actus in- terueniſſe, unde conſuetudo induci potue- rit: alioqui ſi qua rarò& incerta erogatione præſtita appareant, uix eſt ut ad conſuetudi- nis effectũ pertineant: ſicut nec ea quæ me- ræ facultatis ſunt. Non procedit tamen hæc cõiectura in ijs, quæ de actus ſubſtãtia ſunt: ea enim omnino exprimi debent, alioquipe- riret actus a. Idem in ijs, quæ, ut dixi, certam formam non habent, ſed uarie ſolita ſunt ob ſeruari:. Sed& ſi qua ſolennitas ſit, quæ ex trinſecus addi ſoleat, non præſumetur', tam etſi conſuetum ſit eam apponi: qualis eſt di- uini nominis in inſtrumentis inuocatio:. Il⸗ lud quoq; credendũ eſt, in ijs quæ ab unius uoluntate pendent, ſi clauſulam ſolitam no- tarius adiecerit, præſumi quãdoq́; magis ex uſu adiectam, quàm quòd ita actum ſit. unde 10 20 clauſula codicillaris aduerſus poſthumũ, pa 40 tre inſciente præteritũ, nullius momẽti erit“, uideturqʒ potius ſeribarum more adſcripta: qua de reaà nobis alibi diſputatũ eſt. Sunt ta men qui idem quoq; cenſuerinttin contra- ctuum clauſulis Y, quando ueriſimile eſt neu tram partiũ earum uim perpendiſſe:ut in cõ promiſſo, quo partes renunciarũt læſioni e- tiam enormiſsimæ:: ante enim arbitri ſen- tentiam nõ eſt ueriſimile quenquam cogitaſ ſe, ut ingẽs damnũ eius laudatiuo ferret, idq; præſumpto ex dolo?: quæ ratio regulariter in alijs cõtractibus ceſſat:& ideo ftales clau- ſulæ ſolitæ, ſemper præſumũtur fauore alte- rius ex contrahentib. adiectæ, unde effectus ſunt plurimi b: licet Curt.& Andr. Siculus quandoq; aliter reſpõderint?. Tertia conie ctura eſt, quæ ex præfationibus adſumitur. Siue enim de contractu quocunqʒ agat᷑·, ſiue de ſentẽtia, reſcripto, lege, decreto, ſtatuto, ſemper ex præfationibus certiſsimè depręn ditur, quid actum ſit“: quod pluribus exem- plis Purpur. oſtendit. Nec enim dubium eſt, ex præcedentibus declarari ſubſequentia“: quod mihi uidetur producendũ, etiam ſi ex 50 60 621 interuallo præceſſerint: nec enim fuoluntas eriam longi temporis lapſu mutata Præſumi tur:& quod quis teſtamẽto præfatus eſt d codicillos quocũq; tempore ſubſecutos 1 trahitur. Receptumq; eſt, mente 4 aneener S F10 m teſtato⸗ ris etiã ex ijs deprændi, quæ extra teſtamen- tum dixerit, atq; id quidem ex interualloi: tquia actus quantumiibetperfecti, declara- tionem ex poſt facto accipiunt¼. Sed hæcin ultimis uoluntatibus procedunt. Bart. uerd tin contractibus aliud ſenſiſſe uidetur: quia qui fundum uendidit, præfatusq; eſt ſe ſibi ſeruitutẽ pro proximis ſuis ædibus retentu- rum, ſi deinde ſimpliciter tradat, nõuidetur eam ſeruitutẽ ſibi retinuiſſel.Sed id non eſt quia à præfatione receſſum uideatur: appa- ret enim repetitam cenſeri,& ideo cõdici po teſt: ſed quia ſeruitus ius in ea re inducit, èd ſicut in corporalib.nõ niſi traditione tranſ- fertur“, ita in ſeruitutibus conſtitutionẽ pa- tientiamq; requirit, meritò agit uenditor, ut quod in præfatione actũ eſt, ſibi emptorpræ ſtet. Defendi tamen Bart. ſententia poſſet, cũ iuſta eſt contrahentis exiſtimatio, à proteſta ne receſſum ex ueriſimili aliqua cauſa cre- dentis 0:quæ coniectura in contractibus faci lius, quàm in ultimis uoluntatibus capitur: qua de re nos alibi pluray. Sed de cõiecturis hactenus: ſſunt enim plurimæ a, quæ exfa- cto oriũtur,& difficulter colligi omnes poſ- ſunt. Sed quid ſi quis dixerit, f Tolle has pe cunias, qualem contractũ præſumemus? Et ſi ex coniecturis diſcerni non poſsit quida- ctum ſit, uidetur, ſi pecunia ſub numero da- ta eſt, eſſe mutuũ, aliàs uerò depoſitũ: tranſ- euntq; ferè recentiores in hanc ſententiam Ego accepi,fœeſſantibus coniecturis, nõ eſſe à ui uerborũ recedendumt. Vnde ſi dictum ſit, Concedo tibi hanc pecuniam: fuerbum 54 Concedo, donationẽ ſignificat“. Idem ſi di- ctum ſit, Do tibi:illud enim uerbũ ad tranſ- lationem dominij refertur*. Et cm nonap- pareat quicquã de reſtitutione actum, ſequi tur eſſe donationẽ y. Nec multũ facit cauſa, cùm ea in promiſsione ueltraditione ſimpli ci neceſſaria ſit?. Cùm uerò id agitur, ut do- minium transferatur, quod uerbum Do, in- dicat, nuſquam legitur eius expreſsio neceſ- ſaria, ſed donationis cauſa datum præſumi- tur*:ut meritò Petri ſententiam Alex.hic ſe/ quatur, tametſi cam nimis reſtringat. Quòd ſi dictum ſit, fPræſto tibi, Trado tibi,&ſimi- lia uerba, propius uero eſt, ut inter latinè lo- quentes dominiũ translatũ non cenſeaturt, quia uerba id nõ inferunt. Cum igitur dictũ eſt,t Tolle hanc pecuniam, nõ uidetur aliud 0◻⸗„. 1. 7 ſignificari, quàm ut auferat: nec quicq́; uer-, ba indicãt de translatione dominij.Ergo ui- deretur dicendum, nec donationẽ, necmu- tuum eſſe, ſed potius depoſitum, tanq́; ei cu⸗ ſtodia mandata ſitc. Nec me mouet, ꝙ aiunt, eum qui numerat, uideri mutui cauſa id face re:quia coniectura hæc leuis eſt. Quid enim ſi numerauit, quia uereretur ne quicquã ex depoſito 41 goſi ecohf„nd- Folo nul 44 45 38, d ell oen, gl mol 16.3 4, 9 vld bur a zmbAcn occolſt 4 G 3 elti d1.rii a. l gedele „lle ſit— d Cnſdes reſpödi du bes d d ag ſi Cfo ekſiſmuuxss on⸗ qocder 3 hndelce aa nuvneg 1 laet, ee Hitsi Lufau 6 ralthun de 4 1 n o cllo lhem Effaan ſ nell d 2 n conkls hlatlj. ali 14 . de uulg 1 Lal precd lerenns lheraa ſſi ui lnota dete luwria ab pretlſſ billerã e emp. ml. hadtinic de pañ. n lij ſlié« ſu act em ſa ſiiß fltemn inde, ubi la 51 52 ol per ntctini C. deuſſe a ballanouß ſe pañ. pl deteſtlu 53 6.deuaſg 7Glſenpas ſip dercgiu ratlfr npi 55 qlumetca 5 O. lincadi C. eod. puli lia d ler moca t LLuciu nõ diu 94.1hſ. ulfn upnit un lpnie re plauß uiaute xori ſfiden 56 5 ſciug e klio inftt )Lnunqun acq nr im b lſikä de unkdit poſul gr. b. dehen Gicunpobl mrd crrandil d, g agersflke eepr doalquho aut giat lelma nodo coaller mir nhex doſa uE„ al ogaiprec nünell, 5. amneüonedon Kd, a leconledtu n ranonmo 84 a aa quuenubſcil da Wquod qua aind(Ur preciot enſßſatguiprelun 2 KnnanrJtu mwiteltdu Lar fndeebell? aase hmeltb, qui an aleertmerit eun ümnelmecauf en mentoeius ecncenlui gu ddnäoridone dtnilreinpar a RunseltePor a ne lconſte ilellim u ag dh ſententi 1 teperatur aüleCeierum Kr uid ex 69 naronug nupti 8 WAdlrlug 8 operanu „ 4 rn anr. 8 R, 8 1 Derd. io. e e afel cſicautio e dlee col.j. ce fidin dden ſrum. aaa bGI4 de. ael in naue. uer. d idké iuris. loc. 1 ecn 3. 3 4 6. e 42 d eſdna e dedd Verſ.quoties.L. ſi gratuita. in prin. de præ- e n ſoipt.uerb. auck oſlio 2, krc.etſi gu 3 e ine Aeſimon. eanuist dSui Lſec Eſuſe . 88 4 8 gcrehe.—n Pertt..j. 5 ud..7, e de iudiciſs. . Pa. 2. dedcö l nemini.infi. 1, C. ce conſulib. „ lcc jip xij. Unhnn. 15T0 . AMlone dutrü. g.ſiſer⸗ in uus. de donat. Ked Mn Aaen 7 2 haan — edeter, inter uir. cit lidjendun Gl. lſedſt ego aBan ſenxna cum. ad Velle. ciman 59 — a Gl d.! ſemper 4 u probat. ¹ olntadas cped tI. ſtuerò nõ re dec cecheid mun. eidẽ Pa- phnrc binJ mand.la ſonl. ex hoc iu re. de iuſt. 60 e iure. emic. relatum. jj. uer. iuxta ſer⸗ d vitij. de teſta. du I ſi pater. fi. de donat. Arg Lij. C. de re ſcind. uend. dan Bald. auth. ex n teſta. col. j. C. acnl de collat. rdl I. Aquilius. de donat. lOlehsx 8 .B 30 ¶ Ldn „1 PEe — jj. ubi glo. de aezctun ſcd t.. ¹ Ae S acquir poſ. cmutti hci cu — Lg.l. Neſen- raneer nius.§. fin. de um ucrd id zaiu. E0 excuſ.tut. eenhi K ut gradatim ccbond h. reprobari. Ar i zemune.Abb. 2 1 dun e j. infi. dema. — mA aui Iſcacatane aGij 61 rdtmee I. aumu rcitng Lſcut. de ope ndi. A 1. ris liber. — ul. Soci. De- 622 depoſito ſubtraheretur? Sed certè melius eſt, in hoc opinionũ conflictu mediam uiam eli- ere*, ut nullũ dominiũ transferri(quod Ful goſ.& Imola tradiderunt) depoſitumq; eſſe cum Bal. credamus b, ſed in quo tantũdem in genere reſtitui poſ ſe, ex numeratione eiuſdẽ generis,& ea- actum cenſeature: quod ex Cyni, Paul. Alex. ſententia eſt. Qua ratione propter incertitudinẽ, quid reſtituen dum ſit, an idem, an tantundem, actio quoq; præſcriptis uerbis competere poterit“: quo caſu Pontani ſentẽtia defendi poteſt. Et hæc in caſu dubio procedunt:ſquandoq; enim ex coniecturis donatio præſumitur. Nam cùm id uerbum, Tolle, uel Aufer, uel Accipe, nõ abhorreat à donatione, facilè eius præſum- ptio capietur, ſi aliquod ſignum id ſuadeat, ueluti ex diuitijs dantis,& indigentia acci- pientise. Non enim ueriſimile eſt, donũ mo- dicum potius factum non eſſe t cùm munifi- centia in diuite laudabilis ſit, eiusq; honorem augeats.Idem dicendum eſt, quoties cõiun- ctio aliqua hoc ſuadet, puta ſanguinis ſeu affi ₰½ nitatis, uel magnæ amicitiæ, etiam ſi illicito S. modo coalueriti: unde multò magis, cùm ho neſta ex cauſa proceſſeritx. Poſſet tamen a- deò graui precioſaq; de re agi, ut ex ſola con- iunctione donatio nõ eſſet præſumenda, niſi aliæ coniecturæ id ſuaderent¹. Sed& bene- merita non modicũ in hac re ſignũ faciuntn, quatenus ſcilicet eis antidora reſpondeant: non quòod quandoq; merita huiuſmodi non ſint, ut precio numario æſtimari nõ debeãto, ſed quia præſumptiones ueri ſimilitudini in- nituntur. At uix eſt, ut quis pro officio maxi mas, id eſt, duplici æſtimatione facultates re- pendere uelit?. Sed quid ſi donator errauerit in meritis, quia deinde deprændit, quod ille male erat merituse Et forte uerius eſt, condi- ctione ſine cauſa dationem reuocandam ¹, ar gumento eius quod Bartolus in Cœnobiar- cha cenſuit, qui fructus agelli nouiter laurea to doctori donauerat:quem deinde expecta- tioni ſuæ imparem, minusq́; inſtructum ex- pertus eſtv. Poterit enim reditus illos ei au- ferre, ſi conſtet donationis cauſam non ad- fuiſſe aliam, quam doctrinæ: quæ omniũ fe- rè eſt ſententiaꝰ, cùm qui ſemel approbatus eſt, ſi reperiatur non idoneus, reprobari poſ- ſit tCæterum& quandoque inducitur do- natio ex præcedentis actus ſequela: ut cùm patronus nuptijs libertæ conſentit, præſumi tur ius operarum remittere u cùm creditor in ſtrumentũ obligationis debitori reddit, præ- ſumitur nomen abſoluere*. Et generaliter, fcùm quis ſciens indebitũ ſoluit, uidetur do- nare. nec capitur præſumptio, ut tanquam alterius negocia gerens ſolueritꝰ: nec enim h. cuiuſquã perſona facilè ſubintelligenda eſts. ed& in eo, qui proprios numos alieno no- mine mutuauit, fuere qui donationem præſu merentꝰ: uerùm receptius eſt, non temerè id præſumendum?“, niſi coniunctio ſanguinis un tit. ſi cert. pet. cõment. 20 30 40 60 6²3 aliud ſuadeat. Sanè& qui pecuniam, ut quis in ſuo ædificet, dat, cùm ille aliàs non eſſet fa cturus, donare uidetur ¹; quod Paulus Ca- ſtrenſis hic notat. Et hæc quidem ad præſum pPtiones hactenus ſufficiunt. Sed nunquid ut alicuius ſint effe- ctus, allegari debe- ant? Et uidetur alle Pahhe: quod intelligendum in ijs, quæ ex acto ſeu animo ſuo pendent Etideo qui bo næ fidei præſumptioni innititur, eam allega- re debetf.Sic qui contendit ſe hodie poſside- re, quia& olim poſſederit. Sic qui dicit ſe do minum, quia& olim fuitt. Sic qui ignorantię prætextu ſe excuſat“: quod pluribus exem- plis recentiores oſtendũt ¼. Et ratio eſt, quia cùm præſumptioni in re dubia ſoluùm ſit lo- cus, debet ille, in cuius fauorem inducitur, eam adiuuare quantum poteſt,& oſtendere ſe beneficio legis uelle uti: alioqui ei obſta- rent duæ iuris regulæ. Prima, fquia beneficiũ legis alicui indultum, tacitam habet cõditio- nem, ſi ille uoluerit util. Secunda, fquia in ijs quę priuatum cõmodum contingunt, iudex irrequiſitus non ſupplet“. † Sufficit tamen, allegationẽ præſumptionis quomodocunq; fieri, non ſolùm in libello, ſed etiam in allega tionibus iurisn. Idemq; etiam poſt cauſæ con cluſionem°. Sed& ſatis eſt ſitacitè fiat, puta in ſequelam expreſsi actus: unde qui alle- gat ſe præſcripſiſſe, ſatis uidetur bonã fidem deduxiſſe a:& qui dicit Titium furti damnan dum, ſatis contra uoluntatem domini rem contrectatam oſtendit“. Sitamen tacitè illi ſe quelæ alia coniectura obſtet, adhuc allegari præſumptio debet, ut quæ obſtat coniectu- ra tollaturꝰ. Sed& quoties præſumptio non ex facto proprio, ſed alterius oritur, ſcenſuit Bartolus non neceſſariam hanc allegationẽ, ſed ſatis eſſe ſi factum ipſum deducaturt. Vn de ſi reum te falſi deferam, non eſt neceſſe id allegare ſciẽter& dolo malo à te cõmiſſum“. quod& in alijs delictis receptum eſt: ut cùm quis in periurium ad pœnas conſtitutionis Arcadianæ agit*, nihil neceſſe eſt aduerſarij dolum allegare: quod Picus ex facto reſpon diſſe ſe dicit. Ego generaliter crediderim, quoties præſumptio ex animo eam allegan- tis non pendet, atq; de ijs caſibus agatur, qui- bus iudex ex officio ſupplere poteſt⸗, nõ eſ- ſe neceſſariam hanc allegationẽ:. Et ideo in ijs, de quibus iudici ex actis probatorijs con ſtat, rectè cenſuit Socinus non adigi quenq́; ut alleget b: ſicut nec in atteſtationibus, quod Bartolus hic ait: in ijs enim ſupplet ex offi- cio iudex: ſicut in ijs, quæ notoria actorum appellamus 9. Qua ratione& in cauſis, quæ fauore quodam publico ſummariè& de pla- no cognoſcuntur, idem eſſet: quod& ab ali- quibus ex facto reſponſum Decius ait. a ¶ Eadem bonitate ſoluatur.) Quid ſi res mutuò data, maioris ualoris facta ſit? Et cùm hæcbonitas extrinſecus aduenerit, nihil re- ferre traditum eſt,& ideo lucro creditoris ac⸗ lii dẽ bonitate ſoluat᷑* ci. l. certi. 9.ſt numos. j. eod. d l. ſed ſi mors. in fi. de donat. inter uir. e l. ſt adulteriu cũ inceſt. 9.idẽ Pollioni. de a- dult. f Moder. l. Cel- 63 ſus. de uſuc. iij. parte. g l. ſiue poßide- tis. ubi Bar.C. de probat. h Paul. Caſt. l. ſt minorẽ. C. de in integ. reſtit. minor. i Alex. l. qui bo- no. 9. de illo. de 64 dam.infr. k Feli.c.adferte. de præſumpt. 65 I Gl. l. uni- uerſa. C.de pre 66 ci. Imp.off. m l. iiij.. hoc au tem iudicii. de dam.infect. n Alex. d.§. idẽ Pollioni. o c. dudum. ubi Abb. de elect. p Arg. l. ſciẽdũ. de uerb. oblig. Rom. conſ.77 ꝗ Abb. c. fi. col. 6 de præſcript. r Bart. l. Aure- lius.§. Sticho. de liber. leg. 5 Bar. l. certum. §. ſed ſifunda. in fi. de cõfeß. t l. omnes.§. Lu cius. de ijs qui in frau. cred. u Oyn. l. nec exẽ- plum. C. de fal. xl. ſi quis maior. C. de tranſact. „Alex. l. qui iu- raſſe.j.tit.j. X Not. per Aret. J. j. C. ut quæ deſunt aduoc. a c. adferte. de præſumpt. b Doct. clem. ap pellanti. de ap pell. Feli. c. cũ ordinẽ. col. ↄ. dꝛ reſcript.gl. l. j. C. qui et ad uerſ. quos. c Gl.§. illud au- tem. de teſtib. d c. euidẽ᷑tia. ex- tra de accuſ. —————O—Q—C—ꝭ—ꝭQ˖—˖—QQ’́’;’ a l. uinum. j. eo. 67 b l. eleganter.§. qui reprobos. de pig.act. c l. quæſitum. õ. illud. de leg.iij d Bar. d. l. uini. j. eod. 68 e l. quod te. j. eo. ubi Bart. f à.l. uinum. gl. cum certum. ubi Bar. de au ro& arg.leg. 69 b l. de fideicom- miſſo. C. de traſ actionib. 70 ĩ c. olim. c. pen. de cenſt. 71 kl.quod te.j.eo. 1 Bart. l. Paulus reſpõdit. de ſo- lutionib. ml. uidemus.§. præterea. de uſur. n d. l. Paulus. co lum. fin. o I. fin. de peric. & cõmod. rei uend l,cſteri- lis.. cum per uẽditorem. de act. emp. 624 cedere:ſicut è contrario eius damno caderet, ſi diminuta eſſet æſtimatio: niſi à tempore cõ tractæ moræ hæc diminutio interueniſſetꝰ, & ita Bartolus quoque ſentit, nec quiſquam diſſentit. Vnde ad monetã mutuò datam in- fert᷑, in qua re duo ſunt caſus explican quod datum ſit. di. Primus eſt, cùm centũ puta Philip- VI-T. LIB. II ad Sabinum. peos tibi ſum mu- tuatus, acciditq; de inde, ut ea moneta reprobaret᷑, an in ea nota ſoluere tenearis? fEt non poſſe te mo netam reprobæ notæ ſoluere, Bartolus rectè cenſuit b. Verùm quia nota ſeu forma potius reprobata uidetur, quàm materia“, ante mo- ram poteris eam uice materiæ dare, uel mate riæ æſtimationem ¹. Si uerò poſt moram fa- cta eſt reprobatio, teneberis ad reſtitutionẽ æſtimationis, quatenus ex forma ualebat. Secundus caſus eſt, fcùm nota aut forma nõ reprobatur, ſed eadem bonitate manente ua lor intenditur uel imminuitur. Et cùm id ex- trinſecus accidat, ante moram nemini impu- tandum eſtf: ſed liberatur debitor, ſoluendo eodem pondere, uel numero?. Quapropter ſi mihi debeas centum Philippeos, liberabe- ris eos centum reſtituendo, ſiue aucto, ſiue imminuto precio. Si centum libras debeas, cùm libra noſtra uiginti aſsibus ſemper con ſtet, ſatis erit centum libras reddi: quamuis aſſes minoris æſtimationis ſint. Cùm enim Philippeos uel libras debeas, uerum eſtte ſol uere quod debes: tnec extrinſecus accedens ualor quicquam mutat. Etpropter futuræ in tentionis uel imminutionis mutuum pericu lum nemo cenſetur læſus n. Idq; uerius rece- ptiusqʒ eſt: tniſi cùm materia ſeu bonitas in- terior imminuta proponitur:tunc enim eius æſtimationis reddi debet, quæ tempore con- tractus fuiti.r Quòd ſi diminutio æſtimatio- nis poſt moram facta ſit, tunc ſemper impu- tandum moratori detrimentum conſtatk. Et ideo ſi centũ Philippeos aureos mihi Calen- dis Ianuarijs debebas, qui tum drachmis ar- genteis expendebantur decem: deinde poſt moram nouem tantùm cœperunt expendi, damnum illud ad te pertinebitl. Quòd ſiau- cta fuerit æſtimatio,& undecim drachmis cẽ- ſebuntur, non tamen quicquam moratori lu cri inde accedit. Sed finge, debebas mihi cen tum libras in aſsibus, tempore mutui Philip- peus centum aſſes, id eſt, quinque libras ua- lebat, poſt moram cœpit centũ& decem æſti mari, nunquid liberaberis ſoluendo centum libras in aſsibus tantùme Et non uidetur. Si enim in tempore ſoluiſſes, potuiſſem eam pe cuniam in Philippeos uertere,& eorũ uigin- ti habere, qui nunc centũ& decem libras mi- hi redderent. Igitur id damnum à moratore præſtandum eſt m, contra Bartolum: quia hoc caſu intereſſe uidetur ob lucri ceſſatio- nem, cuius ratio nõ ſolet reddi“, quæ ſenten- LEX IIII, Oldquts nec cau ſam D. And. Alciati tia eſt receptiſsima, ueram * q;& ipſe cenſeo, etiam in mercatoribus. Nam nec ueriſimile eſt id futurum, ut creditor præuideret Phili pei augmentum,& ideo uerſura ea uteré- tur?:tametſi hac in re aliqui diſſentiãt. Quòd nec propoſitum fœ-/ ſi nõ ſolum Philip- pei, ſed etiam aſsiũ nerandi habuerit,& ualor imminutus tu empturusprędia, ſit e. imminutio poſt moram in aſſi deſideraueris mutu bus facta præſtan- am pecuniã, nec uo⸗ da eſſet, alioquin creditor damnũ pa teretur ꝰ:quod& Alexander cenſuit. Rarum autem eſt, imminui pecuniam æream autar- genteam, quin& aurea imminuatur:: feſte⸗ 72 nim argenti ad aurum proportio quædam, quanta ferè unius ad duodecim, noſtro tem- pore. Olim maior erat, nempe ad quatuorde cim,& eo amplius. 1 & △ 2 10 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2² 23 Depoſitum mutui gratia factum, eius naturam aſſumit, ut ſit periculo depoſitarij. Lex illa loquitur in caſu, ubi facta eſt numeratio. Periculum proprie de caſu dubio intelligitur. Quæ ſit ratio, quòd in caſu huius legis depoſitarius pre- ſtet periculum. Actui propinqua ſecundum eius naturam reguntur. Caſiss fortuitus pecuniæ numeratæ eum reſpicit, ad cuiu utilitatem numeratur. Ex numeratione cenſetur translatum dominium. Qualitas contractus ſecundum cõtrahentium intentionem iudicatur. Non ſolum id quod agitur, ſed etiam quod ſubſequitur at- tendendum eſſe. In jjs quæ conſequuntur, mitior pœna recipitur, quamin noxa principali: niſi generalitas uerborum dulinctio- nem non admittat, aut uerba diuerſum ſuadeant.& nun. 11. In ultimis uoluntatibus ad conſequentia attendi. Is tantum citandus, de cuius præiudicio agatur. Parentes& agnati in cauſa ſanguinis etiam reclamantef lio tunſigunt. Non offendi magiſtrati, cùm uxor aut liberi offendantur. Quæ directẽ& principaliter nõ permittuntur, nec in con ſequentiam permitti. 65 Conſequentia non permittitur, quoties in effẽctu principa li repugnet. Ad dignoſcendum quid principaliter actum ſit, ualor re- rum attenditur. In legibus potißimum legislatoris mentem& rationem obſeruari. Clericos pecuniæ cauſa principaliter frequentantes ecde- ſias peccare. Sequelam nonnunquam principali cquiualere, quandoq; etiam præferri. gitur. Ex finali legis ratione quid principaliter actum ſit intell⸗ Ad teſtimoniũ admittuntur, de quorum cõmodo principa liter non agitur, licet per conſequentiam. 8. QvIs) † Depoſitum ergo gratia ſecu turi mutui factum, in eo naturã mutui ad ſumit, ut periculo ſit depoſitarij. Sed de quo periculo intelligemuse Et Azo cenſuit intel- ligendũ, quando aliqua depoſitarij culpa ſal- tem leuiſsima præceſsit: alioquin durum eſ⸗ ſet eum tenerit, cùm potius domino ipſiperi re debeat. Et́;uis depoſitũ cauſa depoſitari ſit factũ, nõ debet aliter de eo iudicari, Ee cadiia lispe dilegbconl ui cealaboni a waſlct 1i 4 cge fSedqpe uct iispetellöp uaw ſentübqla a ni weplemtemtt rnn crulvnde rentiauidet mee rantetra aul Kraloquicre an wr Jnteigit ua ülecrrtabech na gütum depo armineelemg u Aadturicuid aſh nquotempon d testuierat 1* Uorechuman w Wmnconuertiit din brrepotueri dnt kmtabearur, la helculumalig 8 ainattuipro 9 Tuam legüturr da maatti 3 lad 99 lſtut certo.. uſq aeo. l. in 0. lrogaſt. uer abo, ſine culpa. ſeod. 3 ſtrem tibiin Shm apic. de preſcr. uerb. l.c6 4 — pponas. C. de cn anaut. fœnn. r u- ri.j. de cõmo. mlamiman t peri. rei uen nuudanm mlit. l. Pompo⸗ nius. de pactis mnand ranlotal. opus loc. l.j. ₰ Lucius. depo ei ſepe.depoj. un 172— ti. l. in naue. erſ. idem iu- is. loca. Rieum.. qui uuriarum. ſi Seeumeagiig caut. l.in naue. a J. 5. ſipecu⸗ m u ee ſa.j.depoſ. I rogaſh. mrr au riij. de don. 5 ter uir. iiij. de fun 6 dotal. ruurg. loratio. ſponſa. pe de milit. te — — un um. Titiug. de angraft geſcri.uer. inl. paci m gnda. C. de r al. — 24 2₰ 2. conſil.; 6.in j. uol. a ciuitate. c. uanti. de uus. -9 Titius. re uabit. de a- „ oemp. 22 — — 6²⁶6 de cõmodato, quod& ipſum gratia accipien tis fit,& tamen is nõ tenetur, niſi ſaltem ex le uiſsima culpaa, quæ Azonis ſentẽtia frequen tius uidetur approbata, quoties pecunia nõ numerata, ſed in ſacculo obſignata, depoſita ſit: qui caſus uerbis legis noſtræ nõad- lueris crediti nomi- modum conuenit. ſles ſi Cuùm em dominus ne antech emiſſes, iu pecuniæ aliò profi ſci pere: atq; ita credi ciſceretur, nectem tor(qui neceſsitatẽ pore crediti adeſſe poſſet, ueriſimile non eſt, in crediti ſpem alicui dediſ- ſe, qd prius ei non adnumeraſſet.thoc ergo caſu cùm adnumeratio facta eſt, Bart. Bald. Paul.& cæteri in Ioan. ſententiam de- ſcendunt, ut etiam fortuiti caſus periculũ de- poſitarius præſtetb. Quæ interpretatio uer- bis legis conuenit.t Periculumenim propriè de caſu fortuito intelligitur“: niſi cùm appa- ret, alijs uerbis eam ſignificationẽ reſtrictam eſſe ¹ Sed quæ eſt ratio, ut hoc caſu depoſita rius periculũ præſtet? Et Bartolus Paulusq́; ſentiũt, quia facta numeratione, dominiũ in accipientem tranſit: fitq; id depoſitum mu- tui cauſa, unde eius naturam imitaturf, Quæ ſententia uidetur dubitabilis: non enim agi- tur, ut antè tranſeat dominiũ, quàm emptio fiat:alioqui crediti nomine iam iſte obligare turs. Antè igitur quàm conditio eueniat, non uidetur habẽdus mutui reſpectus, ſed potius ſecũdum depoſiti naturã iudicandũ. Quod maximè exemplo rei uendendæ ſeu lancis o- ſtenditur i, cuius dominium uenditoris nõ e- rat, quo tempore amiſſa eſt. Sedtamen recen tiores huic rationi adhærent, ne uideatur cre ditor ex humanitate ſua damnum ſubire, ut cùm conuerti in mutuũ ex ſola debitoris uo- luntate potuerit, perinde propter deſtinatio- nem habeatur, atq; ſi iam cõuerſum eſſet ne periculum aliquod hic creditor ſubeat. Quę enim actui proxima ſunt, ſecundũ ipſius na- turam regũturn. Nam& uidemus, fquoties pecunia ad alicuius utilitatem principaliter numeratur, ei quoque caſum fortuitum, nõ autẽ domino imputari“, neuerbalis hæc do- minij translatio aduerſus æquitatem operet᷑. Qua ratione defendi uulgaris illa ſententia poteſt, qua traditum erat, Si uendo tibi fun- dum,& quia precium fortè ad manũ non ha- bebas, conueni ut intra triennium mihiillud redderes,& interim ſingulis annis nomine penſionis aliquid præſtes. Exiſtimant aliqui iuſtum eſſe contractum, contraà Nicol. Abb. reſpondito, Cùm enim tranſtulero dominiũ, penſio illa uſuram ſapity. Atqui cùm transla- tio ea propter cõmoditatem penſionis facta pPotius uideatur, haudquaquam cenſuerim tam ſcrupuloſe perpendendum eſſe u,& ad- uerſus æquitatem id induci, ut fructus fundi habeas,& pecuniam non ſoluast. Meritò igi- fortè proficiſcẽdi ha bebat) depoſuerit a- pud te hanc eandem pecuniam, ut ſi emiſ In tit. ſi cert. pet cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 627 tur& in caſu noſtro credendũ eſt, uelfex nu meratione cenſeri translatum dominiũ, qd Bartolus ſenſit: uel ſi uerè non fuerit transla tum, tamen quia contractus hic ſolo fauore depoſitarij celebratus ſit, ad eum periculum ſpectare non aliter quam ſi trãslatum eſſet.Quę ratio tũc ceſſaret, cùm in cõ ſes, crediti nomine obligatus eſſes: hoc depoſitũ periculoe⸗ modato uel depoſi ius eſt, qui ſuſcepit. to, nunquã transla Nam&qui rem uen tionisdominij ſpes dendã acceperit, ut adfuiſſet Ego legi precio uteret᷑, pericu i eoßitt hli⸗ lo ſuo rem habebit. frntr adennn. uOrein ſtringicrediderim, quia nõ animo de- ponendi id fecerit. Et hoc eſt quod dicitur, nec cauſam, nec propoſitum fœnerandi ha- buiſſe:& alibiu, rem uenalem non habuiſſe, ſed ſolius debitoris cauſa rem apud eum reli quiſſe. Sed quid ſi actum eſt, ut in caſu mutui depoſitarius hic uſuras deberet: Et hic proba tur, idem eſſe: quia cùm is creditor à princi- pio nec cauſam, nec propoſitũ mutuandi ha- beret, adhuc mutuũ gratia recipientis factum dicitur*:quamuis ſecus eſſet, ſi ex propoſito mutuaſſety. Et hinc adnotant Doctores, fqua litatem contractus ſecundum principalem contrahentium intentionem iudicari. unde hãc legem ſæpiſsimè adducimus, cùm quod principaliter agitur, id attendi debere oſten- dimus ⸗*. Sed hoc in articulo, in primis cõclu ſio generalis conſtituenda eſt,non ſolùm ad id, quod principaliter agitur, ſed etiam quod ſubſequitur, attendendũ eſſe: idq; ſiue in con tractibus, ſiue in delictis, ſeu qualibet in ma- teria. V eriſimile eſt enim, ad om̃e quod quo- quo modo agitur, ſubſequiturq́;, reſpectum eſſe. Finge: Emo equum cum ephippijs, de- inde inornatum tradis: an redhibitoria, pro- pter non tradita ephippia, agere poterot Et non eſt dubium, poſſeꝰ*. Tametſi enim illa e- quo ipſi accedant, tamen de eis quoq; actum apparetb. Quę regula maximè procedit, cùm uerba adeò generalia ſunt, ut non ſolũ prin- cipale, ſed etiam ſequelam cõprændant. Vn de ſi interrogauero te, nũquid Semproniam uxorem Titij uitiaueris:& reſponderis, te ui tiaſſe dictam Semproniam, cenſeberis etiam cõfeſſus quòd uxor ſit: quæ receptior eſt ſen tentia. Rurſus pone: Aliquis ſaccum pecu- niæ ſubripuit, nunquid furti etiam eius ſacci nomine tenebitur? Et conſtat teneriè: quam- uis principaliter ob pecuniam deliquerittln his tamen quandoq; nõ adeò grauipœna ob conſequentia, quibus culpa arguitur, quis te netur, ſicut ob principalem noxam, quæ do- lum malum præ ſe ferte. Vnde& qui falſum teſtimonium in cõſequentibus aliquibus di- xit, nõ pœna falſi, ſed ſtellionatus plectiturf: niſi quòd quandoq; uerba legis adeò genera lia ſunt, ut talem diſtinctionem non admit- tant: ut ſi in ea ſcriptum ſit, Sſäuie fecerit 11 2 27 5 J. l. Lucius. t d. l. in cömoda- to. u d. l. rogaſti. x d. l.rogasti. uerſ.maximẽ. I.ſi gratuitam. 6. j. de præſcri- ptis uerb. 8 9 Zl. nauis aduer- ſa. adl. Rhod. J. j.§. idem Põ- pon. depoſit. c. Eſi quæ ſtio- nes. de rer per mutat. a l. ædiles. ij. in prin. de ædil. edict. b Bald. l. ij. C. ce ædil.act. c Moder.I. ſi cui. ij. de leg.j. d I. qui ſaccum. de furt. ☛ 10 e l. ueri. de fert. l. reſpiciendi. §. delinquunt. de pœnis. ubi Bart. 11 f Iac.& Angel. l. Lucius. de ijs qui not. infam. d Bal. l. j.§. j. de iuſtit.& iur. b I. ſi quis inge- nuam.§. in ci- uilib.de capt. c Bar. l. ij. de pu bli. iudi. d l. hæredis. de uerb.ſig.l.ſi gꝗs filium.§. fi. de acq.hæred. 12 e l. ſciendum. de uer.ſig. l. qui li beris.§. j. de uulg. f 1 ij. in fi.l. mul tum. de condi. & demonſt. g l. ex cõtractu. de re iud. gl.l. de uno. eo. tit. h Bar.& laſ.l. fi liusfa.§. diui. in j. quæſt. de leg. j. 13 ĩ I. ſi eo tẽpore. C.de remiß. pi gnor. k Salic. Rimin.l. tranſigere. C. de tranſact. 1 I. lex Cornel. ubi Bar.de in- iurijs. 14 m Bar.l. ſt ita ſli⸗ pul.. Chryſo- gonus. de uer. oblig. a I.j. C. ſtrector. pro. laſon hic, nerſ. i4. 15 0 I. j. C. de in ius uoc. pl. iij. C. de na- tur. lib. ql ſtis qui. de uiulg. r Alben in ſtatu. quæſt. 120. in ij. parte. s UHi ſponſus.§.j de donat. inter uir. uxonl. athletas. G. 16 ſiue. de his qui not. inſam. t I.j. de aut. tut. ubi Bart. I. ij. g. qui furem. de furt. u G. fin.& Ge- min. c. quauis. de pact. in vj. x Bart. l.ij. de u- ſucap. 6²28 unde ſtatus reipublicæ turbari poſsit, talem pœnam luat: comprændetur etiam qui in cõ ſequentiam turbauerit?: licet alias talis non comprændereturb. Idem ſi aliauerborum ſta tuti interpretatio hoc ſuaderet: ut cùm in eo dicitur, falſarius ſoluat centũ, aliàs lapſis de- cem diebus, quod non poteſt in ære, luat in perſona: id eſt, linguæ, nariumq́; truncatio- ne dehoneſtetur: attendemus ad imminen- tis pœnæ corporalis periculum,& cauſa ca- pitalis cenſebitur, non pecuniaria“, tIn ulti- mis quoque uoluntatibus ad ea quæ conſe- quenter accidunt attendi, illud argumento eſt, quòd mentione hæredis, nõ ſolùm de pri mo, qui iudicio teſtatoris uocatus eſt, ſed e- tiam de ſubſequentibus actum intelligitur d: idq; exceptis paucis caſibus, qui ſpeciali ra- tione nitunture. Nam& traditum eſt, ſi quid ſub alia conditione, quàm quæ in poteſtate ſit, relictum fuerit, ſufficere, quomodocunq; conditio impleta ſit, fato, incidenter, per ſe- quelam, per alium:. In iudicijs quoque idem eſſe, ex eo oſtenditur: quia licet uulgò tradi ſoleat,eum tantummodo citandum eſſe, de cuius damno principaliter agiturs: tamẽ hoc intelligitur ea fine, ut illi citato pręiudicetur. Nam nec in conſequentiam quidem acta ali- cui nocebunt, qui uocatus non ſitt. Vnde ut ſententia nõ ſolùm hæredibus, ſed etiam ſub ſtitutis noceat, oportet ſubſtitutos ſaltem ge- nerali progrãmate in ius uocatos eſſei. Huc pertinet quod traditum eſt, tpoſſe parentes uel agnatos in cauſa ſanguinis paciſci, uel tranſigere, etiam filio ipſo qui deliquit recla- mante. Nam& qui pactione pœnali eſt pol licitus me non offendere, in pœnam incidet, ſiue directo me offendat, ſiue in conſequen- tiam alteriusj ut quia filio meo aut uxori in- iuriam faciati. Exiſtimauit tamẽ Baldus pœ nalem, odioſamq; conſtitutionem, aduerfus eum quioffenderit magiſtratum, latam, fre- ſtringi ad eum debere, cùm principaliter of- fenditur, non ex filiorũ uel uxoris perſonau: qua de re alibi diſſeruimus o. In diſpoſitioni- bus legum idem quoqʒ obſeruabimus. Vnde lex quę naturalibus filijs relinqui quicquam prohibet, intelligetur etiam ſi in conſequen- tiam& per interpoſitas perſonas relinqua- turb. Sic qui ex teſtamento patris familias ca- pere nõ poteſt, nec quidem ex pupillari ſub- ſtitutione ab eo facta, in bonis teſtatoris ſuc- cedetu: alioquin fraus legi facilimè fieri poſ- ſett. Nam& generalis traditur regula: tQuę directè& principaliter nõ permittuntur, nec in conſequentiã quidem permitti?: niſi cùm neceſſarid ex permiſsiua aliqua, potẽtiorec ratione actus deſcendit: quod alibi declara- uimus. Sanè& huc pertinet quod Jaſon tra- didit:Si conſtitutũ ſit, ut omnes quorum in- tereſt aduocentur, cenſeri non ſolùm citan- dos qui principaliter lædi poſſent, ſed etiam qui in conſequentiam:quia alias ſtatutum ni hil operaretur*: quod& ipſe probo, quo- ties uerba legis latiſſima eſſent, His addendũ D. And. Alciati quodBaldus cenſuit:ſi quis in matricula dua rum artium deſcriptus ſit, licet alteram prin- cipaliter, alteram obiter exerceat, utriu lq;ta- men corporis conſtitutionibus alligari'. Et hæc quidem pro regula ſufficiant. Non pro- cedit prædicta cõcluſio, fquoties quodin con ſequentiam fit, effectu repugnaret ei, quod principaliter agitur: tali enim caſu, cùm ne- ceſſariò ad alterum tantummodo attenden- 10 dum ſit, id quod fortius, ſeu principalius eſt, obſeruabimus ⸗*, qd in legis noſtræ caſu eſt, in quo pecunia hæc ſi muruò data ſit, pericu- lo debitoris eſſe debuit:ſi depoſita, periculo creditorisb. Sed quia depoſitum non eò cele- bratum eſt, quia quiſquam ipſorũ id uellet, ſed ſola debitoris cauſa, ut pecuniã in prom- ptu eueniente conditione emendorum præ- diorum haberet, fit interpretatio, ut contra- ctus potius naturam mutui, cuius præambu 20 lus erat, ſaperet: cùm alioquin ex ſola nume- ratione translatum fuiſſet dominium ,S&cõ- ſequenter etiam periculum: nec pactumid, ne prius credita pecunia eſſet, quam emiſſfet, ideo appoſitum uideri poteſt, ut periculum ad creditorem pertineat, qui ſola debitorum gratia præter cauſam& propoſitum contra- xit. Idq; quamuis de uſuris conuentumpro- ponatur, quia earum contemplatione cõtra- ctus principaliter initus non eſt. Ad digno- 3z0 ſcendum autẽ, quid principaliter actum ſit, ualorem quidem rerum attendimus“: ſed ta- men in ijs, quæ ex uoluntate contrahentium pendent, eam magis perpendemus.I Vnde & in legibus legislatoris mens&ratio potius obſeruaturs. Quod plurimis exemplis hica Iaſ. relatis colligi poteſt?. Nam& traditum eſt, ſi ciuitas legatum ad regem miſerit, cauſa priuilegij alicuius impetrandi, isq; non urbi ſolùm, ſed& uicis conceſſerit, non poſſe uica 6²9 40 nos ad legatiui cõtributionem cogi‚cumur- bis cauſa, non uicanorum, miſsi illi fuerint. Nam& tutor re pupilli legitimè uendita, cũ eam nõ ſoluente precium emptore retinuil- ſet, ipſeq́; pupillo ex ſuo ſoluiſſet, rectè ere- ptam ipſe habebit! principaliter em̃ agebat, ut alius emeret. Sic tradiderunt aliqui, ſſcho laſticos aut clericos qui rei diuinæ uel hono- ris uel pecunię cauſa principaliter interſunt, alioqui nõ ituri, perinde haberi, ac ſi nonil- 5o ſent,&peccati grauiſs imi reos eſſen. Huc ſpe ctat etiam, cùm quis legis executionem exer cendo quicquam facit, nõ incidere in ullam pœnam traditur: quia principaliterid egit, ut legi parèret“. Accidit tamen quãdoq;, ut pro pter indiuiduam rei naturam, fid quod ex ſe quela eſt. perinde efficiat, ac ſi de eo principa liter agereturo. Accidit rurſus, ut id quodex ſequela eſt, propter ius cõmune illi dliſtẽs, principali intentioni præualeat, idq; ſolum 6o attendature: ut ſi quis molendinum xædificet, in primis uicinout noceat, deinde ut ſibi 8 ſit, iure id poterit a: fietq; interpretatio, uelſe ſibiprincipaliter prodeſſe:.Sed& ex finali ut uocant, legis ratione, quid Prineipalie * Lfc. de ui om. iud. Ba rib. Car ſt pe uſd 17 kui XlLuerin a ſhtu hon. al incenai cco. blcärachn e bo reg. iur. c dllinaueain idemiunn dl pigna. C Dlg.actio elſemper.%e rant. deimn mun. f lſtinenpin. ne. de cnda. emp. land ubi Bqrdet nationib. glambituſef qe cecroͤr 5i 18 ex quican or.I uu bor de eun. 19 i lexpen mi erc Ron GAlbcxgu aliena. Cu ng giſt. kl ſipror.ga endũ. quiße inpig. Il. tutor ram de admit u uer.rece 20 dedhs reſcle n ljf quis euir. 0Gl.Lquc⸗ modum. munſcruu ggrieCc libuCa plſturur 21 prodhus i. catag tiam.ſ mnp. hu 19uo M col.74ℳ h Gl.l.um ſe ¹obeas au hairerl 4 wnklrele ojfad eltimo teoromcom an Kndllamn lu 3 mneorum fi W aunichpai nac aunn executle ninptinch ae lconlicutum: 7 dionem pete 1u Kushuluſmo ua Tdlquideirc rodi delinq e anneumpol- di plegouerui (AA k miller, Qur nftaredemad 21 4 ) büctoreißetiue lamre gerenpt emnan. hauuapri pre Kunagoſintcon luttnſiltapeuun Tlharanrechtin tunultenegat ltuniinfubu linugoſ tenduule haänicip tnpo ogenb Dinqulj Iſeuiketr. 1 Respigne nneinren. dügrionä do oürumconc, nus condice 4 enluꝛmpeten Sicanurſead dan a4. den domino d llämcondh emiüten d6. nagnolci ‿ 8 3. 84 lj de aut. tut. 8 * 8 K 8 N; 1 Wp 1 Sr e 1— H 1„ S. hſiis qui. 5. Mc. ee fſeruus. de ac a Jur.rer. dom. * ubi Bart. Mnon n — 3 ali jubi la dm.. 5. 1a ens micob.de iiſt. V iure. Konnn li S denuncia ugp ri. de uent. in⸗ e 22 — l cn poaett upe alſi pro te. C. ie dot promiſ. A c Decius conſtl. C 410. l. ij. Bar! ſt quan⸗ o.(. unde ui. ₰ * C. cöm. de leg. ull. ſiſupenttus. 7 e pig.lſi ma⸗- eer.§. fin. ubi Bar. de excep. ei iud. ejIyſtt.dea- ecicne0 kionib. quis cs maus e ſiitag. eo. 4„— 13o it. AcM EEE. nicinter. de do- rd mn nut.l. alias. j. 7 Nus. fina. de 1 erb. oblig. S ſicitaque. erſ. plané. I. aebiti.. j. de onqd. indeb. ² 630 actum ſit intelligemus: illudq; obſeruabi- mus:. Vnde lex præmium conferens ei, qui hoſtem publicum ceperit, cùm facta ſit ut o- mnes alacrius huic rei incumbant, in eo lo- cum non habebit, qui caſu fortuito, uel aliud agens ceperit b. Sic eum puniens, dui y Res pignori“ data, aliquid in huiuſmo pecuniaſolutacõdici di uiri fauorẽ pro- poſuerit, ad eum non trahetur, qui publicæ utilitatis contemplatione id fecerite, Nam& uidemus leges, quæ cita- ri quencunque de unoquoque negocio uo- lunt, de eis ſolùm intelligi, quorum principa liter intereſt d. Et ratio eſt, quia aliorum ad- huc nihil reſert, ut ſuprà admonui. Sic& ali- quifad teſtimonium admittuntur, quia cum de eorum cõmodo principaliter non agatur, poteſt: etiã fructus ex iuſta cauſa perce- pti, condicendi ſunt. lex nullam fraudem ſuſpicatur?, cùm alio- quin eorum fidei ſtandum nõ eſſet. Sic cùm lex municipalis iuberet, æris confeſsi inſtru- menta executioni mandari: reſpondit Bal- dus, in principalis creditoris fauorẽ id uide- ri conſtitutum:& ideo ſi quis alius eam exe- cutionem peteret, non audiretur. Addit De ciuss, huiuſmodi omnia ſtatuta, quæ priuile- gij aliquid circa executionem, probationeèm ue odio delinquentium inducunt, aduerſus extraneum poſſeſſorem locum non habere¹. quod ego uerum arbitror, niſi is à delinquen te emiſſet. Quæ enim probatio erga illũ indu citur, eadem aduerſus ſucceſſorem ſuffficiti. Condictio rei furtiuæ in odium furum introductz. 2 Morator re perempta, nihilominus ut ipſam det, poteſt con- demnari. An ab inuaſorib. prædonibus,& cæteris malæ fidei poſeſſori bus res poßint condici. Creditor ſoluta pecunia pignus retinens committit furtum. Abſque contrectatione furtum non committi,& quid de reten tione uel denegatione. Quid iuris in fructibus pignoris à creditore perceptis. Colonus poſt tempus locationisfructus colligens cõmittit furti. Fructus debito tempore colligendi à colono. An e quando inquilinus finito tempore locationis recondu⸗- xiſſe uideatur. a ¶ Res pignori.) Cuùm quilibet rem ſuã actione in rem ſibi petat reſtitui, eãque actio obligationẽ poſſeſſoris nullam arguatk: fo- dio furum conceſſum eſt, ut ab eis poſsit do- minus condicere, id eſt, perſonali actione rem ſuam petere, tanquam contrectando ui- deatur ſe ad dandum obligaſſel. Si enim con dicenti domino obijcerent, non poſſe eum rem ſuam condicere: replicaret dominus, er go fatemini rem meam eſſe, propriumq́; deli ctum agnoſcitis, qui, cùm res mea ſit, eam cõ trectare auſi eſtis m. Meritò ergo inductum eſt, ut exceptio hæc furis non admittatur, ob tineatqʒ dominus iudicis ſententiam, qua fur iuxta petitionem damnetur, non ſolùm poſ- ſeſsionem reſtituere, quod indubitatũ eſt“, ſed etiam ſimpliciter rem dareo: quod aduer- in tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 40 50 60 631 ſus Bartoli ſententiam crebrius receptum eſ- ſe, Iaſon atteſtatur. Nam& uidemus faduer- ſus eum, qui in mora fuerit, re perempta fer- ri nihilominus ſententiam, ut rem ipſam det. Quod quamuis impoſsibile ſecundum rerũ naturam ſit, tamen Nam etſi colonus“ lex odio morato- poſt luſtrum cõple-/ ris, ut Fulgoſius& tum fructuspercepe 1 lijradli ertnat, to dici erat. Sed quod de 11t, condici eos con, fure dicitur, ran in ſtat, ita demũ, ſi non alijs quoq; locũ ha- bet, puta inuaſori- bus,& prædonibus? Et dubiũ non eſt, ab eis quoque cõdici poſſe a. Sed an generaliter ab omnibus malę fidei poſſeſſoribus? Et Accur ſius idem cenſuit::quem omnes ferè ſequun tur. Malæ enim fidei poſſeſſor actione furti conueniri poteſt, niſi fructus, ad quos perci- piendos tenetur, non conſumpſiſſet neque clam percepiſſet: uel niſi ab emptore bonæ fidei cauſam haberet“: uel ipſe non contre- ctaſſet, ſed alterius qui bonę fidei eſſet opera contrectando uſus eſſet*. In caſibus igitur, quibus furti conueniri poſſet, uera eſt cõmu nis ſententia:at in exceptis, Pauli Caſtrenſis, Decijq; opinionem ſequor. b Condicipoteſt.) Creditor ergo, qui ſoluta ſibi pecunia pignus retinet, furtũ cõ- mittit. Quod intelligunt Doctores, ſi id pi- gnus contrectauerit?: fabſque enim contre- ctatione nullum eſt furtum*. Decius tamen contrà, tanquam ex retentione, denegatio- neq;, contrectare uideaturb: quod falſum eſt, cùm ſola denegatio, niſi apprænſio acceſſe- rit, uim contrectationis non habeat“, Satis ta men putauerim, ex ſola denegatione perdi poſſeſsionem, licet furtum non cõmittatur, niſi re demũ contrectata. Sed quid ſi pignus acceptum ſit ſub colore emptionis, quod ſo- lent fœneratores in legis fraudem facere«? Et tali caſu exiſtimauerim non fieri furtum, ut quæſitus ille color uoluntatem domini ar guat, excuſetq; à furtot: ſed ſolum teneatur creditor ad fructuum æſtimationem debito- riimputandam?:quod& Baldus ſenſittSed quid de fructibus ante ſolutionem à credito- re perceptis? Et licet in eis furtum non fiat, te netur tamẽ creditor eos imputare, ut ſors di- minuatur“: niſi aliud actum ſit, ut quia anti- chreſis conſtituta ſiti, quod olim plerunque ſolebat fierix. Hodie quia uſuræ indiſtinctè prohibẽtur, ſecus eſti niſi quatenus id quod probabiliter creditoris intereſſet, in caſu per miſſo dependèret, quod hic Decius traditm. c Nam etſi colonus.) † Finito enim lu- ſtro, id eſt, tempore locationis, cùm colonus ius percipiendorum fructuum amplius non habeat, furtum in eis facitv: meritò condici hi fructus poterunt. Sed quid durante loca- tione? Etduobus caſibus adhuc condici poſ⸗ ſe uideretur. Primus eſt in partiario, qui par- tis dominicæ fructus clàm collegiſſet,& ſup- preſsiſſet:& hic enim furtum Habilds 11 3 2 pl. ſiſeruum. 6. fi. de uerb. ob. ql j. in fine. j de cond.trit. 3 r. ſitamẽ. in fi. Inſti. de rer.di- uiſ. 5 I. pen. C. de con dict. ex lege. ubi Bald. t Bal. l. i. j. op- poſ. C. de fruc. E lit. expen. u l. ſi fundi. C. de rei uend. XI. ſegtur. õ. fru ctus. ubi Bart. de uſucap. ſi quis uxori. §. eum credito rem. de furt. 4 d. l. ſiquis. 9. neq; uerbo. l. 5 inficiado. eo. tit. a l. j. ff. de furt. b l. Pomponius. /6. fi. de acquir. rer. dom. c I. ij.§. ſi rem. de acquir. poſ. d l. ſi rem mob. de acq. poſſ. e c. ad noſtram. de emp.et uen. f Balqd..j. C. de pig. act. gl.in ſumma§. in frumẽto. de G cond. indeb. hl ij. C. de pign. actio. i I.ſcis qui.§.j. de pig.l.ſi pe- cuniã. ã. de pi⸗ gnor.act. kl. cũ debitor. in quib. cau. pig. I c. ille uos. c. ci contra.de pig. 2— m Laurent. c. cõ fuluit. q.ʒ. de uſuur. n l. inficiando.§ fin. de furt. o l. idem. ff. pro ſoc. ubigl. a Ar. j. ſiſeruus. S. ſt oliuam. ad l. Aquil. 8 b l.& hæc diſtin ctio. O. fi. loca. e l. ſi merces.§. cõductor. eod. tit. d§. placuit. In- ſtit. de obligat. quæ ex delict. e l ſt ſeruus. 9. lo caui. j. de furt. f l. pen. de uſu- fruct. leg. g l. ſiabſente.§. fin. de uſufr. h Bal.l. ſi pater. C. de uſufruct. i Alber. d.l.pen. fa. gl. c præſen ti. de offi. ord. in vj. k Gl. d.l.penul. I d.§. conductor m d.§.locaui. n arg. d.qua ra- tione. Inſtit.de rer. diuiſ. 0 I. qui ad certu. locati. 9 pl. j. in fin. ubi Bald. de eo qui pro tut. ꝗ fin. j pro ſuo. r Arg.l.pen. in fin. de his quæ in frau. cred. 6§. pen. Inſtit. lo ca. Bal. conſil. 22. Valluſius. conſil. 32. in 3. t Seueri. l. diem funclo. de offi. aſſeſf 1 2 3 4 1 u Bal. rub. de re rũ diuiſ.col. 7. xl. hoc amplius. §. j. de damno infect. l. Proculus. in fi de uſufr. l.ij S. ſex fundo. ne quid in loco publ. 2 632 D. And Alter eſt, cùm colonus immaturos fructus, propter imminentẽ luſtri exitũ, collegiſſetꝰ. Quod ego in extraneo uerum crediderim:in colono uerò ad id quidem, quod dñi intereſt teneri nõ diffiteorb, ſquia fructus ſuo tempo- re colligere ſolũ de bete: ſed tamẽ furẽ ex uolũtate domini non eſſe uero pro- percepti ſunt. Nam piuseſt: Certior er ſi ex uolũtate domi- go ille eſt caſus, cũ.. Sorntcnu eſt, fru- ni, proculdubio ceſ- ctusdomino ipſi pi gnori eſſe,& cõductor eos nihilominus ſub- traxerit, uel alienauerit: cõmittitenim furtũ?. Sed quid ſi immaturi quidẽ ſint fructus, ſed tamen tales, ut nõ modicã utilitatẽ inde cõſe- qui colonus potuerit? Et Iacob. Albericusq; cenſuerũt, ſi plus ſibi hoc facto proſit, q́; dño noceat, iure eum uideri collegiſſef. Ego hanc ſentẽtiã in fructuario uerã crediderims: itẽq; 20 in ijs qui ius in re habebãt, ut in emphyteuta, uel cliẽte fiduciario': itemq́; canonico, qui ſa cerdotij fructus immaturos ꝓpter imminens mortis ſuæ periculũ colligiti. Cæterũ colono nõ puto licere, alio qᷓ; ſuo tẽpore fructus hoc caſu legere?: nõ enim conductori omnis fru ctus debet᷑,ſed qui tempore ſuo maturuseſtt, alioquin uoluntas domini abeſſe intelligitn: quod tamẽ plurimũ ex bona ipſius fide& re- gionis cõſuetudine iudicabimus“: quod hic 30 Purpuratus ſentit. Sed quomodo uoluntas dñi hic intelliget᷑, ne condicere poſsit? Etcõ- ſtat, nõ cenſeri conſenſiſſe qui ignorauit,& ideo neceſſariã eſſe dñi ſcientiam, Bart.& cæ teri tradiderũt. Quod adeò uerũ Bald. credit, tut finito luſtro cenſuerit uideri inquilinũ re cõduxiſſe, niſi ſe recedere ſit proteſtatus, do- minumq́; admonueritr. Sed ego uerũ id non arbitror: cùm enim ex cõſenſu domini cõdu xerit, præfixumq́; tẽpus habuerit, nõ poteſt 40 iuſta uideri ipſius dñi allegatio, hoc caſu ig- norantiã prætendẽtis a: cùm debuerit diligen tia uti,&ipſe lapſa die res ſuas inſpectũ ueni- ret, maximè cùm conductor leuiſsimã culpã regulariter nõ præſtetꝰ: idq́; Bart. ſentire ui- detur. Solùm ergoBald. ſententiã tueremur, cùm talis conductor domus claues non reſti tuiſſett. Retinendo enim,& dñm non certio- rando, ſatis credi poteſt recõducere uoluiſſe. Resp indationẽ in alienu agru importatæ, à domino cõdicitur 50 Qucæ hoſtes recedentes loco obſeſſo relinquñt, fiñt occupantis Quid faciendum ſi dominus rei importatæ non appareat. Id quod alluuione aſportatur, poſſeſſori acquiritur. a fS. EA Q AE.) 181igit inundante flumi ne, alicuius res in agrũ alienũ importatę ſint, adhuc tamen dñi remanent:& ideo ſi reſtitu- tio deneget᷑, condici poterũt“. Sed& interdi cto prætoris dño ſuccurri conſtat: dum ta- menis de damno infecto caueat. Sed quid ſi dominus non curat aſportare, interimq; poſ⸗- 60 ſeſſor damnũ patiatur: Et putarim poſſeeum cõueniri, ut uelaſportet, uel pro derelicto ha beatl. Sed quidſſi hoſtes à ciuitate aliquanti- ſper obſeſſa receſſerint, q́plurimaq́ inſtru- 10 Alciati 4 34 Cum debitum non eſt liquidum, mora non committitur. 37 Obliuionis exceptio quando probabilis. 38 Ad inducendam moram, interpellationem eſſe neceſſariam. 39 Quandoq; ſine interpellatione committi moram. 40 Ex conditionis euentu committi moram. 1.. 41 Qui aliena negocia gerit, i ſeipſo debet exigere, ia chfeip 4² Quemlibet iuriſiurandi religio urgere debet ad preſtanda 43 luramentũ ſcientis ſupplet interpellationem. fdem. 9 Rn 1 f 9 ur menta reliquerint, an reipub. erunt, an ciuiũ 91 igarß in quorũ fundo inueniunt᷑⸗ Reſpondeo, fie- Tnf ri occupantis*. Quo exemplo putauerim, ſi dechnnh alius q́ʒ fundi poſſeſſor, res ui aquarũ iinpor⸗ 4 19 clmi. 6 Huʒl tatas abſtulerit, nullã poſſeſſori, etiã nõ inne, annund ſby tO dño, actionẽ ſu⸗ bllennd, ſat condictio. Pereſſe, ſed adoccu oniae F Ea quææ ui flumi, pantépertinere, Sdi ſelbie in h 5 ire nis importata ſunt, amè iam poſſellio innpen 11 àfundi domino ap kiritae 12- condici poſſunt. prænſa fuiſſet, tum Lran 8 quoq; ei ſuccurre/ taaha 4 K retur: nec enim qualemqualem poſſeſsionẽ peaaus 6 ſuam amittere debuit*. Putauerim tamẽ hoc tt eline i caſu, fcùm dominus ignorat, edictis aut præ- 3 f.* conio debere ciues admonerib, ut poſt cõſti⸗ diſala 10 tutũ arbitrio iudicis tempus, pro derelicta res pliu unſte 3 habita uideat᷑: quod Feder. Seneñ. reſpõdite. dmioi Illud dubiũ nõ eſt, ſſi alluuione aliquid aſpor cerer du tatum ſit, dominiũ poſſeſſori acquiri:& ideo 4 f'anu nec condictionẽ, nec interdictum priori do- —. mino competere:quod laſon adnotauit. 397 inn- 1 Si ſpecies ſuper qua lis cõteſtata eſt, pereat, cuius ſit periculi aur ſpc heci 2 Specie ante morã extincta, liberatur debitor. ue ſllee 3 3 Rem peremptam promittens non obligatur. 1u ulcũ de 4 Nöõ facit dolo, qui rem, in qua alter nullũ ius habeat, alienat. 7 pla dichl 5 Nihil referre quo pacto ſpecies extincta ſit, nec etiam inter- n welkqular eſſe qualis contractus fuerit.& num. ẽ. tatz ncpelenõp 6 Species culpa aut inuidia debitoris perẽpta, eum nõ libenat. n nopromi s Similiter in obligatione alternatiua generali, aut quantita- lisaframtemc tis‚ interitu ſpeciei debitor non liberatur. vaCimen 9 Cum quantitas reſpectu ſpeciei debetur, ſpecie perempta con ülen lecd tingit liberatio. Pea n idi 10 Obligatus ad genus, offerens ſpeciẽ, ea perempta, ope exce- ui ner ope ptionis liberatur. eumlolichũ ꝛ Idem ſi culpa creditoris ſpecies intereat, obſeruatur. den weuim ſcie 12 Debitor quantitatis, ſi illa prorſus perierit, liberatur. true ixelactülit, 13 Specie poſt morã perempta, periculũ ad debitorẽ pertinet. 5 toboageren 14 Quid ſit chaſma. 1 hullaubuch *5 In delictis periculum ad delinquentem pertinet. 4 wirbuile 16 Leuiuts errat qui culpam, quam qui dolum cõmittit. fane unden 1 17 Vt debitor ſpeciei in mora cõftittuatur, requiri qd is darepo. henes 18 Impoſßbil itas liberat debitorẽ tam natunæ ꝗᷓ iuris.(tuerit. detm Käquidẽ 19 Difficultas excuſat morã, ꝗa mora difficultati cedit. G2o. rich ntier dbee 21 Cum difficultas preuideri potuit, non excuſat. ais wotuskit 22 An qui genusaut pecuniã promiſerit, difficultate excuſetur e dbluflit. 23 Spem ſæpißimè fallere. 3 dorzexiinä 24 Difficultatis excuſationẽ etia in foro animæ receptam eſſ. tumanoco 25 Semper facienda eſt interpretatio, ut dolus malus cuiq; no- a vöbilsſte 26 Lata culpa dolo æquiparatur. Cceat. r muräni 27 Enorantia latam culpam, non autem dolum arguit. 123 ner lper 28 Re non extante, in«ſumatione fit condemnatio. 5 m eptalit 29 Qui olim poſſedit, non præſumitur hodie poßidere. n rädi ad 30 Qui dolo poßidere deſijt, no leuius cõdemnatun qſipoßide 3 guber Cæt 31 Paria eſſe, ſcire, uel ſcire debere. Cet. 32 luſta cauſa et Amora,&3 culpa excuſat, ſimiliter ab expii 33 Quenam iuſta cauſa cenſendaſit. 35 Qui dat fide iuſſorem, non dicitur ſoluere. 30 lgnorans interpellandus& certiorandus eſt. ſum interpellare. luræn 9 6 e d d. 2 1— Aced i.. A 44 tn. en K 45 c d. d. 4⁵ Dacd. d 41,4gs ſolutio- umi, ha* ni.jde uſur. Anden. A. nn uerbũ opor ee xre. de uerb. drre f.Lſed& ſt. Gur, 8 S. de iudi. ene de!eStichus.Iſt du Dee lch ex legati. de e n nri erb. oblig. lcal ſtin Aſta.§. pohn fin. depoſ. 8.e. ſt deceſſerit. quiſatiſd. cog. aui autẽ.§.j. la de cöſt. pec. un ae I pen. õfin. de uerb. oblig. 1zcnouaur. l impoßibilis. ſi homo mor Drr tuus. de uer. 2 oblig. I cum filius.§. fn. de uen obl. an I uendiitor. iſ ,— qe hære. uel 3 mmiim ac. uend. apr l. qui ex ſti⸗ unae. pul⸗de act. G ndgen eremaobli. lelectio. 9 ſtis quem. de ae ete nox. act. 1.§. trem de enmereauer Poſita. depoſi. relhren I.inficiado. de l Leriafur. Bar. i 4 inſulã. J. 6. de 4 rnu uerb. oblig. lſiſundum. C. e rei uend. . Ter al. is qui alie. de danaxte urrJ. ohig. 5 eee.cum in plu- es. S.ueſi- 5 6 ee edaft⸗ AMlargent. f.. cõmod. a N E LcRita. 5. ſpe⸗ nies. de lega.ij. am tin⁵ rnaturali 5. me, wdd ſi Ophos. preſ.uer 6 daner F i reſponſ. le cod.05 cau. r Lſi pecuniam. J fin. de cond. ms 5cauſ. II. ſiſeruã. 9. e illo. de uer. blig. Bar.l. i aur du g hoſte. 9. ſi , arinft ſol. 7 n utr. *—„g.l. ſimer- rt er!h. culpæ. lo nueoAlex. con. „68.inij. A 1 — — „ a 334 luramentum intelligitur ſecundum naturam actus. In promißione fact i proprij nõ eſſe opus interpellatione, ſecus in alienis. An in caſibus quibus interpellatio non eſt neceſſaria, ſpecie ex- tincta liberetur debitor. vOD T E.) Cumfcertam PONMP. LIB. XXII. ſpeciè, puta Stichũ Ad Sabinum. ſerurunſtarneicig Ter y. terem, tuq; iudi- Peicrcui tNh u ſ Vodte mihi da cium acciperes, ſo 5 lenni ſtipulatione, re oportet, ſi id quam ueteres con- teſtationi litis interponere ſolebantb, promi- ſiſti, quod dare oportuerit, te daturũ. Quæſi tum eſt, mortuo interim Sticho, cuius detri- mentũ id erit? Et reſpondet᷑, eſſe debitoris, cũ poſt morã mortuus ſit: ſubijciturq;, quemad admodũ mora accipienda ſit. Videndæ ergo ſunt quæſtiones duę. Altera, quid iuris, cùm res debita ante morã perijt. Altera, quid cum poſt morã. Et in prima quæſtiõe cõcluſio eſt, Iquòd ſpecie ante morã extincta, liberat᷑ debi tor, ſiue ex ultima uolũtate, ſiue ex cõtractu qualicũq; debeati: ſiue quis dare, ſiue facere, puta Stichũ ſiſtere in iudicio, teneat*˙. Et ra- tio eſt, quia res ad eum caſum deuenit, à quo incipere nõ poteſt Rem enim peremptam nemo promittendo obligat᷑?: nec refert, cre- ditor ante mortem interpellauerit, an id mi- nus. Cùm em̃ adhuc mora cõmiſſa non eſſet, nihil hæc denũciatio, quod ad hanc regulam pertinet, operat': ſicut& nihil refert, an debi tor ſe Stichũ debere ſciret, uel neſciret. Quã- uis enim ſciens alienauerit, cùm ante morã hoc factũ ſit, re perempta tamẽ liberat᷑: quia tdolo agere non uidet᷑, qui id, in quo alter ius nullũ adhuc habebat, alienauerit: ſecus ſi ius in re habuiſſetj: ut cùm aliquis ſciens rem alie nam penes ſe depoſitã diſtrahit: delinquit e- nim,& quidẽ nõ mediocriter“. Idem ſi cùm neſciret, ab eo qui ius in reprætendebat, ad- monitus fuit: nam talis denũciatio, probãdo dolo ſufficit'. Rurſus tnihil refert, quo mo- do res extincta ſit, an morte, an quia deſierit in humano cõmercio eſſeo, an quia aliàs im- poſsibilis ſit eius recuperatio, ueluti ꝙ in ma nus tyrãni perueneritt, uel à malis hominib. intercepta ſita, uel ꝙ reperiri nõ poſsit, dum tamẽ is qui ad cuſtodiã tenet᷑, caſum fortuitũ probet. Cæterũ etiã tnihil refert, an in cõtra ctibus nominatis loquamur, an uerò in inno minatis:& is enim qui Stichũ debet, quia ſcy phos acceperit, mortuoSticho liberatur, nec præſcriptis uerbis actione cõueniri poteritꝰ, tametſi poſsit creditor ſcyphos cõdicere, pro pter cõtractus innominati naturã, in quo eſt licita pœnitentiat, niſi quatenus res integra nõ eſſetu. Nõ procedit in primis ea cõcluſio, fcùm ſpecies debita, puta Stichus, debitoris culpa aut iniuſto factoperijſſetꝰ. Idẽ ſi ab alio in debitoris inuidiã occiſus ſeruus propone- retury, quod aliqui hic tradũt. Ego debitorẽ, ſi nullius culpæ reus ſit, teneri tantũ credide In tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 635 rim, ut actiones aduerſus occiſorẽ hoc caſu creditori cedat?. Sanè debitor, qui cuſtodiã debet, ſi uereatur ne respereat, certiorare cre I. huic ſcriptu⸗ ræ. adl. aquil. l.cii qui. de pe- ric.& cõm. rei ditorẽ tenetur, ut is rebus ſuis prouidere poſ aen. pen, ol. ſita Nõ procedit rurſus regula in obligatio- ne alternatim cõce pta. Si enim aliqua ex his ſpeciebus ex — poſtea perierit, q́; per te factum erit, .. 2 tinguatur, nõ tamẽ quòè minus id mihi 8 fgaiſ d. date fore id ceſſat obligatio b.: aresstuum foreic quodalibi Dodo- detrimentũ conſtat. res attingũt. Cæte- rum quia diſiuncti ua obligatio, ei quæ in genere fit, ſimilis eſt, hinc cõſequens eſt, ut nec in obligatione ge-⸗ neris regula obſeruet᷑, cùm genus perire nõ poſsitu. Quapropter& idem dicendũ in obli gatione quãtitatis,& ea enim extingui nõ po teſt e:qd tamen perpetuũ nõ eſt,& in primis, tquoties quãtitas cõtemplatione ſpeciei debe tur, ſpecie perẽpta, liberat̃ debitor, ſiue is ex cõtractu', ſiue ex legatos, ſiue ex quaſi deli- ctot, ſiue uni ſiue pluribus debeati. Quod ta men intelligendũ, quãdo ſpecies in facultate ſoluendi eratt, utlImolenſis, Paul. Alex. rectè cenſent: ſeu ut generalius aliqui loquuntur, quãdo ſpecies cauſa finalis erat, ut quantitas deberet᷑, alioquin perẽpta ſpecie, duraret ad- huc quãtitatis, uel generis obligatio. Quid e- nim, ſi ipſa ſpecies nõ in ſolutione, ſed in con ditione tantũ eſſet Quid ſi ab illa obligatio- ne ſpeciei tacita uoluntate receſſum eſſetne Quid ſi expreſſe, ut quia actũ ſit, etiã ſpecie perempta, debitorẽ teneri“? Quid ſi debito- ris mora in ſuſcipiẽ do iudicio allegaret᷑ꝰ, uel eius negligentia creditor damnũ, debitor ue rò lucrũ faceret? q̊d& in eo reſponſum eſt, qui locupletior idcirco fieret, ut quia preciũ apud ſe haberet. In uniuerſalib. enim loco rei ſuccedit,& ideo perinde tenet᷑, atq; ſi rem ha- beret d. licet aliud ſit in particularibus:, niſi cũ ideo quis tenet᷑, quia negociũ ſuũ utiliter ge- ſtum ſit. Cæterum& tobligatus ad genus, ſi ſpeciẽ obtulerit ſolenniter, creditoremq; in mora cõſtituerit, ea perempta, ſaltẽ ope ex ce ptionis liberatur“: tametſi reſpub. militib. an- nonam offerens, ipſo iure liberetur non ſe- cus, ac qui ſpeciei debitor eſt. Sed& nõ ſolũ facta oblatione propter morã ſuam hoc caſu creditor excludit᷑, uerumetiã ſſi culpa ſua uel quantitas, uel genus, q́;uis nõ oblatũ, perie- ritV.Idem ſi is debitor, cuius pecunia caſu for tuito perijt, eam ex cõtractu ad creditoris uti litatẽ principaliter pertinẽte debeat⸗: q́d alio loco adnotauimus. Rurſus liberat᷑ is debitor, ſi quãtitas illa omino perierit, ut quia edicto principis uniuerſum illud pecuniæ genus re probatũ ſit, qd alibi attigiꝰ: uel ea quãtitas tan quã certa ſpecies debita fuerit, puta in ſaccu- lo pecuniab. quod& in obligatione generis 8 mat. in prin. al. ſi uina. ij. in fi. de peric.& cõm. rei uend. b l. Stichum aut Pamp.in prin. de ſolut. c I. ij. 9. j. de uer. oblig. d l. in ratione. 6. incertæ. ad le- gem falcid. e l. incẽ dii. C. e. fl. in naue. in fi. loca. g I. Titiæ. infin. 9 l. quidã. 9. ſi tibi.de leg.j. h I. electio. 9. ſi is. etl. ſiſeruus in prin. de fur. I.j.§. et cii eti. ſi quadr paup. i I. fiuusfamil. in fin. e leg. j. k l. fundum Cor nel. de nouat.l. ſi inemptione. §. pen. in fi. de contrah.empt. II in illa. de uer bor. oblig. l. c quidã. C. de cõ di.inſer. m l. uir uxori. de dote præl. l. id quod. in fin. de conſtit.pec. n d. l. fundi.& arg. l. ij. C. de naut. ſœn. 0 d. l. electio.§. 10 is qui. pl. hominem. ff. mand. Il ſipoſſeſor. g fin. ff. de petit. hæred. r d. l. uenditor. 11 uerſ.ſi ergo. 5 d. l. hominẽ. l. ſiue hæredita- ria.de neg. ge. t l. obſignat. de 12 ſolut. ul. qui decem. j. de ſolut. xl. fortißimi. l. nulli. C. de ero ga. mil. anno. lib. xij. ꝓducendũ eſt, cũ tam paucis ſpecieb. cõſtitit, d.ſiue hærwdi tarid. ubi Bal. c l.nam& ſi fur. ubi Iaſ.col. ij. eo. X J. Titius. de preſcrip. uerb. a l. cum quid.in fin. ĩ.cod. b Speas Säeir a ſfeg, en ſnrgee i 11 4 a d. l. in naue. in fi.&l. in ra-13 tiõe..incertæ. ad leg. falcid. bl. ſt in Aſia.§. fin. depoſ. c l. legis. ad legẽ Aquil. d Bar. d. l. ſisti- chum. e Dd. J. pen. ſol. ma.l. ſi per im prudent. de e- uict. Doct.l.ij. §. fi. de uer. ob. f d. S. culpæ. ubi gloſſ. g d. I. stichu aut Pamphilum. hl. nemo.. j. de uer. obl. l. pen. de cond. ex le. Alex. l. diuor- tio. g.j. ſol. ma. i. l.hominem. kl. iij.õ.cõdẽna tio. de tab.ex. 1 d. l. ſiſeruum. 9. ſequitur. m Bart.Uſt inſu⸗ lam. ij. oppoſ. de uer. ob. 14 n l. ſancimus. 9. pen. C. de fide- iuſſ.l. cum res. uerſ. ſed ſt Sti- chus. de lega.j. 0 d. l. ſt inſulam. xij. fallentia. pl. ſi filio. 5. ſt poſt. uerb. om nimodo. ſolut. matr. ꝗl. cã res.§. fin. de leg.j. r I. ſtis ꝗ stich. de iur. dot. s I. de eo.§. ſi poſt. ad exhib. t l. argen. cõmo. u I. ſi plures. in fin. depoſ. xl. item ſt uerbe rat.. fi. de rei uẽd. l. illud. 15 de petit.hær. Bar..j. de le. j. Td. l. cũ reʒ.õ.fi al. quod fauore. C. de legib. b d. l. illud. l. me- ritò. uerſ.plus qudm fruſtra- tor. de ui arm. l. item Mela.§. Celſus. ad leg. aTuil. 4 cl. ſteum.§. j. qd' d Bart. l. qui ea. J. oppoſ. de furt.& d.l, ſ inſulam. 4. oppoſ. ij. e a. ſteum. uerb. quòd ſthomo. 1 met. cauſ. partis. 636 ut omes perire potuerintꝰ. In altera principa li quæſtione, Quid iuris cùim poſt morã ſpe cies debita perijt. Ex text. noſtro apparet, pe riculo debitoris extinguiv, niſi facto credito- ris id acciderit. Idem ſi in eius inuidiam ſpe- cies occiſa eſt, ut ſu prà diximus?. Vide retur tamen diſtin- guendũ, ut ſi abſq; culpa eius inimici- tiæ prouenerint, ipſi nõ imputent᷑: quoniam ea ſolũ inimicitia culpæ adſcribit᷑, quãdo uel uerè culpa interuenit, uel is qui offenſus eſt ad cuſtodiã tenebat᷑, ut colonus ſ: qua de re ali bi diſputabimus. Sed cur tãti effectus eſt mo raran quia delictũ eſts, in cuius pœnã lexſpe ciem ipſam adhuc extare fingit, ne fruſtra- tio ſua cuiquã proſiti, neue côtumacia inulta ſitx Et ideo etiã ſi tempus duret, quo purga- Sed cùm quærit᷑, an per te factũ ſit: alad/ ri, diluiq; ea mora poſſit, tamẽ adhuc regulæ 20 locus eſtl. Idq; etiã ſi facto creditoris, dum ta- mẽ iuſto, nec ad id ordinato, dari aut fieri poſ ſe deſijſſet n. niſi quòd quãdoq; æſtimationis ſolutione euitari poteſt pœnau, qd alibi decla rauimuso. Sed an regula noſtra obſeruabit, etiã ſi eodẽ modo ſpecies apud creditorẽ pe- ritura fuit? Et ex cõmuni ſententia cõcluden dum eſt, obſeruari?. Vnde hæres qui fundũ dare damnatus eſt, poſt morã tenet᷑, tametſi chaſmate perierit a. Eſt chaſma, hiatus& uo- 30 rago terræ, ex calida, ſiccać; materia, igneos uapores ad ſuperna euomens, ut in Meteoris Ariſtot.ſcribit. Quãuis ergo conſtet reſtitu- to fundo eodem caſu legatariũ periclitaturũ, hæredi tamen propter moram imputabitur. Quod intelligendũ, cùm mora in ſolutione facta eſt: ſecus ſi ab eo, qui exigere debuitr. Idem intelligendum in eo debitore, qui dare debeat, uel in iudicio exhibere: nec enim de dominio adhuc quærit̃s. Enimuero erga do- 40 minũ, uel eum cui refricare quæſtionẽ domi nij reus nõ potuit, ſecus eſt: quia cùm res pe- riculo domini pereat:, ei diſtinctioni, ut ego ſentio, etiam in actione perſonali, tali caſu lo cus eſtu:ſicut& in uendicatione ipſa receptũ eſt, qua erga poſſeſſorem is intendit, qui iure cõmuni dominus eſt*, Si enim iure ſpeciali dominiũ adeptus ſit, ut legatarius, aliud eſ- ſets, ne dominiũ, q́d in eius fauorẽ lex tran- ſtulit, ei damno ſit*. Cæterũ tin delictis, odio raptoris aut furis, aliud eſt b: indiſtinctè enim periculũ ad hos pertinet. In edicto tamẽ præ toris, qᷓd iudiciũ in quadruplũ ſi quis nõ reſti tuat pollicet᷑c, mortuo fataliter homine, non præſtat᷑ eius ęſtimatio: quia cùm facultatẽ ſol uendi ex illis edicti uerbis, ſi eum non reſti- tuat, hic debitor habeat, nõ uidet᷑ quod ad illã pœnam attinet, adhuc eſſe in mora s:& ideo relaxabitur hominis condemnatio,& ſolùm triplũ propter delictũ exigetur. Addit Bart. ex illo edicto actionẽ propter damnũ darif: f àlliſi eum. in prin. D. And. Alciati„, quod damnũ nõ uidetur actori factum, ſiom 21ß nino res penes eum moritura erat. Sanè& cũ Rho nõ de moraagitur, ſed depunienda culpa, ei uerti debebit, non ſo 4 lũ ſi in poteſtate tua cõmittit, quàm qui morã, exiſtimant: quia mora dolum in ſe præſumptũ cõtineti, a AIn poteſtate tua.) ¶Vtigitur debitor ¹7 niegl certæ ſpeciei in mora conſtituatur, oportet atRinnie eum potuiſſe dare,& non dediſſe: alioquin,—OqG. ſi non potuit, excuſaretur. Quapropter uta- doſtica ctor re perempta obtineat, ei onus probandi incumbit, tempore, quo conſtitutus in mo- ra reus fuit, potuiſſe dari:tempus enim hic in tendentis fundamentum eſt, ut rectè Barto- lus ſenſitk: licet ſolus Purpuratus diſſentiat, tanquam id excipientis fundamentum ſit po tiusi. Sicut igitur promiſſor Stichi, eo ante moram mortuo nõ tenetur, quia res ad eum caſum deuenit, à quo incipere non poteſt, ut ſuprà declaraui: ita& ſi aliter, quàm per mor tem deueniat:excuſatur enim à mora. Poteſt autem id fieri duobus modis: altero pertim- poſsibilitatem,& hæc prorſus liberat debito rem, ſiue naturæ, ſiue iuris ſitm: ſaltero per quandam difficultatem, ſcilicet perſonæ im- pedimentum:& hæc obligationem quidem non impedit“, ſed quo minus mora cõmitta- tur, excuſat, ſiue in iudicijs, ſiue coram arbi tris, ſiue in contractibus 2, ſiue in ultimis uo luntatibust, ſiue ſimplex promiſsio ſit, ſiue iurata? ſiue etiam pœnalis ſiue obligatio ſit facti, ſiue certæ ſpeciei dandæn. Addunt Sali⸗ cetus, Fulgoſius, Pontanus, Paulus, Decius, raglii Sf idem ſi de genere dando agatur': idc& legis atenh noſtræ argumento:& quia hoc eſt regulare,)ſcendum.& ut fmora difficultati cedatꝰ: quapropter& ꝛ0 iſmi: paupertas in pleriſque caſibus excuſat: quæ ⁊lſipraama omnia ſunt intelligenda in difficultate ma- gna,& quæ ferè caſui fortuito æquiparetur Alioqui ſi potuit debita diligentia quis ſeex tricare, difficultas nõ cenſebitur b: quod plu- rimum ab arbitrio iudicis pendet“ Nam fquoties promiſſor difficultatem præuidere 2u aſlaau potuit,& nihilominus promiſit, non excuſa bitur d: ſibi enim imputet, Secus ſi fortuito 5 4 i ſen caſu,& ueriſimiliter improuiſo impediatur: mſigxcaa nam& in iurata promiſsione eodem modo cliein d 00 diſtinguendum eſts: quod Baldus fecit. Quapropter qui alium præſentare in iud promittit, non excuſaturi. Scire enimis de/ 1 pt. buit, ſe id promittere, quod in ſua facultate el uicmas Si non eſſet futurum k. Vnde tali caſu actum ui ug&n detur, ne difficultas excuſet: nec enim du- f40,99 bium eſt poſſeagi. Qua ratione qui promilit ſe facturum& curaturum cum effectu, quod Titius ratum habebit, propter difficultatem non iureiur. h Bal.c.licet.ſi de feudo fuer. controuer. inter dom. uerb. non potuit. C. de fideiuſ. k d. lij·in fin. quoq; diſtinctioni locus eſt& quod Socin. h- riatc 4 ſonq; hic tradunt) cùm culpa in unum finem ¹.cle, cõmiſſa, in alio nã;'du- obſit. f Alij leuiug 19 fu errare, qui culpam dBan lcio uanimbeige ub cslderunbe doNecpio 39 rile cm pl a Qmdclllol Läenim e ecdiot 4 zhmilam! nbore Q ant clbos nonp Ifcultatise ien vualqun ui perunia en dueumnöft un gpilenolui niedfiule anr lltenlis ce au Kllex eius agi lle impec liu lapeelle at rii zpolle olu anantum ineo, 1 brahe ſi aur thäutiubill 1n Kuüpignori ei alterpretati an aminiſtrand einontamen lütapvome i dtamenal 9 lanture 82 iibapitunfac dacquamu lageenmg dE. Acötemptu aa Ä dttuncac 39 19e 6 M. Pet. laſ.l. — N e Lſeiendum. de 1. uſar. ſa nificante. d bn K g. l ſi per empto arem. in fin. de n. lclcctpeſcun act. empt. den Wgu. l..§, t reus. de eo per uem fict. enaſ,. de lege cõ- uie miſ. l. itẽ illa. ubi Bar. de cõ- obugariſt. pecu. Alex. 5ſt. ↄ2. proſpe u ctis. 5 col. in. nepos de uer 2n20 2Sat fe thor.ſägnif. A qunh il. diuortii. de dt quappcineg. geſt. abus cacuſf g. Thais. 5.j de ann ddeicõ. libert. oci. Purp. hic „e duſ 24 cum tu. de u- INrrl, uris. vchcns Penc 2 cupientes.. nſſtin diſcor- la. elect. in * SecusS. Card. clem. mdi vVs de ſepult. nemo ex his. c 6 digl. q 7. B2 durbz. e uum igitur. uth. de nõ eli⸗ 1n nb Ren..ij.. di⸗ au. deſepulc. ndcur e dol. excuic 25 betia 9.f. ubi cen r gg klex ſol mat. A 638 nõ liberabiturꝰ: quia dictio illa, cum effectu, indicat actum eſſe, ut omnino res efficiaturb. tam forel. Quæ tamen Bartoli ſententia ijs caſibus non procedit, quibus colore aliquo difficultatis excuſatio fulcitur?: ut cùm for- tuita aliqua ui, cui reſiſti non potuit, amiſit quis pecuniam: uel cùm culpa creditoris ei ſolutum nõ fuit, ut quia oblatam pecuniam dolo ille noluit acciperei, ſuperueneritq; de- inde difficultas: quod rectè hoc caſu Paulus Caſtrenſis cenſuit E. Quod& recipiendum eſt, ſi ex eius facto ſequeſtratio pecuniæ, a- liud ue impedimentum interueneritl. Idem ſiexpreſſe actum ſit, ut quis cùm commo- dè poſſet, ſolùm ſolueret". Quod fortius di- cendum in eo, cui hæc cõmoditas beneficio legis indulta ſitu. Nam& in teſtamento, cùm teſtator iuſsiſſet hæredi, ut ſi promeruiſſent ſerui pignori dati, eos à creditore lueret: fit in tit. ſ cert. pet cõment. 639 ctum ſit, quò minus eſſet? Et idem uideri re- dum tamen obligationis ipſius naturã, quod Alexander hic docuit. Sed pone: Rem mo- bilem poſsidebas, quam mihi dare promiſi- ſti: quum eam poſt moram repeterem, pro- baſti deſijſſe extare:an præſumatur poſt mo- ram id factum, perpetueturq́; obligatio?& præſumi, præſumptoq́; hoc ex dolo te con- 30 demnari debere, Bartolus ſenſits. Cùum enim conſtet te ſemel poſſediſſe, ſemper quoque continuaſſe poſſeſsionem, credendum eſt, donec tu probaueris, quo tempore deſieris poſsideret. Iaſon contrâ, quia ab animo poſ- ſeſsio pendet.tVnde qui olim poſſedit, non præſumitur hodie, ſi hoc negauerit, poſsi- derei. Sed regulariter quidem uerum eſt, quod Iaſon tradit k. Cæterum eius concluſio tribus caſibus non procedit. Primus, quum ea interpretatio, ut ſi pro cõmoditate rei ſuæ 40 tempore litis conteſtatæ poſsidereti. Secun- adminiſtrandæ tardius æs illud exolutũ fue- rit, non tamen id fraudi hæredi ſito: alioqui fruſtra promerendi uerbum adiectum eſſet: quod tamen alij alijs rationibus inductumo- pinanture. Saneè& Tin foro animæ, quò mi- tius agitur, faciliustali excuſationi locus eſtꝰ. Sed& quamuis aduerſus moram hæc excu- ſatio plerunque non admittatur, cùm tamen lex cõtemptum ſimpliciter requirit, dubium nõ eſt, tunc admittir. Addit Jaſon, quibus ca- ſibus excuſatio hæc accipitur, nihil referre quòd debitor cõuentus obligatum ſe negaſ- et, mendacijq́; conuictus difficultatem ſolu tionis allegaretꝰ: nec enim reperitur in iure, idcirco hacpœna puniridebitorem:. Verùm id ego arbitror intelligendum, cùm nõ dolo, aut lata culpa negaſſet: tunc enim tali bene- ficio, quod quadam ex humanitate præter ri- gorem iuris indulget᷑, uideretur priuandus“. Et ita Pontani ſentẽtia defendi poſſet.tSem- per enim interpretatio fieri debet, ut dolus malus cuique noceat: quod& lex noſtra oſtendit. a Aut dolo malo.) Sed quid ſi culpa fa dus, ſi is ab actore cauſam haberetv. Lex e- nim interpretatur his caſibus dolo eum de- ſijſſe poſsideren. Tertius, cùm actione perſo nali obligatus erat alteri dare:debuit enim cu rare, ne res extra poteſtatem ſuam exiret, ut in tempore fidem ſuã abſoluere poſſeto: quẽ caſum Bartolus hic attingit, Bartolumq;& ego, ne fraudibus uia facilè pateat, ſequor. Sanè& hic Doctores adnotant, teum qui do 5o lo poſsidere deſierit, non leuius condemna- ri, atque ſipoſsideret ꝰ: idq; ut dolus ſuus cui- que noceat. Si igitur de doloſi damno aga- tur, pro poſſeſſore habebitur:: ſi de cõmodo, ſecus: quod laſon hic diffuſius tradit. Idemq; ego putauerim, quum neceſsitas, æquitasq; huius fictionis ceſſat“ quod infrà oſtendam. b Aliqua iuſta cauſa.) Iuſta ergo cauſa ſcientiæ facit, ut quis in mora conſtituatur: tquoniam paria cenſentur, uel quòd quis 6o ſciat, uel quòd ſcire debeat*. Sicut èc idem iudicatur, quòd quis rem aliquam habeat, uel habere debeat. Sed an idem in lege noſtra ſit, ſi debitor quidem neſciuit, ſed facilè ſcire potuit? Et uidetur perinde adntde ſaſtpuia. neiuſe acheſtanon h ceptum eſt, Tdum culpa ſit dolo proxima, 265 n pohuem. de Secus lſan w— n ſit:tunc enimuer quam latam uocantꝰ: ea enim regulariter do xl mulier. 9.an arl.D4.5. bapromiſsionis non a iud inferũt, quam ut 1o æquiparatur Y. Sed an mora ad culpam uel tepe. ad Treb. c. ppo. quod in ſe eſt, faciat& curete. Vnde conſe- dolum pertineate Et conſtat, quandoque im I. 9.j ſimenſ. tar nn e 22 quens eſt, ut t qui probitatem appel⸗ flmod. e k ſinömortis. certum genus aut. lari?: quandoq; ad ⁊l.nõ poteſt. de infin de inof. pecuniam promi- fuerit id, nec ne: aut fuerit, nec ne: ſed e- dolũpertinere, uel reg iur. — teſtz. 3 ſit, ex hulaase dolo malo“ feceris, tiam ſ aliqua iuſta ad latam culpam, 1,ſt mona. ubi * probabiliter qudò minus eſſet, uel ²⁶ cauſab ſit, propter quæ ei æquipara- Alex. ſol. mat. 3a did Martin. ſe excuſet. Quum 3 PrOp tur'. Vnde ignorã- 27 t. Anon e e enim genus perire tia, cuiuslex noſtra n heu non poſsit,& ideo fortuito caſui, quod ad meminit, latam culpam, non autem dolum 5.laté: j de uer rperu creditorem attinet, non ſubijciatur, rectè arguitb. Alibi quoque traditur, dolum præ- bor. ſig. *andöproha Bartolus, Alexander, cæteriq; recentiores ſumptum in mora uerſaric. Non parum ta- c lfin.§ fin. uhs eldeun un lf. qe nau fe cenſuerunt, excuſandum debitorem noneſ- men refert, an dolo res deſierit eſſe in debito Dd. ad.Rho. Muenma eeeanne ſe d Nec probabiliter allegaret debitor, ſe ſpe ris poteſtate, an culpa. Si enim dolo, confe- Fiea mrcdeha 5 He 8. raſſe, cùm promiſit, ut tantum lucri faceret, ſtim ad æſtimationem agitur: ſi culpa, non 4 vis e 27 . an an 8 15def- quod diſſoluendæ obligationi ſatis eſſet“. adeò præfractè agitur, ſed cõpetentem prius Deafiche ndmenai cewtiun. ſf de Nõ enim ueriſimile eſt, nanc ſpem ſecutum 20 dilationem habere debet, qua repræſentare fiuxor ſol.ma. mulor daichi a winor. eſſe creditorem, debuitq; debitor pręuidere, rem poſsite. TRe uerò non extante, utroque 28 ench, an mag 23 Iſpem illam, ut ſæpiſsimè ſolet, fortaſſe irri- caſu fit in æſtimatione condemnatio:: ſecun- f a.l. ci res. uer. itaq;.d..ſi ſer⸗ uun. uer. ſt autẽ alienus. de uer bor. oblig. g Bart. quæſt. ij. hl. nõ ignorabit. C. ad exhib. i Bald.& Paul. Caſt.l.fi mino- rem. j. col. C. de in integ.re⸗ ſtt. minor. 29 k Gl. l. ciuile. C. de furt. 1 d. l. non ignora bit. ml. ſi creditor. C. de pig act. n Bart.l. ſiue. C. de probat. 0 l. ſiſerui. uer. ſed e ſiſit. de uerb. oblig. p Abb. c. cum ad ſedem. col. 6. de reſtt. fpol.i ꝗl.parem. de re 30 gu. iu. Bar.l. Caßius. de ſol. r c. culpa. de re- gul. iur. in vj. 5 I. qui reſtitue- re.de rei uend. t arg. l. relegato rum. in fi. de in terd. O releg. u I. rogaſti.§. fi. 31 j. eod. xX Bald. auth. ad hæc. col. iiij.C. de uſur. I. pen.§. ci ita. ubi Bar. de au ro& arg.leg. 640 a Pdoli infin., iudicandum, ac ſi ſciuiſſet. Sed tamen cùm „ 7, d mora non contrahatur abſque lata culpa, per uſuris. pendendum eſt, an quicquam tale ſit, quod c Bart.l iuſtéin ignorare citra eam culpã non potuerit: quod fi. de acq̃. poſſ. Accurſius cenſuit, idq́; ex qualitate rei diſ- d Ligitur. de li- cerneturꝰ. Hinc igi ber. cauſ. tur omnes adno- quã intelligere debe e§.oportet. 32 tãt, iuſtamſcauſam auth. de d. excuſare à morab,& conſequenter à culpa. f&l. labexecu A dolo uerò, etiam quæ iniuſta ſit, excuſat“. tioneinfin. Sanè iuſta cauſa etiamab expenſis excuſat, Gre r. Ln pœna legaliſ: idem ne quis in id quod g l3.ingl-mag. intereſt condemneturs. Et generaliter in o- „ ſaanain a7 mni materia, ſemper iuſtæ excuſationi locus dere; iar eſſe debet: quod à nobis libro de uerborum i Lqui ſolicã in ſignificatione primo tractatum eſt. Hic uerd prĩ de le.j.33 uidendum eſt, quænam iuſtæ cauſæ cenſen- hl. in fideicom dæ ſint, ne quis in mora conſtitutus uidea- miſ. de uſu.3 4 tur. Et in primis, quoties debitum liquidum I Bard..nõ po- non eſt, mora non cõmittitur“. Quod intelli- teſt..j. ſit- gendum, cùm adeò obſcurum eſt, ut fortèni puladi in fin. hil debeaturi: uel ſi quid debeatur, tale ſit, ut de uerb. oblig. pro eo lex totius retentionem concedat, do- 2 Ibe lidã. nec res patefacta ſit: ut cum legis falcidiæ ex- — T Prulier„ Ceptio obijciturk. Alioquin reſpectu ſum- tions de ſuuta- mæ, de qua liquido conſtaret, mora commit- lib. Pa.i pre- teretur, idq; regulariter i niſi quòd dicto ca- tor.ſt quispa ſu, cùm lex concedit retentionem, debet cre- ratus, de oper. ditor proteſtari, ſe partem liquidam acceptu no. nunc. rum: alias nec in ea quidem reus in mora cõ- 0 l. pen. j.locgl. ſtituereturm. Planè, cui aliquid relictum eſt l. colonus. ſde ſub conditione, ſi rationes reddiderit, rem li- ui& urarm. quidam præſtando,& pro ſumma obſcura ſa P Pelees rbe tiſdando, conditionem adimpleſſe uidetur“: Inann quod Iaſon hic ad ſimiles caſus producen- 2 Doci..ij.5 dum cenſet. Nam& cùm conductor propter ſi ſeobtulit.ꝗe utiles impenſas fundum retinere uellet“, re- ꝛe ind. ſpondit Caſtrenſis, depoſitis quinque ſoli- J d. ltatuliber. dis,& fideiuſsione pro reſiduo præſtita, ex- D. And. Alciati 641 ex occupationũ frequentia, negociorum Uedenra Negociorum ue qualitate. Nam& tunc certiorari debitordde bet, in memoriãq; ei reduci,ut reminiſci poſ ſit: nõ tamen neceſſariò exhibendũ hoc caſu eſt inſtrumentũ, q́d rectè recentiores tradũt. 44 a AIntelligere res, te dare oportere. deberes.) Siue quia admonitus interpellatusq;, ſiue alia ex cauſa. Neceſſ- 10 ria enim ad inducendum moram regulariter interpellatio eſt?: quæ uerbis aptis, loco, tem- poreq́; cõgruo fieri debet. Itemq; perſonam legitimam habentibus, quod alibià nobis ex plicatum eſts. t Quandoq; tamen abſquein- terpellatione, perinde quis tenetur, atque ſi in mora eſſet: ut cùm dies tacitè ineſt, ueluti ſi quis inſulam facere promiſerit: habet hæc facti ſucceſsiui promiſsio tacitam diem, cùm primum fieri poterit: quæ dies interpellat, 20& in mora debitorem conſtituere uideturi: quod multò magis in die expreſſa dicendum eſt: eius enim euẽtu, citra interpellationem committitur mora: nec diſtinguimus, ſciue- rit debitor, an ignorauerit. Sedf& ex euen- tu conditionis moram cõmitti traditum eſt. Fauore quoque perſonarũ, perinde debitor non interpellatus tenetur, ac ſi in mora eſſet: ueluti an quis minori X Xxv. annis obligatus eſt:re enim ipſa ad uſuras, tanquam morator 30 conueniturm. Quod& ad eccleſiam produ- ctum eſtn, itemq́;& ad fiſcum: quod Purpu- ratus ad omnes cauſas extendit, quæ ſolent hiſce æquiparari: qua in re amplius cogitan dum eſt.In libertate ſanè idem eſſe, quadam cum diſtinctione conſtata, ſicut& in dote, quam extraneus promiſerit:& is enim lapſo biennio ad uſuras conuenitur. Sed& odio prædonum fit eadem interpretatio“. None- nim minus hi deliquęère, quàm qui moram fa infi. Barb. con pelli poſſen: niſi meliorationes huiuſmodi 40 ciunt: quod& in poſſeſſore quoquo modo Jul.36. col. 8. in iam ad liquidum redactæ eſſent: uel actum ſecundo. foret, nõ prius expelli colonum poſſe, quàm rI.qin alte 35 eis ſolutis rQui enim fideiuſſorem dedit, nõ niauisnane ideo dicitur ſoluiſſe d. Altera cauſa elt, cùm eete omſ quis iuſtè ignorat ſe debere, ut quia ſit hæ- in add ad Bar. Tes, uel quia contraxeritper procuratorem:: tolerbilis.& duod intelligendum, ſaluis caſibus, quibus confil. 4. 36 lex ſcientiam præſumit. Igitur cùm igno- in ij. col. pen. rat, debet prius interpellari, certiorariq;: uerſ.ultwaꝗ. quoduel per inſtrumenti exhibitionẽ, quod t clem. cauſam. ei legi ut intelligat, percipiatq;, ſaltem quod de elect.Iſigs ad ſubſtantialia attinet, debet“, petentiq; etiã inficiatus j.de exemplum relinqui*. Idem erit, ſi nõ exhibi poſtti tioni inſtrumẽti, ſed teſtiũ, qui iuramento ad 4 ieene fuerint, fidẽ fecerity. Idem ſi alia legitima pro de batione, puta ſyngraphę ſubſcriptæ, uel ſigil eRs e lo munitæ:, ueletiã denũciatione autoritate 25 ſe⸗ J Bar.. quidam iudicis facta:qᷓd alibi quoq; à nobis traditum deccdens a4 fi. eſtb. Tertia cauſa eſt, cùm de proprio quidẽ de adm. tu.37 facto agitur, t ſed debitor ignorantiã propter Dd c.j. defia. obliuionem allegat: quæ exceptio quandoq; inſtru. ꝓbabilis eſt, tum ex tẽporis diuturnitatec, tũ a I. fi. de leg. cõ- mij. bl. deteſtatio. de uerb-ſig. c Doct..j. C. de ſer. fugit. ſciente receptum eſt, qui hæreditatis petitio/ ne conueniri poſsitt. Idem in emptore, qui rei uenditæ fructus percepit: debet enim pre cij uſuras refundere, tanquam tantum uen- ditoris interſitu. Vnde& hodie iure Pontifi- cum idem ſeruatur: quod Bald. cenſuitꝰ.Is quoq; qui aliena negocia gerit, à ſe in primis exigere debet, ſi nolit tanq́ fruſtrator obliga ri ob uſuras Y. Sed quid in eo qui iurauit ali- so quid præſtarer an ſi ſciat creditorẽ indigere, etiam nõ interpellatus præſtare teneature Et aduerſus Alex. ſententiã receptius eſt tene- ri⸗ Stimulare enim urgereq́; quemlibet de- buit religio, ut q́primum fidem abſolueret: niſi iurauerit quis præſtare ita demũ ſirequi/ ſitus eſſetb:à uerbis enim iuramenti receden/ dum nõ eſte. Idem ſi ſtatim interpoſito iura- mento creditor indiguerit:nõ em̃ uidet᷑actũ, ut debitor cũ ſacco paratus cõfeſtim accurre «o ret. Exiſtimauerim quoq; uenditorè, quide fenſurũ ſe iurauerit,& iudiciũ ſuſcepturũ, no niſi poſt denunciationẽ teneri:: cũꝓ bibni ubi⸗ 49 1 dömch doli, 70 funa bſeruen.9 Kre ohſerugi 9 lb go ii cein e 4 Ixhla bter calm ſalſii N ex ge. ü Jvd verba brirlg fGllnge. el. liu uſrr. uN c eimnſ 94. lerdn ₰ hujle ſ hlconinas wiurnenl 38 itẽ qule dof du uerh o am u lene⸗ 1 liſiſtidue cdete em. eſſem agn 3 ſiede ce uenh ahnn uc 3 àlas a H ubi Dd ceg qunſcit oblig oſörantll l liaſtpulen ed ſecebit Leud dee. rsiuri nTiiasi an 3 dun jdelegiſl du 5 1 minoriCnſ„ lfn quubuscaſa immadſc 40 inegnd in Aadus cet n GlHimn albcenfetu e un num vomil 9 kei a ap conſti oiguiaſ adhocte flcus deuſe lba re Gl). cn 1 rnentacom guihutuch nmmibioni befndenid treguitalec 4 2. Smnd, feiu d Bart. l. e3 qui. f.j.in fi.̃tit. e I.j. C. de peric.& cmod Aleim um 4 vpriam cum Se 9 mpl ethi elcom.ber. rſa id xquit⸗ rlfin.pret 4 Wu 9u ſ« alsDecjr rea. C. deim lroefin dot. Rom ſ.] 4 Inge, un gls ei meſeinrn 3 mertd.deiſs totam intern Euiar.ſ. 4 Ruderetur! de his querwe llauoremin tu cuſ. e illrrndia uCn. J.,, tlitem une biorisdam Fhanefe li e. ane tjairr ul. andi. t ſoriateritu 421 akm uiſnlactebrio Bald.„elereclan x Gld ur 99 batendench bib unr d debiton nefalice tentad.aſ; de lszaliog cept.— 8* eabite Jlauſtufe 1e Un m 2 wgg. A ddadfruc Xc.j.Krla fe nolte nd eti defruld Mapetueturo cti cöten en dliſtenn ui. e ins latiſt ubi Doſ- 1 ungeiinn a Da quer indiier de iureur. iſte ℳ c. bc. j.uerbi 44 A nitene I a TMt, Ki fta. Anerdaze rfu. bear en de ur 7 Luih ertain cope. kubath— (me g Nw A N 2 1Ge„.,. . lemptori. ubi arc.de euic. * 8 43 emdieh Alex.& Soci. dr— lij.§. uolunta ſol. matr. 45 1— 1XX acationis. loca. nd.I. ſt ſüpula- u eßo abs te. iC. de pri- A& 22 2 u Mddkrua carce. ulue.n5 exigit. mmiautin poſſ. leg. ⸗ uoties quis. ae uerb. oblig. — ur Decius hic,& eröſtl.. col. pe⸗ ult. . natuxalis. 6. red ſt ſphos. e præſcriptis lerb. ee glex.l. uin.j. erne w. l.de diuiſto ene ie. col fin. ol. ans natr. merito de ui rd qαμναπνπm⁊˖σ uiar. Ote- ictus hic. LI. curabit. d. tcchen Nin. prete- .„☛ ka. e bl. uinum. — 6n 2 „N O GͤA& 642 dubitare poſſit, an potius ſibi ſoli emptor cõ- fidat,& ideo pacti beneficio uti nolit. Et q́;- uis tiuramentum ſcientis, interpellationem ſuppleat, hoc tamen caſu ſola ſcientia non ſufficit, ſed iudicatio neceſſaria eſt, ut non ſo lum probationes uenditor ſuggerat, ſed etiam liti adſi- ſtatb Intelliget᷑ er/ goiuramentum ſe⸗ cundũ actus natu- ram, ut teneat̃ de- fendere, emptore uolẽte&admonen te c, maximè cũ nũ- PAVL. LIB. XXVIII. ad edictum. LENX VI. Ertũ eſt, cuius ſpecies, uel quã- titas, quæ in obliga- tione uerſat᷑, aut no- mine ſuo, aut ea de- ſimleercnd mõ ſtratione quę no neat neceſsitas em minisuice ungitur, ptori. Quid enim ſi qualis, quantãue ſit, proprijs iurib. tue- ri ſeipſum uelit? qua tamen in re amplius deli berandum eſt d. Sed quid rurſus in eo, qui ſe facturum& curaturum aliquid promilit, tan in mora, abſq; interpellatione conſtitueture Et Baldus cenſuit conſtitui?: quia qui ita pro miſit, cenſetur factum ſuum, curamq; conti- nuam promiſiſſe, donec fiatt: unde in mora re ipſa conſtituiturs, idq;, ſiue ex contractu quis ad hoc teneatur, ſiue legis mãdato': quę ſententia communiter approbari meruit. In promiſsionibus tamẽ facti alieni, quas præ- tor ęquitate quadam interpretatur, ut curam propriam cum effectu comprændant, uero propius eſt, interpellationẽ neceſſariam eſ- ſei, idq; æquitate prætoria inducik: quod ad- uerſus Decij reſponſum receptius uidetur!. Sed finge tin ijs caſibus quibus neceſſariam non eſſe interpellationem diximus, ſpeciem debitam interijſſe, an debitor liberatus erit? Et uideretur liberari: non enim hæc ſpecia- lia fauore minorum, uel eccleſiæ, uel fiſci, uel iuriſiurandi, adeò extendenda in manifeſtũ debitoris damnũ ſunt. Et ideo Sadol. hiccen ſuit, ex hac regulari mora non fieri, quin de- bitor interitu ſpeciei liberareturm: quæ ſen- tentia crebriore calculo fulciturn, licet Iaſon ipſe hic reclamet. Ego ad rationem obligatio nis attendendum arbitror, ut ſi dolus uel lata culpa debitoris arguatur, uera ſit Iaſonis ſen tentiao: alioquin communem ſequar:ut ſatis eſſe arbitremur, ſi mora hæc irregularis, ſo- lùm q́dad fructus, uſurasq́; attinet, creditori proſit y: nõ etiam ad rei peremptæ caſum, ut perpetuetur obligatio:de qua re alibid. Quid ſit certum. Etiam intereſſe, certa quantitate expreſſa, per certi condictio- nem petitur. Certum& incertum quid, ſecunda Imp. in l. unic. C. de eo quod intereſt&c. Delicta pro incertis haberi. Certum extra hanc materiam quomodo accipiatur. Queæ dicatur certa inſtitutio. Quid probet teſtis, qui ſe certo ſcire deponit. Certum ex propria ſignificatione quid ſignificet. Realem demonſtrationem certiorem eſſe, quam uerbalem. in tit. ſi cert. pet. cment. 10 20 30 40⁰ 50 60 643 5o Etiam id certũ dici, quod per relationẽ ad aliud appareat. u Scepticis in rebus humanis nihil certum. ERTVM EST.) Cum ſub hoc titulo de certi condictione tractetur, conſe- quens eſt ut uideamus, quid ſit certũ. Decla- ratur autẽ hæc uox oſtendit᷑. Nam& Pe nũc anguſtius, nũc dius libro primo de latius, ſecundũ ſub ſtipulationibus, ni- Haeharehrahaf. hil referr eait, Pprio ctione agitur, tcer- nomine res appellen tum dicitur, quod tur, an digito oſten⸗ uinominis, uel ali- dantur, an uocabu- qua demonſtratio- lis quibuſdãà demon ne' aut relatione ap ſtrent᷑, quatenus mu Patet, aile. Male⸗ quantũq; ſit': dum tua uice res fungant᷑ quę tantũdẽ pręſtẽt. tamen ſolutio, nec ex parte debitoris, nec ex natura rei uariabilis ſitt. Nec refert an cauſa præcedens incerta ſit: ſatis enim eſt, ſi ipſum quod peti- tur, ſit certum: ut cùm quis lege Aquilia expe rituru. Nam& ſi id quod intereſt petamus, idq; expreſſa quantitate, omnes fatentur cer tum petiꝰ: cuùm alioquin ſi non exprimatur, lex incerti agi exiſtimet r. unde& incerti con dictio in iurẽ dicitur:quæ actio generalis eſt, ad omnia incerta cõpetens ⸗, idq́; in ſubſidiũ, cùm ex ſtipulatu agi nõ poteſt:unde tanquã generalis cum alijs actionibus quandoq; cõ- currit: ueluti cum actione ex uenditob, quan- doque cum actione ex teſtamento“, quan- doq; cum hypothecaria uIn cõſtitutione ue- rò Iuſtiniani, qua id quod intereſt modera- tu eſte, illi caſus certam quantitatem uel na- turam habere dicuntur, quorũ æſtimatio ſeu ualor, uel ex quantitate expreſſa, uel ex natu ra ſeu qualitate facti, facilè iudici liquere po- teſt. Vnde& emptio,& uenditio,& cæteri contractus certi regulariter, quod ad eam materiam attinet, dicuntur. t Delicta uerò,& quæ inde emanant pœnę. pro incertis haben turf. Cùm enim lex dicat, id quod intereſt, in facto conſiſtere: perinde eſt, ac ſi probatio- ne indigere dixiſſetu. Ad probationes igitur tali in materia attendimus, ut qui caſus æſti- mationem, ſeu ualoris probationẽ in prom- ptu habeant, ſint certi, aliàs incerti: quod a- libi quoq; declarauii Rurſus certum quan- doque accipitur, pro eo quod clarum, mani- feſtumq; eſtt: quæ certitudo iuxta rei qualita tem uarijs modis aſſumitur. Dicitur is cer- tus factus eſſe, qui ab integræ fidei aliquo ad monitus eſt¹. Dicitur certa mulier de mor- te mariti, quæ certo nuncio intellexit eum perijſſen. Idem ſi ex fama uel præſumptio- ne aliqua admodum probabilin. Dicitur certus hæres, ut adire poſsit, qui probabi- liter uehementi quadam opinione credit ſi- bi delatam hæreditatem, exitusq́; oſtendit eum rectè ſenſiſſe y. Sic inſtitutio hære- dis certa dicitur, quum teſtator nominatim, uel indubitato ſigno eum expreſsit à:& r Iaſ hic. Feli.c. j. de ſum. trin. SI. ſtipulationũ. l. ubi autẽ. de uerb, oblig. t Bar.l. certi cõ= dict. col.3. j.e. u d.l.certi.ĩ prĩ. x d. l.certi.iicta l. antepen. ad I. Aquil. 1 1 fi. 5 ſi ꝗs in ius uoc.l.liber homo.ᷓ fin. de uerb. oblig.l. ſĩ dominus. de præſcri. uer. ⁊l. ſed&ſi me. 9. fin. de cond. indeb. ubi Dd. a Inſht. de uerb. oblig. in prin. b I. ſi binarũ. de ſeruit. urba. c l. quod ſi nul- 2 la. de lega.j. d l.& ideo.in fi. de cond. furt. e l. j. C. de ſentẽ. quæ pro eo qd inter. f L fin. de ijs qui deiec. uel effu. §. j. in gl. fi. In- ſtit. de obliga. quæ ex qud. 3 gl. quatenus. de reg.iur. h l. tritici. de uer bo. obl. l. idem erit. de ſta.ho. ĩ d. l.j. k c. de capitulis. x. diſtin. I l ſi gs ita. uer- 4 ſic. pen. de te ſtas tutel. Gl. l. Titio fundus. de cõd. et dem. m Auth. hodie. C. de repud. c. in præſentia. de ſponſal. n Gl. c. quoniam 5 cõtra. in prin. ut lite non con teſt. uerb. pre- ſumatur. 0I. Patomimus. §. j. de acq. hæ. pGl. Hſi quis ex traneus. in fin. de acq. hæred. Ancha. conſil. 340. G 385. ꝗl. iubemus. C. 6 de teſta. l. quo ties. ſi gs no men. de hære. inſat. u4 D. And. Alcciati a.ij. de liber& exhæredatio c 2 2. Clatl 3 poſthum. Sic Um erta, quę nominatim facta eſt. 545 ic limites certi cu 4 a eſt?. 4 Eius natu ioationi- 5 h vae qui duo wiclnip uùm fdn adiectum eſt,»5 Paribus 5aß ſean eab,ou aißolutio, cuius eſtipſ iall b. Bart. l. de roximi ſintb. Sic inquiſiti ibus ambulat dotis dati cobli tidicu Lde- certa, qua ſpeciali Sic inquiſitio 6 Creditor ficili tis datio,& repetiti 9 Mtaria monſtratio. ꝗ„qua ſpecialiter expreſſa ſolenni, ius retinet, quam is cui promi o.(tio 9 Thßnat .g. nentur“. Vnd 3 olennia conti 7 Mutuum rei int i promißum cſt, petat Ciruch J7. de cond.& rur. Vn e& ſententia c A eruentu contractum t, petat. Crun demonſt. teſtis certus, cuius erta diciturꝰ. Et ſolui non poteſt. ſola promißioneah mahius .— 3 c l. libellori. ubi nomen propriũ de v agtn Bart de acuſ ſcriptum eſt. Si ta LPIA N. LIB. XXVI.. MNIA.) Si muum d 5 ſi 3 3 aliqua E 1..) Si⸗ iiam. . curare.Inſü. Me ſint alij eodem ad edictum. 3 xtiterit, tui cut ergo c 1 4 du de actio. nomine, tunc aliæ LEX VII. fiant, ſisqʒ mihi obli ditio, uel dies den meusßn Sne„ rẽ. ſennelteahioneß Mnia, quæ inſe o gatus. Item ſi legatã miſsioni aur übli uuiu⸗ end. lunt a ijci f„ſa,— 3 ationi adoci nal- Eno n ſ L hac cõſultiſ. Sed aiſaſede 3 ri ſtipulatiõib. Feuhtaße hæres cre ren Midie po⸗ aſtan . 8„„ 42A1 Vihe 6.9 Penrauteferoerie illintesdslere poſ- iderit, deinde lega- dendumnrenzanac 3— eſta face. poß.; 1 tari. meratloniſeu aambe, boß 1 ſcire Iitiũ filiũ anetian numera- 2 1 Lar noluerit ſolutioni“: quodin 1 Lugian udronſelltese knecun eeielro e pertinere: quia telligendũ, quate- aIfäaa Aufa ...„.. Sh-an rea certitudine intelli⸗& conditiones. æredis ex die aditę ni numeratio ſeu oeſin riouiunt Sä Faan Titur, quxcxnatu hæreditatis uidẽtur Weiaßr iuris effe Wisn an l.— ra r.—— 4 1 2 3 naiie en 115 haberi po- POMp. LIB. VI. numi fuiſſe, ut credi um habet: quate- Iingh nuſeie de his teſt s. Vnde præ- ex Plautio. pe e 1 nus uerò in facto xl in dien, Eüehli qui ſunt ſuiuel ſumptiuaprobatio d err. 20 pecunia peti poſ- cõſiſtit, aliud eſt Bart. deag 5 rionilpe alieni iur. ſufficit, ut Bar. cen Rofndl 80 ſit. Nam& Julia. ait Vndeff quia a. Hiil. Vßcth ache 7 ſuiti Si quis tais Aan nde mutui traditiones ab here ptilatio ſcluuii& 1 nuchn ĩ Bal. d..ſ qui teſtis in ijs quæ ad pe dern interdum de factas ad id tẽpu reſpectu iuris&ti nau uthan Bal. d. I.ſi quis 1— ndet S dergin Fleltc ia o! ſlu Duran notitiã per cto 5ů6i ut poſt fa redigi, quo hæredi- cti imitatione ęqui Xl dengz ii uunr fucke C. de teſtib. Bhuus poſsũt, ſim 6 de rm et: ueluti tas adita fuerit, ci Paratur, nec diem, ex qubcan y mltiltgatm kc.inquiſitionẽ. P iciter dixerit, ſe 1 en tibi mutuos re udi t, cum nec cõditionem re malor. aßluntlute abi Buf. vho⸗ der certo ſcire, am numos, ut ſi cõditio Ppudiatum ſit lega- cipit v.tfactũ enim ², Nunſtumia tab. de electio..ag dixiſſe cen- tum, aut adpoſitũ. ipſum numerandi, al. omin alaniundttod Mod. ſĩ poſt- eretur,& ideo non probareti: ni nullis uerbis ſuſpẽ fijeulc umqſeſclu muwweed fin. ex ſubiecta ratione declara hilſdmatande zs teſt⸗. Hincqʒ ann di aut mutari po- cht Haiep⸗ eiiach zcht ſet certitudo x. Excuſabit retur, qualisea eſ lem eſſe à ſtipul otare poſſumus, fprobabi-3 nu Kr umis. qui uehe ExcCufabitur igitur talis teſti. atione ad mutu ² 3 fulas. crubllincer 7 Arqpu Genar menti opinione, uel 5 s, tationem: ſicut ab obligati um argumen cliſCckina uunali Gemi. ne alterius, it ne, uel ex certioratio- V ab obligatione ad ſolutionẽ: Ccusſ unalhuim 2. q. 7.beati. ſec ita pro teſtimonio affi nde ſicut hęres ſoluensi utioné“, lberlgm: miundt . ertum eſſe dic irmauit, ut falcidi 3 ens integra legata legi aiqkhau ltor s6 wiiem eret, ne falſi crimi idiæ renunciare uidet᷑:i gata legi acftent:—ifſinmmma on tamen fid— 3 ne tenea- Etſi et᷑:ita& promitten b al cuius de 1 M m Gl. l. quæ ex ſi Dea⸗ idem faciet. rSane icut ſoluens æs ali S. Acuüuchm latogmrdh er ſignificatione c aciet. i Dane propila; 3 ienum defuncti luri 1ee de trinſ. ertum di tur adire hær 27.„cenſe⸗ unb⸗ üim, Snneeis 1 P aret,& occultiore enade ehnſch luturum Perfainen Inipromiſirſeſg ehf an 334 Ser dielat⸗ uatione à ænditur, de ſe ter ex cauſa inefficaci ,aiu cõtra. C. adl. mõ cernendo ducta. V 2 oluens, cenſetur d 4 7 inefficaci F . C. adl. mõſtrati. a. Vnde † illa d 5 ur donare ¹, ita& ſe obli f Alex. cug tidicitur Aquil io, quæ per digi ade- quod Al 3 e obligans: 1, ee 3 3 tum fit, ea exander reſi di f 8. col pen inn Iprelenti n l. Labeo. de ſu quæ à nomine ſumitur“, ſi ‚ea certior eſt, 40o mus fei ponditt. Nam& uid 8 e . 4 G tur. ſiue id. us feius naturæ eſſe obligationi e/ glabenpta. Culn pell. leg. prium, ſiue appellatiuumſi nomen pro- nem, cui obligationis diſſoluti luecꝛ 5. uum. cuius e utio 4 depadt 0 ner iha ſunt nomina, niſi ut rem diewnine enim ſumcerto ſa ee faſts eeerda bes ti v eg. j. tur per oculori õſtrentnSi igi eſt ubiqʒ peti, ita indebitẽ do lie — 4 um ſe 4 gl⸗ ſolutum Peti, ita in ebite to.decou e iiſ Trauer ane nihil ulterius nadegnan u Aefenrfſiis ſuit dunnecrei Nam& Balduscen, uii— .illud. cius friuol b m eſt: tametſi D aſsibus ambul u aerutquiahr a ratione diſſentiat“ i De⸗- tis,& repetiti i, u are dationẽ do- 5 golah 10 Tcertum dicitur, quod katia Sed nunquid un medeinonenneefiee dülaf quandoque 23Aauis unnum apparete Et hic lalon ſe ationè ad aliud Mediolani ma 5— Pacio, ſecundum ſtatuta ipa— ql. haſce. ubi Do 55 v. quod Iaſon intellelat nft rectè certum urbis ſtaruta Sane datam, ſecũdum eiuſdem olſcasn tncäelton chor de hæred. orma requireretur. Ses 6 1ceſſilga pro ciendam eſſe* S reſtituendam, aut lucrifa- deſuc rantem inſtit. Bal. con tum id dici magis credideri Lelarf. tunc cer- so ſunt:nam and. xterum perpetila hæc non k Dea.. e lelatiſac Mesrabe lùm rem certam, ſed etiam e niſi lex nõ ſo- dicamus ſs d liter deco quſſoluirid, mi nasckert teweher eaf, ſam requireret:. Idem ſi pecialiter expreſ- ſorem Wele aàm de eo qui promiſit cum ma⸗ lla mäiti dcaſinrali ide appel gl. minari uelletꝰ, Vnde rem ipſam pręciſeno ſolapr d enſum executio actus arguat ch bit uißt dptsuerdi Feepe expreſsionem uerbi Fünil in iuramento aeiitus uctio:& fereditor cui ſolutum eſt, 6 prie wüüane:deg pneb. in 6. eo Auscconcluſtotun pecialibus requirat, in et WSerlmete quàm is cui promiſſum eſ nlſiflüan een Doüd 11 omittend ocus non erit:. III— Petat. ed& cùm de for 11ees feac. e alkarb 3 s I. ait pret, endum, Toxe*ſinde phi. Illudnõ procur ma mandati agitur, iahens en dus qui .ait pretor. 5. autor Pyrrh e Philoſophos ũ ator qui ſoluere debet, obſe 3 n ſiccins j. de re iud yrrho, pro do„‚quorũ uidetur, ſi ſi 21t t, obſeruaſſe nõ allexempl d. humani 3 gmate habuiſſe, nihil i r, ſi ſimpliciter iſite: uerè eni ſaema t tepen eeime. Wid anis certi eſſe, nec eorum le, nihilin ſeparata hæc ſunto. V promiſit': uerè enim ol gaan Kneralie So Kr dh erent᷑:& ideo omnibus d quidem quæ re ipſius in to. Vnde& †mutuum, quod 7 midt dllnraded debere iudiciũ b e rebus ſuſpendi teruentu conficitur, ſola d ldcſen iũ,nec quicq; defini i 6o ſione abſolui n 2 Promil- tulibes ſ ſeduip 1 Acceptilatio ſolutioni 1 iniendum. nseſt i non poteſtv. Illud quoq; qubiũ plſugust aa ſecenic 2 FAt itioni,reſpectu iuris 2 E plurimum diffe 1„2g ad didd condh acdum numerandi nullis uerbis ſi ʒ ficti, æquiparatur. Venetijs, Lugduni erre; an quis ſe Romer igaass d hühamm 3 Aſupulatione ad mutuum wae endi aut mutaripoteſt. ſimpli Site ug lunn ſoluturum ſpondeat: an tch⸗ äampüld ile eſt argumentum. ripoſsit Cbee catur, ut in eis locis conueni Ban ſy kaznän Caætera ad ſequentis legis interpre clCd fanane te a * ſappelltz. us fin. 5.co. I A 2 acien 21. 25 4 crdν. doJ r ainterd. Bar. r co.t 9 üubr. de præ- m crccud e rip. uerb. 4 „u o rdutcub ſeaſi me.9. cuipoe a. de cond. in 1, rn biti. 8 9 Cu 3 ere dede bſ.l.. Lait Hpt eetor. uerb. 9 ullis. de dol. 646 tationẽ, ex ſuprà ſcriptis repetenda ſunt. Quid ſit certi condictio. Cur introducta hæc actio. Incerta quibus actionibus conſequamur. certa quibus actionibus petantur. pecunia ſemper certa. Quid ſit trititu. Triticaria ad quas res cõ- petat, uel non. Certi cõdictionis diuiſio in neceſſariam Qutilem. Certi condictio non infimat. Quomodo ex Bar. ſententia ad intereſſe cõpetat certi cõdictio. Quando quis ex inſtrumento, paratam executionem habente, ad intereſſe cogi poßit. Certi condictio realiter eſt natiua. Datiuæ& natiuæ actionis differentia cur à Doct. inuenta. An cauſa, ex qua datur condictio, in libello exprimendaſit. Quid appellatione cauſæ hic intelligatur. Certi condictio perpetua ſit, an temporalis. Quo pacto accipiendum, quòd dicitur certi condictionem na- turam actionum, quarum uice fungitur, imitari. Ex lege Aquil. certi cõdictione agẽs, pœnã dupli nõ cõſequitur In certi condictione loco actionis bona fide intentata, nõ impu- tantur fructus ante litem conteſtatam. Stipulatio legatorum nomine facta, quamuis ſit ſtricti iuris, in acceßionibus tamen bonæ fidei iudicia imitatur. Intereſſe an certi condictione peti poßit. Vt certi condictio detur, non ſat eſt aliquid in rerum natura cer tum eſſe, ſed ut tempore, quo petitun certum ſit. Cõmunioris de intereſſe ſententiæ intellectus uerus traditur. Quamuis certa ſumma in ſententia petatur, tamenſſi ſolutio ſit uariabilis, certi condictio non competit. In contractibus innominatis certi condictio non datur. ſimiliter nec in uenditore. Poſſeſßionem non condici. Condictio generalis in obligationibus in diem non prius conce ditur, quam dies uenerit. ERTI CONDICTIO.) Cödictio cer dicitur actio in perſonã, qua aliquid in præſentia certũ nobis dari intendimus ex quacunque cauſa, ſiue certa, ſiue incerta, ſi- VLPIA LIB. XXVI, Ad edictum. LEX IX. ue ex contractu, ſiue quaſi contractu, ſiue 4⸗ delicto, ſiue quaſi delicto, ſiue iure directo, ſiue utili, ſiue quis ſuo nomine, ſiue alieno de beat:ut quia hæres pro defuncto, aut fideiuſ- ſor procurator' ue pro principali conueniat᷑. Sedtcur hæc actio potiſsimũ inducta eſt? Et ſciendũ eſt, omnia quæ in obligatione dedu- 3 cunt, aut certa eſſe, aut incerta b. ſquæ incerta ſunt, uarijs actionibus petunt᷑: ex quibus ge- neralis eſt ex ſtipulatu, ſi in ſtipulationem de ducta ſint:alioquin actione in factũ, aut præ- ſcriptis uerbis agitur“, quãdoq;& incerti cõ- g 4 dictione: de quibus actionib.locis ſuis attin- gunts Doctores. quæ uerò fcerta ſunt, parti- cularibus quidem actionibus ſuis petuntur, quarũ exempla aliquot Jurecõſul.hicrefert. Sed generaliter quoq; condictione certi peti poſſunt, adeò ut ſi certum aliquid actione ex dolo cõſequi poſſumus, traditũ ſit, ad id quo- que certi condictionẽ cõpetere?: nõ quòod a- In tit. ſ cert. pet. cõment. 10 20 30 50 ctio doli, cum cõdictione cõcurrat, ſed quòd 6ο ei iam productæ, condictio ipſa adijciat᷑. Cæ- terum quia in hac actione id principaliter ob ſeruatur, ut certum ſit quod petitur(quæ res aliquas difficultates habet) ideo fad ſolam pecuniã numeratam plerunq; intendebatur, quia ea ſemper certa eſt, nec ex tempore fa- cilè uariaturs. Ad aliâs uerò res, quale eſt ttri ticum, id eſt, granum omne quod ſpica tegi- tur, condictio triticaria potius intendi con- 647 fl. numis. de in lit. iuran. 6 g l.oleo. C. deu- ſuris. ſueuit:in qua neceſ h Da.l.triticũ. Erti condictio ſenõ eſt quicq́; pro Smpert bare, an certũ ſit id Petit ex om quodpetitur: utili- tatisq; cauſa eaftri- ticaria extenſa eſt, ut ad cæteras quoq; res, ſi- ue iura, ſiue fundus, ſiue poſſeſsio deberent᷑, cõpeteret:, ad pecuniã uerò nõ competeret, cùm certi cõdictio, quod ad eam attinet, ſuffi ceret.Eſt autẽ hæc actio quãdoq; neceſſaria, quãdoqʒ utilis tantũ. Neceſſaria, cùm ex mu- tuo agiturx, maximè conſumptione reconci liato, ut Alber.& Iaſ.tradidere kuel quia cer- tum aliquid in ſtipulationẽ deductũ ſita. nec refert an his caſibus ſpecialem(quod ferè cõ- munis habet opinio) an uerò generalem ap- pellemus: quæſtio enim eſt ſaneq́; friuola,& (ut Horatius ait) de lana caprina. Neceſſariã quoq; tunc Azo cenſuit, cùm in ſubſidiũ ex æquitate ideo datur, quia res mea ad te perue nerit“. Licet Bart. utilem potius eo caſu cre- dat, tanquam condictio ſine cauſa tunc com- peteret:quod ibi attingã. Vtilis eſt, cùm quis rem ſibi debitam petere uult, nec tamẽ reum diffamare: tnec enim famoſa eſt certi condi- ctio o: noluitqʒ prætor edicto de infamibus e- ius mentionẽ facereꝰ: quia in ea non quæri- tur, deliquerit reus uel non, ſed an res debita ſit. At infamia non niſi ex delicto irrogatura. Exiſtimauerimq; nec de facto quidem nota- ri, qui hac actione cõuenitur:: quod in condi ctione ex lege Xlex. reſpondit“: humaniusqʒ eſt, ut in dubio cenſeamus hac cõdictione po tius actum, quàm actione furti ſpeciali, quæ infamia reum notatt: quod Alex. hic retulit. Cæterum& nõ modica utilitas ex ea oritur, cùm incertus eſt actor quænam ſpecialis ſibi actio cõpetat:ne enim captione ulla excepto libello fallatur“, hanc generalem intendendo ſecurus fiet. Addit Accurſius, non ſolùm utilem, ſed& neceſſariam tunc eſſe, cùm quis fieri aliquid ſtipulatus eſt,& id quod ſua in- tereſt petitꝰ. Cuùm enim id quod intereſt uer bis ſtipulationis cõprænſum non ſit, ſola cer ti cõdictione peti poteſt. Sed ego infrà oſten dam, ad id quod intereſt, hanc actionem non competere. t Bartolus tamen& crebriore cal culo cæteri, alia ratione Accurſio aduerſan- tur: quia quamuis uerba ſtipulationis ad ip- ſum factum ſimpliciter referantur, tamen iu ris interpretatione, etiam id qd intereſt, pro- miſſum uidetur y,& ideo certi condictione ſpeciali agi poteſt:nõ ergo neceſſaria hocca- ſu eſt generalis. Hincq́; infert Pontanus: fSi lex municipij executionem inſtrumentis in promptu concedat, aliquisq́; factum promi- ſerit, ad id quod intereſt, confeſtim cogi poſ- ſe⸗: quia omnino lex loco facti id quod in- tereſt ſubrogat: aliãs ſequeretur, debitorem Kkk de uerb.oblig. 7 i I.j. de condict. tritic. 8 k Inſtit. quib. mo dis re contra. oblig. in prin. I Iaſ. hic. col. v. m. ſi quis cert. j eod. Inſht. de uerb. oblig. in prin. n l. ſime& Ti- tium.j. eod. 9 ol. ceſſat. de act. oblig. p Bal. c. etſi cler. col. 6. de iudi. ꝗl. j. ubi Bar. de his qui notan. infam. r I. honori. j. de obſeq. gl. l.ne- que.de ui Gui arm. 5 Alex. conſil. 6. in 3. col.. t l. hæ enim. in prin. de ſuſbe. tutor. u l.j ſimenſor falſ. mod. xl. ſtpul. non di uid. uerſ. Cel- ſus. de uer. obl. 10 I. ſtipul. es. de fĩ deiuſſ.l.. de a- ctio. emp. 11 X Alex. l. iuriſg. 5. quod fere. de pactis. as D. And. Alciati actio, cùm ſit ciuilis, perpetuò, id eſt, x XX annis duret y'o an ueròo, tur, quarum loco intentatur? Et hic proba tur imitari, nec amplius uiuere. Cuùm enim competat ex omni obligatione, ex qua cenũ ac mora. dere- ex mora ſua melioris conditionis fieriꝰ: poſt gul.iur. in6. eam enim lex obligationẽ facti in id quod in b l ſtinſulam. de tereſt uertit b: quæ obligatio ſi trans fuſa non uerb. oblig. eſſet, executioni propter uerba ſtatuti ſuffice ret. At in lege, q́;uis correctoria, ſemper fit in terpretatio, ne hu- i uſmodi abſurdain ni cauſa“,& ex omni cl. ſcire.. aliud. duci uideantur, Si de excuſ.tut. tamen lex diceret, ad id quod in inſtrumẽtis expreſſum eſt, uel quæ inſtrumentis conti- d Butr Imol.c.z. nentur, indulgendam executionẽ, receptior de conſtt. eſt ſentẽtia, ſecus eſſe d. Nec enim eius quod e la. Ide iſ quæ intereſt obligatio ipſi documento continet, 3 e e h. ſed extrinſecus à lege inducitur: quod libro r pde de uerb. ſignif. 11I. declaraui. Ego tum quoq; uerb. oblig. Peti executionẽ poſſe crediderim, reſpectu gl. ſeduo. 9. ait facti: quã tamen euitabit debitor, id quod in- pretor cuml. tereſt offerendos: niſi uerba ſtatuti adeò præ ſeq. de conſut. ciſa eſſent, ut inde appareret, nullum purga- pec. Rom. a.l. tioni moræ locum eſſet, ut alibi attigii. ſi inſulam. a C᷑ Ex omni cauſa.) Id eſt, facto, unde ob hd. IRtinſulam. ligatio oritur, quod Rhetores Ariop uocant. ullt. notab. uicquid ergo actum, geſtum, contractum 3 e 1o- ſit, unde obligatio ad certum oriri potuerit, 1 hꝛæc actio competit. Et ita communiter inter kl. Labeo, jj de Pretantur, Addit Deci.idem eſſe, etiam ſi ue uerb ſig. ra obligatio orta nõ ſit, ſed ſubſit tamen æqui I Arg.1.ij.cõ. tas: nam tum quoq; competet cõdictio nõ na mod. tiua, ut uocant, ſed datiua!I. Et ideo poſſe cau- 12 ſam hic pro ea facti æquitate accipi. tRegula riter autem conſtat, hanc condictionem nati uam eſſe, id eſt, ex facto præcedente naſci, qᷓ d ſecundum iuris cõmunis regulas obligatio-/ nl. iuxis gentu. ni ſufficiat“. Quandoq; tamen datiua eſt, ut uerſ.j. de pac. quia præter regulas ex aliqua æquitate con- ubi laſ. cedatur: quod Decius aduerſus Bartolũ cen ſuiſſe uideri poteſt, cùm ideo quis conueni- n d.l ſime ꝗ Ti tur, quia res mea ad eum peruenit. Idemq́ʒ eſ tium. jeod. ſe Alber,& Jaſon tradidere, cùm mutuũ prin obligatione, ex qua 649 earum naturam imite Petatur, apparete- is extinctis, nõ pe- ti: igitur nec cõdi- ctio dabitur?. Vnde conſequens eſt, ut ſilo- 10 co prætoriæ actionis quanti minoris conce- datur, duret niſi anno?˙: ſi uerò loco ciuilis duret perpetuòb. Subijcit Accurſius/ fimita ri quidem naturam actionum, quarum vice fungitur:ſed originis reſpectu, non autẽ acci dentiũ, quæ extrinſecus proueniunts, Quod intelligendum, ut ſi qua ei actioni, cui condi- ctio ſubrogatur, iam adiuncta eſſent, ea in cõ dictionem ueniant. Si uerò nõ niſi ab eius a- ctionis exercitatione accederent, cùm ea nõ 20 exerceatur, ſed condictio, ſecus ſit. Exempli cauſa:Qui ſeruum alienum corrumpit, exe- dicto in pœnã dupli incidit:cœæpit enim con/ feſtim propter delictum debere:meritoò, etiã ſi ſubrogata actione agatur, hæc quoque pœ na exigeture. Rurſus pone: Aliquis damnũ mihi dedit: ſi fateatur, in ſimplo tenebitur: ſi neget, conuictus duplum præſtabiti: cum in id duplum non antè teneatur, quàm negaue rit. Et ſic poſt exercitationem actionis ſegis 30 Aquilię uerum eſt, eum qui ſubrogatam aliã actionẽ intendit, non exercitare legem Aqui liam: meritò tunc ex ſubrogata duplumnon præſtabitur S. quod maximè in petitione hæ- reditatis dicendum:hæc enim pœna non de- licti, ſed negationis eſt, meritò non cenſetur res hæreditaria. At ea petitio ad res hæredita rias tantùm datur. Hincq; adnotant omnes, tſi quis ex lege Aquilia certi condictione a- gat, pœnæ dupli locum nõ eſſe: quoniam lex 0 AlberiRafu- cipio non tenuit, uerùm conſumptione con/ 40 non de certi cõdictione, ſed de actione legis rioſoJj eod. firmatum eſt. Ex ęquitate enim aduerſus ſtri pl. cufilius eo. ctum ius id inductum uidetur0. Idem in con ubi laſ. ditione utili dicendum eſt, etiã ſi per ceſſio- q Bar..j. deact, nem translata ſit: etenim illa quoque potius Eʒoblig. ex æquitate datur, quia actor nihil cum debi- 13 tore geſsita. Ergoſdatiuæ hanc natiuæq; ob- ligationis differentiam, à noſtratibus Docto r Mod.l. ca mo- ribus proditam, cauſa facilioris doctrinæ, cu ta. C.de tranſ· iuſdamq́; demonſtrationis ſcio, non quòd ue actio. teres ad eam unquã attenderint: quod& Ful 14 goſius& alij prodiderer. Sedtan hæc cauſa, unde cõdictio oritur, in libello exprimenda ſit? Reſpõdeo cum Accurſio utiqʒ exprimen s IG& ancand. dams. Verùm dubitatur, quid hiſce ex uerbis §. actiones. de intellexerit. Et Guliel. cenſuit cauſam hanc excep. rei iud. intelligi, quia certum eſt quod debes. Cõtrà alij frequentius: nõ enim ſatis certioraretur t l.j. 5. de eden. reus, cederet an contenderet, Et ideo intelli 15 guntfde cauſa quoque remota,& facti ipſius Aquiliæ loquens, aduerſus inficiantem, in- quit, hæc actio in duplum eſti. Quæ ſenten- tia maximè propter pœnæ odium probanda eſt, ut Decius aitt. Addit Baldus etiam idem eſſe in eo qui condictionem ex ſtatuto, cauſa damni ſibi dati intendat:nam nec in eo locus erit pœnæ inficiationis. Et quamuis ſecundũ ius cõmune ſtatuta intelligantur ad hancta men pœnam non fiet productiom. Aiuntq; re 5o centiores, in dubio accipiendam eam inter- pretationem, ut condictio potius ex ſtatuto intentata uideat᷑: tum quia magis ſpecialis, tum quia hoc modo euitatur pœnaꝰ. Fortius cenſuit Bartolus, cuius ſententiam alij cre- brius ſequũturt ſi certi condictio loco actio- nis bonæ fidei intendatur, non tamenà tem- pore moræ fructus imputari, prout in bonæ, fidei iudicijs ſieri ſoletꝰ:ſed à litis conteſtatio ne ſolũ, cùm cõdictio adhuc ſtricti iuris ſit- ul. ſt mater. 5.&xplicatione, quæ in actionibus perſonalib. so naturamq́; propriam ſeruet:. Idemq́; de cæte eandem. de ex neceſſaria eſtu. In reiuendicatione uerò ſatis ccprreiiud. eſt, ſi quis proximam cauſam exprimat, quia x G lj. dee dominus: uidetur enim undecunque domi- dendo. 16 nium habuerit, deduxiſſev Sed nũquid hæc ris acceſsionibus iudicandum, quæ in bonæ fidei iudicijs largius exuberant?. Nec me mo uet, quodtde ſtipulatione legatorum nomt- ne facta traditum eſt:quæ quamuis ſtricti iu 118 ſſo * Mſttarte, Oienp lſ eum ſſ iguiscan 4 arg.a 1 Leapn bGllllbe un deac 1 8 air hlaihs 3 eliteni s capre dira 115, cepet hena 3 9,(l) a 1 relum dleun gin wmie rii prinjtt ede ütei atun Weiceo impulte or, quit ar rdium eleg elutteni&9i 1 Certum ſenwe. ls qultcertu flaram„† ſ5 vbici Pl adlc.neu digvodpeti ſlarlubiſ istuerit in wolacobus uwuscenſuer gd emge. retälit le damu. i wiülnon! plikutms as dlimmalbe infn aepen u imnem adid herea. ixlerqquei 18 Rdbnepelip ülgecelict ricömoni Iiaila aulle dumlr i lij. 5adla Lan e Paanen ſescepen e ſte endi Ili Cäm ad cnci mar luntu mom eo cor ſde con d igatur denot. egwdintereſt nl. hoc lhã ilcuod 1 odlhes 3 uüllet ae ſiſptu aunnin pluictamaſſ aüud, qe uſir unrumghlit 19 Raguiiacor Tgesſrahi . 4 n n 8N An 8 . 2 Nalj.5. bellißi⸗ m. ut leg. no- gine cau. I in chuentio. ae uer obli gl. linpretoris. Accurh* de pret ffpul. Nd— Bar. l.nõ ſolũ. morte. 6.p poſ. de op. no. nunc. 1 Ad 5 ni 8 I. ſiſipulatus. e ffdeuſun Bar. aluiitamus lune ſthulan em..j. de uer eee hor.oblig. l um filius. un, pen. deſeg. j. ceri Bar... H.hec rackio. j ſt quis acon 21 1 nnn lfin. ſi qui in eamus uoc.liij. C. nut. ſupul. Alfn. Lliber omo. j. infi. anſte uerb. obli.. ne fuodſtde leg. e. A ſtſtpula- nrocunprcdeus. de uſur. n fiiquis certu. co.l. ipœna. euerb. oblig. 4,2„ Cen cnda cum ad præ- aon. Equ tns.eod. aintcg 22 e certa. eod. Lobench atlex in fi. ncis aleg. Aqul. Ar 2 23 — vcns ſtinſulam. de erboblig. 0* 650 ris ſit,t amen in acceſsionibus naturam lega- ti imitatur*. Nam cùm cautio illa neceſſarid præſtetur,& à prætore fauore creditoris in- uenta ſit, non debuit deteriorem eius condi- tionem, nec in acceſsionibus quidem facere, Meritò igitur ex mẽte prætoris hæc fit interpretatio b, ut perinde fructus debeantur, atq; ex priore obligatione debebantur“: quæ interpretatio quan doque& in contra ctibus accipit᷑˖, idq; ex contrahentium mente ¹. At in iudi- cijs, cùm pars ſem- per præſumat᷑ diſ- ſentire, nihil poteſt uideri actum?. Et certum petitur“, ſiue ex certo cõtractu pe tatur, ſiue ex incerto Licet enim nobis ex omni contractu cer/ tum condicere, dum modo pręſens ſit ob ligatio. Cæterũ ſi in diem ſit, uel ſub con ditione obligatio, an te diem uel conditio nem nõ potero age-/ re. FCompetit hæc ideo imputet ſibi. actio etiam ex legati actor, qui tale re- medium elegerit. a ¶Certum petitur.) Suprà explicuimus quid ſit certum. Videtur autem Iureconſul- tus hic in primis petitionem perpendere, an id quod petitur certum ſit:quod& clarius ex plicat ſubijciendo, nihil referre, an contra- ctus fuerit incertus, dum petitio ſit certa. Et ideo Iacobus, Petrus, Cynus, Albericus, Põ tanus cenſuerunt, quamuis id quodintereſt incertũ ſit, lexq; incerti actione peti expreſ- ſim, idq; non uno in loco dicats: tamen ſi cer- ta ſumma libello comprænſa ſit, certi condi- ctionem ad id intendi poſſe. Contrà Az0& alij plerique indiſtinctè, id quod intereſt hac actione peti poſſe: quæ ſententia& ratione & lege deficitur: ut mirum ſit, quomodo po- tuerit cõmuniter approbari, cùm uerba legis uiolet, dum Incerti interpretatur, id eſt, cer- tit nempe album pro nigro:cùm& principa lem differentiam inter actionem ex ſtipula- tu& condictionem extinguat, quæ potiſ- ſimùm eo conſiſtit, ut in condictione cer- tum exigatur, in ſtipulatione uerò ad id quod intereſt fiat condemnatioi. Nec ob- ſtat, id quod intereſt in rerum natura certum eſſex:quia tut certi condictio competat, hoc non ſufficit: ſed ut tempore, quo petitur cer- tum, pronunciatione ipſa, uel ſaltem relatio- ne ad aliud, præſens appareat, quid, quale, quantumqʒ ſiti. Rurſus nõ obeſt, quòd ex le- ge Aquilia competat certi cõdictio,&tamen in ea lege fiat in id quod intereſt condemna- tion:quia hoc tum demũ procedit, cùm certa quãtitas hoc nomine petitur, quo in caſu lex noſtra expreſſe loquit᷑. Diſtinguendæ igitur tres ſunt ſpecies. Prima, tcùm quis in libello centum petit ſibi, ob id quod intereſt, reſarci ri:& ſi ſolutio uariabilis non eſt, ut in ſupra- ſcripto legis Aquiliæ exemplo: uel quia in his caſibus agatur, quibus reus moram pur- gare non poteſt, factumq́; ipſum præſtare“, in tit. ſ1 cert. pet. côment. 10 20 30 4⁰ 50 60 651 certi condictio competat. Et ita communis ſententia defendatur, ſicqʒ lex noſtra intelli- gatur, quatenus incerti contractus mentio- nem facit. Secũda ſpecies eſt,tcùm certa qui dem ſumma in libello petita eſt, ſed ſolutio uariabilis eſt: ut ꝗa cauſa,& ex lege A/ reus rem uel factũ ili 8, ipſum præſtando li quilia:ſed& ex cauſa 8 r.ndreatn 11 furciuna perhacactio Beretui no gici Sed petere certi condi- nem condicitur. Sed ionem ex priore etſi ex ſenatuſconſul ſententia concluda to agetur, competit mus, quam hoc ca- hęc actio:ueluti ſiis, ſu Aretinus, Soci- cui ſiduciaria hęredi nus, Picus, Purpu- tas reſtituta eſt, age⸗ Iatus ſequtur, re- àe/ ceptiorq; hodie ui- re uolet. Siue autem ſuo nomine quis ob detur. Nec me mo uet Alexandri opi ligatus ſit, ſiue alie, nio, exiſtimãtis ua- no, per hancactionẽ riationem ſolutio/ . nis quæ ex æquita- rectè conuenietur. 7 1 te concedatur, ni- hil impedimẽto eſ- ſe, quo minus certi condictio competat, quia hoc nullo iure probatur:& Accurſius, qui id ſentire uiſus eſt, legis ipſius uerba aduerſus ſe habetv. Tertia ſpecies eſt, t cùm ſimpliciter aliquis petijt Titium ad id quod intereſt ſibi condemnar(ua'et enim generalis hæc inten tio, ut Accurſ. cæteriq; poſt Bar. frequentius exiſtimarũt a) Et hic cõmunis eſt opinio, cõ- dictionẽ certi competere. Ego priorẽ ſenten tiam legum uerbis magisquadrare uideo, un de& eam ſequor, mecumq́; Caſtellio, Fulg. Comen.Iaſonq;& Dec.ſentiũt. Ethinc infer tur uerã eſſe cõmunem ſententiã, exiſtiman- tium fin contractibus innominatis certi con dictioni locũ non eſſe. Cuùm enim in his ad id quod intereſt agatur, præciſeq́; reus cogi nõ poſsit, imò licita ſit pœnitentia, apparet in- certum eſſe contractum, ſicut& petitionis e- uentum, ut Iaſ.hic tradidit. Rurſus infertur, uera Dynum, Pontanumq́; dixiſſe, cùm cen- ſuerunt, eum qui rem dari, uacuamq́; poſſeſ- ſionem tradi ſtipulatus eſt, ad fructus colle- ctos hac condictione nõ agere:, ſed incerti a- ctione: quia cùm tanquam id quod intereſt debeantur, apparet certa obligatione nõ de- beriu. Sed quid in emptore dicemus? an con- dictione uenditorẽ coget? Et eadem ratione nõ uideretur, cùm lex ſmplteleer dicat, uen- ditorẽ ad tradendum obligari,& ſi nolit tra- dere, in id qd intereſt agi*. Et ita ueteres cre- brius, ut Alex. ait, ſenſere. Hodie tamen poſt Bart. receptius uidetur hoc non procedere, cùm uenditor dominus eſt: quia tunc præci- ſe poteſt cogi ut tradat, dominiumq́; transfe- raty: tenetur enim ad cauſam bonorũ ⸗. Sed certè ſiue dominus ſit, ſiue nõ, traditio ea me ri facti non eſt, cùm ſaltem cauſam uſucapio- ni, itemq́; publicianæ præſtet. Verùm hac de re alibi diffuſius tractauiꝰ. Sed quid in eo, qui ad reſtituendum teneture& ſi aduerſus eum Kkk 2 24 0 Iſi ꝗs in prin. loca. l. qui au- tem.§. quodſt ante. de conſtt pec. pl. ſi pacto quo pœ in gl. C. de pact. 25 q̃ Arg.l. ij. in fi. C.de inutil.ſti- pul. l.j.§. quia aut. quor. leg. 26— r l. naturalis. ff. de præſcr. uer. 5 Dyn. d. l. ubi. 5 illud. t l. ſi ſtipulatus. de uſur. u Bart. l. uidea- mus. eoq.tit. xX l.j.l. ex empto de act.empt. I. cum manu.§ fi. de contrah. empt. Xl. in conuentio ne. in fi. de uer bor. oblig. a I. j. C. de ſent. quæ pro eo d I1unter. a l.ſi creditor.C. de pig.act. 5§.appellamus. Inſtit.de actio. 27 c l. indebiti.§.j. de cond. inde. d l.licet.§.j. de- poſ. l. certe.§. is qui prec. de preca. e l. ſi binarli. de ſeruit. urban. præd. dixi 5.J. certum. f l ſcire.. fi. de uerb. obli. ubi Alex. 28 g I.j. C. de dona. quæ ſuh modo. h Arg.l.ij.C. cõ- mun. de leg. i Arg.l. in bello. §. ſi quis ſer. de capt. k l.tcõſtante.§. quoties ſoluto matr. I I. qui manda- tum. j. mand. m Banl. ita ſtipu latus. ꝛ. ꝗ. in fi. de uerb. oblig. 2. 7. 00 1 0 652 agatur, qui præciſe obligatus non ſit, ut quia res perierit: dubium non eſt, condici ei hac ratione non poſſe, cùm id quod intereſt ſol- uendo, liberetur. Si uerò præciſe reſtituere teneatur, ut eſt cõmodatarius, depoſitarius, & ſimiles, adhuc idem ex communi ſentẽtia dicendum eſt. IJaſon tamen& Decius diſſentiũt, cùm ſolutio uaria- FQuoniam igitur“ ex omnibus contra- ctibus hæc certi con dictio cõpetit, ſiue re ri non poſsit. Sed fuerit contractus fa- hoc caſu alia ratio ctus, ſiue uerbis, ſiue imodit. nerne coniunctim, referen hæc condictio ad u* dandum tantũ cõ- petitb. Atiſti non dare, ſed retrò tradere ſo- lùm tenentur. Nec rectè quis dixerit poſſeſ- ſionem condici poſſee, ſiue quia iſtinomine domini poſsident ¹, ſiue talis cõdictio potius incerti eſt?. Sequitur igitur, ut ſpecialiter id ſolùm conceſſum ſit, cùm aduerſus furẽ con dicitur: idqʒ odio furis f. Non tamen negaue- rim, condictionem rei ſuę etiam alij quando- que, quam furi concedi, cùm ille qui agit, fi- ctione legis, ſeu iure ſpeciali tantũ dominus eſt8. Vt enim uberius dominium ſecundum iuris gentium regulas per traditionem acqui rat, condictio quandoque ei nõ denegatur!: quod Aretinus, Socinus, Iaſon latius hic at- tingunti. Poſtremò infertur, ſ condictionem hanc generalem in obligationibus in diem, non prius concedi, quàm dies uenerit: quod uerba Iureconfulti clarè indicant:propter e- nim cõmodi incertitudinẽ, quod medio tem pore prouenit, antè agi non poteſt, ut Bar- tolus Angelusq; cenſuerunt:licet in contra- ctu ueri mutui propter rei interuẽtum aliud ſit. Naſcitur enim etiã ante diem actio: unde eam cedi poſſe, non ſimpliciter ſpem, lex aitl. At cùm generalis hæc condictio, in alijs con tractibus ex abundanti detur, nõ cenſuit lex operæpreciũ prius concedi, quàm actor eam elegiſſet,& quàm res petenda omnino cer- ta eſſet: ideoqʒ hic petitio ipſa plurimum per penditur. Et quamuis cõmodum medij tem- poris poſsit, quantum ad alias actiones, cer- tum dicin: tamen quod ad hanc condictionẽ attinet, hoc ſatis nõ eſt, cùm maiorẽ certitudi nem requirat,& ad id quod intereſt, niſi cer- tò expreſſum ſit, nõ competat, ut ſuprà oſten dimus: ſicq́; defendi Bartoli ſententia ab ad- uerſantium crebriore calculo poteſt. Quando ex ſtipulatioue alterius nomine facta, tertio quæratur Numeratio in dubio proprio nomine facta cenſetur.(actio. Fauore liberalitatis alteri per alteri interdum acquiritur. Rei propriæ quis legem imponere non prohibetur. Etſi e oeſ 1 ex numeratione tamen actio naſcitur, Siunius nomine ſtppulatio, alterius autem numeratio facta ſit, cui quæratur actio. Stipulatio à pupillo abſq; tutoris autoritate contracta, an om- nino ſit nulla,&quam obligationem producat. Conditio eius deterior fieri dicitur, qui pluribus actionibus te- Naturalis obligatio retentioni ſufficit.(neri incipit. D. And. Alciati 6;3 3 geh Cui incumbat onus probandi, locupletiorem quẽ fiaaeſe. n cl rinull 22 Conie cturis locũ eſſe quando quæritur, num ſit in uſus pro 4 ma 7 prios res uerſa. i u di 13 Ex codem ficty quandoq; duas contractuum ſpeciesprodu gogal 1 ci, quarum altera deficiente, altera in uigore eſt. rlaas 14 Statutũ odioſum quod anqus probationu copiam 10 colll dæ ſunt nobis quæ- reſtringit. oinimn⸗ dam ſpecies, quæ di⸗*5 Diſpoſitio legali deſim gdum 9 Sr liabe Sarff plicibus loquenꝰ ad grme 10 gnũ habẽt tractatũ, miſpp ſtatrahtur feuuufmn an hæc actio ad peti/ ſi ſubſit eadem ratio.— tionem earum ſuffi- a ſ's. YoxIAnI mamfüt ciat. y Numeraui ti⸗ igitur.) Cumceri veunelk biꝰ d ehxc alij condictio ex ſtipu fiſt 1 eesin. lationis contractu n wele oriri nõ poteſt, ꝗa riu 1 inutiliter celebratus ſit, agitur ſaltem exnu- tp lſe meratione:quod quatuor exemplis Iurecon nnu⸗ ume ſultus oſtendit. lineand 20 a TNVMERAVI tibi.) Primũ exemplum, K. 3 ccli quo actus ſtipulationis eſt nullus, quiaalteri 6 li rin factau: unde illi alteri nulla obligatio quærit, ullſiplen;7 Tehm nec naturalis quidem, cùm nihil cum ipſo ge alwict 2 en ic n ſtum ſit, ut Socin.& Decius cenſuerũt. Ego ul Gneon 3 non ſolum ſtipulanti, quod receptiſsimũ eſt, 75 laue tſed etiam alteri quæri obligationem natura- 1 1m piken 3 lem poſſe arbitror, ſi id actum ſit, illeq; ratum 1 Waunie habuerit. In caſu tamen noſtro non uidetur o leagea tigwc 11 actum, cùm ueriſimile ſit, eum qui numera⸗ lirr tann ulhpultũ 30 Uit, ius ſibi ex numeratione quæſitũ noluiſſe nmam. icimlam remittere: niſi caſu quo ſtipulatio nõ ſolùm rniriacid obligatione naturali, ſed etiã ciuili firma eſ- biß unm pran ſety. Vnde cùm ciuiliter non ualeret, nec na- panglingriſ lißlume turaliter quidẽ propter defectũ cõſenſus ob/ nm ſqun latim poti ligationem parit: alioquin duplex obligatio amiadyi rültenurꝗ naturalis inde oriret, altera ex ſtipulau uer- uü mnſ li ſus tertium, altera uerſus ſtipulantem ex nu- da giicoutlise meratione:quod non eſt ueriſimile actũ fuiſ- kezadnu ſea. Igitur tum demum naturalis abſenti ac- qlſtiafteni Unaerim, 40 quiretur, cùm ita actum eſſe conſtiteritr. Sed husſiiſt Qieuinre & ſi numeratio nomine abſentis hic factaeſ- emuu. aunneeale ſet, quia ea actu in naturali cõſiſtit, potuitab⸗ dae 1 amactunat ſenti actio acquiri?: quo factum eſt, ut textus 3 ſui 1 ftere,Qui noſtri exemplum Doctores intelligant, cum lxuhe ainurils, quis ſuo nomine numerauit, licet alieno ſti- vulimmün pulatus ſit. Numeratio enim in dubionomi ²2 ſ ſui mopant ne proprio facta cenſeturt. Sicut qui ſoluit, t l. Cna 9 deOwddl, de ſuo ſoluiſſe præſumitur. Et quãuis incon ſi] mülaur tinenti ſtipulatũ ſit alteri reddi, nõ tamen ſub¹ huhn e ex kipe so auditur alterius perſona in numeratione?:& rläecs„ erpolem- ita Paul. Caſt. Iaſonq; ſentiunt licet Dec. fri, s Aaillem en uola ratiõe diſſentiat. Nec enim ex actu ſub-„lſüs= ſtpulkaio ſequenti inualido repeti debet perſonæ no⸗ o. uarauorit men. Et hæc ſecundum regulas iuris expedi nuꝛinf- lmneagir ta ſunt. Quandoq; ex quadam æquitate,ffa- 3unbas a decfanſt uore liberalitatis munificentięq́; alteri acqui zli 93 nec mälral rit᷑: ut cùm tibi cauſa donationis numerocen as duienreſe tum,& ſtipulor poſt tempus rem donatam a Cs ibitenſi teri reſtitui: quod&in dote receptũ eſt Sa, ur oaan nle so nè illud quoc traditum eſt, ſidere quæ mea ieau, inlamgo d permanet paciſcar, certo caſu alicui reſtitui, ,i⁵ dünme 8 ualere pactionem,& ex ea utiliter agi poſſeb. llgmts K lidmn 8 Licet enim rei proprię legẽ imponere idc bab lnohe 3 multò magis, ſi alienæ, reſpectu domini 11, benadäe & Dec 2 3 hae de „ ce bi Bart. 1 dann 4 8 ditionẽ. in prl. Ln . 4 d 4 lpen. C.ad ex hil.gper tra Inſſt. de rerk Auiſ. ylantepen. 9 fi nal. de actione empti. l emptorẽ. C. ₰ 8 locati. 5 Gl.I. denim. in fi. de nouat. grual j. in prin. C. ulk odhe ʃ a de rei ux. act. la arg.lrogaſti. edr 5.ſitibi. ſre⸗ anu, qundrns Ponſo.. eo. p ac 2 H 6 rg.l.iiij. in ime&. jee. c. nouit. extra, 6 3.— ond.& dem. . ma de uſur. 1E“ n cra, ſ fi de me lut. cui bonis. lea quæ ciui 654 cet meæ, reſpectu poſſeſsionis imponã, dum tamen in utilitatẽ dominiꝰ. Cæterũ& ſingu- gularis quoq; ſucceſſor pacto meo obligari erga alterũ poteſt b, ſi ille aduerſus me agere poſſet, atq; ideo mea pecuniariter interſit: ut cùm quisuendit ſal uo coloni, uel in- quilini iure. Adno tandum igitur hoc ex textu eſt, t ſi ſti- ſtipulatus ſum: nul/ la eſt ſtipulatio, an condicere decem per pulatio ſit nullaex hãc actionẽ poſsim, numeratione actio quaſi duobus cõtra- nem naſci: dadeò ctibus interuenienti uerum eſt, ut idem hus: uno dnrf receptũ ſit, ſi cùm d 1 ſn„din 1e la⸗ ꝓteſtatus eſſem me ctlis e t: alio, qui uer ſtipulaturũ, nihilo bis, idq́ʒ inutiliter, minus abſq; ſtipu- latione numerauis: nihil enim refert, an quis perperam ſtipulet᷑, an nõ ſtipuletur e. Bal. ta- men hoc caſu nec ex numeratione quidẽ na- ſci obligationẽ cenſuit. Quę ſentẽtia uera nõ eſt, niſi cùm manifeſtè conſtaret id egiſſe par tes, ne omnino ex numeratione oriretur ob- ligatioſ: quo caſu ego condici adhuc pecuniã poſſe exiſtimauerims, licet Purp. ſola denun ciatione euãgelica ſuccurri creditori malit. tSed quid ſi nomine unius numeratũ,& alte rius ſtipulatũ eſt: Et ſi ex interuallo ſtipulatũ fuit, cùm iam propter numerationem quæſi ta priori actio eſſet, dubium non eſt numera tionem præualerei. Si uerò incontinenti u- trũq; factum eſt, Fulgoſ. Alexanderq; atten- dendam potius ſtipulationem crediderunt, ne uideatur qui numerauit, uoluiſſe inconti- nenti ſe corrigerek: quam ſententiam, ſi ſti- pulatio utilis eſſet,& ego ſequor. Si uerò nõ ualeret, ad numerationem attendendum exi ſtimauerim, idq́; legis noſtræ argumento. Quid enim refert, ego nomine meòo numerẽ, an nomine alterius? cùm ex numeratiõe, tan quam actu naturali, poſsit quilibet alteri ac- quirerel. Quid rurſus, ſi ſtipulatio partim tan tum inutilis, ut quia mutuam pecuniã ſtipu- latus ſim mihi& Titio reddi? Et Accurſ. cen ſuit, pro parte Titij ex numeratione agendũ eſſen. Quòd ſi diſiunctim cõcepta eſſent uer- ba, mihi aut Titio: quia Titius pro adiuncto eſſet, ex ſtipulatione totam ſummam pete- repoſſem. a TIdem erit.) Alterum exemplum eſt, quo ſtipulatio eſt nulla, quia à pupillo abſqʒ tutoris autoritate celebrata: unde ex numera tione agitur, quæ tutore autore ei facta fue- rat. Sedtan ſtipulatio hæc omnino ſit nulla, ut nec naturalẽ quidem obligationẽ pariatæ Etuidetur eſſe nullam, cùm& in cæteris ex- emplis idem ſit, ut in ſtipulatione alteri facta ſupraſcripto caſu concluſi. Idemq; in ea quæ In tit. ſi cert. pet. cõment. 655 quidem obligari potuiſſer. Sed mihi non ui- detur adeò diuinandũ, qui aliaàs oſtenderimꝰ, pupillum nec naturaliter quidem obligari, quoties abſq; tutore promittit:: idq; exceptis certis caſibus, ab eo quem in præſentia tra- ctauimus diuerſis. Necid me mouet, qd in caſu noſtro nullum ſubiret pu pillus detrimentũ, quoniã alij ſtipulari non potuit?& puto 10 Poſſe. Idẽ erit 4, ſià pupillo fuero ſine tu cùm id promitte- torisautoritate ſtipu ret, quod omnino latus, cui tutoreauto péndere tenebat“: re credidi. Nã& tũc quia reſpondenta- liqui, fin eo deterio manebit mihi condi i rem fieri pupilli cõ ctio ex numeratiõe. ditionẽ, quòd iam pluribus actionib. teneri inciperet. Cùm enim prima ex nume 2z0 ratione per ſubſequentem non ſit nouatay, apparet eum utraque obligatum iri. Vnde ſi ſtipulator ab altera, uel renunciatione, uel pPræſcriptione excluſus eſſet, adhuc inquieta re pupillum ex altera poſſet⸗. Addit Iaſon, ſi creditor actione ex ſtipulatu pupillum cõue nire maluiſſet, non fore ei aduerſus tutorem regreſſum, ut id ſibi ille præſtaret, quod hac ex ſtipulatione exigeretur, quam abſq; tuto-/ ris autoritate cõcepiſſet. Sed hæc Jaſonis ſen 30 tentia non ſat probabilis eſt. Aliter Paulus Caſtrenſis, Pontanus, atq; alij reſponderũt, nempe ſpupillum ſolummodo obligari, cùm locupletior ex promiſsiõe factus eſt?:& ideo non ſufficere, quòd damnum non ſubeat. Quæ ſententia& Bartoli fuit, qui& contra- ria argumenta ſummouet b, nobisq́; placet, ne ciuiliter eum obligari dicamus. At quod ad naturalem obligationem attinet, aliud eſt. In ea enim damnum ne faciat, ſufficit: quod 40 alibi diſputauid. Sanè ſi non quod ipſe, ut in textu noſtro, ſed quod alius debet, creditori pupillus promiſerit, naturaliter obligabitur, tietq; nouatio e:& quãuis creditor agere non poſsit, poterit excipere, ſeu retentione uti. Naturalis enim obligatio, retentioni ſuffi- citf. Quòd ſitacita delegatio interuenerit, ut quia pupillus ipſe debitori, cuius obligatio- nem nouauit,& in ſe ſuſcepit, ſummam pro miſſam deberet, tunc etiam ciuiliter conue- so nieturs, ſi id conſenſu debitoris factum ſit, ut Alexander oſtendit“. Cùm enim ab eo libe- ratus ſit ĩ,tanquam locupletior ea nouatione factus, efficaciter tenebitur. Sed t quomo- do probabitur pupillum locupletiorem fa- ctum eſſe? Et ei qui hoc affirmauerit, ut con- tractum ſuſtineat, incumbit probandi onusl. Idem ſi pecuniam datam cum uſuris repete- re uelit“. Idem ſi non minori, ſed eius curato ri, aduerſus D. Seueri orationem contrahen arb ohlig. uel cum prodigo, uel ſub conditione impoſ co tinumeraueritn. Quòd ſinon ex contractu, f 4 Nſub impoſ- . ae fideiuſſ. „ am hoc iu- e uulg. ₰ ₰ 6 ſibili contracta ſity: meritò& hoc caſu idem dicendum uidetur a: quod& ſenſit Iacobus, Bartolusqʒ, qui pupillum hũc cenſent infan- tiæ proximum fuiſſe,& ideo nec naturaliter ſed rei uẽdicatione creditor agere uelit, ſatis erit ſi probet ſe ipſi pupillo numeraſſe: præ- ſumitur enim extare0,& ideo exhibere eam tenebitur: niſi male cõſumptam, nec in uſus Kkk z r I. pupillus. de act.& oblig. 5 Inl. pacta quæ contra. in fin. C. de pact. t l. quod pupil- lus. de cond. in deb.& d.l.pu pillus. u l. in pupillo. de ſolut. 8 xl. cum filius. 5. uarijs. de leg. 2 . ſcire.§. fi. ubi Doct.de uerb. oblig. l.quotiesex du pli. de reg. iur. gl. Glaſ.l. qui bis. de uen obl. a Inſtit. de autor. tut. in prin. b Bart. l. j. õ. im- puberes. com mod. 9 c l. ſt pupillus. ad l. filcid. d d.l. pacta quæ contra. e§. preterea. In ſtit. quib.mod. toll. oblig. f lſteius. adTe bellia. gl. ut mihi. dedo na. l. pupillus. de nouat. 10 h l. in perſonam §. j. de pact. ĩ q. l. ut mihi. k l. pupillus. in prin. de autor. tut. 11 1 I. j. C. ſt aduer. credit. ml. ſipredii. C. de præd. min. n l. predior. C. co. tit. Alex. l. ſicum do.§. j. in fi. ſol. matr. 0 Gl. l. creditor. §. ſt inter. ff. mand. Alex.l. pen. in fi. adl. falcid. ———— — a arg.l utra. de petit. hær. ubi Angel. b arg. l.nam ¶ poſtea. g. ſimi- nor. de iureiu. c Innoc. c.in lite ris. de reſti. ſpo liat. d l. ſed ſtlege. 6.ſtquis. de pe tit.hæred. 12 e Ang. conſ.33. 260. infin. ſ.fij de exerc. g Bal d.. ſad uerſ. cred. h l. impoßibilis. J. is cui. de uer. oblig. ĩ c. utile. de reg. iur.in 6. k l. j. S. penul. de uerb. oblig. 13 I Dock. c.j. in fi. de probat. m Bar. l.ſi quod ex. de leg.ij. l. admonẽdi. col. 11. de iureiur. n Bart. l. ſolent. col. fin. de ali- ment. leg. o l. uim paſſam. 9. præſcr iptio- nem. de adult. 14 p c. auditis. ubi Imol. de in in- teg. reſtit. q c. ſeries. extra, de teſtib. r Alex. conſil. 36.16l 5. 5 Arg. I. ſociui. 5. fi. pro ſoc. Pau lus Caſt. l.cum hi. in prin. de tranſact. 15 t l. j.§. diem. de edendo. u l. quid ergo. g. item ſi. de ijs ꝗ not. infam. 656 ſuos uerſam eſſe probet: quod Angelus ſen/ ſit,& à Decio hic relatum extat. Nam& Bal dus, ſi eam à ſe perditam pupillus dicat, proba re debere autor eſtb. In eo uerò, qui tanq́; bo næ fidei poſſeſſor tenetur, aliud eſt. Ei enim qui dicit, incumbit onus probandi?: ut Item quæri 4poteſt, ideoeum teneri- ſi quod tibi nume ſtẽdat, quia in uſus i ſub iibili ſuos uerteritè: Idd raui, iub 1m pOisib¹lI ab Angelo reſpon conditione ſtipuler. ſum non ſemel ex Cðùm enim nulla ſit tat e. Illud tamẽ re- ſtipulatio„manebit ceptum eſt, utinu⸗ condictio. Sed Sſi ei ſus ſuos res uerſa 3 uideat, plurimiex 1I11IMerAllerOs PO coniecturis diſcer⸗ ſteabonis interdictũ nif: Sprobationem ſufficere, q;uis nõ omnino concludentem. a IItem quæri.) Proſequitur hic Iurecon ſultus alia duo exempla, quæ ab interpretib. alibi explicata', in pręſentia prętermittimus. Non tamen illud eſt prętereundum(quia his exemplis apparet, quamuis ſtipulatio inuti- lis fuerit, ex numeratione tamen utiliter agi poſſe)annotare hinc Doctores, id quod utile eſt, ex inutilibus non uitiarii: qua de re diffu- ſe à nobis alibi diſputatum eſt. Adnotant et rurſus, t ex eodem facto duas contractuũ ſpe cies produci, quarum altera deficiente, alte- ra uigeſceret: unde& eius quæſtionis infer- tur deciſio. Lege municipum cauebat᷑, din X X.libras creditum nullum teſtibus proba- ri poſſe. Promiſeras documento publico, o- mne mihi damnum reſarcire, quod tui cauſa tali in negocio ſubirem: petijq; à te centum: teſtibus oſtendi, tantum me damni feciſſe, ex hibitoqʒ documento poſtulauite condemna ri, an obſtabit ſtatutum? Et receptum eſt, nõ obſtare quia aliud eſt creditum, aliud ſum- ma creditin. Ipſum creditũ documento pro- batur, ſumma teſtibusn. Item quia hic caſus eſt miſtuso: undef ſtatutum odioſum, quod probationes reſtringit, teſtesq; reijcit, ad hãc ſpeciẽ trahi non debet, cùm teſtes documen- to iungunt᷑ y.Idemq;ʒ ſi ſcripturæ priuatæ iun verentur d, quæ non omnino fide deficeret. tem quia ſtatutum de cauſa debiti proxima intelligendum eſt, quæ ex inſtrumento pro- batur, non de ſumma, quę remotior eſt'. Ego hanc ſententiam magis æquitate quadam ni- ti, quàm iuris rationib. arbitror. Et hoc enim caſu ratio ſtatuti maximè locum habet, teſti- bus ipſis ſubornationis metu non credentis. Etuerba ſatis huc pertinent, cùm ſumma ip- ſa ſubſtãtialis, pars ipſiuscrediti ſit,& ddiſpo ſitio legalis de ſimplicibus loquẽs, ad miſtos caſus trahitur, ſi ſubſit eadem ratiou, Sed hæc hactenus: ab argumento enim legis noſtræ longius recedunt. Ex numeratione pecuniæ à domino, noſtro nomine, ſeu tanquà noſtne facta, acquiritur nobis condictio. Nomine pecuniæ in mutuo quid ueniat. eciſtonis huius ã.ratio aſignatur,& cõtra Deciũ cõfirmatur. D. And. Alciati 4 An ſtatim à numeratione eiuſmodi condictio acquiratur. s Acquiſitiones quæ legis autoritate fiunt, etiam enorami 6 Vtrũ hæc cõdictio directa ſit, an potius utilis.(appl 7.8 Referuntur tres caſus excepti.& num. o. 10 Interpretatio§. Chroſogonus. in l. ſtita ſũpulatus ff de icari. uerb. oblig eſt, mox ab eo ſtipu- u¹ rachäini non nume⸗ . 7 ratæ pecuniæ nõ ſ- ler: puto pupillo eũ lum contra lienerd 70 comparandum, quo obligations- ſe eti niam Sipſe ſtipulan miarſ ſtipulato⸗ 1⸗— nem loci. do ſibi acquirit. nezs oresct. — 5 1a Vnicuiq; propria quim 71 Si numos meos aliena confeßio ma⸗ tuo nomine dedero, gis nocet. uel ut tuos, abſen⸗ ui diincontinenti numera- , 2 tio ſtipulatio con te& ignorante te: Agranda aae tractus dic itur, con- tra Accurſium:ſecusſt ex interuallo. 20 14 Bartoli improbatur ſententia. ijcitur. 1s Qui unam cauſam in libello adducit,& de alia probat,re- 16 Semper ita faciendam eſſe interpretationem, ut actuspo- tiusfirmetur quam infirmetur. 17 Verba improprianda, ut ſufineatur intentio. 1s Cum meo nomine numero,& ſtpulor alieno, ſola numera tio attenditur. 19 Si confrßio ualida& ſupulatio inutilis cãcurrant, propter ſupulationem inutilem confeßio non infirmatur. 20 Contrahere prohibitus, confitendo ſe non obligat. au An ubi alteri utiliter ſtipulatur, ex numeratione quoque detur actio.: 22 Cüm alieno nomine numero,& ſtipulor, ex ſola numera- tlone agitur. 23 Stipulatio imitatur naturam contractus cui accedit. 24 Si quis confeſſus ſit, ſe certam pecuniam accepiſſe, tempore ſupulationis receptam eſſe præſumitur. as Præſumptiones ſuper ueriſimilibus ſignis fundari. 26 Quoties alieno nomine fit numeratio,& proprio ſtipula- tio, quid iuris obtineat, diuerſæ referutur Doct. ſentẽtiæ, b C§. 51 NVMOS.) Ex numerationepe cuniæ à domino, noſtro nomine, ſeu tanquã 40 noſtræ facta, acquiritur nobis condictio, ſi- ue ſubſecuta ſit, ut ego ſentio, ratihabitio, ſi- ue præceſſerit mandatum: ſunt enim hi caſus ſimiles*. Sed quæ eſt ratio huius deciſionis- Et aliqui propter frequentiã cõtractus aiũt: quod crebrius diſplicuit, cùm conſuetudinẽ aà iure ortam, nõ ius à conſuetudine, uerbate xtus indicent. Alij propter ſingulariapræce- pta, quæ in numorũ mutuo ſunt. Sed nec id omnino placet, cùm hic nihil appareat ſpecia so le referri⸗. Nec recepta eſt Saliceti Deciic; ſententia, qui in numis ſolũ id procedere ad/ ſerunt, cùm Iureconſultus etiã pecuniæ men tionem faciat. Vnde oſtendit᷑·, nõ adeò ſo eru⸗ puloſe numos àreliqua pecunia ſeparaſſeb. Et cũ ſnomine pecunię in materia mutui om nia comprændantur, quę pondere, numero, menſuraqʒ conſiſtunt, nò debemus temerè haſce differentias in ijs cõſtituere, quæ æqui parari ferè ubiq; uidemus, Alij crebrius idin 6o ductum ex regula aiunt, qua traditum eſt,tea 3 quæ naturaliter acquirunt᷑, nobis etiam perli beras perſonas acquiri?. Vnde cùm numera tio actus ſit naturalis, meritò ex eo alteri ius quæri poteſt. Sed hanc ſententiã Deci im- probat, anixict godexmec müſdan me 22 nliatemn,1 duj cnradtusfe u mltarſim 3 teppnerſſi „Tcecdü aade 1 en quiäri e bibllorem: u fdednunc di maalone,ae uektlexap lages enim, gorantiapp de dmarbitkor, dai hbiio rquo a cpkcet, A aallwablolän an nlem feterri rnamdiction rlficdn ee iocihocin cecon. it räusexiltin nniiacquiri d nchedinone: a 2 mreaccelſen „ ligla 3 mai& ⁊al.lfluss 1 Ceml. 4HoGu7 gulari — 2 la blſtahſae eoalCf en quus mia ci frim d lsquts ur m a ſ ** A a lquoties Cde 4 ℳ n ₰ b modo. pl. cim res. C. A. de donat. alliet. Hj de 2 W iur. dot. uljcij che — quus perſo.lſi 2 28 per ignor. C. * ur Aa de con. indeb. medr I.. C. de acqui cdero* ren poſf. 2 lfiquis. de ca- Den e lum. J. ſoluta. n. ne te: e K er liberam. ae pig afl. l. a ſſite rogaue- famch o.depoſ. ann I. gui negocia. An Del ac mand. Lald ,. Ma, Maner. cial. ij..fi. de do mrahnat. int. uir. d. 6 en rer uA er lfingularia. nõ ſolu.. qui e ſumprimipil. de excuſ.tut. Bal. G hucr A 1 2 äragl. Ilud. col. ij. mmr de ſacroſ. eccl. n. nferſunage gl. l.j. e his g TRr, a anr ain gltſui. ubi Bal ius Ang. Ale- a bnun aun can. l. unic.§. accdit. C. de an ei ux.act.;4 ij. C. de pact. 5 nn acr merEna Rim ranmee emefemeuntr. pMue. me —* 3 lea quæ. d. r ratre. col. ij. econd. inde. n 4⸗ — t.& oblig. u, Cum CTee ſingularia. aſocdnt EI. g negocia. 1ur. I. licet..j. n iur. dot. —* archdi msx.. L).§ ſub⸗ pecuni ta. ad Treb. 1 Po o 6 1 in rulea quæ ciui „udemus. r. enehlguntes C. uni. g. donat. quæ * V bmoco. 7 404 4 bac! 4 ana. quæ ſub P 658 probat, quia ſpecialiter id donationis fauore rocedere uidet᷑?. Et quia nõ rarò uidemus, acto numerationi adiecto, nõ tamẽ alteri ac quirib. Adde ꝙ acquiſitio hæc nõ ſolum actu naturali fit, ſed etiam ex ciuili& ficto: ut cùm quis nõ numerat, ſed accepto fert debitori. Ego cùm quis alienam pecuniam domini uo luntate,& eius nomine mutuat, ſatis putaue rim domino condictionẽ acquiri:quia nume ratio actus eſt naturalis, per quẽ alteri acqui- rere poſſumusa. Neq; dubitandum eſt, quin hæc regula uera ſit, adeò multis legibus pro- batur“. Nec quę Decius argumenta adducit, quicquam obſtant: cùm non eo caſu loquat᷑, quo nomine eiuſdem res tradita ſit, cui acqui rendũ fuerit:ſed quo alterius nomine fit da- tio, alterius uerò reſtitutio fieri debet. At cũ quis numos ſuos tanquã meos tibi mutuat, li cet tum quoqʒ eadẽ ratione condictio, ut Ari ſto aiebat, quæratur, tamen ex benignitate quadam, ſeu ob ſingularia præcepta mutuæ pecuniæ id receptũ uidetur. Obſtabat enim quod exmeo tuum uerè non fit: licet breuis cuiuſdam manus cõmentosà lege, propter æquitatem, ut ego ſentio, uel ut alij, propter contractus frequentiam, perinde interpreta tum ſit, ac ſi meũ fuiſſet, quod accepiſti. Vn- de apparet, ſimiles quidem eſſe hos caſus, ut- pote qui eadem ratione innitãtur: uerũ prio rem, qui riſtonis fuit, in conſpectu eſſe du 30 bitabiliorem: ſicq; cõmunis ſe habet ſenten- tia Sed nunquid in primo caſu, ſtatim à nu- meratione, actio abſenti& ignoranti quæra- ture Et lex apertè oſtendit acquiri.t Acquiſi- tiones enim, quę legis autoritate fiunt, etiam ignoranti applicanturi. Quod ego intelligen dum arbitror, dum tamen deinde ſequat᷑ rati habitio:quod Bart.& Bald. ſenſerũt,& De cio placeti. Alioquin primus hic Ariſtonis caſus ab lIuliani ſpecie differret, quam ceu ſi- 40 milem referri apparet:uiolatq; Accurſ.textũ dum dictionẽ, maximè, ſubaudit. Iaſ.tamen & Soci.hoc intereſſe inter mutuũ& alios cõ- tractus exiſtimarũt, quòd in mutuo etiã igno ranti acquiritur, in alijs cõtractibus nõ ante ratihabitionẽn. Sed ego huic ſententię nõ te- merè acceſſerim, qui ſciam nuſquam id in iu re probari:& ſpecialẽ mutui fauorẽ in eo ſo- lum uerti, quòd aliena in pecunia conſiſtat0. Quapropter& Aret.ſententiam probo, exi- 10 20 50 ſtimãtis in caſu Ariſtonis, ſi quis nomine ab- ſentis mutuauerit pecunias, non tanꝗ́; ipſius abſentis, ſed tanquã proprias: non prius con firmari mutuum, quaàm ratihabitio acceſſe- rit,& ab eo tempore tantùm uideri mutuum interueniſſer. Quòd ſi tanquam abſentis pe cunias numerauerit, retrò ratihabitionẽ tra- hia. t Sed nunquid hæc condictio, quæ abſen ti quæritur, directa, an potius utilis cenſenda ſit: Et ſentiunt Doctores directam eſſei, cùm ab initio quæratur& quidem ex actu natu- rali:ſecus ſi expoſt factou. Sed& in actione in rem, cùm dominium non traditione, ſeu actu naturali, ſed legis figmenta transfertur, 60 In tit. ſi cert. pet. cõment. 659 utiliter ſolùm, nõ autem directè agi cõſtat: tametſi non multum interſit, utiliter an dire- ctè agi poſsitꝰ:uix enim eſt ut diſcernere hac in re cõmoditatem ullam poſsis ². Sed an di- ſtinctè cõcluſio hæc Ariſtonis& Iuliani pro cedat? Et excipiunt Doctores tres caſus.Pri- mus, ſcùm is qui alieno nomine numerat, er- raſſet: ut quia exiſtimaſſet alienos eſſe num- mos, qui ſui erant?: nõ enim illi confirmatur mutuũ niſi ſubſecuta, ut Bar. ait, cõſumptio- ne b. Alter eſt, fcùm debitor nõ abſentis, ſed numerantis nomine accepiſſet: nam tunc ab ſenti condictio nõ quæreretur, ſed præſenti, quod ex Chryſogoni ſpecie aliqui exiſtima- runt: quæ ſententia ut uera in ſe ſit, nimium certè eo in textu diuinat. Vnde ego illud re⸗ ſponſum(quatenus in eo ſcribit᷑, ipſi qui con traxit actionem quæri) ſimpliciter intellexe- rim, ut quo nomine libertusnumerauerit, eo agat. Vnde ſi nomine patroni numerauit, e- ius quoq; nomine agere poſsit:ut non ſolùm eius rem agere numerando uideat᷑, ſed etiam exigendo d. quo fit, ut multò magis patronus ipſe petere, ſi uelit, hoc caſu poſsit. Tertius x gl. I.fi. uerb. in rem. C. de ſacr. ſan. eccl. l. quoties, ĩ prĩ. de admin. tut. Bald. l. execu- 7 ton col.ij.C. de execut. rei iud. 8 Tl antepenul.. de neg. ge. Io. Fab.. j. col. V. Inſut. de acio. a l. iij. 9. ſubtili- us. de cond. ob cauſ. b l. nam et ſi far. j. eod. c ſt ita ſtipula⸗ tus.§. Chryſo- gonus. uerſ.ſu pereſt. de uer. oblig. eſt cùm re ipſa nulla pecunia numerata eſt, 9 ſed debitor confeſſus eſſet ſe recepiſſe. Cuùm enim mutuum hoc ciuile uocetur, non po- teſt abſenti citra actum naturalem acquirif. & ita plerique hic cenſuerunt:quæ ſententia probabilis eſt, ante lapſum exceptionis non numeratæ pecuniæ tempus s:pòſt uerò, quia legis interpretatione, pecunia uerè ſoluta cre ditur, putauerim legi noſtræ ſtandum eſſe. Idemq́; generaliter omnibus caſibus quibus ea exceptio locum non habet, ut ſi reus non oppoſueriti. Nec me mouet, quòd ex Chry- ſogoni chirographo ex numeratiõe actio ab ſenti quæratur,& tamen de ea per ſolam con feſsionem conſtabati. Nam reſpondent com muniter interpretes, fintelligi id ſecundum ſupraſcripta debere, quando exceptioni non numeratæ pecuniæ locus non erat. Quæ ſen tentia in ſe uera eſt, ſed reſpõſum illud nimis coarctat. Vnde ego Angeli interpretationẽ magis probauerim, confeſsionem illam ſer- ui actoris eſſe, annotantis, qui ipſe iam rece- piſſe ſe affirmabat, cui dominus adſenſum ſuum prʒæſtitit, ſubſignataq́; ſyngrapha ſtipu latione quoque rem confirmauit. tEt quam- uis alias non ſolùm contra literarum obliga- tionem!, ſed etiam aduerſus ſtipulationem talis exceptio obijci poſsitié, tamen eo in ca- ſu pro ſcriptura magis erat præſumendum, ſiue propter amborum, ſerui ſcilicet& domi mini confeſsionem“, ſiue propter ſubſcri- ptionis, obligationis, ſtipulationisq; ſolen- nitatem“: ſiue, quod fortius me mouet, quia dominus ulla erga creditorem eo caſu facili- tate non utitur, ſed potius erga ſeruum acto- rem ſuum, cuius factum approbauit. Non enim ueriſimile eſt conſenſurum dominum, niſi uerè receptam ab actore pecuniam ſci- uiſſety. Et ideo ratio dictæ exceptiõis ceſſata. Nec obſtat, quod Imola tradit, funicuique Kkk 4 d Arg. l. filiæ. l qui ſeruus. de ſolut. e I. ij. fi. 5.cod. f à. l. ea quæ ci- uiliter. g l.in cõtractib. C. de nõ num. pecu. h Bald. d. l.0ab ſent. col. fin. i d.§. Chroſogo nus. ubi Alex. 10 k Arg. l. quæro. in fin. de ædil. edict. 11 I Inſtit. de liter. oblig. m g. j. Inctit. de excep.l.cũ ul. tra. C. de non num. pec. n Arg. gl. d. l. in contractib. uer bo, penitus. 0 l. cuius. de pi- gnor.. actio. p Arg. l. cum de indeb. de pro- bat. ꝗ Dixi d.. ap- 12 pellata. a arg.l. id quod. de reg. iur. b d. l. quæro. in fine. c c. cum cauſam. in fin. extra de teſſib. d 5.. quoniam. 13 e l. ſ ita fuero ſti Pul.§. j. l.cum enim.de noua. fl. qui pecuniã. j. eo. l. cum ul- tra. C. de nõ nu mer. pecu. g l. ſemper in cti pul. de regulis iuris. 14 h Bart. l. pen. de præt. ſupul. i I. qui bis idem. de uerb. oblig. 15 k l. habebat. de inſit. I Spec.tit. de te- ſtub.§. j. uerſic. ſed pone. ml. antepen. de neg. geſt. n d. l.cum enim. 0 Bartol.. j. 6. ſ quis ita.in fin. de uerb. oblig. P Arg. not. c. ex aminata. de iu di, ubi Innoc. 660 magis propriam confeſsionem, quàm alienã nocere?: quia hoc in caſu& domini ipſius cõ feſſio adfuit,& actoris ſerui atteſtatiob, quam tametſi alias infirmam, potuit ipſe dominus approbarec. a ¶ Cõdictionẽ.) Recipit fn Ariſto ſcribit, acqui 3 iquam di ,l— 1 Iateita alich ri tibi condictionẽ*. ſtinctionem, quæ luli 4 quatuorcaſibustra lullalitis quoque de hoc interrogatus li- bro decimo ſcribit, ueram eſſe Ariſtonis ſententiam: nec du- bitari, quin ſi meam pecuniam tuo nomi ctari ſolet. Primus eſt, quum nomine meo numero, itẽq; ſtipulor. Et ſi ſtipu latio inutilis eſt, ſu prà oſtendimus, a- ctionem ex nume- ratione ſolũ dari. Si uerò utilis ſit, ex ſola ſtipulatione agendũ uidetur, tſiue incontinenti numeratio, ſtipu latioq;ʒ concepta ſit:quo caſu receptũ eſt, uni cum contractum, non autem duos, ut Accur ſius ſenſit, eſſee, ſiue ſtipulatio præceſsit, ſe- cutaq;ʒ eſt ex interuallo numeratio. Videtur enim ſtipulationis adimplendæ cauſa ſubſe- cuta eſſe, ne nõ numeratæ pecuniæ exceptio illi obſtaretf. Quodtamen intelligendũ, niſi partes expreſſe egerint, ex utroq; actu oriri actionems.Idem ſi tacitè, ut quia poſt nume- rationem ex interuallo ſecuta ſit ſtipulatio. Nec uera eſt Bartoli ſententia, hoc caſu iure ueteri nouationem fieri exiſtimãtis: quia, ut rectè omnes recentiorestradũt, cùm ſequens ſtipulatio idem quod prima obligatio conti- nebat, nulla fiebat nouatiot, ſed ex utraque agi poterat, dum tamen diuerſa eſſet actio 1 ut hoc caſu: quippe altera re ex numeratio- ne, altera uerbis ex ſtipulatu contracta erat. Sed finge in prioribus caſibus, quibus ſola ex ſtipulatu actio oritur, aliquis in libello pe tijt centum, quia mutuò numerauit, proba- uitq; ſtipulationem, an obtinere poterit: Et uideretur non poſſe, quia nõ ex numeratio- ne actio oritur, ſed ex ſtipulatu:& quitunam cauſam in libello adducit,& de alia probat, reijciendus eſtx: quod& in teſtibus Specula tor ſenſit, dum teſtes ſuper articulo numera- tionis iuratos fidem nõ facere reſpectu con- feſsionis cenſuit, tanquã articuli fines ea ex- cedati: uideturq; hæc ſententia propter Bar- toli autoritatẽ ferè receptior. Ego tamen ceu inhumanã aſpernor, quia hodie actionis no- men in libello exprimere non opus eſt, ſub- latæq; ſunt huiuſmodi iudiciorũ ambagesm. Et quamuis qui ex una cauſa agit, ex alia ob- tinere nequeat:tamen hic diuerſa cauſa non eſt. Conſtat enim ſtipulationis cauſam fuiſſe numerationem, probaturq; ipſius ſtipulatio nis uerbis ea cauſao. Vnde qui iuraſſe ſe ex cauſa mutui dicit,& documentum ſtipulatio nis exhibet, ſatis actionem ex ſtipulatu inten diſſe uidetur, cuius cauſa eſt numeratio r,& ideo obtinere debet, quatenus non numera- tæ pecuniæ exceptio ſtipulationi, ut Iaſon in D. And. Alciati 661 1 quit, non obeſt a: quod& ſuprà de confeſsio chiuu ne diximus,& ita Fulg. Comen. Paul. Caſt TBatolgen l0 manchiea exiſtimarunt, quod& Bal. Salic. Imolaqq cen nie Caén29 laukzet ſuiſſe uidenturt. Quę ſententia certis calibus llagme 1 osuei t tutior eſt, quibus& reliqui conſentiunt: ut ralaucd üibu quu cuùm tali in libello Chſan r cund dweo ne uoluntate tua de, adcertũ inſtrunen wagrnd dero, tibi acquiratur ium actor ſe retu- e nden lit, quod&numera a cedii 5 0 Obligatio: cum duo⸗ rionis&eſtipulatio- clenme tidie credituri mu- nis fidem faceret. vnnen lo tuam pecuniam, ab i Interpretamur e- 16 iielltn 3 alio poſcamus, ut no nim ſemper utrela slaitprem um ieu 1 ſtro nomine credi- oſſendefdil n ſeenia ue obl rmandi tliinfna- 6OrILrEi futuro actus cauſa ſarau Julhes daaumn debitori noſtro. Raph. Comen.& ulſiqusima mumaö Alexan. itemq́; De Wiilal ce im dlyrnet cius tradiderunt. Vel cùm nõ ex numeratio⸗ ae eegpe 20 ne, ſed ex mutuo agi in libello dicitur: poteſt ih a relſcumagic enim de mutuo ciuili intelligit, ut Bartolus„ un efs anin deim anglmm ait: fuerbaq́ʒ impropriè accipiuntur, ut quo- iu cke aum vitend ALa ieniod hh— üin mo alecſeni war mersionem! quo modo ſuſtineatur intentiou. Idem cùm pars aduerſus talem libellum, ceu hac ex cau ſa ineptum, nihil obieciſſet“, ut Fulg. hictra⸗- X lonin didit. Vel quòd pars ipſa numerationẽ factã nim. if unnenlodie fuiſſe confitereturv, quod Socinus cenſuit, ¹Eureſts een wibreproh Idem cùm in cauſa illa iudex procedere ſola ade u wllmm:8. d ex æquitate& ueritate inſpecta deberet⸗, ut 45 2 lezi gelclunone 1 30 Iaſon hic diſputat:uel adiecta eſſet clauſula, 8 In. un Leriisc petens ius& iuſtitiam omni meliori modo, ac liſa. numeroſtipu & cætera:qua de re diffuſius hic per recentio ſanit gnlat vone Cc dir poteſtenim mealeriacqu res. Secundus eſt caſus, ſfcùm nomine meo 18 numero,& alieno ſtipulor. Et clarum eſt, ad dd ſolam numerationem attendi, cùm ſtipula- nuaſi au gtur quibus d tio alteri facta non ualeatb. nec quicquam re⸗ flictctt eanlranflisſtpul fert incontinenti ſtipulatum, an ex interual, io aua regendum eri lo ſit: quia cùm non ualeat ſtipulatio, fruſtra? 1h 29 dünnem numer de tempore diſputaremus. Sed pone, ſcon- 4 arade ſ anänunner 40 feſſus ſum me ex cauſa mutui centum àtere/ g ofu cs aelpoecaoccz cepiſſe, quæ per ſtipulationem inutilem pro' Aum ne kenre artolo miſi reſtituere: an quamuis ſtipulatio ſit nul gllſha teimſtmid que la, ſaltem confeſsio ualeat? Et Bartolus cen⸗ mu. fni dihaler de ſi ſuit ualere d. Cùm enim confeſsio d promiſ⸗ munſſcais a wnaeninf ſione diuerſa ſit, nihil impedit, ut promiſsio- fuaias 2 nienn eſua ne irrita, confeſsio non perimature: nec con azmanetdiju tractu per iuris ciuilis regulas infirmato, rei nummf aachlscenſanur .„... Cr. 1— ueritas ipſa opprimi poteſti. Si tamen confeſ, anmm e u mn ſio in uim cuiuſdam acceſsionis ſtipulationi baun K 5o addita eſſet, reſciſſo principali,& acceſſoriũ i, ns anſon sac deficerets. Vnde ſi ſtipulationi ſoluùm uice eiει Nauim eumell cauſæ acceſsiſſet, ſenſit Bartolus nec ex con⸗- in i s— feſsione quidem adiuuari ſtipulationem poſ milfia enſtode ſen. Idemq́; dicendum, cuùm tacita eſſet con⸗ mt. ſai Ria feſsio,& quæ ex conſequentia ſtipulationis barelis eh. ſihde ſolum colligereturi. Idemq; generaliter cum irco 3 e ecepi confeſsionis proxima cauſa ipſe contractus Eunas haddeumd fuiſſet, ut quia aliàs confeſſurus debitor non n ε waͤl eicuer fuiſſet': tali enim caſu detecta contractus in⸗ 3 hj uas an n müivegi 60 ualentia, ceu errore facta confeſsio reuocari uaf ah ſ elumg poſſetl. Idemq́; cùm eadem infirmitatis ratio pran. is lahen cricio in ſtipulatione, quæ in confeſsione eſſet. nlamſfi de bfrini ſic Vnde& quiſcontrahere prohibitus ſit nec 20 4 d8 Kchn dephac confitendo quidem obligabitura: niſiueritas iaitm i i uienren ui fucku. de uer. nwobli.&l. pen. e pret ſupul. iij de duobus reis in pri. no. 5iin pſona. — 22 un— 1.§. Chpyſog. al l. cum enim. . 8 ⸗ 4 QDO vvg. l.ij. C. per uus perſonas 3. ſub condi one. ut legat. e wom. cau. glexan. l.j. de hactis. Moder. ub. de uer. ob arc. 8. Kioz 23 upl 5.Chnſogo us.a.ſtitaſſi ulatus. de no u lt. prox ubi ne in preſentia. . n eproba. l. nõ occa. unde le ai. it. am de inde- ece io.de proba. vſc 25 tz. Lſtſolutu hu. de ſolut. . 4 4„. l. prædia. eacq poſſ et oſt dotem. matr. 662 receptionis aliter pro beturꝰ*. Quain re pluri mum arbitrio iudicis deferendum eritb, qui id curet, ne cum aliena iactura locupletior quis fiattSed pone rurſus, de his caſibus agi quibus alteri ſtipulari ſpeciali iure licet“, an numerationem ſecuta eſt. Videtur enim no- uationem hodie non cenſeri factam,& a prio re actione propter nouæ perſonæ ius nõ eſſe receſſumf:& ideo utrique actio competet, quæ ſolutione alteri facta utrique extingue- turs. ne numero, ſtipulorq;:& ex numeratione a- gi conſtat, non ex ſtipulatione, quæ inutilis eſtꝰ. Poteſt enim, ut hic dicitur, ex numera- tione alteri acquiri. Quòd ſi de his caſibus a- atur, quibus alteri ſtipulari poſſumus, ut cùm filius ſtipulatur patri, ex ſola ſtipulatio- ne agendum eriti cenſuitq́; Bartolus ſtipu- lationem numerationi adiectam, tanquã ac- ceſſoriũ numerationis hodie ualere: ſicut& in tic. ſi cert. pet. cõment. chyſogonus. tum quoq; actio ex a& lCauu ſoluo numeratione orie- Depoſui apud te n matn.. 1.J.7. tur Et Socin. oriri decem:poſtea permi . a guoties conlis credi dit: non enim ſi ribi 1 N P e ſdd Haalteri. Doſſenumerationẽ ſi tibi uti. Nerua 8 10 . PO 7— nge nomine meo factã Proculus, etiã anteꝗᷓ nmſenpee, uideri ſtipulationẽ moueantur, condice a[apin exuli, alterius ſedeiee: re, quaſi mutua tibi, n nin demmor. quod falſum eſt. hæc poſſe aiũt:& eſt adn caulahe uid enim obſtat e t& Marcel C ut rem meam arbi- uerum u atee mn tratu meo nõ poſ- lo uidetur: Animo — ſim diſponere? Vn enim cœpiſſe poſsi- bern de ego ex ſtipula- dere: ergo tranſit ad nelg uha. nae ſolum agicredli eum periculum, qui ²⁷ al cum enim. derim, tanquam id Ma gane e fi. Cdeno- actum uideatur e: Sallt, a t. alexhie idem; quod proxi agl quiuſum- mo caſu eſſe, niſi cùm ſtipulatio exinteruallo Tertius caſus eſt, fcùm alieno nomi- 30 hypotheca hoc caſu alteri quæri poteſt*. 8ed 40 hacin re Bartolo omnes ferè reclamant:quia conſtitutio quæ id ius in hypotheca conſti- tuit, aliter de ſtipulatione ſentit,& meritò: quamuis enim ſtipulatio naturã contractus imitetur, ex ſua tamen natura, quod ad ualo rem attinet, dijudicatur“:& ideo ſemper prin cipalis cenſetur: nec quicquam facit nume- ratio, quia nec pacto ſuper re quæ non durat mea, alteri ius acquirituro. Sed an hoc caſu, cùm ſcriptum eſt, Titiũ recepiſſe certam pe- 4 cuniam, quam promittit reſtituere& ëẽ. præ- ſumemus tẽpore ſtipulationis receptamt Et Bar. cenſuit uideri eo tempore numeratam. quæ ſententia crebrius probatur?. Sed cùm uerbum Recepiſſe, præteriti ſit temporis, ui- detur talem probationem concludentem nõ eſſe:unde aduerſus eum, qui hoc dicit, conie ctura potius capi deberetsi:quod& Deci. ſen ſit. Ego fpræſumptiones ſuper ueriſimilibus ſignis fundari ſcior. Vnde cum ueriſimile nõ ſit, alterũ alteri fidem habuiſſe, nec pecuniã abſqʒ ſyngrapha datam fuiſſe?: promptius eſt ut cõmuni ſententiæ adhæream, incontinen tiq; factam numerationẽ uideri exiſtimem. 50 60 663 Quartus caſus eſt, cùm alieno nomine nu mero, ſtipulor autem meo:& in primis illud ſciendum, non uideri alieno nomine nume- raſſe, qui nomine filij, uel ſerui, quem in po- teſtate habebat, numerauit“. Quod extendit poterit ei condici. vLPIAN. LIP. II. Ad edictum. LEX x. Vd ſi ab ini- tio cum depo- nerem, uti tibi(ſi uo les) permiſero, cre- ditam non eſſe, an- tequã mota ſit, quo- Socinus, etiam ſi de peculio aduenti tio filijfamiliâs age retur:quia propter uſumfructum, quẽ pater in eo habet*, cenſetur de re ſua egiſſe:& ideo du- rãte uſufructu cen ſetur dominus Y. In telligi ergo hęc que ſtio debet, cùm alie no, id eſt, extranei nomine numero, niam debitũ iri non& ſtipulor meo. Et eſt certum Bart. præualere nu 1 merationẽ cenſuit: a cũ ex ea actio ab ſenti, ut hic dicitur, quæſita ſit, nõ poteſt per ſtipulationem meam extingui=. Quæ ſenten tia tunc uera eſt, cùm ex numeratione abſen ti donatũ præſumitur, puta ex ſanguinis con iunctioneꝰ. Idem cùm pecunia ipſius abſen- tis fuiſſet, quod tamen in dubio nõ præſumi- turb. Addit Fulg.& Alex. ſi ſtipulatio incon tinenti poſt numerationẽ interpoſita ſit, tum quoq; ex ſola ſtipulatione agendũ: ſiue quia nudum nomẽ abſens accõmodaſſe ſolùm ui- detur“, ſiue quia ex ſola numeratione nõ ui- detur perfectus actus, cùm ſtatim ſtipulatio ſubſecuta ſitd.: unicusqʒ cõtractus iuris inter- pretatione uidet᷑, non, ut Socin. cenſuit, duo: quod alibi declaraui?. Non enim ante ſtipu- lationẽ contractus pro perfecto habitus eſt. Sed quid in caſu cõtrario, cùm primũ nomi- ne meo ſtipulatus eſſem, deinde ex interual- lo nomine alieno numeraſſem: Et uidetur ſo lùm ex numeratione agi, tanquam nouata eſ ſet ſtipulatiot. SedSocinus negat hodie factã uideri nouationem:: quæ ſententia probabi- lior eſt. 1 Nonnunquam depoſitum in cauſam mutui tranſire. 2 Quoties res penes aliquem eſt, ut dominium acquirat, alia traditione non eſt opus. 3 Hec uerba, Si uoles, ueram conditionem ſignificant. Satis uti uelle dicitur, qui uoluntatem ſuam declarat. Contractus ſubſtantia in debitoris uoluntatem conferri nõ potegt. Huius conditionis, Si uoles, interpretatio. Voluntas a facto diſtinguitur. b CT§. DEPOSVI.) Refertur hic caſus, quo fdepoſitum in cauſam mutui tranſit: ut ſi de- poſitario roganti permiſſum eſt utipecunia. Cum enim iure depoſiti rem corporaliter de tineret, ſolo animo cauſam poſſeſsionis mu- tare potuit,& detentionẽ in ueram poſſeſsio nem uertere. Traditũ enim eſt, tquoties res penes aliquẽ eſt, ut dominiũ acquirat, alia tra ditione opus nõ eſſe*, ſed ſufficere animum 7 26 u l. dominus ſer- uo. de uer. obl. xl. c oportet. C.de bon. quæ liber. Bart. l. frater. col. 6õ. uerſ. nuc intro.de cond. indeb. l.j.§.j. deſti- pul. ſer. a l. fi. õ.fi. de do- nat. l. uxori.. fi. de leg.iij. 5 Bart. l. j. C. pro ſoc. c l. multum. C. ſi quiis alt. d I. ex morte.§. fin. C. de pact. conuen. el. in bonæ fidei. C. de pact. f l. perfecta. C. de donat. g I. ſt mandato. §. fin. mand. h Bar. l. j. col.2. ff. de nouat. i§. interdum. In ſtt. de rer diu. kl.& ideo. de cõ 2 dict. fur. l. tra ditionib. C. de pact. ubi dixi. a l.iij.§. ſirem. de acq. poſſ. b l. ij.in fin. C. de acꝗ. poſ. gl. l. quæda.l. ſires. ff de rei uend. c l. ſi pro fundo. C. de tranſact. ubi laſ. 6. not. d d. l.tradit ioni- bus. e I. j. 6. ſt pecu- nia apud. depo ſiti. fI. quoties. de nouatio. 664 ſuum, qui uoluntati domini concordet: aliàs ſi uoluntas domini non adſit, ſecus eſſetꝰ: ut quia dominus ipſe ignoraret rem ab eo deti⸗ nerib:uel id nõ eſſet actum, ut dominiũ tranſi ret, ſed res ſimpliciter penes eum relinquere tur: uel ſub aliqua conditione promiſſa eſ- ſet, quæ retrò nõ traheretur, quod Aretinus hic oſtendit: uel alio modo de eius uolunta- te non conſtaret, quod alibi declaraui d. Ex- ceptis igitur hiscaſibus, transfertur poſſeſſio in eum qui detinet,& conſequenter domi- nium, fitq; ex depoſito mutuum, etiam abſq; alia apprænſione: quæ tamen concluſio per- petua non eſt. Subſequitur enim lege proxi- ma caſus, quo antequam pecunia loco mota ſit, mutuum noneſt: ut cùm creditor purè non conſenſit, ſed conditionaliter, puta, per- mitto uti, ſi uoles, uel ſi uoluiſſes“, Antèenim non amittit poſſeſsionem, quam ille cœpe- rit uti: quia conditio illa prius eſt adimplen- da, quàm nouari contractus uideatur. Nec 3 dubium eſt, fea uerba, ſi uoles, ueram condi g I. ſtita legatu. §. j. de leg. j. bl. iij. de leg.j. i l. in uendentis. C. de contrah. empt. kl. non utiq;. de eo quod certo lo. ar. gl. l. in 5 perſonaã.. ge⸗ neraliter de re gul. iur. Nico. Matarel. Sa lic. d. l. in uen- dentis. 7. opp. I Arg. l. ſt quis Sempronium. de hæred. inſt. tionem ſignificare S.& licet conditio, quæ ta- citè ineſt actui, nihil operetur, tamen hæc non ineſt ſimpliciter ipſi actui, ſed eum pro- ducit,& quodammodo generat. Non enim antequam uelit, poſſeſsio quæritur. Aliter ex aliquorum ſententia reſpondet Iaſon, con ditionem hanc, ſi uolet uti, factum ipſum, id eſt, uſum requirere: qui quidem uſus tacitè contractui nõ ineſt, cùm poſsit eſſe mutuum etiam abſque uſu. Vnde lex meritò requirit, motam eſſe pecuniam: quæ ſententia& no- bis placet. Recentiores tamen crebrius in di uerſam ſententiam tranſierunt. Et quamuis uſus nullus interueniat, dummodoproteſte- tur debitor ſe uelle uti, exiſtimant mutuum confeſtim eſſe, nec neceſſariam pecuniæ ſub motionem. Et ita Fulgoſ.Paulus Caſtrenſis, Aretinus, Socinus, Decius atq; Purpuratus cenſuerunt: fquia ſatis dicitur uelle uti, qui uoluntatem ſuam declarat:quod ex huius pa ragraphi uerbis apparet, dum eum permiſi uti, ſtatim mutuum eſſe dicitur:& qui roga- uit ut permitteretur uti, mutuũ rogaſſe cen- ſetur. Nec in eis uerbis ulla ſecũdum eos uis eſt, ſed in conditione, Si uoles. Vnde indi- ſtinctè ultimum, qui ab Accurſio refertur, in tellectum ſequuntur. Cui ſententiæ conſe- quens eſt, idem eſſe, ſi conditio ad ius relata ſit:puta, permitto ut eam pecuniam, ſi uolue ris, mutuò habeas: confeſtim enim atque de poſitarius uoluerit, mutua fiet. quod cum Bartolo hoc caſu pleriq; probant:nec ego du bito, quin uerum ſit. Alexander tamen& Ja- ſon in hoc Auoc diſſentiunt: fquia non uide tur contractus ſubſtantia in debitoris uolun tatem conferri poſſei. Sed cùm res tradita hic eſſet, omninoq; iſte deberet, non tam contra ctus ſubſtantia, quàm electio, ex utro contra ctu, depoſiti an mutui credere uelit, collata uidetur k. Quæ ſententia ea uerior uidetur, quam Bal.ſequutus eſt, nempe ut diſtingua- mus inter uoluntatem expreſſam& uelatã!: D. And. Alciati 665 caret ratione hæc diſtinctio,& uerbis ipſis, non rebus legem imponit“. Sed cur in lege perpenditur, quòd ab initio conditio hæc ap poſita ſit? Reſpondeo, non ideo ſequitur, ſi poſt cõtractum depoſiti fuerit adiecta, quin idem ius futurũ ſitv.S ed ideo initij mentio fa cta eſt, quia tum potuit eſſedubium, an depo ſitarius in futurum eius pecuniæ uſu indi- geat. Poſt contractũ enim celebratũ, nonniſi io imminente neceſsitate depoſitarius id pete- ret:quo caſu nõ conditionaliter, ſed purèno uari cõtractum,& in cauſam mutui transfer- ri uellet: quod rectè Picus& Decius cenſue/ runt0. Qua tamen in re alij aliter. S ed dubiũ eſt, quemadmodum hanc cõditionem, ſiuo- les, interpretabimur. Et Accurſius ad effe- ctum ipſum referri exiſtimauit: id eſt, ſi uo- luntariè uſus fueris: nam& alibi, Tranſcen- dere uoluerit: pro eo quod eſt, uoluntariè 2z0 tranſcenderit, intelligitur. Quo argumento Bart. cùm lex eum capite puniendum ſtatue ret, qui mulierem uoluerit corrumpere, exi- ſtimauit intelligendum deeo, qui uoluntariè corrupiſſet, delictumq; cõſummaſſet. Quod in ſimili caſu ab alijs reſponſum in lege eſt, eum qui potionare aliquẽ uoluerit, punien- te d. Sed Decius hic in cõtrariam ſententiam tranſijt, quia hæc interpretatio ex proprieta- te uerbi non deſcendit: ſcùm uoluntas ab ip⸗ 7 30 ſo facto diſtinguaturꝰ. Ego non tam impro- prium, quàm figuratum loquendi modum eſſe arbitror, cùm metonymicòs affectũ pro effectu ponimus, cuius quamplurima in iu- re exempla habemus:& ideo propter atro- citatem pœnæ, quæ huiuſmodi municipali- bus ſtatutis irrogaretur, ſatis arbitrarer com- muni ſententiæ adhærendum. Sed& nono- mittendum quod Raphaẽl Comenſis in hac ſpecie reſpondit. Teſtator alimenta uxori le- 40 gauit, ſi uoluerit cum filijs habitare: ſin mi- nus, fundum: proteſtata fuerat, nolle ſe ha- bitare,&tamen uſque ad ſupremum diem ha bitauerat. Reſpondit Raph.“ conditionem, ſi uoluerit, intelligi, id eſt, uolũtariè habitaue rit:& ideo cùm proteſtata ſit nolle, fundũ de- beri cœpiſſe.qua in re ego dubito. Cohabi- tando enim uidetur mutaſſe ſententiã,& pro teſtationem remiſiſſe:alioquin cõtraria facto eſſet proteſtatio. Sed hoc alibiY. 50 1 Si ſpecies uendenda detur, ut eius precium in cauſam mu- 60 tui uertatur, mutuum recte contrahi. Niſt ea lege data ſit, ut precium ad me referretur. In ambiguis ita facienda interpretatio, ut ſpecialia contra communes iuris regulas inducta euitentur. Cum de certa quantitate initio nihil eſt actum, ante declana tionem ſummæ mutuum non dicitur contrahi. An centum petens mutuo,& lancem maioris precij uen dendam accipiens, precium quod ſupra ſummam peti- tam erit, habeat ex mutuo. Cum quis lancem derhihrench ernſen ſed pecuniã non recepit, non dicitur contractum mutuum. Communis ſententia contra Soci. defenditur.(deatur. Fictione legis inducti, ut qui acl ionẽ habet, rem habere ui Cum debitor ipſe nõ preciii lancis, ſed eam ipſam ꝛedempta refttuit, an dici poßit contractum e&ſſe mutuum. Pericu 2 2 — 7. apeftune, ℳ4 Juin 2 oprec ; e al uc m quæſt...mæ!, 690” hulenas 9 eſ eme yuſazas vnien rſuua 714 wachu. nu 1 n Auth. caſſa. i dur⸗ 4, 199 glij. cdeſſe nstin 3 0 ſand.ecleſ. daaui 5 O 1 buüͤca uliih bi mn. 1, em 0 ara Beradi der c Nerua. J. muluui guu epef aiſiua 5 6 JsT-) änn — 2 ubaalmm peciema aupreciũin al A luina wneſſequia blfn de ru nnec szinteruentt diuiſ. ranin connactus nomt Imerus aliod enin öremſimaccepurus q Franc. Creamexmandalo uidere ſing. 49. muitded tamẽè r Bal..,8, an undplex fingaup wulp dinum nrſusinca mertä iicgbreuim lpromjſor ireitepecuniæpræ chſti uto eneenti quibuſdam c: füt. pec. Alimobeltfcum lance dth haclege, ut eius p t lj. ingl ij uncantemutuatibi elſ leg.if Iſtconmeur Etita African Kreri.Ceärtumtioneimtelligu Lfeeiemnüe iaſeueneſt, 7 düDitimxeritalius,a diaptecio uenditor ute- ſo:muer nihilder Anchbioindicandum. delte 5 u Com. diſti ſeizumeſſe ur S aneent quiaſempe xOld. Alb.B. betterpretario, qu⸗ l. ſt ita expräun communes reg ſim. de conslcy Afi jic 5 demonſt. 8 decundug calus„ „ l detcſteio Rineni Seit unt ſbuf mict 4 . k — 21 . A. 1*² Ah 6 ₰ 1. 6 A Ar A flepuwendd,. elarel) hyele deer dta.5. cod. 2 . quinegocia. . nuer. his argu⸗ —— 5— d 10. 15 17 aſit. qui mo. re contra. obl. nnentu. j. man. 0 ngularia. Maeog. nbrnluerſ. his ar⸗ amumentum. centurio. de a g1.1fflu 4 ſco Ce i ßpulade V. oblig. ubi nu itt.inj. opp. cl pater.§. rrn delegat.j. — 5 ſiuolun e.C. de reſc. „ 3 nd. Purpur. 2 ulfc. itia.. idem ſpondit. de — r. oblig. 9. aterea. In- ae inutil ſi aaai uiſt 666 periculum lancis traditæ ad debitorem pertinere, cum ſuis fal- lentijs. Quoties ſimpliciter culpæ fit mentio, de qua intelligenda. Appellatione periculi uenire propriè caſis fortuitos.(gitur. Qui rem uenalem habet, ad uendendi eam regulariter nõ co- Meretrix in proſhbulo ad ſtuprum cogitur. „1 z4f., vLPIA LIB. XXIII Cuům dubitatur quis, credi tor ne an debitor roga Ad edictum. uerit, ex rei natura iu LEX X. dicandum eſt, ut is qui R O gaſti me, ut ti eherit⸗ bi pecuniam cre vſuraru adiectio, utriuſq; partis utilitatis gratia contnactu eſſe ſuadet. OGASTI.) †Cuúm tibi mutuam pecu- niam, roganti lancem, ſeu equum, ſeu quamlibet aliam ſpeciem uendendam dediſ- ſem, ut eiuspreciũ in cauſam mutui uerteret: dubitatũ fuit, an rectè is contractusmutui eſ- ſet. Et uideret᷑ non eſſe:quia hic nihil de meo fit tuum, nec res interuenit, quæ mutui pa- ctionem in contractus nominati uim& effe- ctum transferat b: aliud enim tibi dedi, alius generis rem ſum accepturus: unde potius a- gendum ex mandato uideretur, quod Africa nus exiſtimauit c. Sed tamẽ hic aliud reſpon- ſum extat, tanq́; lex fingat preciũ ſpeciei mi- hi reſtitutum,& rurſus in cauſam mutui tibi retrò numeratũ, idq́; breui manu, propter ſin gularia creditæ pecuniæ præcepta d. Quæ ta- men ſententia quibuſdam caſibus non pro- cedit. Primus eſt, tcùm lancem hanc uenden dam dedi, hac lege, ut eius precium ad me re ferres:nec antè mutua tibi eſſet, quàm àme re numeraretur. Et ita Africani quæſtionẽ ma- nifeſta diuinatione intelligunt omnese. Quę ſententia adeò in ſe uera eſt, ut etiam ſit indu bitabilis. Diſtinxerit alius, an actum ſit, ut re uendita precio uenditor uteretur,& huic le- gi ſit locus: an uerò nihil de uſu precij dictũ ſit:& in dubio iudicandum, ſtatim mutuum non eſſe, ſed actum eſſe, ut prius illud ad do- derem: ego cum nõ 3 minum referat: quia ſemper ea in ambiguis fieri debet interpretatio, qua huiuſmodi ſpe- cialia contra communes regulas inducta eui uem fim.er. temusf: ſicq́; Africani quæſtionem declaran dam. Secundus caſus eſt, tcùm de certa quantitate principio actum non eſt, ſed qui lancem dedit, ſibi declarandum reſeruauit, uſque ad quam ſummam debitori uti lice- ret: nõ uidetur ante declarationem mutuum contrahi, ut Baldus ſenſit, cùm hoc caſu de- claratio ſubſtantiam ipſam contractus reſpi- ciatẽ: ſecus ſi qualitatemt. Sed quid ſitcùm centum aureos petiſſes, lancem tibi uenden- dam maioris æſtimationis dederim, ut pre- cio utereris, erit ne quod ſupra ſummã peti- tam accepiſti, tibi mutuum? Et aliqui eſſe cre diderunt: quia non ad interpellationem mi- hi centum aureorũ factam attendendum ui- detur, ſed ad conceſsionis meæ uerba genera liai, Verùm ego ex pręfationibus&tractatu, ſicut ex præcedente interrogatione, declara- ri ſubſequentia magis cenſeok: ideoq; ſola in tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 40 50 60 667 centum, niſi aliud actum conſtet, mutua fo- re. Tertius caſus eſt, ſcuùm qui lancem acce- pit, eam quidem uendidit, ſed pecuniam nõ recepit:ante enim receptionem mutuum nõ eſtj. Et ita ferèẽ omnes cenſuerunt. rSolus 80 cinus reclamat: cũ haberem, lancem ti⸗ uenditor actionem bi dedi, uel maſſam habeat, quæ precij auri, ut eam uende- loco ſuccedit i: alio quin, inquit ille, ca res,& numis utere- ris. Si uẽdideris, pu- to mutuam pecuniã reret dominus& lance ſua,& actio- ne ex mutuo erga uenditorẽ. Sed ne- mo hancocini ſententiam ſequutus eſt, idq; meritò: aget enim dominus præſcriptis uer- bis“, uenditoremq; coget, non tam ut ſibi a- ctionẽ aduerſus emptorẽ cedato, quod Pau- lus Caſtrenſis docuit, quaàm ut ipſe ſoluat. Imputet enim id ſibi uenditor, qui fidem ha- bere de precio uoluit: ergo in id quod inter- eſt condemnabitur?. Nec quicquam urget, tquòd qui actionem habet, rem habere uidea tur: quia hoc fictione legis inductum eſt. At mutuum iuris gentium contractus eſt, qui re ipſa, pondere, numero, uel menſura conſi- ſtente cõtrahitur, nõ iure, id eſt, actione, aut legis fictione: ſatisq;& ſuper fictionis hoc in caſu eſta, ne aliam etiam cumulemus: præſer tim cum nulla nos ęquitas ad hocadigat, quę ſola fictiones ſuſtinetꝰ. Dixerit aliquis:Cuùm ob mutuum,& ſic ex limitata cauſa uendito- ri conceſſa ſit facultas, quomodo de precio fidem habere potuit? Reſpondeo, procura- tor domini hic non erat, ſed potius proprio nomine agebat:unde ad cauſæ limitationem non uidetur attendendum. Et hoc eſt quod lex ait, præſcriptis uerbis agi, quaſi negocio inter nos geſto“. Si enim ſimplex procura- tor fuiſſet, fidem habere de precio non po- tuiſſet: unde tanquam non translato domi- nio, potuiſſet dominus rem uindicare*. Sed quid ſi propter mandati dubitationem, præ ſcriptis uerbis agi dicamus ⸗? Quartus ca- ſus eſt, fcúðm debitor non precium lancis, ſed lancem ipſam fortè redemptã reſtituit. Ad- uerſus enim Nelli ſententiam, cenſuit Ponta nus& Decius iure id licitum, tanquã is pro- pter ſpeciem ſit quantitatis debitor: unde re- ſtituta ipſa ſpecie, liberari debet*. Qua ex ra- tione conſequens eſſet, ut ex poſt facto ſume retur hæc interpretatio, tanquam mutuum nõ fuiſſet. Sed hanc opinionem laſon hic iu- re improbat. Cum enim lex noſtra mutuum pecuniæ eſſe ſcribat, ergo in eodem genere reſtitutio fieri debet, non in lance: alioquin ſequeretur, perempta huiuſmodi lance libe- rari debitoremb:quod lex noſtra confutat,& nos ſuprà docuimus. Actum enim noſtro in caſu fuit mutuum, non autem ſimplex lan cis uendendæ mandatumò“, aut nudus cõſen- ſus e. Receptaq; ab emptore pecunia, ſtatim ius mutui quęſitum creditori fuit, quod eiau ferrinonpoteſt¹. 5 I I. rogaſu. j. de præſcri. uerb. l. ſi margarit. pro ſocio. m l. qui actionẽ. de reg.iur. n d.l. rogaſt. 0 I. ſt ſocer.§. Lucius. ſol.ma trim. p a.l. rogaſti. 8 q d.l. ſingularia rl.ſiquis rem. 5 j. de pollicit. 5 I. poſtliminiit. in prĩ.de capt. t l. à diuo. 9. ſed Remptor de re iud. ubi Bart. u d.l. rogaſti. xl.j.. j. de exce. rei uend. / d. l. qui nego- cia. l.j. de æſtimat. act. l.j. de præ ſcript. uerb. 9 aI. fideiuſſor eui ctionis. de ex- cept.dol. bl in naue.in fi loca. c I. quod te. 5. e. d d. l.ꝗ negocia. e l.ſifeendum per fideicõmißum. de leg. j. f I. id quod no- ſtru. de reg. iu. 3 D. And. Alciati 669 alur,quuns 668 3„...— 5* 4 10 a Qudd ſi lancem.) Lancis igitur tradi rogauerit, ſecus eſſetꝰ: niſi tamẽ certo precio 5I ſtgratuita 7 iio poele tæ periculum ad debitorẽ pertinet: idq;, quia lanx æſtimata, illi tradita eſſet: quia licet æſti- éj e peſen 2 eni actũl eius gratia contractus celebratur, ut Bart.& matio incerta non faciat, ut accipiens pericu uerb. gpol vefium? A a Il. itẽ is cui.In pleriq; omnes ſenſerunt. Quod ex eorũ ſen lum præſtet: ſi tamen certa ſit, aliud eſt, ut fre auan ſüt. See tentia intelligendũ eſt, cùm aliqua culpa, ſal- quentius receptum uidetur“. Item niſi acci- tl.inf e r, ged& re contrah. o jerrſſsi 3-n.. de cſt erisnlt; tem leuiſsima, ip- piens culpæ ſaltem d. ehel liga..—.„„... ma. actio. l g 4 Ul 8 ſius accipientis ar- factam. Qudd ſi lan modum ſi alij dediſ- leuis nomine, reus ſu 10„,u nue Aiilnia cem“, uelmaſſam ſi- ſemuẽdendã. Quòd ellet, Vmneehr oga-— 9 u= tus periculũ 5 1Snackus in pręſtaretb. Nam& ne tua culpa perdide„ſi nõ fuit propoſitũ ſi Pralaret tisa ref Mmrxlu atingun 5 6. 3.. Aſtut aigſ nu- fin e reg iur. cõmodatum gratia ris, anteć; uenderes: hoc uc uenderé, ſed enim cõmodſ ex to. 1nena ulis decem u er ueg accipientis fit,& ta utrũ mihian tibi pe haæc cauſa fuit uen⸗ hac lance propter 5mod. gumm cemmnz 4 cl. ſi ut certo.§. u 5 3 rui bn aidenia men fortuitũcom⸗- rierit, quæſtiõis eſt. dendi, ut tu utere⸗ mutui ſpem perci- nud— 8 . j 1*„,„ 1 2 7„ Whn, 0 91 cemod. oefätin neh Mihi uidet Neruæ ris, tibi eam perijſſe, Purſe anie ſal xl.i S tquisſ ſeltecdu r m: mn at?. C-. T..„. I,. d l ſt cum uende e8 ꝙ diſtinctio ueriſſima,& maximsè ſi ſine u- temleuem cu pam uam ueigl,ifltconn tun in fi. de pi-· lex accipientem te 6 2 ab eo præſtari: q́d uerb. culpan riptelſumitur ret. in fi. de pi 6 n ſt 1 fulcf did P ban jöpla gnor actio.ſt neri dicat, etiaſiſi⸗- exiltimantis multu nris credicll. Salic.& Alex. cen- depeſ. rconaionem argue 2ne, ne culpa perdide⸗ intereſſe, uenalẽ ha, Si tibi decem dede ſuerunt tSedquid ¹s ſtuunauemde ſol. matr. rit:quia de leui, uel bui hanc lancem, uel ro b, ut nouẽ debeas, in dubio iudican- mümelcgd eſt, n .„—„.—. 1 tractus. col.6. leuiſsima, debet. 4. E uter rogarterit“ Et*Dar.SSitzede ſen do 14 N 3 1 uenalem habui, mi⸗ nõ ampliuste ipſo iu Sauerlt? et aum Decid meomnestenlerl de- am cùm lex cu Niberiers ex natura rei iudi, contractus,ywilibl5eipleaſſe f Rub. jde pe- pęmeminit, dehac Il Perlerlt, quemad, re debere, qᷓ nouem. cabimus. Vnde cõ uctm enr hdicn 5. C v. ut qula dic 15 5 leuiſsima nõ uide- modatarius præſu— 1—. 0..—..——„. 9 3 „. tur accipiꝰ, àd& non pauci tradiderũt, Sed metur prior rogaſſe, quia cõmodatũ eius gra ciauerſhu:nn— ſam. 5. eod.. 7. 84. P— g 2 1, 3 8 M gcondiciſine caul hanc ego interpretationẽ ſequi non poſlum, tiam reſpicit Y.Idemqʒ in eo, qui mutuam pe- gum. üanl g l. ſimerces.§. qui columnd. cõmod.l.a pro curatore. C. ma dati. quia alurecõſulti noſtri uerbisaliena eſt. Cre diderim igitur, etiamſi caſu fortuito lanx per dita ſit,& citra ullam accipientis culpam, ni- hilominus ad eum ſpectare periculum: quia 30 cuniam accepit⸗, fdum tamen de uſuris non conuenerit:uidetur enim earũ cauſa utriuſo utilitatem contractus reſpicereꝰ. Quod maxi mè dicendum, cùm is qui mutuauit, daniſti- 17 4 9. tua G alumgoniſenon ſequit na.nſtt. maanlmetalione ſupert dati. gl.l.ccins cum de ſtatu coni Romeæ. inp nn uerlabitur arbitn tzabid adiecta numera 12 uerba generalia ſunt.& ſicut f appellatione cam exercet id eſt, menſam paratam teneret, h Dixi d. I. ſqs periculi propriè caſus fortuitus contineturſ: ut ludæi faciunt. Et ideo in caſu legis noſtræ a liſas I Indinqlod veriſimi nec cauſam. ita etiam appellatione culpę, uel de leuiſsima allegandum, itemq́; probandum eſſet, roga- 6 9 valu lamſummaaliqua 1 i Arg.l.&ſinõ actum intelligiturs, niſi ex ſubiecta materia tum fuiſſe creditorè, nec lancem uenalem ha de adult. Eonſtatimdicemust haSraiaee aliud appareat. Nec me mouet argumentum Ppuiſſe, alioqui periculo accipientis abſquee- rius de proiim enimin maiore 3 k cõmodati, quia lanx nõ tanquam ſpecies hic ius culpa non eſſetb. näneunt conſequ c. cum adeo. co tradita fuit, ſed tanquam mutui antegreſsio 1 Mutuum non contrahi, ubi aut conſenſis aut res deficit. maim taxatiuam induc lum. Gij. d quædam: unde perinde iudicamus, ac ſi mu 2 Difßtcilius ſemel natum tolliturquam nõ natã impediatur moiracipſenlu collie reſcript. tuo iam perfecto res periſſet 1 Verius igitur 3.7 Si decem data ſint, ut nouem debeas, quod reliquum eſt do⸗ aam mai quam adue k l.n iudicio. C. eſt, ſolùm eo caſu periculum ad accipientem 40 natum eſſe præſumitur. umdenum lederee Iocati. nõ pertinere, cùm creditor lancem uenalem, 4 Inmaiori ſumma minorem continer 1.. 8. nriguacöe nhxel 1 11j. C. de rerä ut hic ex Neruæ ſententia dicitur, habebat. 5 Hudex ucl arbiter ſuper tota petitione iudicare aſtringitun ma lectura eam permut. Tunc enim uidetur nõ ſolius accipientis gra 6 diniliter E ttſixsſuper toto negocio ferre teſumonium. meeſ— m.ij. C. de in li. tia data lanx ipſa, cùm ſi eam uendendi cauſa 8 Maior ſimma non poteſt deberi qudm fuerit numerata. 1 zn paieh uidel qan. tut. Gl. l. cuilibet alteri dediſſet, ille nõ niſi leuem cul- 2 ih e een s cuius natur e aduerſatur zuir edinrDe non enim. re- 3 k 7 7 8 1 Wdlcare he, Jins. ha pigſiatwihe Tſer Klenawden 19 10 Stipulatione uel iuramento accedente plus poteſt exigi, atetes bderrtht n l ſed&fi. f.na unf e„ l 1 22 fuerit numeratum, dummodo legitimus uſurarum mo- rimpetdd 1 oper Serifae is⸗ minus: uidemus enim alijs quoque caſibus cas non excedatur. dan ere utint ſtt. Da.li c. idem factum eſſe: ut cùm quis rem uenũ pro u Cum de eo quod intereſt agitur, iudex ex offcio ſe inſtrue- db u quæ inde ſu ce epiſ aud. poſitam permutationis cauſa tradit: aduer- 50 re,& æſtmationem conſtituere poterit. 4 3 ſputaui“. hen 0 I. j. g. cura. de ſus enim minus implentẽ condicere eam ne- auu Si quis ultra id, quod acceperitzſe facturũ promiſit an ua- 3 mpüogutin noſtr offt. præt. urb. quit I. Sic qui fundum uenalem habuit cauſa u³ EFas eſt aliquẽ ſpe mutui ad cõtractũ licitu allicere.(leat. datguüder 6 ubi Bart. euictionis, nõ duplum, ſed iuſta æſtimatione 14 n foro ciuili contraclus in dubio non præſumitur fœnera Unteimum 5 1 utn 13 ſolũpetere poteſt“. Addunt aliqui, feum qui titius aut illicitus. cin Korſdonan p Deci.l.inuitus rem uenalem habuerit, aduendendum cogi b T§. SI TIBI DECEM.) Mutuumer- t aätl cautic nemo. de reg. poſſe: quod falſum eſt“, niſi ſpecialibus qui- go noncontrahitur, ſiaut conſenſus, aut res atzii lammündn onegle iaris. 14 buſdam caſibus°. Addit Decius,meretriccẽ Heficiat: utrunq; enim cõiunctim ad eius con 37 u alläe usdmun AArg. Bart.j. quæ formam uenalem habet, ſiin proſtibulo tractus ſubſtantiã pertinet: unde altero ſub⸗ i7 eiin übein em dedero F ſit, ad ſtuprum cogi poſſea. Quam ſententiã lato, deſicit obligatio c. Apparetigitur ex ſo- nouat. l d npoteſt,« 2 WiRan Purpuratus deridiculo habet, ne adpeccan- ⅞ la numeratione non oriri mutui actionem“, e luenomn omdeime tem m Sai dum quiſquam cogatur. Sanè& illud con- niſi& id agatur, in hocq́; conſentiant partes, cod. am dben 0 ſtat, concluſioni ſupraſcriptæ locũ eſſe, cùm 4. d Alenl 3 ut oriatur?. Quòd ſi iam orta obligatio pro-ſ lſtunu.Haenſu ldwcucen 15 creditor rogatus lancẽ tradidit.t Nam ſi è cõ- ponatur, tunc pacto ipſo iure tolli nõ poſſet, usKebazdci dcuitu 11dn, 88 1 uerſo creditor ipſe ultrò eum qui acciperet, ſed elidi tantum. Difficilius enim Aoeitc⸗ 2 Rih ürepren matuclüneſe ullsobl — ee 8* I 2 h, — AAe an. Nlpatre furio- Ter.r MN ſoge js gſunt 4,r Pee ku. . d L Stichi.§. na- A 0 4 cle turalis de ſol. e l hſtitaſcriptä. — k F deleg.j. r. E n 1 d dI. F. ecreta den, nts li.ie ſuceſf. ter l. cim de inde hic deproba. recie dan ddl. aim farti.j it jfiſiquidẽ. ema de tranſact. n quvties ex nnuplo. de re⸗ n cun enim. mmurp. hic. e. Icum de in ebito. ij..ſilus. 0 i ſttuli.l. 4 j Jſrulau 1 uerb. oblig. nne. de præ im der Al‿σpt. wA murn deau pe. C. de fur. — ☛ j. de arbit. in gerus uuen l. diem.§.ſt üres. de arb. 5 2 A . mn an ur au ur 6 vrr tu e C ſtaduer⸗ nrem iud. — — r.Jff. 9. qui dluſſam. de Kaunn ur j. 7 atr r l. Lucius, de „dui not in⸗ an z. empronius. N kg j. 8 ' ſiſtpulan mcöusd Khi dr maen i. amnlius. atura. de re „iur. pallus ne 1uro teret. —— f„0 , 7— — 670 mel natum eſt tollitur, quàm ante natiuitatẽ impediturꝰ. Meritò ergo pacto nudo impedi ri, ne oriatur actio, poteſt. Iam orta, ipſo iure tolli non poteſt, niſi pactũ ſit iuſtum, id eſt, ut uulgò uocant, ueſtitumb. Qua ratione& re- udiatio ius delatũ ipſo i imit ipſo iure perim ür Secl Se ſidecein dedle quia adhuc quæſi- 2 tum non eſto: unde ro“, ut undecim de- propter infirmita- tem ſuam facilius extinguitur. Sed cùm in caſu legis noſtræ decem numerata fuerint, ſic ut nouem debeantur, quid de illo reliquo conſtituendum eſte Et uideretur, repeti con- dictione ſine cauſa poſſeſf. Non enim creden dum eſt, fuiſſe donatum: tum quia in dubio donatio nõ præſumiturs, tum quia uerba nõ uidentur donationem arguere, Quamuis e- nim dictum ſit, ut nouem debeas, non debet taxatiue id intelligi, id eſt, nouem tantùm?. Sed tamen Baldus, Paulus, Alexander,& cæ teri fermè omnesſcenſeri donatum potius ar bitrantur, quibus& ipſe aſſentio:niſi alia cõ iectura adeſſet, ut quia dictum eſſet, nouem deberi actione mutui: non ſequitur, quin a- lius numus condici ſine cauſa poſsit. Idem ſi ſtipulatio adiecta numerationi ſit,& ſola nouem promiſſa:non ſequitur, quin ad deci mum ex numeratione ſuperſit actiol. Qua ta men in re, cùm de ſtatu coniecturali agatur, plurimum uerſabitur arbitrium iudicis, qui ad id attendat, quod ueriſimiliter actum ſitn. Nam& cùm ſumma aliqua affirmatiuè pro- lata eſt, non ſtatim dicemus taxatiuam ſubau diri. Cùm enim fin maiore ſumma proprieè minor cõtineaturi, conſequens eſt extra uer borum uim taxatiuam induci,& ſolùm ex ar- gumento atacito ſenſu colligio, quod ad con iecturam magis, quam aduerba pertinete. Et ideo tum demum debet hæc interpretatio ca- pi, cum aliqua cõiectura eam ſuadet: ut quia is, in cuius ſermone ea ſubaudit᷑, de toto, non autem de ſola parte loqui debuit, ut in ſen- tentia iudicisuel arbitri. Debent enim ſuper tota petitiõe iudicare: ut in atteſtationibus?. Nam& teſtes debent ſuper toto negocio te ſtimonium perhibere ut in inſtrumẽtis, ſeu probationibus, quæ inde ſumuntur“: quod alias latius diſputaui*, Item cum alia adſit præſumptio, ut in caſu noſtro. Cur enim nu- merauit quis decem, ſic ut nouem debeãtur, tniſi ut decimum illud donaret? Ex numera- tione enim,& omiſſa cautione, cùm tamen eam in alia ſumma nõ neglexiſſet, ſatis argui tur donantis animus,& munificentia. a TSed& ſidecem dedero.) ¶Maior ergo ſumma deberi non poteſt, quàm re ipſa nu- merata ſitꝰ. Sed an ſaltem naturaliter debea- tur? Et putauerim deberi, cùm ea obligatio ex ſolo conſenſu producatur*. Lex enim no ſtra de eo ſolùm loquitur, quod debetur ipſo iure, id eſttut ego interpretor)iure ciuili: tam etſi aliter aliqui hac in re ſenſerint. Sed cur etiam non oritur ciuilis obligatio, ſeu ualere in tit. ſi cert. pet cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 671 in uim donationis dicamus, quę hodie pacto nudo conualeſcit b: ſeu pactum ipſum ueſti- ri, firmariq; proximitate mutui credamus c- Et traditũ eſt, nullo modo ualere, tanquam uſurariæ notæ ſuſpicione laboret. Vnde do- natio uideri nõ po- beas. putat Proculus teſt, quæ prouſura ampluseun dece ſoluit᷑Ö: quod Bar- P uus G. ece, tolus rectè cenſuit: ſuſpectusqʒ; crimi- ne fœnebri hodie hic eſſet contractus, etiam ſi partes expreſſe egiſſent, donationem eſſe:: tnec pactum id ueſtiri cohærentia cõtractus poteſt, cùm eius naturæ aduerſetur,&ideo le gem contractui nõ det ut Iaſon inquit: idq; maximè odio uſurarũ in numerata pecunia recipiendum eſts. Vnde conſequens eſt, ut Iſi ſtipulatio interuenerit, ex ea agi iure no- ſtro poſsit, dum licitus uſurarũ modus non excedaturi: quod Doctores cõmuniter ſenſe runt. Nec dubito quin hæc ſententia, etiam reclamãte Aretino, uerbalem quandam uni tatem cõminiſcente, uerior ſit X. Qua ratione idem dicendum uidetur, ſi iuramentũ acceſ- ſeriti. Exiſtimauerim quoque, ſidebitor, cui decẽ mutuata ſint, certo loco& die dare pro- miſerit, quod ſi non faceret, tunc undecim ut creditoris detrimenti reſarciendi cauſa reſti- turum: cùm ratio uſurarum ceſſet, nec antè incipiat undecimus numus deberi, quàm mora cõmittatur, cogi eum poſſe, nec legi no ſtræ locũ eſſen: dum tamen ueriſimiliter tan- ti creditoris interſit“, ne aliàs uia fraudibus pateat, ut Baldus rectè hic cenſuit. Videtur enim tanti id quod intereſſe poterit, æſtima- tum fuiſſe,& ut Decius ait, quodammodo tranſactum y: quæ ueriſimilitudo plurimum arbitrio iudicis perpendetur. Nam& aliaàs ui demus, ſcuùm de eius quod intereſt probatio- ne agitur, poſſe iudicem ex officio ſe inſtrue re,&æſtimationẽ conſtituere d. Ethæc quidẽ uera, aduerſusq; moratores recepta ſunt. Nã ſi dilatio data, nec mora cõmiſſa fuerit, quod à principio nomine eius quod intereſt con- uentum eſt, in fraudem uſurarum conuentũ creditur, ideoq; non debetur, niſi quatenus uerèinterfuiſſe probetur: tuncq; diſſentien- tium ſententijs, quas plurimas Purpuratus hic adducit, locus erit“, tSed quid ſi ultra de- cem numerata non ſit actum aliquid credito ri dari, ſed fieri, an ualebit? Et nõ eſt dubium, quicquid accedit ſorti, uſuram eſſet. Sed ta- men poſſet de tali facto agi, quod in criminis ſuſpicionem non incideret, ualeretq́; contra ctus:ut cùm ex eo nihil magis creditori adeſ- ſet, ſed ſolùm cautior ſecuriorq; redderetur“. Addit Baldus: Si quis operario mutuet de- cem, ut ſibi fabriles operas præſtet, non cen- ſeri fœnus cõmittere as enim eſt ſpe mu- tui, aliquem ad contractum licitumallicerer, ceſſante ſcilicet omni dolo ³. Et ideo ſi profeſ ſor ſcholaſtico mutuam pecuniam det, ut ſi- bi magis quaàm antiſophiſtæ ſuo operam prę beat, delinquitꝰ. Et ſi ut amplius ſtipendium LII b I ſt quis arg. C de donat. c l. lecta.j. eod. d I.j. de donat. e I. eos.. interdi cta. C. de uſur. 9 fl. iuris gentiñ. 9. quinimò. de pact. g I. quauis. C. de 10 uſur. d. 9. in ter dicla. h l. cum utra. in fi. C. de nõ nu. pec. ĩ l. eos. C. de uſu. k Arg.l. ſcire. de uerb. oblig. I L. debitores. de iureiur. m arg..ſicut em ptio.. fI. oca. n l. ſocium qui. pro ſocio. 0 d. l. fi. de præt. fupul. p l. de fideicdmiſ ſo. C. de tranſ- act. Deci. c. c uenerabilis. co lu. 7. de exce. 11 q lſi gdex Pam philo. de leg.ij r Paul. Caſt. l. lu lianus.§. ex uẽ dito. de actio. empt. s Alexan. conſil. 220. in 2. Dec. 119. 12 t c. conſuluit. de uſur. 14. q. 3. per totum. u Gl. l. ſed& ſt. . fi. ſi gs caut. x arg.l. prox. de ritu nupt. * Arg. l. fin. ſ 95 aliq. teſt. 13 Ban l. cum uir. de iure dot. a gl. l. j. de offĩc. præf. urb. In- ſtt. de ſuſpect. tut.§. j. a Docf. c. fin. de uſur. b Summa Ang. uerb. uſina.§. quinto. 14 c l. ſt ea pacta. C de uſur. d.c fi. de uſur. d Gl.c.j. de furt. e c. illo uos. de pi gnor. Ananias c. in ciuitate. co lu. ij. de uſur. f l. qui ſemiſſes. §. j. de uſur. 1 2 3 4 5 6 7 8 2 10,12 11 1 g l. quã Tubero- nis.§. alia. ubi gl. de pecul. h l.fin. de noua. 2 i l. contra.§.j. de pact. 3 k l. v. ã. f. de pe⸗ cul. l l. càm fundus. §. fin.j. eod. ml. ſi quis ſerui. in fi. de pecul. . 4 n l. libera.j. de pecul. 672 conſequatur, id faciat, etiam fœnerare dici- tur⸗: niſi exiſtimet maiori profectui ſuam, q́; riualis diſciplinam ei foreb. Sed hæc quæ ad conſcientiam ſi pectant, Theologis tractanda relinquamus. Illud adnotandum, t in dubio quod ad forum ci- uile attinet, contra ctum non iudicari fœneratitium, ne- que illicitum“, ut Baldushic cenſuit. Quodad conſcien condici non poſſe. F Si fugitiuus“ ſer/ uus numos tibi cre/ diderit, an cõdicere numos tibi dominꝰ tiam uerò attinet, poſsit, quæritur. Et ſecus ego putarẽ* quidẽ ſi ſeruusmeus Guarllis Fne no cui cõceſſa eſt pecu- ſtro Vnlehen L16,, lij adminiſtratio, cre in eo qui fwnora 11lli exercereſit ſolitus. diderit tibi, erit mu- Veriſimile em̃ eſt, tua. Fugitiuus autẽ, in delicto ſuo eum perſiſtere“. Fit enim regulariter hæc diſtin-/ ctio, excepto mutuo, in quo indiſtinctè quic uid ſorti accedit, uſura eſt?: quod omnes hic tradidere. Vt ex mutuoã ſeruo facto domino quæratur condictio, eius uo- luntatem interue niſſe neceſſe eſt. Eum qui mutuat adminiſtrare.(miſſa. Donatio uel dißipatio in conceßione generali non uidetur per Per fugam ſeruus liberam adminiſtrandi ficultatem perqdit. Generaliter omnis procurator uel œconomus, qui mores in de- terius mutauerit, aut nequioris factus eſt condiitonis ſuum munus amittit. Fallit hoc in procuratore in rem ſuam,& aliß pleriſq́; caſibus. Prælatus aut iudex etiam malis moribus præditus, ante non in telligitur priuatus, quam ab epiſcopo aut principe ſubmo- Peculium ſerui ipſius quaſi patrimonium dicitur.(ueatur. Procurator dignitate auctus, nõ cenſetur proinde reuocatus. Numi non extantes,& qui mala fide deſiti ſunt poßideri, non aliter ac ſt poßiderentur, an&quando poßint uendicari. Fictio legis non niſt ex æquitate aut neceßitate inducitur. a 1§. 81 EVGITIVVS.) †Vtigitur exmu tuo à ſeruo facto condictio domino quærat᷑, oportet ipſius domini uoluntate pecuniã da tam eſſe, ſiue expreſſa, ſiue tacita: ut quia ſer- uus liberam peculij adminiſtrationem habe rets. Idem ſi ſimpliciter peculium ei cum ad- miniſtratione conceſſum eſſer, ut hoc ex re- ſponſo Alexand,& Deci. ſentiunt. t Admi- niſtrat enim& qui mutuat, dummodo nõ ſu ſpectæ perſonæ: alioquin ea non adminiſtra tio, ſedfdonatio, uel potius diſsipatio eſſeti, quæ in conceſsione generali permiſſa nõ ui- detur. Quod ſi ſeruo dominus cõceſſerit ſim pliciter peculium, nec adminiſtrationis men tionem fecerit, non putarim mutuare eum, fi demqʒalterius ſequi poſſe, ſed ſeparatim ſolũ à dominicis rationibus haberek. Quòd ſi ni- hilo minus mutuauerit, dominiũ quidem nõ transferri, licet de peculio dominus oblige- turl. Quod& dicendum, quãdo ſeruus qui li beram habuit adminiſtrationẽ, fugitiuus fa- ctus eſt: tper fugam enim amittit liberam fa cultatem: unde mutuum conſiſtere non po teſt. Sunt tamen qui amitti hanc poteſtatem D. And. Acciati 10 20 673 in ijs tantùm cenſent, quæ alias domino dam noſa fierent, nõ ſi cõmoditas inde orireturo: quæ ſententia legi noſtræ non conuenit. Ft hinc adnotant Doctores: Si monachus pro- curator, uel œconomus monaſterij fugiat, 3 7 fiatqʒ apoſtates, cõ uel alius ſeruus, con feſtim tale munus tra uoluntatem do- amittere. Idemq; in mercatore, qui in fraudem ſocietatis ſolum uertat, uel mini credendo, non facitaccipiẽtis. Quid ergo? uendicari nu⸗ ad ſacrã ædem, ſeu mi poſſuntſi exiſtãt, adius aſyli confu- aut ſi dolo malo deſi giatꝰ: ſquod gene- nant poſsideri, ad ex raliter in quocunq; procuratore tradi- tum eſt, qui mores in deterius mutarit cõditionisqʒ nequi oris factus ſit A, Sed tamen quibuſdam in caſibus nõ procedit:& in primis inſprocuratore in rem ſuam:. Nõ enim idcirco ius ſuum, propriæq; utilitatis ſpem quis amittere debuit. Idem in procura tore à lege conſtituto, qui tamèn aliàs ſoluen do ſit:. Quod& in patre receptum eſt, qui nõ perdit in bonis filij adminiſtrationẽ, niſi poſt quaàm ea ſibi interdictũ ſitꝰ. Quod& ad præ- poſitumfeccleſiæ trahendum eſt: qui anteq; hibẽdũ agi. Qudd ſi ſine dolo malo con- ſumplſiſti, condicere 30 ab epiſcopo prohibeatur, licitè adminiſtrar, u l. imperat & ſibi ſoluentes debitores liberatꝰ. Nam& iudex tamerſi improbis morib. effectus, mu nere iudicandi fungit᷑, donec à principe ſub-/ moueaturY. Sanè& illud notandum eſt, ſer- uum cui peculium cõceſſum ſit, quamuis fu- ga liberam(ut ſuprà diximus)adminiſtratio- nem perdat, non tamen ideo cenſeri peculiũ amiſiſſe: unde& dominus actione de pecu- lio adhuc ex eius contractibus conueniri po 40 teſt⸗. Quod non uidetur alia ratione indu- ctum, niſi quiapeculium ſerui ipſius quod- dam quaſi patrimonium eſt, quod non faci- le ei uidetur ademptum:qua ratione etiã con tradicentem, inuitumq́; dominum obligat b, ut Albericus cenſuite Sed& quando manda uit, ut actus neceſſarius celebretur, ſunt qui putent ex mutatione conditionis non magis cenſeri reuocatum mandatũ, quàm aliâs ex morte mandantis fieret. quæ ſententia pro- so babilis eſt. Cùm enim actus omnino expe- diendus fuerit, non eſt ueriſimiledominum plurimũ curaſſe, an mandatarius mores mu- tarit. Illud quoque dubium non eſt, propter bonam debitoris fidem, qui neſciens hãc no- uam procuratoris improbitatẽ ſoluerit, per- inde liberationem contingere, atque ſi iuſto procuratori ſolutum eſſetf. Sunt& non pau- ci qui putent, tſi melioris conditionis factus ſit procurator, ut quia dignitate auctus, reuo 6o catum nõ cenſeri mandatũ: ueluti cùm quis emãcipatus eſts: ea enim capitis minutio de- cus non imminuit, ſed augetpotius, contra Alexandrum: quia qui ſibi aut Sticho dari ſtipulatus eſt, ſi Stichus manumittatur, ſeſo calle 0 Iaſ. 5. ſen quinond ctus c num. de Tiaubset 0 enet talfatmoue, rauie/ ſ 3 ſh delim 1 vorbu - Keispf b l fin.Cdeijs 90 eravell ad eccleſ. ſ gj tendam nedue, auth gl eexce⸗ manqdin pricsuise o lban 14 5. ment pecui tuam in rer 5 — Il. cim quis. IncRännen cum cornel udneel e ſolut. E. en⸗ rl. que omm auiuis c Inc Ehranöcneum, gcalupoba- 5 arg.l illam. deur de donat. 1lldel t 1 1 t l. quodſt frſGdeni) 1, go de ſolktaunmiafdde deſitt in tores. de adrnielendicatio copetei niſt.tut. gackulgoſius, Paul alaoluriconlultũ act anneminiſſe crediderin „ Irnsfennle 1 en C. de ſen. pall0 öwigeit. umen Xc. qualiter Wwnopobit, deferen quando. ſ. emnminlitem Idiff accuſ. Aanlmlubmouenda, q * Bar. huut runreridn incõmo re uud.Feluxiierlex reconſump ius general 9 djſing nslerdumfacité nor nrliuis ametſidolo: cnen non compe rlt, CO rioſo nus⸗ busc us! b. ſt gs ſenanelusdomino conſi e pecul. Me tntinat: necæ cl ſeruuxuc lanaaſije onſ te. ubi ſ.bunreiſs 3 uerb. oblig ät um d Arg. fena n fi. de achp ni e lciſeruusz dum wanandestaneS vir cau 3 d ne de g bLeũ qui ſe Auingett Veter ſbi aut fliwan 1 ide uerh blig. ne eim na h l. tichũ. Naſe dio rss ee Mein ät. aacſd e R— . I a Nſiquis ſer. de — d. N ſolu. Ris qui n 6. lulianus. de A ntiz. Mr n 8 Kd 8 . — 15 Ndcrel. 1. 5 magi- d D. ftrü. j. de ex- nercit. l. fin.§. hac autẽ. nau⸗ nünn te, caup ſtab. mol. j. 6. uo liate ſol ma. 5 da'DdnLParé dereg. a. lſin autẽ. ſed& is. de eiuena. enhig en elinrem. s. n nrignum. de rei 7. Conec a pnachetend. K,IMKL d 1 A dnouncumd 3l. l. cum res. nde probat. —, Bart. lrẽ quæ obis. de acq. den ided craieoſſeſ ni eeſfiliusfamil. aChbu cora eod. miſtbona fidei. uniugnoxal. pooctlimini. ſcapt. u ſd e ſipa- amtn ur.§.jad Ma Sci Aed. on 5l. quod adnoe. ij. not. zi Cun 12 7 Juod ſi do- ae reiuen. n cnim 2ꝙq μ☚☚⁴ᷣ ſea& is tvermm i. a betitorio. reiuend. — cuind g. L hæcſti- Dene ſ Natio in fin. e. no. cau. appella- clc=a ſeg. —— — * I 3 674 caſſe mandatum cenſetur*. Sed hic caſus diſ- ſimilis eſt. Licet enim melior ſit effecta ſerui conditio, quod tamen ad dominũ attinet, de- terior eſt, qui non tam facilè à libero homine quàm à ſeruo ſuo exactus eſt, ut Beſutius, Deciusq; tradide- runt. Illud quoque tibi potero. ego crediderim, ſi bOPONTVS LIR. vI mutatis moribus,“ talem procuratorẽ dominus ſciẽs, pru LET vrr. densq; tolerauerit, Ià furioſo, cùum non admittendam Oeum compotem reuocationis exce- mnentis eſſe putares, ionẽb. Vnde cen 1 Pole ecuniam quaſi mu ſuit Imola, neceſſa- P d. 1 riam eſſe domino tuam acceperis, eac; proteſtationem, ne in rem tuã uerſa fue rit, condictionem fu rioſo acquiri, Iulia- nus ait: Nam ex qui bus cauſis ignorãti- bus nobis acquirun approbare eũ cen- ſeatur“. Quæ ſen- tentia quãuis ſcru- ulo nõ careat, mi- hi hoc caſu proba- bilior uidetur. TVendicari.) At- qui fetiam ſi non extant, uendicari poterũt: quia cùm mala fide deſiti ſint numipoſſideri, perinde uendicatio cõpetet, ac ſi poſsideren- turd: quod Fulgoſius, Paulus, Iaſon tradide- runt. Ego Iuriſconſultũ actionis ad exhiben dum meminiſſe crediderim, quia ea utilior domino futura eſt. Cum enim reus exhibere dolo ſuo nõ poſsit, deferendum erit actori iu ramentum in litem,&difficultas omnis pro bationum ſubmouenda, quæ alioquin in rei uẽdicatione actori incõmoda eſtſ. Sanè quia ſimpliciter lex re conſumpta nullum uendi- cationis uerbum facits, non abſurdè diſputa- uerit aliquis, tametſi dolo res conſumpta ſit, eam actionem non competere, nihilq; ſubau diendum cenſebit. Quòd enim qui dolo ma- lo deſijt poſsidere, perinde conueniatur, ac ſi poſsideret, fex fictione legis eſt“, quæ nõ niſi exæquitate aut neceſſitate inducituri, At ne- ceſſitas hic nulla eſt, cùm actione ad exhiben dum melius domino conſulatur, uel etiã con dictione furtiua k:nec æquitas, quæ odio fu- ris, ſeu mala fide conſumentis operari debet, non fauore¹. † Soluùm igitur uendicatio com- petet, cùm poſt litem conteſtatam dolo de- ſijt reus poſsideren. Intereſt enim actoris no uum iudicium non incipere. Idem ſi ante li- tis cõteſtationem aliqua ex cauſa eius inter- eſſet talem potius actionem intendere':alio- quin fruſtra experireturo, cùm breuiore uia idem conſequi poſſet. Quomodo autem in huius reſponſi caſu mutuum domino ex cõ- ſumptione nõ concilietur, niſi debitor bona fide conſumpſerit, alibi declarauimus a. Furioſo mutuanti quæritur condictio, ſiue propria ſiue aliena pecunia fuerit. Numeratio ſubſequente conſumptione, uim translationis domi nij& conſenſus habet. Certi condictionem unam eſſe& eandem. In tit. ſ cert. pet. coment. 10 20 675 4 Pecuniam ex conſuetudine non niſi utiliter à patribusfim. expenſam conijci. IA FVRIOSO.) Mutuat furioſus quan doq; tpropriam pecuniam in ipſo furore, quandoque ante furorem, ſed eius pecuniæ cõſumptio tempo. re furoris fit,& u- troque caſu condi- tur, ex eiſdem etiam furioſo acquiri. Itẽ 1 ſi is, qui ſeruo credi- Aaneenemſeahan derat, furere cœpe- eſſet mutuauit, quę rit, deinde ſeruus in deindeſurente ipſo rem domini uerte/ ſit à debitore con- rit, condici nomine ſumpta. Sed qua ra furioſi poſſe. Et ſi a- Hueenrder lienam Pecunia Cre, Oum enim Aullus dendi cauſa quis de/ ſit furioſi cõſenſus:,„ qu adcerts. derit, deinde furere abſq; conſenſu au- loc, l.innego- cœpit,&conſumpta tem non ſit trans la- qjs. de reg iu. ſit ea pecunia, condi min hler ctionem furioſo ac- tuũ, videreilge nl s. non omnisjj. quiri. lo modo cõdici poſ eod. ſe. Sed tamen aliud Iuliano placuit: quia contractus mutui prin- cipaliter re contrahitur: thic autem res inter- uenerat, id eſt, numeratio, ſubſecutaq; fuerat conſumptio, quę uim translationis dominij, 2 30 conſequenterq; etiam cõſenſus habet: unde t l. ſi quis ꝓ eo. propter bonã fidem debitoris, utilitatẽq; fu- rioſi ſubeſt ęquitas, ut actio illa detur: quæ ſi- ue ſit ſpecialis, ut Socinus credidit, ſiue gene ralis, ut cõmuniter traditũ eſt, nõ multũ pro- pter ſublatam formularũ ſcrupuloſitatem re fert“, præſertim ſi eam ſententiã ſequamur, quam ſuprà probaui,fcondictionẽ certi unã, eandem generalem eſſe. Et ex hoc intelle- ctu cẽſent Doctores ea uerba, quibus in rem 40 debitoris uerſam pecuniam dicitur, conſum 50 60 ptione ſimplici intelligẽda, cùm ſpecunia ex cõmuni conſuetudine non ſoleat niſi utiliter à patribusfamil. expendi. Iidem intelligunt, bonã fidem debitoris neceſſariò nõ requiri, ut diſpoſitioni legis noſtræ locus ſit: ſed ali- ter nos ſuprà cenſuimus*, perpendiq; id exi- ſtimamus, ut cõſumptio ipſa bona fide facta ſit: quod tunc præſumimus, cùm in rem de- bitoris uerſa eſt pecunia. Veriſimile enim tunc eſt, eum pecuniã utilitatis ſuæ cauſa po- tius expendiſſe, quàm ut rei uendicationem, quę furioſo competiſſet, interuerteret: quod & infrà oſtendemus J. PFuri quoq; certi condictio naſcitur. 2dSi quis partẽ conſumpſerit, reliqui autem nondum, an to tum condicatuxr. 3 Verus huius legis intellectus& interpretatio. 4 dSi quis alienam pecuniam mutuauerit, domino eandẽ uen dicanti reſtttuenda eſt, etiamſi creditor, ut ſibi reddere- tur, ſtpulatus ſit. 5 PFallit, ſi antequam dominus experiatur, debitor à credito- re conuentusſit. 6 Cõmunis ſententia contra Accurſ. e Bart. defenſa, neminẽ cogendum, ut pecuniam quam ſciat alienã conſumat. 7 ExNxceptio iuris alieni, quæ actorem penitus ſubmoueat, ſem LII 2 6. ſi numos. de fideiuſſ. u l.j. C. de for- mulis. xd..appellata. y d. l. nõ omnis. õ˖fin.j. eod. 1 gerine 576 D. And. Acciati s„ hauens 4 al .. i ücos uch per admittena«ç. pelli eum poſſe, ut ereditori pecuniã illam ſi- ſ inqpes aurijꝛuc s Lecturarum& codicum diuerſitas. binumeratam reſtituat k, t kalll gſ Boge In quina, Ein dena, quid ſigni„tanq́; pecuniæ eius k Ar.I. inß 19' iperc 9 en ſef 3 ,ehe ſignificet. poſſeſsio abſq; cauſatranslata fuerit, indec; 9s 3 1 uft igen 4 mſomnis 10 uua trpiſeap, e 7.— i11„ 7.k enim no eui Tractatus diuiſtonis ex bono& æquo, arbitrio item iudicis plu Lornadeihoisirennſe ulg. Alexanderq; tradide li. nat a. f, rimum depẽdet, eiusq; runt, Fortius cen uit Bart, quis à domino de bo ſhb. brodi 1514 uaxij modi traduntur nãciatum debitori lindebin Si uhuld e u, 12 Diuiſto non ſolum per nu- VLPIA. LIB. XXVI. fuiſſe. Ideo per par- ſit, ne ſtipulatori ſol econd. ind. ndm Sa Ad edictum. tes condicam, quia uat, nihilominus ad giquun pora t. LEX„ im.. N 1— 43 In pecunia communi una Amet ſif nondum totos con- nirneeire 1 dir Khels me jgtuin Iü pars ſuccedit loco alte- met ſiturnu ſumptos cõpererã. demnemſe b 1 9 oegaf. gaM Nen rius, ideoq; facilius po- mos tibi credẽ/ Siſer dcI Piarlti⸗ Acot 5. uus commu, tum irin. Quæ ſen⸗„12 N b, mutu⸗ teſt diuidi. di animo dedit, acci- ſs d did n lisa quo de Gulil berna La em nis decem credide, tentia defendi po- i(ræco ſ 14 Tabernã mercatoriam in- ientis nõ facit ſed—. ſr el 3 P reluend. ouſa ſoluer ſtar uniuerſaliũ haberi P ſ rit, puto, ſiueadmini iEaliun ſolum de- bl utit ¹ Precium loco mercium ſuc Conſummptis els cõdi ſtratio ſeruo cõmu/ nũciatum eſt. di e quresi cedit. ctio naſcitur. Vnde ni conceſſa eſt, ſiue nim litẽ iam domi- uton aapuddeos 1s Qi ius perſonale ad ali- Papinianus lib. VIII 5 3 nus mouiſſet, nec 1 vrpꝛlemmis osp quam partẽ indiuiſam ererer a ·Si lie nõ,& conſumantur ſentẽtia adhuc Pro oA15 3— iflis madi habet, facta diuiſone, Iu ionu ait: Si alie numi, in quinque“ eo, quinumerauit 2kone feann Oein I, i Iludi Jin gnos umOsrn* 2 Bart. ſtalie ogecuminler cul illud in parte diuſaſo nos numos utuos 20 competere actionẽ. lata eſſet, præferre nam. ſol aloen u lecimam lum prætendit. tibi dedi, nõ emi„ inS5 ⸗Aol. mat gellerqlde ibi dedi, nõ ante mi Dam& ſi cõmunes dominus.Ethinc 6 de anelectione pr AM ET 3I hiteneris ᷓ ſi eos cé numos tibi apparet, ſi debitor eiini erlenſi 1 fur. Btiam ſamoſeris Qudd ſi s tiloi centulim nolitpecuniaã con- autuns confeniu nem cõciliatur mu- f partes eos con- quinquaginta cõdi, alienã, minimè co- orunobolseliger tuum: ſdc; quia les umpſeris⸗an perpar cere, Papinianus li, gendum eſſe ut cõ- mumäimduo generaliter loquit᷑. tes tibi condicã, qu provIII quęſtionũ ſumat: quæ cõmu- an tpertpora quoq Verũ putauerim, ritur.&ait me condi ſceribit eris ſi ſi nis eſt aduerſus Ac müulio ſeri poſsit. etiã ſi mala fide con,„Erie lt Iitig, curſau. B mupecuniaprorſus cõ . urum, ſi admoni- 1 m arto- Inpecunlapronlus ſumpta ſitpecunia: Ius lenos uus 39 10 OrHt commu⸗ lum ſententia: rem nrocuiur acllius diun non enim mala 3 nia fuerint. enim alienam ſcien uneaunapars lucce a l. Caßius. de ſ zeerl earn 0 11 1— ter cõtrectando fur wniumquod pro pam ſolut. eſſe turi mutuanti ebet, niſi quatenus à do- tum cõmitteret?. Tali ergo caſu cõſultius cre plſigs neccamviissſummæ ſoci 2 mino præoccuparetura.j Sed finge mutuaſſe ditori eſt, condicere poſſeſsionema, quàm ex ſam. ,Tenlmconmanitur utin me tibi centũ aureos alienos,& te ſolũ quin- mutuo agere: quia ex mutuo agenti obſtaret Ad.indebin. aummæſioiute hab quaginta cõſumpſiſſe, quomodo tecũ agam? dominij alieni exceptio*. Non enim eſt mu-* lnonundeasiſmoſtendit condicam ne centũ? Et hic traditur, non poſ- tuum, quando dominiũ translatum noõ eſt'. 694 Aetusrereſ 8 ſe:quia ſolis in quinquaginta cõſumptis, cõ- Et regula iuris eſt, t Exceptionem iuris alie- 7 tütnitnneſtd diũ firmatum eſt mutuũ. Condicam ne igitur il- ni, quæ actorẽ penitus ſummoueat, ſemper s Bar d. ſianncd euneeſ dnic b in cömodalo. los quinquaginta? Et uideret nõ poſſe: quia 40 admittendam: quod intelligendũ, ut hic Bar nam. rlän— pen. cõmod. tua intereſt actionẽ non diuidib, nec partim tolus declarat, dum excipiens rem alieni do- t lfin. C.de ira Iis, quæ ubi Bart. à me ratione cõſumptæ, partim à domino ra- minij eſſe ipſe probet:alioquin pro numerã- uend. Barl.*ldemna mercan 3 tione extantis pecuniæ inquietari. Sed ta- te præſumeretur“. Sed& ſi mutuo ipſi acceſ- de except. nors Hpotheca dot: men hic diuerſa ſententia placuit: quia ſatis ſerit ſtipulatio, nõ obſtare agenti hanc domi- 67 74 53 dinlbimar ioer lnd tamen de eſt, ſi in libello te admoneam, me partem pe- nij exceptionẽ, Alex. cenſuit: niſi cùm domi 5 1 ah enxeriummarit probat. Doct. tere, quia eam tantũmodo conſumpſiſtic. Et nus iam rem ipſam uendicaſſet. Illud quoq; vagurit enim loco mer l. pen. in fi de ita ego legem hãc, Accurſij ambiguitatibus conſtat, nec tum dominij quæſtionem admit nohis de zeimconſequense iuriſ.om. iud. reiectis, interpretor: qua de re uidenda ſunt, tendam, cùm rem ipſam reus nõ exhibet. Si poſeſ epeamaſub eaden d d§. appellata quxæ alibi ad hanc materiã pertinentia tracta- enim conſumpta ſit, confirmatur mutuumx. 1 Ccod 3 nam ulicaſuetiãc 4 uis. Sed cõſueuit hic dubitari: fquid ſi is qui s a IIn quinq;.) Iaſon hic cenſet, ſeruũ hũc? lßux di ſenicompenfärio 3 alienam pecuniã mutuauit, eam ſibi reddi ſti cõmunem nõ extraneo, ſed alteridomino de folui grugerdmale ad 6 eti D eis Ln ei Telede ke innt deie domi⸗- cem mutuaſſe, unde meritoò ſola quinq; alteri münſäüulon i Ne d 5 emo 3, Lani de 8 Et de eſt AerPandrlfätir; quæ ſententia uera eſt, conue- d limprare dicd ntſe abad 3 Weuif 6 ä ret zenene am eſſe“. nitq; di tioni, quinque. Sed ueteres codices 8 br d ſeddein dea rrvof ſicdet⸗ pſius domini cauſa, quirem aliter ſcriptũ habent, nempe, in quina, quæ 5 nod lreinrem elle le 2 bpere, Ae ſuam petit:: uideturq; res euinci ex ſtipulato uox quinq; ſingulis ſignificat:?: ſicut&dena, ⁊l cum 209 amnim nlna e except doli.³. Iis ipſius culpa, qui dominiũ, quod transfer- decem ſingulisꝰ. quo ſenſu cõmunis intelle- enai üd terc nnem ſue ubi Bald. Ie ſe dixerat, nõ tranſtuleritt. Et ideo propter ctus approbat᷑, ut in primo reſponſo, mutuũ fiduor meid dnlenſu de neg. geſt. contradictionẽ dñi, ceſſat ſtipulationis cau- extraneo factũ interpretemur:in ſequenti, al ctio. 1 eänr tum intre b Lij. C.eod. ſau:nec generis creditor effectus eſt, ſed ſim- 6o teri domino, quod maluit Decius. aenn ahd i vnſenſu i lin naue. infi. Plicis poſſeſsionis trãslatæ, qua euicta extin- b TCommunia fuerint.) Diuiſio ergo nõ via nſ manrlenr en loca. guitur obligatiol. Et ita omnes ferè ſentiunt. ſectione corporũ, ſed numero fieri debet fun mento dele däntengn emde 5 Exiſtimauerim tamen, ſſi anteqᷓ; dominus ex de oυνκάενQεέεννν prouerbialiter apud Martialẽ 10 8 m anß periatur, cõuentus à creditore ſit debitor, cõ dicuntur fratres, qui in diuiſione patrimonij Wnliof dn 1 ſcei 7. Praf alie enine Rin Lans — i. uomodo ie quand. quar apar l..a deden 11 „ene den 6 8. n Lno amplius. e.. . n 8 ſfin zler Wam. Ooipen. Inſt. tene. c.iud. ſtin prin.C. 1 arom. de leg. 4 Lucio. l. eq̃. un ie aqud quot. in ſtipulatio- riin ſtpu auhn ubus. 8. opera um. de uerb. . Vlg. 2 2 eag. Alex. lij. ex hlu. de uer da dor. oblig. nArg g. 16.. c. Ucet. .Arg.! aſufru aariuu in fi nca lſtfuus I. Mir 4 12 ₰ en kio. 9. fin. loc. Llex conſ. 8. ne. ctzs in5. Anperator. mn, cu taberna. 1 nn ſicle pignor. ccpdonem insSBal.. ubi. col. es.C. de tur do. 4 14 1. m lcum pater in rin. de leg ij. 4 15 educta. 5. ac eptus ubi Ale xan. ad Treb. — Du7 Llulian. 9. idẽ ſi Titius. pro ſocio. cu in fundo. . pen. de iure dot. aI ſi quis.§. ſt ſundur. co.tit. rimo c 1 r. 2 678 præfractè agunt: quod fleri non poſſe, ab ani cula quadam quæ ficos uenales habebat, edo cti ſunt Iacobi Butrigarij auditores, cùm ta- men& iure noſtro id percipere ſatis potuiſ- ſent. Tractatur enim fomnis quęſtio diuiſio nis, ex bono& æ- quo,& arbitrio iu- dicis plurimùm ex pendit᷑ b, qui quan- doq; uni totã rem, alteri æſtimationẽ vLPIA. LIB. XXIX. Ad edicꝛum. LEX XIIII. I filius fam. cõtra dari iubebit: quan ſenatuſcõſultum doque ſortibus ia- mutuatus, pecuniã ctis, prout Græco- Kluerir: rum moris fuit, ad ſoluerit: patri num- cõcordiã partes du cat: unde xxaxpovdεα apud eos, hæredes dicun- tur.quandoqʒ alternis eos poſsidere iubeat, quod in Oedipi filijs tradiderunt ueteres. Qua ratione cùm inter cuiuſdam caſtri domi nos unus eſſet, qui decimam tantùm partem haberet, isq; in electione prætoris alios ſem- per inquietaret, conſenſuq; aliorum exclude retur:reſponſum eſt, poſſe conſtitui, ut deci- mo quoqʒ anno ſolus eligerets, quoniam hoc ius cõmodam aliam diuiſionem nullam reci- piebat: fut per tẽpora quoq;, nedum per nu- meros diuiſio fieri poſsiti. Illud tamen con- ſtat, fin pecunia prorſus cõmuni, de qua lex noſtra loquitur, facilius diuiſionem fieri poſ- ſe: quia in ea una pars ſuccedit loco alterius, & dominium quod pro parte ſua in ſingula corpora totius ſummæ ſocius habuit, ad eius dimidiam contrahitur, ut integra corpora di- midiæ ſummæ ſuo iure habere uideat: quod hic Iurecõſultus oſtendit. quæ ſententia qui- buſdam caſibus uera eſt,& in primis in uni- uerſalibus id non eſt dubiũ, cùm pecunia nõ ſolùm loco pecunię, ſed etiam ſpecierum ſuc un tit. ſ cert. pet. cõment. 10 20 30 cedat k.ſIdemq́; in ijs, quæ inſtar uniuerſaliũ 40 habent: ut taberna mercatorial. unde uxor mercatoris, hypotheca dotali aduerfus mer- ces, quas aliquis à marito emerit, non admit- titur, ſcùm precium marito numeratum pro ponitur: id enim loco mercium ſucceſsitm. Hincq; etiam conſequens eſt, idem eſſe, cùm utraque pecunia ſub eadem uniuerſitate con tineturn:nam tali caſu etiã de ſpecie ad quan- titatem fieri compenſationem uidemusꝰ. Sed & tqui ius perſonale ad aliquam partem indi uiſam habet, facta diuiſione, illud ius in par- te diuiſa ſolum prætendity: quod nõ tantùm in ſpeciebus, ſed& in pecunia receptũ eſt d. Idem in iure in rem eſſe, lex noſtra oſtendit, cùm pecuniam cõmunem hic fuiſſe dicatur. Sed hoc propter conſenſum ipſorum domi- norum cõtrahentium introductum eſt:: alio- quin ceſſante eo conſenſu, ſecus eſſetꝰ. dicut mutuum conciliatur canſumptione, ita& liberatio. Quod ut procedat, requiritur conſumptionem bona fide fa- eamfhiſe. Expenſa obiter l. ſed& ſ poteſt. õ.. ff. ad Maced. 4 Habens ius hypothecæ in re, per eius conſumptionem non libe- ratur, quo mimus ab eo poßit repeti. 50 60 679 s Conſumptio quandoque ius dominij extinguit, multo ergo magis ius pignoris. 6 In particularibus una pecunia loco alterius non ſuccedit, ſ cut nec unius generis ſpecies loco alterius eiuſdẽ generis 7 Non magis pollet fictio quam ueritas. s Cum aliquid fiuore pu blico pponitur aut mos uendicãti, nulla edicitur, an& quan exceptio obijcietur. do ad idoneos ſaltẽ Sed ſi fuerint nùmid E hasiles faciend⸗ 3 2 4 reſtriclio. creditore cõſumpti, De quo errore lex no- Marcellus ait ceſſa- ſina in fine accipiẽda re condictionẽ:quo/ 10 Promißio& ſolutio li .„ d cet realiter æquipa- niam toties“ condi- rentunnon tamen in S. C. Macedoniano. S FILIVSFA.) ISicut ergo cõſumptio- ne mutuũ confirmat᷑/, ica&liberatio:æqui parantur enim hæc plerunq; argumentis lu- reconſultorũ. Meritò igitur ſolutionem de- biti, cui exceptio ſenatuſcõſulti Macedonia- ni obſtat, à filio factam, nõ reuocabitpater, ſi pecunia cõſumpta ſit. Quod intelligendum, Tſi creditor bona fide cõſumpſit, ut quia exi- ſtimabat eum qui ſoluit, aduerſus ſenatuſcõ- ſultum non accepiſſe“, uel alienæ nõ eſſe po- teſtatis.fAlioquin ſi mala fide eſſet, nõ impe- diretur repetitio, quod Iulianus ait*. Cùm e- nim nullã cõſumptionis mentionẽ Iulianus faciat, condictionemq; patri competere di- cat, apparet aduerſus eum loqui, qui malæ fi dei ſit: cùm pecunię dominus condictionem nõ habeat, niſi aduerſus furem,& ſimiles ma læ fidei poſſeſſores: ut meritò recipienda ſit communis diſſolutio, à qua temerè recentio- res diſsident. Et hæc quidem, quod ad domi- num attinet, ſatis. Sed quid iuris in eo qui nõ ius dominij, ſed hypothecæ prætendat, tan conſumptione impediatur repetitio:? Et non impediri Bartolus cenſuit, hac in ſpecie⸗. De bitor qui mihi deinde& tibi, omnia bona ſua obligauerat, tibi in quantitate, uel genere ali quo ſoluit, tu conſumpſiſti, an potero hypo- thecaria tecũ agere: Et reſpondit, poſſe: non enim quantitas aut genus extingui poteſt. Ego uereor, ne id uerum non ſit: ſi enimſcon ſumptio in caſu legis noſtræ ius dominij ex- tinguit, cur non& ius pignoris, quod& ip- ſum in rem eſt b- Quantitas enim aut genus, tanquam certum corpus, quod in bonis debi toris fuerit, obligatum eſt?: unde eoperem- pto, perimi debet pignus, cùm fin particula- ribus alia pecunia loco alius non ſuccedat d: ſicut nec una generis ſpecies loco alterius e- iuſdem generis?. Defendi tamen Bartoli ſen tentia poſſet, quoties ego ex cauſa oneroſa, tu ex lucratiua creditor eſſest:tunc enim qua dam ex æquitate, in ſubſidiũ loco rei perem- ptæ, ad precium actio mihi dareturs. Idem ſi dolo malo tuo res ipſa perijſſett. Nam& in noſtra materia uidemus, rem dolo accipien- tis conſumptam, pro conſumpta non eſſe:. a T Quoniam toties.) Cuùm lex ex cõſum ptione pecuniæx interpretetur à principio LI1I 3 t l.non omnis.. fin. infra eod. 2. u Gl.. illud. In- fut. qd cũ eo. 3 xl. ſed et ſi pa- ter..j. ad Mæ ced. l fin. uſufruct. quemad. cauc. l. iiij. g. fin. ſu⸗ pra eod. Bart. l. pupil- lus. de his quæ in fraud. cred. 4 a l. in ratione.5. incertæ. ad le. falcid. b I. pignoris. de pignor. cl. plane.. j. de leg. j. 2 d Gl. l. ſi minor xxv. annis fi- lio. in prin. de minor. e l. quidã. dedin G rem uer et ar gu. d.§. ſi fun- dus. f Gl.& Bar.l. j. ſ. de diſtr. pig. g Gl.l. G ex di- uerſ. circa me dii. de rei uẽ. h arg. l. qui a de bitore. quæ in fraud. cred. i d. l. rogaſti.§. fin. 7 a l. filio quẽ pa- ter. de libe. poſthum. ð c. j. an mutus. in feud. 8 c l. ut gradatim. §. j. de muner. J. j.§. nuncia- tio. de ope. no. nunc. d I. iij.§. utrum. ad Slla. e l.promittẽdo. de iur. dot. l. in prouinciali. in fi. de oper. no. nunc. l. alienam. ubi moder. C. de procur. 9 g I.j.l. generali. C. de ſacr.ſan. eccleſ. h Ban d.§. utri. i Sali. l. j. col. a C. de noxal. kl.ſt ab hoſtbus. in prĩ. ubi Ale xan. ſol. matr. 10 I L.fi. ad Maced. m. fi. C. adl. fal cid. n Bart. l. cit lex. in fin. de ſolut. 0 l. qui exceptio nem. de cond. indeb. 680 translatum dominium, non plus hæc inter- retatio poterit, quàm ſi uerè translatum eſ- ſet. Vnde& ſolet dici,ſ non magis pollere fi- ctionem, quàm ueritatem*. Hincq́ʒ infertur: poneè dixit princeps, Quiſquis Titiũ hoſtem publicũ occiderit, talis oppidi impe- ctio datur, quoties acde ime⸗ 5. ex cauſa numerati tus, Rerlöins man⸗ funt, ex qua actio eſ cus, occiditb, nun- ſe potuiſſet, ſi domi- quid oppidum ob/- nium ad accipiẽtem tinere poterit? Et tranſtuliſſet. In pro- nõ uideretur, cum poſito autẽ non eſſe. tales beneficiarij eſ Fei— ſe non poſſint. De erlep Pei ellole idoneis igitur intel ligendum. Sed tamen contraria opinio præ ualuit:quia cùm fauore publico propoſitum id edictum fuerit, nõ uidetur ad idoneos, ha- bilesq reſtringendum d. Quæ regula eſt ue- ra, niſi is iure naturali inhabilis ſit?: uel lex ſu per eo lata ſit, quod in conſequentiã tantũ ad publicam utilitatem pertineati. Sed& ſi lex generalis noui aliquid diſponat, ſatis cenſe- tur operari, ut minimè ideo ſolennia ſecun- dum iuris cõmunis regulas inuenta, uidean- tur abolitat:uel ei datùm præmium, qui aliàs ex neceſsitate officij tenebatur. Idem ſi ipſe deliquiſſeti: malefacta enim pœnis, non præ mijs digna ſuntk. a ¶ Denique per errorem.) † Accurſius, quem cæteri ſequuntur, de errore iuris intel ligit: quæ interpretatio textum reſtringit, in- dubitatam quæſtionem reddit,& quod plu- ris facio, præcedenti argumento nõ ſatis con uenit. Iureconſultus enim de eo qui bona fi- de, id eſt, ignorans factum cõſumpſit, loqui- tur: non de eo, qui iuris ignorantia ſe tueri uellet. V erior eſt ergo Pylei interpretatio, ut eneraliter intelligamus, etiam de facti erro- re. Nec obſtat quòd filius tali errore promit- tens, exceptione tueri ſe poſsiti: quia in pro- miſsione id uerum eſt, nõ in ſolutione: fquæ licet regulariter æquiparenturm, in huius ſe- natuſconſulti materia ſecus eſt, cuius uerba obligationẽ naturalem non impediũt quæ retentioni quidem ſufficitꝰ, petitioni nõ ſuffi cit. Cùm enim hoc caſu filiumfamil. ciuiliter & naturaliter obligatũ mero iure habeat, ſo- ih helprione excludi poſsit, ei exceptioni facta ſolutione, amplius locus non eſt. primus huius..caſus, eiusq́; dubitandi& decidendi rationes. si debitor non ſoluit, ſed ſimpliciter promiſit ſe ſoluturum, non eſt mutuum. In mutuo ciuili rei interuentus non eſt neceſſarius, ſed promiſ- ſio ſufficit. Idem in contractu dotis. Secundus huius legis caſus. Conciliatio l. qui negocia.ff. mand. cum lege præſenti. Vt fictio breuis manus locum habeat, oportet fpeciem ipſam in promptu eſſe. Eictio ueriſimilia imitatur, nec ad impoßibilia extenditur. preſentia rei oh contrahentiũ conſenſum uim traditionis habet. In caſu huiusl. ſecudo, an prior mãdati actio ipſo iure ꝑimatur. D. And. Alciati 20 30 4⁰ 50 60 681 14 Quomodo conſtet pecuniam ſolutioni fuiſſe paratam. 25 Pecunia lata ſignificatione omnia continet, in quibus mu- tuum conſiſtit. 16 Cõmunis opinio approbata, ut hæc lex ſpecialia cõtractus mutui, qualicunq; in re id celebratum ſi, recenſeat. 17 Mutui cõtractus nõ exi fumatur fauorabilis. ſoluticontra ſenatus 18 Facilius in mutuo fraus conſultũ crediti, ma- preſumitur quam in gi seſt ceſſare re p eti⸗ cæteris contractibus. . 19 Specialia mutui in hac tionem. 1 5 ege recẽſita, quomo VLPIA. LIB. XXXI. do accipienda. Ad edictum.. 20 Regulare eſt, ut in quo e. uis contractu alieno Sla gularia quædã nomine geſto ſtrati⸗ præcepta ſunt cir habitio nõ ſequatur, ipſt cõtrahenti lactio quæratur. 21 Solutio illa, Speciale eſt, non temerè acceptanda. 22 Ex qua cauſa ſignata pecunia ſit. 23 Multa ſpecialia in pecunia introducta recenſentur. nu. 24.25.26.29.30. 32.33. 27 Res quæ ſeruari non poſſunt, uendere tutor tenetur. 28 Regula, tutorem non poſſe in proprio cõtractu autorari, quando fallat. 31 Emptor in id obligatur, ut precium accipientis ficiat. 34 Quod ex uno cõtractu debetun in aliam debiti ſpeciem con uerti poteſt. 35 In quauis materia nõ facilè mutatio præſumenda, ſed alius actus cum alio concordandus. 36 Aliquot illationes ex prædicta theſt. 37 Stipulationes conuentionales quare dictæ. 38 Ad prædictam regulam limitationes ſubijciuntur.& 39. 4ο Debitum ex una cauſa ſi mandatur alteri ſolui, in aliud de- bitum per ſolutionem transfunditur, priorq́; obligatio 41 Et in quam contractus ſpeciem transfundatur.(tollitur. 4² Cum in mutuum transfunditur ipſo iure actio directa iu- benti acquiritur. 43 Per procuratorem ſola utilis actio domino quæritur. 44 Reprænſa prior opinio.(poßim. 45 Si is, cui mandaui ut ſolueret, necqum ſoluit, an reuocare 46 Si iußi ut debitori ſolueretur,& ipſe Titio promittit, non ſum ſtatim liberatus. 47 Quibus caſibus id non procedat.& num. 48. 49.51 so Idem eſt, uice mea, uel loco mei promittere. 52 Aliud pro alio uolente creditore ſolui poteſt. 53 Sicut res corporales, ita& debitorum nomina in ſolutum dari poſſunt. 54 Ex ſimplici ſcriptura, qua in rationibus ſuis creditor cam- pſoris nomen approbauit, liberatur primus debitor Vi de etiam de hoc, num. 56.57. G59. ss Reprobata opinio, quod ut campſoris promißio quem li- beret, opusſit eum prius illi obligatum eſſe. 60 Regula eſt, quod in duabus perſonis ſtatut eſt, in una quo que locum habere.& pleræq; regulæ huic ſimiles ibid. 61 Quando hæ regulæ locum habeant. 62 Conciliationes Doctoru huius l. cum l. qui negocia. f. man da. non ualent. 63 Verad conciliatio ab Alciato traditur. 64 Regula eſt, debitum ex cauſa mandati, in mutuiſine rei in teruentu transferri non poſſẽ. 65 Falli, ſifictione legis res ipſa interuenire uidetur:& bæc fictio tribus caſibus locum habet. num. 66.57 68 Ex præſentia rei contrectatio facta uidetur, daturq; furti actio contra falſum creditorem, quirem coram ſe all- tam, alteri ſolui iußit. 69 Quomodo probandum ſit, præſentẽ fuiſſe pecuniã.& 70. 71 Numerandi uerbum ad rem ipſam præſentem refertur. 72 Quando id locum non habeat.& num. 73.74 Falſum 9 p mOccultatur enim mer arteceptio pecuniæ, ꝗ retenebatur Itraditi mehecr lolumq deb noacipientisactum: aqueametbilierideb mkcafingiur. Sede iiſellmmplicite prom nexerkeckummutuun Kgduautmutuumſit niremmero,menſ ur alle nonautem limplic ntA banic ſentit, E. dün uftcereſ ieid Ra queſtione *. —. 682² dr.. A 8 75 PFalſum abſq; dolo non committitur. e 76 A dolo excuſatur, qui grauis uiri autoritate motus eſt. N 77 Sipecunia preſens fuit, uel etiã numerata, ſed creditor inconti- c. 2 X nenti ſecum reportauit, anſi notarius de numeratione atte nan ‿ ſtatusſtt, eius inſtrumentum cenſeatur eſſe filſum. d,, INGVLARIA.) Cum tre. A ut mutuum contraha- ca pecuniam“ Rn 8 A tur, oporteat de meo fieri 8 tuum, probabiliter dubitatum eſt de duobus . n— 1 hic caſibus relatis. tPrimus, cùm debitorem i0 a meum iuſſero tibi dare pecuniã, isqʒ dederit. I Tv. Mae 2 Etuidetur nõ eſſe mutuũ: quia illa pecunia Tusd aeunnn non mea, ſed debitoris fuit. Adde, quòd nec lluntor s lcærti. Sinu tanq́; mea tradita eſt, ſed tanq́; debitoris, ut mos.5 cod. Rada⸗ 7 8 2 An 1 Tcr. ſolut. is liberationẽ propter iuſſum cõſequereturb: quod Aret. rectè tradit: alioquin qualitas li- berationi repugnaret. Debitor enim credito l. magis. de lqauicecmm.9. ris pecuniã ſoluendo, nõ liberatur:quia pro- Kies 5 priam ſoluere debet Cum igitur hæc quali- nn biude tas mutuo repugnet, nõ uidetur cõtrahi mu- 20 —— feer 3 tuum potuiſſe d. Sed tamen aliter receptum afpachal. Qui negocia. eſt, idt benignè, ut inquit Africanus:: uel dd mand. idem eſt, propter ſingularia pręcepta mutui, Mpmnnt, ut hic dicitur, id eſt, ex humanitate quadã ſpe Aienndace ciali aduerſus mutui ipſius cõmunem natu- „. ram. Fingit enim lex debitorẽ ipſum mihi nu OAemrcreane meraſſe,& me deinde tibi mutuum dediſſe, rmaa ſicq; ex meo tuum factum eſſe:quod lex bre- Treda lliet.qjde ui manu fieri quandoq; diciti: quandoq; cele exdte ugedot. Titate actuum cõiungendorum unum occul 30 — lij. infin. de Su. 80 2— 44— 4eTrer xuu: 1 Hr, rnn n.a rr, Ge Tgmn preſcr. uerb. IA enua don. int. uir. taris. Occultatur enim meus actus omnis, ui delicet receptio pecuniæ, quam mihi debitor ſoluere tenebatur:&traditio mutuò accipien tià me faciẽda:ſolumqʒ debitoris mei, itemq́; mutuò accipientis factum apparet. Vndetra ditio quę à metibi fieri debuit, neceſſariò tan quam facta fingitur. Sed quid ſi debitor nõ ſoluit, ſed ſimpliciter promiſit ſe ſoluturum, erit ne perfectum mutuum? Et conſtat non 4 l. rogaſti. de Bar. col. ʒ. uer 3 cl — n ſic. qudi ſunt. Ppondere, numero, menſurâue cõſiſtat, inter- un grada. CA fic. Tuuda ſunt.. 3 2„.— — 7 arg. ql. quine ueniſſe, non autem ſimplicem promiſsionẽ: 4A nr. 4 8„ 74 1 5— um Lo ia. quod& Bart.hic ſentiti. Ex cuius ſentẽtia ad urur Trarrrr an ft. 4... nuni Alex cl. 7. dit Iaſon, ſufficere ſi debitor pecuniam habet 40 amum—. 2 k+. 1— — 5 ſolutioni paratam. Sed uidentur mihi Bar. unreinis ſucir uerba aliter intelligenda, uel ad ſequentẽ tan ra tùm caſum reſtringenda eſſe:& ideo in pro- Fä 3„—— Aro poſita quæſtione, antè mutuũ eſſe nõ poſſe, eulespais quàm uerè numerata ſit à debitore pecunia. af Lſtme GTS Lex enim, quamuis, inquit, numos meos nõ 50 421“ 5„. n tium. ubi Bar. acceperis: quæ uerba acceptos quidem à de- — u... 3 „ rpi 2ſ eod. bitore, licet non à me, arguunt. Et ita Paulus MC„. un ulſiex precio. Caſt. rectè interpretatur. Vnde hoc caſu mi- 4 u bn an C. eod. aurr ⸗ . 1i — 59 ur — aur . rr.. 4 4 4 4 A ℳ — uh. al“ 1 4 hi actio ex mutuo non competeret, ſed gene- Alex ol.⸗. ralis condictio, uel ſine cauſa, ut alibi tradit᷑¹. 6 nmutuo uerò ciuili, id eſt, quod ſtipulatio- llice.§.ſt neuallatum ſit, rei ipſius interuentus neceſ- nehae de ſarius non eſſet, ſed promiſsio, ut Alex. in- aquit, ſufficeret“. Idemq́; in contractu dotiso: 7 in eo enim nõ eſt opus, rem de mea tuam fie- 6o luſufucu I. ri, cùm etiam nuda poſſeſsio,& qualiacunq; ben. g. pen. ſo⸗ iura in dotem dari poſsinttSecundus caſus emair. 8 legis noſtræ eſt, cùm quis mihi ex cauſa, pu- ta mandati, centum debet,& cõueniat ut no- in tit. ſi cert. pet. coment. 683 mine mutui eam pecuniam habeat, fingitur mihi ſoluta,& rurſus eidem mutuò data.f Ve rùm quia Africani reſponſum huic conclu- ſioni obſtat“, difficilimam hanc antinomiam ſic diſſoluunt cõmuniter Doctores, ut legem noſtram ita demum procedere ſentiant, cum pecunia apud debitorẽ ſolutioni parata exta ret:probabileq;ʒ eſt, eam VIpiani fuiſſe men- tem, quod quibuſdam coniecturis, rationi- busqʒ deprænditur,& in primis ex ſimilitudi ne præcedentis caſus. Siquidem ſicut in eo pecuniam interueniſſe neceſſariò intellexi- must, ita& in hoc, ſaltem paratam fuiſſe, ea- dem ratione credendũ fuit. t Nam& alibi tra ditum eſt, ut hæc fictio breuis manus, locum ſibi uendicet, oportere ſpeciẽ ipſam in prom ptu eſſe tSuadet hoc& fictionis natura, quę ueriſimilia imitatur, nec ad impoſsibilia ſolet extendi. Cùm enim fingat mihi redditam, et tibi à me creditam, oportet pręſupponamus, ſolutioni paratam fuiſſe: alioquin quomodo dare potuit, quod non extabatu? Confirma- tur hoc& ex ipſius Africani ratione, qui in caſu ſuoꝰ*, ideo non eſſe mutuum ait, quia nu da pactione pecunia credita fieri non poteſt. At cùm res parata ſolutioni eſt, non nuda pa ctione, ſed re ipſa quoq; contrahiturr. quòd ſi coràm res ipſa exhibita eſſet, tunc etiam abſ- que ulla fictione mutuum procederet: rquia præſentia rei propter cõtrahentium conſen- ſum uim traditiõis habet⸗. tSed an in noſtro caſu, ipſo iure prior mandati obligatio peri- mitur Et Fulg. Alber. Alex. Iaſ. ſola ope ex- ceptionis perimi tradiderũtꝰ. Ego uereor, ne ipſo iure perempta ſit: æquiparant᷑ enim hi duo caſus. At in priore dubiũ nõ eſt, debito- rem ſolutiõe ei cui mutuare uolui facta, ipſo iure liberatũ eſſeb. Diſtinguendum igitur, ut cùm pecunia parata eſt, ipſo iure perimat᷑ ob eſſey: quia ut mutuum ſit, opus eſt rem quæ 40 ligatiot: ſi nõ eſt parata, ſecus, quia per pactio nem ſolã,& ſic ope exceptionis tollitur“ Sed quomodo conſtabit, paratã pecuniã fuiſſe ſo lutionie Et Bar. ex qualitate perſonæ id præ- ſumendũ exiſtimat:. Quid enim ſi quis locu- ples pecunioſusq; mercator ſit Addit Paul. Caſt. idem in depoſitario. Nam cùm depoſi- tam apud ſe pecuniã cõtrectare nõ poſsit, ne delictũ præſumat᷑, cẽſebimus in prõptu eam ſemper illi fuiſſes. Ego quoq; illud credide- rim: ſi cõſtet debitorem ſemel eam habuiſſe, isq; in præſentia ſe habere atteſtatus ſit, eic; creditor adſenſerit, ſatis id pręſumptioni ſuf- ficeret. Fortius aliquis opinabit᷑, etiã ſi nõ cõ ſtet ſemel habuiſſe, cùm tamen hoc ipſe affir- met, creditorq́; cõſentiat,& de alicuius pręiu dicio nõ tractet᷑, idem eſſe: ſecus ſi id ageret, ut aliquis damnũ ſubiret, uel ſi pars contradi ceret: tũc enim oporteret pecuniã re ipſa of- ferri,& numerari, ne fortè in folle minor ad- eſſet quantitas*: alioqui citra probationẽ nõ cenſeretur pecunia ſolutioni parata:quod& ipſe probo, licet Doctores huiuſmodi adſer- tioni partium ſtandum non eſſe cenſuerintl. a Pecuniam.) IIntelligitur communiter LII 4 9 q d. I. qui nego- cia. r dj. rogaſti. 10 5 lſi ſponſalib. 9. j. de iur. do. 11 t l. qui ad certu. loca. u I. traditio. de acq. rer. do. x d. l. ꝗ negocia. AIſi põſalib. 12 13 XI. pecunia. de ſol. l. j.§.pen. de acq poſſ. a l. ſtres æſtma- ta. in fin. de iu re dot. b l. ſolutam. de ſolut. 14 c d. J.iij.. fi.l.ſt mulier debito ri.de iure dot. d d. l. ſtres. e Bart. quæſt ·fĩ. f Arg. l. qui.. ſi melior. de in diem adiect. g l. merito. pro ſocio. h l. ſiue poßidẽ- tis. ubi Sali. C. de probat. i arg.gl.. aliæ. Inſtit. de act. k I. ckt ſeruus. de cond.& dem. 1 d.l.g negocia. 15 a l.ij.§.item mu tuum. õ.eod. b l. ſt uno. loca. c Arg.l. domini prædioru. C. de agric. lib.x d Gl. auth. caſſ. C. de ſacr.ſan. eccleſ. l.rapto res.C. de rapt. uirg. 16 e l.j.. quod uul g5. de ui& ui armata. 17 18 f 5. æctioni. in- ſtit. de actio. di xi in rub. g l. j. ad Maced. h iij. uerſ. ſiigi tur. de minor. ĩ Gl. l.rogaſti. in fin. õ. eod. k l.j. et ij. C.ſt ad uerſ. credi. l.ci nitas. j. eod. 19 t d.l. rogaftt. m d.. ſi numos. n d. l. qui nego- cia. 0 d.§. ſi numos. p l ea quæ ciuili tende acq.rer. dom. ꝗl. Riabſentis. C. eod. 20 r l. fundi. de a- ctio.empti.gl. d. l.ſi abſentis. Alex. conſ. 22. in 2. col.i. 21 ʒ Gl. 1. filiũ quẽ. C. fam. erciſc. t l. quãuis. l. fru menti. C. de u- fur. l. ſed lulia nus. S. mutui. ad Maced. 684 lata ſignificatione ut omnia cõtineat, in qui- bus mutuum cõſiſtita: hoc enim ſubiecta ma teria indicatb. Nec bona aliqua ratio adduci poteſt, cur magis ſingularia hæc præcepta in moneta ſint, quam in cæteris rebus, quæ ap- pendi, menſuraue alienari ſolent. Nec ſatis uerum eſt quod Salic. tradidit, frequentius mutuò dari numos, quãm alias res, ſolere“. Et ut demus uerum eſſe, nõ ideo infertur, ut nõ& in alijs idem iuris ſit d. Et quamuis men tio numorũ infra facta ſit, nõ debet ab exem- plo præcedens ſentẽtia reſtringi“ Satius igi tur eſt cõmuni interpretationi adhærere, ut lex hæc ſpecialia contractus mutui, qualicun que in re id celebratũ ſit, recenſeat:hocq; non aliorum cõtractuum reſpectu, ſed ſuijpſius, ut ſuprà declaraui. Enumerat autem Accur- ſius pleroſqʒ caſus, quibus ſpecialiter in mu- tuo aliud conſtitutum uidetur, quàm in cæte ris contractibus. Addiderunt non paucos, Baldus, Angel. Alex. quos apud eos legen- dos relinquoc Egoà legislatoribus fauorabi lem non exiſtimari mutui contractum,& ex Ariſtotele didici,& ſuprà eo argumento o- ſtendi, quòd ſtricti iuris is ſit cõtractus t. tun de& facilius in eo fraus præſumitur,& delin quendi occaſio:quod& ſenatuſconſulti Ma- ced.prohibitio arguits. Qua ratione, ſi iuſſin patris, filius mutuum accepit, robur omne contractus non à filio, ſed à patre pendet. Sic& facilius uſurarum coniectura in eo, quàm in cæteris contractibus ſumituri. Sic qui accepit mutuum, præſumitur læſus,& reſtitutione in integrum(ſi talis ſit, cui aliàs id beneficium competat) abſque alia proba- tione tueri ſe poteſt x. Nec obſtant quæ ceu ſpecialia in eo adducunt Doctores:tquia nõ reſpectu aliorum cõtractuum ſpecialia ſunt, ſed aliquid ſingulare reſpectu naturalium ip ſius contractus habent: ut in duobus noſtri textus exemplis. Idemq́; cùm amico mutua- turi, lancem uendendi cauſa, loco pecuniæ damus!. Idem cùm& nomine abſentis pro- prios, tanquam ipſius numos, numeramusm. Omnibus enim his caſibus proprieè non fit de meo tuum, ſed benignitate quadamu, ut quod actum à partibus eſt, ſuſtineatur. Nec rurſus obſtat, quòd alteri in mutuo actio quę ri poteſt: quia ſuprà oſtendimus“, non ſpe- ciale id, ſed regulare in ijs eſſe quæ naturali- ter acquirunturr. Huc pertinent& ſpecialia hicab Angelo relata d. fAtqui ego regulare eſſe aio, ut in quolibet contractu alieno no- mine geſto, ſi ratihabitio non ſequatur, ipſi contrahenti actio quæri debeat: quod& De cius Purpuratusq́ʒ cenſuerunt. Et exhis cõ- cludo, non temerè eas reſolutiones appro- bandas eſſe, quibus facilimo modo antino- miæ omnes dilui poſſent, cùm ſpeciale, in- quiunt Doctores, eſt, propter ſingularia cre ditæ pecuniæ præceptas. Sed nunquid ſal- tem reſpectu pecuniæ ſignatæ aliquid ſpecia liter inductum credemus? Et nõ eſt dubium eſſe, ſiue de contractu mutui loquamur: ſi- D. And. Alciati 20 30 4⁰ 50 60 685 ue extra eam materiam.Eſt enim ſignata pe cunia, hac ex cauſa, ut ab ea æſtimationem o- mnia acciperent“, non ut ipſa uice mutuaà rebus*: unde multa ſpecialia in ea introduci uidenturEt in primis, quia poteſt quælibet res æſtimata, loco pecuniæ mutuò darix, ut Iacobus, Salicetus& Purpuratus aduerſus plurimorum ſententiam tradiderunt, quos propter conſtitutionis uerba, quæ alij uio- lant, ego ſequor. Nam& idem uidemus in uenditione, in qua res loco precij dare po- teſt?. Facilius ergo res aliqua loco pecuniæ, quam alius rei ſubrogatur: quod Socinus hic tradidit.tRurſus, cõmiſtione facilius pe- cunia, quàm aliæ res conſumunturꝰ. Et ego aliter ſuprà cenſui b, exiſtimauiq;, ſi decem tibi modios tritici debeam,& ex tritico alie- no ſoluero, tuq;ʒ bona fide acceperis,& acer- uo tui tritici immiſcueris, dominium tibi, ſi diſcerni à tuo tritico nõ poteſt, acquiri. quod propter titulum bonamqʒ recipientis fidem ſpecialiter i nductum cenſeo. cum ſola diſcer nendi difficultas aliàs nõ ſufficeret, quin pro modo cõmiſto uendicari poſſet: idq; Caſtel- lio, Fulgoſius, Comenſis, Pontanus, Jaſon probant, licet alij falſis uel friuolis rationi- bus diſſentiant. Sanè& illud ſpecialiter tra- ditum eſt, ut prælegatum pecuniæ à cohære- de retineri iuſſum, ſolùm ex ſua parte acci- piatur“,& tanquam iure hæreditario acce- ptum, omnein quartam ex Senatuſconſulto Trebelliano debitam imputetur: cùm ta- men prælegatum ſpeciei pro parte uideatur à cohærede acceptum,&ideo ea pars tanquã non iure hęreditario habita non imputeturf. Cuius differentiæ eſt ratio, quia pecuniam potuit hæres ex ea parte tantùm conficere, quæ iure hæreditario ad ſe peruenit. Addit Accurſius, in eo quoque ſpecialiter pecunię indulgeri, uttutor pecuniamà pupillo mu- tuam accipere, ſeq; debitorem ſcribere, ſed& ſi ſibi debeatur, exigere ab eo poſsits: cùm in alijs rebus nõ poſsiti, ne in facto proprio au torari uideaturi. Cuius rei illa eſt ratio,fquia res quæ ſeruari non poſſunt, uendere tutor tenetur X:& pecuniam tam inde corraſam, quaàm aliam quamlibet pupillarem fœnera- tò darel. Vnde latiorem in eapoteſtatem ha- bet, ut quod erga alios(omnino enim eama- lienare debet) poteſt, in ſeipſum quoq; poſ- ſit. Nec quicquã pupilli intereſt, cùm in red- ditione rationum pecuniæ omnino fiat con- demnatio n. Sicq; defendi Accurſij hæc ſen- tentia poteſt, quã Bartolus& cæteri frequen tius damnant Quod igiturregulariter tradi tum eſt, nõ poſſe tutorem in proprio contra- ctu autorarin: non procedit, quoties pecu- niam ſibi exigeret uelmutuò acciperets. Rur ſus non procedit, cùm palaàm bona fide eme- retr. Idem cùm iam à patre emiſſet, ſolumq́; de executione facti, id eſt, traditione agere- tur a, † AAMddit Iaſon, ſi teſtator legat domum cum omnibus in ea cõtentis, nullo omnino excepto, pecuniam nõ comprændi“. Quam ſententiam 22 hen. empt. xl. ſtita fideiuſ. ſorem. de fide⸗ g 33 iuſ. i. lſi ro mutua, C. cod. ecn minep ⁊l precij cauſa 4 Mo gl hWsdelnl raudn 1 ræſumere nperunis Heruhn imunbſtdinl jc b eaneobtineat füt. de re. diui eriner quod hoc hal M & Pamph. Ätm 25 d l. cim patexi zpol Uemſitibi. oſemper certalt ddintrinſecus inte tHinca xuno contractu- brin. de leg jncchiiſpeciem conue el. dedun.( inepretes tribus dt numis. ad Tiin adl.falci. bs explicant. E e, aufqpalbetmateria uartan unprelumendam’ m g 1. quotie. ſurigatuelexingu cut.§. ſeg. elbconcordari, quoac admin tut. ie Ade ex utroq; hlſtin empt. mödlimunonpugn 26 fi. de cõ d7,,„ ardo, maritus uxon enfe. auwwonſola i I.E v. de. onolmpropria⸗ tor. tut. Korumgeſtorum ſen k l. lex quæ. ſulor generalis, cui m C.de acmitnäcettsuſuras domi 1 i lfr. Cæalipalucraus uerit, 27 admin thileam ml. ſitutor ſtin ij. l. quicqu andato generali vquin in altero Carbitut uuie gliter agatur. nAll. Gv. olem reialia ubſt lI 5 itqu dactor o ſitum. ad Téaine, Lel bellia. dglod 0 dll. quotiesz nn pl pupillus Gind 28 de dm empt. de contrahedaln emp f ltunxdi rerum.de ai min. tut. d „Sdia culi J fiſtula.ſ.dnond ſe oſt an luſt 1 1” Vnd quo iudic. lelexiudicato Inlo ntionale, bet cötrac ndlint erpo * un d 8 8 Nw. aſecud lſichor Ane t leg ij· De 3 DO N R Nayſll.381 . cum aurà. J. Quintus.§.j. ann d. a eau. Cay.e de We num eſifur. de n. Feod. cum Stichus — g pamph. de 8* ſolut. Md 30 fe Caleen, Sdckio.emp aluid eee.SMPixi 1.j.in dce Lcvrin..eod. Amad 31 cee eixxo.de eo qd- d Nderloc. 33 Hucpertinet, quòd hoc habet pecunia, ut e- iij j tit.ij. eum qui. de 5ro bat. 34 I precipimus. de appell. . C. de eden dnzo. 2 7 35 . huinſmodi. 5 ejuiſeruum. de an mgenr ega.j. lſthæ- . diuortio. de uum mde Cines eæpt. rei iud. lrer Rd duo patro- ni. g. Marcell. a de iureiuran. its illa. in fi. 31 W duo. j pro ſo o. ſiſtipula nu de uſur. 9 lfin. C. de no- uutio. l item illa e fin. m red Lſt mandato noo i fi man uuti. a ₰ * 10 686 bilia omnia legaſſet. Non enim numi conti- nent, niſi qui loco theſauri, id eſt, in ſubitos caſus repoſiti ſuntꝰ. Idemq; traditũ eſt, cùm quis aurum& argentũ ſuum legat: nõ enim eneralib.hiſce ap-/ ellationibusde nu ta pecunia ui creditam. Nam merata pe 1 detur teſtator intel⸗ ſi tibi“ debitorem lexiſſeb, niſi aliud ex conſuetudine præſumeretur. Sunt&qui tradant, in pecunia ſpecialiter id obſeruari, ut cui ea cõmunis ſit, diuiſionẽ numero, non corporũ ſectione obtineat::qua de re ſupra à nobis diſputatum. Idemq; in cæteris generi- bus concluſum eſt a. Illud quoq; memini me exiſtimare, emptorem in id obligari, ut pre- cium accipientis faciat, cùm in alijs rebus ſa- tis ſit uſucapiendi conditionẽ transferrie: idqʒ ſpecialiter in pecunia inductum eſſeſ Sicut &in mutuo pecuniæ poſſe in alia forma debi tum reſtitui, ſi citra creditoris incõmodũ id fiatꝰ.:cùm ſecus in aliarum rerum ſit mutuo?. ius æſtimatio ſemper certa ſiti: unde in ea ni- hil eſt, quod intrinſecus intereſſe poſsitk. a ¶ Nam ſitibi.) † Hinc adnotant Docto- res, quod ex uno contractu debetur, poſſe in aliam debiti ſpeciem conuerti: quod Bart. cæ teriq; interpretes tribus diuerſis diffuſisq; quæſtionibus explicant. Ego præfandũ hic cenſeo, tin qualibet materia non facilè muta- tionem præſumendam!, maximè quæ prio- ra uel corrigat, uel extinguatr: ſed alium actũ cum alio concordari, quoad eius fieri poteſt, debere“:& ideo ex utroq; potius agi poſſe, dummodo ſimul non pugnente-t Vnde ſi di- uortio facto, maritus uxoris negocia geſſe- rit, dos non ſolùm propria actione, ſed etiam negociorum geſtorum ſeruari poteritr. Sic procurator generalis, cui mandatũ ſitut fœ- neret,& certas uſuras domino præſtet, ſibiq; quod ſuperlucratus fuerit,habeat,& ex mu- tuo,& ex mandato generali tenebitur d: nihil enim obſtat, quin in altero particulariter, in altero uniuerſaliter agatur. Idem ſi una actio declarationem rei, alia ſubſtantiam reſpiciat. Vnde actor pro quo iudicatum eſt, uel pri- ma actione, uel ex iudicato rectè agere pote- rit:quod& in iuramento receptũ eſtꝰ, quod multò magis in conſtitutæ pecuniæ actione dicendum, quæ ad id datur, quod iam debitũ fuitt. Idem in ſtipulatione cum alio cõtractu. 37 tldeo enim conuentionales dicuntur ſtipula tiones, quia cuilibet cõtractui acceduntu. Et niſi animo nouandi interpoſitas expreſſe cõ- ſtet, ex utroq; actu actio dabitur*: quod maxi me hodie poſtluſtiniani legem recipiendum eſt, quæ nouationẽ nullam in dubio fieri con ſtituity. Vnde& ſi ſtipulatio ipſa præcedat, contractusq;ʒ aliquis certus deinde ſequatur, non tamen mutuò ſe tollunt:⸗, niſi expreſſe, uel delegationis iure, id actum ſit“. Hucper- tinet, quòd ſi quis duo uel plura inſtrumenta in tit. ſ cert. pet cõment. orus õ.] ſententiam ego ueram arbitror, etiam ſi mo- 10 20 30 4⁰ 50 60 687 diuerſis temporib. eadem de re facta habeat, ex utroq; rem habere diciturb, dum tamen o- mnia ex ſe ualeant. Nihil enim obſtat, quin iterari actus poſsint“. Vnde& ſacerdotij col latio iterari poteſt:defendetq; ſe electus, utra exceptione uelite. meum juſſero da- Sie&reſtitutio na- 5 bli taliũ, qua pater er- Pecumam, obli ganaturalesofficio ſus eſtj:ſicut 8& ex- cõmunicatios. Et hæc quidem ex regula pro cedunt.fCæterũ quandoq; aliud dicendum: ut cùm nouatio, uel delegatio, uel contractus reformatio facta proponitur'. Idem generali ter, quoties appareret id actum à partibus eſ- ſe, ut non uterq;, ſed alter tantummodo con- tractus ualeat. Quid enim ſi cõtractus ſequẽs iure cuiuſdam ſolutionis pręcedentem extin guat i quid ſi actus ille, ad implementum al- terius pertineat uidet᷑ enim actionis reſpe- ctu, ad eum ſolummodo attendendum eſſe, qui expletus eſt, quia principaliter id partes egerunt! qua de re alibi diſputandum eſt. tAd hanc exceptionẽ etiam ſpectat legis no- ſtræ ſpecies, in qua expreſſe actum erat, ut quod ex alio contractu debebatur, ex mutuo deberi inciperet. Qua in quæſtione, quia ne- ceſſarius eſt rei interuentus, intelligunt Do- ctores ſolutioni paratam fuiſſe pecuniã: idq; actum ut uideatur ex cauſa primi debiti ſolu- ta,& deinde in mutuum transfuſa. Vnde ſu- praà concluſi, ſolam promiſsionem non ſuffi- cere, ſi id actum non ſit, ut ſoluta uideatur. tGeneralis ergo hoc in articulo ſit hæc con- cluſio: Debitum ex una cauſa, ſi mandatur al teri ſolui, in aliud debitum per ſolutionem trans funditur, priorq́; obligatio extinguitur: unde tali caſu ſolutione fit nouatio, cùm a- liàs propria nouationis natura ſit, ut abſque ſolutione fiat. t Transfunditur autẽ in quan cunque contractus ſpeciem: quandoque in contractum dotis o, ſi hoc actum ſit: quando- que donationist᷑, aliquãdo mandatia, aliquan do mutui, ſi res parata, actumq́; id ſit, ut mu- tuum fingi propter breuem manum poſsit. tVerùm& cum in mutuum transfunditur, ipſo iure actio directa iubenti acquiritur r. Secus in alijs cõtractibus, quia qui ſoluit, iu- bentis procurator uidetur At per procura- torem, ſola utilis actio domino quærit᷑ f Sed tamẽ hac in re melius eſt Saliceti, Decijq;ſen tentiam ſequi, nullam differentiã in hoc con ſtituentium: quia æqualiter hiſce in caſibus lex fingit, à creditore ipſo breui manu nume ratam pecuniam“. Propter igitur hanc legis fictionem, directam actionem acquiri magis crediderim*. fSed quid ſiis cui mandaui, ut ſolueret Titio, nondum ſoluerite Et ſi res eſt integra, clarum eſt, poſſe meipſum manda- tum reuocarey: niſi contemplatione ipſius debitoris, hoc à me illi mandatum fuerit⸗. Item niſi ille cui ſoluendum iuſſu meo erat, iam ratum habueritꝰd: quia in libro rationum ſuarum, mei loco, ipſius debitoris nomen re- 5 I. ſi quis ante. de acqᷓ. poſſ. c I. qui bis. de uerb. oblig. d Gloſ.l. licet.§. ea. de procur. e c. poſt eleclio⸗ nem. de cõceſſ. præb. ubi Abb. f Paul. cõſ.22 7. Decius hic. 38 g Gl. c. ita quo- rundã. de lud. h I. j. de nouat. l. iuris gentiu.õ. adeo. de pact. i l. in numeratio nibus. de ſolu. k l. quoties. ſolu to matr. I l. cum eum. de nouat. 39 m l. contra. ad Maced,. 4⁰ n l. j. de nouat. 0 d. l. licet.§. j. d. l. nuptura. de iure dot. p d. l. ij. in fin. 4¹ ql. Iulianus.§.j. de uerb. oblig. r d. l. certi.§. ſ numos. 5 d. l. ij. in fin. 4² t l. ſi procurato ri preſentis.de 43 uerb, obli. 44 u l.iij. d. l. licet. §.j. xXd.§. ſinumos. ubi dixi. l. Ricum Corne lius. de ſolut.l. hoc iure.§. ſt 45 qgs dederit. de donat. Xl. ſt cům fun- dum.de pact. a I.ſt ego. de ne- ge.geſt. a Ioã. And. rub. de depoſit. in Spec. bl. utrum. in fi. de cõſnit.pec.l. fin. in prin. de ſolut. c l. cum quis de- cedens.§.j. de leg. iij. d l. ſt debitorẽ. de nouat. 46 e d. l. lulia. 9. j. d. l.ccum Cor- nelius. f Soc. conſ. 267 col. fin. Arg. d. l. item illa. infin. h Alex. conſ.10. in 2. G 9s. in 3. cum 2. ſeq. ĩ d.j. fi. C. de no- ua. Alex. l. 47 qui uſumfruct. de uerb. oblig. k a. l. item illa. in fin. gl. auth. de fideiuſſ. in fin. I I. qᷓuis..inter- dum. ad Velle. ml. delegare. de nouat. ubi Bar tolus. 48 n Gl. l. ij. C. de nouat. laſ. hic. 0 I. Titius.1.ſi ꝗs delegauerit. l. ſeq. de nouat. et d. l. quis. 49 p Arct. conſil.5. q arg d.l.ſi man dato.d. fin. r Bal. Paul. l.ij. C. de exce. rei iud. Doct. d. l. qui uſumfr. 5 d. l. delegare. t Bal. l.fi. C. ad 1. falei. 50 u Bar.l. fideicõ- miſſa. g. inter- dum. de leg.iij X d. l. quis.§. ij. 51 I. Meuia. ſolu. matr. ubi 52 Iac. Bal. Albe. l.ij.§.j.. eod. 23 a l. nomina. de hæred. uend. l. nomẽ. C. quæ res pig. b Bal. l. fi. C. de conſtit. pecun. Curt. conſil. 7 e l. pupilli.§. ij. de ſolut. l. in- 688 poſuerit, ut Iaſon poſt ueteres exiſtimauit?. Hincqʒ conſequens eſt, nec tum poſſe reuo- cari, cùm res non eſt integra: ut quia debitor promiſerit, illeq; promiſsioni acquieueritb. Quod tamẽ in ijs nõ procedit, quæ aliàs natu ra ſui reuocabilia ſunt: ut cùm mandatũ gra- tia legati uel donationis cauſa mortis factum eſſet?.Idem ſi iuſſero ſolui ei, qui creditor nõ eſſet d:uidet᷑ enim ille adiectus ſolutioni, un- de ſi exegiſſet, actione mandati teneret᷑: me- ritò in eius præiudiciũ reuocari mandatũ po teſtf.tSed nunquid cùm iuſsi, debitori ut ſol uat,& ipſe Titio promittit, confeſtim ſim libe ratus? Et non putos, quia nõ uidetur fuiſſe e- ius, qui promiſsioni acquieuit, mens, utà pri ſtina obligatione prius uellet recedere, quàm ſibi ſolutum eſſet: quod duabus rationibus fulciri poteſt. Prima, quia hodie interuentu nouæ perſonæ, nõ uidetur fieri nouatio, nec ipſo iure, nec exceptionis auxilici. Secunda, quia qui promittit quod alius debet, uidetur acceſſoriè potius obligari, ideo principalem non liberatk. f Sed tamen perpetua hæc non ſunt. Quid enim ſi ſolenni delegatione debi- torem tibi meum aſsignauerim: Clarũ tunc erit me liberarilI, nouationemq́; fieri“, idq; e- tiam ſi expreſſim nulla nouationis mentio fa cta ſit, ut aduerſus Pontani opinionem, rece ptior eſt ſententian:uideturq; nouatio, etiam ſi delegatus non ſit debitoro, dummodo per ſtipulationem uice delegantis promittat, idq; ipſius delegantis iuſſu, ut Aret, reſpondit?, Deciusq;ʒ aduerſus Iaſonem tuetur.Idem& ſi nõ ſtipulatione, ſed pacto nudo, inter mer- catores tamẽ, fiat promiſsio. Eadem enim eſt ratio, quando pacto nudo, inter eos ex con- ſuetudine actio oriret᷑, dum tamen id expreſ- ſe ageretur, ut fieret delegatio a. Idem ſi ſim- pliciter debitor in ſtipulatione dixerit ſe ſolu turum uice mea, tuq; illum acceptaueris: ui- detur enim delegationem factam:. Illa enim uerba, Vice mea, id uidentur ſignificare5, Se cus ſi dictum fuiſſet, Propter me uel, Nomi ne meo:quia hæc ſolùm ad ſimplex mandatũ referũturu, ſicut ſi, Loco mei, dictum fuiſſet, ut Paulus Caſtrenſis ex Marcelli nota cen- ſuitꝰ. Veruùm in hoc pleriqʒ diſſentiunt, tcùm idem ſit, Vice mea, uel, Loco mei promitte- re: nec Marcellus dubitat, quin tali quoq; ca- ſu ſit delegatio:ſed diſtinguit, an ab initio mu lier debitrix fuerit, an id minus. †Cæterum il lud quoq; dubium non eſt, ſi nomen debito- ris tibi in ſolutum dedero, me liberari v.quia aliud pro alio, uolẽte creditore, ſolui poteſt. Ettfſicut res corporales in ſolutum dari poſ- ſunt, ita& debitorum nomina“: cuius rei ex- emplum hic a Bartolo relatũ eſt. Cùm debe⸗ rem tibi centum, dixi campſori ut tibi ſolue- ret, isq; ſoluturũ ſe tibi promiſit: cenſuit Bar. me liberatũ eſſe b:& ideo etiam ſi deinde cam pſor foro ceſſerit, non poſſe amplius inquie- tari, quia promiſsio ſolutionis loco cedit, Sed Paulus Caſt. Iaſon contrà, quia campſor mandatũ nõ obſeruauit, qui ſoluere debuit, D. And. Alciati 10 20 30 4⁰ 50 60 689 nõ ſimpliciter promittere, ut ex Caij reſpon- ſo conſtata. Verùm hæc ratio nihil me moue rit, cùm is, cui debitum ſolui poteſt, ſola pro- miſsione cõtentus eſſe poſsit, dum tamen no mine ſuo is recipiat?.Si enim alieno, aliud eſ- ſet: quo caſu Caij reſponſum procedit. Cur f enim non potuit creditor promiſsionẽ hanc ſolutionis loco accipereſe? Vnde& ſuprà con cluſimus,t ex ſimplici ſcriptura, qua in ratio- nibus ſuis creditor ipſius campſoris nomen approbauit, liberari primũ debitorems, quia loco ſolutionis hæc acceptio cedit. † Rurſus obijciunt aliqui, quòd ut campſoris promiſ- ſio me liberet, opus ſit eum prius mihi obliga tum eſſe.Sed hanc ego ſententiam ſuprà nõ probaui, quia nulla lege adiuuatur. Necra- tio ulla differẽtiæ probabiliter ſubeſt, cur ma gis liberer, ſiiam antea campſor erat mihiob ligatus, quàm ſi in pręſentia uelit ſe mea uice creditori obligare. Quid enim hoc ad credi- torem, ex cuius præſumpta mente oritur li- beratiot tametſi Socinus quaſdam rationes differentiæ cõmentus ſitt, ſed quæ facilè con uelli poſsint:quippe qui delegationẽ, eſſe no minis in ſolutum dationem credat, cùm om- nino hæc plurimũ differant. Solùm igitur in hoc aduertendũ putauerim, an id actum ſit, ut delegatio fiat, ceu nomen in ſolutũ detur: an uerò id actum nõ ſit: ut prioribus caſibus uera ſit Bartoli ſententia: poſteriore, non æ- què. Deprænditur autem id ex coniecturis, qualis eſt quam Bartolus hic refert, cùm cre ditor cui ſolui mandatũ eſt, ſola promiſsione contentus fuiti. Niſi enim nomen illud ceu bonum approbaſſet, quorſum opus fuit, pro mandata ſolutione promiſsionẽ ſolam acci- perer? tSed&ſi ſecuta campſoris promiſsio- ne, creditor inſtrumentũ mihi debitori reddi derit, ſatis apparet id actũ, ut ego liberarer'. Quid rurſus, ſi cùm ego ex una cauſa tene- rer, campſor ex alia promiſſit, nonne appa- ret, non id actum, ut eſſet meus fideiuſſor o? Vnde cùm ex duabus cauſis, idem tibi ſolui nõ debeaty, ueriſimile eſt actum, ut prior ex- tinguatur:quod Albergotus, Socinus, laſon cenſuerunt. f Quid item ſi ex creditoris ratio nibus deprændi poteſt id actum, ut ego libe- rer? ueluti ſi aduerſus paginam, qua debitor conſtitutus eram, me creditorẽ eiuſdem ſum mæ, ob campſoris nomen is conſtituerit d. tQuid ſi cõuentum à principio proponatur, ut illi argentario nomen darem, nec in aliud quicquam ego me obligauerim: ſi dedi, non- ne liberor, tanquã quod pollicitus ſum præ- ſtiterim: Videmus enim conſuetudine hoc, non Florentię tantùm, ut aliquiatteſtantur'ꝰ, ſed ubique inualuiſſe, quæ optima legum in- terpres eſt.t Quod& dicendum, cùm cõuen tum proponitur, ut alium ſubrogem, uel lo- co meiponã:, uel creditor dixerit, ſe campſo rem pro bono nomine habiturum“*. Quide- nim aliud hæc uerba ſignificant, quàm meli- beratum eſſe? His igitur caſibus putarem ue ram Bartoli opinionem, adeò, ut ſi cnnhi oro ter.§.j man 44.I cchroſ rem. de nouatiſ bs. 0 el. cui recte.d00 1 matr. 54 & loan. And.- Gl moder. hic. 1 rub. de depo 55 gt m V t Sñ jlon⸗ 4 4 el — 0„peI icb neo,, cepe vucrvsni, 9 iiebiß ſcheetet⸗ Ra.) quele A 4.. Mlrilsala egula. .. Aun 6 i l athitor Ciuidſta at, an&x de pact e pact. k d. l. qui uſem fruct. 1 a.l. cui recle m d.§.abeſſe. in fi. de filei 56 nl. Labeo. de ctis. Bal. Iaſ hic. p l. bonaffies de reg.iur. 57 r I. qui liben nis. H.ij. de per. liber chusſt hen 1) d . dben is. ud gabeſſcd ijfinfn. t 9 lne 1 nplicem er eni ineioneincucipolst Cimploraiurain unin mudeeotenquamde aruas omnes regul num procedere cum nqxeinpluribus erat eimmſi prima facie m uim quim in duabus eugumento. nprim s muruuminduci po mnenerat ideſt numer toepolteriorenullan maicem iuris conſtitui nbimiles hos caſus e nene loniſsima hæcel eui Pulgolius diſſ eni'ajudggin eaden diülimelle ed cum- tiino iniure noſtro tetiden cuſafactum düient ſixegunn ſubtili al m duihic lerarä — rönſe utuum, ni dc ſerzipſaint der dubeĩ hanre Rand 1 dedier ori . ca dlij. fv.5 im Labeo. de iſüt. aft. rp. ſc dotũ.qſt ulirr ſol.ma ai abi Daliſ u guaſt de pign. n, aclio. promittédo. cede de iun dot. Soduce iij inff. defi Punl— N aeiuſſctut. Ra- phael d.'dele dnimi gere. 60 dl ſemanda- edleerſude toinfin. Bal. pro debi prgſcSAo.C. de bo. au nn tor iud poßid. m hnaa j.§. fedſtu⸗ Ne nus. ui bo. rap. Felin. c. omnes ſelonte keges.j.aiſt dee lij in prin. de ene erb. oblig. aanl. Gallus.§. ille dingacaſis de liber. mi E poſthum. cunomcninſouid 61 trurpnorbacpl. tutorẽ. de ijs a.:doſten qub. ut indig. I ſi pater. 9.j. adopt. er cul ij in prin. de Ct apnnauoh. re. Deci. Aii cum nomc iilec.ex literis. co- lum opufuxlu.fi. de prob. romisioni ſöbar 6 ²⁸ rZ.I.j. 5exX bhis. uhi Soci. de d uerb. oblig.& emegrc fin. de ſino. X d.l. qui nego- nencia. mand. 8 2 ij. 5. contra- iu. C. de uete. e iur. enucl. l. j. u. quibus.. cõ- ſct. Cod. acnmc i 63 6 er 64 65 690 foro ceſſerit, periculo creditoris conturbaſſe cenſeatur*. Niſi ego ſciens breui eum deco- de cturum, fraudationis cauſa tibi eius nomen obtuliſſem b. Idem, ſi cùm ſcirem nõ idoneũ eſſe facultatibus, dolo malo obtulic: uel aliàs eum tibi tanquã lo cupletem, aſsiduũ- que laudaui“: uel periculo meo, ut accipias conuenie, curaturũue tibi ꝓ/ garis mihi, quamuis numos meos nõ ac- ceperis. Quod igit᷑“ in duabus perſonis 17 t⸗ 3 3 miſint oneret k· recipitur, hoc& in igitur.— a Quocl igitur.) eadem perſona reci- tColligitur hinc ea. J ſt 1 regula, ut quod in Pienclumelt⸗ut eum duab. perſonis ſta- tutum eſt, in una quoque locum hab eat. Cui nõ abſimilis alia regula: Quod in plurali nu- mero conſtitutũ eſt, ad ſingulare trahendum eſſes. Item alia: Quo d de pluribus ſimplici- bus traditũ eſt, in uno miſto locum ſibi uin- dicath. Rurſus alia: Paria ſunt, an lex uno cõ- textu aliquid ſtatuat, an ex plurium capitum coniunctione induci poſsiti. Hucpertinet& illa: Cùm plura iura in unius perſonam con- currunt, de eo tanquam de pluribus iudican- dum*.Quas omnes regulas intelligunt Do ctores tum procedere, cùm eadem in uno eſt ratio, quæ in pluribus eratl. Addo ego idem eſſe, etiam ſi prima facie minor ratio in una perſona quàm in duabus ſubſitm. idq́; legis noſtræ argumento. In primo enim exemplo facilius mutuum induci potuit, quia uerè res interuenerat, id eſt, numeratio à debitore fa- cta: hoc poſteriore nulla numeratio fuit, I& tamen idem iuris conſtituitur:tametſi Africa nus diſsimiles hos caſus eſſe dixeritn. Vide- tur certè fortiſsima hæc eſſe antinomia, exi- ſtimauitq; Fulgoſius diſſenſiſſe ab Vlpiano Africanũ: aliudq́; in eadem ſpecie uni, aliud alteri uiſum eſſe. Sed cùm utrunq; reſpõſum à Iuſtiniano in iure noſtro relatum ſit, credi- bile eſt id ea cauſa factum, quia diſſolui huiuſ modi pugnantia ſubtili aliqua diuiſione poſ- ſe uiderito, Aliqui ueteres hic in præſentia fuiſſe pecuniã, apud Africanũ non fuiſſe cre diderũt. Iac. Bal. Alber. Ponta. Caſtellio hic interpræſentes, ibi ſola epiſtola,& inter ab- ſentes conuentũ fuiſſe aiunt. Iaſ. hic ſtipula- tione conuentum, ibi pacto nudo cõminiſci- tur. Alij nec pactũ quidem nudum ibi fuiſſe, ſed ſimplicem per epiſtolam pollicitationẽ. Erunt& qui hic conuentũ uero cõtractu, ibi ſola literarũ obligatione credent. Erũt& qui hic de mutuo uero, id eſt, gratuito, ibi de fœ- neratitio intelligent. Erunt qui aliter:omnes malè. tEgo ab Africano regulam, ab VIpia- no exceptionem referri arbitror: fut ſcilicet id pro regula cõſtituamus, Debitum ex cau- ſa mandati, in mutuum, niſi res ipſa interue- niat, nõ poſſe transferri. Excipitur, quoties fictione legis res ipſa interuenire uidetur. Ea tribus caſibus locũ habet. Primus, cùm pro- curator pecuniã à debitoribus exegit, actũq; in tit. ſ cert. pet. cõment. 10 20 40 50 60 691 eſt, eius dominiũ ipſi domino quæri: quo ca- ſu cùm dominiũ mandantis ſitꝰ, ſolo conſen ſu poteſt in cauſam mutui illud transferre a. Cum uerò procurator ſibi, non autem man- danti, dominiũ acquirit, quo caſu Africa. ex- preſſe loquitur', ſe cus eſt. Putauerim autem in generali adminiſtratore, in ex cauſa mandati pe cuniam mihi debe- as,& conuenerit, ut dubio adumcenſé crediti nomine eam rvi, utſibi potius, q́; retineas, uideat᷑ mi⸗ mandanti, pecunię 1 li hi data pecunia,& à dominiũ quærat᷑: tanqᷓʒ propter pecu me ad te profecta. niæ numeratæ na- turã ſatis ſit, ſi tan- tundem domino reſtituatt:& ideo mandati actione eius rationẽ reddere compelli, nõ au tem ſpecialem eius pecuniæ poſſeſsionẽ tra- dereu: hocq; in caſu Mart. Rainerij, Innoc. Petr. Cyn. quorundamq; aliorum ueterã ſen tentiam defendi*. † Alter caſus eſt, quoties antè, quàm actio mandati plenè quæſita ſit, actum eſt, ut in mutuum transferatur: ueluti ſi à principio mando tibi, ut à debitore meo exigas,& poſtquam exegeris, eam deinde pe cuniam in cauſam mutui uertas:& hoc in ca- ſu Vlpianus loquitur, quem ego nequaquã arbitror mutare facti ſpeciem: ſed dum in- quit, ex cauſa mandati, intelligo ſupraſcri- pti,& de quo in pręentia agitur. Habetq́; hic caſus euidentem rationem:cùm enim à prin- cipio mandatum id, hac cum qualitate iun- ctum ſit, mirum non eſt, ſi in eius executio- nem facta ſolutio, in cauſam quoque mutui proficiatr. Adde quòd tunc nomine domini exegiſſe uidetur,& quæſitam mandati pecu- niam in mutuũ uertere: quod& Africanus, ut ſuprà docui, ſatis concedit. Nec huic caſui non conuenit cõtextus, quem ita Vlpianus ordinauit, ut uerbum Cõuenerit, ſubiuncti- modi pręter:tum perfectum ſignificans, uer bo Debeas poſtponeret: quod licet præſens uideatur, ad futurum tamen refertur, nempe ad id tempus, quod poſt conuentionem præ ſens deinde erit: quam interpretationem, om nes in clauſula codicillari probant, Si nõ ua- leat iure teſtamentum& ẽ. uerbum enim Va leat, præſens futurumq; complectitur⸗ Ter tius eſt caſus, cùm pecunia ſolutioni parata extat: parteſque conueniant, ut in cauſam mutui ea pecunia retineatur. Propter enim breuis manus fictionem, adhuc mutuum e- rit, ut communis ſe habet intellectus, qui a- lijs potius legibus quàm hoc VIpiani, Afri- cani que reſponſo probaturꝰ: difficiltuſque hæc fictio aſſumetur, quum ab abſentibus per epiſtolam conuentum fuiſſe propona- tur: quoniam fictio naturam imitatur?. Vn- de abſenti traditionem factam, remque ite- rum datam non temerè fingiture. Sicq; ſu- praſcriptam IJacobi, Baldi, Alberici, Ludo- uici Pontani, Caſtellionis interpretationem ſuſtineri poſſe arbitror. Intelligunt autem p qui mihi do- natum, de do- natlo. ql.certi.. fin.. eod. r Verſ. quia tůͦc numi. 5 d. l. qui nego- cia. t l. Paulus reſpo dit. de ſolut. ul. ſi ego. de ne- go. geſtis. ubi Mart.& Petr. 66 xX Dd. d. l. qui mi hi. gl c.ſi tibi abſenti. de præ ben. in 6. in gl. iij. l. roęaſui§., ſt tibi. 5.eod. X Bar. l. j. de iun cod. 67 4 d.l. ſiſ õſalib. b I. qui ad certu. locati. cl. qui decem 5. idẽ reſj õſum. in fin. ge ſolut. ad. l. pecuniã. de ſolut. d.l.j..ſt iuſſerim. 68 b filſu. 6. ſe ſcis. de furt. e l. iij. 9. fi. 3e do nat. inter uir. 69 4 1 i fi..eod. e Soci. conſ. 43. col.j. f Bar. l.ſt ex cau tione. C. de nõ num. pec. 70 E Alex. conſil. 179. in z. 71 72 h Bar.l.predia. de acqᷓ poſſeſſ. Bal.l.ſt ex pre cio. C. cod. ĩ gl. l. damus. C. de filſ. 73 kl. frustra. l.ad- uerſus. C. de nõ num. pec. I Bald. d. I.ſi ex cautione.q. 7. O rub. C. de fi de inſtru. ml. cũ ſeruus. de cond.& dem. n l. nec exẽ 75 plã.. de filſ. 69² Doctores ſimpliciter fuiſſe paratam ſolutio/ ni pecuniam, nõ autem in præſentia allatam: quia ſi præſens pecunia fuiſſet, non ex ſingu laribus præceptis, ſed cõmuni regula mutuũ ſuſtineretur. Per præſentiam enim rei, cum animo poſsidendi, uera numeratio fa- PAV L. LIB. XXNXII. cta cenſeret᷑.ĩ Vn Ad eundem. de& traditum eſt, ex præſentia rei cõ ö“ trectationẽ factam OIſociuspropriam uideri,& ideo furti actionem aduerſus falſum creditorem com- petere, qui rem coram ſeallatam, alteri, for- te debitori ſuo, ſolui iuſſeritb: cùm ſecus ſit, ſi res ipſa repræſentata nõ eſſet. Non enim cõ- trectare rem quis uideri poteſt, niſi res ipſa præſens fuerit. Quod ſi falſo credẽs mecen tum tibi debere, debitori meo mandauero, ut tibi ſoluat, isq; fecerit, agam contrate furti, tametſi pecunia nunquam mihi præſentata ſite ut aduerſus Paul. Caſtrenſem recepta eſt Bartoli ſententia. Cùm enim iuſſu meo debi tor numerauerit, uidetur mihi numeratum fuiſſe,& ideo tanquam dominus pecunię fur ti agam. Hoc enim caſu falſus creditor uerè contrectat:in præcedenti, non ipſe creditor, ſed delegatus ab eo contrectat. Quod non ſa tis perpendentes aliqui, temerè Caſtrenſi ad- hærent Sed quo modo probabitur, præſen- tem fuiſſe pecuniame Einge, in inſtrumento ſcriptũ eſt, Titius mutuauit Sempronio de- cem: an præſens uidebitur fuiſſe pecunia?& Bart. cenſuit his uerbis non probari,& ideo ſolùm ciuile mutuum contractum exiſtima- biturꝰ. Vnde cùm depoſitum ciuile non repe riatur, apparet aliud eſſe, ſi dictum ſit, depo- ſuit:quod Socin. reſpondit, qui idem quoq́; cenſet, cũ dictũ eſt, mutuauit re ipſa factoq; de mutuo ciuili, ſed naturali agi. Qua tamen in re, ſunt quihic diſſentiãt. t Sed& ſi ſcriptũ ſit, Dedit& numerauit Sempronio decem, tunc omnes fatentur de rei ipſius præſentia ſcripturam loqui:tquia numerandi uerbum ad rem ipſam præſentem referturf, eſtq́; natu ræ potius, quàm iuris uerbums: fquod& e- go cum cæteris probo:niſi cùm cõſtaret, nul ſam numerationẽ factam tunc fuiſſe, ſed de- legationem. Vt enim à pœna falſi notariũ ex cuſaremus, alia interpretatio fieri poſſett. tldem ſinihil de delegatione probaretur, ſed de alia ſimplici conuerſione, ut in ultimo te- xtus noſtri caſu: excuſaretur enim adhuc no tarius, cùm nullũ debitori damnũ inde oria- turij. Omnino enim exceptionem non nume ratæ pecuniæ debitor nullã habebat k. ſIdem ſiprobaret᷑, pecuniã ſaltẽ in ſacculo adfuiſſe: licet enim propriè numerata dici non poſsit, tamen quia erat præſens, excuſationi notarij ſufficit:poteſt enim uolentibus partibus ſol uipecunia in ſacculon. Vnde excuſatur nota rius à dolo, fabſq; quo falſum non patraturv. Quapropter& ex conſuetudine excuſatur, D And Alciati 10 xc 693 nmiwn loci ut quia ſolerent notarij uerbo numerationis yuͤhe iivlus unit uti, etiam ſi uerè data non eſſet pecunia, ut la gpiie üe qugliau ſon oſtendit: idem eſſe ſubijciens, ſi id uer- pwuen meat, bum, Iuriſconſulti alicuius autoritatem ſecu 3 ſemmaef tus, adieciſſet, cùm ea lege inſtrumentũ con- o Bal. rubmiu„. feciſſet, ut extende ria caias 3 ä cömun 7 pecuniam mutuam re illud arbitrio ſa- ven naesſs. i Kiipt, me dedit, omi modo cre Pientis poſſer. Ex 76 arni dü cre ditam facit: licet cæ-/ cuſatur enim à do- un ls, do ten teri diſſenſerint. lo⸗Garanis uirkal ihuteh qui toritate motuseſte, pll ritioin 7 qiud om⸗ Sed quid ſi ſcriptũ ſit, quæ habuit in præſentia mei notarij: anſi pecunia ſolùm fuiſſet præſens, uerbum Ha- r præſens, ſed ſolutioni parata ſoluùm eſſet? Et ſi facta ſit delegatio, uel debiti conuerſio, qua, lis in caſu legis noſtræ eſt, tradunt Doctores excuſari his quoq; uerbis notarium:. Sed rur ſus quæritur: f Quid ſi pecunia quidem præ- 77 ſens fuit, uel etià numerata, uerùm creditor t incontinenti ſecum reportauit: an documen 0 dus. de con.& llen tei iꝑ/ demonſt. — lmr oc gtun l quodſaruli epiumneté“e ber. infi tea nu qunteiplius dG nat. cauſ mon rinumqptransterat car. l. qd'meo ce acq. poſſcſ 1 Arg. d. lij rcenimcuiuslibet. fin. de dons immecyidoneis no tum notarij falſum cõuincetur, qui de nume cauſimor, aiiia tuione reſpo z0 ratione atteſtatus eſte Et conſtat omniũ ſen- ¹ l quiſt eſ lleiſocio mpediri, q tentia, documentum nõ eſſe falſum: licet qui buſdam caſibus numeratio ipſa tanquam ſi- mulata, ſubuerti poſſet“. Vnde in actibus qui bus aduerſus diſpoſitionem legis, uel in frau dem tertij aliquid induceretur, documentũ hoc infirmaripoſſet*. Alioquin documento ſtandum aiũt:uidereturq;ʒ is qui reſtituit, do- naſſey: qua in re ad argumenta& coniectu- ras recurrẽdum eſſet. Sed hæc à legis noſtræ? interueniente: his enim uerbis indicatur nò 4ο materia longius recedũt,& ideo alibi potius referenda*. Socius rem propriam arbitratu ſuo diſtrahere poteſt. 2Quo caſu loquatur lex noſtm. 3 Quæ poßit dubitandi eſſe ratio in hac lege. 4 Decidendi cauſa. ;5 An huius legis diſpoſitio& in particulari ſocio poßit in- telligi. 6 Minus iiis habet particularis, quam uniuerſalis ſocius. 7 RKegula chin re communi neminem, niſi pro parte ſuadi- ſponere poſſe. 5o S Vnjus ſociorum ex fact alterius non obligatur. a: unde tanquã d * Capi- xI. eos. uer T tiomb. nim jurishi utionib en enimiuris hic, q ia aeruh nle agere non po re. C. deuſu incêmunlcetur, ſed Barl.Titia duiliuni, ſiſociust prin. de uen vtuu admonuerit, ne obl. per au rhüielieturproban ſu. Cmand meleconradictionẽ gueſt.7. An laudem Ml lſſ quis dux ſi lle cred de ſolut. Kellt: l poſt conte dlicömunem. El. ſerui dehmerepoſſes Vade ctio.§.. delinteniugnople nde gat.j musnöobligatur, . Feonſen ditionibus. Cii an ſen de pact. n — — rde ur*— emer e. e a 2e ahe, d era elſtclahtamx⸗ „. utaan d Fo.de preca. m n 14 8 1 N dn P ¹. T„e, cinr b o SMn nab lſzu fr Rt Sl. re wrnapro *„ N 4 àbelen pee do. 1“ clere. nn Sa 3 ee merir Ancha.conſil. no dnee 288. materla — apeed de qua. Alex. 2—. ePrernenedad con. 49. in.5 . Potlicho aoe 4 Ctrat Ousg.. . Blpe l. fin. infi. de faalola contrah. emp. d u 5 dacenDai I. quoties. C. uerdunee. derei uédica. pere L.cum duobus. n 8 25 dd. 8 Ddcdmce Ano trz cſt 2 M n ij quæſt.a.C. ain hro ſocio. dui eſt: Et co a,. f. Ee CAm , mecrad 3. lipolmonem kgu nan pic. I Co l. ait prætor. §. ſt quis par- ticeps. quæ in 1 l.nemo. pro neraſwdkderm ſocio. 8 * I. iure ſocieta⸗ tis. eo. tit. 1d. l. nemo. ubi uatt Bar. Bal.l., C Te quiteft ice. u Bal. al iure. e L.cte in Gal⸗ mnnan unu i re j,„abi 8 en br. n n C — — O. Iac. C. eo. rdrumen. Argu.hære- A lde. S KRunus. Dum que, fim, erciſ. ! 1 t. priua. d.l. cum duobus. g. idẽ reſpondit. 1 nCe, 2 594 Capitur autem hæc pręſumptio, utaliqui exi ſtimãt, ſpeciali fauore ſocietatis: ut alij uerò, quia perſonæ titulus uniuerſalis accedit“: re- rum uerò deinde quęſitarum, ſinomine com muni quæſitas appareat, arbitror eadem ra- tione dominiũ ſta- tim cẽſeri cõmuni- catũ. Quòd ſi pro- prio nomine quæ- ſierint, ſecus eſt b: ſed ſolũ actiõe pro ſocio cogi ad com- munionem rei ip- ſius poſſunt?Hoc igitur caſu probabilis eſt legis noſtræ dubitatio, cùm hic ſocius nomi- ne ſuo quæſitam poſt communionem pecu- niam mutuat. Videbatur nõ poſſe: quia eam communicare tenebatur:et tamen diuerſum hic reſpõſum eſt.fActio enim perſonalis non impedit, quin rei ipſius dominus eam alienet dominiumq; transferat â quod& in uendito re conſtitutum eſtEgo in ſocio quoq; par- ticulari duhitari poſſe crediderim, quoties ue riſimiliter ſua intereſſet pecuniam non alie- nari:ut quia non ipſius ſortis ſocietatem, ſed Quòdd ſi cõmunẽinu merauerit, non aliàs creditã efficit, niſi cæ teri quoq; cõſentiãt: quia ſuæ partis tan-/ uſurarum inde percipiendarũ cõtraxerintf. Intereſt enim cuiuslibet, ſub grauioribus lo- cari, maximeq́;idoneis nominibus. Sed tamẽ ſupradicta ratione reſponſum eſt, non ideo poſſe à ſocio impediri, quin res credita ſits: 6 fminus enim iuris hic, quàm uniuerſalis ha- bet:unde& agere non poteſt, utres ſocietati debita cõmunicetur, ſed ut precium tantũ. Sed quid iuris, ſi ſocius teſtatdò eum cui mu- tuabatur, admonuerit, ne ab alio ſocio accipe ret: Et hic uidetur probari, nullius momenti talem eſſe contradictionẽ: quod ego faterer, niſi in fraudem ille crederet, ſoluendòque non eſſeti. a T Quòdſi cõmunem.) Regula iuris eſt, in re communi neminem, niſipro parte ſua, diſponere poſſek. t Vnde unus ſociorũ ex fa- cto alterius nõ obligatur idq́; niſi quatenus poſſe fieri expreſſe actum eſt. Quapropter ſi ſocietas contracta ſit mutuandæ pecunię cau ſa, poterit unus ſocius etiam pro aliorũ parte credereu, dum tamen nomiine ſocietatis fa- ciat. Idem ſi tacitè actum ſit, ut quia plures campſores in ſolidum exerceant. In contra- ctu quoqʒ locationis aliud receptũ eſt: poteſt enim certæ partis indiuiſæ dominus totũ lo- care, ſi utiliter geſſerit?. Cùm enim huiuſmo di negocium pro parte expediri nõ poſsit, uti litatis cauſa id admiſſum uidetur a. Speciali- ter quoqʒ in fiſco conſtitutũ eſt, ut rem com- munem ſolus uendere poſsitr. Sed& ſocius qui rem communem negligit, ſiadmonitus pro parte ſua nõ reficiat, alius reficere poteſt, imò poſt legitimum tempus totum acquiritꝰ. Filiusſam. abſq; conſenſu patris non poteſt eſſe in iudicio. Facti ſpecies præſentis reſponſi. Aclionem in factum,& officium iudicis, eadẽ eſſe remedia:idq; exemplis etiam oſtenditur, num. 4. Vibus caſibus filiofam. proprio nomine actio cõpetat. et 6. 7 in tit. ſi cert. pet. cõment. 695 8 Si depoſita ſit pecunia non in ſacculo, ſed numerata, non di recta ſed utili filiusfam. experitur actione. 9 PEiliusfam. proprio nomine agens, non tenetur cauere, patrẽ ratum habiturum:ſecus ſi patris nomine ageret. 10 Viaticum quid. 11 Viaticari uerbum Plau —— tinum. tum alienationẽ ha- 12 Scholastici don ec in buit. gymnaſio ſunt, cen- VLPIANVS LIB. I. ſentur in uia eſſe. diſputationum. 13 Studiorum cauſa alicu LEX NXVII. bi agẽtes, munera ex lege municipij ſub- ire num teneantur. & num. i5. 14 Vbi quis perpetuà ſedẽ conſtituit, ibi ſubire munera debet. 16 ludicium extraordinarium quod dicatur. 17 od remedium competat, ſi uiaticũ mutuò à filiofam. da- tum ſit conſumptum. Vm filiusfami- (a FILIVSFANM.) Cum uulgò pro- 20 ditum eſſet, non poſſe filiumfam, in iu- dicio abſqʒ conſenſu patris eſſet, idq; etiam ſi cognitio ſummariè& de plano expediatur“: ſdubitatum fuit, quid turis, ſi filius fam.qui ex neceſſaria uel probabili aliqua cauſa à patre aberat, agere neceſſum habet. Et reſpõdetur, ei extra ordinem ſuccurrendum eſſe, idq;ʒ of- ficio Iudicis, ut ſenſit hic Accurſius*. uel uti- liactione, ut Vlpianus':uel actione in factũ, quam filijsfam. cõpetere alibi tradit᷑⸗ Ego z0 aliàs eadem eſſe hæc remedia, officiumq; lu- dicis quãdoq; actionem in factum appellari, diſputando oſtendiat Vnde executio ſenten tiæ nunc officio Iudicis, nũc actione in factũ fieri dicitur b: quandoq;& utili actione“, Sic reuocatio in ſeruitutem ob cauſam ingratitu dinis à liberto commiſſæ, nunc extraordina- rio remedio, id eſt, oſficio iudicis inducitur, nunc actione in factum e. Sic de reſtitutione quoqʒ in integrum loquuntur lureconſultif. 40 Idemq; cùm ex uarijs figuris cauſarũ æquum eſt actionem daris. nam& exercitores ex ma giſtrorum contractu extra ordinẽ iuuari con ſtat, id eſt, ut Accur. cẽſuit, utili actionev. Sic & ex interdictis utilem actionem dari, alibi in factum agi dicituri. Quoties enim ex æquita te in aliquo facto prouidendũ eſt, omiſſusq; à lege caſus ſupplendus, utilis actio cõpetith: quæ& in factum, itemq́; extraordinarium re mediũ dici poteſt!: non quòd ſpecialiter ac- so ceptæ hę actiones, quandoq́; ſimul non diffe rant, cùm uarijs modis actio in factum, ſicut & actio utilis accipiatur: ſed quòd id offi- cium iudicis non tam ex iure, quàm ex bono & ęquo proueniens, hiſce actionibus expedi ri dicatur, hocq́; caſu pro ijſdem accipiantur: licet hactenus noſtri Doctores aliter ſenſe- rint.Hoc igitur ex reſponſo adnotandus eſt caſus, quo actio filiofamiliàs proprio nomi- ne competit:is eſt, quoties ſuggerente æqui- 6õo tate in factum intendere ei licet: quo de caſu Vlpiani reſponſum intelligendum ego cen- ſeos, cuius de ratione ſenſuq́; adhuc ſùb iudi- ce lis eſtAlius eſt caſus, cùm filio iniuria eſt factaꝰ: ſiue enim ex lege Cornelia iniuriarũ NImm t l fin. 6. j. C. de bonis quæ lib. u I. ij. 9. ſed u- tri. de minor. uerbo, inuito patreé. Bal. l. ne quicqua. 9. de plano.in fi. de off proconſ. 1 xX l. pecuniæ.§. perſecutionis. de uerb. ſign. 2 lſt longius. 9. j. de iud. ⁊lſi libertus.de in ius uoc.l. in factum. de act. Cobl. 3 a Parad. lib. 1. cap. 10. 4 5 I. intra. de re iudi. ubi Bart. c I. fi. de re iudi. d I.j. C. de liber. eo.lib. e l. iij. eo. tit. f l. in cauſæ. 2. de mino. g l. ſancimus. C. de ſacroſanct. eccl. b I.).§. eſt autẽ. in fi. de exerc. i§. fi. de interd. Inſtit. k l. pen. ſi qua- dru. paupe. fe. l. curatoris. C. de neg. geſt. IL.ij. E. deiiſti & ſubſti. m d.§. fin. Bar. l. j. colum. 2. de actio. obli. 5 n Arg. I. j. ubi gl C. ꝙ admit. 0 d. l. in factum. de actio. PI. filiusfamil. uerſ. ſed filia. de procura. 6 a l. lege Corne⸗ lia.§. in lege. de iniur. b I. filius. de in- Offl. c a.l. filiusfam. d I. deniq;.§. j. qdui aut clam. e Argu. l.ͤ. C. ſi per uim uel a- lio modo. 7 fL lulianus j.de poſ. a.l.filius- fam. gl. ſtipulatio iſta habere. 9.hæc quoq;ʒ. de uer. oblig. h I.j.§. ſi predo. depo.l. ita. cõ- moda. i l. bona fides.de poſ. k l. cum filius.. dominus. de le ga.ij. 8 I Lſiſeruus. õ. lo caui.de fur. ml. in naue. loc. n d. l. ſtlongius. §.j. 0 d.§. in lege Cornelia. 696 agat:, ſiue querelã inofficioſiteſtamenti pro ponatb, ſuo nomine admittitur. Cuius rei il⸗ fa ratio adducitur, quia ſibi principaliter, nõ autẽ patri facta eſt imiuria. Idemq eſt in actio ne, quod ui aut claàme, cùm ex capite uiolen- tiæ facta ſibi eſt in- iuria, ut Dynus& liâs uiaticum“ ſuum Rayn. inter Lus mutuũ dederit, cum tur“¹, quos& nos Orim ſequimureAlius ſtudioru n eſt caſus in actione mæ ageret: reipon- depoſiti& commo dati f. In his enim contractibus de ſolius de- tentionis reſtitutione agitur, quæ meri facti eſt, cuius etiam ſeruus capax eſts: exigiturq; in eis exuberantior bona fides, nec exceptio ni dominij locus eſt. Vnde meritò cõceſſum eſt, ut quod filiusfamiliãs depoſuit, uelcom modauit, repetere poſsit', ut Raphaẽl Com. cenſuit, cui& ego adſentior. Nec me mouet Iaſonis argumentum, quaſi idem in contra- ctu locationis ſtatuẽdum hac ratione fuerit. Reſpondeo, ob locationem dari penſionem, quæ propter fructus præſtatur: at fructus, portio rei ſuntt,& ad dominum, uelbonæ fi- dei poſſeſſorẽ, ſeu quiab eis cauſam habeat, pertinenti. tVnde conſequens eſt, ut ſi depo ſita ſit pecunia, nõ in ſacculo, ſed numerata, quia dominium in accipientem tranſit‚ non 15 1 7174A.. 2 poſsit filiusfamiliâs directa actione depoſiti agere: ſed neceſſariò tũc utili, propter patris abſentiam experiatur n. Hoc enim caſu non detẽtione,& ſic de mero facto agitur: parũq; hic cõtractus à mutuo, de quo in lege noſtra, 9 diſtat. f Sed nunquid his caſibus filiusfamil. pl. filiusfim. qui ſatiſda. cog. qI. ſtcum dotẽ. §. ſi patri. ſol. matrim. r Bal. l. j. col.. C. de bon.mat. 10 11 12 5 I. Seiæ.§. Pam philæ. de fun- do inſtr.l. quæ ſitu. de leg.iij. t I. ij. C. de inco. lib. 10. 14 u l. nihil. de ca- pti. l. ij. C. de uerb. ſignif. 15 agens, cauere tenebitur, patrem ſuum ratum habiturũ: Et cùm nomine proprio agat, con- ſtat non tenerio. Secus ſi patris nomine age- rety, uel debitor ſoli filio ſoluens, propter cõ- munionẽ rei non liberaretur 7. Idem ſi rei pe- titæ uſusfructus ad patrem pertineretr. a ¶ Viaticum.) I Viaticũ, id eſt, pecuniam uæ iter facienti neceſſaria eſt, quaq́; quis ſe toleret, dum abſens eſt Vnde uiaticari Plau to, uiaticũ conſumere dicitur. Argumentan tur tamẽ hinc Doctores ſſcholaſticos donec in gymnaſio ſunt, cenſeri in uia eſſe. Vnde ſi lege municipali cautũ ſit, ut qui habitatum in cſuitatem uenerit, munera cum quibus ci- uibus uoluerint ſubeant: non continebitur is, qui ſtudiorum cauſa in urbem uenerit*. Quam ſententiam& ipſe ſequor. Cùm enim de muneribus ſubeundis agatur, non uide- tur quicquã reſpectu ſimplicis habitationis inductum, ſed ſolùm ratione contracti domi cilijt Vbi enim quis perpetuam ſedem con- ſtituit, ibi ſubire munera debet“. At qui ſtu- diorum cauſa alibi agit, ad tempus agere cen ſeturu: meritò de tali non ſenſiſſe lex uidetur. Quddſi ſimpliciter in lege ſcriptum ſit, qui ad habitandum in ciuitatem uenerint, fruan- tur tali beneficio:putauerim etiam ſcholaſti- cum contineri, dum tamen aliquo tempore habitauerit. Qui enim obiter manſerũt, non D. And. Acciati 10 20 ſtatoris mente inducitur. At lex municipalis el.fin. de ædil daiur nut⸗ ſecundum uerborum uim, rationemq́; ſuam ecdillf.6 auo- ties de public. 697 biumqʒ non eſt, eum quoq; habitare, quiad domũ dein. Moueor& ratio- ne legis, quæ non alia fuit, quàm ut pluriũ peregrino- rum aduentu, ciui- tas locupletaretur. Vnde pro tempore quo locupletatur, debet quoqʒ beneficia ſua eis indulgere“. Adde, 4 ſum eſt à Scæuola, extraordinario b iu- dicio eſſe illi ſubue-/ niendum, interpretatione adiuuandab. Nec me mouet, quòd in diſpoſitione teſtatoris, ſeruus qui ſtu diorum cauſa abeſt, abeſſe non uidetur: quia id non ex ui uerborum, ſed ex præſumptate accipienda eſt. xl.j. ben. reſp. de iſs ꝗ deiece. de uſu& hab." ods I. quæ tota de nainmn. quòd lex huiuſmodi fauorabilis eſt,& ideo veiuendica. i nte b Bal. cöſt 8. FflGla in: Fulg. co araitonec 75. col.2. b ¶ Extraordinario.) fCerto apudueteres 16 ordine, quibuſdamq; formulis, tam publica iudicia, quàm priuata tractabantur: quę dein de in uſu eſſe deſierunt“, unde cœperunt iu dicia omnia extra ordinẽ reddi“, Sed magis ſpecialiter extraordinariũ iudicium dicitur, quod officio iudicis implorato conſtituituri, d I. ordo. depu. latum con zi ual aeunuin pen. de nego. g0 ·4 acole air dis lo h) mut eſt. tuãe mos fieri ne a ſieo licet neat iimtansferi gyle Attha gaulaeſtcau⸗ puut ett nu- aquparesn gaſerit: cum nunausperfi m porteat in mce partũ con amfHuicno 30 quoties ex ęquitate alicui ſuecurrendum eſt, e. frInſit Kngll uicinaeſt Iali 4⁰ 50 quia remedium ordinarium deſits. Qua ratio interd. ascominjjtranslation ne cenſuit Bart. ſi ſtatuto regulariter ſit per⸗ f lſicuilegumniiuumsferatur, ope miſſa inquiſitio, quamuis tale remedium iu- ae cond. Gdetn’u uerdeſſe, uel⸗ re noſtro extraordinarium ſit, tamen incipe⸗ mon. lj deuandiam“ Nontame re ordinariũ fierib. Quod& in indictionibus ise erra nixregp pvopolito, cæterisq; ſimilibus dicendum eſti. ord. cogni. c Subueniendum.) ISed quid ſi pecu- 17 nia non ſit conſumptae Et Fulg. Alex. laſ. uti g lem rei uendicationem dari cenſuerunt, tan- quam dominiũ translatũ non ſitt: non enim poteſt uideri id à patre mãdatũ, ut filiusfam. uiaticum in neceſſarios uſus ſibi datum mu- tueti:meritò ergo nullum transfertur domi- l in cauſæ. ij e min. ſala abcälbinonuendicat Emaniner untquatuo tinmemfuiſſe danti midü rium. manda, N ransferretur h Bar.Iſimai Loot egointellexer tu.. extra⸗mſedprobabilibus neus. de aaul leyralumeret nan 1 d. n“ Doct.in rubritelorem nium, Contrà Petrut.& Dec. quia lex actio- extra de uus rumf nem utilem, non diſtincto, pecunia extet, an i I. infin. dmel do, quandos alorem ræ ⸗, li ne, dari ait", ut ſpeciale hoc caſu ſit, uideat᷑ c; indici. libꝛon mtclcllle filiusfam. propter patris abſentiam etiam do k minium trãſtuliſſe. Sed ego tot ſpecialia mul tiplicari non temerè crediderim: cùm nihil I ſed& lulis d nus.§. quoda Moedanim „L Lrgum.lſtin cui. de ſolut. ekld obſtet, ea actione, quæ alioquin patri compe ²¹ taiſ g uit utr teret, filium utiliter experiri poſſe. Nam nec ur aaaa lin rqwepra ratio ulla ſubeſt, ut diuerſæ ſpeciei alia exci- 4. ̃cgientzinele Lenler maſtlagiu ienng neaſp * 5 95, 1 Diſſenſus in cauſa contractus, tranglationem dominij im⸗ n 3 caebs ddharpienan u pedit. promſ.Ü nül w utco 2Quaæ ſit huius doctrinæ ratio. üimdadf trac 3 Error tradentis, dominij translationem uitiat. Näühui de eratur 4 Caſus, in quibus regula huius legis non habet locum.& mnbo b teres intell num. 8.9. 12. ◻ 13. 3 ummmi le mnulla s Clauſula, omni meliori modo, quandoq; præſumitur. woualeret ſuj 6 Nntellectus adl. cum in corpus. ff. de ac. re. do.& num 10. an anadlaioni,„ 7 Præſumptio fortioreſt quæ ex facto, qudm quæ ex uerbis d leek d 88 oritux. üngtid Muär u Semper ea interpretatio facienda eſt, ut actus ex neceſſa⸗ müium Vnd. ria potius cauſa, quæ præceſſeritzcelebratus uideatur- maltnidn ſenöm fesni nnnedm. dienzalen lolegia, Alis 8 Acquie 698 1 EGO.) Diſſenſus in cauſa cõtractus translationem dominij impedit: quod tri us exemplis hic oſtenditur: quorum duo- buspoſtremis, is qui accepit, animo reſtituẽ- di accepit:in primo uerò, qui dedit, non eo a- In tit. ſi cert. pet. cõment. 699 tate quadam reſtituturũ ſe tanquam mutuũ dixerit. Procedet igitur legis noſtrę primum hoc exemplum, cùm omnino conſtat, obdu- ratam eſſe accipientis opinionem, utaliter ex mutuo non habeat:quod arbitror& Petr. nimo dedit, ut am- plius ſibi reſtituere tur. Vnde re con- ſumpta, cõciliatur ſecundum eius uo lũtatem cõtractus. VLPIANVS LIB. VII. diſputationum. LEXXVIII. Iego pecuniã tibi ceptione uti poterit: quia ſecundum uo/ i0 luntatem dantis nu- mi ſunt conſumpti. Nam& ſi ego quaſi deponens tibi dede-/ ro, tu quaſi mutuum accipias, nec depoſi- tum, nec mutuũ eſt. Idem eſt,&ſi tu qua/ ſi mutuam pecuniã *0 dederis, ego quaſi cõ modatam oſtentan/ tandi gratia accepi. Sed in utroque caſu conſumptis numis, Beſut, ſenſit,& de- fendi iure noſtro poteſt. Concorda- biturqʒ facilimè Iu- liano Vlpianus, cũ ille in caſu dubio, noſter in claro lo- quatur: tametſi in diuerſam ſententiã frequẽtiusitum ſit. Sequens eſt caſus, t cùm utraq; cauſa eundem finem irre uocabilis trãslatio- nis inducit:ut ſi Sti chum tibi tanq́; ex teſtamento tibi de- bitum dem, tu tan- quam ex ſtipulatu, recipis: utroq; em 2 1Sed denamn 44 quaſi donaturus ratio, ut diſſenſus in cauſa translatio-/ dedero, t Arrzt e nem dominij impe tuum accipias: ulia- diat Et conſtat, nu nus ſcribit donatio- da ex traditione do nem nõ eſſe. Sed an dpei minium transferri mutua ſit, uidendũ aal. nun nuda. non poſſeꝰ. Attra- eſt. Et puto nec mu- m m keacj.rerdo. ditio dicitur nuda, tuaeſſe 8 cuius nulla eſt cau- iuaiseHal⸗ ane)Cemen ſa. Ea autẽ eſt nul. mos accipientis non 4uj formulg„ la, in qua partes n6 fieri, cum alia opinio Priuatatractdene conſenſerint: cm ne acceperit. Quare xfierunt, mnde ut contractus perſi ſi eos conſumpfſerit, Ordint rcadt Sae kin omnibus. ciatur, oporteat in jicet condictione te- n. e acti. idem placitum con 7. 1—— lg. currere partiũ con neatur, tamẽ doli ex mn. ij.. ſubti⸗ mar arius de condic. repbcauſ. l.j. de r Hh Proconſ. eeubi Dd. OQuodAnnacm, 4 de cond. in dcradamck, ß. ubiDock. ucndum.] dcd qulif ſtis cui. de le a.ij. ubi Bar. crb. non ua⸗ n pec dt.de uulg. „boccalt u 4 mar ca pater. 6 fi nrus matrẽ. de ScdceowtHpeun,, lile. Scdcha sg.. ecer Srrijcetxſam. ili l. quoties. ele: reb. dub. 1 Ar pce An corpus. acq. rer. do. A 6 2 8, à A hic&Bar. de off. pro 4* A nCæſ. —* u 7 — Peaulus re- Dradr ödit. 87“ 27 dit. rem ra 9 440 m hab. 4 n ee3 id quod no 4ð“ lum. de reg. asa ris. — gA, 0. ¹ 3 ſenſum b.f Huicno ſtræ regulæ uicina eſt& alia, quòd Error tra- dentis dominij trans lationẽ uitiat. Vt enim dominiũ transferatur, oportet cauſam tranſ- lationis uel uerã eſſe, uel ab utraq; parte pro uera habitam. t Non tamen perpetua eſt no ſtræ hæc legis propoſitio, ſed aliquibus caſi- bus locũ ſibi non uendicate: hi, quod ad hanc legem attinet, ſunt quatuor. Primus eſt, cùm conſtaret eam fuiſſe dantis mentem, ut omni no dominiũ transferretur: ut Alex. hic cen- ſuitt. Quod ego intellexerim, etiam ſi non ex preſsim, ſed probabilibus cõiecturis id eum uoluiſſe præſumeret᷑. nam& clauſula, Om- ni meliore modo, quandoq; propter quorun dam actuum fauorem præſumitur?. Qua ra- tione ſi iuratus tradidiſſet, ſatis præſumere- mus, uoluiſſe eum qui iurauerit, omni melio re modo actum ſuſtineri, quoniã ea iuramen ti uis eſt.Idem opinor etiam dicendum, cùm recipiẽs eo animo fuit, ut uellet quoquo mo- do actũ ſuſtineri: quæ præſumptio in dubio uidetur capiendai in ea ſpecie, cùm alter do- nat, alter tanquam mutuum accipit: ueriſimi le enim eſt, accipientem potius de ſua opinio ne remiſſurum, ut contractus teneat,& ideo dominium transferaturrtfſicq́; Iuliani reſpon ſum Kaliqui ueteres intellexerunti, quod& ego probo. Ibi enim nulla in traditione, quò minus omnino ualeret, ſuberat ambiguitas, ſed in ſola translationis cauſa. t Nam& for- tior eſt quæ ex facto, quàm quæ ex uerbis o- ritur præſumption. Vnde qui accipit, cùm ſciat dominium in ſe nõ niſiex dantis uolun tate transferri poſſev, ſatis uidetur, rem acci- piendo, dantis legi acquieuiſſe: licethumani caſu irreuocabili- ter tuus fitStichus. Idem ſi centum do natiõis cauſa dem, 30 tu tanquam creditam pecuniam recipias, id eſt, iure ſolutionis eius pecuniæ, quam antea mihi credidiſſeso: utroque enim caſu pecu- nia irreuocabiliter fit tua, ut Oldradus, Are- tinus, Iaſon, Deci. interpretant᷑. Quæ ſenten tia in ſeuera eſt, niſi quòd Iuliani uerba uio- lat, dum creditam interpretatur, id eſt, debi- tam.Et hinc conſequens eſt, in ſecũdo textus noſtri exemplo, cùm ego animo pecuniã de- ponendi trado, tu animo mutuam haben di 4A0 accipis, neceſſariò intelligendum eſſe, cùm depoſitũ numeratione pecuniæ factum non eſt:quia alioquin transferretur dominium v. Etideo utraq; cauſa ad eundem effectum ten deret. Vnde ex hac diſtinctione non uitiare- tur contractus.I Tertius eſt caſus, cùm debi- tum uerè præcedebat, dein ſubſequitur tradi tio. Si enim alter ex una cauſa moueatur, al- ter ex præcedentis debiti liberatione, diſſen- ſus talis non uitiat, ſed dominiũ transfertur, so idq; liberationis fauore. tEt hoc modo Iulia- ni reſponſum accipi crebrius traditum eſt. Vnde conſequens eſt, ſi tibi decem donatio- nis cauſa promiſerim, deinde eam ſummam numerem,& in traditione proteſter ex cau- ſa mutui dare, tu uerò ſimpliciter accipiasani mo ex præcedẽte donationis obligatione po tius recipiendi, transferri dominium,& pro- teſtationem meam non obeſſe, cui tu expreſ ſe nõ conſenſeris Semper enim ea fieri de- 6e bet interpretatio, ut actus ex neceſſaria po- tius cauſa, quæ præceſſerit, celebratus uidea- tur:cùm in neceſsitatib. nemo liberalis exi- ſtat t Quartus eſt caſus, cùm numi ipſi con- ſumpti ſunt: ſaltẽ enim exceptionis ope con Mmm 2 cõdictioni ſine doli exceptiõe locus erit. 0 d. l.cum in cor pus. in fin. p l. in naue. loc. q a.l. cum in cor pus. 10 r d.l. fin.§. item ſi prædixerit. naut. cau. ſtab. Bart. l. ſi cum dos.in fin. rer. amotar. et§. morte. col. 6. de op.no.nun. 11 sI. inter eos.§. j. ubi Bar. de fi⸗ 12 deiuſſ. t l. rem legata. de adim.leg. D. And. Acciati Mnee 7⁰⁴⁰⁴. 11 3 Elael 7 0t Günneuun⸗ 3 D ſbso t, firmatur ſecundum dantis intentionem con⸗ 23 Conſumptione pecuniæ, mutui uel ſolutionis cauſa à pupil limscu Im tractus. Cuius rei illa eſt ratio, quia ſi animo lo numeratæ, confirmatur mutuum uel ſolutio. ſol S zgolan ſce donandi tibitradam, tu animo mutuãdi acci- 24 Tria adducuntur argumenta in cantrarium, eademqᷓ diſ yna⸗ uxonuile pias, cùm ſciss contractum nõ ualere, ſi rem ſoluuntur.& num.26.149. g aaofi, b conſumas, uideris uoluntati meæ acquieuiſ- 25 Numeratio pecuniæ ad bonorum adminiſtrationem perti 1 iſcoer pie ſe:ſatisc in contra- nei, quom bubilus arlt, Cuis bt.] ctibus eſt, ſi utriuſ- IVLIANVS LIB. X. tis cauſa donat, nu- vffuß dant niu, ano, qutu que uolũtas etiam 1EX xix. merat quidem pecu ſasſe l oblexi.5 tht uga r. ſt fact 3 pupillus. ff. de auto- Acbolbsco ret: a l ſiſtibuler. 6 arltate Ai airem On omnis nu- nam: ſecl not altten ate cte C 29, 9 ummct 1 dens ..g. U..—... ,—.,„; fin de uerob- nonconſumpſeris, meratio eu, qui obligat SeePare de⸗ 2 ien doh anddin wumai ligat. in diſſenſu primo accipit, obligat: ſed duam ſi exi at ca⸗ in rei e domian. bree e jum uerd perſeueraſſe uide- quoties idipſum agi ſus, in quem obliga- 30 i mulier equum abſg— cKlin ſel 5. na ioſund tur, ut confeſtim ob tio collata fuit:uelu/ Suu werenft 8 famuum en qui, i acquiſitum, poſ- 1, 4 7 a ſtatutu uendidit Al. 1 b fi in fi. de le⸗ ſi dmtwar ſen ligetur. Nam& is“, t1 ſidonator Sil. inq; apud emptorem ui onin brmn n 3 luiſſet:aut is qui acci dar, eis ui excor tiam,& rem repete qui pecuniam mor-: Warlh Si ſit urh— 2 c l. qui Romæ.; I& nu.32„lcatorUl S. a dnr eb 20— Tilsdhereniuer. 31 Regula, Quod in alicuius fauorẽ introductum eſt:&quo- citkeena Bart, de uerb. 20 aun Acccptalti:ec aeceptatio poſt Po modo accipienda. güm ego 4 lurimari oblig. nitertiam meain factaote iuuaret, cùm resam ²0 3, Ad quem pertineat conſumptæ pecuniæ probatio, pupil- tir emihpiu 3 d àl ſi pater. Äe Plius non ſit integrac: quia utriuſque uolun- lum, uel eum cui numerata cſt. mydecucus calu manumiſ uin. tas non conuenit 4 Vnde exiſtimauerim, ſi zairuricenimaf 1. ſi ego.§. ſi Pecunia extet,& antequam ego repetam, tu N ON OMNIS.) Numeratio ſecundũ 3 an, Clod' intell res. de iu. do. proteſteris ex cauſa donationis uelle te rem contrahentium mentem regitur: nec mlifdedquidſidi e arg.l ſitibide habere, perinde confirmari contractum, atq; inde obligatio prius naſcitur, quàm actum à uuümoris eusch ha derim.de don. ſi cõſumpſiſſese: ſicq; Accurſij, Bartoliq; cre- partibus ſit:quod duobus exemplis hic pro- mnditeri donation 13 brius receptam ſententiam defendi. ſ Sed po- batur. Quandoq; tamen extra id quod agi- 2 3 vcteuocaripoſſe ne: Procurator creditoris mei reuocatus, ſci- tur, oritur obligatio: quod in quaſi contra-. i lei Ego qu ens àme centum recepit animo me decipien ctiibus regulare eſtSed& quandoque qua- 3 nng eremur.ke flcuius de 723. di, cùm tamen non deciperet, quia& ipſe re- 30 dam ex æquitate actio utilis conceditur“:! lſiis gui hmweadbere düh iur. Bart. di. uocationis cõſcius erã: nunquid ſiab eo repe quod Baldus propter ſecundariam(ut ipſe cõmod. am fo litij gun ppenſatorẽ. de tam, excipere poterit? Et Paulus Caſtrenſis loquitur) partium intentionem eſſe cenſuit. n ſ aſaui 1 8— ſolut. exiſtimat, legis noſtræ argumento poſſe: tan Decius uerò eo in caſu negat, ſed omnè uim eda. unulasletalelio g Bald. l filſus. quam ſcienter ſoluendo, uideatur donaſſeſ. æquitati legis tribuit. Verùm negari nõ po- 4 üdgumſolentconſi uerſic. quario Contrà Baldus& Angelus s. Cùm enim pro teſt, ex ſecundaria quoq; intentione, præter ijilerbere eo caſua quæro. C. de curator animum furti faciendi habuerit: pro- id quod principaliter actum eſt, cõtractus ſu„ Do 1,5 wrdie Tiio queſitũ furt. pter delictũ ſuum, hac exceptione indignus ſtineri. Cuius rei exempla ex ea regula acci- puuaaen rmi lio blenli,e h l fiue hæredi- eſtu:limitandaq; erit hoc caſu legis noſtræ re- pi poſſunt, qua traditũ eſt, ſi id quodut agi- oy oblg. unselet mortuo ant taria de neap. gula:quod& Alexander ſenſit,& nos proba mus non ualet, ſaltem ualere ut poſſumus“. o ltalepacim ii,elanuilſe obli geſt. i Bart. l. j. col. 1. de don. k l. uiro atq; u- xore. ſol. mat. mus. Non enim habuit hic animum donatio nis nomine accipiendi, ergo donationis præ textu defendi nõ debet eiusq; exceptio hoc caſu, doli replicatione, ne ex damno lucrum Item ex alia, qua dicitur, pro expreſſo haberi id q́d ueriſimiter partes, ſi de eo cogitaſſent, erant conſtituturæItemq; pluribus in alijs caſibus, quos libro de uerborum ſignificatio ne tertio recenſuimus. Sed& ſiid quod actũ ubi Bart. faciat, tolletur t. 3 actu niam. Seod iadirrer eclercdis —. 1 eſt non ualet, ſaltem ex numeratione oriri a⸗ ꝗ lſtita fupulazaneruinos 1 1 Numerationem ſecundum contrahentiũ mentem regi,necprius ctionem conſtat: tametſi alias ea non fuerit tusfiero de uluwch botius don . daateie mn, Pahienen nes ah 4. Partium intentio, ut numeracio ipſa actio- nuuat. dannun— 7 Donationem cebis mortis reuocari M eriea cmgiiar. ie.etetet a,t Sed& in ijs, quæ à libera no- 6 rerer 1 den Tede She en poſſe, 5 ſtra uoluntate non pendent, regulæ huius le rällue petiamſti 5 Si donans dicat ſe donare Titio cauſa mortis, eiusq́; hæredibus, 50 S18 locus 1101 eſt: ut ſi ſeruus domino acquta- dehr uDen ſecun an ſit mortis cauſa donatio. rere nolit“: uelprocurator aliquid machine- r L⁸ Gι mmiai dushice 10 Cum notarius Titio, eiueq; hærcdibusſüpulatusſit,& Titiu, tur:: Uel monachus id agat, uel aduerſus or- huie duld enalor, nar priuſquam ratum habeat, moriatur, euaneſeit ſtpulatio. dinis ſuilegem aliquid ſeparatim habeat::& l. Gui 6 dona di dporecötrauen 1 Cum donantem mortis cauſa pœnituit, reuocatur donatio. ſi qua ſimilia. Dat enim lex actionem, nõ ex a 4 haid lmte Aecutiu 12 Ampliationes ad præmiſſam doctrinam.& num. 3.14. eo quod actum eſt, ſed quod agi debuit. Ad-! Saahe ſan 32* acdus na 25 Donatio mortis cauſa ex capitalibus inimicitijs reuocat ur. de quòd quando que propter prohibitiuæ le⸗ den na auläle enluir tui de wenreeereree erweneneeen ee eeeeeenehede enta wüinnrdel du⸗ Srnne e Plio Lariſcomſa terpartes initum non attendimus: ſed a m trrnncrenu, 19 Quid iuris obtineat, cum id quod fieri debuit, tractum habet, merationem Pofins. Jux ſtip lalidne P luen 4 leyue d lhu idter uin an ante diem agipoßit. 6o fidem impleuerit“. Et hæc quidem de obliga n rus dörepöſun 20 Quid cum pœna adiecta eſt contractui. tione. N am retentione cõcedi conſtat, etiam xllin due d llen ADes 8 21 L. cum ſtipulatus ſem mihi. ff. de uerb. oblig. non bene pondera ſi neminem obligare uoluit“: quod Alexan⸗ cio.u- n diui an dec— tad Doctribus.(cſtagitur. der tradidit. funaeincha ieka cbiſ 22 Quid dicenqum cum pœna non eſt adiecta, ſed in id quod inter- a INam& is.) Hic ergo probatur, dona 7 düielne dridon- . tionem aͤeraudn pot d leci al Semtus.§.ü. gl. liij. de do- na. caui. mort. ſhiaaen ipſe. de donat. 1aden iamner f. de adi. lega. cinſuu de An 4* dond. 1 K is ſeruus. de dona, inter uirum. e Pecius hic fLficde poſt humis hered. inſt l Marcel. fi ubiRaph. dee donat. cau. teae,n mort. g l.uideamus. j. . itẽ ſt indebi⸗ ed tum. de uſur. X r,* d 8 114) N neraade PL.fiuir uxori. 5. uxor uiro. ac dona. inter amia wirum. 9 n 1 4. l. Senat.§.j. ak Alex. coſt. 4. in prin. Soci. . in. aor ALfrubiBal-c. drer* aal lib. proc. annl nec adiecit. — — pro ſoc. al. eũ qui ita. 9. in j. l. füpulatio d iſta.g. ſigs ita. ubi Bar. in 10 „ f. de uer. obl. .. ſi pactu. de prob. o Paul. coſ.195. r uiſts. 4. colii. unz. an d. S.j. ficit gd' uu, not. Bal. cõſil. 391. 3. Pulgoſ. conſ. 17. teſta⸗ tor. cl.fi. 11 F Bal. ljj. C. de Damm iure dot. 12 curildern Aret. c5ſ. 74. d retcst r d.. d. I. qui ar mortis cauſa. der in fin. eod tit. unnum, pecu. Corne. conſil. 1.2 126. in:. u Arg. gloſ. lſt al 6,„7 aliena. uer. ac⸗ eptT et cepit. de dona. actum t us cau.mort. 1 amendm. gx Cle.j. de præ- ngu de ben. Fel.c.licet e Feo e qusena 3, deoff ord. I con. Bal.J. cum gs. 700 140 1—7 44*90 in fi. de cõdic. obcau. 70⁰² tionẽ cauſa mortis reuocari poſſe: quod duo bus caſibus oſtenditur. Addunt interpretes & tertiũ. Primus caſus eſt, cùm donatio cau- ſa mortis ab ægrotante ſimpliciter facta eſt, nam tunc ſola conualeſcentia reuocatur“: & ceſſante cauſa, etiam diſpoſitioex piebat, prior deceſ- tinguiturb. Cuius ſit. Et cum pecunia⸗ rei illa eſt ratio, quòdhuius contra datur, ut aliquid fie/ us natura eſt, ut ret: quandiu in pen- qui donat, prius ipꝑ denti eſt, an id futu- ſe habere uelit, q́; donatarium: ipſum uerò donatariũ, potius quàm hæredem ‧:& ita ſe habet cõmunis ſen tentiad. Sunt tamen qui, ſi ab infirmo dona- tio facta ſit, non infirmitatis, ſed mortis cau- ſa adiecta, cenſeant ex conualeſcentia non re uocarie:idq; legatorum exemplof. Quam ſen tentiam ego probare nõ poſſum: legis enim 8 noſtræ, itemq; plurimarũ aliarum uerba ſtãt contra8. Secũdus caſus eſt, cùm donatarius præmoriatur: hic enim apparet reuocari do- nationem. Quod’" intelligendum, niſi aliud actum ſit Sed quid ſi dictum ſit, donari Ti- tio cauſa mortis, eiusq; hæredibus: Et traditũ eſt, non uideri donationẽ cauſa mortis eſſe, ideoqʒ nec reuocari poſſe: quod Iaſon& De cius cenſuerũt x. Ego, quum uerba clara ſint, nõ puto ab eis temerè recedendũ. Nec enim uidetur mentio hæredũ hic fieri, niſi contem platione ipſius Titijt, quum alioquin erga hę redes nulla eſſet affectiom. Poteſt igitur ea ad iectio, quam ſolent conſuetudine quadã no- tarij adſcribere, eo caſu accipi, quo iam ius ir reuocabile Titio quęſitũ fuerit Vnde cùm notarius Titio abſenti, eiusq́; hæredibus ſti- pulatus eſſet, mortuo antequam ratum habe ret Titio, euanuiſſe obligationẽ reſponſum extat°:quia hęredibus non uidetur ſtipulatũ 40 niſi ex Titij perſona,& quatenus iam ille ac- quiſiſſety. Quòd ſi uerba dubia eſſent, an do- natio cauſa mortis contracta fuiſſet, tunc ſa- tis arbitrarer, ex hæredis mẽtione conijci poſ ſe, inter uiuos potius donatum uideri 4. T'er- tius caſus eſt, cùm donantem pœnituit: po- teſt enim mutare ſententiam,&donationem reuocare:.Idqʒ etiam ſiiuſiurandum acceſſe rit:& illud enim ſecundum actus naturam regitur?, ut Decius hic exiſtimauit:, Idemq;ſi promiſerit donator, rata firmaq́; ea habere, nec ullo tẽpore cõtrauenire“. Videtur enim clauſulam hanc executiuam eſſe, quæ præce dentem contractus naturam non mutat: ar que ita Bald.cenſuity, quẽ non pauci ſequun tur. Si uerò in principali diſpoſitione actum fuiſſet ne reuocaretur, ſecus eſſet: quia natu- ram donationis inter uiuos adſumeret⸗. quo 3 caſu Iaſonis reſpõſum defendi poteſt. tIdem in tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 50 cenſuit Iaſon& Decius, etiam ſi donans mu 6o tata uoluntate deceſsiſſet, nullo hærede reli- cto, adhuc reuocari donatio per fiſcum, qui nouiſsimè uocatur, poterit*. Quòd ſi fiſcus quoqʒ ipſe repudiet, ſecus eſt, tutusq́; erit iu- 7⁰⁴³ re poſſeſsionis donatarius:quia ius ex perſo- na actoris metimurb, non autem iure dona- tionis, quod Ang. exiſtimauit“: quia per pœ nitentiã ſtatim reuocata eſt, nihilq; ad actum, qui iure perfectus eſt, facit ꝙhæres nullus exiſtat d. Sed quid rum ſit, ceſſabit ob/ ſi expreſſe uolun- ligatio. Cũ uerò cer⸗ tas tafitatane Pro- . Onatur, fſed taci tum eſſe cœperit, fu- Ponatur, 5 aid ſle obli te, ut quia donans turu ici non elic,obli rem illamultrd alie gabitur qui accepit, nauerit? Et rece- ptum eſt, idem eſſe ac ſi expreſsim pœnituiſſete:& ideo cenſeri reuocatam donationem, ſicut& legatum. Aequiparat enim Paulus quodad reuocatio nem attinet, hoſce caſust. Contrà aliqui, quia uerbum reuocatę, in reſponſo Pauli, id eſt, re dactæ ſignificat: faciliusq́; uidetur adimilega tum quod ex unius uoluntate pendet, quàm donatio, quæ duorum conſenſu perficitur'. Sed cùm arbitraria donandi ſit reuocatio, ni- hil me hæc ratio mouet, cõmunemq; ſenten- tiam ſequor.f Vnde& ex capitalibus inimici tijs reuocari donationem hanc non dubitoi, quod Iaſon.tradidit:quamuis in ea, quęinter uiuos celebratur, cùm ſui natura perpetua ſit, aliter diſtingui ſoleat b. a ¶Etcùm pecunia.) Alterum exemplum, quo oſtẽditur, ex numeratione agi priusnon poſſe, quàm ſit à partibus conuentum: quia obligatio ceſſat, id eſt, interim in pendẽti eſt: tid enim uerbum non ad perpetuam ſubla- tionem, ſed ad temporariam referturl. †Lo- quitur autem Iureconſultus non de obliga- tione faciendi, puta Stichi manumittẽdi, d rei datæ repetendæ, cuius dies ex mente par tium non cedit, niſi poſtquàm factum am- plius præſtari non poteſt: antè enim non in- cipit deberin. Sed contrà, cùm hic cõtractus ſit, do ut facias, uidetur conceſſam eſſe pœni tentiam,& ideo quandocunq; re integra re- peti poſſen: quod interpretes omnes admit- tunt, uerumq́; iure noſtro eſt, ſed legis uer- bis non cõuenit.t᷑ Vnde malim ego lIurecon-/ ſulti uerba ſecundum naturam tituli intelli- gere, quando non nuda pactione, ſed ſolen- ni ſtipulatione initus eſt contractus o, promiſ ſaq; reſtitutio, ſi ita factum non ſit. Vnde tali caſu, repetitio certi condictione fiat. fSed quid dicemus, cùm id, quod fieri debuit, tra- ctum habet:ut in Accurſij quæſtione, quum do centum aureos, ut inſulam mihi ante Ca- Iendas Iunias facias:an agã ſtatim, cùm con- ſtiterit adeò proximam eſſe Calendarũ diem, ut amplius facere nõ poſsis, an uerò lapſum diei omnino expectabo? Et hic uidetur pro- bari, ante diem agi non poſſe: quoniã actum inter contrahẽtes cenſetur. Qua in re duplex eſt hæſitatio. Prima, quid cùm pœna adiecta eſt.Secũda, quid cùm non eſt adiecta, ſed in id quod intereſt agitur. tIn prima quæſtio- ne concludunt Doctores, ſi conuentio diſ- poſitiuè concepta ſit, eiq; pœnalis ſtipulatio Mmm 3 ⁊l. ubi ita. de do nat. cau. mort. a Gl. l. ex facto. 9.· fi. ad. Treb. 14 b l. fin. C. de rei uendic. c. olim. de reſcript. c Arg. l. j. qui ſt ne manumiſ. d d. l. j. Corn. cõ ſil. 68. colum. 5. 113. e Dynus& Do- ctores l.ʒ.de le gat. j. f l. fidei commiſ ſa.. ſtrem. de legat. iij. g l. Marcellus. in fi. de donat. cauſ. mort. ubi Roma. 15 h Gl. l. càm pa- ter.§. Meuii. de lega.ij. i l. ij. in fin. de adi. lega. kl. fi. C.de reuo. dona. 16 17 I I. qui res.§. fi. de ſolutio. m l. cedere. de uerb. ſign. n l. iij. in princi. õ.j. de con⸗ dict. ob cauſ. 18 o Bar. J. jj. in fi. de condict. ob cauſ. 19 20 al. ſi deceſſerit. ubi Ang. Ful. Alex. qui ſatiſ da. cog. b l.lecta. j. eod. e l. cum ſtipula ius ſim mihi à Proculo.de uer bor. oblig. a I.in illa. de uer bor. oblig. l. ſi eu. O.j. ſi quis caut. 21 e Arg. l.rem le⸗ gatam.de adi. legat. f Arg. l. ſifide- 8 iuſſor.§. j. qui ſatiſd. cog. g I. hoc iure. de uerb. oblig. 22 h I. ſtLita ſtpula⸗ tus eſſem abs te. de uer. obli. i l. inſula intra bienniu. de uer bor. oblig. c. cõ miſſa. in prin. de elect.in 6. k Bar. d. l.ci ſti⸗ pulatus. q.2. I I ſtipulationes non diuid.§.j. de uerb. oblig. m d. l. ſtipulatio nes. 9. j. uerſic. planè. ubi di- xi. l.cõtinuus. §. itẽ qui. eod. tit. n l. iij.l. fin. C. ſi macip. ita fue. 704 adiecta, pænam non, niſi lapſa die, commit- ti*: non enim debitor antè eſt in mora, unde nec pœna committi debuit b. Quod ſi diſpoſi tio nulla præceſſerit, ut ſiinſulam ante Calen das non feceris, promittis centum: tunc pœ- nam quidem mero. Veluti ſi Titio de- iure, cùm fieri inſu lam intra diem nõ cem dedero, ut Sti- thite tbeschgeee⸗ chum intra calendas ante diẽ agenti ob- manumittat: afeca ſtare exceptiõem: lendas nullam actio- idq; ex Proculire- nem habeo: poſt ca- ſpõſov. Verùmego lendas ita demum a/ hoc quoq; caſu idẽ gere potero, ſi manu quod in ſuperiore iſ faertt ſentio: ceadé enim milius non iuertt.. eſt ratio. Nec uidẽ Si pupilluse ſine tu tur ueteres autores hoc modo diſtinxiſſes Nec Proculi reſpon- ſum noſtrates adiuuat:quia de hoc propoſita nulla quęſtio Proculo fuit. Et cùm in Epiſto læ reſponſione pœnam iam eſſe cõmiſſam di citur, lapſa die Calendarum Iuniarum loqui tur Proculus: alioquin ſignificantius uerbo Fuiſſe, uti debuit: differẽtiaq́; ibi adducta, an intra illam diem opus effici poſſet, hac ratio- ne innititur:quia ſi non poterat effici, ſtipula tor, qui diem prorogarat, uidetur neceſſariò id feciſſe, ut omnino opus perficeretur. Vn- de in tali neceſsitate nõò capitur præſumptio, uoluiſſe eum ius ſuũ(ipſis Calendis Iunijs, quod ad pœnam attinet, quærendum)remit- teres. Quòd ſi opus effici poterat, quia proro gatio merè uoluntaria eſt, alia fit interpreta- tiof. Sola igitur uera huius concluſionis erit limitatio, cùm conditio non in promiſſoris, ſed in tertij alicuius facto cõſiſtit. Tunc enim confeſtim agitur, cùm exploratum eſt, condi tioni locum eſſe amplius non poſſes. tIn ſe- cunda quæſtione idem concluſum commu- niter extat, ut ante diem, nec ad id quod in- tereſt agi poſsitt. Cùm enim obligatio hæcà lege inducatur, conſtat ante diem nec actio- nem oririi. quod adeò uerum eſt, ut etiam ſi cõuentũ inter partes expreſſe ſit, id quod in- tereſt, ſi aduerſus ea pactum erit præſtari, ad huc dies expectanda ſit. Vnde in illa ſtipula tione, ſi ante Calendas opus perfectum non erit, tunc quanti id opus erit, tantam pecuniã dari, traditum eſt, poſt diem ſolùm agi poſ- ſel: quod uerũ eſt.Ego tamen illis uerbis pro miſſam interpretor operis, quod ad eam diẽ adhuc factum non eſſet, æſtimationem. Vn- de neceſſariò expectanda fuit dies, qua uide- ri poſſet, quatenus reliqui ſupereſſet: idq́; æ- ſtimari. Sanè ſi ſtipulatoris particulariter in- terſit cœptum non eſſe,& ideo in tempore perfici opus nõ poſſe:omnes fatentur, huius D. And. Alciati 10 20 30 4⁰ 50 particularis utilitatis nomine cõfeſtim actio- 60 nem darin. Sed quid ego ſentiã, alibi docui. a ¶ Manumiſſus non fuerit.) Atqui nihil intereſſe ſtipulatoris uidetur, cùm lex eum li berum faciat“. Sed diſtinguendũ eſt, an quis 705 hanc legem proprio ſeruoimponat: ut quia ſeruum meum tibi dedi, ut eum intra certum diem manumitteres. Et uerum eſt, lapſa die eum beneficio legis libertatem cõſequi. an uerò de ſeruo alieno hoc actũ eſt, ut ſitibi de- cem dedero, ut tuũ toris autoritate cre, ſeruum manumit- diderit, aut ſoluendi tas: iiß ſi nõ ma- cauſa dederit, cõſum numiſetis; nô tamẽ ta pecuniacõdictio lrliher eniſi ſlape P 5 b 1nb cunia loco precij ratur, non alia ratio- ptus àme ſit ſeruo? b C Si pupillus.) tSi pecunia mutui uel ſolutionis cau- ſa à pupillo nume- rata conſumpta ſit, cõfirmatur mutuũ uel ſolutioc S ed huic cõcluſioni tria obſtant argumenta. Primũ eſt, quia ſolutio ad libera tionem pupilli reſpicit, unde etiam ſine tuto- ris autoritate meliorẽ ſuam conditionẽ is fa- cere debuita: qua ratione abſqʒ illo fictam li- berationẽ, quæ acceptilatione inducitur, cõ- ſequi poteſtr. Cur nõ igitur idem, ſi uera nu- meratio interueneritꝰ? Sed reſpõſum cõmu- niter extat, tnumerationẽ pecuniæ ad bono- rum adminiſtrationẽ pertinere, quam pupil- lus ipſe nõ habett, cùm omnino, etiam ſi non liberetur, ſuccurſum ſibi aduerſus tutorẽ ſit: qui rationẽ reddet, cur melius exiſtimauerit pecuniã retinere, quàm eius ſolutione pupil lum liberare. Alterũ quod obſtat eſt, quia ſi pecunia mala fide conſumpta ſit, nõ uidetur condici poſſe, ut hic dicitur, ſed potius ad ex hibendũ agiu. Verũ reſpõdet Decius utrũqʒ remediũ cõpetere:quod falſum eſt. Alij cre brius dicunt, reſponſumid intelligi, cùm bo- na fide pecunia cõſumpta eſt. Nam licetcon trahens cũ pupillo regulariter malæ fideicen ſeaturꝰ, tamen quandoq; ſecus eſt: ut quia pu pillus ex aſpectu adoleſcẽti ſimilis uideret᷑⸗, Sed hæc reſponſio textui noſtro nõ ſat qua- drat, reſtrictionẽ, diuinationemq; magnam 8 ne, quàm quòd fa- cto eius intelligitur ad eum, qui accepit, perueniſſe&c. prę ſe fert.Ego hac in materia malam fidem 2 in ipſa numeratione adhibitam perpendi nõ putauerim, ſed ſolũ eam, quæ in conſumptio ne interuenerit. Vnde ſi is qui pecuniã acce- pit, ideo cõſumpſerit, quia uereret᷑ nepupil- lus eam uendicaret, tũc ad exhibendumage- tur, aliàs condicetur. At quando conſtat in rem ſuam eum qui accepit uertiſſe pecuniã: ueriſimilius eſt, utilitatis ſuæ cõtemplatione potius conſumpſiſſe, quàm ut uendicationẽ pupilli eluderet. Et ideo tali caſu confirmabi tur mutuũ. Qua ratione Iulianus in pecunia furioſo numerata ſemper pręſupponit, in de bitoris rem uerſam fuiſſe*. Vnde& in caſu noſtro idem præſupponit, quod ex exemplo apparet:itemqʒ ex ratione, dum inquit, ideo obligari, quia apparet ad eumqui accepitper ueniſſe.Id enim uerbũ, perueniſſe, ad effectũ utilitatemq; refertur. Tertiũ ugnmenrum elt, pel I. lehn 4 liisjaes, aber letio ob ca, Nlopte 1bi cr lnn wul⸗ bir Bar.Lnal dneco ralis. at ai il 2 tutyeu bllii. C. ſima zuſt . cip. ita fuer. i ginch 4 aui lele e a ala gecul 4 9 alh ſi 4 urcigiinl cr dolo⸗ 8 Siue Gülran, ll chbrio h⸗ Hötcione Auſti. eaugnſyrio⸗ r— eaua ut e⸗ duadſefa vübellecon quodſ fral ele 8 in fn deſal'n iam aiielactã nõ 25 durzmodode 24 niam cr tionem nõ eam daretur do pen tl uſurande umneſtpupilli qyr guod. Suntziaäccurſj,ueterum lus de imeitmeginterpretor. Albe aeKllaliter 26 exponũt, niiiſettpupilli nõperir tulfnworereſeruatũ eſt d ul. obliggi. muindudũeſt in der pupillus.de tor. tut. x§. nunc adi (undone cümuliere Rugmriaduerſus legis mů nadi Inſtignelendiliſetisczequn bus alie. no llbelſetnperillen cet.roga mnbteſpöditne tran, in fi. cod. u aloteaſtatuto impe „ L Luid uoiann dedhancreſpon bet. de conth it hen. empt. „ atmim d emptobat: quia ſicut mnh iſe fruct Xij. 5. ſigu aeterculo quoq; ſul pupilo.er ntucalunt, damnũ empto. 1 Ae, dod 0 a ſca frrioſe Acotinuati. 8 Rri dintt enonidom ar uretprin n,oJ- ſübtſene ücpottant 3 neian uodfauoric ſignij. Rawi onenõdichj lüten Clt 1 daniſen d kldee pig.. 8 1 a l pignus. C. de or un lſifllius.5̃eo. di ſmi uir f lſiprædiũ. l. ſiminor. C. de uram.de reg. 100 cd R dris Bala. d.l. uod fauore. 259 P 7⁰⁶ eſt, quia ſimpliciter hic dicitur, Cõſumptape cunia naſci cõdictionẽ.Si igitur is cui nume- rata eſt, caſu fortuito eam amiſerit, habebit pupillus condictionẽ: quod omnes ferè hic robant.t At id aduerſus regulã eſt, qua tra- ditur, Periculo dñi rẽ perireꝰ.Sed huic rationi ego reſpon deo: cùm quadã ex æquitate, Propter cõſumptionẽ cõfir firmet᷑ numeratio, naſcaturq́; perinde condictio, atq;ſi do miniũ à principio translatũ rectè eſ- ſetb: ſi ea pecunia dolo amiſſa ſit, ad exhibendũ agi, in li temq; ꝓpter dolo- ſi odiũ iurari. Si ue rò caſu fortuito ꝑ- dita ſit, cõdictionẽ naſci, cùm ſuprà o- ſtenderimus, ut ea detur, ſatis eſſe con ſumptionẽ ipſam mala fide factã nõ IVLIANVS LIBRO XVIII. Digeſtorum. LEX TX. 8 tibi pecuniã do-/ naſſem, ut mihi ceandem crederes, an credita fieret? Dixi in huiuſmodipropo ſitionibus non pro- prijs uerbis nos uti. Nam talem contra- ctum neque donatio nem eſſe, neq; pecu- niam creditã. Dona- tionem nõ eſſe, quia nõ ea mente pecunia daretur, ut omnimo do penes accipien- eſſe:hocq;modo de terior futura nõ eſt pupilli, qᷓ; maioris condi- tio. Atqʒ ita Accurſij, ueterumq́; cõmunẽ ſen tentiam ego interpretor. Alber. uerò, Ponta- nus, Alex. Iaſ. aliter exponũt,&rem periculo domini, id eſt, pupilli nõ perire dicũt, quia ei ſpeciali fauore reſeruatũ eſt domin iũ ne qᷓͥ d eius gratia inductũ eſt, in detrimentũ uerta- turf Qua ratione, cũ mulier equũ abſq; con- ſenſu agnati aduerſus legis municipalis pro- hibitionẽ uendidiſſet, isq; equus apud empto rem mortuus eſſet, nõ periſſe periculo mulie ris Pontanus reſpõdit, ne translatio dominij, quæ eius fauore à ſtatuto impeditur, in cõtra trariũ uertat. Sed hanc reſponſionẽ rectè De cius hic improbat: quia ſicut propter retẽtio nem dominij, dñs ipſe fructus lucratur, ita æquum eſt periculo quoq; ſubijci d. tEt quæ in fauorẽ inducta ſunt, damnũ quoq́; ſecum illud adportant, quod fauori connexũ, conſe quensqʒ eſt. Ego in Decij ſententiã pedibus eo, quia nulla lege aduerſantiũ opinio fulcit: nec temerè à regula recedendum eſt, quæ do mino ipſi amiſſæ rei damnũ attribuitf. Nec uerũ uidetur ſpeciali fauore pupillũ dominũ eſſe: imò iure cõmuni,& generali remanet dominus:licet prius dominiũ ab ſe ſpeciali fa uore nõ abdicetur.Is ergo fauor impedimen tum, quod cõtinuationi dominij obſtabat, ſu ſtulit, nõ autẽ dominiũ ipſum tranſtulits. Sa- tius eſt igitur priori declarationi adhærere, ut non perire periculo pupilli rem dicamus: quia tali cõſumptione nõ dicitur amplius do minus. Amittit enim dominiũ, cõdictionẽq; acquirit.fAt in propoſita facti ſpecie, cũ mu lier equum uendidit, putauerim diſtinguen- un tit. ſi cert pet. cõment. 10 20 30 4⁰ 50 60 7⁰07 dum, ut ſi eodẽ modo apud ipſam periturus fuiſſet, emptor nõ teneatur, alioquin teneat, 33 ISed dubitari hic ſolet, ad quẽ cõſumptionis probatio pertineat, pupillum ne, an ad eum cui numerata eſt pecunia? Et Iacob. atq; Al- beri.ei qui recepit, tem maneret. Credi⸗ id incumbere credi derunti. Alex, con tam non eſſe, quia ex elt-an ſlneneli d tra cẽſuit, cùm fun- Oluenclicauia clarc⸗ damemi intenden tur magis, quam al⸗ ctis pupilli id ſitk: terius obligandi. Igi quẽ& ipſeſequor, tur ſi is, qui pecu- niam hac conditio- ne accepit, ut mihi in creditum daret, ac ceptam dederit, non fore creditã. Magis enim meũ accepiſſe intelligi debeo. Sed hęc intelligẽda ſunt, propterſubtilitatem uerborũ. Benignius tamen eſt, utrunque ualere. ſi arctare pupillus ſe uoluerit: aliogn diſiunctiuè hoc ca- ſu petere poterit, ſi extat, ſuã pecuniã, aut ſi nõ extat, tan- tundem. Ex facto enim debitoris hęc orit᷑ incertitudol. 1 Epitome huius reſpõſi. 2 Actus momẽètanei in cõ ſideratione ſunt, uim que ſuam habẽt:idqʒ exemplis aliquot de⸗ claratur.& 3. 4. 6 5 Priuilegia matrimonio conceſſa, etià in mo- mẽtaneo locũ habẽt. 7. 12 Quibus caſibus actus momẽtanei in cõſidenatione nõ ſint. sDonatio ſub modo, proprieè donatio non eſt: ſicut nec quæ fit mortis cauſa. Limitationem uide num. 9. 10 Etſi de proprietate ſermonis agitur, ſuperiori tamen regu- læ locum eſſe Alciatus cenſet, contra Doct. 1 Actus momentane us ſiſit ſine effẽctu, non conſideratur: ſe cus ſi ſit alicuius effectus. 13 RKegula eſt, ex ijs, quæ incõtinenti ſubſequitur, facilius do 14 Exempla ad hanc regulam.& num. is(lum præſumi. 16 Cum prohibitoria qualitas à lege requiſita in actu non ad- eſt, nihil refert quòd momento poͤſt adfuerit. Exempla apponuntur num. 1 7. G 18. 19 In caſu l. noſtræ, ſi donatio pupillo ficta eſſet, an retroò eam ex cauſa mutui numerãdo, dominiũ transferret.& 20 21 Minor fundum hac lege emens, ut donec precium ſoluere⸗ tur, eſſet pignori, fundum pignori non obligat. 1I TIBI PECVNIAN.) Elegãti hoc lu liani reſponſo oſtendit᷑, dominij transla- tionẽ, q́d ad alienantẽ mox reuerſurũ ſit, be- nigna interpretatione effectũ haberen: licet uerborũ ſubtilitas hac in re aliquã dubitatio-/ nem fecerit.Hincq́; generaliter annotãt ple riqʒ, actus momẽtaneos in cõſideratione eſ- ſe, uimq́; ſuã haberen Vnde nato poſthumo teſtamentũ rumpit, q;uis incõtinenti ille de- ceſſerito. Et lex municipalis, quę filiã extanti bus maſculis excludit, locũ habebit, etiam ſi momẽto extiterintt, ut ius deliberãdi ad pro prios hæredes tranſmittãt. at Et ſi maritus ex ſtatuto, uxore in matrimonio prędecedente, dotẽ lucrifacere debeat, ſatis eſt matrimoniũ uel momẽto cõſtitiſſe.t Priuilegia enim quæ matrimonio indulgentur, etiam in momen- taneo locum habentt.tEt quod dicitur, ſuc- ceſsione debitoris confundi actiones, de mo mentarijs quoq; intelligiturꝰ. Sic publicia- Mmm 4 h item ſi. g. fin. de rei uend. l. ſi plures, in fi. depoſ. i Arg.l. in lege. de contrahen. empt.. k l. ſi quis ex ar- gentariſs. 9.pe nult. ubi Bart. de eden. 1 Ij.. quia aut. quor.leg. 1 ml. ſi quis duos. de ſol. n I.iiij.C. quado 2 dies leg. ced. 0lI. penult. C. de 3 poſth. hære. inſtit. p l. filiusfi.§. ciẽ quis. ubi Bart. de leg. j. Alex. 4 conſ. 0. inz. J Bart. l.1j.§. ſed ſi ſint ſui. ad 5 Terxtull. r l. non tantil. C. G de leg. 5 Bart. l. placet. 2.Oppo. de ac- quir. hæred. a l. cum ſpõſus. in fi. de publi. b. j.§. j. ubi Bar tol. in fi. de do nat. c I. filiusfam. ubi Bar.de donat. 8 P d I. alienatu.§. de uerb.Gſig. e Imol. d. l. j. Bal dus c. j. col. 6. de. phib. feu. 9 alien. per Fed. ſCorn. conſcl. 41. ini. g c.ij. õ.j. ubi Ge min. de reb.ec cle. nõ alie. 10 l. id tempus. in fin. ubi Rom. de uſucap. h I.j. C. de ſacr. ſanct. eccleſ. i l.ſipro patre. §. uerſum. de in rem uerſ. k I.j. 5. eod. 1 I. fi.in fi. C. de bon. quæ lib.l. iij.g.itẽ. de le- ga. præſtan. l. qui ſic. de ſol. I. cogi.§. hi ſolidũ. ad Tre bell. 21 m l. ſeruus dota- lis. ſol. matr. n c. debitores.de iureiur. ubi Fe lin. col.v. 0 I. dolo. de doli except. p c. officij. in fi. de elect. l. j. 5. generaliter.l. fi ſt gs teſt. 12 lib. q Bar. l.poſt con tractum.de do na. l.ſtuentri. infi.de 13 priuil.cred. r l. quæ tamen. de dona. inter uir. Cux. 14 5 Gl. Bal. Doct. authen. niſi. C. ad Trebell. 7⁰°⁸ caſibus. Primus eſt, cùm de materia tractatur in qua à ſermonis proprietate recedi nõ poſ- ſit. Ethoc eſt quod Iulianus ait, improprijs uerbis nos uti. Vnde traditum extat, in ſtatu- to donationis mentionem faciente, de hac in telligendum non eſſe, quæ mox reſoluenda ropter modi adiectionem fuerit.¶Donatio enim ſub modo, propriè donatio non eſt: ſi- cut conditionalis b: item quæ mortis cauſa fa ctac. Sed quid ego de hoc ſentiam, alibi teſta- tus ſum. Videtur enim aliud Vlpianus ſen- ſiſſe?: uidentur& recentiores, maximeè ſi di ctio aliqua nomini donationis appoſita ſiti, uel quæcunq;, qualiſcunq;,& ſi qua ſimilis. Faciunt enim hæ dictiones, ut latior interpre tatio accipiatur, etiam ſi proprietati non om- nino cõueniats: quodalibi aduerſus ea, quæ hic Decius tradit, oſtendiv. †Illud in præſen- tia cenſuerim, etiã cùm de ſermonis proprie- tate agitur, prædictæ concluſioni locum eſ- ſe,& ideo ab hac limitatione recedendũ eſſe: niſi cùm de uerbis agitur, quæ tractum pro- priè requiranti, uel quæ executionis effectũ ſignificent, ut in caſu noſtro. Donatio enim nomen executionis ipſius contractus eſt, ut aliàs declaraui k.:quæ executio reſpectu pecu niæ, in legis noſtrę exemplo nulla eſt, cùm in effectu ius potiusex mutuo agendi translatũ ſit, quàm donata pecunia. Meritò dictũ eſt, donationem pecuniæ improprijs uerbis di- ci, tametſi adeò modica ſit improprietas, ut Iureconſultus mitius interpretando dixerit negligendam. ſ Secundus caſus eſt, quoties actus momentaneus ſine effectu aut cõmodi tate aliqua eſt:tunc enim ad eum non attendi mus¹. Secus, ſi effectus alicuius ſit, ut in ca- ſu noſtro.Reſtitutione enim pecuniæ muta- D. And. Alciati na ei competit, qui uel momento poſſederitꝰ. 7 Non procedit tamen ea concluſio quibuſdã 20 30 tur titulus, obligatioq́; ex mutuo naſcitur. In 40 telligiturq; lex noſtra, cùm ſtatim retrò pecu nia datur. Si enim ex interuallo id fieret, pro pter medij temporis cõmoditatem, probabi- lis nõ eſſet Iuliani dubitatio: meritò igitur in telligenda eſt, cùm ſolius tituli mutatio ori- tur. Idem in eo, qui uſuras ſoluere iurauerit: licet enim incõtinenti poſsit repetere, tamen neceſſaria eſt ſolutio, ut periurium deuitet“. Vnde din quibuſdam caſibus exceptio, Do lo facis& c. locum non habetè. Nõ enim mo dica eſt utilitas, ex actore reum propter com modum poſſeſsionis fieri. Tertius caſus eſt, quoties de re ageretur, quæ ex mera partium uoluntate nõ conſiſteret: hiſce enim in acti- bus fraus promptius præſumeret, effectusq; propter talem fraudem impedireturꝰ. Vn- de regula generalis tradita eſt, Ex ijs quæ in- cõtinenti fubſequuntur, facilius dolum præ- ſumi d. Qua in read rationem legis maximè aduertendum eſſet Vnde ſi quis decrepita ætate monaſterium ingrediatur, ut ſubſtitu- tum excludat, cùm fauor animæ in tali eſſet, putarim talem ingreſſum nullius eſſe effe- ctus·. Sic& in marito traditum eſt, qui repu- 50 60 7⁰⁹ dium uxori morituræ mittit, ne in matrimo- nio deceſsiſſe uideatur, dosq; ad ſtipulantem reuertatur Adidem pertinet quod Baldus cenſuit ceſsionem non uideri titulo lucrati- uo non factam, ſiincontinenti precium reſti- tutum ſit, ne ſcilicet fraus legi fieri poſsit:. Il- lud conſtat, ſcùõm prohibitoria qualitas à le- ge requiſita in actu non adeſt, nihil referre, quòd momento pôſt adfuerit. Actus enim ſemel ualidus, non ideo infirmaturꝰ. tVnde qui ſoluit antequam condemnatio facta ſit, pœnam ſtatuti euitat, nec ideo fraudem face- re dicitur Y. fQua ratione exiſtimauerim, ſi dominus ab emphyteuta iureprælationis me liorationes emerit, tametſi alteri incontinen ti uendiderit, non tamen fraudem præſumi: utitur enim iure ſuo*. Nam cuùm ſpeciale ſit, quando princeps res eccleſiæ iure permuta- tionis accipit, ut alteri uendere non debeatb: inde apparet, regulariter aliud conſtituen- dum:etſi ſciam controuerſi iuris hunc eſſe ar ticulum 6. Sed finge, non eſſe abolitum cen- teſimæ in cõtractibus uectigal, an in caſu no ſtro, ſipecuniam quidem ipſam tibi non do- nem, ſed eam confitear à temutuò accepiſſe, efficaciterq; exceptioni non numeratæ pe- cuniæ renunciem, duplicis functionis nomi ne tenear? Et uideretur, quia uerè duo con- tractus cenſentur interueniſſe, donationis et mutui, confeſsioq; ipſa hoc probat. Et licet pecunia reſtituenda mihi fuerit, ſoluendum tamen eſt uectigal:ſicut in contractu reſpon ſum eſt, in quo redhibitioni locus ex edicto ædilium deinde fuerit?, Sed tamen durũ eſt, utlex odioſa uectigal imponens, ad hunc do nationis contractum protrahatur, qui non uerè, ſed tacito quodam commento celebra- tus cenſetur. Et ideo uidetur ſatis eſſe, ſi u- nius contractus nomine tantùm ſoluaturs. tSed dubitatur, quid in caſu legis noſtræ, ſi hæc donatio pupillo facta eſſet, an retro eam ex cauſa mutui numerando dominiũ tranſ- ferret? Et Decius transferri cenſuit: quia li- cet pupillus abſque tutoris autoritate mutuò datæ pecuniędominium transferrenon poſ⸗ ſitt, tamen hoc caſu, quo ex neceſsitate præ- cedentis conuentionis hoc facit, ſecus uide- turi, idq; legis noſtræ argumento. Poteſt e- nim quilibet donationi ſuæ legem impone- rexSed hac in re ego dubito:quia id pactum non rem, ſed perſonam reſpicit: quę perſona acquirere potuit, obligare ſe nõpotuit Vn de uidemus, ſi adoleſcens fundum emat, hac lege, ut donec preciũ ſolueretur, eſſet pigno ri:nullam eſſe pignoris obligationem. Nec ego eorum diſtinctionem ſequi poſſum, qui ſiante uenditionem uel in ipſo contractu ita conuenerit, ualere pignus tradiderunt: hæc enim ſententia, licet colore non careat, uer- ba legis uiolat. Alioquin& ſi incontinenti poſt uenditionem ita conueniſſet, idem re- ſpõdendum fuerat, tanquam præſumeretur hocà principio actum. Satius eſt igitur, de legis noſtræ regula limitare, ut mutuum ex neceſsi⸗ W ei lliaa — ada 5 mmobil tl flie mee e.ſjſenait . la mancipate ſo a ihæle vrrl4 lut. matr. clla 1 .. 1 4 16 duli le d no ho G u Bar.l.per di- prat 1 I Il. aoſis cnaweain, 0. xl. Seia. urg eum q ni. de donat. in guim Dcua⸗ 18 ter uir. ke 4. Barl.iuſtuna wumihuͦß dum. 2.§. fi. ſerdt fa tit 4 1 r am h 35 aunii nt le eum, enm ſalu liuutan tur dereg iu NNShe- b Auherda Kchuceliwi cräctun. cetero. atlrn anſtfia oblatio. c Guido Pape netmnfuunginfemtl 2 quæſt. 4u. rxändi, Eſiber utralus Fuin Raanduhuisoblckonisutiltas aruuiunon ogitur particu dB lcam zactuleegalterſet 2 ſCdeun kreikatunnſtuion A ignor. muitiletbathanelegem ep e l. ebet de tilüorgularieratmüten li edict. Bar, Dunad Ropredi. arnufahuterregulconfmm⸗ 2. C. de ædil uuii. actio. Nuiirounconilionem habet fBart.lcetaſchanluunn z3 eiun ſchi ſed ſi qu ni de leg.j. g arg.lin Au EXISTII rationibus. ſoltt. leapeteresiideſt, 19 ego;glolum quinqua h arg. 7.§. Pr renderem ea⸗ . eem, ea rimo. A 5 qoofferrem k lquoties Cmnt dona ue iuxlgeni ſtram re 1 llulianus.eh düinconteſtr 21 Papufumia li G cum e ui deadioma mn debet tud ml. j. in t räamen— con bnen. din nillm ertau antuneene confelt 4 aid un alu ſuper nacaffc ehenrueriur iudh l petem Cid ſdel ite —*) 4—„ . . Ade 2 144 33 8 ſad N Ae. 4 △.— A 4 A „ Scdde. 8 G e. 8 8 8 W e n — n 4„ Mdd tran ſcrri cenſi. G2. ien Aceptam.C. ee ergle ulur obſi- n astcr olut. „ gi. u In! 4 rrad Alexan. Iſidi guu adllfilci. znatione. C. de idebitor of. rrei de ſol. 3 ſreus para- de proc „ee , liſurandum 7¹⁰ leat, niſi de perſonis tractetur, quæ lege pro- hibentur mutuò dare, id eſt, dominiũ tranſ- ferre. Nam etiam uidemus, ſi lex ſimpliciter prohibeat, bona immobilia alteri quàm com municipi alienari: non excuſari hære IVLIAN. LIB. XLVIII. dem, qui iuſſu teſta Digeſtorum. toris peregrino ho LEXXXI. mini uendiderit. Vidam exiſti- Facti ſpecies ad hoc reſpõ- mauerunt, neq; un. eum qui decem pete T. heeeae Dahe ret, cogendum quin que accipere,& reli- qua perſequi: neque eum, qui fundum ſuum diceret, partẽ si debitor partem debiti fa teatur, eamq́; offerat nudis uerbis, ante litẽ conteſtatam, cogendus eſt illam partem ſolue re, et ſuper reliqua tan tům actio creditori concedetur. gi autem poſt litem conteſt. ft oblatio re ipſa, cogitur creditor eam accipere, finieturq; inſtantia: ſecus ſi nudis uerbis, quia inſtantia durabit,& ſuper utraque ſumma una ſententia feretur. An ſit etiam alia huius oblationis utilitas. creditor inuitus non cogitur paxticularem ſummam recipere. Quibus caſibus hæc regula ceſſet.& num. 9. 10.11. Compenſatio reſpectu partis in ſolutione aamittitur. Communis intellectus ad hanc legem reprehenditur. E num. 18. Argumenta quibus hæc regula confirmatur. 15.16.17. Promißio uſurarum conditionem habet, ſi ſors perſoluta no ſit. Stipulatio, amplius non agi, etiam ſubiecta pœna, diuiſionem recipit. & num. 14. NIDAM EXISTIMAVERVN T.) Cùm prætenderes te centum mihi cre- didiſſe,& ea peteres, id eſt, litem conteſtatus eſſesb, egoq́; ſolum quinquaginta debere me 40 contenderem, eaq; offerrem: hic traditur, co gendum te eam ſummam accipere, ſaluo in reliquis iure tuo. Sed dubitatur qua de ob- ligatione ſit intelligendum. Et plerique tra- dunt, de ea, quæ re ipſa offertur, deponit᷑, ob- ignatura. quæ ſententia Vlpiani reſponſum uiolat“, legemq; noſtram reſtringere uide- tur, in qua diſpoſitionis, obſignationisq; nul la eſt mentio. Vnde diſtinguendũ ego cen- In tit. ſi cert. pet. cõment. neceſsitate præcedentis donationis factũ ua- 10 20 CBParticularis ſolutio regulariter admittenda, cõtra communem. 30 ſeo: aut ante litem conteſtatam nudis uerbis 50 facta eſt oblatio,& cùm ea uim confeſsionis ſaltem habeat, non debet iudex actionem re- ſpectu ſummæ confeſſæ concedere,& ad li- öIachitor. tis conteſtationem in ea procedere: ſed tan- 9. ſi debitor de quam in confeſſum executiuè procedet, ut rem ipſam, quatenus confeſſus eſt, præſtets. Solùm igiturhoc caſu ſuper reliqua ſumma, quæ ſola controuertitur, iudicium dandum erit. t Aut poſt litem conteſtatam fit hæc ob latio,& ſi re ipſa fiat, putauerim legi noſtræ sο locum eſſe, ut iudex actorẽ ad accipiendum ſti. cogat, finisq; inſtantiæ(quod ad eam partem attinet) impoſitus cenſebituri, ut rectè Ful- goſius, Paulus Caſtrenſis, Alexanderq́; tra- 711 diderunt. Poteritq́; iudex eius ſummæ reſpe- ctu ab obſeruatione iudicij reum abſoluerex. Quod ſi non faciat, ſed ſuper reliqua ſumma ſolùm pronunciet, tacite abſoluiſſe ab alia iam ſoluta uidebitur¹. Quòd ſi nudis uerbis conſtiterit oblatio, putarim inſtãtiam durare,& ideo ſu- per utraque ſum- ma una ſentẽtia de dũtaxat iudicio per/ ſequi. Sed in utraqʒ cauſa humanius mi- hi facturus uidetur cidendã eſſen: idq; prætor, ſi actorẽ cõ- ne iudicium, quod pulerit“ ad accipien/ dins duciiſcſn S dum id quod offer-/ i., rci ursümad officium Nnceifh thenüeſ Angeli, Pontani, Iaſonis ſententiam defendi. Reſpectu enim ſummæ poſt litem conteſtatam confeſſæ, diffinitiuè pronunciandum eſt. tSed rurſus dubitatur, alius ne utilitatis erit hæc oblatios? Et Accurſius ait, ſummæ obla- tæ reſpectu, moram impediri: quod intelli- gendum, ſi re ipſa facta ſito. Addit Iaſon& Decius, etſi oblatio nulla facta ſit, idem eſ- ſe, cùm actor expreſsim teſtatus non eſt, ſe pPartem accepturum?. Sed hæc ſententia le- gi noſtræ non conuenit, qua probatur, cogi actorem ad accipiendum: nec illud perpen- ditur, quòd prius facta ſit huiuſmodi prote- ſtatio. Vnde uerius eſt, tunc ſolùm neceſſa- riam eſſe, cùm de lege falcidia agitur a, in qua lex totum retineri concedit, donec ad li- quidum omnis ſumma redacta ſit:: quodali- bideclaraui. a Siactorem compulerit.) † Concludũt regulariter Doctores, creditorem inuitum non cogi, ut particularem ſolutionem reci- piat: quia incõmoda plerunq; eſt huiuſmodi minutatim facta ſolutio:: idq́; etiam ſi diuer- ſis in rebus, dum tamen ex una cauſa ſatis fa- ciendũ ſitu.rSi enim ex diuerſa cauſa obliga- tiones ortæ eſſent, ſecus eſſet: quia cùm alia aliã nõ reſpiciat, nõ uidet᷑ actũ, ut eadem ſolu tione omnes tollantur*. Volente enim cre- ditore, ut quia id actum ſit, non eſt dubium particularem ſolutionem admitti. Vnde ex- actor publicus, ſiuolens partem debiti reci- piat, reipublicæ præiudicatꝰ. † Nam& quan do in diuerſis locis ſolui conueni, actum cen ſetur, ut uno loco una pars, alio alia reddi poſsit?. Quod& in eo qui decem debebat re ſponſum eſt, cùm duos fideiuſſores in quina dediſſet. Poteſt enim quinque ſolùm ſoluen do, alterutrum liberares. Fauore quoque li- bertatis admiſſum uidet᷑, ut particularis hæc eius pertineat, lites diminuere. ſolutio ſufficiat: idq; etiam ſi ſub conditione (quod infrà attingam) debeaturb. Idemq́; in eo qui fundi patrimonialis, ſiue emphyteuti- ci penſionem fiſco ſoluite: quod an in em- phyteuta priuati hominis procedat, magna eſt altercatio“ꝰ: mitius enim cum principe, ſi- cut& cum lege, agitur.t Vnde compenſatio, k ſ. fin. Inſtit. de perpet. Ctem po. actio. lI. ſi conſtante. 9. fin. ubi Bar. ſol. ma.l. ſi plu res. ubi gl. Bart. de fide⸗ iuſſ. in prin. ml. in hoc iudi- cio. fam. erciſ. n Gl.l. proinde. ij. in fi. ad legẽ Aquil. H.ſuſce pto. authen. de exhib. reis. 0 l. qui decẽ. de ſol.l. prætor. ſi quisparatus. de oper. noui nunc. ubi Bar. 5 p l. qui ſolidi. in prin.ubi Bart. de lega.ij. ꝗ l.in fideicom- miſſ.de uſur. r I.j.§. hæc uer- ba. ſi cui plus quam per!. fil cid. s I. quod te. ſu- pra eod. t l.planè. famil. erciſc. 6 u I.iij.§. ſi reddi ta.cõmo. gl. l. & eleganter. g. non ſoli. ubt Bart. in fin. de 7 aolo. xl. fi. quib. mod. pig. uel hp. IH. C. de apo- chis pu.lib.x. l. iij. g. ſi quis ita. infra de eo quod cer.loc. 8 a I. in his.. ſi du 0s. de ſolut. bl. cum hæres. §. item ſi decẽ. de ſtatulib. c l pen. C. de col lat. fnd. pat. lib. 11. d Gl pen. li.C. de iur emphy. Bart. l. eã qui. in fi. de annul. lega. 9 a l. etiam. C. de compenſ. b I ſt ſeruus. 9.j. ſi quis caut. 10 11 e Auth. hocniſt. C. de ſol. c.O- doardus. de ſo lutionib. 12 d d. l.permitten dũ. ſi pars hæ- red. pet. e Bald. Lud. A- lex. hic. f l. minor xxv. annis, cui fidei commiſſum. de minor. g gl.l. poſt rem. de tranſact. 13 h d. l. planè. l. iã tamen.§.pen. iud. ſol. ĩ l. c hi. õ.cau- ſæ. de tranſac. 14 k l.ij.§. et hara. de uerb.oblig. 1 I.ij.§.j. 5. eod. 15 ml.ij. C. de hær. actio. l. pacto ſucceſſorũ. C. de pact. n l. ſt teſtamẽto. §. j. de fideiuſſ. 0 d. l.ij. 9. ex his. 16 p a.l. pen. q Gl. d.l. ij. de iu re emphot. 712 quæ legalis ſolutio eſt, reſpectu partis admit titur?. Et qui ex ſtipulatione prætoria plures ſiſtere in iudicio debet, ſi non omnes ſtiterit, tamen ad ſolidam pœnam effectu non con- demnatur b: mitiſsimè enim etiam cum præ- tore agitur. tSed& quod fauor cauſæ aut æ- quitas operatur, neceſsitati quoq; indulgen- dum fuit: ut qui ſoluendo non eſt, ſaltẽ qua- tenus poteſt ſatis faciat?. ĩIn caſu quoque le- gis noſtræ ſpeciale eſt, ut pars ſolui poſsit, cũ debitor partem confitetur, partem negat,& ſic pars liquida eſt, alia nõ eſt a. Et hæc quidẽ communiter approbata ſunt Sed hunc ego intellectũ legi noſtræ nõ cõuenire arbitror, & in eo ſemper exiſtimaui contrariã potius regulam cõſtitui debere, ut particularis ſolu tio regulariter admittat᷑, idq; legis noſtræ ar- gumento, quam Doctores uiolant, dum eam reſtringunt in debitore, qui neget: melio- remq; negantis, quàm confitentis conditio- nem faciunt: dum item reſtringunt, cùm cre ditor in promptu reliquæ ſummæ probatio- nes non haberet“. Finge enim habere publi- cum documentum, nonne adhuc ratio legis obſeruanda eſt, ut lites diminuantur? Non e- nim id documentum iure noſtro paratam e- xecutionem habett, ut ideo negante aduerſa rio litigandum non ſit. Quòd ſi habeat, cur creditor ſummam confeſſam non recipit:& reliquum, ſiadeò res clara eſt, confeſtim pe- tits Non igitur reſtringi debent legis noſtrę uerba. Adde quòd nec ratio communis ſen tentiæ quenquam iuſtè mouerit. Particula- ris enim ſolutio rarum eſt ut incommoda ſit, niſi apluribus perſonis exigendũ eſſet, uel niſi per nimias minutias fiereti. Atqui incõ- modum in eo nõ uerſat᷑ quod ſolutũ eſt, ſed quia reliquum ſolui detrectatur. ſĩ Sed& pro noſtra ſententia eſt, ſtipulationẽ dandi quan titatem omni reſpectu,& ſic ſolutione quo- que diuiduam eſſek: quam qui interpretant᷑, ut procedat uolente tantùm creditore, ni- mium reſtringunt, uel potius legi ipſi aduer- ſantur, quæ debitorem hominis, partis ſolu- tione nõ liberari ait, cùm ſi ei uolenti ea pars ſolueretur, id falſum eſſetl. Neceſſariò ergo intelligi debet, cùm inuito creditore ſolui- tur. tMouet me& illud, quòd aliàs XII. tabu larum lex, quæ pro portionibus æs alienũ di- uiditm, iniqua fuiſſet, iusq; creditoris ſuſtu- liſſet, niſi particularis ſolutio in defuncti per ſona admitti potuiſſet. Vnde ſi unus ex hære dibuseius, qui dare promiſerat, partem ſuam creditori offerat, accipere is tenebitur“. Er- go credendum, idem ipſi debitori fuiſſe con- ceſſum, ne ex perſona hæredum cõditionem obligationis immutatam dicamuso. ſSed& illud me mouet, quod ſuprà dixi, eum qui ca nonem fundi patrimonialis debet, particula- riter poſſe ſoluerer.quòd ſi id in fiſci præiu- 60 2½ dicium inductum eſt, cur non magis in pri- uati a? nam& ea conſtitutio nihil ſpeciale in- ducere uidetur, ſed ſolùm uices ſolutionum reſtringere, ne ternas excedant, pœnamq́; D. And. Alciati 20 7¹3 ipſi officio irrogare.t Accedit, quod uerius 1 uidetur, poſſe creditorem particulariter age- re, idq; etiam inuito debitore'. Cur ergo&nõ- idem uice mutua dicemus, ut&debitor inui- ut conditio ſcindatur, ſed ut ſolutio pro par- te admittatur. Item limitandũ propter æqui- tatem prætoriæ ſtipulationis, cùm iudicio ſi- ſti tot homines promiſſum eſt⸗. Idem cùm ſti pulator poſſeſsioniincumbit,& unum exhæ redibus cõtrauenientem, exceptione ſubmo a. Liam tans. 10 in fi. lꝛin como . Pllulan paliter 11 cui fndus mabininch 5 uut. 1 9 rnſ iim ſit aut hetl Gpll.. nfankärtkuſih 7 dne guſpſen. Tdl ſiſcruuiſ 8 unuraciſtituat c i. fiquis caut. gai a lj.. Cae. iuitnheltibertraiu ce uerd ol ingiuiſnmcrſcris uere poteſtQua ratione ſtipulatio amplius 20 mdvimpyreailvemmcſel non agi, etiam ſubiecta pœna, diuiſionem re b d.§.Cato. 8 bu cipit, quod alibi declaraui b. Idem cùm condi c l. cui uſiufu 4 rrinj lincſ ieſä ca tio ipſa propter naturam rei, cui adiecta eſt, ckus. rrulff idiomiüi z0 mentemq; teſtatoris diuiſionem recipite, Sa leg ubi kan. annatmdetenpar d. nè in debitore, qui pignus dedit, illud cõſtat 4 1 uipignan ituttrilbitehen eſſe receptũ, ne redimere pignus poſsit, niſi epſi 3bjgnei⸗ ſaccapim integra ſolutione facta, Eius enim luitione 8 fim 6 drankſcnanfigensextra 40 50 perfonam actoris ſuſtinet, quiintegrè expar te ſua adimplere debet. Epitome huius legis ex comuni ſententia. Quibus argumẽtis defendatur cõmune ſummari.& 4.5 Libellus uim interpellationis non habet. Contrariæ ſententiæ fundamenta, text. ſaltem de iudiciali interpellatione, quæ fit per litem conteſtatam, intelli- gendum eſſe. 7. S Reſponſiones ad argumenta cõmunis ſententiæ. ↄ Aeſtimatio an creſcat a die petitionis.& num. u1. 13. 1⁵ 10 Qui in mora eſt, furi ſimilis eſſe cenſetur. 12 In bonæ fidei iudicijs ſententia,inſtricti iuris cyntractibus litis conteſtat io attenditur. Furtum dolo malo fit, mora ſolam culpam arguit. plures ſunt effctus moræ. Cum hic de obligatione dandi agaturquæ præciſa eſt, quor ſum de æſtimatione quærere opus fuerit: Communis Doctorum reſponſio ad hanc dubitationem, ea demq́; improbata.& num. 19 Debitor rei fungibilis, æſtimationis oblatione liberatur. Quibus caſibus hæc doctrina locum habeat.& nuum. 22. 23.24.25 Quando nõ ſufficiat rei aſimationem offerre, ſedres ipſa præciſe dandaſit. In his caſibus, quibus res petita ipſapræſtari praciſe debet, regulare eſt, æſtmationẽ à tẽpore moræ creſcere, qjdiu mora durauit, ut quati plurimi res interim ualuit, id de beatunetiaſt hic ualor momẽto tẽporis tantũ duraucrit In lege falcidia ad charitatem, quæ momento temporis du rauit, non attenditur, aduerſus moratorem attenditur. 29 Supradicta cõcluſco quibus caſib. nõ procedat.& 30.31.32 33 Expenqditur l. iij. õ. ult. ff. de actio. empt.. 34 Un fideiuſſore an æſtmatio a dic moræ ipſuus brincipalis ctiand ⁸*ε 14 16 17 18 20 21 26 27 el lulianus.5ubuiſtuntun emm locume ferri. de actii tanfü. emp. 1Celſu titimſiteriſihione on item celſu haim balidauli autorit ad exhib. B uchnatore diitur, anidẽd l ſi quialiſtg umma ſeemnuum locum, ce ſolut. Ttadx. anannakulauſt expre 3 . ncſ Ulrieifroriidehe. 7 n 8 me. a. 8 Med dee n Adu. en, n uden e Da, n0 d 8 Dedr. 4 r„ R „2 4 2 A ad 1 „N 6 kc — 8 Cn 8 og. . A 5 Wuu n 8 n n n 494 50 —₰ 5 52.53 54 55 56 57 58 60 △ — 2 4“2. J. ſidecẽ ar Am petiero. 70 1 n E bn-*— Ir Shen r. qui A erae T.quid ergo 7¹4 111 tit. ſi Celt. etiam contra eum ineunda ſit.& num.z5 Quid in eo quod intereſt ſtatuendi ſtt, cum quis facere tenetur. Quid in fructibus, uel uſuxi. Aeſtmatio ¶ fructus differunt. In ijs obligationibus, quibus eſtimationẽ ſoluere ſat eſt, quo tem pore æſtimatio atten⸗ dendaſtt. caſus aliquot, in quibus in ſtricli iuris contracti- bus tempusconteſtatio nis non attenditur. G 41. 42. 43.., di quis promiſit alternatiuè uina uel æſtimationẽ, an nihilomi- nus uinum peti poßit. Ex aduentu diei, qui in cotractu aſignata eſt, cõmittitur mom. Ampliationes ad hanc regulam. Cum dies contractui principaliter fiuore debitoris adijciatur, cur commißionem moræ in eius damnum inducat. Limitatio prædictæ doctrinæ. Ex obligatione cui dies non adeſt, etiam ex interpellatione ex- traiudiciali mora committitur. Que ſit ratio, quòd in obligationibus dandi, mora abſq; inter- pellatione non cõmittatur, cum in obligationibus facti ſuc ceßiui ſit ſecus. cim interpeilatio in mora cõſtituat, cur non Ocitatio libelliq́; oblat ĩo. Caſus in quibus interpellatio extraiudicialis non ſuffĩcit, ſed li tis conteſtatio eſt neceſſaria. Argumentũ de tempore ad locum eſſe probabile, item de re ꝗ perſona ad locum. dicut tempore ieiunij licit eſt ueſci carnibus ex cauſis neceßita tis, ita& loco prohibito. Quando argumentum de tempore ad locum non ualeat. demper& indiſtincte ratio loci habenda eſt. Suſpectus de fuga in æde ſacra capi non poteſt. Debitor ad eccleſiam confugiens extrahi non poteſt. Keſtimatio uini ſecundum eum locum debetur, ubi uinum red- dendum fuit. Idq; obtinet, etiam ſi de reſcißione contractus agatur, repræn- ſaq; ea in re Baldi Pauliq́; autoritas. Quod de æſtimatione dicitur, an idẽ de mẽſura reſpõdendi ſit. Expenſæ& damna ſecundum locum, in quo ſolui debuit, com- putantur. Si nullus in contractu locus ſit expreſſus, ubi petitumſſct, inſpici debet. peti regulariter in foro rei debet. IVLIAN. LIB. IIII. ex Minutio. LEXXXII. V NVM.) Ex communi ſententia, ſic in epitomen redigi id reſponſum poteſt: Aeſtimatio uini debiti incipit ab interpella- tionis, id eſt, moræ tempore creſcere, Dixe- rit aliquis, compendium id nihil commune cum contextu habere: nam de interpellatio- ne, quodq; ab eo tempore æſtimatio creſcere incipiat, poſsitq́; ſubinde augeri, nihilpror- ſus dicitur. Verùm noſtri Doctores fortiſsi- mis argumentis compulſi, intra hoc pręſidiũ recipere ſe coguntur. Videndum igitur in primis eſt, an uerba legis hanc interpretatio- nem accipere poſsint.ſ Et cùm lex dicat, Pe- titum eſt, uideretur id uerbum de huiuſmo- di interpellatione intelligi debere. Eſt enim generale, unde& generaliter accipiendum, pet. coment. 2 tSuadet hoc& ratio:ſi enim dies, quæ tacitè 4 interpellat, ad hanc æſtimationem attẽditur, multò magis ipſa expreſſa interpellatio. Di- ctat hoc etiam æquitas:cùm enim interpella- tione tali committatur morae, debet hæc de- bitori eſſe damno, VInum quod mu de Däteibun auge, tuumdatũ erat/ f rfunatto Pol⸗ erindics petiſheſt. ii.Et ita crebrius 10 P Petitu eſt; receptum intereos 4 uidetur, qui inge- nij ſui monumenta poſteris reliqueruntAl beric.tamen Roſates multos antiquos& re- centiores, nominatimque Martinum Phan. itemq́; Suſariũ in diuerſam ſententiam tran- ſiſſe atteſtatus eſt:magisq; communem eſſe:, quoniam uerbis legis magis conuenit: ſiue quia petitum proprieè dicitur, quod lite con- teſtata petitum eſt t: ſiue quia reſponſio ſe- 20 cundum quæſtionis fines intelligenda eſt 8. In quæſtione autem de litis conteſtatione fit mentio. Adde, quòd& alijs pleriſque legi- bus expreſsim cautum eſt, æſtimationem in ſtricti iuris contractibus, ad litis conteſtatæ tempus referendam eſſen. Nec obſtat, quòd quando dies ſolutioni adiecta eſt, ea attendi- tur: quia ualidior ea uidetur interpellatio, cùm ex partis utriuſque conſenſu expreſsim inducta ſit:nullaqʒ eo caſu debitoris eſt excu 30 ſatio, qui præuidere aduentum dieipotuiti. Quodin interpellatione extra iudicium fa- cta ſecus eſt x: unde ex illa inducitur etiam aduerſus ignorantes moral. Ethæc quidem ineluibilis, ſi pœna diei appoſita ſitm, adeò, ut nec difficultas(ſi uera Decij fratres cenſue- runt) excuſaret“: quæ omnia in interpella- tione extra iudicium facta, aliter obſeruan- tur°. Rurſus non obſtat, quòd tali inter- pellatione incidat debitor in moram: quia 40 ſunt, qui in ſtricti iuris iudicijs id negent, ut Socinus. Sed ut demus ueram eſſe commu- nem ſententiam, moramq; committi y: talis mora non adeò efficax eſt, ut ab ea æſtima- tionem computemus: ſicut nec fructus a, quos conſtat in ſtricti iuris cõtractibus non niſi à litis conteſtatione deberi. Vnde lex ſo- lùm ab eo tempore omnẽ cauſam reſtituen- dam diciti: quæ uerba æſtimationis quoque augmentum complectuntur. Huiusq́; diffe- so rentiæ ea poteſt eſſe ratio, quia æſtimatio offi cio iudicis mercenario ſolùm inducitur':un de eius ante litis cõteſtationem nulla eſt con ſideratiot. Quòd ſi dies expreſſa obligatio- ni adiecta ſit, tunc propter cõtrahentium uo luntatem augetur æſtimatio u. Sequitur ut& illud perſpiciamus, fanue- rum ſit, creſcere æſtimationem à die petitio- nis. Et Bart. cæteriq; interpretes aiunt: alio- quin abſurdum eſſet, id damnũ creditori non ut ſi extra iudicium facta ſit interpellatio, ea o ꝓræſtariꝰ, cõtumaciamq; reo utilẽ reddir. Vn attendatur:ſi uerò non ſit facta(fquia receptũ eſt, libellum uim interpellationis non habe- Abat.de reb)conteſtatio intelligatur:& ſic diuerſo re- ſpectu utrunque ſenſum uox hæc accipiat. de ſi uenditor in uini auttritici traditione mo rã fecerit, creſcere æſtimationẽ traditũ eſt ². Suadetur hæc ſentẽtia: quia qui in mo ra eſt, furi ſimilis eſſe iuris interpretatione cẽſeturꝰ. 5 c I. ſi ex legati. de uerb. obli. d c. mora. de re. iur. in vi. e Aret. Soci. De ci. Purp.hic. 6 fl. amplius. rem rat. hab. g5§. præterea. de inut. ſtipul. h l fin. de cond. tritica.l. iij. 6. in hac. cõmo. i I. quoties in di em. de uer. ob. k Gl. l. Aemili- us. de mino. ILad diẽ. de uer. oblig. 7 ml. magnam. C. de cõtra.ſtip. n Decius l. quod te. ſupra eod. ubi dixi. 0 Doc.d. l. quod te.& l. ſi inſu- lã. de uer. obl. p l. uideamus. 2. §. ſi actionem. uerſ.& ſimo ra. de uſur. q d. l.uideamus. 8 r Lcùm fundus. in prin. j. eod. 5ů Iſ id quod ex Pamphila. ubi Bar. de leg. ij. t I. ædiles. 2.§. item ſciend. de ædil. edict. u Arg. d. l. quo- ties in diẽ.& l. centum. j. de eo quod certo loco. iuncta I. quæro. locati. xX pen. in fi. de tritica. „ I. qd Seruius. qd ui aut clã. 9 XI. ſi ſcerilis.§. cum per uend. de act. empt. a I. inter ſtipulã tem.§. pen. de uerb. oblig. 10 — a l. in re frtiua in fi. de condi. furt. b l. pe. xer amot. 1i TSed tamẽ& hac in re ego diſſentio, propter gulariter non poſsit Putauerim tamen ex- 15 c I. fi. de tritic. 12 d I. ij.. in hac. commod. e l. ubi.§. j. de ædend. f l. ſiCalend. de re iud. g I. ait lex. ad le gem Aquil. h laſon hic inz. parte. 33 i l. pen. infi. de tritica. k d. g.cã per uẽ ditorem. I I. iij..· fi. de a- ctio empt. m d. l. in re furti ua. d. l. pen. re ru amot. n l. merito. de ui & arm.in fi. 0 I. quod te. ubi dext. 5§, 14 p l. omne. S. con tumaciam. ubi Bar. de re mil. 7¹6 D'. An d Alciatl 717— ackel 1 lege 3 . n probel; Bellig At dubiũ non eſt, in condictione furtiua cre- furtum patrando, mora negligẽdo contraha muuuigne nre w ſcere æſtimationemꝰ, ſicut& in rerum amota tur a:aduerſus furem indiſtinctè res ſua à do- 7 Mlent s, 1 6T nalio .....„. Ima rum actioneb, idq́; in debitoris detrimentum., mino condici, aduerſus uerò moratorem re- ¹ 3 Iſimo⸗— lego ulcra 3 legis noſtrę uerba, quę ſimpliciter æſtimatio emplo furis(ne omnino à cõmuni ſententia r iij nfnb qdoch ct ut nẽ fieri dicũt, quan diſcedamus) idem Pdn hnß uelelcio fieret,— titunc fuiſſet, cm quæſitum eſt, cuius temporis ęſtimatio“ quoq; in moratore Gyrtimii tum'elle uinum petitum eſ⸗ ſtatuendũ. qui mo vi:guls ſet:non autẽ, quanti ad ſententiã uſq; ualuiſ ram dolo malo contraxerit“: quia beneficio, ar àle nis auol natione ſet. Nec me mouet Accurſij intellectus, qui 0 ęſtimationis hic uti non poteſt, ut infrà oſtẽ- eun aae danseft ſiim à conteſtatione in ſententiam diminutã fuiſ- dam. Aduerſus uerò eum, qui in dolonõ ſit, tli xens zndftaluten ſeæſtimationem finxit: nobis enim non licet quia reipetitæ æſtimationem ſoluendo libe- ur. Wanles eriur,æſt 5 tantum diuinare. Nam& Caius, tanti litem ratur(ut mox dicam /ſatis eſt, ſi alijs dãnis affi Hnquund acto— æſtimandã hoc caſu ait, quanti tunc cùm iudi ciatur, quàm quãti plurimiæſtimatione Sũt 16 maimc udetun Præ cium acciperetur, id eſt, lis cõteſtaretur. Cur enim plures moræ effectus circa pœnas, uſu II hom tespetitanon non potius, cùm ſententia ferretur, ſi maior ras, fructus, periculũ interitus, perpetuatio- 1 lir ziumhäberer eo tempore fuiſſet æſtimatio? f Adde, quòd nem obligationis,& ſimilia: ut dici non poſ- ni niertreus teſti etiam uidemus præciſe in hoc conſtitui diffe- ſit, moratorẽ hunc impunè euadere. Nec ob- e nellpaamiſerit, rentiam inter bonæ fidei& ſtricti iuris cõtra ſtat, quòd fructus in eum diem, quo ſentẽtia feuig neo dolus,q tin illis ſententia, in his conteſtatio at- 20 dicitur, plerunq; præſtet“: quia aliter 1. oe ctus, u sſententia, in his co 2„P chp quia aliter actori 1I. Cij usſier prudensc; tendaturd, Vnde ſatis colligi poteſt, non au- cauſa omnis non reſtitueretur, cùm reus eos 1ſc. eiioprxciſe tenebi - abm.— geri hanc æſtimationẽ, ſed ſimpliciter talem perceperit: ſecus in æſtimatione, quæ ſemel adeiuendicationẽp præſtari, qualis eotempore fuit. Quod in eo tantuùm initur,& ideo amplius non creſcit. gulül aalieniſunt. ..—.. 2.„.. 8.. 1. quoq; qui officio iudicis ædere iuſſus, præce a ¶ Aeſtimatio.) tSed cùm de obligatione 17 her chir quis lie aolollesde) ptum cõtemplit, clarius expreſſum eſt, ut ſci dandi agatur, quæ præciſa eſtx, quorſum de xlabiautm, Eeiaomi licet tempus iuſsionis obſeruetur, necultràè: æſtimatione quærere opus fuit: Aliud enim fll aiſnut t uxquiatirulum alkii’iltis æſtimatior tametſi actione in factum conuentus ſicõtu- pro alio ſolui non poteſty: ergo nec pecunia infcon.i max perſeuerauerit, præſtet damnume. Acce loco uini.ſ Reſſ pondẽt Doctores, precium ui 18 cimcle nechreciſecos dit, quòd quando ex aduentu diei cõmittitur nià petitionis tẽpore euiluiſſe,& ideo neceſ- l 1§ voeüiore Vnde trad mora, æſtimatio ipſa ſecũdum illud tempus 30 ſariò ad æſtimationem deuentũ: quia quam- nalmrionẽofferre,ne deberi incipit, nec ulterius avgeturf. unde& uis eiuſdem qualitatis& bonitatis reſtituere Rdeumquiſine fruſtrat in caſu noſtro idem dicendũ. Videmus item tur, non tamen eiuſdem æſtimationis fuiſſet: mione cuere“, unde& quibuſdam actionibus ſpeciale eſſe, ut quan unde debuit Iudex in æſtimatione condẽna- nionem loco uenditiont ti plurimi res fuit, fiat ondemnatio: ueluti in re⸗. Sed hæc interpretatio, ut etiam ſuprãdi i02 meatirelſeret, uera eſſ lege Aquilias. Vnde ueriſimile eſt, aliud in ximus, diuinat, legisq; noſtræ uerba reſtrin- Xrlſiſceghoccalu hæc æſt noſtro caſu regulariter conſtituendum eſſe. git. Adde quòd cùm diminutio hęe precij ex ue ten in quiuel iuramentum Sed& leges, quæ nunc tẽpus iudicij accepti, trinſecus proueniat, uideretur uinum ipſum difir⸗. mierrsllcum Alias in nunc tempus rei iudicatæ inſpici dicunt, nu- eiuſdem bonitatis reſtituendum: ſatisq́; eſſe un ſeaame Mfectione, ir gatorijs uerbis uſæ uiderentur, cùm ſatis fuiſ ſi ea utilitas, quatenus ualor imminutus eſt, Bar. prihlelterptouideat Sr ſet, ſi attendi id tempus dixiſſent, quo pluris 40 pecunia data reddereturꝰ. Et ideo neceſſariũ ſer in prürdenxeliis 1- b res ualuit. quod maximè dicendum, ſi ab ip non fuit, integram totius uini æſtimationem conſti pecicltis Verlen 8 variomodoini ſa mora creſcere æſtimationem cenſeamus. reddib, quod aduerſus Petrum& Cynũ, Bar. a lerkiitacgerle doinit Quorſum opus fuit horum temporũ memi- hic rectè cenſuit?:& tamen hic Iurecõſultus Cudex—— niſſe,& quod uno uerbo clariſsime oſtẽdipo de integra æſtimatione, quam alibi litis æſti⸗ ꝛo0 aiu alonesab js tuit, tot ambagibus implicaſſe? t Satis igitur mationẽ uocat, loquitur“. Fortaſſe igitur ue ⁵ tii ien.unmin ilts ad crediderim, non augerihanc æſtimationem, rior eſt Iacobi Aret. ſententia, qui tritici, ui- lianus. 4 in obligationidu — 4 2 3 5 1 3. Spheſt obligati niſi tribus caſibus. Primus, cùm ſpecies tantũ ni, olei, huiuſmodiq; mercium debitorem li⸗ i Ephqſti Glone duret tan 1. 3 5 dünner—„ debetur, eaq; poſt moram uilior effecta eſt, ut berari poſſe æſtimationis oblatione cenſuit:. Sneasd b 1 llus dnd Süc⸗ lis ſit Dur alftilexdel enim omnis æquitas hoc dictat, ut moratori ↄ tes, extingui non poſsinti, nec probabilis ſit al f emimiit lco ſeu dolo: id imputeturi, maximè cùm non tam augeri ulla creditoris affectio, ne ſuper bonitate liti- e. Ifi dl hlny liiplecertam æſtimatio, quàm iuſtus ualor ſolui uideatur. getur, poteſt reus conuentus dicere, Accipe tieindm a n at.cerexenim Alter, cùm uenditor rem non tradit: quoniã æſtimationem,& tibi emas quod placeat: æ- ucrb oblii loldemin eo in eo cõtractu receptũ eſt, ut æſtimatio ineã- quumq́; eſt hoc caſu, precium loco rei ſucce- gus⸗ech enam eit: debe* tur, utro tempore emptor uoluerit, cùm res deres. Minus certè captionis habet hæc ra- oblig. Vlreſitus ken uenũdata eſt:uel cùm lis in condẽnationem, tiob: uideturq; ſufficere, ſihæc pecuniarum flin ration dumeligndrdod ta id eſt, ſententiam deducitur!, meritò ad illud quantitas, uel in ipſa executione offeratur, amte arunviioen eſt.. uſque tempus creſcit æſtimatio: quam rem dummodo ſecundum æſtimationẽ, qua peti- h— hun atndhrbe eceptũe infrà attingam. Tertius eſt in odium furis, cu tionis tẽpore res ualuit. Et hoc eſt quod hic— 8 dendifeciſ ius improbitatem lex hac pœna proſequuta so dicitur, uinum per iudicem petitum, id eſt, of luſ. Alnad zan ltor ſit⸗ eſt. Sed non ideo ad omnem moratorẽ hoc ficio iudicis, quo ſententiæ ipſius executio⸗ 1j ſber ihxi n um uiden extendẽdum eſt, qui minus delinquite, fcùm nem actor impleuerat i: id efendiq; hęc ſentẽ ꝛ2 inſjasr dddch hrecid detu furtum dolo malo fiat, mora ſolam culpam ar tia poſſet, cum probabiliter creditoris non in i lſRiurrad ſelie anckandam e guat, unde propriè delictum non eſte cùm tereſt, rem magis, quàm æſtimationem dari, iici ainrinnwellgend 4u od hwea Cug eſſ närum.) ℳ 9 N Bart.d..ſ. 2. G mdd oppoſ.5.cod. d v Arg. d.§. cum teun per uẽditorẽ- 1n 22 1d ſi donateæ.de ona. inter ul. a lj. pro empt. d un Lcius rei. l. d ex diuerſo.§. fi de reiuend. cl eũ qui cer uur infi. 23 „ ck 4. 1ſ. 5. ex his. u de uerb. oblig. 3 pexped l ſculpa. de ci reiuend. 24 cci gürecliuue . a Cplla re eod.tit. lad. S lulia 8⁴ nus. de donat. niode, Ses. cauſ. mort. l a.I ſi donatæ. iftliofim. de dorcs dRcne lijj.itẽ quæ Eulle d ideo w ri. dereb. eor. nem deventtt quuau l. ſi ſeruus. de 41 4 neuict. lruendi⸗ em xſhma* tor.. in fin. de bhered. uel act. — e cm gj ſtt de of F noſtræ undansſic. iud. a Cimmudo decpei. Niss. J. pro nmempto. — Aij§.fin. luutor. de in li tem iur. e ſtipulationes umnnon diuid. uer. erum àni Celſiw. deuer. men bic urioblig. ubi Bar. 2„ um nno. oppoſ. alinre furti⸗ T a. . 26 l ſiſerun.. * uuit de uerb. obl. e guireſtitue⸗ e qe rei uen. en Wrr.A. ſtipu- „ amlocon ationes. 6. q. breci nſt. ute emp. Quẽ. crc, t, ggart. lex em⸗ ee gto. de ackion. dimaoohe mpt. „E bcdi Dexili.. ee. qui teſtunen — us C o. de teſtz. c.j. c K ata. qua 4ee g.in vj. 7¹⁸ uodin mercimonijs ferè eſſe cõſueuit:tam- etſi eam Bar. improbet, legemq́; noſtram, ex priore Accurſ. ſententia intelligat, cùm poſt moram, paris æſtimationis, bonitatisq; uinũ nõ reperitur b. Sed ego ultra duos ſupraſcri ptos, plures quoch alioscaſus eſſe ſcio, 1 1C1c1O, fieret, utrum cum quibus æſtimatio- e-ſ da ni locus eſt: qualis tum eſſet, an cum lis eſt, Quoties actor ipſe contentus eſt æſtimatione: quæ res nul lam habet difficultatem:.Alius eſt, cùm poſ- ſeſſor à quo res petitur, æſtimationẽ ipſam ſe ſoluturũ offert, quanti actor in litem iuraue- rit?: nec enim tũc uidetur præciſe cogendus. Alius eſt, cùm res petita non præſtatur, ſiue quia res aliter exitum habere non poſsit, ſi- ue quia amiſerit reus reſtituendi facultatem. Nec refert an culpa amiſerits, dum tamen nõ dolo: uideturq; in eo dolus, qui cùm debuiſ- ſet ſeruare, ſciens prudensq́; alienauit. Vn- de talis meritò præciſe tenebituri. Sed hi ca- ſus, qui ad rei uendicationẽ pertinent, à legis noſtræ materia alieni ſunt. Fortius ego ſen- tio, quoties debitor, q́;uis lite conteſtata, bo- næ fidei ſit, ut quia titulum habeat, uel alteri ſucceſſerit k:ſi litis æſtimationem offerat, au- diendum eſſe, nec pręciſe cogi poſſe, idq́; etiã inuito creditoren. Vnde traditũ eſt, emptori licere æſtimationẽ offerre, ne ſibi res euinca- tur“:& eum qui ſine fruſtratione ſit, de litis æſtimatione cauereo, unde& tradunt, litis æ- ſtimationem loco uenditionis eſſey. Si enim uolente actore fieret, uera eſſet uẽditio. Sol- uetur ergo hoc caſu hæc æſtimatio, arbitrio iudicis, qui uel iuramentum actori deferat, quanti ea res ſit(cùm aliàs in doloſum, quan tiſua, etiam ex affectione, interſit, iuretur*) uel ipſe aliter prouideat, conſiderato tempo re uel conteſtatæ litis, uel ſententiæ, prout ua rijs caſibus, uario modo in iure traditum eſt. Hacq; ex ſententia apparet, nõ multũ differ- re dandi obligationes ab ijs quæ in facto con ſiſtunt. Sicut enim in iſtis ad id quod intereſt agiturꝰ: ita in obligationibus dandi, licet res ipſa in obligatione duret, tamen ſatis eſt æſti- mationem ſupraſcriptis caſibus ſolui. TLex enim præciſe neminem in effectu arctare uo luit, niſi ex delicto ſeu dolot. Tenetur autẽ& is præciſe, qui ipſe certam ſpeciem dare pro- miſit, ſi non dat“: certæ enim ſpeciei probabi- lis eſt affectio.Idem in eo qui uerſus dominũ condemnatus eſt: debet enim res ſua domi- no, ſi extet, reſtitui, quod tamen ſaluis ſupra ſcriptis intelligendum eſt. Idem quoque cre brius in uenditore receptũ eſt, qui ſi faculta- tem tradendi habet, præciſe teneturꝰ, maxi- mèe ſi generis uenditor ſit⸗=: hoc enim ex na- tura cõtractus actum uidetur, ut res ipſa, nõ autẽ preciũ pro precio detur*. Et ex his appa ret, nõ adeò coarctandam eſſe legem noſtrã, ſed generaliter intelligendam, in caſibus qui bus æſtimationi locus eſſe poteſtb. a Vtrum cùm datum.) Diſtinguendus In tit. ſ1 cert. pet. cõoment. 10 20 30 4⁰ 50 60 7¹⁹ eſt hic tractatus in duos articulos. Primus eſt, quid iuris in ijs caſibus quibus res petita, ipſa præſtari præciſe debet. Alter eſt, qui ad legem noſtrã magis attinet:Quid ſit ſtatuen- dum in ijs obligationibus, quibus litis æſti- mationem ſoluere ſufficit.Et in pri- ma ſpecie conclu- dendum eſt, confe ſtim à tempore mo ræ creſcere æſtimationeme, ad ipſum uſque ſententiæ tempus, imò& poſt ſententiam, ſi ulterius mora durauerit“, ut quanti plurimi res interim unquam ualuit, id præſtandũ ſite: hocq; etiam ſi momento temporis tantũ du- rauit hic ualor, ut aduerſus aliquos Alexan. cenſuit, crebriusq́; approbatum eſt, t Tam- etſi enim in legis falcidiæ cõputatione, ad ca- ritatem, quę momento temporis durauit, nõ attendamuss: ſecus aduerſus moratorem eſt, ut propter eius dolum hæc ſumatur interpre tatio', tanquam uenditurus illam creditor eo tempore fuerit, ſi ſibi reſtituta eſſeti Quæ ta men concluſio intelligenda eſt, niſi cùm mo- ram purgatã fuiſſe proponereturk: nec enim amplius deinde creſceret æſtimatiol. † Idem ſi ſpecies debita interim perijſſet: poſt eius enim mortem augeri æſtimatio non poteſt. Qua ratione ſi quis mihi ad fructusex re mea perceptos officio iudicis teneatur, eis cõſum ptis nõ augebit᷑ amplius æſtimation.tIdemq́; Angelus cenſuit, cùm quis alicuius rei in ge conteſtata fuiſſet, an cum res iudicaretur. 8 1, 3 nere debitor eſt, ut tritici. Cùm enim non ni- ſi triennio præſumatur triticũ durare°, ultra tale tempus non creſcet æſtimatior: quod& Picus hic probat. Si enim creditori ſolutum fuiſſet, ultra tale tempus non duraſſet. Vnde ſatis eſt, eum indemnem præſtari, non id agi ut lucrum faciat. Sedego hanc ſententiam ex Bartoli mente hic reſtringerem, cùm id triti- cum ex tali fundo deberetur,& ſic tanquam ſpecies d.t Cæterum& ſi rem ipſam ſimplici- ter creditor recepiſſet, nihilq́; de iure ſuo pro teſtatus eſſet, cenſeri id augmentũ remiſſum frequentius traditum eſt. Cùm enim officio iudicis creſcat æſtimatio, cenſetur ſimplici ſolutione facta remiſsio?: qua de re alio loco. Plurimũ hic ſe Decius torquett Sanè in em- ptionis uẽditionisq́; cõtractu, reſpõdit Pom- ponius, ſi per uenditorẽ uini mora fuerit, cõ- demnandum, utro tempore pluris fuerit, uel quo uenditũ eſt, uel quo lis in condemnatio- nem deducitur:. Quæ uerba indicare uiden- tur, ſi interim aliquo tempore auctum ſit pre cium, id non attendi. Sed ego uerba illa, quo lis in cõdemnationẽ deducitur, extenſiuè ac- cipienda arbitror, ut omnẽ temporis tractũ à conteſtatione uſq; ad ſententiã cõprændant. Planòè altercantur Doctores, quomodo ibi in ipſo contractu mora commiſſa eſſet. Aliqui, quia expreſſe actum erat, ut ſtatim traderet᷑. Aliqui, quia tacitè potius ex natura emptio- nis, in qua uidetur agi, ut recepto precio ſta- tim uenditor tradat:alioqui irregulari quadã Nnn. 27 c d.J ſi ſterilis.§. cum per uen- ditorem. a I.in fideicom- mißi. de uſur. e d. l. in re furti- ua. 28 f Alex. Iaſ. Pi- cus, Purpura- tus hic. Feli.c. ſenes. col. 3. de reſcript. 29 g l. precia reru. in fi. ad l. falci. 3⁰ h d. l. in re fur- tiua. i l.cum res. in fin. de leg.j. 31 k l. ſed ſi alia. de conſtit. pec. I L. illud. de peri cul.& cõmo. ml. pen. de triti. ij. reſponſ. n Gl. l. diuortio. §. j. ubi Alex. ſol. matr. 0 Gl..j. C. ſiad- uerſ. uſucap. 23 p Ang. O. ſi quis d nõ domino. col. 6. Inſtit. de rer.diuiſ. qGl.& Dd. d.l. diuortio.§.j. 3 r lfi. de eo quod cer. loc. 5l.iiij.C. depoſ. t l. iij.. fin. de act. empt. a l. curabit. C. de act. empt. b d. l. qui teſta- mẽto.de teſta. 34 c l. mora. de uer bor. oblig. 35 d lcùm quis. de act. Goblig. e l. centã.§. nec oportebit. qdh cert. loc. farg. l. hominẽ. j. mand. g d.l. cùm quis. h d. l. centum. in j. reſponſ. 36 i l. ſi Calend. de re iud. k l. ſi inſulam. de uerb. oblig. 37 I Luideamus. 2. de uſur. 38 m a. l.ſi ſterilis. cum per uendi torem. n l. nemo rem. in fi. de uerb. obl. o l. cum fundus. j. eod. 39 p d. l. quoties in diem. d. l.homi nem. mand. ꝗl.iiij..in hac. cõmod. r d.l fi. de tritic. l. fundum Cor neliani. uerb. petito. de no- uat. d. l. homi- nẽ. d. g.in hac. 7²⁰ mora notetur?. Aliqui per locum ab ijs, quæ frequenter cõtingunt. Sed cùm lex dicat mo ram per uenditorem factam, nihil refert ſcru tari quomodo facta ei ſit: ſupplendum enim eſt, legitimis rationibus inductã fuiſſeb. Sed quid in fideiuſſore dicemus? an æſtimatio à die moræ ipſius principalis, etiam cõtra eum inibitur? Et omnes aiunt iniri:quia mora rei, etiam fideiuſſori nocet ſquæ ſentẽtia in pro miſsione certæ ſpeciei, quæ præciſe obligat, uera eſt. Sed ſi mercis alicuius, puta uini, o- lei, tritici, in diem debitori acceſſerit fideiuſ- ſor, cùm ſuprà ex Iacobi ſententia æſtimatio- nem ſolui poſſe cenſuerimus, eam æſtimatio nem ſecundũ tempus contractus ex Africa- ni reſponſo faciendam arbitror. Cuius con- cluſionis ea eſt ratio: quia argumentũ id æſti mationis, officio iudicis ſolùm inducit᷑. Vn- de fideiuſſor ſimpliciter acceptus, in contra- ctu ſtricti iuris eius ratione interceſsiſſe non præſumitur. Conſtat enim hoc caſu ex mora rei, propter locum nõ augeri obligationẽ fi⸗ deiuſſoris. Ergo idem propter diem. Soluùm igitur ſecundum tempus contractus æſtima tio inibitur, tanqᷓ; de ea duntaxat actum ſitl. Tametſi me nõ lateat reſponſum illudsaliter atq; aliter ab interpretibus declarari. Sed ſen tentia noſtra uerbis legislatoris magis acce- dit, poſſetq; ſolũ cõmunis interpretatio tunc defendi, cùm nõ ex principalisſui, ſed ex pro pria mora fideiuſſor conuenit᷑: tuncenim ſa- tis admitterem æſtimationẽ ſecundũ tempus diei nſtipulatione adiecti ineũdam eſſel. Et hæc quidem in ipſa æſtimatione procedunt. ISed quid in eo quod intereſt, ſtatuendũ eſt, cùm quis facere tenet᷑: Et ſi dies appoſita ſit, eius rationẽ ſtatim ab eo tempore haberi con ſtat, quo nouiſsimè ſolui potuiti. Vnde cùm ubi dies nõ eſt adiecta, uſq; ad litis cõteſtatio nem res præſtari poſſit: ſequitur, ut eo ſolùm tempore utilitatẽ actoris æſtimemus k. ĩSed tandem quid in fructibus uel uſuris? Et in cõ tractibus ſtricti iuris traditũ eſt, non à tempo re moræ, ſed à lite conteſtata ſolùm deberil: Tthocq; diſtare ab æſtimatione, quòd æſtima- tio iuris interpretatione rem ipſam repræſen tat:fructus uerò uel uſuræ, rei ipſius acceſsio nes ſunt. Vnde ſicut in re ipſa tempus moræ attendit᷑n: ita& in æſtimatione. In acceſsioni bus uerò, ut debeant᷑, pertinaciam litigatoris lex expectauit: qua de re nos alibi diſſere- musof Sequens articulus eſt, quid iuris in eo qui præciſe ad ſolutionẽ nõ cogatur, ſed æſti mationẽ ſoluendo liberet᷑: quo tempore æſti mationẽ hanc attendemuse Et ſi dies in cõtra ctu appoſita eſt, hic probat᷑ eam diem atten- di deberer. Si uerò nulla eſt dies, traditũ ex- tat in cõtractibus bonæ fidei ſententiæ tem- pus attendia. In ijs uerò qui ſunt ſtrictiiuris, petitionis, id eſt, litis cõteſtatæ: ut in lege no- ſtra, nõ paucisq́; alijs locisr. Sed quę ratio dif- ferentiæ inter hos caſus eſt? Et cùm æſtima- tio hæc officio iudicis mercenario debeatur, uidetur tum ineundam eſſe, cùm primùm ei D. And. Acciat 10 bono&æquo ſibi uideatur, ſententia ſua æſti 20 nem ſecundum ſupradicta ſoluere poſsit: pu 30 Uidetur: quæ materiaà lege noſtra aliena eſt. rei uend. 2 gume 2 gisnuhaln officio locus eſt·ↄid eſt, cùm lis conteſtat᷑. Per 1 dard 1 cntractu eam enim conteſtationẽ obligatur inſtantix dles ſ.s lügltem ſinon debitor, cauſa rei, quæ ipſa eſt in obligatio- agum de wau qaſt czſ ne:. Vnde non uidetur iudicium ultra ſuſce⸗ tl. 11 gfu abu⸗ piſſe, quàm ſit eius rei æſtimatio conteſtatio⸗ biiad n nfai ſ abxlei; 4 8r 2227 u.& ideoi ſͤͤ ae pecul.. ca nis ipſius tempore“:& ideo in ſtricti iuris cõ u&rg.d.l aim ufll a, gi 3. 3 quis.et d. cen 9 ine,?é/ tractibus bonæ fidei maiorem iudex poteſta tum. uerſ nee e omine, . 7. 7 4— 1 tem habet: in eisq;ʒ regulare eſt, ut quantũ ex oportebi. inlc dei mſire 1 T üi cu⸗ X—.. 4 x§. in bone f 1 tum ne 1— blcentUnh met“. Attendetur ergo, quid tunc ille æeſtima a tidein.” blcent quodh uerit, nõ quid uideatur in litis conteſtatione unſti min reus promiſiſſe:t Sed perpetuum ne eſt, utin 44 4 ſtricti iuris contractibus tempus conteſtatio 1 nis attendamuse Et conſtat excipi eos caſus,„ uuiigomiioadta cùm mora iam antè purgata, uel à creditore 3 lſiae di ghranecpelauen remiſſa eſbv, qui& in prima regula excipiun cant le 1 abinautno ttded tur.tSed& cùm de obligatione certæ ſpeciei 4¹ a uiadiciatur pr dandæ agitur, reusq; in caſu eſt, ut æſtimatio ta quia facultatẽ dandi non habet, ad tempus&⁵Q0mhbᴵ̈Y umumexqua mt condemnationis æſtimatio refertur=, quod* encha üit Imputet eni propter pręciſæ obligationis naturã inductũ 6 taraen uceolttidem— uidet᷑, alias enim fuiſſet res ipſa omnino prę- i findeuab 8 leineppitlntell 2 n; n 3 Anten ſtanda“, Vnde maior poteſtas iudici relin⸗ ablg. illpel,cim die quenda fuit.In rei quoq; uendicatione æſti⸗ 42 wettdiorpotuitha matio uſq; ad litis iudicandæ tempus attendi tibiori lgnorant turb: adem ratione, propter ius domi- b I lulianusz Iirteclrrdeademxalioncpro„b llultemut afauneccim cauſa nij, quod in ipſa re actor habebat, conſtitutũ friuw niechlggionisa 1 1 5 ukwisalal.reeentior T Sed& cùm quis officio iudicis conuentus, 43 uinila tecentior , daſs 1 wdedquid in oblig⸗ edere iuſſus eſt, æſtimatio ad ipſius præcepti Ktcevibimüeft tempus refert᷑: ut cùm actione in factũ ex edi 3 recehtt ümüe 3 cto de edendo cõueniri reus poſsitc. Ante e/ c lubi de eim namaiudicũfacta, nim iuſſum, nulla fuberat efficax obligatio, d l cñũ poſtulc anlihautſcite debet ſed omne id ius arbitrio iudicis cõtinebaturs. ſem de dann nranie colotẽ præt Illud quoq; conſtat, quoties principaliterin unfe. Lifeamiltict iunis cõtr obligatione ad id contracta, ęſtimatio debet, cllſonmmirhautquntiti del diſtinctioni huic locum nõ eſſe, ſed ſimplici- deae Saimexunõexcuſet: at.„. 40 ter diem contractus attendendame. Vndeſi ,a’ mniien doedtlexiſtimat ſtatutũ iubeat, in cauſa damni dati iuramen⸗ al. anas Ca'aclluicrediderim to eius qui damnũ paſſus ſit, ſtari, ſecundum aelianum. 1 ulbberetur⸗ quodſi delicti tempus iurandum erit:quod Bar. cen f d. Hiin ia. Kalroslum; cum pre ſuitꝓt Sed quid ſi quis promiſit mihiuinum, 44 nercihgenus ipſum uel æſtimationem redderer Et uideretur ni- meralbus fere cöti hilominus adhuc uinum peti poſſe, cum æſti. expelatio“, dum mationis augmentos, tanquam æſtimationis ę Bald hic. neiconeo ue 8— mentio ſolo creditoris fauore facta ſiti: quæ h nar ihatOpon ſententia, propter naturam diſiunctiuæ non de pign. cidi— Pof. Deci cõſlli im modicũ tem — 5o facilè admittenda eſti. Sanè cùm priuilegia- lplerunaus fearare foluricne ria probatione æſtimario inducit᷑, ut quia iu- t 5 uns Känviudli mlionire ramento in litem de affectione res deciditur, 2* ctef relinquel quod nõ ſolũ in bonæ fidei contractibus, ſed ſäß m Minodligat .„ Iterpellati etiam ſtricti iuris, cùm arbitraria eſt actio, lo 2e e ulanioni lioner cum habet ſunt qui ſententiæ tempus atten à 1 lütenns nduondkatiſ dendum cenſuerintl. Quæ opinio hoc caſu in at ap Ircie iobl probabilis eſt, propter ſimilitudinem quæar keene 4 aqwtnüncizäle bitrarijs actionibus, cum contractibus bonæ 14 5 63 ſue promiſſum 6 fidei eſtv. Vnde cenſuit Bart. ſiiuramentum 75 niene dirhäbonẽnec 6o non affectionis, ſed ueritatis iubeatur, tunc dei. O 9 ſanaaerileſt. ad litis conteſtationẽ attendendum eſſe, idq; alin feaaenttuau bo. ex ſupraſcripto Vlpiani reſponſon: qui in/ mißluaſr i ſeefdeg eidre tellectus, ut Alexander Iaſonq́; oſtendunt, his auog; d darnägci textus ipſius uerbis non quadrat. nahunka. Kmelmeſt nua8 a 481 dr Etſon ee p p N , 4— N —7 cd lmagnam. C. œconah. 4A5 — del Mr p lad diem. X A a de uerb. oblig. „ z Bula.j. 46 cool ii. C.ne li⸗ mi dan ceat. tert. 1 Gl.! ſi mora. ſol matr. 24 Ienn n redot. Mnndech lpromiſor.õ. Anpr d j de cõſti pec. Md 3. e l cum ſtip. im lO d mnihia Procu- an ncerd Rl. quiRo 47 ed bi Bar. deuer. bede, oblg. d er. 7d fauore. „ Anc.eleg. iai Bald. d. quod nnnn ßuuom. 7 opp. A! magnam. nam.& conſ. zo. Domine ario ad pfmpamlacobe. 49 ſjistichä. 9.j euerb. oblig. lemptorem. Eniq;. de act. Adcicittee ape. ſiex lega i deuerb. ob. decius conſil. Vulus. col.fin. ſex legati. aideamus.. aclionem. de ndum cntqprd lrsßi um. alte. 5. cod. E ulrnh.5 ſtaions. erhtenalſae Dr tritic. Tligeio,z uus deleg.2 aceteſuu- 50 io. col. pen. de i Hqus erb ſg. ſiquis filik. h. de collat. aucnta e eminor ſiaſhbula uwäne eſſem abs le uerb. ob. uer. Celſus. pe 1. 1 interdi. 51 e euerb. oblig. aenunciaſſe. aii de aua 0 722 mn tit. ſi cert. pet. coment. 72²³ a SSidictum eſſet.) Attenditur ergo dies belli oblatione nõ induci interpellationem, ſolutionis indeq́; adnotant Doct. exaduen cum conſtet interpellationẽ in iudicio nullo tu diei, quæ in contractu deſignata ſit, cõmit factam, tanq́; extraiudicialem ſuſtinerie. Et le timoram.Idem ſi non ſolm dies, ſed hora ges, quæ ex libellis nõ induci moram oſten- quoqʒ adiecta ſit Nidqʒ ſiue dies à lege conſti dunt, uel in cauſis criminalibus loquuntur, tuta ſit, uel etiã hu- in quib. nihilà par- manitatis cauſa ad Sabi 3.„ te petitur, ſed à iu- 5 abinus reſpondit: m P 218 ſoluendũ inductac, P t tempore redderet, dicef: uel cùm ſoli 3.. 2 2„—„. ſiue ab homine, e- Si dictum eſſet quo quanti tũc fuiſſet: ſi iudici traditus eſt li tiam ſi creditori tẽ- 10 bellus, nondumq; pus ipſum adiectum ſit:ut quia dixerim, Pro reooblatust. Sed tamen melius eſt cõmuni mitto tibi centum, nec uolo abs te ante talem ſententiæ adhærere: quia libellum offerens, diem inquietari: quod hic aliqui poſt Baldũ nõ uidetur interpellare ut ſoluat, ſed ut reus cenſuere“. Quod&traditum eſt, cùm petitio interim deliberet, an cedat, an cõtendatt, Vn ni, nõ autem ſolutioni dies hæret. Idem ſidi- de cùm ex natura actus habeat ille ſpaciũ deli ctum ſit, Promitto ad talem diem,& quando berandi, nõ poteſt uideri interim præciſe in- cunq; me interpellaueris:uel,& ab eo tempo terpellatus ut ſoluati. Sibi igitur imputet a- re arbitratu tuoſ.tSᷣed dubium eſt, cm dies ctor, qui electionem hanc reo conceſſeritk. contractui adijciatur principaliter fauore de Quo fit, ut ſi interim extra iudiciũ interpel- bitoris, ne antè conueniri poſsits, cur cõmiſ- 20 let, non ideo in mora reus conſtituatur. Non ſionẽ moræ in eius damnũ inducat'c an quia enim poteſt actor ius deliberandi facto ſuo il id damnum ex quadam ſequela illius fauoris li conceſſum perimere¹. Sunt tamen qui pu- deſcendit Imputet enim ſibi uenditor, qui tent, ſi in libello actor reum præciſe interpel ſciens fefellit fidem x. Vnde tali fauore indi- lauerit,& quatenus ſoluere differret, eum gnus eſſe incipit.¶Intelligẽda autẽ ſupraſcri- condemnare petierit, ſecus eſſe: ex ea enim pta cõcluſio eſt, cùm dies eſt certa,& quã prę interpellatione moram induci. Nam, ut alibi uidere debitor potuit alioquin ſi probabilis docuimus, in hiſce conditionalibus uel alter eſſet debitoris ignorantia, nõ cõmitteret᷑ mo natis rem edijs, petitio hæc ſubordinata ad- ran: ſicut nec cum cauſa multiplicandæn, uel mittitur, habetq́; effectum ſuum Sanè ſunt finiendæ obligationis adiecta eſto. Quæ om- 30 aliqui caſus, quibus interpellatio extra iudi- nia latius à Iaſ.reeentioribusq́; collecta repe- cium facta non ſufficit, ſed litis cõteſtatio eſt ries? Sed quid in obligatione, cui dies nõ ad neccſſaria: ut cùm quis ſolo iudicis officio ali ſit Et receptiſsimũ eſt, ex interpellatione, e- quid debet: uel cùm creditor ipſe prius in tiam extra iudiciũ facta, cõmitti morama: iam mora fuiſſet: eam enim non purgat, niſi debi enim ſcit, aut ſcire debet reus, ſe debere, nec tore in ius uocato, liteq; conteſtatas: quod Sa ignorantiæ colorẽ prætendere poteſt. Idq; licetus cenſuit. Sed nos alibi oſtẽdimus, nec etiam in ſtricti iuris cõtractibusꝰ:adeò ut ge cõmuniter receptam, nec uerã hanc eſſe ſen- neris, aut quantitatis debitor, etiã difficuſta- tentiamt. †Addit Paulus Caſtrenſis, ſi reus tis prætextu nõ excuſet᷑: utaduerſus Accur- iuſtam cauſam litigandi habeat, nec in litis ſium, crebrius exiſtimatũ eſtt. Sed ego hacte 40 quidem conteſtatione moram cõmitti a. Sed nus excuſari crediderim, ut æſtimationẽ ſol- Bart. cæteriq; omnes reclamant. Verùm nos uendo liberetur: quod ſupraà ex Iacobi ſentẽ⸗ ſuprãa Pauli ſententiã hac fine reſtrinximus, tia ſecutus ſum: cùm probabiliter creditoris ur litis æſtimationẽ ſoluere talis reus poſsit, nõ intereſt, genus ipſum pręſtari, ut in rebus nec præciſe cõpellaturt. Vnde quãuis aduer promercalibus ferè cõtingit: ſufficitq; uelu- ſus hæredem factum defuncti probabiliter na interpellatio“, dum tamen loco congruo, ignorantẽ cõmittat᷑ ſtipulatio, cẽſeaturq; ille tempore idoneo, uerbis aptis cõcepta ſit: quã in mora:, non erit tamen præciſe cogendus. rem alibi docui. Oportet etiã poſt interpelſ· Quo caſu& Iaſonis ſentẽtia defendipoteſt, lationem modicũ tempus lapſum eſſe, quo qui alioquin nimium generali ſermone pec- ſe præparare ſolutioni reus potueritꝰ: quod ·0 caſſet, cùm moram ex diei aduentu aduerſus arbitrio iudicis relinquendum eſt⸗ Sed un- hæredem committi negauit. de factũ eſt, ut in obligationibus dandi, mo- b ¶Quo tempore.) Quod hie de tempo- ra abſq; interpellatione nõ cõmittatur: cùm re, idem infrà de loco reſpondetur. †Et ideo in obligationibus facti ſucceſſiui ſecus ſit, et adnotant Doct, de tempore ad locum proba tamen latior faciendi obligatio can quia ob⸗ bile eſſe argumentũ, ſicut& de re ad tẽpus⸗, ligatio faciendi tacitã à lege habet diem, qua- S& rurſus de re ad locum, itemq́; de perſonis tenus quod promiſſum eſt, fieri poſsit? Vn- ad locum,& è conuerſos. tEthinc infertur, ſi- de ſi interpellationẽ neceſſariam diceremus, cut temporeieiunij licitũ eſt ex cauſa neceſsi ea aut ſera eſſet, id eſt, poſtquam factum eſſe tatis ueſci carnibus, ita& loco prohibito, ut iam opus debuit:aut præmatura, quia anteq́; so intra Carthuſienſium ſepta. Et qui ſeruitu- dies ueniſſet.t Sed cùm interpellatio in mora te ſuo loco nõutitur, ita eam amittit, ſicut qui conſtituat, cur nõ& citatio, libelliq; oblatioe ſuo tempore nõ utiturb. quod&pluribusalijs Receptum enim eſt, neutrum horum actuiũ exemplis oſtendi poſſet. ⁊Non procedit ta- moræ ſufficereꝰ. Etfortè erunt qui negent li- men hęc cõcluſio, quoties ainerc ratio inter nn 2 ubi Ba tus aduer in ius uo⸗ e Aretin. conji. 149. col fin. f All. denuciaſſe g d.l. libertus. h I.j. de edendo. i§. huic autem. Inſut. de actio. k l. ſi mulier. in fin. quod met. cauſ. 1 Angel. Alex. Purpur.hic. m Gl.l. qui de in officioſo. in fi. de inoff. teſt. di xi in l. edita. col.pen. C. de edendo. n l. cũ poſtulaſ⸗ ſem. de damno infect. 52² 0 l. ſed ſi alia. de conſtit pec. pl. Cel ſus. in fi. de arb. dixi in d. ſi in ulam. q d.l. in fideicõ- mißi. de uſur. Paul. Caſt. hic col. fin. 53 r d.l.illud. de pe tit. hæred. 5 I. cum fülius. 9. ĩ hac.l.ad diẽ. de uerb. oblig. t Iaſ. hic col. 6. u I. fi. de tritic. xl. miles ita. uer. & quia.de te- ſtam. milit. Lſi guis ita le- gauerit. de au- ro& arg leg. Xlj. in fi.. jj. ne quis eum qui 54 in ius uoc. 4 Gl. cle. ij. ad ff. uer. regularẽ. de cenſib. b l. ſi cõmunem. §. j. quẽadmo. ſeruit. amitta. Barb. conſil. col. 2. in 1. c Deci. conſil.2. 55 Soci. 247. a Bal.l. preſbyte ri. C.de epiſc. I cler. b Bar. l. qui Ro- mæ. in prin. de uerb. obl. 57 † Semper enim,& cl. Qdſi Epheſi. in prĩ. ubi mo- der. quod cer. loco. 58 d Gloſſ. l. dies ſe ſtos. C. de fer. e Picus, Decius, Purpuratus. fc. ci eccleſia. de immu. eccl. g d. l. dies. 59 h l.ij. l.præſen- ti. C. de ijs qui ad eccleſ. 60 i l.iij. in fin. de act. empt. k l.omnẽ. de iu- di..cõtraxiſ- ſe. de actio.& oblig. 1 1.ij. C. de re- ſcind. uend. 7²4 61 locũ& tempus, aliud ſuaderet. Vnde minus aduerſus teſtem præſumit᷑, qui temporis ob- litum ſe dicat, q́; qui loci: quoniã facilius die- rum nobis excidit memoria. Sic qui certo die promittit, plerũq; ante eum diem ſoluere poteſt. At qui cer- to loco, non niſi eo in loco liberaret᷑ b nõ, quanti tunc, cum petitũ eſſet. Interro/ indiſtinctè, ratio lo gatus, cuius loci pre ci habenda eſt. Vn- ciũ ſequi oporteat, de actio propter lo reſpondi:ſi conueniſ cum fit arbitraria, ſet, ut certo loco red- SDord 5 Meuſn dere tur, quanti eo lo quid ſicut ſuſpectꝰ co eſſet:ſi dictum nõ ne fugam adornet, feriata die prændi capiq; poteſt 9, ita&in æde ſacra: Et laſon, poſſehic cenſuit: cui recentio res omnes aduerſant᷑*, Fortior enim eſt pro- hibitio, ne ius aſyli, ꝗd diuinis ædibus cõceſ- ſum eſt, uioletur, quàm ne ferijs quiſquam ca piatur:cùm primaà iure diuino emanauerit!, & alia iuris ſit cõmentitij, ſeu, ut uocant, poſi tiui? Nam& clarum eſt, debitorẽ qui ad ec- cleſiam confugiat, extrahi inde nõ poſſe“: ut minimè argumentisutendum ſit, ubi liquidò de iure cõſtat:uſuq; quotidie uidemus, cõtur batores huiuſmodi decoctorẽs ue ad arã con fugere, tutosq́; eſſe. Adde, ꝙ& facilius cu- ſtodiri, ne exeat debitor eccleſiã, poteſt, q; ne tempore feriato ſolum uertat.¶ Enimuero& hinc adnotant Doctores, æſtimationẽ ſecun dum eum locum deberi, ubi uinum redden- dum fuit. Vnde ſi uinum ex cõuentione Ro- mæ dari debuit, eius ualor ibi attenderur'. rQuod Cyn. Alex. Deci. extendunt, etiam ſi de reſciſsione contractus agatur ut quia er- ror ſupra dimidiam iuſti precij allegetur id ml.ij ubi Bal. et precium ex Romano foro inibitur. Nec me Paul. Caſtr. C. ubi& apud quos in integ. mouet Baldi Pauliq; autoritas, quos aliqui pro cõtraria parte ſtare exiſtimant“: quia eo- 1.. rum ſententia ſolùm procedit, cùm officium n Bar.l. qui cer· iudicis quis ad reſciſſionẽ implorat, quod ex to loco. de con negocio geſto nõ oritury: ut eſt in integrũ re dict. indeb. 0 d. l.ij. p Bart. laſ. l. jj. uod cert. loc. ꝗl. ſi fundus. de euict. Bar. 62 l. ſemp in ſup. de reg. iur. ſtitutio aduerſus cõtractũ, iam effectu quoc conſummatũ: tunc enim is, qui petit, forum rei ſequituro: licet ut cognoſcamus an læſus is ſit, ocus contractus tum quoq; attendi de- D. And. Alciati 10 22 47 Güinieheir creditor elegerit*: poſt electionem uerò, tũc xale Cin dun/2e æſtimatio loci inibitur.ſ Cæterũ rurſus quæ- 6 eeahr⸗ en ſum ct Cum ritur, quid, quando nullus locus in cõtractu 46 3,5 ttun. reciumih expreſſus eſte Ethic apparet, ubipetitumſit, gülu lenuisctula 1 inſpiciendum eſſe. Peti autem regulariterin&s c giipote foro rei debetv. Et lijcarunn maciicn ſec eſſet, quãti ubi eſſet ideo ſialibi conue- omud.edfriwteiui i 2 niatur reus, utputa iie di etra/ petitum. priuilegio aliquo fegi iacã AFRICANVS LIB. II. actoris cõpulſus, ullnog tem habe Queſtionum. adhuc æſtimatio, witian arbus LEXXXIII. quæ in domicilio aſe equis lo Ieũ ſeruũ, qui ti- Ie eſt, uidet atten- aune jlentoigt Obi legatus ſit, qua ſehane ſecusac Aginegoſenu illegitimè cõuen ruina„uiapo ſi mihi legatum poſ⸗ tus elleræ Idemq;e- xat.Rtiſ culpio ueun— o exiſtimauerim, viuum abere’a b etiã cùm reus exceptionẽ iuriſdictionis nul- Duiumautenoc lam obiecit. Prorogatio enim iuriſdictionis itegoclo gelloco 20 tacitè inducta, nõ debet grauiorem rei peti- ali deiuci. iniprobatequia tæ æſtimationẽ inducere, cùm actus hi taciti mät'utk ulg Paulu 4⁰ beatꝰ.f Sed quod de æſtimatione dicitur, an 5o & idem in menſura ſit? Et Ang. atq; Purpura tus, locũ contractus, nõ autẽ ubi ſoluendum rl. imperatores. ſit, obſeruandum cenſentu. Ego eam menſu- de contrahen. ram attendendam ſcio, de qua ueriſimiliter emp. Soc. 63 actum à contrahentibus eſt. Vnde probabi- conſil.32. lib.z lius eſt, Iocum ſolutionis hoc caſu nõ minus s Arg. l. ſi præ- attendi, quàm in æſtimatione attenditurꝰ. Et diũ. C. de pre- ita Alber. poſt ueteres exiſtimauit t Nam e- dijs min. 63 t Alb. L. arbitrio. §. de eo.in fin. de dolo. tiam uidemus in expenſis& damnis idem eſ- ſe, quæ ſecundũ locũ, in quo ſolui debuit, cõ putant᷑ u. Sed quid ſi uaria loca expreſſa pro- u c. dilecti. de ſo ponant, in quibus exigendi electio creditori ro comp. data ſite Et ab Alex. reſponſum extat, nõ con ſtitui, etiã lapſa die, in mora reum, niſi prius 60 ſtrictè intelligi debeãt v. Quòd ſi expreſſe in bag. 1uolunts rlömnlb facto, qu inſtrumento promiſsionis prorogata ſit iu⸗ rie. C. de ar piyobit Erlhæcq riſdictio, ſatis putarim in Fulg. ſententiã eun cuſat:hu. dum eſſe, ut ſecundũ talem locũ rem petitam æſtimemus. Nam& cùm uinũ certæ ſpeciei promiſſum eſt, puta quod in tali dolio eſt: eo lulqwoderbis legi gibar fuiſſe contra jercuuſanegocior glbocex capite opus in loco ſolui, ubi dolium eſt, debete: id enim el. qs legu mſenũſingere: qua actum uidet᷑. Sicut cùm quis ſcholaſtico ſtu⸗ de lucic lan nneſ qulapecunia 30 diorum cauſa pro uiatico legat, ibi ſoluendũ res deleg.l. arle calſaeſſe, cuin eſt, ubi dat ille operam ſtudijs d. Sed quid, ſi à ſcag ſiſ nmettäundeæquui ſed ei Sſinnüchni cerumd quis uini Aureliani amphoras decem tibi hic promittat, an tenebitur Aurelijs ſoluere: Et bertis. ubi4 1. nbat cenſuit quem .. 2. c. de lud. Ba 1= Fulg. Rlex. teneri putant, eiusq; loci æſtima 1 Araliee irerptetatio nõc e Lii irfnde anecraionilegis ſati afl emp. nnckram quamprie f Bar. itemil ligureichiunganu tionem attendie, tanquã promiſsio certæ ſpe .e.. 7. ciei ſit. Id rectè Picus Deciusq́; improbant:: quibus& ipſe accedo,niſi cùm promiſſor do mivcilium Aurelijs haberet, ideoq;ʒ ibi ab eo inf decon peteretur. 1 Dubitandi cauſa in hac lege. 2 Deciſio huius reſponſi. 3 Tres huius deciſionis rationes.& num. 5. 7. 4 bPrecium loco rei etiam in particularibus ſuccedit. 6 Certi condictio etiam ex negocio geſto competit. 8Bartoli declaratio ad hanc l. quomodo ſuſtineri ualeat. 9 Siuenditor titulum oneroſum habuit, precium nunquã co- dicitur, etſires non extet. 10 Idem iuris obtinet, ſires extet. 11 Tribus caſibus hanc concluſtonem nõ obtinere.& ¹2. ¹3 13 Cum dom inus ratam uenditionem habuit, poterit actione negociorũ geſtorum precium conſequi, maxime ſiuen ditio nomine domini facta ſit. 14 di ſolius uenditoris nomine alienatum ſit, an idem obtineat. ʒ num. 15.16 17 In uniuerſalibus precium loco rei ſuccedit Fallit hæc con- cluſio, ut num. 18. 20. 21. 22. 19 In feudis precium loco rei non ſuccedit. 23 In particularibus preciã loco rei regulaxiter non ſuccedu. 25 Quibus caſibus hæc regula nõ habeat locum.& num. 26. ci. ie reius ae zcſ oc 27.28.29.30. 31. I EVN.) †Cum poſſeſſor rei alienæ ſo/ lùm uendicatione conueniri poſsit, quia poſsidets: perſonali uerò actione nõ teneat, h„vjſutde cùm nihil ſecũ actum ſit': uideretur hoc caſu, re uen- becun. tannaſuos fines, müummtabuirtemq aündaeſt ſeuuſuca nanpobit, quoniam eprecium poſle Lutigiurſtuendit d btconſta nun betimſires non 6 NRalorexpreci tinaprri factu tskulkr udl * 0 ien tor 9 0. g lin m laſmſſebndicet dica. 1 actio. e la Ie Keru eu al n igſeit lPauluereſbõ 7. mKnaen AUn 1A m ir Om. amnnen umn KrFal; — nTne“ . gh E“ Se e eu! Fn 1 1 — 4 — t cnte. uu i. de iure dot. ige: ndr on. cau. mor. des b! 4 actd 3 Wnoſe d d ſtipſa. quod met. cauj. ſi ſeruus alie nus. de fideiuſ. al. rem ratam luz Anucem der umor. de in diem dlect. adenc ean j C. ſiuend. ig.49a..j. C. ecommu. re. li. j. C. dere us ali. 9 Proculus. in Seisn mi. lulianus. j. ſe rei uend. 10 du. illud..j. de 1 . aT 5 cum fundus. jij eod. 11 ei ueroͤ. dein 1, ilſp. Inſtit. nun nam natura. conqd. inde. in ſumma. 9. u frumento. l. nõ ſortẽ.li tus. uerſic. mpe. de cõ⸗ d indeb. Jer 12 7²⁶ re uẽdita,& deinde perempta, nullã domino ſupereſſe actionẽ. t Sed tamen aliter iuris au- toribus uiſum eſt. Cuùm enim poſſeſſor rem uendiderit, preciumq́; receperit: ne locuple- tior cùm aliena iactura fiat, ad illud reſtituen dum cõueniri pote rit, idq; certi condi fodlerim Se nenclide⸗ ctiõe.ſcuius rei tri plex prodita eſt ra- rim, mortuo eo, poſ- tio. Prima, quia cã preciũ habeat, rem habere uidetur. Conſtat enim, in particularibus quoq; precium loco rei ſuccedere, ne quis lo cupletior cum aliena iactura fiatꝰ. Meritò igitur preciũ id condici poterit: atqʒ ita ego ſentio.t Secunda eſt, quã Accurſ.probat: quia poteſt dominus uendi- tionẽ ratam habere,& negociorũ geſtorũage 6 re b. Dubium autẽ nõ eſt, fcerti cõdictionem d rem I. certi. in prĩ. etiã ex negocio geſto cõpeteret:uideturqʒ uẽ ditionẽ approbare, quia actionè hac ex cauſa intenditꝰ, ut Fulg. Paulusq́; Caſt. exiſtimant: cùm nõ minus facto, quam uerbis ratũ habe re quis poſsit?. Et hæc quoq; ſentẽtia recepta eſt, niſi quòd uerbis legis nò conuenit, dum approbatũ fuiſſe contractum cõminiſcitur, ideo ex cauſa negociorũ geſtorũ agi. Adde quoòd hoc ex capite opus fortè non eſſet, mor tuum ſeruũ fingere: qua de re infrà diceturf. Tertia eſt, quia pecunia apud uenditorẽ ui- detur ſine cauſa eſſe, cùm res domini ad eum peruenerits:unde æquum eſt, condictionem ſine cauſa darit, certumq́; hoc nomine condi ci, ut Bart. cenſuit, quem& alij ſequunt᷑.t Mi hihæc interpretatio nõ cõgruere rubricæ no ſtræ, nec rationi legis ſatis uideturi: niſi ſecũ- dum noſtram(quam priore loco retulimus) intelligatur, eiq; iungatur. Procedit autẽ lex noſtra intra ſuos fines, cùm uenditor titulũ lucratiuum habuit:itemqʒ, cùm res ipſa mor- te extincta eſt, ſeuuſucapione, adeò ut uendi cari non poſsit: quoniam his caſibus æqui- tas ſuadet, precium poſſe in ſubſidium condi ci. tQuid igitur ſiuenditor titulũ oneroſum habuit: Et conſtat, nunquam precium condi ci poſſe, etiam ſi res non extet¹. Non enim lo cupletior ex precio factus dici poteſt, qui o- neroſo titulo rem conſequutus eſt. Si tamen malę fidei fuiſſet, aliud dicereturmf Quid rur ſus, ſi res ipſa extete Et cùm uendicare rem poſsit, non ſubeſt æquitas, cur ad precium agat: ſubſidiaria enim actione id petitur.& ita omnes ſentiunt.t Quę concluſio tribus ca ſibus non procedit. Primus eſt, cùm quiuen didit, cauſam à domino habuit: ut quia donaſ- ſet illi cauſa mortis: habebit enim electionẽ, rem à uenditore uendicet, an precium repe- tatꝰ. Idem ſi à ſeruo cauſam habuiſſetꝰ: perin- de enim eſt, ac ſi ab eius domino?. Idem cùm dñs indebitũ per errorẽ ſoluiſſet. Cùm enim quatenus factus eſt ille locupletior, conueni ri poſsit a: meritò precium, quod ab emptore habuit, condicetur** Alter eſt fauore liberta- tis, cùm quis alienũ ſeruum tanquam ſuum manumittit: poterit enim à domino ad pre- in tit. ſ cert. pet. cõment. 10 7²27 cium, uel quanti intereſt, conueniri“, †Ter- tius eſt, cùm dominus ratam uenditionẽ ha- buit, poterit negociorum geſtorum actione Precium conſequi. Quæ ſententia abſq; ſcru pPulo procedit, cùm uenditio nomine domi- ni facta eſt. Nihile- nim impedit, quod ſuo nomine geſtũ eſt, quin arbitratu ſuo ratum habeat“. tSed cùm nomine ſolius uenditoris alienatũ eſt, nõ uidetur ullus eſſe ratihabitioni locus: unde nec actionem negociorũ geſtorum ori ri poſſe', ut Bulg. Azo, Ioannes, Dynus cen ſuerunt. Contra Martinus, Bartolus,& com muniter cæteri, tanquam hoccaſu, geſtu ip/ ſo, negocium ad dominum pertineatv. Nec dubitandum eſt, quin uera ſit hæc ſententia, cùm euidenter Alexandri Imperatoris cõſti- ſe te mihi preciũ con dicere“, Iulianus ait, 10 tutione approbetur. Sed altercatio eſt in ra- tionis explicatione. Bar. uideri geſtu ipſo ne gociumpertinuiſſe, ait: quia ratam uenditio- nem habendo, ipſum uenditorem à periculo euictionis liberauit:: unde meritò contraria negociorũ geſtorũ actio, domino aduerſus uenditorẽ competit. Sed hanc ſententiã Bal. Fulg. Sali. Imol. Paul. Alex. recte improbãt: quia lex nõ de cõtraria hac actione, ſed de di- recta loquitur. Et quia dominus ratũ habuit, 30 nõ ut uenditoris negociũ, ſed ut ſuum gere- ret b. Et fortius, quia lex precium rei uenditæ peti ait: nõ autem id utilitatis quod uenditor ex eo conſequutus eſt, quia dominus eumab euictionis periculo liberauit. Non enim cõ ſenſu ſuo geſsiſſe negociũ uenditoris in ma- ius cenſetur, quaàm ille ob euictionis pericu- lum ſoluturus eſſet.fAliter ergo ipſi inter- pretant᷑, nempe ut preciũ rei ex quadam ęqui tate petatur, ſicut ſi res perempta, aut præſcri 40 Pta eſſet. Idem em̃ uidet᷑, quòd dominus do- miniũ amiſerit morte, ſeu præſcriptione, uel conſenſu ſuo, Et ita etiã ſentit Decius, ratio- niq; Bart. hanc iungit. Sed& hæc diſſolutio ad certi condictionẽ, cuius lex noſtra memi- nit, magis infert, quàm ad negociorũ geſto- rum actionẽ, quam conſtat nõ dari, niſi ei cu- ius nomine res uendita fuerite Sed tamen ab hac ſententia recedendum nõ eſt, tanq́; geſtu ipſo negocium pertinuiſſe ad dominũ uidea- so tur!: idq; propter ſubſequentem eius conſen ſumẽ. Vnde uenditionẽ eius utilitatis cauſa factam, ſuadente æquitate, interpretamur. a MPreciã cõdicere.) Videtur ergo, quòd preciũ loco rei ſuccedat. Quo in articulo pro ditæ ſunt duæ concluſiones: j Prima eſt, in u- niuerſalib. ꝓreciũ loco rei ſuccederer Quod intelligendum, dummodo precium nõ repu gnet naturæ rei. Exempli cauſa: Princeps be neficiariũ me ſuũ cõſtituit, territoriumq́; ſeu 6o curiam feudi nomine mihi& quibus dedero cõceſsit:uendidi eam curiã, ́d mihi propter clauſulam(& quibus dedero)permittit᷑: nun quid precium loco rei ſuccedat, ut pecuniæ ipſius fiduciarius uideare Et uideretur: terri- Nnn 3 13 s l. j. C. de ijs qui d non domino. t I.iij.C. de rei uend. u l. ab uno. C. de neg. gest. l. in familiæ. C. fa- mil. erciſ. 14 x I. ſi pupilli. 6. ſed ſi ego. de neg. geſt. d. I. ſi pupilli. uerſ. quid er- go. 15 a.l.ijf. a I. ſi fundus. 9.j de pig. b Lnon omnis. 7 eod. cI. Titius. j.l. ſe⸗ quen. de actio. empt. l. ſi cum uenditor.§. ft. 16 de euict. d I. ſi mandaue- ro.in princ.j. mandat.l. cum pecuniam. de neg. geſt. e d.l.ab uno. d.l. in familiæ. f a.l. fi. de neg. geſt. g l ſed lulian.§. proinde. ad Maced. h l. ſi& rem. de petit. hæred.l. Imperator. in fi. de leg. ij. 17 18 i c.j. de frud. nõ hab.prop.na⸗ tu. feud. ——— 728 a Rub. de feud. in fi. in Spec. 19 b c. j.. ſiuaſal- lus de benefi⸗ cio. ſi de feud. def. c Bal. d. c. j. Are tin. conſil.14. col. z. d Arg. c. j. ſi de feud. uaſal. uer P ſic. uel numos. c.j. de inue ſti. de re alien. e l. propẽmod. de uer.ſig. 20 f Ball. cogi. col. fin. C. de petit. hæred. g c. pen. de iure iuran. 21 h Bar. rub. ſolu. matr. in fin. i I.j.§.ſiuerò. C de impon. lu- cra. deſcript. lib. x. k l.Caßius. de ſo lutionib. 1 1 f.. ſia ſoce- ro. quæ in frau dem cred. ubi Bart. m Feder. Senen. conſil.61. n l. eñ cui. C. de act. oblig. 0 l. ſi filius. 5. eo. p Bal. l. rẽ quã. C. de iure dot. Rod.c. conſu- luit. quæſt. 72. de uſur. qd. õ. ſid ſocero r Spec.tit.de u- ſur. col. fin. 5 Abb. c. Raynu tius. de teſta. t Butri. Abb. c. cũ tu. de uſur. u Bart. l. ſuus. in prin. de hære. inſtit. 22 xl. ij.õ.j. 5. eod. I. qui uas.. fi. de fur. l. uendi tor ij.de hære. uel act. uend. ⁊d.l.propẽmo- dum. 23 a l. filiusfam.§. ij. de leg.j. 24 toriũ em̃& curia, uniuerſitatis nomina ſunt. Er ita Ioan. And. ſenſit: ſed tamẽ Bal. Aret. laſ contrà.In feudis enim precium loco rei nõ ſucceditb, quia in pecunia nõ conſiſtit feu dum:repugnat enim id eius naturæ c. Rema- nebit igit᷑ emptor ipſe fiduciario: nec quaſi ex re tua locu- uidebitur tali clau- ſula omnino receſſum à iure cliẽtelari. Quòd ſi actũ appareat, nõ ſolùm ut cliens uendere ¹0 oſsit, ſed etiam ut emptor omnino à iure do mini ſit liber, tũcuerior Ioan. And. Iacobiqʒ Beluiſij ſententia uidetur, ut preciũ loco rei ſuccedat, teneaturq; uenditor ex eo precio a- liud territoriũ emere, unde fiduciæ ſuæ tutus dominus reddatur o nec hoc negat Bal Rur ſus ea concluſio intelligenda eſt nõ procede re, cùm de proprietate ſermonis agitur: aliud enim eſt res ipſa, aliud preciũ. Et ideo ſi quis iurauerit, ſe non habere, periurus non cenſe 20 bitur, quamuis precium habeat f. In iuramen to enim, ad uim proprietatemq; uerborũ plu rimũ attendimuss tSed& tunc non procedit cõcluſio, cùm quis titulo oneroſo aliquid ha- buit:in eius enim damnũ ad preciũ agi nõ po teſt: quod hac in ſpecie receptum eſt. Fœne- rator pro filia certam quantitatẽ dotis nomi- ne marito dedit: an hi quibus uſuræ reſtitui debent, maritũ inquietare poterũt: Et uidere tur, cùm dos nomẽ uniuerſale ſit, Sed tamẽ 3⁰0 cùm titulum oneroſum in dote maritus ha- peat, receptũ eſt, cõmiſtione pecuniã cõſum tam cenſerit,& ideo agi aduerſus eum non poſſel. Fortius ex facto conſultus Federicus reſpondit“, nec filiam quidem ipſam, quæ ſo luto matrimonio eam dotẽ receperit, inquie tari poſſe:cùm enim cõmiſtione ſemel extin- cta ſit fœneratoris pecunia, nõ uidetur hanc, uam maritus reſtituit, eandem eſſe:& ideo ius nullũ poſſe aduerſus eam creditores præ- 40 tendere. Non perſonale, quia in ſingularem ſucceſſorem illud nõ tranſfit: nõ in rem, quia pecunia fœneratitia amplius propter immi- ſtionem extare nõ cenſeture: idq;& Bald.& Rodolph. probantr. Nec obſtat quòd reſpe/ ctu filiæ dos uideatur titulo lucratiuo acqui- ſita eſſe: unde utrepetitioni ſit locus, preciũ loco rei ſuccedere debetv. Reſpondeo, nõ o- mnino lucratiuũ hunc eſſe titulũ, cùm adali- mẽta pater obligatus alioquin fuiſſet„.Vnde 50 uatenus alimẽta dos excederet, alia ſenten- tia probabilior uideret᷑, quã etiã laſ.hic ſequi tur Cęterũ& illud receptius eſt, filium, cui quota pars bonorũ pro legitima debet᷑, tam- etſi uniuerſitatis creditor uideatur, tamẽ pre cium accipere nõ cogi, ſed in rebus ipſis hæ- reditarijs ſatis faciendũ ei eſſe“. Quo fit, utta- li caſu loco rei precium nõ ſuccedat, niſicùm res ipſa præſtari nõ poſſet: qua de re alibi tra- ctauimus*† Altera concluſio eſt, in particu- 60 laribus precium loco rei non ſuccederev. Di ſtat enim plurimũ resipſaà precio?. unde qui rei legatæ citra culpam ſuam capax non eſt, eius tamen precium cõſequi poterit.tEt ex D. And. Alciat 7²9 hac regula deducit᷑˖ ut ſi quis ex pecuniamu- tuata merces emat, deinde foro cedat, in eis mercibus nõ ſit potior mutuantis conditiob Hincq; eſt, quòd regulariter qui rem debet, æſtimationem inuito creditore ſoluens, non liberatur“. Proce- pletior factus ſim. ditq; maximè hæc ptis in caſibus, quibus oſtendi, nec in uniuer ſalibus quidem precium idem quod remip- guu dut 4 1 ſ pulat pnn hpoaſihi bl peurctorit. aphu g lon, deni htuii ſam pollere. t Verùm& hæc quoq;h perpetua 25 non ſunt:& in primis lege noſtra probatur, aliud ex æquitate conſtitui, quoties res per- empta eſt.In ſubſidiũ enim, ne quis locuple- tior ex re aliena fiat, ad precium agi poteſt. alfide neg ge ffeununa lij. C.ſ ucnd, Hincq Iaſ.ad filios infert, qui ex frumẽto pa tri mutuato nutriti ſunt, ut in ſubſidiũ ſi ipſi pig.ag. but. Doct.l ſi hg wr⸗ 9 1 cum dotem in u mndua it fi ſoluto mar. uruͦcthu cõcluſio ſupraſcri⸗ ca. 1Lu- ladſeun J num. 5. eod. audi t Ad i aatulu R. f artiau⸗ b a„ Hürſixinann (ER l l0 dicut ſoluendo fuerint, cõueniri poſsint:. Sed De- eae ußd nceraſunt,a⁰ cius hic reclamat: quoniã creditor fidem pa- de cond. inde Nqde tris ſecutus, facilitati ſuæ id imputare debet. faleam culſh tded quid ſip⸗ Cum filijs enim nihil actũ eſt, nec ad eos res creditoris peruenit: ſed ad patrẽ, qui per mu tui contractum effectus erat dominus 8. Quã ſententiam& ipſe probo, niſi conſtaret con- templatione filiorum factum eſſe mutuũ: ui- detur enim tali caſu æquitas ſubeſſe, ut defen poſ. de uſur. li Tlld, ſiis qui. C.de. u q nekpiomibdo: ui g Hoſti c. hw. nVn cenlum dar wierſtpulatu actio Arg dlſig nchioiradicipo billi. 5. ſa weruelunico cont di Bartoli poſsit opinio. tHuc pertinet,& 20 cùm quis ideo conuenitur, quia locupletior i factus ſiti nam non minus locuples eſt, qui precium habet, quàm ſi rem ipſam habe- retk. fSed& quoties quis conuenitur, quia id facere debeat, ut actor rem liberè habeat: ſi id non fecerit, precium, quod actori abeſt, reſtituere tenebitur: quia ei res abeſſe uide- tur, cui precium abeſt. quod aduerſus furem l ſtipſa. guuc met. cauſ. 1 chrenditur euere aimpleiũ imitabit auiihinõ dederi k luxor maiua qliunõ Titio, ex ce dona in iſöblmiliincaſu 27 uu Ou dllicbligatio quide duntbilb, ut quia prot 1L.o4 ütues centü'cim uerb. ſig reſponſum extatl. Idem in hærede, qui rem 28 legatam ſoluere debuitn. In odium quoque mm eius, qui malæ fidei ſit, ea quandoque accipi- tur interpretatio, ut perinde condemnet᷑ qui preciũ habuit, atq; ſi rem haberet. Quodnon tantùm in uniuerſalibus procedit“(id enim de leg.j. ered. 9.fin. dep rüobligationẽ propte Wiexſtpulatuagetu 1 blana 1 rueblegis etũ recla auod ſi mif udrurlus in schpeit Btlexexſt itemeiuxorix act aücenod retẽtione: indubitatũ eſt) ſed etiam in particularibusÖ: ↄa. lulimusendionenbebat ci quod& ſupra, cùm de actione hypothecaria dereiuendntüileſingat ageremus, à nobis tractatum fuitꝰ.t Cæterũ 29 dn guo te g&cum de uſucapione uſusfructus euitanda pl ſiftluafen tuqutit quod enñ agitur, qui precio utitur, perinde exiſtimat, cod. Auodetiãt ac ſi re ipſa uteretur a. Non enim negligentia ei ulla imputari poteſt. tSed ex uolũtate teſta 30 toris nõ eſt dubium, nõ ſolùm preciũ, ſed& ql. Cuia qui aliam rem loco alius eſſer. Vnde cùm teſta/ tor prohibuiſſet alienationẽ fundi Trebatia- ni, quia in familia ſua perpetuare eum uellet, conceſsiſſet tamen permutationẽ: reſpõſum àrg. lu marito. ett fuit, eidem fideicõmiſſo rem ex permutatio- ne acceptam, ſubijci', tanqᷓ́; hæc fuerit eius in tentio. Nam& uidemus, fiducia clienti eui⸗ cta, teneri dominum aliam æqueè utilem præ ſtare, tanq́; id actum uideatur TIllud quoc 31 nullius eſt quæſtionis, quibus caſibus ſuprà t cio. de uſu rlpluneſ. Aiats compenſatio! dee leg.j dereſitutionis euent keer in umeldquid, qu 8 duoddos nomè- Meur In,.. dundutuigerEti dreſtiutionem. . admartl kacere „ Wälone. tur inl pa lactum voque ſigr lis eain qui ontrac d.c.. ſide Wpurnt. dixi, pro re particulari debita eſtimationẽ in- 13 1. ncdui aDri uito creditori ſolui poſſe, rectè uideri preciũ 7 ha 4 iendeim idc uice rei aliquatenus ſuccedere. 1i si temtmeconſden 1 Incerta, actione ex ſtipulatu: certa, condictione certi petun 8 Raua deber u tur.& num. 7 6 uraloqui u Sipro⸗ dülanol mexſ 2 3 4 A 5 6 8 40 e pulitionẽ. de Aerb. oblig. , e „ lij in prin. de acrb. oblig.lſi Na uita. de inuuſto ouca quus conuenm arapto. t zctor ro leit 3 ₰ j. 9 u Dblig. Bart..le .col. f.ſ.e. Vipalb quo. perinde cnndenpI. certi condi- ioin prin. 5. noccui ietod. Acum mrucuei Lj. in prin. C. ade rei ux. act. . fuerat. Inſti. „;. Arg. l. taber⸗ e ne. de uer. ſg. I. 7d' dicitur. anl de impen. Dd. 5A rub. ſol. matr. 7³⁰ — di promißio partim certaſſit, partim incerta, quæ actio detur. Quid ſi obligatio quidem certa ſit, ſed ſolutio uariabilis. Quiq in aclione, quæ cauſa dotis competit. Dos eſt nomen uniuerſitatis. certi condictio poteſt actio ex ſtipulatu dici. certi condictio ante dieie uentum non naſcitur. VLPIA. LIB. SINGV- certi condictio generaliter larium Digeſtorum. ad omne certũ ex qua duh, er, cunq; cauſadatur.. 3 Ackione ex ſupulatu ad in- 8 quis Lettum ſti⸗ tereſſe tantũ, certi au⸗ pulat us fueri t, ex tem condictione preci ſtipulatu actionẽ nõ ſead id quod petinus habet, ſed illa condi- agitur. iſtaacl 1d Que ſit diuerſi iuxis ratio. itia actione id per-/ otipulatio quare inuenta. ſequi debet, per quàã 1 Qvis cER certum petitur. tum.) †Sicut igitur quæ incerta ſunt, actione ex ſtipulatu: ita quę certitudinẽ habent, certi condictione petunturꝰ. Sed quid ſi partim certa, partim incerta eſt promiſsioc ut quia mihi aut Titio, utrum uolam, centum dari ſtipulatus ſime Et uideret᷑ ex ſtipulatu actio darib. Nec dubiũ eſt à principio ita dici poſſe, cùm maior pars In tic. 11 cert. pet. cõment. 10 20 eſt incerta, uel unico contractu certum incer tumq; cõprænditur: uerè tamen miſtum na- turam ſimpliciũ imitabit᷑. Vnde ſi idcirco a- gam, quia mihi nõ dederis, certi cõdictione: ſi ex eo, quia nõ Titio, ex ſtipulatu experiar. qd& nõ abſimili in caſu Bart. infrà tradidit. Quòd ſi obligatio quidem certa ſit, ſed ſolu tio uariabilis, ut quia promiſiſti dare fundũ, & ſi nõ dares, centũ: cùm centũ dando euites fundi obligationẽ, propter ſolutionis incerti tudinẽ ex ſtipulatu ageturſ. Quod ego pro- pter uerba legis etiã reclamãte Accurſ. ſu pra cenſuis. t Quid rurſus in actione, quæ cauſa dotis cõpetit? Et lex ex ſtipulatu agi, ait'. Cũ em̃ lex eam rei uxoriæ actioni ſubrogauerit, quæ incertã ob retẽtiones aliasq; imputatio- nes exactionẽ habebat:cũ& à principio eã in terceſsiſſe fingat, quo tempore incertus eſt adhuc reſtitutionis euentus, meritè nomen illud acquirit: quod etiã tum ſeruat, cùm de- inde certum eſt, quid, quãtumq́; ſoluendum ſit An quòd dos nomẽ uniuerſitatis ſit, quę augetur minuiturq;? Etideo incertam habet hæc actio reſtitutionem: idq́; ex tempore, ex quantitatis compenſatione, ex fructibus, ex eo quod maritus facere poteſt: tametſi hoc exactionem potius reſpiciat, quàm actionẽ. Sanè cùm ſtipulatio nõ ſolùm actionem, ſed contractum quoque ſignificet, fcerti condi- ctio poterit actio ex ſtipulatu appellari. id eſt, ex ſtipulationis contractu. Idq; noſtri Docto res cenſent, qui non adeò ſcrupuloſe loquen dum putant:. Ego unum ſtipulationis nomẽ utriqʒ contractui àprincipio eſſe, non nega- uerim: tuerũ cùm intenditur actio, tunc dif- ferentiam hanc conſtitui, ut ſi certum præci- ſumq;ʒ ſit, quod debetur, certi cõdictio inten- tari dicatur:alioquin ex ſtipulatu agi. Et hinc eſt, quòd lex noſtra perſecutionis tẽpus per- 4⁰ 50 60 73¹ pendit Hinc&alibi traditur, certi cõdictio- nem ante diei euentum non naſcin. Hincq́; colligitur ratio, cur cùm certum petitur, lex ex ſtipulatu actionẽ nõ dat: nempe quia ſuffi ciebat certi condictio“, f Quæ generaliter ad omne certũ ex qua vLP. LIB SINGVI. cunq; cauſa compe Conſularium. tit:tametſi ſint, qui LIR IR v. hoccaſu ſpecialem certi cõdictionẽ cõ Reditor, qui ob petere crediderint, reſtitutionẽædi quos ego ſuprãà ſe- 2 1*. 0 ficiorum credidit:iin Juga Ron dind ed quę utilit pecuniam, quam cre n qus n Sen gigi illgiſf exi arum a ionũ dif/ iclirpriusie giil exi ferétia percipiture gendi habet. Etputoeuidentem eſſe.tEx ſtipulatu enim agendo, id quod noſtra intereſt ſolum conſequimur. At certi condictione id quod petimus, præciſe ex natura actiõis nobis præ ſtandum eſt d. Vnde obligationes faciendi, a- ctione ex ſtipulatu, obligationes dandi certi condictione exequimur Sed cur hoc legis latori placuit, ut in his præciſe, in illis ad id qᷓd intereſt ſoluùm ageretur? Et uariæ rationes à noſtratib. adducunt᷑, quæ uix cõſiſtunt. Vn- de ſciẽdũ,tſtipulationẽ à iure noſtro inuentã ut ex ea unuſquiſq; acquirat, q́d ſua intereſt:. Cum datio in obligatione deducitur, iam ap paret id agi, ut ſtipulator dominiũ acquirat: meritò à uerbis ſtipulationis nõ recedimus, & dominiũ omnino transferendum eſt“. At cùm factum deducitur, apparet nõ agi ut ius aliquod transferatur, nec ideo quicq́; ſtipula tor acquirit*:meritò facti ipſius ęſtimatio ad uerſus detrectantem ſolùm peti potuitr. Qua ex ratione, in contractu innominato cùm fe/ ci ut des:aduerſus dare detrectantẽ, præſcri- ptis uerbis agi non poſſe, aliàs docui?. 1 Multa iure inducta eſſe, ut plurimæ ornatæq́; domus in ci uitate ſint. 2 Pecuniam credens ad reparationem urbani prædij, priuile gium exigendi habet. 3 AKliquot declarationes ad hanc doctrinam.& num. 4. 5. 8 An priuilegium exigendi locum habeat, ſi amplior ſumma mutuata ſit, qᷓ quæ ad refectionẽ ædificij neceſſaria erat. Ex ratione legis quandoq refectio intelligitur, cum in pri- ſtinam formam res ſolum reſtituitur. 8 Legi noſtræ locum eſſe, etiamſi creditor ſub fœnore mutua 9 Haeærctico huius l. priuilegium non concedi.(uerit. 10 Creditor mutuans ad refectionem ædium, tacitam hypothe cam in re ipſa habet. G KREDITOR.) † Quoniam reipub. inter eſt, ut plurimæ ornatæq́; domus in ciui- tate ſint:uidemus inhibitũ eſſe, ne quæ eis in- iuncta eſſent, legari, auferriq́; poſsint“. Vide mus præſidibus ſpecialiter mandatũ eſſe, ut cauſæ cognitionẽ adhibeant, earumq; domi- nos ad reficiendum compellantb. Videmus & generaliter cautũ, ut curæ magiſtratib. ſit, ne publicus deformetur aſpectus?. Quod ma ximè uerũ eſt, ſi inde periculũ uiatoribus ob impendentem ruinam eſſet Qua ratione& hic inductum eſt, ut qui pecuniam ad re- Inn 4 8 m d. l.certi con- dictio.in prin. 9 n Arg. l. hæc ſti pula.in fi. ut le ga. no. caue. 0 d. I. certi. in prin. 10 p d. l. liber ho- mo. h. fi.l. cum mota. in fin. C. de tranſact. 11 ql. ubi aut. in fi. de uerb. obli.l. certum.5. eod. 12 r I. ſi ſeruus. g. fĩ na. de uer. obl. l.promiſſor. de conſtit. pec. 5 Bart. l. ſtpula- tio. non diuid. 10. oppoſ. t l.ſpulat. iſta. 5 alteri. de uerb. oblig. u d. l. ubi autem, in fin. x l. Labeo.ij. de uerb. ſignif. u- bi dixi. d. l. ſtipulatio. uerſ. Celſus. l. aliquo.in fi. de re iud. d.l. Labeo. 1 a l. cætera. de le La. j. b l. præſes. de of fic. præſi. l. ad curatoris.de dam.infect. c l.ij. C. de ædi. priua. l. v. C. de ope.pub. d Cepolla rubr. de ſeruit. urb. 2 rub. de refect. in ij. uol. c. 59 a l j. de cepio. bono. 7³²⁸ ſtitutionem urbani prædij crediderit, priui- uigium exigendi habeat?: id eſt, inter credi- tores, qui actionibus perſonalibus innitun- 3 tur, præferat᷑ b. Quod intelligendũ ego arbi- bl ſi uẽtri..di- uus. de priuil. cred. e l. fi. de exerci. d arg.l iij.. ſed ſiſic. de in rem uerſ. e l. interdu. qui potio.in pign. hab. tror, dum expreſsim reficiendi cauſa credide rit, domusq́; refe- ctione indigeret:id VLpIANVS LIB. v. enim uidetur ſatis Opiaionum. eſſe, propter gene- ralia legis noſtræ LEXXXVI. uerba:tametſi debi I pecuniam mili- tor in alios uſus de Ouß procurator e- le Hedegeritee iusmutuã dedit, ſide autoritas, qui diſ- iuſſoremq; accepit: ſentire uiſuseſt:ꝗa eius ſententia in hypothecæ tacitæ prælatio- ne, nõ in priuilegio perſonali ſolùm probabi 4 lis eſtRurſus intelligendum eſt, nõ ſolùm f arg.l. qꝗd' quis. de priui. cred. 9. his conſe quẽs eſt. auth. de æqual. dot. g Bar. d. l. inter⸗ dum. h l.iiij. C. de o- per. lib. i Arg. I. fin. de decur. 5 k Gl. d. lj. de ceſ ſio. bon. I I. pignoris. C. de pig. mc. decet.de re- gul. iur. in 6. l. ſciendi. in 6 fin. qui ſatiſd. cog. n arg. l. ij.§. un de. de in rem uerſ. l. ſed an ultro.§.j. de ne go. geſt. 0 Arg..l. fi. uer ſic. quare. de exerci. 7 pl. quod priui- legi. depoſ l. ſi quis graui.. utrũ. ad Sylla. ꝗl uij.§. pen. de itin. actuq; pri leat. r l fi. C. de lu= 8 dæ. l. j.§. ſi qs æcdificiũ. de o- per. no. nunc. s d. l.ſt uẽtri. 9.j 9 t l.ſi hominẽ.§. fi. ubi gl. depo. u Autth. j. C. de hæret. x l. ideo. de com penſat. 10 ſi ad refectionem mutuata ſit, ſed ſi ad nouã ædificationẽ: quia adhuc præferendus uide- tur creditor ſ. Quod Bart, exemplo eius, qui nauis inſtruendæ cauſa mutuauit, arbitratus eſts. Sed ego aliud in naui eſſe crediderim: quia lex noſtra ſolùm de reſtitutione loquit᷑: unde exiſtimarem ſaltem requiri, ut deſtru- ctæ rei ueſtigia appareant. Nam& tunc reſti tutionis uebum, ſicut& inſtaurationis, hanc interpretationẽ recipiti: quod& Deci. cen- ſuit Addũt alij, ſi res extet, priuilegio locũ eſſe:non ſi extare deſierit k. Quod ego in hy- potheca ſatis admitterem, ut extincta re, pi- gnus quoq; extingui dicamus!. Sed in priui- legio perſonali ſecus eſſe arbitror, cùm à prin cipio ius priuilegij creditori ipſi quæſitũ ſitr. quã ſententiã& Deci. probat“. fSed quid ſi amplior ſumma mutuata eſt, q́; quæ ædificio reſtituẽdo neceſſaria eſſet, eaq; omnis impen ſa fit, ædificiumq́; auctũ: Et aliqui priuilegio ſupra ſummã neceſſariam, locũ non eſſe cen ſuerunt: idq; exercitoris exemploo, Sed ego aliud in exercitore cõſtitutum arbitror, quia limitatum eſt eius mandatũ:aliud in caſu no- ſtro, in quo de fauore publico agitur, ut in- ſtaurentur, ornenturq; domus: unde beni- gnior interpretatio eſt faciendar. t Non nega uerim tamen, ex ratione legis quandoq; rete ctionẽ intelligi, cùm in priſtinã formã res ſo- lùm reſtituit᷑, ne quis dilatet aut deprimat ¹. unde ſi lex arces aliquas ædificari prohibeat, poterit quidem antiqua refici, ſed in ueterem tantũ modum. Ad rationẽ igitur legis ſem- per attendendũt Addit Deci. legi noſtræ lo- cum eſſe, etiã ſi creditor ſub fœnore mutua- uerit. Solũ enim deterior eſt conditio fœne- rantium, cùm priuilegia nõ habent: quia pœ na ſeu uſura poſtpriuilegia eſt: cui&ego aſ⸗ ſentio qᷓuis quibuſdam reclamantib. flllud defendi poteſt, quod Jaſ. tradidit, hæretico id priuilegiũ conceſſum nõ cenſeriu: ſicutnec, quando ex tali cauſa ad pœnã ageretur“: non enim tali caſu de credito ob refectionem agi tur. Et hęc quidem quod ad priuilegiũ in per ſonalibus actionibus attinet, ſatis.t O eterum 10 20 30 40 50 60 D. An d. Alciati 73 Jeln J⸗ loce huic creditori etiã tacita hypotheca in re ipſa Felniuüean conſultum eſtx, idqʒ in priorum quoq; hypo„lii gab plis eſſeſn thecarũ præiudiciũ, quatenus tali ex mutuo Anhuhe onman foclie ſuj totius pignoris cauſa ſalua facta ſit⸗. Verùm dli P. ſ0 beumnun huic hypothecæ locum non eſſe, ſuprà dixi, ſs wemn gnd fue niſi quatenus appa* kati, gt reat uerè neceſſa- exẽplo eo, quo ſitu⸗ TéSat Uefe P. 9 2 rioq; in ipſa domo tor pupilli, aut cura, fulcienda, ex Den⸗ tor iuuenis Pecuniã ſam eſſe pecuniã: alterutrius eorũ cre⸗ itẽq; quatenus res ditam, ſtipulatus fue extet. Vndecogno rit:actionem dari mi ſcipoteſt, inter hy- Iiri uius Veeulta pPothecã hanc, pri- nti, cunls p uilegiumq́;, nõ mo dicam eſſe differen tiæ utilitatẽ:& aliud remedium, alijs caſibus non ſemper uſui eſſe. Epitome ad hanc legem. Duplex intelleclus ad hanc legem.& num. 4. Primus intellectus reprobatur. Hodie ſuperfluam eſſe hanc l. Bart.& pleriq cenſuerunt. Quæ ſit Alciati ea in re ſententia. 7 Tertius intellectus ad hoc reſponſum. IPECVNIA N.) †Procurator militis 1 mutuata pecunia,& accepto fideiuſſore, actionẽ domino ipſo iure, ſicut tutor uel cu- rator, acquirit. Dixerit aliquis: Cui dubium id unquam fuit, cùm etiam extraneus meam pecuniam, uel ſuam quoq; meo nomine nu- AN 8 rO Wipio L a luſi 1 xcino falnouũpert ona wWüterel ſddeiuſsio meuntforté, qui& ümnrligant, Cüme Mierprocurator inp rihgerbaobligatori tikeet inmilite ut co ultpromitti milit merans, mihi acquirat* Et tamen Iureconſ. alcerui. udnainen —.—.— 1»„ ¹ 1 nõ temerè uidet᷑ mentionẽ militis, ſicut& a⸗- mos, ecu. Moteiem ſpeciali doleſcentũ, feciſſe: quoniã huiuſmodiperſo- nis ſpecialiter multa in iure noſtro indulgen tur. Veteres ut obicem hunc ſummouerẽt, 2 reiymihihæc inter naliuettã uerbis leg appareat numeratã duplici ſenſu legem hancexpoſuere. Primus b lſipammus ſthumexnumeratio eſt, quòd hic diuinarũt, procuratorẽ nomine cm uncſumeimuetbaoblig proprio, nõ autem militis pecuniã mutuaſſe. uidi iũ nõ 5 nb, c kſide ea. C. Quo caſu dubiũ nõ eſt, iure cõmuni nihil ei Leßcee⸗ ſide tua C.Katmuoronoblgauu,niſ don. int. uir. ſexermmin, acquiri potuiſſe, etiã ſi eius fuiſſet pecuniab. Non enim cuius ſit pecunia attendimus, ſed C ne Relpectu igit ütmeut præceden banfeiman in ceteri „. C um 10 d 1, nniee no, A; acchf uͤtgiſin quæſitaq; iure cõmuni ex mutuo illi actiot,„aà sſimma ad hihnnuente quæ quidem ex numeratione naturali qua- dam ratione concedit᷑ i. At ſpecialiter hoc ei quoq; cõcedi, quòd actionẽ uerbis ortam, ad actionem hanc uerbis confeſtim per procu- i I eaquæ cuu nu ter. de acgun Nitm bin ;—₰— rer. dom. aanaici vouodex uerſus fideiuſſorẽ acquirit*. Clarũ enim eſt, blacius c daß defaeuſ. inai ratorem domino nõ acquiri, ſed ceſsione o- 1 1 poſcoir dia tadlenog dpeneh lrabare num.7.ns rain cauſem utilen teguam in ean elils i dern deric. miaan pus eſſel. Et quamuis ipſe, qui mutuam pecu gue fr des dai m iam neccle niam militis habuit, potuiſſet tanquam ex re uv poſ militis win n⸗ iſfenmti an, wutat non ſi 4 3 5 u en ue Sh. quod procu dan un, uator ex re. de dee 2 procur. l lulia MNcun nus 9ſiprocu . * a rator. de acio. d e dus„ um embt. e K da al Hlandikus M . MdUh MKein dorh A 4 8* lij. C. quds perſonas. aal l heres adebi tore. in princ. de figeiuſſ. d poſſeßio. h n frin! ſolutã. pen. uerb. non aaſemper. de pi⸗ — or. act. e lſt ita ſtipul ⸗ ee Chryſogonus. 22, R acceeh⸗. Kfi deuer. 7 Urne obig. ſi heres pe⸗ nrunia. ad Tre vell ubi gl..in l r n —— ecar — 2 4 20 — 4 1e ü 1—.. 73³4 militis, aliàs quoq; ipſi obligari: tamen in fi- deiuſſore id nõ procederet, qui uerbis ſolùm obligat᷑ b. Et ſanè uidetur hic intellectus ad- modum probabilis eſſe, t niſi quòd Bar.&cæ teri cenſuerunt, hodie ſuperfluam futuram hanc legem,& non lis. ſe fauore militis, ſed fuerit, placuit. iure communi pro ceſſurã: cùçm Iuſti- VLP de e LIB. X. nianusſanxerit, no edietum. mine abſentis mu- tuata pecunia, hypothecã quoq; abſqʒ ceſsio- ne illi acquiri?:unde idem in fideiuſſoria ob- ligatione dicendum, quæ& ipſa non minus neceſſaria eſt, quàm hypothecariau. Sed ego hac in re ſubſiſto:quia cùm pignus principa- liter in rem ſit, fideiuſsio omnino in perſo- nam, non uidetur cõſtitutionem limitatoriã, ad dubitabiliorem caſum extendi poſſe. Nec enim dubium eſt, iura realia facilius abſque ceſsione quàm perſonalia transferrie:& ad rem nouã potius fieri obligationis extenſio- nem, qᷓ; ad nouã perſonãàl. Adde quòd& aliæ pignus inter& fideiuſsionẽ ſunt differẽtiæ?. TPlanè erunt fortè, qui& tertio modo reſpõ- ſum id intelligant. Cùm enim ſtipulando re- gulariter procurator in perſonã ſuã, nõ autẽ domini, uerba obligatoria cõcipere debeat“, ſpeciale eſt in milite ut cõtractus teneat, etiã ſi dictũ ſit, Promittis militi domino meo dare centũ? Nam& in minoris curatore,& in rei- pub. actore, idem ſpeciali fauore receptũ eſti. placeretq́; mihi hæc interpretatio, ſi, ut in ſe uera eſt, ita etiã uerbis legis cõueniret. Cùm enim appareat numeratã fuiſſe pecuniã, non eſt dubium ex numeratione abſenti acquiri, maximè cùm uerba obligatoria eius perſonã reſpiciuntt. Reſpectu igitur fideiuſſoris ſolũ quadrare, ut& præcedens, poterit. in tit. ſ cert. pet. cõment. 10 20 30 ciuitas ex mutuo non obligatur, niſi conſtet in rem eius uerſam 40 eſſe pecuniam. Et quare id introductum ſit. An idem in alijs uniuerſitatibus obtineat. Huius legis beneficiũ, in ſocietate ſiue collegio nõ habere loci. Regulariter ex cõtractu adminiſtratoris obligatur dominus, et- ſinon probetur pecuniam in eius rem uerſam eſſe. Quibus caſibus legis noſtræ priuilegium ceſſet.& num. 7 Ciuitas non libera nõ poteſt contra legem principis cõtrahere. Huius legis beneficium an in cæteris quoq; contractibus locum habeat.& num. 10 Ciuitas an& quando ex delictis obligetur. Peßima facinora pauci audent. Crimen perduellionis abſq; dolo non committitur. Que ſit diuerſi iuris ratio, quòd ciuitas delinquendo obligatur, œ non ex mutuo. priuilegio indigni ſunt nocentes. Creditor quibus modis probare poßit pecuniam in rem ciuita⸗ tis uerſam eſſe.& num. 17. 18(ſtat. Manifi te conſtare dicitur, quod ex cõiecturis probabilib. con⸗ Si creditor ciuitati in cauſam utilem uel neceſſariam mutuauit, & ea pecunia antequam in eam cauſam uerteretur, rtui⸗ t perierit, cuius ſit periculum. Huius legis beneficiũ etiam in eccleſia& minoribus procedit. Ciuitas, eccleſia, minor, differunt inter ſe quibuſdam caſibus. verue in rem ciuitatis non ſit uerſa, ſolus adminiſtrator te- nebitur.. p0 60 7³⁵ 24 Quod obtinet, etſi proteſtatus ſit, ſe nolle aliquo modo pri- uatim obligari. 25 Quo caſu teneatur adminiſtrator probare, ſe eſſe admi- niſtratorem. 26 Condictio ob cauſam cum doli actione non concurrit. 27 Cũ in rem ciuitatis uer LER XXVII. ſa eſt pecunia,& ci- — uitas& adminiſtra⸗ (Whir mutui da tor obligantur. fallit tione obligari ut num. 29. 28 Niſipræciſe appareat, ſolum procuratorio nomine uoluiſſe adminiſtratorem obligari. 30 Cum creditor ignorat, an pecunia in rem ciuitatis uerſa ſit, quibus remedijs ei ſuc curratur. 31 Ex mutuo ciuitati factꝰy quomodo ciues obligentur. 1 IVITAs.) TVt ex mutuo ciuitas ipſa ob ligetur, cõſtare oportet, in rem eius uer am eſſe pecuniam fSed cur id introductum eſt? Et Bar. exiſtimaſſe uidetur, ideo non ob ligari, quia adminiſtratores in id mandatum habere nõ cenſentur.Alij rectius, ſpecialiter id ciuitatibus conceſſum exiſtimant, ſicut& pleraq; alia, ne adminiſtratorum culpa detri- mentũ ſubeant!, Nam& idem iuris in eccle- ſia ſeruari aliquatenus uidemus n. Idem& in pupillo, qui mutuã pecuniã acceperitn. Vn- de meritò in ciuitate quoq;idem cõſtituendũ fuit0. Sed quid in alijs uniuerſitatibus? Et idem receptum eſt, ſitalis ſit uniuerſitas, quæ beneficio pupillari uti poſsit: quales ſunt magnæ uninuerſitates, quæ alieno regimine indigent, in quib. pupilli, uiduę, pauperes, æ- groti, idq; genus homines cõtinent᷑ i. Quòd ſi aliqua ſit ſocietas, ut publicanorũ, uel col- legium fabrorum, piſtorum, nauiculariorũ, & ſi qua ſimilis:, ſecus eſt, ut pleriq; cenſue- runt? tin his em̃ à regula nõ recedimus, qua traditũ eſt, ex contractu adminiſtratoris obli gari dominũ, ᷓ;uis non probetur in eius rem uerſam eſſe pecuniã. Sed perpetuum ne eſt, ut ciuitas obligari, niſi ex utilitate ſua, nõ poſ ſit? Et interpretes aiunt pluribus modis re- ſtringi Et in primis, quando nõ ſimpliciter adminiſtratoribus, ſed toti cõcilio generali, ſeu omni ordinidecurionũ, qui totã ciuitatẽ repræſentent, mutuatũ ſitu. Cùm enim poſſit ciuitas legem ferre*, meritò& mutuò accipe re obligariq; poterit, ualebitq; in uim legis cõ tractus: quod Bar. ſenſitꝰ. Vnde cõſequens eſt, ut idem cenſeamus, ſi procuratorẽ ad pe- cuniã mutuò accipiendam cõciliũ ipſum ge-/ nerale conſtituerit. Nõ enim uidetur tũcone randus creditor, ut probet in rem uerſam eſ- ſe?, dum appareat ea ex cauſa initũ fuiſſe con tractum ¹. Idqʒ cõmuniter approbatũ eſt. Sed ego hęc uera eſſe arbitror, ſi ciuitas libera ſit, uel alias id ei ex lege ipſius municipij ualida liceat: alioquin non uideo cur à legis noſtræ priuilegio recedendum ſit. tNec enim ciui- tas non libera, aduerſus legem principis con trahere poteſt d:unde nec ſtatuere, nec cõſue tudinẽ inducere de publica re poteſt:.licet in priuatis rebus ſuo ſe cõſenſu obligare ciues ualeãt“. Videmus em̃ publica iura ciuitatũ à 2 I I. fi. C. de uẽèd. re.ciunt.lib.ꝛ1. m auth. hoc ius. C. de/ſacr.ſan. eccleſ. n I.j. C. ſiaduer. cred. 0 Il. pen. C. de iu- re reipu.lib.i⸗ 3 pl. pen. C. quib. ex cauſ. maio. ubi not. 4 ꝗ Barn l. j. de albo ſcrib. Guliel. Ray. lac. Bal. 5 Salic. Fulgoſ. Alex. r I.j.. quod cu- iuſq; uniuerſ. no. s arg. l. item ma G giſtri.de pac. t l. fi. de exercit. u gl. rub. C. quæ ſit longa conſ. xl. prohiberc.. plane. quod ui 7 aut clam. Bart. l. pen. C. de donat. inter uir.& uxor. XIj.§. nõ autẽ. uerſi. ſed& ſi. de exercit. a l. habebat. de inſtit. in prin. 5 l. cõtinuus.§. cum quis. ubi 8 Paul. et Aret. de uerb. oblig. c c.fi. ubi Doct. de cenſib. li. 6. d l.ij. in fi. C. de conſtit. pec. 7³3⁶ a l ſeruitutes. 3. principe ſolis ciuibus nõ crediꝰ, ſed ulterius §. pen. de ſer- uit.l. ſacra.§.j de rer.diuiſ. neceſſariã præſidis eſſe autoritatemb, qui nõ niſi ex cauſa legitima conſentire debet. Et ita Fulg. Pontanus, Paul. Aretinusq;cenſuerãt. b a.fi. 4.5. 9 fSed quid in cæteris cõtractibus: an ſi ciuitas plane.l.ſi lega tum.& l. ſeq. de oper. publ. c Gloſ.. j. C. de uend. reb. ci- uita. d Bar. ibi,& Do clores d.auth. hoc ius. 10 e Arg. c. j. de de poſ.& c.pen. de fideiuſſ. f Paulus d.. j. ſi aduerſ.cred. Abb.&Card. d. c. j.& d. c. penul. h Bart. l. in quo⸗ rum.de pig. i l. metu.§. ani- maduertendi. quod me. cau. auth. item nul la. C. de epiſc. & cler. 9. j. de pac. iur. 11 fir. in feud. k l. ſemper. 6.ij. qd ui autclam. Bart. l. aut fa- cta. g. fin. de pœn. 1 Gl. l. aliud.. j. de reg.iur. l.j. §. deieciſſe. de ui& ui arm. ml. ſed& ſi. 9.j. de dol. Ancha. Card. cle. 12. 1. de pœnis. n I. j. ubi Sali. C. de ſedit. 0 Arg. 23. J. 13 5. ſi audieris. p Gll. in actioni bꝛas.j tit. ij. q Lignanus, Imo la, Card. d. cle. 1. Aret. conſil. 163. Feli. c. di- le ctus.ij. de ſi- mon. r c.j. de noua ſor ma fide. l.om ne. O. fin. de re mil. 5 Arg.l j. in prĩ. de magiſt. 14 conue. Bart. d. §. fin. t I. uiſqs. C. ad l. Iulia maieſt. u l. omnem. 5. de uidi. uẽdiderit, precium que receperit, te- poteſt, ſi ad utilitatẽ neatur emptor pro bare, in eius utilitatẽ uerſum preciũ? Et Ac- curſ.idem ſenſit? quæ ſententia ab omnibus exploſa eſt:cùm enim emptor ſeruatis ſolen- nitatibus emerit, nihil ei ulterius oneris in- cumbitc'S ed difficilior eſt nodus, quid in ca ſu conuerſo: ut quia adminiſtrator a ſagario tunicas emat pro apparitorũ ornatu: an pro- babit uenditor apparitores ornatos,& ſic in uſum reipub. tunicas perueniſſe? Et Paulus Caſt. Iaſonq; negant, hocq; caſu legi noſtræ locum non eſſe aiunt?. Nam& idem in tuto- re traditum eſti. Ego arbitror cum Pontifi- cijs ſentiendum eſſe, qui eccleſiam ex depoſi to ſibi facto obligari quidem abſqʒ alia utilita tis probatione aiunt: ut hi, coram quibus fa- ctum eſt depoſitũ, ex reditibus ſoluãt, nõ ut immobilia uel res precioſæ uendi hac ex cau ſa poſsints: alias paratiſsima eſt legi fraus. Et quod de eccleſia dicitur, in ciuitate quoc; cenſendum eſt, quę nec ipſa liberam alienan di poteſtatem habet, ut ſuprà oſtendi: quam- uis hac in re Deci. diſſentiat. Sed quid in de/ lictis dicemus? Et cõſtat obligari ciuitatem, cùm omnes, uel maior pars, cõmunicato cõ- ſilio, re deliberata deliquerunt. Idem ſinon præceſſerit deliberatio, ſed expreſsim ſequu ta ſit ratihabitiol. Idem ſi tacitè: ut quia rem à facinoroſis nomine ciuitatis ablatam, ciues ipſi receperint,& poſſederintn:uel quia deli- ctum tractum habeat, ſicut defectio,& defe- ctioni, ſeu rebellioni omnes acquieuerint“. Quod intelligendũ, ſi ſpõtè hoc factum eſt0: fuſu em̃ didicimus, peſsima facinora, ut Cor nelius Tacitus ait, paucos audere: cæteros ue rò ob terrorem, uel ſegnitiem malle ſpectato res eſſe,& qualemcunq; euentum diſsimula- to conſenſu tranſmittere.¶ Quis igitur credat imputari culpam hanc perduellionis crimi- ni poſſe, quod abſq; dolo nõ cõmittitur rr Do ctores certè noſtrinon crediderunt u. Vnde ſolent principes, ſi ad obſequium rebelles re- digunt, iuſta perduellionis pœna ſolos auto- res,& conſceleratos ob dolum afficere: cum ciuitate uerò, ob ceſſationis culpam, pecunia decidere. Qua tamẽ in re, grauius milites ua- ſalliq; mulctandi ſunt, cùm ad eos defenſio principaliter pertinerett. Hi uerò qui peræ- tatem, uel ſexum nec dehortari quidem po- tuerunt, prorſus abſoluendi niſi de filijs aut uxoribus eorum loquamur, qui lege Arca- diana rei ſunt:. Sed cùm ciuitas delinquendo obligetur, cur non& ex mutuo“e Et Bar. Jaſ. Deci.fatentur eodem modo obligari etiã ex mutuo, cũ re generali conſilio deliberata mu tuò acceptũ eſt. Quã opinionẽ ego ſuprà nõ pProbaui, cùm ſpecialem ciuitatis in cauſa mu D. And. Alciati 10 20 30 50 60 737. eap 4 Mto cah, p unee erſt⸗ E tui fauorẽ lex noſtra inducat, qui& pupillis. 4.1 c ſa gc lwilor præſtaturꝰ. Vnde in Fulgoſ. Alex. recentio- ver cred 1n l 90 rumqʒ ſententiã tranſeo, qui delinquenti nd vipr u ahe 7 5 ſ ſuccurri tradũt, ſquia priuilegio indigni ſunt ¹s ſi heurluf aleand nocentes Y. At in cõtractu ſecus eſt, multog; demmœr. lo allo cont uita eiꝰ pecunię uerſę giũ ciuitati tribuit᷑ 1 a Verſæ ſunt.) Sed quomodo probabit ie Anaeu ce creditor in utilitatẽ reipub.uerſam eſſe pecu- 3 n i⸗ niam? Et uarij traduntur modi. Primus, ſiad, XEadli caam ac interſeꝗ miniſtratoribus coram generali ciuiũ aduna uend reh cu julle lli A ciuita tione mutuatã ſit: Et hoc ferè omnes tradide ¹⁴ d.ciaiglic runt.Subijcit tamen Alex.ſi mutuum fœne- maiun reſtitution — hetaql 7 ſiaduerſ cre dre ſe.At ciu oqe ſent. de prel, pillus fal“ wo Umlcdet. Rur ſequi. Alius eſt, cùm ei mutuatũ eſt, qui ſpe 17 ciale mandatũ à generali adunatione habuit: h allfi deen argub bonapoteſt ſatis enim eſt hoc caſu eũ qui acceperit, hoc cio. nainpotektatem hab nomine accepiſſet: nec debuit creditorultrà i Gldauhh lmgeneralitr curioſus eſſes:quod ſuprà concluſi, in ciuita 3 1a de. nnrdpriuati qui lib te libera ſolum procedere, uel cùm lege mu- 12 8 u ieiguusinrecon nicipij facultas alienãdi ciuibus permiſſa eſt. epaa u nlpvopter ce Idem ſi ex reditibus citra alienationẽ immo⸗ ye, ar der uſerts Iip alibu bilium reddi mutuum poteſt: his enim caſi- genb aboliccongerun bus cõmunem ſententiam ſequor. t Tertius 18 gllat) Hcduc eſt, cùm probatur tempore mutui indiguiſſe eun uidiari ciuitatem mutuatitia pecuniaꝰ,& ideo in eam f i din m d cauſam ab adminiſtratore acceptã fuiſſe: ſa- mlij zunint 3 and elt.; tis enim id eſſe quandoqʒ Accurſius cenſuit, 2aerſsid ad prlors quem Petr. Cyn. Iacob. But. Bald.* Salic. Pau n 2lLana. ſa quoq; co lus Caſt.&nouiſsimè Deci. ſequuti ſunt. Sed chid Gemuf nulli Rideo ol alij cõtral,& frequentiore calculo, ut Alex. hoc e Finnin adminiſt hic oſtendit. Ego plurimũ hac in re iudicis ar Selfaeeimoxriuum vic bitrio tribuendũ arbitror. Quid enim ſi præ 29 hoc ½ iuioofficio nihil terea adſunt aliquæ præſumptiones, ut pru- teryula. iclirrmanifeſt t dentia, probitasq́; adminiſtratoris n? Quid ſi ueſta. uadomninoeſtini de modica ſumma agatur0? Quid ſi cõfeſtim p li Cad uitnar recipiens poſt mutuum impleta ipſius contractus cau- pupilpre uleſealiquo modo ſa inueniat᷑, nonne ueriſimile eſt ex ea pecu- ꝗd auben utum ett nihilom nia impletãꝰ Nam& ſi poſt mutuũ reſpub. iuewanſ nocchete Ierie aliquem fundum nõ imparis æſtimationis e- ma auth de undechlocon merit, nec conſtet unde alio modo eam pecu hib.re un aqiiti uülnse quaxtd. rn. Tirä bote Loagit terit:difficilior uerò, cùm alienãda eſſent hu ſacroſa.a iuſmodi bona:. tSed quid ſi creditor ciuitati 20 in cauſam utilem uel neceſſariã mutuauit ue rùm eO anlt 5 C Kcs d adh Rathobme⸗ uuprixisſis g. 4.21 d. I 2 1 L 1. 1 145, g 12.. Nd e ſue cuce⸗ A) 8 MaaNfä. * D e o, 1 rere Mo„ Nm. een dan ueru.§. pen c crecae md 22 . Aelle dee c. Wücum A. C ſiad- 94 Aen don uerſ.cred d An e, ecp. c.Roma- —. na.in fi de ſen hii tent. excõmu. . 4— nn Lu ulcn 6. c mochun.ed Whihil. aa Na- den ſerunes 1 vfft. ordi in 6. de adminiſt. reru ad ciuit. dchuner.. 14. J. G nſai. 71. col. u acſ. Loce, mn ſiis e pig. Audupendt preſes. C. de peacſt nnd iauté cred. n, aulb. de no . le. c. nulli. de cb. eccleſ. nõ dcnta ſin. trznore ccept ſuit 23 andoq Accutuscass. ij. qa iuſſu. ba devrg.I ſiabſen D ne. C. eod. 4 n cacud ufs prior.§. in mubamutum. de admi. ud enmirer. ad ciuit. . n 24 Tur Prrlat„alr ſime G Ti⸗ dmeee Sium.j eod. 118ddammc.j inf. C. cre arnlit euict. pig. —p filegatarius. m A guida. de do- 4 dengs. aru ſiprocurato- (uddes i. de cond. ob nnubuute auf AI ice e„ 4 lhabebat. .eum qui.§. n. C. quod cu 7³⁸ rum caſu fortuito ea pecunia antequã in eam cauſam uerteret̃ perijt? Et diſputatũ extat, non imputandũ creditori, qui à principio uti liter geſſitb:unde& quod de in integrũ reſti- tutione ex Alexandro ſuprà retuli, hoc caſu locũ ſibi non uen- dicaret. tEt quæ de ciuitate diximus, alioquin ipſiſoli“qui in eccleſia quoque OitixXerunt, nõ ci- procedunt, itemqh uitas, tenebuntur. in minoribus. Dit- ferũt tamen hæc inter ſe quibuſdam caſibus. Nam& eccleſia& ciuitas nec quidem ipſo iure uidẽtur obligari, niſi in utilitatẽ uerſum ſit. minor uerò reſtitutionẽ in integrũ poſtu- lare debet: quod arbitror propter cõſenſum ſuũ inductum eſſe.At ciuitas uel eccleſia cor pus legale eſt, in quo uerus naturaliscq;cõſen ſus nõ eſtd. Gæterũ& ciuitas fimttrarrpecu niam dat, loco priuati eſt, beneficioq; nullo utiture: ſi pupillus, ſecus, maiusq́; hoc caſu priuilegium habeti. Rurſus præfectus eccle ſiæ uel epiſcopus fructus ſuos facits, admini ſtrator ciuitatis nõ facit'. Contra uerò in pro prietate rerũ epiſcopus liberã poteſtatẽ non habet, concilium liberæ ciuitatis habeti. Sed & adminiſtrator ciuitatis, etiã ſpecialiter ob- ligare reipub.bona poteſt:nec mirum, libe- ram enim poteſtatem habet:. At eccleſię prę- poſitus ſolùm generaliter id poteſt“: procu- rator uerò priuati, qui liberam nõ habeat po- teſtatem, pignus in re conſtituere nullo mo- do poteſt, niſi propter conſuetudinẽ regio- nis, uel certis alijs caſibus quos recentiores alieno loco hic congerunt. a CIpſi ſoli.) Hic duo articuli attingendi ſunt. Primus, quid iuris, cùm pecunia in utili tatẽ reipub. uerſa nõ eſt. Sequens, quid cùm eſt uerſa.t Quod ad priorẽ attinet, hic probat adminiſtratoris quoq; contemplatione mu- tuatam uideri:& ideo ſolũ ipſum teneri, ſiue propter malam adminiſtrationẽ, ſiue quia ab eo cõſumpta priuatim uideatur pecunia. Vn de etiã finito officio nihilominus cõueniet᷑: aliàs creditor manifeſtã iacturã rei ſuæ ſubi- ret:quod omnino eſt iniquum a. Sed quid ſi adminiſtrator recipiens præciſe proteſtatus eſt, nolle ſe aliquo modo priuatim obligari:- in tit. ſi cert. pet. cõment. 10 20 30 4⁰ Et traditum eſt, nihilominus præſtare eum hæc duo deberer. Alterũ, quòd ſit adminiſtra tor:alioquin de dolo conueniri poſſetꝰ. Alte rum, quòd in utilitatẽ reipub. uerſa ſit pecu- nia:alias ab eo condici, tanꝗ́; cauſa nõ ſequu- ta poterit:.t Primũ tunc neceſſariũ eſt, cùm creditor probare nõ poteſt, in rem uerſam eſ ſe pecuniã:& ideo agit cõtra eum, tanq́; ipſe procuratorẽ ſe ſpecialem aſſeruerit, quem ſu prà ex Bart. dictum eſt, poſſe cõfeſtim ſuo ex contractu rempub. obligareu:alioquin in ſim ſt. plici adminiſtratore fruſtra de hoc quærere- mus*. Solùm enim, ut Fulgoſ.ait, agendum condictione ob cauſam eſſet, quia in remuer ſa non ſit pecunia:tquę actio cum doli actio- ne non concurrit1, Actione uerò mutui hoc 50 60 739 caſu nullo modo conueniri poſſet: quia tali proteſtatione apparet eius contemplatione mutuatum non fuiſſe⸗2: qua in re hic lapſus uidetur Aretin. Sed quid ſiadminiſtrator ſe nolle in quoquam obligari, nec ad precij qui dem reſtitutionem ſolũmodo dolũ ab ad edictum prouinciale.„ eo pręſtari debere, 7 11. LEE REVIII. utſibi imputet cre- 1 ditor, qui temerè contraxit*.In ſecũda quæſtione cùmin rem ciuitatis uerſa eſt pecunia, cõmunis uidetur ſententia, non ſolùm ciuitatem, ſed etiam ad- miniſtratorem, qui ſimpliciter contraxerit, obligatum cenſeri b: quod lex noſtra per lo- cum a cõtrario ſenſu oſtendit. Nam ut ſuprà dixi, eius quoq; contemplatione mutuatum fuiſſe creditur. Cuùm enim reſpub. nõ niſi in rem ſuam uerſa pecunia obligetur, uidetur creditor fidem quoque adminiſtrationis ali- quatenus ſequutus tniſi præciſe appareat ſo lùm procuratorio nomine uoluiſſe eum obli gari, quo caſu defendi Decij aduerſus Iaſ. li- tigantis ſententia poſſet: tuncq; ex Alexan- dri diſtinctione exiſtimabimus aliud eſſe, ᷓd quis procuratorio nomine ciuitatis contra- hat:aliud, quod ſe in negocijs ciuitatisimpen ſurum dicat:ut hoc ſecundo caſu etiã ſui con templatione contractum uideatur: quamuis regulariter hæc nõ differant. ſ Sanè quòd di ximus adminiſtratorẽ proprio quoq́; nomi- ne prędicto caſu obligari, Paul. Caſtreñ. Ale xanderq; intelligendum exiſtimãt, ut duran te officio ſolum teneaturf. Cùm enim minus id neceſſariò ſubeaturs, non fuit æquum ulte rius eum obligari. tSed quid in caſu dubio di cemus, cùm creditor ignorat, an pecunia in rem ciuitatis uerſa ſit: quomodo ei conſulen- dume Et triplici ope ſuccurri poterit. Aget e- nim, ſi uolet, aduerſus ciuitatem, adminiſtra toremq; interpellabit, ut liti adſiſtat,& proba tiones utilitatis ciuitati partæ ſuggerat: quod ſi minus fecerit, aduerſus eum diriget᷑ actiot. Rurſus poterit etiam à principio priuſquam cum ciuitate experiatur, iudicis officio pete- re, ut cogat᷑ adminiſtrator id oſtenderei. De- cius, poſſe etiam actionem ex mutuo aduer- ſus ipſum adminiſtratorẽ uel rempublicam eodem libello intendi, cenſuit: quia incertitu do ex diſiuncta proueniens, cùm ex aduer- ſarij facto originem duxerit, libellum non ui tiat k. Verùm id thema ut aduerſus eundem reum proculdubio admittendũ eſſet:, ita ad- uerſus diuerſos non ſatin iure noſtro proba ri poteſtn, maximè cùm ciuitatis culpa nulla argui poſsit. b Non ciuitas.) † Dubitant hic Doct. ex mutuo ciuitati facto, quomodo obligent᷑ ciui ues. Et dubium non eſt, ſimpliciter obligari tanquam uniuerſosn. Addit Bart. tanquã ſin gulos obligari poſſe, ſi inmandato admini- ſtratorum hoc actum ſit: ut quia conciliũ ge- nerale hanc eis poteſtatem dederit: talis enim ⁊l ſipupilli. 6. de neg. geſt. a l. emptorem. 9 hi. de act.emp. 27 b a.l ſi pupilli. g j.l.ſi in rem. C. quando ex fa- clo tut. c Arg. l. eñ qui. C.ſi cert. pet. 28 d l. fi. de inſtit. l poſt mortẽ.§. fin. quando ex faco kut. e Bar. d. l. ſi pu- pilli. uerſ. in ca ſu tamen. no ctri. 29 f à.I prior.§. in eum. g l. munerii.§. defenſores. de muner. 30 bl. ſi parentes.l. ſeq. C. de euic. i Arg.I. ſi cõten dat. ubi gl. de fideiuſſor. l. in creditore. de euict. k l.ͤ.. quia aut. quor. leg. I Alex. conſil. 182. 17 2. ml. j. C. de fide- iuſ.tut. 31¹ nl. in tantk.§. uniuerſitatis. de rer. diuiſ. — a d.l. pen. C. de dona. inter ui. l.fi. C. de legib. b Hic,& I. uij. §. actor. de re iud. c d.l.prohibere. 9. planè. Bart. d. l. continuus. 6. cum quis. d I.j. ubi gl. uer. derogare. de ferijs. e Bart. d.§. cum quis. f Lucius.. fi. ad municip. g l.j. in prin. de munerl. mißi. C. de exactor. lib. x. h Bart. d.l.iij. 5. ackor. i l.iij. g.quæ ſpe cialiter. C. de diſtr. pig. k l.quod fauore. C. de legib. 2 I I.iij. de pact. m. qᷓuis.de pig. actio. ubi Bar. n Bart. d.l. quis. 3 0 I. A diuo.§. ſi pignora. de re iud. 4 pl. ſecundi na- turam.de reg. iur. 740 contractus uim legis habet“, unde perinde ac lex ſingulos obligat: quæ ſententia com- muniter eſt approbatab. Nec ego dubitaue- rim ueram eſſe hiſce in caſibus, quibus talis contractus uim legis haberet: ut quia ciuitas illa iuris ſui eſſet. Idẽ ſi ſubiecta prin cipi ſit, dum ex cau ſa licita contrahat, conſtetq́; uelle in uim legis cõtractũ ualere*. alioquin in dubio non eſt præſumen dum id actum: quoniam ſpeciale eſt in ſupre mi principis cõtractu, ut eius ſuſtinendi cau- ſa interpretemur, uoluiſſe in uim legis uale- res: quod hiĩc latius aliqui diſputant. Vnde in alijs nõ capitur hæc præſumptio?: nec dubiũ eſt cõcedi ciuitati lata lege ciuis ſui ius aufer- re, dum ex cauſa id faciati, maximè cùm ciuis ille aduerſus alios regreſſum habere poſsitꝰ?, ut quod ſupra uirilem portionem impende- rit, ſibi reſtituaturt. de tor qui nõ idoneũ pignus accepit, non amittit Creditor non idoneum pignus accipiens, nihilominus totum re cl petit. Pignus reſtituens non præſumitur remittere debitum. In pignore iudicialiuel prætorio huius l. diſpoſitionem ceſſare. Qua ratione id ſit inductum. Ceſſat huius legis diſpoſitio, ſi aliter conſuetudine induct ſit. An in ludæis fœneratoribus locus ſit legi noſtræ. Non procedit hæc lex, cum obligatio ipſa principalis legitima exceptione eliditur. Pignus an in dubio præſumatur idoneum. KREDITOR.) Creditor igitur, qui non idoneum pignus accipit, nõ ideo impe- ditur, quò minus totum petati. Cùi enim pi gnoris obligatio à perſonali ſeparata ſit, cùm & quædã acceſsio uideat᷑ in creditoris ipſius fauorem facta, ex ea ad principalis diminutio nem non infertur. I Vnde qui pignus reſti- tuit, non tamen remittere æs ſibi debitũ cen- ſeturl. Et qui promiſit intra Calendas uel ſol uere, uelpignus dare, poſt diei aduentum ad ſoluendum cogi præciſe poterit". Et qui ob- ſides dedit, nõ ideo minus ad obſeruationem fidei teneturu. Sed an indiſtinctè huius legis diſpoſitio obſeruabitur? fEt Iaſon Deciusq; aiunt, in pignore iudiciali uel prætorio non obſeruari. Creditori enim, ſi pignora empto rem nõ inueniant, à iudice addicunt᷑ proom- nis crediti ſummaè: quod Vlpiani reſponſo traditur.tSed quànam ratione id inductum eſt? Et Paulus Caſt. ait, quia etiam ſi plus ua- leant, pro ſolo credito addicũtur: ergo idem, & ſi minusb. Sed certè æquius fuiſſet, ſemper q Lſiex maiore. ſecundum iuſtum ualorẽ,& pro rata addicia. c.de excep.5 I Petrus Beſut. quia eſt quod creditori impu r lij. C. ſt in cau ſa iud. 5I ſicut..nõ ui debitur. quib. mod. pig. l.nõ quic quid. de iudi. tetur, qui potuit tempore haſtę tanꝗᷓ quilibet ea pignora licitarit. Sed certè quod meræ fa- cultatis erat, non fuit ei imputandum, ut da- mnum ſubiretꝰ. Ego Vlpiani reſponſum ſe- cundum præcedentia eius uerba intelligo, quãdo executio ſic ordine ſuo à iudice facta eſt, ut ſufficere ex perſoluendo debito ea pi- gnora crediderit: tunc enim ſi emptorẽ non D. And. Acciati 10 Pignus non ſufficit. 74¹ inueniant, addicenda pro toto debito credito ri ſunt, Pręſumunt᷑ enim æquiualere ſummę iudicatæ:tum propter iudicis autoritatẽ, qui pro modo debiti exequi debuit᷑:tum quia cre ditor uidetur acquieuiſſe, cùm alia quoq; in eandem cauſam ac cipi non procura-/ rit“.& ita arbitror ſenſiſſe ueteres: li- cet recentiores in- terpretes illud re- exactionẽ eius debi-/ tæ quãtitatis, in quã ſumma ſoluat᷑:alioquin nõ eſt credendũ uale re conſuetudinẽ, per quam fides uioletur. Si uerò cõſtet creditori nõ eſſe datam fidem, 2z0 tunc admitterem uideri pignus pro debito principali à creditore acceptum. Vnde in lu 7 dæis fœneratoribus Ang. Deciusq; exiſtima runt, legi noſtræ locum non eſſey, cùm hiin- diſtinctè etiã ignotis quibuſcunq; mutuent, ad ſola pignora reſpicientes. Quæ ſententia Smihi placeret, quoties hi pactum cum prin cipe haberẽt, ne ab aliquo euinci ſibipignus, niſi reſtituta pecunia poſſet⸗. Apparet enim omnem illis in pignore eſſe fiduciam, idq; in 30 dubio aduerſus alienę ſectæ homines creden dum. Nam ut apud Ciceronem libro de Offi mt 1 nuredns ss 9 eruis .” di Ee Iſinds Shaine alijif an aiumn. deuſſ. IMuusy Nusrtr je inniordi ger⸗ lele 3 * Ang.). C. el fApuc ignor. Allllede, daha. nbuicenrä h clericis col. ndlglll qui nego de ſor cont geluu lacend cau nrexptelleiue taci giluseſt negociat 4 1. 3.c.a nedadcertam fact neſſa hncninſtior, ſedp 5 Clem. Paſtl,0n e, e. lis nfeiriu dicitur:q guid cuu mc goquipecu gl.de reius web indtilorem pra c l cim pnan guupecuniain qu⸗ balis. dermnelk*EX horumc uu umdominus conuer C Sneene g d ccrreſ onringit Pri cijs tertio eſt: Eidem neq; dedi, neq; do infi⸗- a aeſa onüngit Primo, deli cuiquã Cæterũ nec tunc cõcluſio pro- 8 cedit, cùm obligatio ipſa principalis legitima aliqua exceptione, puta uiolentiæ, elideret᷑ b. Vnde ſi quis captiuus per metũ promiſerit, obſidesqʒ dare compulſus ſit:quia apparet ad fidem captiui reſpectũ nõ eſſe, ſiis minus ob ſeruat, nõ tamen perfidus cenſebiturs. Secus 40 ſi principalis obligatio ualeret“. t Sed an in 9 arnrairuncq; ex c rbaduerſus dominũ- neinſtioria uidetu egllij untts ettin eapro 2o b hne eercuilley: 1an.,O ptumſt Poteſtet hic. angempenominepr Knec tuncinſtitoria dubio pignus idoneũ fuiſſe preſumemus: Et flſitaiſctuckklthoceſt traditũ eſt præſumie. Vnde inferunt, tali caſu nõ admitti creditorẽ, qui ſatiſdari ſibi uel ca- ueri, tanq́; aduerſus ſuſpectũ poſtulati. quod & ego ſequor, nõ quòd præſumi pignus ido- neum cenſeam: hæc enim externa, fortuita, accidentia, ut Raph. ait, nõ præſumũturf: ſed quia creditor pignus accipiendo, uidetur il- Iud pro cõpetenti cautela approbaſſe', unde so non debet temerè amplius audiri, niſi legiti- ma aliqua cauſa ſuperuenerit. Quo caſu De cij ſententiæ locus eſſe poterit: non enim re- i pugnat ex cauſa alicui duplici modo caueri, quod Bart.ſenſit k: ut ſi quis in poſſeſsionem miſſus, adhuc petat manus debitori inijci: ́d tamen concedendum, niſi creſcente contu- macia, non eſt. Qua de re uidenda ſunt, quæ alij tradidere. Inſtitor quis,& unde dictus. Inſtitor apud luriſconſultum quis intelligatur. 1 2 3 Procuxrator ab inſtitore differt. 4 Qui pecunijs mutuandis præpoſitus eſt, inſtitor propriè non dicitur. s Ex inſtitorũ contractu dominus conuenitur in ſolidun, quibus rfuſſcnnequod Accurf.di cog. 2 Gſ 1 auipreigin n. f d0 are Neceſſar h d. 9. ſipituieqluliag Du r rad. lijti wleinch, taue ü e 3 imaui 8 ndiattnet, ce iudi Ali. uidemus. In tit. ſi cert. 74² quibus modis id contingat. 6 Lex noſtra quare in ſeruo inſtitore loquatur. 7 Ex mutuo inſtitori factp, dominus ipſe obligatur. 8 Et quæ tum ſint probanda. 9 Inſtitor ex re, in qua præpoſitus eſt, durante officio quoq; tene tur, ut de pecunia do- mini ſoluat: de ſuo ue- ro non tenetur. ai V,3, LIB. IIII. 10 Caſus, in quibus inſtitor e- Ad Plautium. tiam de ſuo tenetur. LEX XNXITX, S Alun ii.ieu5, I inſtitorem ſer- 1 INSTITO uum dominusha 1 dVWa 1 Drem.) tInſtitor ¹ 3 cne ſeruus. 5.pe — u nul de uer ſg. anoct eie liij de inſtit. Nem üüoss ul.ſicã uillico. Lronnöcke e Kiſtt. 2 den dee Naiin prin.(o. apud ueteres antiſtitor dictus eſt, quaſi antè ſtator:& cuſtodem, procuratoremq́; domini ſignificabat, ut eſt apud Columellam. Dein- de per aphæreſim cœpit inſtitor appellari: ſi- cut antiſtes, teſtis- † Apud lIureconſul. uerò, — ab inſtando uidetur dictus b:isq; ſolùm inſti- . lfin. zuod tor intelligitur, qui negocio aut tabernæ ali- mum co. But. cui quæſtus faciendi cauſa præpoſitus eſtc: 1 Wpn . r ASCcdomn trx locumn. idq;liue expreſſe ſiue tacitè, ut quia dominus 1 dr ſciens paſſus eſt negociationẽ ab ipſo geri d. “ Qui uerò ad certam facti ſpeciem præpoſi- Rcm„ſ 3 A 3 a, quode bin S. c. pen. de tus eſt, non inſtitor, ſed procurator ex Iure- * iruſ. conſultorũ uſu dicitur?:quod cõmuniter tra . Wem ditum eſtf.fEgo qui pecunijs mutuãdis præ cuniapoſg 4†. Ane A 2 rai Lin eum.ſi Poſitus eſt, inſtitorem propriè non eſſe arbi- 3 inutuam. C.de tror?: quia pecunia in quæſtu aut negociatio M 5 ne non eſt. Ex horum cõtractu in ſolidum quidem dominus conuenitur: ſed id duobus modis contingit. Primo, nomine inſtitoris, qui contraxit:tuncq; ex cõtractu quidem in- ſtitoris aduerſus dominũ agitur, ſed cum ad- iectione inſtitoria: uideturq; hæc actio utilis dici. Nã ſatis eſt in ea probari domino ſcien- te inſtitorem exercuiſſex:tametſi nihil de iuſ- ſu allegatum ſit. Poteſt etiam alio modo con- ueniri, nempe nomine proprio, tanquam iuſ ſerit: nec tunc inſtitoriæ qualitatis adiectio neceſſaria eſt.Et hoc eſt qᷓd hic dicitur, condi ci poſſe:quod Accurſ. directò interpretat᷑. 6 TSed cur lex noſtra in ſeruo loquitur, cùm e- tiam liber homo, inſtitor conſtitui poſsite Reſpondeo, ex liberi hominis contractu, quamuis iuſſu aut mandato noſtro celebrato conueniri directò non poſſumus, ſed utiliter tantũꝰ:unde tũc neceſſaria eſſet adiectiõis in ſtitoriæ qualitas?. Putauerim tamẽ hodie, cũ formulę iudiciorũ ſublatę ſunt, qui ſimplici- ter egerit, nihilominus obtinere poſſeu: licet aliud ſenſiſſe Ioan. Fab. uideatur*. Et ego ita reſponſum id intelligo, quod Accurſius in- terpretatione ſua uiolat, dum dictionẽ, Qua- ſi, expreſsiuam ueritatis arbitrat'. Sed& non minus Bartolus, qui de procuratore ſpeciali hic fieri uerba exiſtimauit. Et hæc quidẽ qᷓd ad modũ agendi attinet, ſatis ſint. Supereſt, . 7 ut de effectu uideamus.Et non eſt dubium, jmſtit gd' dominũ ipſum ex mutuo inſtitori facto obli meo. 8 gari,& quidem in ſolidum tdum tamen pro betur, quòd inſtitor in cauſam acceperit, in quã fuerat præpoſitus, ut Accurſius hic cen- ſet', Addunt alij probandum eſſe, quòd ita n⸗ben. Inſtit. uod cum eo. ulianus. 9. ſi curator rem. „§ non ta⸗ r Iat 4* len. de inſtit. pet. coment. 10 20 4⁰ 50 60 743 expediret ei negocio: quòd non maiorẽ ſum mam acceperit, quàm neceſſe haberet: quòd cauſa mutui adimpleri ex ea numeratione poſſet, ut quia nec tẽpus nec locus repugna- rent*: quòd mutuator hæc ſciret, cùm alio- x l.fi. de exerci. lei qui. in fin. quin uideri nõ poſ C.quod cũ eo. buerit, poſſe dici, Iu ſit, habuiſſe animũ Bariſipupi- lianus ait, etiã condi ex eo contractu ip- di neg., ci ei poſſe: quaſi iuſ. ſum dominum ob/ Xd. lj. uerſ. q ſi nes r ligandi. Sed ego ſimutuam. u eius cõ trahatur, à in eo quiad mutuũ al, es quo præpoſitus ſit. recipiendũ ſimpli-. dea neren citer prępoſitusſit, dan ueriorem eſſe Accurſij ſententiam arbitror, kaef quu. ut ſufficiat, ſiprobatũ fuerit inſtitorem cùm accepit, in eam cauſam accepiſſe⸗. Sed& ſi quis poteſtatẽ exercẽdi dederit, quemadmo- dum ipſe faceret, ſatis putarem idem eſſe, pro pter generalia mandati uerba“: licet Alex. ex facto aliud reſpõderit b: cuius ſententia ſo lùm mihi placet, cùm quis alicui quæſtui præ poſitus eſt, in quo ueriſimile non ſit, de mu- tua pecunia accipiẽda aliter cogitatum fuiſ- ſe:qualis eſt exercitoris, pannarij, pellionis, & ſi qui ſimiles. At qui campſoriam menſam exerceri iubet, tam generali mandato, ſatis de mutuo egiſſe uideri poteſt. Sed an ex re, in qua præpoſitus eſt, inſtitor quoque ipſe te neatur? Et durante officio traditum eſt, debe re eum ſolutionem procurare,& ideo tanq́; inſtitorem teneri, ut de pecunia domini ſol- uat:de ſuo uerò non teneri, unde finito offi- cio conueniri nõ poterita.hæcq́; cõmunis eſt ſententia: idq; ſiue inſtitorio nomine ex- preſsim contraxerit, ſiue ſimpliciter: ex ea ta men cauſa, in qua appareat non eius contem platione contractum eſſef. f Quæ concluſio non procedit, quando ſuo nomine inſtitor promiſiſſets, uel quia expreſſe ita conueniſ- ſet, uel quia natura promiſsionis hoc ſuade- ret, ueluti reſpectu domini, ut actione man- dati erga dominũ teneat᷑: uel cùm ei, qui ſe- cum contraxiſſet, rem ratam dominũ habitu rum promiſſiſſeti: uel cùm fauor contractus hoc induceret˖ut ego in magiſtro nauis ſen tio. Ad ſummã enim reipub.nauiũ exercitiũ pertinet,& plerunq; res cogit, ut ſolius magi ſtri cõtemplatione cõtrahamusl tSed& cùm inſtitor ſuo& procuratorio nomine contra- xit, idem eſt: tenetur enim ipſe quoq;". tunc quoq; procurator tenet᷑, cùm ipſe ex contra- ctu acquirit, ut quia directa actio ſibi quæra- tur, q́d in cõtractibus ultro citroq́; obligato- rijs maximè cõtingitn:& quia tenet᷑ eam do- mino cedere°, ſi dominus ſoluendo nõ ſit: ui ce uerſa liberabitur, actionẽ mandati contra- riam erga dominũ ſibi cõpetentem creditori præſtandor. Idem ſi ad procuratorẽ aliquid peruenerit:ut quia ſit procurator generalisa. Ius enim aduerſus inſtitorem agendi ei com petit:unde meritò ex eius cõtractu ipſe quo que obligatur.Sed& ſi dominus procurato- ri ſatisfecit, cùm pecunia iam ad ipſum perue nerit, æquum eſt, creditoribus eum ſoluere: Ooo §. pen. de inſti tor. d I. fi. de inſtit. l. cum poſt mor tem. 9.j. de ad min. tut. e Doct.l.procu- rator qui. de procur. f. poſt mortẽ. in fi. quado ex fact. tut. d. l. ſe pupilli. 9. j. 9 g d. l. pcurator. d. l. 5.. planè. h l.& ideo. de inſtit. i I ſiprocurator meus. 9. j. de procur. k d.Lj. 9. eſtt au⸗ tem. 10 I I. in prin.& §. ſiis qui na- uem. de exer- cit. ml. iij.. apud Marcella. de neg. geſt. Are. conſil. 28. in 2. dubio. 11 n I. ſeruu Titij. mand. d.l.j.§. eſt autẽ ſecun⸗ dum alium in- tellectum. 0 Il. poſſeßio quo que.d.fĩ. de ac quir. poſſ. p Gl. d.l. ſeruum Titij. Bart. d.l. procurator. ꝗl. ſed& in ip- ſum. de inſtit. r arg.l. ſi ego. de neg geſt. dixi 5. in l ſingula- ria. a Not. in l. j. de aclio. Qoblig. 12 b arg.l.j. C. cre. euict.pig.not. 5 in l. ciuitas. c l. ſed ſi ex do- P lo.. penul. de dolo. d l.licet. g. poſſu mus, nau. cau. ſtabu. l. iij. 9.j. qd quiſq; iur. 33 e l j. 6. j. de ma- giſt.conuen. f Socin. conſil. 154. g l.hæres. 9.j. 4e iudi. h l. ſi quis man⸗ cipijs.§. j. de inſtit. 1 & 2 00 744 D. And. Alciati & directæ actiones erga eum intẽdi poterũt: quas tali caſu nulla æquitas patitur ab utili- bus ſupprimiꝰ?. Poterit ergo hoc caſu credi- tor eum eligere, ſi uelit,Sanè ſi inſtitor non à probaret, id ſibi munus à domino mandatũ eſſe, nõ eſt dubium teneri: debet enim PAVLVS LIB. V. robare ſe inſtito-/ Ad Plautium. 11 rem fuiſſe. Adde rTee eee e quod tali caſu doli Vi reus uideretur', un 1 pecunia cre de meritò proprio ditam acceptu- nomine conueniri poſſeta ſicut& in magiſtratu dicimus, qui ſi nito officio ex proprio dolo conuenit᷑e.Sed &ſidominus abſens ſit, uidetur creditor non tam domini quàm inſtitoris fidem ſequutus, & ideo eum conueniret. quod Paul. Caſt.& Soci, ex facto reſponderunti. Quæ ſententia iure non probatur:imò ipſum dominũ ad in ſtitorij contractus locum, hoc caſu creditor iudicij cauſa trahets: ut meritò Decius ab eis diſſentiat. Planè ſupraſcriptis caſibus, quib. inſtitorem obligari diximus, ſi is inſtitor alie nus ſeruus ſit, contra eius dominum de pecu lio agipoterit. Qui ſpe futuræ numeratiõis ſpodet, nõ habet neceſſe recipere. Eum qui promittat accipere, fictum promittere,& incidere in contractum innominatu,& proinde locũ eſſe pœnitentiæ. Ex relatione mutui ad pactum uſurarũ, reſultare contractũ in- nominatum. Mutuare eſt facli. Promißio mutuandi ad contractus innominatos pertinet. Quoties ſimpliciter ficta eſt promißio, lex ſtatim obligationẽ & actionem concedit. Præſumptio quæ ex poſt facto inducitur, quò minus atlio oria- tur non impedit. Veterum fœneratorum mos& conſuetudo in mutuando. 92 Quia ſit, fide nominuũ traiſci, abud Ciceronem contra Jalluſtiii. 10 i l. penult. C. de pact. 2 k Gl. I j. de act. & oblig. I Gll. in bonæ fi dei. quod cer. loco. ml. ſi pecunia. de condict. ob cauſ. Nominum ficiendorum ratio& uſuræ, tempore luſtiniani de- ſierunt. dpyvpoapauro, qui dicantur. Exceptionem non numeratæ pecuniæ in ſolo contraclu mutui locum habere,& quare. In cõtractu mutui ob odium fœnoris lex nec donationè præſu- mit, nec pactum ſolo conſenſu conualeſcere permittit. Qui aduerſus ſuam confeßionem admittitur, is neceſſariò pro- bare tenetur. Cautionis nomine ſipulationem quoq; contineri. Si qui oretenus ſaltem ſe pecuniam accepiſſe confeſſus fucxit, doli exceptionem perpetuò poteſt opponere, numeratione non ſubſecuta. vI PECVNIAM.) 1Qui ſpe futu⸗ ræ numerationis ſpondet, nõ habet ne ceſſe recipere. Creditor enim qui ſe numera- turum promiſit, id in beneficium ipſius debi toris facere intelligitur: unde poteſt ille fa- uori ſuo renunciarei. Adde quòd fqui pro- mittit accipere, factum promittit, inciditq; id in contractus innominati ſpeciemt. Aliud e- nim eſt contractus, aliud cõtrahendi promiſ- ſiol. Vnde permittenda eſt huic pœnitentia, aduerſus eum, qui nõdum adimpleuit, id eſt, adhuc non dedit“. Mutuum enim nõ niſi rei interuentu perficitur. Subſequuta autẽ ante interuentum pœnitentia, deficit ſponſionis 20 30 40 50 60 zenus no cauſa:unde ipſo iure nõ cenſetur obligatusn gtanidieriem Quod intelligendum, cùm ex inſtrumento l9 ogaci. 5. meupu aingu uelaliter, huius numerationis fiducia inter⸗ bseoe. delnine poſitam fuiſſe ſtipulationem conſtat: deeſt enim ea nõ ſubſequuta conſenſuso. Vndee- tiam ſi lege munici rus, ſpopondit credi pali caueatur, nihil tori futuro: in pote⸗ aduerſus ꝑublicũ ſtate habet, ne acci, documentũ oppo- ni poſſe: nõ tamen piendo ſe ei cbſtrin⸗ 3dneriys hund de⸗ gat. bitorem agi pote- ritꝰ, cuius exceptio ex ipſius documenti lectione liquidò appa- ret. Sed quid ſi creditor ſub uſuris numera- turum ſe conuenit, nunquid poterit debitor nõ accipiendo liberari? Et Accurſius negat, niſi totius temporis uſuras ſoluat:quia hic cõ tractus propter uſuras etiam creditoris fauo rem reſpicit:. Sed Bart.ſatis eſſe cenſuit, ſi id quod intereſt, creditori offerats. fEx relatio- ne enim mutui ad pactum uſurarum, reſul- tat contractus innominatus. Vnde ſiuſuræ per ſtipulationem promiſſæ eſſent, prout ea- rum natura ſuadet“u, ſecus eſſet. quæ ſenten- tia cõmuni calculo approbari meruit. Nam Sqidem in eo uidemus, qui promiſit mihi cen tum mutuare, deinde ſentẽtiam mutat: ſiper ſtipulationem promiſſit, tquia mutuare eſt fa 4 Xl ſipanan txonem debitora cti, in id quod mea intereſt condemnabiturꝰ: præciſe enim cogi non poteſt. Si pacto tan- tùm promiſit, licitè à promiſsione, re tamen integra, diſcedet. Quamuis enim mutuum contractus nominatus ſit, qui re cõtrahitur, promiſſio tamen mutuandi ad innominatos pertinet:. Sed quid rurſus, cùm ex inſtrumẽ- to non conſtat, ſpe futuræ numerationis pro miſſum, ſed ſimpliciter debitor creditori ſe ſo luturum ſpopondit? Et Accurſ.ipſo quidem iure ciuiliter obligatũ hunc cenſuit, ſed exce ptione non numeratæ pecuniæ defendi poſ- ſeb. Receptior enim ſentẽtia eſt, hoc caſu ob- ligationẽ ciuilem actionẽq; oriri,& ideo ex- ceptionis obiectionẽ neceſſariã eſſec. Vide- turq; illa ratio eſſe differẽtiæ, quòd ſcùm ſim- pliciter facta eſt promiſſio, lex propter uim uerborũ, quæ conditionẽ nullam habent, ſta tim obligationẽ actionemq́; cõcedit:nec præ ſumptio pro debitore aduerſus inſtrumenti uerba antè oritur, quàm exceptio ipſa ſit op- poſitaa. Meritò hæc ſpręſumptio, quę ex poſt facto inducitur, nõ impedit, quò minus ipſo iure obligatio, actioq; oriat᷑e. Secus cùm con ſtat à principio ſpe futuræ numerationis pro miſſum eſſe:habet enim talis ſponſio cõditio nem, ſi numeraueris. Sanè oppoſita exce- ptione retrò præſumit᷑·, nullã obligationẽ or- tam fuiſſe:quare reprobata eſt eius intentio, quipignus petebat, quod tali cautioni adliæ- ſerat. Aut emꝗ numerata fuerat pecunia,&pi- gnus repeti, niſi ſoluto ære alieno, nõ poteſti: aut numerata nõ fuit, Sctali denunciatione fa cta, pignus non ſubſiſtits. Vnde hoc caſu in rem actione experiri nos lex iubet: licet eam Doctores W. s dedd. 5 Pen— iilxeame lobutrder n reſvcecũ q 9 prureconuen uiwcct ingraß liexmutuo uaf anlimſecun U ] Bald. l. ex- 3 üe zis pradijs. C. nulyſogfap gcun — aiimendebi r L.qui Romæ rnol qui Romæ wocabantu oblig al ſipe 3 t not inlpet un — Drn. de ua nagiie nona bocle ltetas cam nvoninumtrafjci a aluſtiom,pro eoc aweanbjtranſmitt C.de pa. mlmlcẽ obſtabat 1dlij casnheni SLideor ſuri. guijautillaproba vuiti ocisproxen Cuodlifœneratom aetargentarijipſius ucrb.oblge Cals lbrolnſtituti- ) Bart.Iſiſß iuſora e Aagtonicusnoner rläefaca umcke Verimha 5 Tal ſipeeu à gl. d. ein un rrio tepore luſ er cpinorquiapau 1 eigulurépropterf adaora atine inſ ugrapotiusiplinun lAga induvulirsaccipieb dol exceptnbproprio nomii c Bar. leã gymurun id eſt, a Cae im Gucöſttntione nouer Kitgno Degrhcum uteorum lj. de condi debiti. 6 ſüeroktiutum fu urüümm faſſus eſ Gminnabienniä ex lednullomodok. 1le Whll 4 aàl ſtadulke aubenoltro Pontit en Pe dhpkiriineide §. ilem R. Mllnjpiebat, nide auuii pnerllier in 7 e Bar lelltudiſi r in lalieregi vnags ecitapecl . 1bo 6 7äB A 1 liij inprinc. ae peculio. 8 J. fi C. de pac. wunu pecu. ris il w ſolutum.„. Ptumb, uocabantur nomina, id eſt, cautiones anf eli obl. upr— lijjj de pxen. e eSſiquisnobis. nyt. de obliga. Gloſ. auth. de AnRA 3,A pup . 2 bdd 7 4 180 c pig act. . 9 fideiuſſorib. in dett! rfil. fruſtra. C. nnae nöõ nu. pec. — 10 — — e in cötrackib. . de non nu, uü cſe 3 Al. in contra⸗ nib.&L ſtin- nua in f. eo. tit. Mi de ſolutio. — 12 Naduerſuu,C. o.tit. cmultra in 7711 n iin. C. eo. , z 4 ogaſR. 6 ſiti huprà, ubi 2cr pct. ceoꝛ nerſ. in⸗ 8 rupeca xdiah.C. de 1if llr. b lij c.a nu pecu. 746 Doctores hactenus non uideantur percepiſ- ſe, qui intentionem pro exceptione aduerſus ſermonis proprietatem accipiunt, nec recte hypotheſim in ea fingunt. Poterit tamen& pignoratitia agi, dum tamẽ non fateamur ua- luiſſe pignus*. Sed unde ortam dicemus hãc exceptionẽ: Et ſciendũ tfœneratores ueteres ſolitos fuiſſe pecunias ſuas apudargentarios depoſitas habere,& in eorũ menſa fœnus ex- ercere. Vnde cũ quis pecunia indigeret, cum fœneratore conueniebat, cautionemqʒ illi fa ciebat, hoc eſt, ſyngrapham, qua cõfitebatur ſe tantum illi ex mutuo debere: deinde ille a- pudmenſam ſecundum argẽtarij uel debito- ris cõmoditatem iubebat einumerari: huiuſ- d chue.f.C.de modiq; ſyngraphę, cum argẽtarij rationibus, in quibus nomen debitoris illius erat adſcri- fœneratoriæc: non admodum abſimiles jjs, quas hodie literas cambij dicimus. tunde& fide nominum traijci apud Ciceronẽ aduer- ſus Salluſtium, pro eo quod eſt, pecuniasper literas cambij tranſmittere. Aduerſus cautio nem ſimplicẽ obſtabat exceptio non nume- ratæ pecunię u:& ideo neceſſaria erat fides ar gentarij, aut alia probatio: cuius loco hodie quibuſdã locis proxenetæ ſubſcriptiõe utun turꝰ. Quò d ſi fœenerator pecuniam non dediſ ſet, ſed argentarij ipſius ſponſionem, hancq́; delegationem debitor admiſiſſet:tum quoq;, ut Caius libro Inſtitutionũ ſentire uidetur, exceptioni locus non erat: quod& hodie re- ceptum eſts. Verùm hæct nominum facien- dorum ratio, tẽpore Iuſtiniani in uſu eſſe de- alhſt. de lit.ob. ſierat n:opinor quia pauciores argentarij, ra- rioresq́; uſurę propter fidẽ Chriſtianã erant: uel quia potius ipſi numularij mutuas ſub le uioribus uſuris accipiebant, quas deinde gra uioribus proprio nomine locabant: unde& 1e 4* 12⸗—*. 4 r H ſapyvporgæxiαο, id eſt, argẽti diſtractores uo 40 catur cõſtitutione nouella cx xα xvI. Hinc ergo factum, ut eorum nominũ exemplo ge neraliter conſtitutum fuerit, ut quoties quis cautione aliqua faſſus eſt ſibi numeratam pe- cuniam, intra bienniũ exceptione uti poſſet', pòſt uerò nullo modo k: quia literarum obli- gatio iure noſtro(Pontificij enim aliter ſenſe runt horiri incipiebat.f Quod intelligendum non generaliter in omnibus contractibus, ſed ubi quaſi credita pecunia petebaturm. Sed cur magis hoc caſu, quàm in alijs contracti- buseEt ſciendum, obligationem mutui re in- duci,& ideo amplius cõtrahi nõ poſſe, quàm res peruenerit. Meritò igit᷑ hæc exceptio tan quam ſubſtantiam contractus perimens ad- miſſa eſt cùm propter fœnoris odiũ, cuius ſuſpicione hic contractus laborat, lex nec do nationem pręſumat, necpactũ ſolo conſenſu cõualeſcere ſinato. Vnde potius credidit, ſpe futuræ numerationis factam cautionẽ:& ni- 60 ſiprobatio creditori incumberet, aperta eſſet fraudis uia, qua legitimus uſurarũ modus ex cedi poſſetr.Sed quid ſi ſtipulatio interuene rit Et idem cõmuniter receptũ eſtꝰ.Ego non in tit. ſi cert. pet. cõment. 747 dubito, exceptionẽ tunc quoq; cõpetere, uſq; ad bienniũr. Sed onus probãdi hoc caſu non creditori, ſed debitori incũbere uidetur, quia lex creditorẽ ſolm onerat, cùm non nume- ratæ pecuniæ exceptionem obijcit: uel exce- pPtionem doli, quę eius lIoco ſuccedit, Athoc caſu neutra harum compeiit, ſed exceptio in factum: cui id indulgeri non conſtat. Vnde à regula diſcedere non debemus, ut fqui ad- 10 uerſus confeſsionem ſuam admittitur, is pro betꝰ. Ceſſat enim hoc caſu ea ratio, quòd ſu- praquaàm ad eumperuenerit, obligari nõ po tuerit': poteſt enim per ſtipulationem, ut re- ceptiſsima eſt ſententia⸗: quod& Nicol. Ab bas probaſſe mihi uiſus eſt quẽ& ipſe, tam- etſi omnibus cæteris reclamãtibus„diſputan do ſequorb. Nec me mouet, quòd lex ſimpli⸗ citer cautionis meminit: at clarum eſt Fcau⸗ tionis nomine ſtipulationem contineric, Re- 20 ſpondeo, lex non ſimpliciter cautionis memi nit:ſed eius cautionis, ex qua non numeratæ pecuniæ exceptio oritur. At cùm ſtipulatio interuenit, ea non orit᷑, ſed exceptio in factũe: meritò ergo illa intelligetur de cautione ſim plici, hoc eſt, confeſsione receptit, non deſti- pulatione: quod ſubiecta materia ſatis indi- cat. Sed quid ſi confeſsio non per ſtipulatio nem, nec per ſcripturam, ſed ore tenus ſoluùm facta ſit, ut quia per ſolos teſtes probari poſ- 30 ſit: Ettraditum eſt, per exceptionem doli eam quoq; infirmari, non ſolùm intra biennium, ſed quocunqʒ tempore: quia hoc caſu lapſo biennio, non tamen literarũ obligatio naſci ꝑpoteſti, quum nullę literę interuenerint: quę ſententia cõmuniter recepta, ueraq́ʒ eſt, dum tamen lapſo biennio debitor eam probet. 1 In condictione certi fructus non niſi litis conteſtatæ tem⸗ pore deberi. In bonæ fidei actionibus à mora ſtatim debentur fruclus:& huius ratio. 2Qui moram fecit, Qinterim fructus ab alio cõſequitur fru ctus ſtatim tenetur readere. Stipulatus fundum dari&uacuam tradi poſſeßionem, à mo ra fructus conſequitur. Moram quæ ex lapſu diei incurritur, ſimilem eſſe illi, quæ per conteſtationem committitur. Interpellatione aliquem in mora conſtitui. Quid hæc uerba, omnem cauſam, comprehendant. In ſpulatione rem tradi,in id quod intereſt fit cõdemnatio. In ſtipulatione rem dari, fructus ante litem conteſtatam nõ exiguntur. Rem tradi quid ſit. Si fructus in obligatione uerſentur, ſtatim debebuntur. 12 In iudiciijs uniuerſalibus fructus æſtimari tanqᷓ rei partem. 13 Cüm quod meum eſt peto, fructus à tempore moræ com- butantur. 14 Quoties de cõſeruatione aut reſtitutione reiſuæ agitur, mæ ior eſt legum fauor, pleniorq; fit interpretatio. 1s In contractu principis ſemper à tempore moræ fructuum fit imputatio.(dei. 16 In foro canonico omnes cõtractus naturã obtinere bonæ ſi 17 In regula noſtra non ſolum uenire fructus perceptos, ſede- tiam percipiendos. 28 Poſſeſſoris ſingularis induſtria actori repetenti fructus non prodeſt. 19 Quoties fructus petutur, deductionẽ hr impenſcr. 00 2 4 N r§ j. Inſt. de ex- cep. l.iij. C. de poſtu. 5 d. I. ij.. adſe⸗ uerat. in fi. eo. tit..j. C. de p- bat. t d.l. cUm ultra. 14 u I. Publia. in fi. depo. l. ꝗdam. in fi. de prob. x d.l. cum ultra. * Gl.& Doct.d. 9 ſĩ tibi. X Abb.c. fi. de ſo lutio. 15 a per l flitaſtp. S. Chrſogon. de uer. oblig. b l. ſancimus. C. de uerb. ſignif. c d. J. if. d d. l. cum ultra. e l.ſt accepto la- t.h. fi. de acce 16 pti. d. l. gda. fa.§. fi. d. l. gene raliter. 2 Gl. l. ſt nõ ſin⸗ guli.C. ſĩcert. pet. h Inſt. de lit. obl. i d. l. iij. d.§. chrſogonus. Feli.c.ſtcau- tio. de fide in- ſtra. Na 748 1 vM FVNDVS.) IIncerti condictio (u fructus& acceſsiones rei petitæ non a ij.. in hac. niſi a litis conteſtatæ tempore debentur 2. Eſt cõmod. enim ſtricti iuris actio: unde meritò hæc fit interpretatio, ut fructus, etiã ſi antè morafa- cta ſit, nõ tamẽ pri- b l uideamus.j. us debeãtur, quàm 85 9e lai pAVLVS LIB. XVII. 6. ſiactionem. à iudicij accepti tẽ- de uſur. pore b. quod ſecus AaTkaui. 2 feſt in bonę fidei cõ LEE ST. tractibus, in quib. à Vm fundus uel mora ſtatim deben homo per cõdi/ c luſuræ. lmo- tur. Sed cur ita ſta ctionẽ petitus eſt, pu ra..j.de uſur. tutum eſt: Et ſcien- lij. C. de pac. dum, haſce acceſſio inter empt. nes non iure actio- à liij. Cdepoſ. nis, ſed officio iudicis præſtaris, cuius officij Alex. ſſimari ante litem conteſtatam, in cõtractibus ſtricti to.. fin. ſolut. ³. Vui iuris nulla eſt cõmoditas': in cõtractibus ue- e l. adiles.. itẽ Tô Ponæ fidei, propter eius iudicij largam na ſeiendum. de turam, poteſtiudex officiũ ſuum etiam ad ea cdil. editt. extendere, quæ antè contigerunt: quod Ac- f§clionum. in curſ. ſenſit,& ego uerum arbitror, tanq́; hoc gl. mag. Inſtit. à partibus iudici iniunctum, propter naturã de aclio. bone fidei, lex interpretet᷑. Qua ex ratione in fertur, perpetuã nõ eſſe legis noſtræ regulã: 3 fquia quoties aliqua ex ratione iniunctũ iudi- ci uideatur, ut ex die moræ fructus decernat, aliud erit dicendum: ueluti cùum is qui morã fecit, interim fructus ab alio conſequitur, æ- g l. fllius. fde quum eſt ipſum uice mutua, quod de re debi collat.dot. ta percepit reddere, idq́; propter prætorij edi 4 cti humanitatẽs. Sed& fqui ſtipulatus eſt fun dum dari, uacuamq; pofſeſsionem tradi, pro h lüi. de uſur. pter larga ſtipulationis uerba, etiã fructus à i liij.. j. dea- tempore moræ conſequeret᷑“: cùm ſecus ſit, ſi ctio. emp. alterũ tantũ ſtipulatus eſſet: ut quia uacuam lin conuentio poſſeſsionẽ tradi promiſſum duntaxat fuiſ- nalibus. in fin. 1.. 1 de uerb. oblig. ſeti: hæc enim ſtipulatio ſolùm cauſam bono I Bart. l. Celſus. col. if. de uſuc. to hoc nos iure uti, tradatur, adeò, ut nullum ei inde adſit impe- m Arg.l. ſifin- dimentum, quò minus uſucapere poſsit: fru dum certa. de ctus uerò nõ ideo uidentur promiſsi. Sed& uerb. obli. ubi ſi quis certa die fundum dare promiſſerit, di- dixi. ſputauerit aliquis, aduerſus cæterorũ ſenten 5 tiam fructus deberiv. † Mora enim quæ ex la⸗ pſu diei incurritur, ei ſimilis eſt, quæ per con n l.uinum. 5. eo. teſtationem cõmittitur9. Et ſicut ubi dies ue- nit æſtimatio augetur, ita& fructus deberi ui dentur. Partium enim uoluntas ex adiectio- nediel efficacius colligitur, quàm ex ſimpli- 0 d.kuin. ĩpri. ci interpellatione, ut ſuprà declarauio: qua ta men in re amplius deliberandum eſt. Hinc apparet Bart.ſententiã non ſatis probabilem p Bart d..uidea elle, qui legem noſtram de fructibus intelle- mus. h.ſifi xit, cùm ceu fructus petuntur: ſecus, ſi tanq́; lius.S. f de uer id quod actoris interſit, petãturr. Cùm enim bor. oblig. æſtimatio quanti plurimi ualuerint, à die mo 6 ræ fiat, poterit actor eam conſequi ab ipſatin qd. lxuinum. ubi terpellatione, quæ in mora conſtituit d: nec Alex. cols. tunc ad conteſtationẽ attendemus: quod& Ang. Raph. Com.& Iaſ. cenſuerunt,& ex fa r Alex. conſil.-⁊ cto conſultus Alex. reſpondit: uideturq; fre col.ijin.z. quentior hęc eſſe opinio, Sed tamen etiã non D. And. Alciati 749 paucos aduerſantes habet, è quibus ueteres pleriq; ante Bart. deinde& Caſtell. Fulgoſ- iudiciũ acceptũ nõ deberi diceret, tamen alia uia ſub colore eius quod intereſt, iuberet exolui. Quam ſenten tiam& ego ſequor, qui nec æſtimationẽ qui- 20 dem rei ipſius augeri, niſi poſt iudicium acce„ àluinam ptum, ſuprà definierim Y. Sed quid tin ſtipu- latione rem tradi dicẽdum eſte Et cùm hacin ſtipulatione in id quod intereſt fiat condem-/ natio ², idq́; nõ in ſolo iudicis officio cõſiſtat, ſed iure obligationis debeatur“: conſequens eſt, ut fructus ſub ipſius quod intereſt nomi- ne à tempore moræ debeantur: idq́; Bart. ſen ſit, quem pleriq; ſunt ſequutib. Sed tamẽ hæc ſententia ambiguitate nõ caret: quoniam lex 30 ait, hac ſtipulatione fructus non deberic,& c d.lii 4i ideo actione ex empto, tanquam id quod in- tereſt, ſolùm peti poſſe. Vnde ſatis oſtendit᷑, nec ſub nomine quidem eius quod intereſt, ex ſtipulatu peti poſſe:idq; Martinus Syllima nus, Guido Suza. Oldradus, Iacob. Butriga rius, Caſtellio, Fulgoſiusq́; tradiderunt*. Si enim ex ſtipulatione rem dari, fructus ante li tem conteſtatam non exiguntur, ut hic dici- tur:multò minus in iſta exigi debent, quæ ſo rum comprændit k: id eſt, ut uacua poſſeſsio 40 lùm factum continet,& nõadeò efficaciter obligat. Videretur ergo traditionis ipſius æ- ſtimationem ſolùm ineundam, nõ autem fru ctum!, idq; propter ſtipulationis uerba. Cũ enim rem tradi, nihil aliud ſit, quàm poſſeſ- ſionem transferre: acquiſitio fructuum non ſimpliciter ad poſſeſſiõis, ſed ad dominij ius, uel eius qui pro domino ſit, pertinets: qua de re alibi tractauimus“. Sanè dubium non eſt, tſi fructus in obligatione ſint, ſeu ex cõtractu so ſeu ex quaſi cõtractu, tuncad legis noſtræ re gulam attendendum nõ eſſei. Idemq; in iudi cijs uniuerſalibus dicendum: tin eis enim ac ceſsiones, tanquam pars rei, iure actionis ue niuntk.Et ideo ſi tibi ſtipulanti hæreditatem Titij à me aditam promiſerim, fructus conti- nebunturl. Hucpertinere poteſt, quoties pe to rem meam cum fructibus.Si enim extant, & ipſi uendicari poſſunt, iureq́; actionis de- bentur². Si uerò non extant, licet officio iu- 6o dicis debeantur, tamen idem eſt, quia ini- quum eſt poſſeſſorem, qui malæ fidei ſit, fru- ctus rei meæ lucrariv. Vnde generaliter con cludunt Doctores, tquoties id quod meum eſt, peto, fructus ſaltem à tempore moræ com- 10Luiseemus /11ndlodluum Imol. Paul. C aſt.& nouiſsimè Deci. in cotra- zlpeidg iicjßya riam partem iuere, ſquoniã lex noſtra ſimpli 7 uuus 3 citer omnẽ cauſam reſtituendam ait: quæ uer giuubuñ S bageneralia ſuntt, 1& ginde te 1,.2&nõ minus eſti 2 tSlIſcdopa i ple der ut poſt iudiciũ acce/ dun Sltima u. uaina. gugluhen 1 ſ. tionem, idq́; quod caſſ. zule ren em ptu cauſa omnis re⸗ i ſt d Ale üüt intereſt, quam fru- ieruchaiu- ad 10 ſtituenda ſit: id eſt, ctus cõtinent: alis anduiquo- 4 omne quod habitu- ſequeretur, legẽ no m eltuen rus eſſet actor, ſi litis ſtrã non rebus, ſed bbitacci Im cõteſtandæ tempore ſeerbis voſeae frriad bii „ uẽ cum Iim Waadecon ſolutus fuiſſet. zAbe pli alßn c ſima infſdrcon ſet xc. cquisua⸗ Gucus:quo c1C de reg. iu in6i 1. wamptiacide in, waus contra Cti glmperbonæ(ſ ganſewr Se Tdll ſifendunol nin nu a l ſtdul none thmalella f uid. uerſ. Ca bactells n0 dif ne ſus. de uer.art celcerim? at b A luidemu tuinprincipe 29 a.l ſifilus. dbere inter⸗ nronäé Subdit lnckele,ſiin ad manonico aga att rCüenimin eo anuisattendats,o- d d luidtean rinnefdeihabét:qu 9 Mdeclloſtuera eſt,ſ e d. ſcrẽ tra xiierdicam kuufuts us, quot 8 munis cöcluſi poſſeſ. ppen oelt i lindcbiti.u ahn ngula pet. herci. pwten 3 g l lnõ ſan eini n.dedh 2 nusCfmaitul em ciſ Alex henr marilo. 6. u e 1 2..— ¹— tit 1 m 750 111 lL. 11 ccrt. pet. commerlt. 2,51 ehee ee 14 computaris. Nam& lex ei magis fauet, qui dum/ tquoties quis propter fructus cõuenit᷑, 19 Wrn 1 3—.. G.... 1 Alaideamus. pro reiſuę eſeruatione agit, quam ei quino ſemper ei deductionem competere, quæ par sl. fundus qui do 1 frC.de codl uum lucrum facitb. Qua ratione& quoties tiario pro operis ſuis debetur: fructus enim tis in fi. fawail. — ag quis id petit, quod ſuum fuit, tum quoq; etii intelliguntur deducta impenſat. erciſif dd pri au acct, Andn in ſtricti neis inehſiſs ab ipſa mora compu-⸗- Caſus poſitio.& num.5.— ee haiehee „ B tabuntur fructus c. 2 Quu ex contractu agit,.Pala- ſ⸗ re, Na. luideamus. 31 A d- d..——.. eundem apbrobare ædem. col. 2. d ech ue s.. Cum Buihele VSeruũ tuu impru- dicare eos dominus cenſetur 75 Co. 5 e agatur—,... 36 Worf deaſfen dens h fure bona fide poteſt. ſed actione 3 Seruus alicuius furto t l.fruclus. ſolu. .... TisGalieinsdeaickr emi. Is ex peculio, qd de peculio tenetur uel fuga ſubtractus, mat. ubi Bart. ſis alicetu 3ch ad te ertinebat ho 10 di.— remanet domini, etl. interdum. interpretatio:quo- P„O uenqditori, ut preciu Ypſt acquiri in prin. quipo niam& reſtituen- di uerbũ latius acci minẽ parauerat, qui mihi traditus eſt. Sa ſoluat. ſi conſumpti ſunt, actio de pecu- 4 Ciuilem poſſeßionẽ ſer ui dominus perdit, tio. in pig. 5 hlr omdi ad binus et Caſſius, poſ lio euaneſcit. Sed ad hii eum ab T5 poſ it Iaſon, ſſi de con ſe L.;„, 5 3 ideri nec reclamãs. 711900 ete mihi hominem 1 tractu principis a- di. 8 Amun ijeere debuit lulia- 6 Titulum quem iuſto et gatur, ſemper atẽ- 49ʃ1 icere:& imihi nus, non aliter domi probabili errore ha- pore moræ impu- quid abeſſet ex nego noſerui uenditorem beo, pro uero mihi tãdos fructus:quo- C1O quod is geſsiſſet, ex empto teneri, qᷓ; ſi 7 Shhn propter „ 7 9..— 20..„ delehrane eng h inuicem me tecu' a- ²0 ei precium ſolidum, iuſtm errorẽ tranſ ₰——„...—, e lenperhener cturum.& hoc Uéeru& quæcunq;(ſi cum lationem dominij n0 5 5 impedit. 3 fidei cenſeturꝰ. Sed d de lallene Sii⸗ libero contraxiſſet) 8 RKatio dubitadi huius§. ego in fructuũ red ul Ln um, ne On deberẽtur, dominus 9 De qua condictione§. dendorũ materia fi nus integram actio⸗- ſerui pręſtaret. Idem hic accipiendusſit. ſcũ à cæteris nõ dif nem ex empto habe/ dici debet, ſi bonæ fi ²⁰⁹ Sennesſhſehe re iderim 3 tio ferre crediderim at, uenditor autem dei poſſeſſori ſoluiſ- Sde benehs ie nec cõtra principẽ ſ 1 efficitur, ex æquita- Satc nöcucr or ſieri debere inter- condicere poſſit bo- ſet: ſi tamẽ actiones, te datur condictio. 1 ,n—. dei rori. G 1 m e AdſRuore.C. pretationèi. Subdit næ fidei emptori. d 30 quas aduerſus cum u tar ee het pio mgrmtgntteleg. laſon idẽ eſſe, ſi in ad peculiaresnumos habet, præſtare do- Shns Ihr eio2es g⸗ Tndefcuctai foro canonico aga attinet, ſi extant, uen mino paratus ſit. quirit. dem ein derd 16 tur. Cũ enim in eo di diLecti. de iu ſola æquitas attendats, omnes cõtractus natu ram bonæ fidei habẽt:quod Baldus cenſuit, Quæ deciſio ſi uera eſt, ſequitur, ut idem ge- neraliter dicamus, quoties iudex ex bono& 12 Fruſtra cedi actionem utilem, directam habenti. 13 Quando quis ratum habere poſßit quod ſuo nomine ge- ſtum non eſt. 14 Deciſionis huius§. ratio. æquo ius dicere, principis uel municipalis e*s Conaictio in odium eius non conceditur, qui rem onero- gis iuſſu teneret᷑. Sed mihi nõ uident᷑ hæc ſa- habes itòo. 16 Quid ſit actio de peculio. tis in iure noſtro probari: quia differentia in ter cõtractus bonæ fidei& ſtricti iuris, etiã à Pontificibus eſt approbata it Sed quibus ca- 4⁰ Seruus habens peculium per fugam uel furtum, eius admi niſtrationem cenſetur amittere. 4 18 Ex quo actio in rem competat. aspe ſibus concluſum eſt iudicio accepto fructus De ſpecie ad quantitatem non admittitur compenſatio:nec deberi, de perceptis neſolùm intelligemuse liquidi ad illiquidum.& num. 20 d,MM Sehſ n Et cõmunis cõcluſio eſt, de ijs quoq; quiper ai Per cõ ſumptionẽ firmatur ſolutio, ſibonafide facta fuerit. ce uerb ne CiPi potuerũt, intelligendũ eſſe: idq; propter 22 Permiſſa narratio. policilou—„bre moratoris odium: ſiue cùm id petimus nobis 23 Reprobans contractum ſcienter, eum approbare amplius domunolr hee duaow C dari, quod nunq́; noſtrum fuit t: ſiue cùm pe- non potet. 4 OancGodn h timus quod noſtrum eſt: nam tunc largius 24 Qui ex contractu agit, illum approbare dicitur. mus. ee, iuend. Kdc 75. noneee ſinaui inf. unca, reiuend. quoq; nobis debent᷑l. Addit Bar. ſi actor ube riores ipſe fructus ſua induſtria conſequi po 50 2s Qui cõtraclum approbat, perinde obligatur, ac ſi ipſe con Quid ſit, cum ærugine& puluiſculo.(traxiſſet. , 1 1 27 Venqditor, qui bona fide ei, cui ius recipiendi non erat, rem ii in princi. tuit, eos quoq; hoc caſu præſtandos“: ipſius 2 e dhe aeneh aone 3 3 2* ncscej alci 5 6. 88. tradidit, actionum ceßione liberatur. ccntun ücud filciu. s autẽ ſpoſſeſſoris ſingularem induſtriã actori 23 TIrio Sdonachos exfeafo 7 8„. 2 64 4 panm t mull ſiſerun non proficere. Sed& cùm petimus rem no 229 Argumentum eſſe efficax à ſeruis ad monachos. un 7 171 Dann bis reſtitui, idem arbitror, ſi ab eo Petat, qui 30 Res eccleſie numis ac quiſita, ipſo iure eidem quæritur. Twisar“ dolo noluerit reſtituere. Etita Irnerij, A=ο 2u Qui iuris ſit,ſt ignoretur ex cuius eccleſiæ bonis res ſit ae 1 2..7. 0...—...—.. T cpack eikcaum, nisq;ſententiam probo Alioqui putauerim 32 Quic quid ac quirat ſeruus, id domino quæri.(quiſita. P a de prin Ioan. ueriora dixiſſe, ut hoc caſu ſolũ deper- ceptis teneatur:quoniam lex aity, Si in re mo ra fuerit:id eſt, ſi nõ dolo uel culpa, ſed ſolum j. reus teneatur, quia rem poſſedit u, omni mo- do reſtituẽdos eſſe fructus. Cùm enim licue- rit ei fundum negligere:, ſi non fecerit, debet id reſtituere, quod percepit. Sanè illud ſcien- 60 T§. SFERVVM TVV.) fStichus ſeruus à domino ſuo Titio peculiũ habens, per furẽ mihi bona fide ementi uenditus fuit. Is dein- de Pamphilum ſeruũ ex eo peculio à quodã emerat, qui mihi traditus eſt: quęrit᷑ quemad modum Titio ipſi aduerſus me ſuccurrat᷑? Et Ooo 3 a J. ſi ſeruus. 6.j. de act. empt. 5 I. Iulianus.§. offerri.de act. empt. 2 c l. Caius. de ma numiß. l. Pom ponius.. cum quis.de acqui. oſſ. d arg.l. quod de betur. de pecu. e l. fugitiuus. de ſol. l. eo tempo re. in fi. de pe- cul. f. qui ſcit.in fi. de ufuris.l.ho- mo liber. de ac qui.rer.do. 4 g§. idẽ placet. P Inſti. per quas perſo. l. qui bo na fide. de ac- quir. rer dom. h.3.. ſiſeruus. de acqui. poſſ. i I. arboribus. ũ. de illo. de uſu⸗ fruct. 5 k l.ſi ſeruus me⸗ us. de acꝗ. rer. dom. 1 I. traditionib. C. de pact. m l. quod uulgo. ff pro empt. n§. uenditæ. In- ſti. de re. diuiſ. 0 l. quod ſæpe. res. de contra- hen. empt. 7 p d.l. traditioni- bus.& j.de cõ dict. indeb. 75⁵² reſpondet᷑, condictionẽ cõpetere. quod exæ- quitate& cõpendiaria uia intelligunt Doct. Rurſus quæritur, quomodo aduerſus ipſum Pamphili uenditorẽ dño prouiſum ſit? Et ex Iuliani ſententia reſpondetur, agi aduerſus eum quoqʒ; poſſe:ut ſidominus contractũ ſer ui approbet, à uẽditore actione ex empto Pã- philum petat, cõdemnabiturq́; ea actione uẽ- ditor, exceptis duobus caſib. Primus, ſi pre- cium dominus nolit offerreb. f Debet enim Titius formã cõtractus quem approbat, om- nino obſeruarec. Sequens, ſi uenditor actio- nes, quas aduerſus mehabet, cedere ipſi Ti- tio uelit?. Quod ſi Titius eum contractũ ap- probare nolit, ſolùm à uenditore peculiares numos, ſi extãt, uéẽdicare poterit. Videamus nũc ſeparatim utriuſque caſus materiam,& prius perſequamur quomodo aduerſus me cẽ dici poſsit. Et in primis ſciẽdũ eſt,ſ quòd ſi ſeruus alicuius furto uel fuga ſubtractus ſit, remanet tamen ipſius domini,& ei acquirit᷑, ſaluis quatuor caſibus. Primus, cùm ex ope- ris ſuis aliquid lucraturf. Alter, cùm ex re bo næ fidei poſſeſſoriss. Tertius, cùm nec exbo- næ ſidei poſſeſſoris re, neq; ex dominica ac- quirit, teumq; dominus nec ciuiliter quidem oſsidet: ut quia paſſus ſit iandiu eũ abeſſe: uel ſciat ab alio poſsideri, nec reclameti: hoc enim caſu neutri dominium acquirit, ut ego ſentio k: licet poſſeſsionem forte poſſeſſori. Quartus, cùm q́uis ex re domini emat, tamẽ traditio nõ ipſi feruo, ſed poſſeſſori fit. Cùm enim traditione dominiũ quæratur, eaq; ſibi facta non ſit, meritò quod ſibi adhue quæ ſitũ non eſt, in dominum tranſmitti non poteſt. Hæcq; eſt reſponſi noſtri ſpecies, in qua nõ ocioſe Iureconſultus præſupponit Pamphi- lum ipſi poſſeſſori, non autem ſeruo ementi, traditũ eſſetunde ſequitur, nõ poturſſe Pam- D. And. Alciati 10 20 30 hilum ipſi domino acquiri. Sed an mihi bo- 40 næ ſidei poſſeſſori quærat᷑: Et lex noſtra ſen- tit acquiri: nec immeritò, cùm& uera mihi traditio facta ſit ftitulumq; iuſto& probabili errore habeam, qui pro uero ſufficit, non ſo- lùm dominio acquirẽdo, ſed etiam uſucapio- niw:quod aduerſus Soci. Deci. rectè cenſuit. Eortius tradidit Aret. quem recentiores ferè omnes ſequunt᷑: tametſi ſeruus Stichus nu- mos uenditoris nõ fecerit, quia peculiares e- rant, tamẽ in me translatũ dominiũ aduerſus cõmunes regulas cenſeriꝰ, propter meã uen- ditorisq; bonã fidem, qui iuſtũ me eius pecu niæ dominũ credebato. Vnde cauſeæ falſitas propter iuſtum errorẽ translationẽ dominij nõ impedit:quod alibi attigit. Idq́; lex noſtra robat, quæ condictionẽ, nõ autem reiuen- dicationẽ, uenditori aduerſus emptorẽ cõce- dit. Et qui hoc ideo eſſe contendunt, quia nu- mi conſumpti fuerint, nimiũ diuinãt, imò& legem uiolant, quæ uendicatis à domino pe- culiaribus numis, nullam Pamphili uendica tionem ipſtuenditori aduerſus poſſeſſorem cõcedit, ſed ſolùm de peculio contra dñm a- ctionẽ:idq; precij nomine, nõ autem, ut Ac- 50 60 AAxpe 723 hwywiljec ſ. ſ.. d.. l jinbebat-. curſ. ſentit, eius quod intereſt uenditioniſſta- gchhſn Kionib tum nõ eſſe.Cùm igitur dominiũ mihi quæſſ hxiu 5 rvenl en 1 8 iri. 1 tum ſit, cõſequens eſt, ut Titius Damphilum ldece, Cae Sre gepole huncàme uendicare nequeat, cum ad eum reiuend. dHuaas ſor gelſe dominiũ nõ pertineat o.nec actione mandati lſimadauer tpilo En dmi experiri', cùm nòo ſerui ſui mandato à me ſu⸗ K. f'gituus. ce alll, la ſcepto, ſed me ſolũ interpellante, traditus mi⸗- und. 1— u hi ſit. Sed& actione perſonali nullaagere de'Si'ſite 3 yinuspoe. buit, cùm hæ actiones ex contractu uel quaſi, 9. ockacquira orianturꝰ: ego autẽ nullũ cum ipſo Titione- 11 Drea ch mzayoſello loc gociũ geſſerim:.¶ Sed& non ſupereſſe æqui- 8 uieh vus ede Alex tas uidebatur, qua condictio aduerſus meda M habere, ql retur, cùm Stichum hunc ſeruũ ego nõtitu- nijqubpocet cu i nebg. lo lucratiuo, ſed oneroſo habuerim“, nempe u l Proculus. Kretertet. At numerato furi ipſi precio. Iureconſul,tamen iur dot. wat uysdtoremu hic aliud cenſuit, condiciq́; poſſe conſtituit. lſtam n ventEgpatverf —..— I„„ Sed dubiũ eſt de qua condictione loquatur. Ecod. aluäquocyinton N. Et receptiſſima eſt ſententia, ſide condictione 9 hiſen indebiti loqui:hæc enim uenditori competit, tu Lauarge qui Pamphilũ nõ mihi, ſed Titio domino tra landen beun dere debuit*. Sed quia uenditor, actionẽ hac x rests.n ulaiud Vüber cedens, àdomino liberaretur: meritò lex eui mand. meneit quiap 11 tandi circuitus cauſa, utilẽ abſq; ceſsione ipſi nattmẽgetinu narer Nöenim ho domino conceditY. Bart. etiam cõdictionem y Arg.l don ſine cauſa competere exiſtimat, tanq́; ego ex nusteſtma ſcecamnoultan re Titij factus ſim locupletior: unde ueluti infi de ca tuueilmieeſt l non ſubſit ſufficiens cauſa, cõdici à me pote⸗ uudch. rütt dlc manite ritz. Indeq́; generalem concluſionẽ colligit: aglſex lm, quxæ ergo e Tqu oties poſſeſſor ex re domini locupletior 10 lſcendum nullum it effectus ſit, licet is dñs aduerſus alium age- mmpolſellorielle, re poſſit, tamen ex æquitate directò aduerſus Sieenimprecium, poſſeſſorẽ condici quoqʒ poſſe, ſi ille alius ce laemos ieperſon, dendo actionẽ liberaretur: hic enim ex re do alitoipſidomino ſo mini, id eſt, ex peculio fiebat poſſeſſor Pam⸗- 1umτ/*τ m irlanctr⸗ phili locupletior. Secus ſinon ex re domini, un ecf lj acquiſitioni o ſed ex re ei debita:tunc enim directò agi non poteſt. Et licet Paul. Caſt. Deciusqʒ diſſen- tiant, tamen ab hac ſententia recedendũ non iac. dLIderimus fcondictio! eſt:quam rectè Alex. defendit. Nam& uide⸗ nus§.j met’quititulo one mus tprocuratorẽ quemlibet, ſi ex re domini un hearenonpro cõtrahat, directas illi actiones acquirere, nec binere 6 alia ceſsione opus eſſe b. Sed ut uera ſit gene/ bl. quod priucoice oel . bci S umele, quin exæq ail Rhos uellthũc competen ralis hæc Bart. conclu ſio,tamen nõ uidentur zaie— legi noſtræ hæ interpretationes conuenire. groeumaomzill nlpac Primũ, quia condictio hęc ex ea cauſa datur, N wiamt wroſo ba quòd aliquis cum aliena iactura fiat locuple- tdiaſe 1 ühi tior:unde ſubſidialis tantũ eſt, ut Sali oſten⸗ cilſe- tic napolürd dit. At hĩc apparet ut ſubſidium nõ dari, cùm dan eruus ex reg uia ordinaria aduerſus uenditorẽ agi potue- ha lenaretl, Nam rit: probarq; Decius hanc rationẽ rectè conſi ran auſaſit co ſtere: meritò ergo ſola domino actio aduer- dtinlione,g ſus uenditorẽ dari debuita. Rurſus, quia hoe d luodſa nemutalidich modo textus noſter ſub titulo de cõdictione ſure⸗ uf anmmhaleldripſe indebiti uelſine cauſa potius reponẽdus fuiſ fudh pegwed ideſt 3 ſete: magis enim particulariter ad eam mate- lhas 99 nu li deluo 8 riam pertinuiſſet. Deinde, quia lex ſimplici⸗ i ufiauun amphili ter condici poſſe ait, nec quicq́; de utili condi grellſchi der iendon 4 ctione loquitur:neq;uſquã oſtendit, eandem el mpna lcem bn 1 eſſe condictionẽ, quæ directò uenditoricom aæu Kes nrnennoffon peteret:circuitusq; euitandi ratio hicà Doct. ult däſtachrn omnino extra legis uerba adducitur. Nam et bn oria usu cum hic poſſeſſor legis diſpoſitione cõdictio flecisſt ümig boßlü moc neteneat᷑, directa potius teneri credẽdũ eſt!. mor. 1c atid Vnde fruſtra domino eadem actio cederet, 1I anti ut iu⸗ — α 2 8 1 aſ heres inſti 4* A. 3 e h tutus. ad Tre- Alunn N hell. 5 liüi. c. de rei uend. 13 c d.liij. not. in de Lſieum. 5. eo. aaIlulianus. ſi d k— . uenditor. de a⸗ ec Kio. em. pla- endeg ne. ¹..j. de le 1ter ga.j. axcirca ddernf d.Ifugitiuus. Ap pelle,ſütam de ſolut. n Nn L7 4.I Proculus. 1Nzdu?— dnur infrde iu.dot. — ad. dina eLuoties. 5. de contrah. emp. 14 zaltradttioni- bus. 15 l illud. 5. j. de don. cau. mor. al l.ſi eum. ubi aamenoie dixi. l. dominus. de in uerb. obli. 9. ei an uerô. Inſtit. de inutil. ſipul. a. l. pProculus. 21 1. * 4 16 ndl ſi ſeruus. Nrse j deadt. empt. 3r 4.1.75 30(O, „,1 i1l in rebus.. poßüt. cõmo. I. Titius. in fi. deack. empt.l. dta 7 reb. dot, fic. 1... Aui exceptio c nem. ſ. ſipars. de cond. inde. 754 ut iure alieno utili experiretur, qui ſuo nomi ne directã habebatꝰ.Quare potius ueriſimile eſt, de diuerſis actionibus agi. Fulg. hanc cõ- dictionẽ ceu generalem negociorũ geſtorũ actioni accedere poſſe exiſtimauit:tanq Titij negociũ poſſeſſor geſſerit, qui ſibi ſolui Pam philũ procurauit, cùm ipſi Titio domino ſol- uendus eſſet: unde ratam habere hãc ſolutio- nem dominus poteſt, ut negociorum geſto- rum actionẽ acquirat: quia aliàs cum aliena iactura hic poſſeſſor Iocupletaret᷑ b. Sed hanc ſententiam rectè Alex. confutat: quiaftunc demũ ratum habere, quod ſuo nomine geſtũ non eſt, quis poteſt, cùm alioquin omnialia actione deficeretc. At in caſu noſtro aduer- ſus uenditorem uia ordinaria experiri domi- nus potuit. Ego aduerſus hos omnes intelle- ctus illud quoqʒ intorqueo, quòd nõ conſtat legis noſtræ eam fuiſſe rationẽ: quia poſſeſ- ſor cum aliena iactura locupletaret᷑. Quid e- nim ſi carius(quod ueriſimile eſt) Stichũ ſer- uum emerit, quia peculiũ haberet“, quod em ptor ad furẽ pertinuiſſe, ſibiq; uendi potuiſſe crederet Nõ enim hoc caſu de lucro captan do, ſed dedamno uitando ageretur. Et tamẽ adhuc ueriſimile eſt legi noſtræ locum eſſe, nec aliter abſq; manifeſta calumnia cenſere poſſumus. quæ ergo erit legis noſtræ ratioe Etſciendum, nullum iuris in Pamphilo præ- textum poſſeſſori eſſe, niſi quia ſibi traditus ſit. Siue enim precium, unde emptus eſt, con ſideremus, ſiue perſonam Stichi ementis, ac- quiſitio ipſi domino ſoluùm fieri debuit Vn de æquum fuit hanc traditionem, quæ ſolius dominij acquiſitioni opitulat᷑s, impedimen- to non eſſe, quin ex æquitate certi condictio aduerſus hũc competeret. Et quamuis ſuprà dixerimus, fcondictionẽ in eius odium non concedi, qui titulo oneroſo rem habett: tamẽ hoc in ea re non procedit, quam non ex pre- cio ſuo, nec ex ſuo cõtractu poſſeſſor, ſed ex ipſius cõdicentis facto habeti. Factum enim ſerui, ipſius domini pactũ uidetur k. Et ut de- mus titulo oneroſo Pamphilum habitũ cen- ſeri, cùm tamẽ nõ ab ipſo poſſeſſore emptus ſit, ſed à ſeruo, potior debet domini eſſe con- ditio, cui ſeruus ex regula acquirit: ſecus ſi ſeruus alienaretl. Nam& quòd contractus ipſius ſerui, cauſa ſit condictionis, probatur ex contraria actione, quæ ipſi poſſeſſori da- tur ſt enim, ut alibi dicit᷑, actio de peculiom, per quam poſſeſſor ipſe conſequit᷑, quicquid ex eo negocio, id eſt, propter emptionem di- cti Pamphili, de ſuo impendit: ut quia ſupra operarum Pamphili precium aliquid in eo alendo, erudiendoq́; ſoluit o: uel quia ob cen- ſoriam legem, ob notariorum autoramenta, ob proxenetarũ officia pecuniã ſoluere coa- ctus ſit. Quòd ſi actus uenditoris, qui indebi tè poſſeſſori Pamphilum ſoluiſſet, ipſius con dictionis, quę domino datur, cauſa eſſet, pro culdubio actio de peculio ineptè cõpetiſſet: ſed condictione incerti agendum eratr,& id quidem inſolidũ, ſicut uenditor ipſe agit, nõ in tit. 11 cert. pet. cõment. 10 20 40 50 60 755 autẽ quatenus in peculio eſſet. Sequitur igi- tur ut uerus ſit intellectus noſter, condictio- nisq; cauſam peculiati ipſius ſerui contractũ aduerſus cæteros exiſtimemus. ¶Sequẽs principalis noſtri textus quæſtio eſt, quemadmodũ domino aduerſus uendito rem ſuccurratur. Et duo caſus conſiderandi ſunt, Primus eſt, cùm dominus contractũ ſer ui non approbat:ſecũdus, cùm approbat. Igi tur in primo caſu datur id auxilium domino, ut peculiares numos, ſi extãt, uendicare poſ- ſit a. Cuius rei illa eſt ratio: quiat Stichus iſte ſeruus licet peculium adhuc haberet, tamen per fugam uel furtũ de ſe factum adminiſtra- tionem amiſiſſe cenſetur::& ideo dominiũ e- ius pecuniæ transferre in uenditorem nõ po tuit. Quia tamen peculium habet, dominum ipſum de peculio obligat᷑. Sed dubitatur, cur uenditor rei uendicatione non liberatur, ſi condictionem cedere uelit, ſicut liberaretur ab actione ex empto? An quia actio rin rem ex eo competit, quia reus poſsidet, non quia actionem habet, unde ſola reſtitutione fini- tur tchic autem aliud pro alio daretur, nempe condictio loco rei:quod aduerſus regulas cõ munes eſt“. An potius, quia cõdictio hæc ad- uerfus poſſeſſorem ex facto ſerui competit, quod quidem factum dominus non uult ap- probare:? Vnde ſi uoluntas domini uel man- datum præceſsiſſet, ſecus eſſet*. Rurſus du- bitatur, cur hic uenditor ab hac actione non liberetur, obiecta precij ſibi debiti cõpenſa- tione. Et Accurſius cenſuit non admitti cõ- penſationẽ, quia numi peculiares tanquam certa ſpecies debentur: unde rei uendicatio- ne, ut cæteræ ſpecies, petuntur. At precium iſtud, actione perſonali ſeu de peculio, tanq́; quantitas debetur: undeſde ſpecie ad quanti tatem non eſt admittenda compenſatio v. Et hanc ſententiam Baldus, Salic. Deciusq; hic ſequuntur, quam&ipſe ueram arbitror, quia pecunia uendicabatur“: alioquin ſi actione perſonali peteretur, admitteretur compenſa tio, excepta depoſiti cauſaꝰ. Aliam rationem Petrus& Cynus, Bartolus, alijq; cõmuniter tradiderunt, nempe quia intentio domini nu mos ſuos uendicantis, eſt liquida:at exceptio uenditoris, incerta eſt. Cùm enim imputari domino non po¹sit, niſi quatenus in peculio eſſet, potuiſſent tot deductiones fieri, ut ni- hil remaneretb: tmeritò igitur ad liquidum non fiet ex illiquido compenſatio?. Quæ ſen tentia& ipſa uera eſt, niſi conſiderato pręſen ti ſtatu peculium eſſet liquidum d,& offerret uenditor fideiuſſorẽ domino in caſum, quo emergeret aliud æs alienum, unde deductio in peculio fieri deberet. Cæterũ& in eo du- bitatur, quod in textu dicitur, euaneſcere cõ- ſumptis numis de peculio actionem, quomo do intelligendum ſit. Et receptum eſt, uendi torem, qui ſolùm actione in rem domino te- nebatur, quia numos peculiares habebat, eis conſumptis cenſeri liberatum:ſquia per con ſumptionem ſolutio ipſa confirmat᷑. Et quia O.00 4 Jlrogaſti.6 fin. 5. eod. 17 r l. libera. l. ſi gs ſeruũ.in fin. l. ſeq.de pecu. 5 d. l. quæ ſitum. 18 t l. qui reſtitue re.de rei uend. u l. ij.§. j. 5. eod. xl. cum quis.5.j de ſol. 19 l ſed ſi certos. de leg.j.l.ſi cre ditor. in prin. de pecul. X Bart. l. talis. in fin. de leg.j. a I. pen. C. depo. b l. ſed& ſi dam num.§. j.de pe 20 cul. c l. fi. C. de com- penſ. d. debitor. de compenſ. e l. ſed& ſi dam num.§. Mar- celles. de pec. auth. quæ fup plicata. C. de prec. Imp.off. Socin.l. pecu- niam. j. eod. 21 f 1 ſialteni. de ſol. — a§.j. Inſtit. de a- clion. l.j. C. de alien. iud. mu- tan. cauſ. fact. b Arg. l. ſeruus cuiuſdã. in fi. de cond. inde. c l rogaſii. in fi. 5. eod. d d. I. quod debe tur. e d.l. quod ſæpe. §. ſt res. 22 f Arg. c.licet is. de procu. in 6 et l. quo enim. §. j. rem ratam hab. 2 Bart. l. Pompo nius. col. iuj. uerſ. ſed quæ- ro. de neg.ge. 23 h l. manifeſtiſi⸗ mi.. j. uerſ. ita tamẽ. C.de fur. ĩ l. diſpenſato⸗ rem. de ſol. k c. capituli. de reſcrip. ubi Fe li. col. ↄ. uerſ. ſecũdo limita. 24 I I. ſi ſeruus alie- nus. de fideiuſ. m Bal. conſ. 14. punctus. in v. Ang. conſ.161 uiſo. col. fin. 25 n uerſ. ſed adij- cere. 0 l. Caiuis. de ma numiß. 26 p Cle. j.in fin. de ſupplen. negl. præla. ꝗ Angel. l. apud Celſum.§. Mar cellus. de doli except. 27 594 D. And. Acciati„ id regulare in hac actione eſt, ut qui cõueni- tur, quia poſsideat, ſi abſq; dolo& culpa deſi- nat poſsidere, ſit liberatusꝰ. Cumigitur eaa- ctio domino nõ detur, nõ habet uẽditor, qui nõ inquietatur, cur de peculio agat. Cõſum- ptis enim numis, indiſtinctè dominus à uen- dicatione ſummouetur, etiam ſi minus in pe culio eſſet:ut hic Accurſ. aduerſus Lothariũ rectè cenſuitb. Quod tamen intelligendum, dummodo conſumptio bona fide facta ſit, & antequam iudiciũ hac de cauſa acceptum eſſet, ut Paulus Caſtrenſis ait. In computatio- ne tamen peculij ea quoqʒ, ut ego ſentio, con dictio ueniet, quam ex Stichi contractu do- mino quæſitam aduerſus poſſeſſorem ſupraà cenſuit 6. Dixerit aliquis: Conſumptis igitur numis, ſi dominus ſerui contractum appro- bare nolit, deficiet actione,& in damno mani feſto erit? Reſpondet Accurſ.ſibi imputet, ſi approbare nolit. Cõſumptis enim numis nõ fuit cauſa, cur lex uenditorem, qui bona fide tradiderat, ulterius cogeret, quàm utappro- bato deinde ab actore contractu, illi cederet actionem. Hincq; infertur, ſi dominus uen- dicare cœperit, numosq́; conſumptos eſſe co gnouerit, fnihilominus uariare, cõtractumq; approbare poſſet, Pamphilumq́; condicere. Cum enim prior actio executionem ſecum non traxerit, neq; effectum habuerit: nõ fuit æquum, ab hac poſteriore eum ſummoueri, ut Alexander hic oſtendits. Quę ſentẽtia tũc indubitata eſt, cùm dominus ignorãs uel du- bitans, uendicationẽ ipſam intendiſſet. Sed ſi ſciens numos cõſumptos, ſpontè ineptam actionem uoluiſſet dictare, uerius eſt exclu- di, ne ulterius aduerſus uenditorẽ agat: ſnec contractum, quem ſciens ſemel reprobauit, amplius approbare poſſei. Aduerſus uerò bonæ fidei poſſeſſorem, condicere adhuc po terit: quia ea reprobatio in iudicio cum uen- ditore facta, in alia inſtantia præiudiciũ pro emptore nullum facitk. Et hæc ad primũ ca- ſum ſatis. Secundus eſt, cùm dominus ſerui ipſius contractum approbat, ut quia ex em- pto agit: quo caſu contractum ipſum appro- bare uideturl. Regulare enim eſt, fut qui ex contractu agit, illum approbare cenſeaturm. Vnde conſequens eſt, ut in caſu noſtro pro- pter ſuam approbationẽ, dominus, nõ quate nus eſt in peculio, ſed in ſolidũ teneatur. Et hoc eſt quod hic dicit᷑, debuiſſe à Iuliano ad- ijcin.t Qui enim contractum approbat, perin de obligatur, ac ſi ipſe contraxiſſeto:nam& ui detur in eius locum fuccedere, qui ipſe con- traxit ꝰ:& ideo ſtare cõtractui cum omni ſua cauſa debet, id eſt, fut ueteres dixerunt, cum ærugine d&puluiſculos. In hoc igitur caſu hic traditur, dominũ aduerſus uenditorem poſ- ſe ex empto agere:uenditorem uerò condice re Pamphilum ab emptore debere, ut domi- no ſatis faciat:quòd ſi condicere nolit, ſaltem actionem ipſi domino cedendam. Vnde col- ligitur ea concluſio, tut uenditor, qui bona fi de ei, cui ius recipiendi nõ erat, rem tradidit, 40 utilis eſt quæſtio: Quid ſi ignoratur, ex cu- 6o domino acquiritl. Et ideo oportebit, ut bonę co fie* actionum ceſsione liberetur. Cùm enimuen 3 1 mulkuf ditor nõ niſi de dolo& culpa teneaturr: hicq; r 7 vͤrgli ſ ei ei rem tradidiſſet, quem credebat dominum facfen.8 3 nuaß amace cùm culpa careret, in nihilo teneri debuit. hen enpt 5 aßän Sed quia actionem indebiti aduerſus empto fust. 3 mu c. rem habet, ideoq́; à domino cõueniripoteſt, ehuuan gün diili debet eam cedendoliberarr. Quæ concluſio sl quod aie 1 .quod dehe⸗ . 1⸗ 5 oſt⸗ largius accipiẽda eſt, ut ſcilicet audiatur uen⸗ tar. de pecul nrunilh ditor, ſi ſe ad ceſſionẽ paratum offerat, etiam uel generis ſeu quãtitatis debitor ſit: ſemper uaſ(cellt 5 .... A.— 1 1 5 enim ceſsione liberari*. Sed id falſum,& cõ- x Dec ieſenſi utmulbnef⸗ muniter reprobatum eſt':niſi cùm numi tan) lſi quisuxoni ayüienaſni le. NJo .. a Paul. Romam nee aduerſus eum, cui ſoluit, actionem ceſſurum ale lſem ealiianimeaum ſe offerret. Imputet enim ſibi creditor, qui an curatoni 5lſ ramrcitcyande nulum non cuſtodiuitꝰ. Et hæc, quod ad le⸗ ad geemt ud mtülnial 6 gis interpretationẽ ſpectat, ſufficiant. f(8ed 28 obcuſ ghreciungeſſtanum nunquid quod in ſeruo dicitur, in monacho ⁵ nnoc, c. en einiiti- falun em ſfillen hodie procedat? Et Bartolus, quem cæteri ſe olim cxidem 30 quũtur, procedere cenſuit.t Argumentamur Aruia mà Ti. fA- enim plerunq; de ſeruis ad monachos b. Et 1 beſa relbtegllaeſt ner ideo ſi Benedictini Baſilienſem monachum uu aeaegai ndedele ocupletie detineant, isq; ex Baſilianæ familiæ pecunia- ejj c. pen uvracy legẽ cõtem rem acquirat, poterit Benedictinis per con- pecu cia. nihouarismodispr dictionẽ euinci. Ego arbitror, rem emptam a lft Carſan chutlinaliquãſpe directò uendicari poſſe:fquia res ex eccleſiæ 30 ſanct cca ittatide exeo cõtr numis acquiſita, eccleſiæ ipſo iure quærit᷑c: e n..ꝗ.3. c ntteplicatione do idq; abſq; alia traditione“. Vnde ad has iuris ſacrjdeprimneiactioniagam noſtri ſubtilitates recurrendum nõ eſſet. Sed 31 cucler uicbchlületur,idc f Bar. Impetlig 6 tilj Aimn .., tor. in fi. deé ius eccleſiæ bonis rem acquiſierite Et regula rael; lier uccurri nõ eſt, ut ei qui dicit, onus probandi incumbat. Lilnanrck gkenim Vnde ſi ſecunda eccleſia monachum poſsi- Iter ucr exſictadwutqui deat, præſumendum eſt ex eius pecunia po- ſbmtia C. Knreler E upr tius rem emptam e. idq; receptius uidetur, ni- bon. qaæ lihtyxdori neueh ſi aliquæ coniecturæ pro prima urgeant, ut h Da. c. cum madu in ſecundo monaſterio nulli quæſtui præfe- ve cerer delt ſi so ctus fuiſſet. Quid enim ſi adeò tenue id ſecũ- 5 zgleiſm a neidere nöpc dum eſſet, ut talis cõiectura in eo probabilis— 5 muültcöproba nõ haberet᷑ e? Quid rurſus ſi tam modico tem vbelſſmma zntelknilig pore in ſecundo hoc uerſatus fuiſſet, ut credi dSmun. Aaenarid duern nõ poſſet, tam citò inde ditatum t- Ex conie- eeaefip audxaelt onaui- cturis igitur hac in re arbitrabit̃ iudex, quid uorſedg aoclüſecklier ſibi ſequendum ſiti ſunt enim hæc difficilis quis S. iata mcodh lonez probationisk. Sed nunquid idem in ſeruo di dum. ieuſg löhdapleteef 3„ cemus?& receptius eſt non eſſe idem: ſquia mlin ari nalma,— 32 nib. depl Ghu quiai bationib. dht ecodictio idei m. n al quibonaol fidei poſſeſſoꝛ exceptionem probet mnempe fus ex operis ipſiusſerui, uel ex re ſua acquiſitam 0 re. noka in bac gcödici fuiſſe pecuniam". Satis tamen erit hoc quoc Quintss. tii epetit caſu, uel coniecturalis probatio“: qualem in n-⁷. mar encnduidin monacho quicquid acquirit ſeruus, ex regula cõmuni f 4—— 4„ 4 e 8 1 N. . E d n dl 1 —* 2 Düdernee. 2 4 89 NRa 2 4 e d 5 — . Aedr, d 5 AA . Macad 7 de. 8 K 8 D Ad A 87.* 9 u, un,ed 10 — z, dm. 11 — On 12 „ Ucode en h 8.* 13 A äN 14 —— 5* dacnn chn 15 d 17 detr. 18 — 15 1 4 19 1» 9 21 444 1 22 ha hoc na⸗ 1 ura. de cond. ndll.iure natu anr hr e. dereg. iur. 2 1 ii. cõmo. 2 guumawi myjs. Ffi. de in mcseremaßf. j.in fi. de 1 me cerrſ. nadt ad tunl plané. de 3 eapeti.hæred. Bofſt. Oloan. ——- e Anua. c. bonæ. keaappell. rſeript.5. durr proprmugeaalf. C.eneg. — acum eſt. auxor marito. perpetuo. de onaob turp. neo Fio auſ. r f. S.j. de con Uicl. indeb. n b ſeruus quẽ. e prin. de act. Au „ g ampt. cur Lſicoloni. ubi art.de agric. V ccnſi. lib.2. Alex. conſ.92 mcbi 0l..in1. docho⸗ I gui exceptio 3 ſi pars. 6 e decond. inde. — 15 758 759 in tit. 1 cert. pet. cõment. ... monacho ſufficere ſuprà diximus. ſine cauſa cõdici poſſe:quę ſententia probabi lis eſt. Ego tamẽ malim de certi cõdictione in telligere: tũ propter rubricã ſub qua lex hæc repoſita eſt:tum quia nõ omnino hæc nomi- nis aſſignatio, pecunięq; ſolutio ſine cauſa re mãſit. Durat enim Neminem cum alterius iactura fieri debere locupletiorem, anti- quiſſima iuris regula. Ordinarium contra tranſgreſſores iam dictæ regulæ remedium. Fructus quo officionobilian mercenario exigantur. Ordinariũ remediũ alterũ. Remedi extraordinarium CEELSVS LIB. V. ſũ negociũ mecũ cõ/ 3 R5,7,e, attẽta æquitate, ꝗa ad idem certi cõdictio. Digeſtorum... ,1 bſ- Qucæ certi condictio com LEXXNXNXII. traxiſti: ſed Ppropius habuit hic debitor petat. Ime& Titiũ mu-, eſt, ut obligari te exi dSacefeaſten Caſtrenſis iure reprobatur tuã pecuniã ſtims. nS Cuf obligãdi ſe,ſeu mi- Vae d. de⸗ pecuniã roga S,I1O qula pecu- ni ſeu Titio, ſeu uni Hanc certi cõ dictionẽ quæ is&— aã tibi cfeclidin leu eu uni cõpetit eſſe ſubſiaarii Ueris,&ego meũ de⸗- niã tibi credidi(hoc cuiqʒ noſtrũ, qui ei cedẽdo actionẽ q liberatur Pitorẽ tibi promitte enim niſi inter cõſen pecuniam mutuaſ- Subſidiaria 7 Mata re iuſſerim:tu ſtipu/ tientes fieri non po- ſet:& licet in ſpe/ tura ordinariæ cui ſuc——. j teseenplbe(ee’le. tus ſis, cüputaresci teſt) ſed ga pecunia cie crqa me ꝓpter Huius rei exemplu.(cedit. 1 errorẽ nõ cõſenſe- Fructus triennio d bonæ fi- Titij debitorem eſ mea ad te Pperuenit, rit, tamẽ dñium in ......*... 2 dei poſſeſſore præſcri- ſe:an mihi obligaris, eam a te mihi reddi eum tranſit,& cõdi buntur. ſubſiſto: ſiquidẽ nul bonũ& æquum eſt. ctioni locus eſt a. Extenſio legis. 20 IPaul. Caſt. aufé in Quomodo intelligenda uer aul. Caſt. autẽ i factũ cõpetere mauult:: quæ ſentẽtia iure nõ probat᷑, modicæq; utilitatis eſt. Sed nũquid ſactio hæc, de qua in lege noſtra, ſubſidiaria ſit: Et nõ eſt dubitandũ, eſſe, cũ ex bono& æ- quo ſolũ detur: ꝗa aliter creditori prouiſum nõ eſt. Nec tamẽ refert, ꝙ quãdoq; aliter pro 1 ,2 uideri potuerit:ſatis enim eſt ꝙ in præſentia, Quarta limitatio. 1 cũ agitur/ aliter nõ ſit ꝓꝑuiſum. Vnde ſi nego gententia facit ius cum ſuis fůllentijs. ciorũ geſtor à debitore meo exegerit, egocq; Su ME& Titiũ. Antiquiſsima iuris na⸗ 30 ratã ſolutionẽ habere noluerim u eam tamen turalis regula eſt, neminẽ cũ alteriusiactu pecuniã cõdicere deinde potero, ſi aduerſus ra fieri debere locupletiorẽꝰ:q ſi quis fieriue debitorẽ mihi cõſultum aliter nõ ſit, ut Paul. lit, naturæq; legẽ cõtemnere, aduerſus eũ iu- Caſt. Alex. q; cenſuerũt. Idemq; Bar.& cęte re noſtro uarijs modisprouidet. Elordinaria ritradidere, cũ aduerſus quidẽ aliũ creditori uia eſt, ut ſi in aliquã ſpeciẽ contractus ea res cõſuleret᷑, ſed inefficaciter:utſꝗa ille actionẽ incidat, actiõe ex eo cõôtractub,& aduerſus ex cedendo liberaret᷑ꝰ:q́d ſuprà ex Iuliani reſpõ cipientẽ replicatione doli lex cõſulat,. ſi de re ſo docuerũt⸗. Verũ ego ibi oſtẽdi aliã eſſe cõ acceſſoria ei actioni agat᷑, ut de fructibus, offi dictionis rationẽ, quæ cõtra bonæ fidei poſ- cio iudicis cõſuletur, idq; mercenario, ut Iaſ. ſeſſorem ex cõtractu ſerui dño datur, q́ʒ; quia ſenſit a. Sed alij etiam nobile cõpetere poſſe 40 poſſeſſor ille ſit locupletior effectus. Et ideo aiũt, ſi aliter ſuccurri nõ poſſite, quę ſententia in Aret, ſententiã hĩic trãſeo„qui directò hoc uera eſt: agit᷑ enim& quandoqʒ utili actione caſu actorẽ, qui ipſe nõ cõtraxit, cõdicere nõ ex cõtractu, ut quis ſupraſcripta ratione eui- poſſe cenſuit, ſed ſolũ ceſſis actionib.⸗Sed cũ ctionẽ præſteti. Hincq́ fit, tut etiã quandoq; ſubſidiariã hanc actionẽ dixerimus, timitabi negociorũ geſtorũ actio concedat᷑?᷑, dum ta- murne ordinarię, ſi cõpeteret, naturã? Et Pau men aduerſus expreſſam nomini ꝓhibitionẽ lus Caſt. hac in ſpecie cenſuit imitari. tBonæ quis nõ geſſerit, quia tũc ea actio ceſſat'. Sed fidei poſſeſſor, qui fructus naturales cõſum- aliter prouidẽdũ eſt, ſiin ordinarij cõtractus plſit, ex legis noſtrę regula poteſt cõdictione, ſpeciẽ res incidere nõ poſſit:ut ꝗa contractus quatenus locupletior factuseſt, cõuenirib: q́d ille à iure nõ ſit cõprobatus cõdictione regu:/o& fructib. induſtrialib. cõſumptis, Bart. quẽ lariter agendũ eſt: niſi ꝙ fauore ſpeciali mu- cæuteri frequẽtius probãt, exiſtimauit“. Pone lieris, quæ marito aduerſus leges preciũ, un- lapſum eſſe ab ipſorũ fructuũ collectiõe triẽ- de res empta eſt, donauit, rei uendicatio cõce dituri. Sed id ſpecialiter receptũ eſt: regula- riter enim cõdictione agit᷑. ſi ob cauſam iniu ſtam quis locupletaret᷑, tũc cõdictione ob in- iuſtam cauſam. ſi quia indebitũ, tanq́; debe- retur, ſolutũ ſit, cõdictione indebitii. ſi nulla cauſa fuit cur ſolueret᷑, condictione ſine cau ſan. ſi ut poſſeſsio ſola reſtituat᷑, tunc ad inſtar interdicti, cõdictio ex lege exercet̃“: quę poſ ſeſsio cũ repetit᷑, quia indebitè ſoluta ſit, cõdi ctio incerti daturꝰ.tS ed dubiũ eſt in l.noſtræ caſu, quæ condictio cõpetat. Et receptũ eſt, ba textus, Pecunia mea ad te peruenit. Ampliatio legis alia. Prima limitatio ad regulam legis. Contra poſſeßorem rei meæ etiam titulo oneroſo, poſſum agere ex canone redintegrandæ. Secunda& tertia limitatio.& num. 20. Etiam futuræ actioni poſſe renunciari, contra Decium. ſent, potuiſſe uſucapiꝰ: nũquid& cõdictioni præſcribet᷑ fExiſtimauit ille, pręſcribi: cõdi ctio em̃ hęc uẽdicatiõis naturã imitari debet, ne maior ſit dñi, re cõſumpta, utilitas, q́; ſi ex- taret.quã ſententiã pleriq;recẽtiores hic pro bant, ꝗuis Decio aliter uiſum ſit. Sed nũquid 6õo hęc lex nõ ſolũ procedat, cũ ex re mea quis lo cupletior factus eſt, ſedfetiã ſi ex re mihi debi ta: Et text.uidet᷑ etiã in re debita loqui. Pecu- nia em̃, quã debitor meus tibi ꝓmiſit, mea nõ erat. Et hoc receptius eſt, ſaluo caſu, cũ actio p arg.l.qui iure. de mili.teſt. q§.appellamus. Inſtit. de act. 7 8. r Paul. Caſt. l. ſi pro patre..ſi domini. de in rem uerſ. sl. antepen. de neg geſt. t l. fi. 9.j. de con dict. indeb.ubi Bart. u l. diſpenſato- rem.in fi. de ſo lut. 9 xX Alex. 5.§. pro ximo, col. pen. Lfi. in prin. C. de fur. X5.§.prox. a l. ſiut certo.§. nuc uidendũ. ij. commod. 10 11 5 Gl. l. ex diuer- ſo. circa med. de rei uend. c Alex. l. inſulã. §. fructus. ſol. matr. niũ, nõ eſt dubiũ, hoc tẽpore, ſi fructus extitiſ d l.i.§. fructus de uſucap. 12 e Paul. d.§. fru- ctus. l. ijj. de u- ſucap. fl. certi condi- ctio. in prin. F. g l ſi filius.. co. 13 — — 760 aduerſus alium cõpetebatꝰ. Inlege enim no- 2 asbnne⸗ ſtra, mihi actio aduerſus debitorẽ nulla ſuper 4.6. ſres. iul. erat: quia promittendo iuſſu meo ei, cuf mu⸗ quod ſæpe. cõ tuatum uolebam, à me liberatus eratb. Nec mod. 14 obſtat quòd lex/ Pecunia, inquit, mea ad te b Lſimandato.5 peruenit:quia mea fin. mand. intelligit exX fictio/ MODESTINVS LI- ne legis, ſiue quia bro X. Pandectarum. præſens eſſet, cùm. ſtipulatus eſt is cui rIRX EII. el pecuniam.de mutuatũ uolebã::ſi ſolut. ue quia iam numerata à debitore fuiſſet: quo caſu breuis manus fictio, locũ habere uideba A ljſingulgia,ꝰ turò. Alij mea, id eſt, mihi debita, intelligunt. eod. Omnino aærαεν, ſeu figuratè hæc uox accipienda eſt: ſicut& non paucis in locis, 15 quos Alber. hic adnotat. Hincc infertur, tle gi noſtræ locũ eſſe, etiam antequam debitor ei, cui mutuatũ uolebam, ſoluerit. Quod in/ telligendum, cùm pecunia præſens tempore ſtipulationis fuit:ideoq; fingi potuerit, ad eũ e liij hi. de do qui mutuò accipiebat, perueniſſee. Idemq; ſi nat. inter uir. faà.l. ſingularia. P g arg. l. quod de betun. de pecu. 16 h.j. ſi eũ ſeruũ Ancha. conſil. 23. Alex. con- ſil. 02. in:. i I. ſi filiusfamil. 5. eod. k l. ſi pro parte. S. ſi domini. in fi. de in rẽ uer. ubi Paul. Caſt. 1 Gl. d. l. ex di- uerſo. circame dium. mm d. l.ſifilius. n c. redintegran da. 3. q.1. 17 o Da. l. rem quæ nobis. de acq. poſſ ubi Soci. 4. G 5.J. 18 pl fi. C. de neg. geſt. ql. culpa. de re- gul. iur. Alex. d. c. fin. r l ſi quis in con ſeribẽdo. C.de pact. 19 5 Bar.I fi.§. pen. de cond. inde. t Felin. c. ſi dili- genti.in prin. de for. comp. 20 conſtaret nomen iſtud in ſolutum à me acce- tum fuiſſe: quod alibi declaraui. Alioquin in Pauli Caſtrenſis Alexandriq; ſententiam eundum eſſet liberari eum exiſtimantium, ſi mihi actionem retrocedere paratus ſitẽ. Sed an regula legis noſtræ perpetua ſit, ut actio contra eum, ad quem res meaperuenit, mihi indiſtinctè deture Et perpetuam non eſſe tra ditum eſt, ſed quatuor caſus excipi. Primus eſt, uttaduerſus eum ſolummodo detur, qui aliäs locupletior fieret, id eſt, ex cauſa lucrati ua haberetv. Secus ſi titulo oneroſo res ad eũ perueniſſet: uideturq; res titulo oneroſoper ueniſſe, ſialiud in renumerationem exolutũ eſtx. Sicut uice uerſa uidetur titulo lucratiuo habuiſſe, ſi tantundem de ſuo aliàs ſoluturus fuiſſet. Dicitur enim locupletior factus, qui ſuo peperciti. Proceditq; id ſubſidiariæ huius 40 2 actiõis reſpectu. Nam ſi quis alias ordinariã actionem habet, poterit etiam aduerſus eum, qui oneroſo titulo poſsideret, ius ſuum per- ſequi, puta rei uendicatione“. Vnde traditũ eſt, ſi quis rem meam titulo oneroſo poſside- ret, licet legis noſtræ condictione conueniri nõ poſſet, tamenfex redintegrandæ poſſeſ- ſionis canoner, rectè inſtar interdicti, ad po ſ- ſeſsionis reſtitutionem cogendum eſſeo. Se- cundus caſus eſt, tcùm culpa aliqua cõdicen- /o ti imputari poteſt. Vnde ſi proteſter, ne res meas gerere aliquo modo audeas, tuch nihilo minus geſſeris, nulla tibi dabitur aduerſus me negociorum geſtorum actioꝰ, nec cõdice re poteris, quatenus ex geſtu tuo factus ſim locupletior. Adſcribitur enim culpæ tuæ, quòd auſus ſis me inuito negocia mea ſuſci- pere a. Tertius caſus, quoties is, cui hæc con dictio daretur, ei renunciaſſet. Poteſt enim a- ctioni in fauorem ſuum introductæ quilibet éo renunciare,dummodo cõſtet renunciatum eſſe?:idq; in noſtra ſpecie Ananias, Felinusq; tradideruntt. quod nõ ſolùm de actione iam nata, tſed etiam ſi qua in futurum daripoſsit, D. And. Acciati zꝛ0 tionis cauſa latitantẽ uendiderit. Nam ſicon Pe⸗ icalous Ilias procedere aduerſus Decium arbitror. Bor- An requid ſi tius ſentio, non ſolùm expreſsim, ſed tacitè bt Iquualis quoqʒ renunciari poſſe. Vt cùm lex remiſsio galatA ſche nem iuris ſui, id eſt, donationẽ pręſumit“. Vn Nos e,ſe rreßr nrclere,8 de etiã ualet pactũ, quo emptorre euictapro Aam ca guane ſfu 3 mittit, nec ad pre- x ans Brzien ul- Rincipalibus cõ cium quidem age. Rasem ime Ir, ue ſtiturionibus ca, re?quo caſulocu- iioerpl⸗ gc 21nn pletior remanet uẽ gli ficio, 5 10 uetur, ne hi qui pro⸗ ditor cum alterius gleee ſi⸗ damno: niſi tamen ohwbalm t quiaa dolus tali in contractu allegetur. Quartus ca npqerd hrop ſus eſt, quoties autoritate ſententiæ, ſeu rei 2u¹ ſujadlc 1 Pun iudicatæ quis efficeretur Iocupletiorv. Non?— enim tunc res ſine cauſa apud eum, qui obti, fimil acſ. viguulte 4 nuit, eſſe diceretur: ſcùm ſententia ius faciat, mlbieta pa fei 0 & nigrum, ut ille inquit, in candida uertat. l ingem uuvxfer imple 1. Quod tamen in decreto iudicis non proce-/ ſuua honi mde gllinmes dit, qui pignus prætorium aduerſus frauda- uikelnceditionlb ſitum ipſo iure nullum non eritb, ſaltem pre- fueicimli ſnenonauluros: ui cium ex legis noſtræ æquitate repetet“, Rur r. tipolerNealitigatc ſus nõ procedit, cuùm poſt latam ſententiã re- eTle aiinmumas pecu 3 3—.. Pullchn“en, peritur ſolutionis antea factæ inſtrumentũ. 5 16 mmeſcio alecti, lege ritate, id cõdici, quod prius ante ſententiam ex æquitate legis noſtræ inductum eſſe de- fendi poteſt. 2Prohibitã eſt magiſtratui negociationẽ aut fœnus in pro- 2 Que ſint huius deciſionis cauſæ.(uincia exercere. 3 Vtilitati publicæ magiſtratus uacare debet, non propriæ. 4 Publicas pecunias ſub uſuris collocare præſides tenentur. s Cur nec mutuo quidem gratuito pecunias ſuas dare magi- ſtratus poßint. 6 Publico fauore magiſtratus à contractibus prohibitos. Nec iuramento in fiuorem contractum confirmari. s8 Nec renunciatio, qua expreſſe conſtitutioni legis noſtræſe contrahentes eximunt, ualere poteſt. 9 Non ſolum magiſtratum à contrahendo prohiberi, uerum etiam qui circa eos ſunt. 10 Nec per interpoſitam perſonam magiſtratus contrahit. 11 Magiſtratus non poteſt pignus recipere, niſi ante magiſtia tum contractum fuerit. 12 Vtrum ſtatim depoſito magiſtratu contrahere liceat. 13 An præſidi remunerationis cauſa donare ſit permiſſum. 14 RKeſtituitur l. Aquilius. de donat.(leat. 1s Si palam et bona fide præſes cõtrahat, quãdo cõtractus ua⸗ P RINCIPALIBVS. Cum uarij magiſtra tus prouincijs regendis apud ueteres eſ- ſent, hic apparet, ſiue præfecti prætorij titu- lo, ſiue comitis, ſiue proconſulis, ſiue legati Cæſaris, ſiue Correctoris nomine quis rege ret,tprohibitum ei eſſe, negociationem in ea 1 caiſingaſ m neinprouincla dectumaffectent z0 ſolutũ eſt:idqʒ condictione ſine cauſa d: quod d lſifilba hesmulierisin eo dict.mee im ſcdminis, terro All ſifc ſor ſ.pem lex. malter abſtinere ab reoprouinciarũ debe ratoresin ürniypublicæ uacar dereiuck. npatiicularicõpen urnus&cæteritrad rilteelucracaptioni- 3 keum acquiri, neg dcespreſumitur, porutparticularibu utus Curenimpern .. 7..— 7. n prouincia, fœnuùsue exercere: itemq́; mutuã ellegci taconeuſ np pecuniã dare:quod ultimũ ad gratuitum cõ⸗ ulif- e dnal dnbus tractum refertur,& uel unico in actu proce⸗- 8% laf unüt lexmurt dite, cùm alias lex negociantis uel exercentis um. Sft dnnun ali qux eig mentionẽ faciens, plurium actuum frequen- amdnn exigere tiam requirat. Sed quænam huius conſtitu- iyu ninumf tionis eſt ratio: Etueriſimile eſt, non una tan f ieklhice ng lcilepoſf tm moueri legislatorem. Videmus enim oxd. dhateumutunn — ſimili- lſnur rcu Licero, A 2 da alſolent. in fin a ar offic. pro- dan conſ. Man * 8 A non licet. de . contrah. emp. 1. T ecend nin a 1. C. decon- prr e N Wakk.ud. aa e 4& Acrn Na.— aa pen. C. de iſs Dancd* l.pen ij „ An ck k.fin. C. de re- ald ſcin. uend. nd Toto tit de pa nMobſtantend iccn, u„.Cco. mae lear. ſi reckor — 8 emcaemece prouin. ncac dlj. C. ſiquacũ que præd. po- ee“ z nhe(aelmilt.re⸗ Anh en eep ſponſ de remi da d H lnereeitari. l ab ad⸗ mn pau eds nminiſtratione. (m C.de leg. abandelamin 9. oportet. au- 1„ nrm mubmenfne then. de mand. erfnmmnprincip. —— 5 cgu noſtz an Ij. C. neg. ne au muun emlli-ihu2 —* l antepen. C. uaas lecohort. lib. niun 91— un pucs u een, an Gn icr NKbene. d — deu. ruu uns. l ſcriniaxios. nte numer. 5 .C. xj. n eor. C. co. : mzms wt ſalp — 7. eos. uerſ. in⸗ “ xric Ä9„ r. A& d cdlan iſnag. r— I..l. ſacrile- rmsa f.hKaus. un b ardllul. pecul. 7⁶² ſimilibus in caſibus alias atq; alias cauſas ad- ductas eſſe, ne quid ſupra quotidiani uictus uſum emant:quia aliàs fraudem legi Cincię facere poſſent,& ficta emptione xeniorum qualitatem excedere,& quanti uellent om- nia habere:q́ddiffu ſe lib. in C. V Seh uinciam regunt, qui .oratione 1 X. M Cicoro expli⸗ Melltcaas ſunt, ne- cat. Ne ex officio, gocientur, mutuam quod quis admini- ſtrat, quicq́; emat: quia alias nõ utilitatẽ offi- cij, ſeu publicã, ſed propriã ageretb. ne cõtra here, ſeu donationis cauſa aliquã rem habere poſsint, quia lex cõtractui reſiſtit, pręſumitq; ex ſubiecta parte liberũ defuiſſe cõſenſum“. Quandoq;& impreſsionẽ ſeu metum:& id etiam ab eo, qui in mediocri cõſtitutus ſit of- ficio ð. Ne in uẽditionibus, quæ à Comitibus rerum priuatarũ fiunt, Palatini licitentur:: ſi- ue quia Palatini iſti, ipſius Comitis aſſeclæ ſuntt, unde iuſta eſt ſuſpicionis cauſas: ſiue quia ueriſimile eſt, eorũ reuerentia alios con tralicere non auſuros:unde&damnum fiſco oriri poſſet. Ne a litigatoribus, quorum cau- ſas audiũt, mutuas pecunias ſuſcipiant: quia eo beneficio allecti, leges& iuſtitiã illis pro- derentt. ne in prouincia nuptias, ſponſaliaue ſubiectarum affectenti quoniam non credit lex. liberũ mulieris in eo contractu uerti con ſenſum: ſed minis, terroriq; id adſcribit ¼. Et generaliter abſtinere ab ijs cõtractibus Re- ctores prouinciarũ debent, quia tofficio ſuo utilitatiq; publicæ uacare eos conuenit, non autem particulari cõpendio!, ut Accurſ. Bal. Pontanus,& cæteri tradiderunt. Alioquin o- mnia hęc lucra captionibus quibuſdã in frau dem legum acquiri, negociationesq́; impro- bè factas præſumitur v. Adde quòd& lex no in tit. 1 cert. pet. coment. 10 30 763 tuitum non niſi intimis amicis fieri ſolet? At lex arctius aliquod uinculum inter præſides cum prouincialibus contrahi non patitur*. Patéret enim ambitioni uia,& finito magi- ſtratu per tales amicos criminũ inquiſitio im pediretur, ſi quam .„. 4— V pecuniam dent, fœ- pnie le. . t rati nusue exerceant. lent Kobalat ad res nouas ſolici- tari?. Breuiter, ſum ma ratione, ſed nõ una ita conſtitutum uidetur. Et ex ſupraſcri- ptis ſatis oſtenditur, ſpublico fauore ab hiſce cõtractibus ſummotos eſſe magiſtratus. Vn de conſequens eſt, ut iuxta Bartoli diſtinctio nem, inec iuramento quidem in fauorem ma giſtratus confirmari contractus poſsint: ſi- cut tnec renunciatio, qua expreſſe dictis con ſtitutionibus ſe eximere uellent, quicquã ua 20 leret b, cùm ius publicum priuatorũ pactioni bus remitti nõ poſsitv. quod indubitati iuris in ijs caſibus eſt, quibus lex nõ ſolùm contra ctum infirmat, ſed etiam pœnã adijcit d. Sed & tnõ ſolùm magiſtratus ipſi, uerumetiã qui circa eos ſunt, prohibitione legis, ut hic ſcri- ptum eſt, tenẽtur. Sed quos intelligemus cir ca eos eſſe: Et legati, comites, conſiliarijq; ui- dentur intelligendie. Item præco, medicus, li ctor, officiumq́; omne ab eo adductum, qua- Ies cornicularius, cõmentarienſis, adiutor, a- ctuarius, exceptores, apparitores, cæteriq; quos ſecum duxerit: quosq; lex cohortis ap- pellatione uidetur intelligere: quiq; alibi do meſtici præſidis dicunturs. qua de re uiden- da ſunt, quæ ad Quintũ fratrem Marcus Ci- cero ſcripſit. Vnde apparet fortius prohibi- tioni locum eſſe, ſſi per interpoſitã quamcun que perſonam, præſes ipſe contraxeritt. Ex ſuppoſitione enim facilius præſumit᷑ frausi. ſtra potuit particularibus quoq; alijs inniti ra 40 Sed an ſicut contrahere magiſtratus prohibe tionibus. Cur enim permittenda eſt magiſtra tibus negociatio, quæ nec militibus quidem concediturn?& quæ iure noſtro à nobilitate ſummota eſto? Quod cùm itaſit, minus eis to lerandum fuit, ut fœnerarent: maximè cùm non ſuas, ſedtpublicas pecunias ſub uſuris collocare præſides debeantr. Vnde& quan- doqʒ ſubiectos ad eas hoc nomine accipien- das cogunt:A quo munere excuſati ſunt ſcri- niarija. Sed fcur nec mutuo quidem gratuito pecunias ſuas dare magiſtratus poſſunu? An quòd cùm fœnora exercere prohibeantur, fa cilè legi fraudem facerẽt, gratuito dare id ſi- mulantes, cuius uſurã iam antè ſiliquarũ no- mine retinuiſſent?? An potius, quoniã quic- quid ex concuſſionibus à ſubiectis raperent, mutata cauſa ſibi ex mutuo deberifingerent, & manu militari, quæ eis parata adeſſet, ceu iuſtum mutuum exigerent“ An quòd præ- dam omnem nominum fide traijcere hoc pa- cto in patriam facilè poſſent“, ſi in prouincia pecuniam gratis mutuarent, Romæq; ſibi re ſtitui paciſcerentur? cuius criminis incuſat Salluſtium M. Cicero. An quòd mutuũ gra- tur, ita etiam pignus accipere: Et receptũ eſt, id quoque prohiberi. Cùm enim principalis cõtractus nõ teneat, nec acceſsio quidem ua lere debet ꝰ. Vnde ſi cõtractus principalis ua leat, fut quia ante adeptũ magiſtratũ celebra- tus ſit, defendi poſſet, ualere deinde pignoris dationem!: quod Iaſon hic tradit, licet De- cius leui ratione diſſentiat. Sedtquid ſi con- tractum ſit incontinenti poſt magiſtratum? 50 Etuidetur ſubeſſe adhuc prohibitionem, tan quam præſumatur retrò durante magiſtratu hoc tractatum fuiſſen:quod Baldus cenſuit. Quæ enim incõtinenti ſequuntur, antea cen ſentur tractatao. Ego plurimum à coniectura iudicis id pendêre arbitror, qui cognoſcat, an probabiliter ratio prohibitionis eo caſu ſubeſſetr. Nam& durum, ut magiſtratus tali caſu publicationis uel quadrupli pœnã ſubi- ret d, cùm pœnæ locus non ſit, niſi quatenus 60 uerba Conſtitutionis neceſſariò inferunt“. Hoc ergo caſu Iaſonis ſententia probabilior eſt, ſatisq; erit cõtractum cenſeri nullũ. Qua tamen in re ex qualitate coniecturarum, ut ſuprãà dixi, aliter atque aliter reſpondendum xX obſcruandi. de offt. præſ. „ I. j. C. ut om- nes iud, tam ci uiles. XI. j. ad l. lul. ma ieſt. 6 a Bart. l. ſi quis pro eo. uerſic. uij. de fideiuſ. b Seuerinus, laſ. 8 Decius. c l. pacta quæ cõ tra. C.de pact. d I. aufertur. 9. quod 4 præſi- de. de iur. fiſc. d. I. non licet. 9 e d. I.j. C. de con tract. iud. l.v. ad l. lul.xep. f lj. ad l.Iuliam repet. S d. I. j. C. de con tract. iud. h a.l. eos. d. 1. j. d. l. milites. d.l. aufertur. d. l. penul. 10 i I. ſi is qui bo- nis. de ac quir. hæred. K.j.§. eam rem. quæ res pig. 11 ILin quora. de Pig. 12 m Arg. d. l.j. C. de contra. iud. n Bal. d.! ſolent. §. fin. 0I ſi uẽtri. 9. ff de priui. cred. p Arg. d. l. mili- tes. uerſ. ſed et ſupendijs. qd. l. aufertur. d. I. non licet. r l. tribumus. ubi Balqd.ij.not. de teſta. milit. 13 a I. fi. C. ad l. lul. repet. b d.Ifin. 14 c d. l.j. C. de cõ- tract. iud. d l. Aquilius. de donat. 15 e d. l. j. Salic. d.l. quiſqs. laſ hic. f cum ipſe. C. de contrahen. emptio. g d.l.j. h And.de lſer.c. j. in fi. de feud. guardiæ. i Bart. d. l. aufer tur. d⁸ 10 11 1 kl.j. C. de offR. di uer. iud. l. pro hibiti. de iure fiſci. lib.x. 1§. deinde.in fi. authen. de de⸗ fenſ. ciuit. ml. pars literar de iudi. nl. de pupillo.. ſi quis ipſi. de ope.no. nunc. 2 D. And. Alciati 764 765 1 Ixwayf erit Sed quid ſi cauſa remunerationis præ⸗- qui perpetui ſunt, ſtatim ad litigandũ cogio. Hui unurieg ſidi donatũ ſit? Et idem ego crediderim, ut cõ 1¶8ed quid in ijs magiſtratibus, qui ad libitũ 55 wcae tractus ſit nullus b: Lex enim generaliter lo- principis conſtituuntur? Et Bart. idem ait, 3 Gäl am eom 6 quiture. Nec me mouet Bartoli autoritas, qui ut perpetui cenſeantr. Ego dubito, quoniam o eiijde oper 7 riicquclãs ex Papiniani reſpõſo aliter cẽſuitꝰ: fquoniam proconſules quidẽ& prætores annui erãta, 5 Mahe rc lvellii in eo Nicoſtratum Præſides uerò pro ipſi u⸗ 9 ne nr⸗ 94 præceptorem, non PAVLVS LIB. II. tuam pecuniam da/ uinciarum ad libi- 121deha. noin tsquo autem prætoré, le- gententiarum. re,& fœnebrẽ exerce tum Cæſaris con⸗ Ctenp asiuo muſg 4 gendum eſt.Intelli LEXXXXIIII. re poſſunt. Præſes ſtituebant, ut alids iſtt. ai iõis( gi im de Ni- 1. 10 l1t 24 ex Tranquillo,& üahel Hüht Lllt Ræſidis prouin- incię mutuã pe 5 Jalllo, Me deben⸗ coſtrato Macedo- llus d„ Proumeis inuthape alijsautoribus do. Ine eſt. co ne Rhetore. Fieret ciæ officiales, qui cuniã fœnebrẽ ſume cui:& tamen uide gli tjae 1 certè non difficul- perpetui ſunt, mu- re non prohibetur. mus præſidibus in aunr 4 nc terlegi fraus, ſi eam hibitos hos eſſe cõ neplmmg, 2 ſ opinionẽ ſequeremur.Sed quid ſipalam& tractus. Diſtinguendũ igitur, ut uera ſit Bar nanulgen ſt bona fide præſes contraxerit? Etuerba legis toli ſententia, in ijs, quos ſolet princeps diu- uinzen en⸗ generalia ſunt, unde idem hoc caſu receptum tius in officio relinquere, nec facilè ſummo- qa ded gui bt eſte. Nec me mouet, quòd tutor poſsitpalam uere: quales ſunt conſiliarij ſuit. Si uerò arbi r iurſperien guletenllam 0 cum pupillo cõtrahereſ:quia maior eſt in ma giſtratu prohibitio, ut quæ nec ſacrorum api cum permiſſione ſuſtineatur, nec ſubſequen ti conſenſu confirmeturs. Non enim lex bo- nam fidem hoc caſu præſumit:ut meritò Iſer- niæ ſententiam hac in re probare non poſ- ſimt, quæ tamen Bartoli fuit: niſi cùm omni- no conſtaret, prohibitionis rationem nullam tali caſu ſubeſſei. Officiales perpetui Ceotsulo poßäit exercere: et qui ſic dicãtur. Magiſtratus annui nec agunt nec cõueniutur niſi finito officio: perpetui ſtatim. Quid in magiſtratibus in incertum conſtitutis obſeruandum. Duces, Marchiones& cõſamiles eodem iure cum perpetuis offi cialibus cenſentur. Præſes mutuam pecuniam ſub uſuris poteſt recipere. Magiſtratus publicæ utilitatis aut neceßitatis cauſa poteſt con trahere. Multa neceßitatis ratione indulgentur, quæ alias non conce- duntur. Cum ijs qui iuriſdictionis noſtne non ſunt, non interdicitur com mercium. Etiam ij qui circa magiſtratus ſunt, contrahere prohibentur. Magiſtratibus in propria patria cõſitutis, cõtractus non inter dici, niſi ſuv aduerſetur officio. Filiam nubilem elocare pater in magiſtratu cõſtitutus poterit, filio non itidem uxorem dare. RAESIDIS. Cum ſuperiore reſponſo Deduaun ſit, negociationem fœnorisq; exercitationem magiſtratibus interdici:ſubij ciuntur hic duo caſus, quibus de ea cõcluſio ne limitandum eſt.i¶ Et in primis nõ procedit in officialib. qui perpetui ſunt:hi enim Qαre- Suο exercere poſſunt: ut ſunt officiales, iudi cum executores& miniſtri, qui præcepta& citationes ad reos ipſos deferunt8, quos ſer- uiẽtes uulgò uocamus:quo ſenſu& ab Apu- leio accipiuntur libro I. Aſin. græcè ⁊æꝶνντοι à Iuſtiniano dicunt᷑ l. Hi cùm perpetui ſint, ni ſi contrahere poſſent, quodammodo pœnæ addicti uiderentur, ut quibus commercium interdictũ eſſet. Meritò igitur lex tolerauit, uthi à generalitate prędictęregulę eximeren tur. Nã& uidemus fmagiſtratus annuos nec agere, nec cõueniri durante magiſtratu poſ⸗ ſen, ſed officij finem expectandum eſſev. At 20 30 50 60 trio quidẽ principis conſtituantur, ſed ſoleãt deexcuſ uvjgheient ErBart tamẽ citò ſummoueri, puta intra biennium, uruectecenſuit“ ueltriennium, quod pręſidibus contingit, ſe tun Nöenim ebe cus eſſe?Illud conſtat, duces, marchiones, 4 abculaidtempus hoscʒ qui non ſolum perpetui ſunt, ſed etiam slfrĩde en jeageed pœnan iure proprio iuriſdictionem habẽt, huic pro- t Balalſsumsritidfuſius hibitioni non ſubijci. Valebit igiturhorum ę fn. anti contractus“, quatenus impreſsio non probe u ci deprobara atuiftnemio etim tur*. Alius eſt caſus, cùmiſpręſes mutuam pe 5 anaaimm ſtoncepta. cuniã ſub uſuris accipit: permittitur enim id Xx ldecornima aſginii deentu&q illi dummodo ab eo nõ accipiat, cuius de cau Cdeſacr, ſa ernmsconiiionem nonr ſa cognoſcere cępit:uel ea fine nõ accipiat, ut ecelc. uiuſietiine arin dignitatẽ ipſam emat. Suſpectus em̃ eſſet, ne? lquſg Ca uſbanin ni nii mutuanti fas ipſum iuſtitiãq; proderet. Sed xli aillenntinfüunſbemi hoc ad præſides pertinere non poteſt, qui di- acunua 14 ahine —.. 1 le. duth.„„1. gnitatẽ non emunt, ſed ab ipſo principe deſi- i ſue a mnüupnaſeſtpului nant᷑* In inferiorib. igitur iudicibus ſolm ſafg liengimn. habebit locũ.Et hi quidẽ caſus hic referunt᷑. Ajae nthingemid ciec Cęterũ& alij ſunt, quibus de ſupraſcripta re- u. luuriganſben gr gula aliquid relaxamus:utſcùm magiſtratus 6 35 0 PRAE utilitatis publicæ cauſa contrahit b, uel neceſ b lciuias ĩ1 aqualisdicitur, ſitate ita adigente. Multa em̃ neceſſitatis cau 7 müanciurideſt,fit li deofftcimalpreteritum ref la Heümemlipendirſed liuer aem inff arltala no debetur' 8 hatt ennrexriüuel d Alſeuapenem legeinter ¹jo4 minketprerationel dquißus dnndlcpalicaue ſa indulgentur, quæ aliàs nequaquam conce e di poſſent?: quod hic latius oſtẽdit Iaſon. Vn de& uictualia pro uſu ſuo, cæteraq; utenſilia citra ullam reprænſionẽ emet. tSed& cum ijs qui iuriſdictioni ſuæ ſuppoſiti non ſunt, nulla uidetur ſubeſſe prohibitio“: quod hic frequentius traditũ eſtſ. Vnde ſunt, qui idem in quolibet cenſuerunt, qui iuriſdictione ca- farg lfice ul conditionen, rerets.Sed ego id facilè non admiſerim: quo⸗ viſom iud ümneponderi 81 niam lex noſtra non pręſides ſolùm coëẽrcet, g Emdlal mulin näeüde ſed etqui circa eos ſunt:ut manipulariosi,ut 9 ur. okam C palatinos ut cancellarios& domeſticos, ut h li. C. alliind cæteros comites eorumq; libertosI. Vndeap paret, ſatis non eſſe, quòd propria iuriſdictio ne nõ ſunt formidoloſi: ſed id requiri, ut nec aliena quidẽ id poſsint. Ad rationẽ igitur le- gis attendendum eſt,& ex ea diſcernendum, ..„ er quomodo limitationem hanc obſeruemus. o ofpa deiuich Addit Bartolus, idem generaliter eſſe,tin eo 10 2 usexecu qui officium ſua in patria exerceat. Nõ enim amün mdüüoi ueriſimile eſt, eius dignitatis collatione uo- en kepugna luiſſe principem eum commercio rerum in lan ündenn chon patria ſua priuarin, quæ ſententia receptior mn vz andüin f ndeac eſt, puto,& uerior: excepto, cùm de eo cõtra- I dndd ſjrinon ctu ſdein . lut demna 4 2 td an auſqs de her TEcxe,„ nu.ubi Bar. d5.pen. Inſſ. e, Aeexcept. n AN mc Addd . d.. A S — ann 12 Plc Arg.-Laduer- as.C de uſur. lalienatio- Nuuz. de uer. ſig. 8 wrs en D. intra. de re N aiud. 8 3u. A. ita ſti- ae Dulatus. q. 2. u pe.. de cõpenſ. addarg. l. ſiuerd nnõ.§. idem Pa n. mand. conditio in aireter. de uer or. oblig. cu a ſccundo. de iſt.rupt. r a atate.ſ.ni all de interro- eun qui duo ckAe u. H fi deac . b 85 luir. hæred. A 1s uc iin eleckioni⸗ l de eleclio. . 4 1 1 0 n6. — ₰ ₰ — uic 7 5 4 779 tione reſtat? Etreceptũ eſt, ftantùm tempo- ris duplicati duntaxat, quantum præoccupa uit actor?: quod& uerba legis ſatis indicant, quæ hacpœna eum adficiunt, qui plus tem- pore petijt, ut inducias ſibi indultas in duplũ patiatur b. Intelligi tur enim de indu- PAPINIANVS LIB. I. cijs temporis quo Definitionum. plus petijt,& ſic de LER RKNXVII. eo quod à petitiõis(n ad præſens tempore ad euen- tempus cõditio tum diei ſupereſt: confertur, ſtipulatio im trã quæ enimtràſactæ non ſuſpenditur:& funt, re ipſa magis,( A quàm exindulgen ſi conditio uera ſit, tia actoris cenfent᷑ ſtipulatio tenet, q́;- trãſactæ c. Sed quid ſi is qui ſententiam obtinuit, intra tempus iu dicati petierita?ꝰõ Et Bart. non duplicandas illi inducias rectè cenſuit, quem& cæteri ferè probant. Nõ enim debet reus, cui ſola huma nitatis cauſa id tempus indulgetur, inhuma nè ipſe agere,& pœnam hanc peteret. Qua de re alibi diffuſius. Quid ſit conditio. Cum conditionis fĩt mentio, etiam eam intelligi quæ in præſens aut præteritum ſit concepta. Actus legitimi qui dicantur:& quo pacto intelligendum, actus legitimos conditionem non recipere. Hæreditas ſub conditione adiri non poteſt. Tutor ſub conditione dari minimè poteſt. Lex prohibens filium ſub conditione inſtitui, de qua conditione accipienda. Sola conditio pro cauſa ſtipulationis ſufficit, ad præcauendum doli exceptionem. Fauore debitoris conditio adiecta dicitur. Ludi ſui natura permißi, cur prohibiti. ( MAD PRAESENS.) † Conditio ea qualitas dicitur, ſecundum quam ali- quid conditur, id eſt, fit. Si ad præſens, uel e- tiam ad præteritum referatur, actum ipſum 40 non ſuſpendit:ſed ſi uera ſit, ſtatim res debe- tur:ſi falſa, nõ debetur. fSed an de tali condi tione in præteritũ uel præſens cõcepta, actũ regulariter in lege interpretabimur? Et fieri talem interpretationẽ Bal. uidet᷑ ſenſiſſe: qui ſilege municipali caueatur, ne quis poſitio- nibus ſub conditione reſpondeat, nec ſub ea quidem reſponderi poſſe ait, quæ in præteri- tum uel in præſens cõcepta ſit: quoniam ra- tio ſtatuti eſt, ut clarè& abſq; incertitudine reſpondeaturi. Dubium autem nõ eſt, incer- tam eſſe talẽ reſponſionẽ: qua ratione actus quoq; legitimi, qui nec conditionẽ nec diem recipiunt ·, talem conditionẽ recipere nõ ui- dentur. Cum enim legitimi dicantur, quia fi ctione uel interpretatione legisinducti ſunt, & ab actus ipſius executione nomen ſumãt: ſicut dies uel conditio in futurum concepta, ei executioni repugnat, ita& ſi in præſens uelpręteritum ſit, quoties incertitudo hacex cauſa oriretur: funde aditio hęreditatis ſub ta li conditione fieri non poſſeti requirit enim certam liberamq; uoluntatem: ſicut& ſerui, uel etiam ſacerdotij option. tQuod& intu- in tit. 1 cert. pet. coment. 10 20 30 50 60 7771 toris datione dici poteſt, quem prætor cauſa cognita& certo iudicio dare debet, cùm eius decretum executionẽ ſecum ſtatim trahat“, ldemq; in adoptione, emãcipatione, accepti- latione dici poteſt: ut ſicut actus uerus nullã conditionem reci- pit, nec fictus qui- dem recipiatꝰ. Si uerò ex tali condi- uis tenere cõtrahen- tes conditionẽ igno rẽt: ueluti, ſi rex Par tione nulla incerti- thorum“uiuit, cen⸗ tudo oriretur, ſe- tum dare ſpondes? cus eſſete, tuncq; ta Fadem ſunt,& cum lem conditionè ad in præteritum con⸗ muitter tellegs doſs giti 6 quæ in futurum eſ- itio confertur. ſet, nunquaã admit- mittat: quia nullo modo ſuſpendi in futurã ſpem poſſunt. Di- ſtinguendum igitur, an conditionis adiectio propter incertitudinem prohibita ſit:& con- ditionis appellatione etiam de præſenti uel præterito intelligetur, dum incerta ſit: an ue- rò ſola ſuſpenſionis ratione,& tunc de condi tione in futurum concepta ſoluùm intellige- tur. t Vnde cùm lex filium ſub conditione in ſtitui prohibeatꝰ de ea nõ intelligetur, quæ in præteritum uel in præſens concepta ſit:: quod Iacob. Bal.Iaſ.tradiderunt:propter ſu- ſpenſionem enim cõditionis filio adiectæ, in terim cohæres purè inſtitutus ſuccederet, cũ tamen id fieri nõ poſſet, niſi prius ſublata do minij continuationeu. a ¶ Si rex Parthorum.) Cuùm cõditio hæc nullam utilitatẽ contrahentibus adferat, hinc n l. muto. 6.j. de tutel. ubi Bal. o I.in diẽ. de ac- ceptil..ſi tibi. de adopt. p d.l. muto.§.j. Dal. Eſi con ditionalis. de dut. tut. ꝗ Bart.l. j.col. 2. de acq. hære. Io. Fab. 9. cõdi tiones.jnſti. de de uerb. oblig. r d. l. actus. d. I. ſitibi. 6 s L ſipater. C. de inſtitor. t l. inſtitutio ta⸗ lis. in fi. de cõ- dit. inſt. l. etiã. 9. ſi patronus. uerſ. ſi tamen. de bon.liber. adnotatur, ſſolam conditionẽ, etiã ſi eius ex⸗ 7 plicatio nullius utilitatis ſit, pro cauſa ſtipula tionis ſufficere, ut doli exceptio ſtipulãti ob- ijci non poſsit. Solũ enim ad euentũ cõditio nis attendimus, nec quid ulterius ſequat᷑ ma gnopere curamus I: conditio nanq; ipſa pro cauſa eſt?, fcenſeturq; fauore debitoris adie- cta:quia aliàs abſq; mora cõueniri poſſet?:nõ autẽ eius fauore, qui in cõditione eſt poſitus. Vnde uulgò notũ eſt, filios in cõditione poſi tos, à teſtatore uocatos non cenſerib. Addit Ang. adeò efficacẽ eſſe, quæ ex cõditione o- ritur, cauſam, ut etiã pactum nudum fulcire poſsit, quatenus actioni ſufficiat. Sed hanc ſententiã rectè Iaſ.hic improbat, necego eam ſequi potuic. Illud melius, quod argumento huius legis inferũt Doctores, ualere ſponſio nes, quæ quotidie fiũt: Si talis pontifex crea- bitur, promittis centũ*?˙ Si nauis ſalua in por tum appulerit, duos centeſimos numos peri culi preciũ promittis e? q̊d& ad albarũ lutea- rumqʒ ſortiũ fortunã pertinet:titemq; ad cæ- teros ludos, qui cùm ſui natura permitteren- tur, ob doli, blaſphemiæ, iurgiorumq́; ſum- mouendam occaſionem prohibiti ſunt. Quod in rerum natura ſciri poteſt, pro certo habetur. 2 Vt conditio dicatur impleta, ipſius euentus ſufficit, nec o⸗ pus eſt ut partes certiorentur. 3 Conqitio impoßibilis contractus uitiat, ab ultimis uolun tatibus reijcitur. Ppp 2 u l. in ſuĩs. de li- ber.& poſth. ubi Bar.i. q. x l.ij. õ.circa. de doli except. 8 I. flliusfa.§. ce quis. de leg. j. Xl. à Titio. de uerb. obli. a Bar. l. illis liber tis. de cond. et demonſt. b gl. l. Lucius. de hæred.inſtit. c arg.l.ſi rem. 5 fin. de præſer. uerb. d Paul. Caſt. d.j a Titio. 9 e Paul. Caſt. in.. in naue. loca. f Auth. lcarum luſus. C. de re⸗ ligioſ. — ———— ——— S— 2. a l.cum quidã. ſuum. de acq. hæred. b l. multum. de cond. dem. c l. ſi pecuniam. §. ſi ſeruum. de cond. ob cauſ. ubi laſ. 3. not. 3 ql. nõ ſolum. de aft. oblig. l. impoſßibilis. de uerb. oblig. e lj. de cond. in ſtit. fl. ſi Meuia. de hæred. inſtit.l multa.§. J. de cond.& dem. g a.l. cum in ſe⸗ cundo. 77² ESPICIENDVN.) Sic uidemus, fquod R rerũ natura ſciri poteſt, pro certo ha- beriꝰ. Et utſcõditio iuris impleta dicatur, ne- ceſſariã non eſſe hæredis ſcientiã b, ſed ipſum conditionis euentum ſufficere, Regulariter quoq; traditũ eſt, actum quemlibet, SCAEVOLA LIB. I. qalege fit, alia cer-/ Queſtionum. tioratione nõ indi-/ p ar Waae nnr gere“. Sed quid de cõditiõe dicemus, Ideſenenun e⸗ quæ nõ ſimpliciter nim eſt, an quã- llisellmleüe tum in natura homi is ſit IEt cõſtat cõ..— orrtonafen num ſit, poſsit ſciri, poſsibilem, quæ fu turum reſpiciat, contractus ipſos uitiare:ab ultimis uerò uolũtatibus reijci:idq; ut ſupre- ma iudicia fauorabilius ſuſtineantur. Quod & in conditione, quæ præſens uel præteritũ tempus reſpicit, ego arbitrorf. Badem enim ſubeſt hoc caſu ratio, ut uideatur teſtator cõ- ditionem impoſsibilem nugatoriè ſolùm ad- ieciſſe, actum uerò uoluiſſe firmũ eſſes. Idq; ferè omnes probant. 1 Propriè conditio dicitur, quoties conſertur in futurum. 2 In latißsima ſignificatione, per conditionẽ etiam modum uel pa- 1 h l ſi ſic.. j. ubi gl. de leg. j. i l. ſt ita ſtip. fue ro, hanc ſum- mam. de uerb. oblig. 2 k l. debitori. C. de pactis. ubi dixi. C6u+ A ctionem intelligi. TAQVE.) Hic apparet eam propriè con Lnaden dici, quę in futurum confertur“, Quæ uerò præſens uel præteritũ reſpicit, nõ tam conditio eſt, quàm inſtar conditionis ha beti. Putauerim tamen, ſi de materia agatur, in qua eadem ratio in his conditionibus ſub- ſit, puta incertitudinis, etiam præſentem uel pręteritam intelligi: idq; latius accepta uocis ſignificatione, ut ſuprà oſtendi. f( Cum uerò conditio pro pactione uel modo accipitur, id ad latiſsimam quandam interpretationem pertinet. Numus quid ualuerit. Denarij ualor. Mille numorum ualor quantus. Caſus poſitio. Triplex pactorum effẽctus traditur. Pacta debitoris fiuore interpoſita, ſi in cõtinenti fiant, ipſo iure actionem reſtringunt: ex interuallo autẽ, ope exceptionis. Huius legis ſcopus& finis quis. Facilius pacto limitatur aclio, quàm ex eodem concedatur. Ratio dubitandi duplex aßignatur. Pactum circa rem aliquam conceptum, ad aliam trahinõ debet. Pactorum natura, ut ſolam exceptionem pariant. Pactum incontinenti adiecctum, ſupulationi præcedenti ineſſe dicitur. Pactum de ſorte ad acceßiones quoq trahitur. Generaliter quæuis conſtitutio correctoria ad acceßiones ex- tenditur. Ferẽ idem iuxis eſſe ſià conditione incipiat ſipulatio, aut à di- ſpoſitione infirma uel correctz. Auditorium proprie quid appelletur,& quid auditor. Doctri etiam magiſtratum committi poſſe. Rarò quis duobus muneribus recte fungitur. Seſtertium argenti ualuiſſe uigintiquinq́; Coronatos. Caſtaldus quid ſignificet. Appellatione eorum qui de domo ſunt, quid ueniat. eiue Pro uniuerſo cenſu apud Rhetorer accipi. [And. Alciaci 10 20 30 773³ 24 Reprobam pecuniam nemo poteſt ſoluere. as Hæc clauſula, Probi auri& probæ notæ, in inſtrumentis quid operetur. 26 Recle& rite, quid ſignificent,& quo diſcrimine diſtent 27 Si Pedaneo demandatũ ſit, ut cognoſcat an Titius rede a. S9 fuerit, quid dema ., tum uideatur. eam debitum iri. 8 Lata ſgnifcan PAPINIANVS LIB. I ne ſub .. pPᷣœnauſuram cõpre- Quæſtionum. henai, ſimiliter 5. LEXXTXXIX. tereſſe En Ius tunc pote/ 20 inter uſuram& pœna ſtatẽ cõditionis ob differentia. ey nun tinet, cum in futurũ ³⁰ v ip ſus reifuciu lcitur. confertur. 32² Verbum, conuenire, ge nerale eſſe,& ad om- nes contractus refer⸗ ri, in qubio tamen de nudo pacto accipi.& num. 34 33 Argumento precedentiũ ſubſequentem dictionẽ reſtringi. 35 Præpoſitionis, Cum, proprietas. 36 Verbum, Promittere, quid ſigniſicet,& in dubio quo pa⸗ cto intelligendum. 37 Quouſq; olim in contractu mutui uſuræ permiſſæ. 38 Dictio, incontinenti, quomodo hic recipienda. 39 Si eodem die& loco,& coram ijſdem teſtibus contracus celebratus pbetur, unico cõtextu celebratus preſumitur 40 Qucæ ex cõtinenti ficta ſunt, unico cõtextu ficta uidètur, ſi ex partiũ libena uolutate, et nõ legis diſpoſitiõe pedeat 41 Pacta incontinenti appoſita contractibus bonæ fidei uerè, ſtricti autem iuris interpretatius ineſſe intelliguntur. 4² Tot eſſe ſtipulationes, quot res. 43 Quoties pactum dilationem ex præcedenti ſtipulatione de biti reſpicit, ſi incõtinenti appoſitum fuerit, ipſo iure, ſi ex interuallo, ope exceptionis differtur ſolutio. 44 Idem ſi ſubſtantiam packum reſpiciat obſeruari. 45 Cum ſtipulatio ſubſtantia, pactum uerò ſolam dilationè re- bbiciat, nõ nouatur nec reformatur obligatio.& nu. 48 4 Petitio ad obligationem nihil infert. 47 Tempus non eſſe modum tollendi obligationem.(ducak. 4 An& quibus caſib. reus exceptionẽ ex paclo neceſſarid de 50 Dilationi nõ excipiendo reus quando uideatur renunciaſſe. 5i In actione uniuerſali tempus latæ ſententiæ attenditur, nec imputatur reo, ſi ex pacto exceptionẽ non oppoſuerit. 5z Prorogationẽ tẽporis cũ ſuis qualitatib. fict eſſe preſumi s3 Prorogata die ſolutionis non liberari fideiuſſorem, niſi ne interim in moram incidat. 54 Si quis ad certum tempus fideiubeat, citra ipſius cõſenſum tempus prorogari non poteſt. S Hodierno iure nõ intelligi factam nouationem, ni id actum fuiſſe expreſſe conſtet. 5õ Si tempus ſolutionis in cõtractu iurato prorogetur, in pro rogatione iuramentum cenſebitur repetitum. 57 Compromiſſum lapſu temporis prorſus euaneſcere. 58 Aliud curſits, Qaliud meta. 5ꝰ Cum dies ſolutioni adiectz eſt, non niſi in fine ipſius ad ſol uendum cogitur debitor. 60 Guidonis Suxaxij rationes contra Paulum lureconſultum adducuntur,&reſoluuntur. 61 Paclum de ſorte loquens, aduſuras quoq́; pertinet. 62 Pacta quæ ſupulationibus ineſſe dicuntur, eas ipſo iure mo derantur ac regunt.. 63 Pacta incontinenti adie cta cõtractu ſtipulationis ueſttur. 64 An ſi ſtipulationi certæ rei, pactum incertæ adiſciatur, in- förmetur per hoc condictio. Ss Impoſibile eſſe ni certi condictio ad incerta competat. 66 Quoties ex ſtipulatione, non autem ex mora debentur uſu ræ, per pactum ſubſequens non limitatur petitio. 67 Vera interpretatio l.cum quidam. de uſuris. 68 Multis modi. 1 6 Multis modis deberi uſuras. Lecta cie niocatgenlo uce nib fuile lgitur orbeim ſetertam wCdendisreſtituere nlram quodſinor ns ugnquinque aloscentenos, Unun albedem ſtipulati Mitucöin eaſumm m onlequens ſit n aeclebus,fœenorls adaurios itemq aſl maluraeſtſupra qu aſlelt utueteres loc mdunbus uncijs excc npemiteretur,Dem no qua cöuenimus mlonetrecentidena d qua conuentione des, quæ prima nabdi Cum enim aprximb Calendis dim an eiug 40 — 1 * — ⁵ d r 2 3 aG 8 g A 8 ar. h —— 2 3 1ln 4 man 41 agen n porr dx— N bA ano s od 4 N;, 2 Wr ee * Apſa 3 . a p — re, 3 du Nad — g. Da, r.— 7 4 n e. d 3 Aares e 3 4 Wen Weex Aan.a.. dan 3 reen mm e m 1 — nad emn 2 e 8 e m * mmes *— 2 85 e naur e 121 aemhn C r 2 M mare ur bun Aen xreir 7 — dcu kos. C. de uſu Sr e andr ll ſipro mu rr rirner isecuue C. eod. tit. n An — . 201 24* mula s, iuriſgentuu. quinimo. de musin bonæ fidei de pack. muu er., backa cõuen 6 uut tin fi. de con ah. empt. .I. iuriſgent. adeò. 774 ECTA.) Propoſita ſibi facti ſpecie, quid iuris ſit Paulus reſpondet, duasq́; ratio- nes aduerſantiũ Iuriſperitorũ diluit:demum caſum refert, quo defendi eorum ſententia poſſet. Videamus& nos quæ facti ſpecies hæc fuerit. Etin pri mis ſciendum eſt, fnumũ duos aſſes ualuiſſe, itemq́; ſe- miſſem tertij aſsis. Vnde ſeſtertius æris di- ctus quoqʒ eſt.tDenarius uerò decem aſſes, hoc eſt, quatuor ſeſtertios ualebatt Mille nu mi, ſeu mille ſeſtertij, duas libras ſemis argen ti conſtituebant, id eſt, argenti ſeſtertium:qd neutro genere ueteres proferebant, ut inde ab æreo diſcerneretur, qui maſculino gene- re ſeſtertius dicebatur. hincq́; apparet, in ſe- ſtertio hoc argento ducentos quinquaginta denarios fuiſſe. tIgitur Titius fœnerator mi- hi quindecim ſeſtertia mutuauerat, quę pro- ximis Calendis reſtituere per ſtipulationem promiſeram: quòd ſinon reſtituerem, tũc in ſingulos uigintiquinque dies, inq; ſingulos denarios centenos, unum pendere uſuræ no mine ſub eadem ſtipulatione ſpoponderam. Quo fit ut cũ in ea ſumma ſint denarij MMM DSCCI. conſequens ſit, me ſingulis uiginti- quinque diebus, fœnoris nomine trigintaſe- ptem denarios, itemq; aſſes quinque debuiſ⸗ ſe:quæ uſura eſt ſupra quatuordecim in cen- tum, id eſt, ut ueteres loquebantur, centeſi- mam duabus uncijs excedit. Et ideo hodie non permittereturꝰ. Demum ſubiecta eſt nu da pactio, qua cõuenimus, ut ex omni ſupra- ſcripta ſorte trecenti denarij menſtrui ſolue- rentur: qua conuentione reformata eſt ſo- lutionis dies, quæ prima ſtipulatione ſorti præfixa fuit. Cuùm enim promiſiſſem ſortem ipſam prox imis Calendis reſtituere, hoc pa- cto trecentos tantm denarios ſingulis men- ſibus reddere tenebor: quo caſu ſors non ni- ſi intra annũ, dimidiumq́; menſem reſtituen- da eſt. Quæritur, ſi lapſo eo tempore non re- ſtituerim, an eius pecuniæ uſuras ex ſtipula- tione ſoluere debeã, an ſecũdum diem pacti? quo caſu longè minus pendendum eſſet. Et hæc, quod ad facti ſpeciem attinet, ſatis. Ve- rùm ut legislatoris ſententia melius percipia tur, præfari nos oportet, ttriplicem pactorũ effectum eſſe. Aliaenim actionẽ informantb: ut cuùm accidentia contractuum reſpiciunt, & contractibus inſunt:datur enim ex contra ctu actio ad id quod pacto quoqʒ compræn- ſum eſt, quod alibi quoque declarauimus“. Alia reformant contractum: ut cùm ea quæ ad ſubſtantiam contractus pertinent(qualis eſt in emptione res uel precium) mutant: fit enim nouus contractusa: idq; ſiue incõtinen ti ſiue ex interuallo, dum tamen re integrate. Proficiuntq; hęc pacta ſupraſcriptis caſibus, ut actio ex eis perinde ac ex ipſo primo con- tractu detur. Sed hi effectus, qui creditoris utilitatem reſpiciunt, parum præſenti mate- riæ conueniunt, Alia ſunt pacta, debitoris fa PAVLVS LIB. I. Quæſtionum. 10 20 30 40 50 60 in tit. ſi cert. pet. oment., uore interpoſita, quæ actionem generaliter creditori competentem limitant& reſtrin- gunt: ut cùm uenditor paciſcitur, ne cauere de euictione teneatur. Et in his diſtinguitur, antex interuallo facta ſint,& tunc ſolam ex- ceptionem produ- cuntf: an uerò incõ tinenti,& tũc ipſo iure actionẽ ipſam reſtringunt: adeoq́; uidentur ineſſe actioni, ut ea ipſo iure nõ competat, niſi quatenus pa ctio non reſtrinxit. Idq́; eſt, quod Iureconſul tus hic cenſuit. Nam quod uulgò Doctores hic diſputant, etiã in cõtractibus ſtricti iuris actionem ex pacto incontinenti adiecto da- ri‚prorſus à legis noſtræ propoſito alienum eſt, tin qua ſolùm agitur, an prima ſtipulatio, qua proximis Calendis tota ſumma promiſ- ſa fuerat, per ſequentem conuentionẽtrecen torum denariorũ quolibet menſe dandorũ, ipſo iure limitata fuerit. Nec eſt dubium, rfa- cilius ex pacto limitari poſſe, quàm ex eo a- ctionem dari8. Et hoc eſt quod hic dicitur, di uerſam ſententiã obtinuiſſe, ut plus quàm ad ſolam exceptionẽ, pactũ proſit. Nec me mo- uet Accurſij ratio, ex aliquorũ ſententia exi- ſtimantisi, ſecundum regulam non debuiſſe pactũ id niſi ſoli exceptioni ſufficerei: quia, ut rectè Fulg.& Alex. docent, hoc procede- ret, niſi id pactum incõtinenti factum, ipſi ſti pulationi ineſſet, conſenſumq; ab ea ſummo ueret: quo caſu poteſt à principio ipſo iure impedire ne actio detur, niſi quatenus pactũ non obſtat. Alias ſi hanc ſententiã(quodali qui fecereſequeremur, ſuperflua eſſet Iure- conſulti ratio, hoc in caſu id quoque perpen- dentis, quòd id pactum, tanquam inconti- nenti celebratum ſtipulationi inſit, actio- nemq́; moderetur. Atqui etiam ex interual- lo factum, omnino exceptioni profuiſſeti. TVideamus nunc, quibus rationibus dubi- tari in legis noſtræ caſu poſſet. Et conſtat, duas aduerſus Iurecõſulti ſententiam hic in- duci.Prima eſt, quia uideretur uſuras ex præ cedẽtiũ ſtipulationũ forma potius, quàm ſub ſequutæ conuentionis ſeruari debuiſſe. Cla- rum enim eſt, ſpactũ circa rem aliquã conce- ptum ad aliam trahi nõ deberen, Sed pactum hic de ſortis ipſius ſolutione loquit᷑, ergo im- mutare ſtipulationẽ uſurarũ nõ debuit. Cùm enim expreſſe ab ea receſſum eſſe non appa- reat, cur ſtare prohibetur necur ea interpreta- tio adſumit᷑,ut excontinenti uoluerint ſe par tes corrigereo? Adiuuat hanc interpretatio- nem et ſpactoꝶ natura, quę talis eſt, ut ſolam exceptionẽ pariant y. Si igitur creditor ſupra trecentos denarios mẽſtruos petijſſet, ſatis e- rat ſi iure pacti ſummoueret᷑. Quod ad uſuras uerò attinet nihil mutari debuitA, maximè cùm nec ſingulis quidẽ menſibus trecenti illi denarij perſoluti fuiſſent: ſed omne tẽpus q̊ d ſolutioni cõpetebat, nẽpe duodecim menſes & duodecim dies lapſi erãt. unde cùm ex par te ſua debitor pactum id non obſeruaſſet, nõ Ppp 3 LEXXL. Ecta eſt in au- 6 f àll. pacla con uenta. in prin. 8 gl. rogaſti.§. ſt tibi.. eod. h gl. in uerb. ip⸗ ſo inre. i I. ſi unus.§. pa ctus. de pactis. k d. l.rogaſti. 5. ſi tibi. 1 3.§. pactus ne. 9 10 m d. l. ſi unus.§. ante oinnia. n l. precipimus. in fin. C. de ap pell. 11 0 I. non ad ea. de cond.& dem. p d.. pactus. ꝗ I f. 6. fi. de cõ dict. indeb. a l.cm propo⸗ nis. C. de pact. 12 b L. illud. de acq. haæred. laſ.l. fi. col. 8. de con⸗ ſtitu. 13 clij. in prin. ſi quis caut. l. fi. in fin. de eo qd cert. loc. d Gl. c. accuſa- tus. uerb.iudi- cari.de hæret. in 6. 14 e l. ſi cum tibi. C. de indi. f Sloſ.c. quia in tanti. de præ- bend. g Gl.c. ci in cun ctis. de electio. uer. attigerit. h l. Aurelius.§. legatum.l fin. §. Caio. de libe ra. lega. 15 16 i d.j. fin. g. fi. de cond. indeb.l. in his.. manci pia. ſol. matr. k l. cum propo- nas. l. inciuilẽ. C. de rei uend. I Gl.l.ita ſtpula tus. uerb. ſpon des. de uer. ob. ml. huiuſmodi. de uerb. obl. 776 uidetur potuiſſe ex eo iuuariꝰ, ut iuxta eam conuentionẽ uſuræ ſolùm pręſtentur. Sed ta men aliud cenſuit Paulus noſter, ſupraſcri- ptæq́; rationi reſpondet, pactũ id incontinen ti adiectũ ſtipulationibus præcedentibus in- eſſe:ideoq; eas limi tare,&tanquã con- ſenſus ab eis abfue rit, impedire quò minus aduerſus cõ tentionis uim oria- tur actio. Nec quic quam obeſt, quòd non de uſuris, ſed de ſorte cõceptum ſit: quia cùm uſura nõ niſi poſt morã in principali ſti- pulatione cõmiſſam debeat᷑;, impedita mora, uſurę quoq; in cõſequentiã impediunt᷑ b. Re-/ ceptum enim eſt,tquod de ſorte ipſa pactum cõuentũ eſt, ad acceſsiones quoq; trahi, qua- les ſunt pœnæ, aut uſuræ c. Vnde qui de re principali tranſigit,& de omnibus appendi- cibus tranſegiſſe cenſeturꝰ: quod& ad iudicis ſententiã producitur. Nam& in diſpenſatio ne traditum eſt, huic quoq; cõcluſioni locum eſſef:tgeneraliterq́; conſtitutionẽ qᷓ;uis cor- rectoriam, cõſtat ad acceſsiones extendi, ma xime ſi quadã ex ſequela certis gradibus con nectant᷑ 8. Quod& ad ultimas uolũtates per- tinet, in quibus receptũ eſt, remiſsionẽ ſortis à teſtatore factã ad uſuras produci: ut ex his manifeſtè appareat, quod in ſorte hic cõuen tum eſt, in uſuris quoq; expreſſum cenſeri, e- tiam cùm de correctione agatur, niſi aliqua diuerſa ſubſit iratio, quæ in caſu noſtro nul- la ſubeſt. Et ſic ſupraſcriptæ opinionis colo- res omnes diluuntur. Et q́;uis debitor pactũ nõ obſeruauerit, eo tamen iuuari poteſt, cùm ſtipulationi inſit,& ideo nominati cõtractus pars uideaturk. f Altera ratio eſt breuiter hic tacta, quæ diffuſius ſic declarari debet tIdem ferè iuris eſt, ſiue ſtipulatio à conditione inci piat, ſiue à diſpoſitiõe infirma, uel correctal. Sed ſi à conditione ſtipulata cœpiſſet, uerbi ratia, ſi intra annũ& dimidiũ menſem Xv. ſeſtertia, id eſt, denarios MMMDCCL. nõ de deris, promittis ex die proximarũ Calendaꝶ in ſingulos centenos denarios, inq; X X v. dies denariũ unumꝰ ualeret hæc ſtipulation, deberenturq́; integræ uſuræ propter cõditio nis euentũ, ut in fine legis Iureconſultus fate tur: expreſſim enim& nominatim hoc actũ eſſet. Ergo idẽ in caſu noſtro, cùm pacto hæc ſtipulationi adiecta eſt:ut concedamus enim ineſſe contractui, perinde eſt, ac ſi numerata pecunia conueniſſet c cc. denarios ſingulis menſibus reddi, ſubiectaq; nudæ cõuentioni eſſet ſecunda uſurarũ ſtipulatio. Sed ad hanc rationẽ reſpondet Paulus, falſum eſſe à con- uentione nuda incipere hunc contractũ:imò à prima ſtipulatione incipit, quæ nõ ſublata, ſed ſolùm limitata eſt, ut à principio actio ſin gulis menſibus ad trecenta cõpetat:unde pro pPter eam morã uſuræ debent, nõ autẽ ſimpli- citer ex cõditionis euentu, nec poteſt dicino ditorio“ Aemilij Pa piniani, præfecti prę torio, Iureconſulti, cautio huiuſmodi: Lucius Titius ſcri- D. And. Alciati 10 20 30 40⁰ 50 60 777 minatim actum, ut ex conditionis euentu ſo- lùm cõmittatur, cùm prima ſtipulatio ſubla- ta non ſit. a IMAuditorio.) Sic propè appellat᷑ locus ubi cauſæ audiunt. Veteres enim auditors pro eo ſolũ accipie- bãt, qui aure tenus wiplo adeſſet: donec tan- 1 7 dem etiam pro quo lachuclollk libet diſcipulouſur ln 3 duerbum parunto. Vndeau⸗ ni Sden ha ditoriũ pro ludo li- terario quoq; dici cœpit. Hincq; adnotant Doctores Papinia ¹s8 l ni exemplo, qui& profeſſor iuris,&prætorij bli caeſt u præfectus fuit, poſſe Iuris Doctori etiã magi beralli’ ce- ſtratũ concedi, ſicq; duobusmuneribus licitè eum fungia: quod fieri nõ poſſet, ſipugnarẽt fr. Cne ni dam ſimul hæc officiar. Addit Alex. tametſi utrũc; p'opare,i cheman 4 munus ſuſtineri ab eodem poſsit, deberi ta- 1huſuaſc duynue i men unum tantũmodo ſalariũ', quam ſenten a 1 4 laalguügpe tiam omnes recentiores improbant. Cùme- cdn 9 iaceco fllacd nim poſsit iure quis utranq; perſonã ſuſtine⸗- b n. kedte) lllne re, utrunq; conſequi quoq; debebit: quod& i iuaus imrailiiin Ee ego probo: nec enim æquum eſt, alterũ mu⸗ inauhat ütinbileſt olenn nus gratuito labore eum ſubire:alioquinpœ ſnequ rReäé generaliu na hæc eſſet, nõ dignitas. ſRarum tamen eſt, ¹9 Mias imtumrius it, hoc ut quis rectè utroq; munere fungi poſsitu: ſi⸗ ulf FEth quidem, ut inquit Iuuenalis, Pectora noſtra ubi g. adeflerilolutioné in pſi me accepiſſe à Pu blio Meuio quinde/ cim mutua, numera ta mihi de domo“. Et hæc quindecim u lfiCa ptilis docui. Et ho duas non admittentia curas. Itemq́; Palladas mbwdtemporeff poẽta, τ duxkνσduασ⁴σνρον εrovuecuoneng. Raneodemandatũ ſi b Quindecim.) Quindecim, ſcilicet ſe- Kwectecaptus fuerit: ſtertia:ſic enim ueteres loquebant᷑. Paul. Ca- miatecognoſcered ſtreñ.uidetur Xv. millia legiſſe: quo caſu de leneniaquandoc; c ſeſtertijs æreis, qui& numi dicuntur, intelli- meutecentiorũ cõſ geremus.Idẽ enim ſunt xXv. ſeſtertia,& Xv. enem mandantis ear millia numorũ. Eſt numus eius æſtimationis tiltin cule ſeddeti cuius hic ſolidus Turonenſis. Denarius qua tognnrt- tuor numos ualet. Vnde apparet, ſeſtertium 20 racliine 3 8 argenti X X v. aureos coronatos ualuiſſe:& welkentur! uue— conſequenter mutuatos hic fuiſſe coronatos mülitum n rn is uerb⸗ trecentos ſeptuagintaquincʒ. ae c We dene 1e) 13 e domo. Teren wün enan tius:Clamat de uia, id eſt, è&uia. Significãtau- dün en inie tem hæc uerba, tam quod domi numeratum, mnr el aut ſenten quaàm quod ex domo ad eum miſſum eſt, ſiue xe.j de u9) nehs ita dem per ipſum patremfamil. ſiue per eius ſeruos uadn liam facti aut inſtitores, fquos Salica uoce Caſtaldos a¹ 4 denbwarendiu noſtri Doct. appellant. Vnde& in lege Lon?— in dretſimandaſſe. gobardica Aldus ſeruũ ſignificat:& Caſtal-„. 4 itesdeliniendo, dus ſeruus, cui caſæ ſeu domus cura eſt man- rhn benimm data:ſicq; generaliter omnes œconomi dicũ- ſagi turx. Adnotãtq; hicpleriq;, fappellatione eo- rum, qui de domo ſunt, inſtitores contineril: quod uerũ eſt, cùm& reliqua omnis familia contineatur ⸗. Imò& patrimoniũ ipſum:: q̊ͥd à Demoſthene, Græcisq́; Rhetoribus acce- ptum uidet᷑, fqui ſimpliciter nop pro uniuer- ſo cenſu accipiunt. Vnde cùm teſtator uxorẽ ſuam fructuariã domus ſuæ reliquiſſet, reſpõ ſum eſt, totius patrimonij fructũ ad eam perti nereb. quæ tamen ſententia apud me dubia eſt, ſed nõ hocloco attingenda“: ſicut nec il- la quæſtio, an alicui indultum priuilegium, elus celcgiiſ ſdlinai al prmmei duamſ Licenn im w gaaririd 2 ſ ratie * ccndores n 18„ 4 Ar A*W A N d li. CAeepiſ. Fcler. lante⸗ da penul. C. de te 4 Ka mil. 24 leleganter. 9. 8. 4 ui reprobos. l in dAe pig.actio. e Bar.J quod te. do 5. eod. d SS Curt. tract. mo — 1 b , I netarum. q. 10 elſi quando. de derDas 8 lega.j. 2 68 af IPaulus reſpõ a di. de ſolut. di⸗ da xis. iij 25 — onitate. Gr. Adan Gl.. j. de in- * dd offiteſta.. c Gikee. fei — 2 ₰ 1 89„ 1 ns re. de pet.hær. deen contra tab. hec uerba de d m herb /ig..j.C. S Rammm deufur. mnenggnt Albe. Sali. Ful 3 Socin. Pi- 27 mhu cus, Purpur. l o⸗ finem. de do —„ mn aatos. auth. de Ana da hered.& fal- L ius dictu. de nmrhm werb. ſig. , Alex.l. ꝗ qua- aringẽta. adl. lcid. mnp Bar. j.in fin. cfalten C. ut quæ de- 0nt. ſunt aduoc. arn ler Bal c j infi ut , liee nõ cõteſt. ct. C. N „ 35 i laſ.l.ſeg. õ. no tab 91 fn.. ipſum 2 autem.(de bo ln nis que libe. l. en fancimus. C. de aumin. tut. utl cauſz. C. de nanſaclio. ubi dixi. ul. qui ſine, de 7 n neg geſt cl fi. quod cer er toloco. A Abeo- 28 rcaf g) I. Iulianus.§. — uuem bapin. de a empt. ll cum alle ..C. qe uſur. — Alex.l in fi. en ſcrc aelas deucr,95. 29 1* rnul 4 uerhSeadem 778⁸ eius quoq; familiaribus competatꝰ: quæ extra rem à recentioribus hic inculcantur. a ¶Proba.) Hæc dictio ſuperfluè additur, cùm treprobam pecuniã ſoluere nemo poſ- ſitb. Cenſuit tamen Picus, tum alicuius effe- ctus eſſe, cùm pecu nia ante debitoris morã reprobata eſ- ſet. Cuùm enim aliaàs poſſet adhuc ſoluic, propter id uerbum nõ poterit:quod& Decius probat. Ad dit Curtius ſenior, tſi in inſtrumento quis centũ aureos promiſerit, probi probacrectèꝰ dari Ca lendis futuris, ſtipu- latus eſt PDublius Me uius: ſpopondi ego Lucius Titius. Si ea die ſupraſcripta ſum ma Publio Meuio, ſi ue ad quẽ ea res per/ tinebit, data, ſoluta, ſatisue eo nomine fa auri&probæ notę, L nõ poſſe monetam ctum nõ erit:tunceo reddid: idq; ut uer/ ba ea aliquid operentur“: cuius ſententiæ& ipſe accedot b ¶ Recte.) I Hæc dictio propriè ſecundũ aliquos ad iuſtitiam cauſæ referturs. Ritè ue- rò ad ritus, id eſt, ſolennitatest. Sed tamen ui- detur Rectè, generalius accipi. Quod enim ſecundum ritus fit, hoc& rectè fieri dicitur: quod aliàs docui. Et hoc reſponſo probatur, ſi rectè fieri ſolutionẽ intelligamus, quæ con 10 20 in tit. f1 cert. pet. cõment. 7 79 loquendo ſecus eſt: quia pœna ex euentu cõ ditionis,& eo colore debetur, quòd obſerua- ta non ſit promiſſio: uſura uerò, quia debitor pecunia utatur. tRei enim ipſius fructus cen ſeturꝰ. Vnde agi poteſt, ut uſura etiam abſe ampliꝰ, quo pôſt ſol uam, pœnę nomine“ in dies uigintiquin- que, inq́; denarios cẽ tenos, denarios ſin- gulos dari ſtipulatus eſt Publius Meui- us:ſpopõdi ego Lu- cius Titius, conue- nitque: inter nos, u- ti Publio NMeuio ex mora, ex ſola ſtipu- lationedebeatur, ut hic in fine dicit᷑. At pœna niſi aliquid inobſeruatũ ſit, de- beri non poteſtb. tVſura quoq; quã- titatib.accedit:quia earũ plurima in u/ ſueſt utilitas. Pœna uerò ſpeciebus uel factis adijciturꝰ. Sic uſura unà cum re principali debetur: quia non loco rei, ſed ipſius temporarij uſus ſuccedit: quod in pœna regulariter ſecus eſti. Vnde quandocq; ex eodem contractu utrunq;petitur, S&pœna & uſura“. Addit Bart. pœnam eſſe, quæ uni- co actu pro toto tempore ſtipulationi conſue uit adijci:uſurã, quæ multiplicatione tempo- rum creſcit¹.Sanè cùm uſuræ hodie de Chri- ſtiana repub. eiectæ ſint, nõ tam ad uocum ſi- gnificationes attendendum eſt, quaàm ne legi gruo loco& tempore fit. Hincq́; infertur:tSi 30 ſub nomine pœnæ fiat fraus?. Pedaneo demandatũ ſit, ut cognoſcat, an Ti- tius rectè captus fuerit:nunquid etiam de ſo- lennitate cognoſcere debeate Et q́;uis Barto li ſententia quandoq; crebrior uiſa ſit, hodie propter recentiorũ cõſenſum receptius eſt, mentem mandantis eam uideri, ut nõ ſoluùm de iuſtitia cauſæ, ſed etiam ordine ſolennita- teq; cogatur k. Quæ ſententia humanior eſt, ne aucupatione uocularũ lites in infinitum protelenturl. Quod maximè tunc dicendũ, cùm cõſultum his uerbis proponeretur, An iuſtè captusn: idem, an bene captuseſſet“: idẽ, ſi quid circa manus iniectionẽ iuris ſitꝰ. De- fendi tamen Bart.ſententia poſſet, cùm ſupre mus princeps ita demandaſſet, tanq́; ſolam cauſæ iuſtitiam,& facti ueritatem, neglectis ſolennitatibus attendi uellety. Quod clarius procederet, ſi mandaſſet cognoſci, quales iu- dicis partes definiendo eſſe debeant“. Defini tionis enim mentio ſatis arguit, de iuſtitia ne gocij agit. Sed quid ſi mãdaſſet ut cognoſce-/ ret, an ritè captus eſſet? Etlicet uerbum, ritè, quandoq; peritorũ uſu pro iuſtè& rectè acci piatur::tamen ſignificantius ad ritus,& ſolen nitates refertur. Etideo uideretur, articulum tantũ his uerbis cõmiſſum eſſe, non autem ut cauſæ iuſtitia cognoſcatur. c Pœnæ nomine.) Ideſt, uſuræ. f Lata e- nim ſignificatione pœna uſuram compræn- ditu: ficut& id quod intereſt v. Vnde quod de uſura in lege prohibitum eſt, etiam in pœ- na locum ſibi uendicatY, cùm ſcilicet eadem prohibitionis ſubeſt ratio: ut quia pœna da- tioni quantitatis adiecta ſit⸗. Propriè autem d ¶ Conuenitq;.) Verbum idregulariter generale eſt,& ad omnes contractus referri poteſt. Vnde& ſtipulationẽ ſignificat, ſi id actum appareti. In dubio uerò potius de pa- cto nudo intelligit᷑, ut hic probatur. Sed un- de hoce An quia probatio debet ex neceſsita- te concludere: aliàs contra eum qui dicit, in- terpretatio fitV. Meritò igitur qui his uerbis innititur, hanc interpretationẽ pati debet: q́ d 40 Bar. ſenſit,& Decius declarat. An quia ſuprà utriuſq; ſtipulationis forma poſita eſt? Vnde cùm ſequatur eos conueniſſe, apparet nõ per ſtipulationẽ factum:alias hoc quoq; caſu for- ma ſtipulationis adſcribenda fuiſſet: ᷓd Ful- goſ.& Pontanus crediderũt Non enim no uum eſt, ex præcedentium argumento ſubſe quentẽ dictionẽ reſtringiꝰ. Ego ſtipulationẽ nominatosq́; cõtractus cõuentione quidem cõſtare fateor, ſed tamẽ quiddã amplius habe so re, nempe formam, ueliuris publici approba tionẽ. Et ideofin dubio ſignificãtius uox hæc pro pactione nuda accipit᷑, quæ nihil ultra cõ uentionẽ habetv. t Præpoſitio enim Cum, nõ arguit pręceſsiſſe interrogationẽ, ſed eodem tempore in unam ſententiam deuentũ fuiſſe. TSed cur uerbũ Promiſit, eadẽ ratione de pa- cto nudo nõ accipit᷑,& tamẽ lex, ſi in ſcriptu- ra reperiat᷑;, pro ſtipulatione interpretate: Sed & id ego induci arbitror, ex ui uerbi. Siquidẽ 6o ut Donatus& Perottus aiunt, pollicemur ul tro, promittimus rogati. Eſt enim promitte- re, porrò, id eſt, deinde,& poſtea q́; quis ro- gatus eſt, manum emittere?: quod promiſsio nis cauſa fieri ſolitum Mancipi uox indicat, PpP 4 3⁰ a l. uſuræ. de u- ſur. b l. cum ſtipula⸗ tio. ubi Bar.de uerb. oblig. 31 cl. in fideicom⸗ mißi. in fin. de uſuris. d l. reſcriptum. §. ſi paclo. 5. de pact. e l. Lucius. de a- clio. empt. fl. traiectitiæ. de actio. obli. g c. ſuam. extr, de pœnis. 32 h I.j.§. j. de pac. i I. ſeruus ea. de ſeruis export. k l. non hoc. C. unde legit. I Arg. I. j.§. ſin autem ad defi⸗ cientis. C. de cad. toll. 33 ml. qui filiabus. ubi laſ. de leg. primo. 34 35 n Arg.l. inter.§. j. de adult. 36 0 g. ſi ita ſcriptu de inutil. ſnp. p arg.l. quidam. de probat. 4 Arg. l. cum de indebito. de probat. 5 Lj. C. de uſur. zbi Bart. cc. in pneſentia. de probat. d l. ſciendum. 6. dicti. de ædil. edict. e d. l. eos. f l. ſi.p mutua. C. eod. 37 g Moder. hic, et J.j.§. j. de uer. oblig. 38 h l. ij. C. de ædi. aclio. i l. in bonæ fi- dei.C. de pact. k Arg. l.cum an tiquitas. C. de teſta. I Feli. c. paſtora lis. col. antepe nult. de reſcri. 39 m Bald. l. perem ptorias. ad fi. C. ſenten. reſc. n Gl. Lſi quis li⸗ bertatẽ. de pe- tit. hæred. ol. hærespaldm. in fin. de teſta. 40 pl patris& fi- lij. de uulg. ꝗ Gl. l. Pompon. 9. rati. de pro⸗ cur. 780 Vnde in dubio cũ uis uerbi id argueret, præ- ſumendum fuit, neminẽ promiiſiſſe, niſi præ cedente interrogatione*. In teſtimonijs ta- men non tam ſubtilis fit interpretatio b: quo- niam factum ipſum clarius debentteſtes ex- primere: nec de ijs quæ iuris ſunt dice ſumma ſupradicta re, ne aduerſus pro menſtruos refunde- ducentẽ fiat inter- pretatioc. Idem cũ lex promiſsiõis nu dæ meminit: ex ad- iectiõe enim illa o- ſtenditur, de ſtipu- tione nõ intelligi d. a ¶ Denarios tre centos.) ld eſt, aureos coronatos triginta. Fit autẽ longè melior hoc ex pacto debitoris cõ- ditio, ut qui ferè dimidio minusuſurarum ex eo, q́; ex ſuperiore ſtipulatione ſoluat. Cùm enim ex ea ſtipulatiõe ſtatim poſt proximas Calendas totius ſummæ uſuræ currere inci- piant, fine anni DXLVII. denarij deberent᷑. Atex pacto propter dilationẽ ſoluendæ ſor- ti ſingulis menſibus datã, cùm paulatim tan- tùm mora committatur, ſoli CLXXXVII. plus minus præſtandi eo anno ſunt. Ex ſtipu latione igitur uſuræ nomine XIII. in ſingu- la centũ, annua die præſtantur: ex pacto mi- nimũ ſupra ſeptunces uſuras primo hoc an- no datur:adeò ut ex trecẽtis ſeptuagintaquin que coronatis mutuò datis, ſola X XVIII. pri mus ille annus pariat. quæ qui diffuſius intel ligere uelit, ex argẽtarij abaco melius, quàm Iureconſul. libris examinabit. Sanè in aliqui bus codicibus non in uigintiquinq; dies, ſed in trigintà legitur:quo caſu ſola centeſima u- ſura in ſtipulationẽ deducta eſſet, tquam con ſtat ante luſtinianũ, ceu legitimam in mutui contractu permiſſam fuiſſe¹. b CIncontinenti.) † Vox hæc ſecundum ſubiectam materiam uariè accipiturs:hac ue- rò in lege incontinenti factum dicitur, quod prius factum eſt, quàm partes ad extraneos actus diuerterent“, ſeu quàm cõtractum pro perfecto, abſolutoq́; haberent: quod alibi de- clarauii. Vnde id pactũ in lege noſtra robur à prima ſtipulatione ex Doctorum ſententia accipit: tametſi media aliarum uſurarum diri matur. Satis enim eſt, ſubſequente contextu celebratũ eſſex. Traditumq́; extat, tſi eadem die& loco coram ijſdem teſtibus conſtet, cõ tractus pactiq; documentum celebratum eſ- ſe, præſumi unico contextu celebratum!. In- fert hine Bald. ſiteſtis ſuper articulo mutui productus, mutuũ quidem actum affirmet, ſed addat incontinenti, creditorem ſe non pe titurum pepigiſſe: fidem quoque pacti face- ren, nec uideri extra articulum quicquã pro trecentos“ ex omni ſumma ei, hærediue eius. Quæſitũ eſt de obligatiõe uſurarũ: re debeam denarios t6 D. And. Alciati 5 luntate pendent. Secus in ijs, quæ ex diſpoſi tione legis. Vnde iudex etiam incontinenti emendare definitiuæ ſententię errorem non poteſt: Euolat enim, ut inquit ille, emiſſum ſemel irreuocabile uerbumꝰ?. Nam nec pro- ductio inſtrumen- quoniam numerus torum incontinen menſif. qui ſolutio, ti poſt ſententiam ni cõpetebat, tranſie Arlagiam adiuua- 3— aldus cen- rat: dicebam, quia Pa ſuitt, quod& gene cta incontinenti fa⸗ raliter dicẽédum in cta, ſtipulationi ineſ actibus, in quibus momenta rerũ per penduntur“: ſcru- puloſius em̃ in ijs agitur:quod ſuprà declaraui*. c TIneſſe creduntur.) Id eſt, perinde eſt, tac ſi uno contextu facta eſſent,& in ipſo cõ- 10 tractu continerentur: in cõtractibus quidem ſe creduntur“, per- bonæ fidei uerè ac proprièy: in contractu ue„ àll ierſgen ro ſtricti iuris(quo de nos hic loquimur) ſo- lum quadam ex interpretatione. Non enim poteſt unicus cõtractus uideri, tcùm tot ſint LThais. S in eliad c nma de faetẽ gümeſecetim non fea dereiudi on 7, boqul: inc aülbd. Diauerba pa xl. tbi becu⸗ cblb, ſed adp ell nlam. 5. cod. ihnronem ſolam wum dſkerte uolui uiem(aſtrenſis cẽ I ampactum uſc arninälci, utpol rraus“ Quöenim ſtipulationes, quot res ²: nec tamen neceſſa- Tlſerreeum vleutrobligationi riò ſequitur, quod Doctores exiſtimarũt, ut obli. pactum, quod contractui inſit, idcirco actio- nem pariat. Falſum hoc eſt: Nam& pacta, quæ poſtea facta detrahunt aliquid, emptio- z0 ni inſunt:,& tamen actioni non ſufficiunt. Vnde& in textu noſtro ineſt quidem pactũ, hoc eſt, continetur cõtractu, ſed tamen actio nem nullam parit: licet actoris intentionem ipſoiure limitet, ut ſuprà declaraui. Et ratio eſt, quia ineſt ex parte rei. Si uerò lex diceret quòd ex parte actoris ineſſet, tunc etiam de minenäactum ſit, u iscleiecinguat:no- Kalcherceptio datu medecndum, quum 4 d.l pach. Antccbetur, ſub condi contrah. n tct Quamuis enimi aiqulaincontractibt rncurat, conditio ill axrinöpoteſts, No agtodligtionem, ſic iiurſolaexception actione intelligeret᷑ b. Sed quis huius rei effe⸗ a. H.guinm aneur,utAccurſig ) ctus eſt, cùm pactum exparte rei contractui ineſt? Et diſtinguẽdi uidentur tres caſus. Pri- 40 mus eſt, fcúùm pactum dilationem eius, quod ex præcedenti ſtipulatione debetur, reſpicit: & tunc cuùm de effectu obligationis differen do agatur, ſi incontinenti adiectum ſit, ipſo iure reformat:ut in caſu legis noſtræ c. Alias ſi ex interuallo adiectum eſſet, ſoli exceptio- ni proficeret. In hoc enim reſpõſo, prima ſti- pulatio duo continebat“: alterũ ſubſtantiam debiti reſpiciens, nempe quindecim reddi:al terum, tempus quo reddi deberent: ſubſecu- so tum eſt pactum, quo dies ipſa immutata fuit. Vnde quod adeam diem attinet, ipſo iure re- formata eſt ſtipulatio. Secundus eſt caſus, cùm ſtipulatio ſubſtantiam reſpicit, pactum incontinenti adiectum de eadem loquitur. Et Bart. Deciusq; cenſuerunt, hoc caſu ipſo iure non reformari ſtipulationem, hoc exem plo:Stipulatus ſum à te centũ purè mihidan- da:deinde cõuenit, ut ſub cõditione debeas: crediderunt illi, tali pacto ſola exceptione ti- teſtimonio dixiſſen.t Quæ enim ex continen œ bi conſuli: quod falſum eſt, ut Paulus Caſt. ti facta ſunt, unico contextu facta uidentur 9, alterumq; alteri ineſt e: nec quicquam refert, utrum eorum præceſſeritu. Quod tamen in- telligendum in ijs, quæ à libera partium uo- & Picus recte docente. Nec ab hac ſententia Baldus diſcrepat f: quod& Accurſius uide- tur ſenſiſſes: reformatur enim prior ſtipula- tio. ſeu à pacto, quatenus illi obſtat, extingui cur. ulsfeuitur. Necu ara enſilſek: quoc triurterio caſu nemticelebratum ſit uwuat aut reform llrrerſipulau dtumi; 4lcusts 1 luroperan, de æbit. pllo ,quia 3 9 quate Mnelscatetactione meaheül Aaredlinguemus urtdcttetiuciei 1n dniutſun die dü dlheionis reſn 3 eulaon abnübrtrenunc ein ded din mällaionéne deeläprodua 8 nuld ectum et lidreiucie Woniam ns ch — r 8d 2 1 1 er, 8 31 1 r c in plures. 1. lege dicta. in NM-”-N n loca. N e Al pacta con- „* uenta. 45 46 dn. „ n 8 ddBa. lcã lex. ae fiaeiuſſ. A; 2 eeum qui ita. Pteranode gita. de uer. addi dm 52. — 47 . ohligationa mnkre.. placet. — ſact. obli. NNN zoſ.lij. de in n liem adiect. e l. Lobligatio- annaih um ſere. 9.c5 kb. emo poteſt. e leg.j. l. uerb. tra⸗ an um. in prin. dquusbuumätart.J quibus unhiebus.§.jf de ond.& dem. e — „ 7 mmun eg. liin diem. me cond. inde. o erx inſinua- vcr D oue. de app. „“ — 19 iquidem. C. zdut 8 except. bomponius. — oen rati. de pro- Dug c. ſ. tempon 1 S.Inſti, de ex ept. 49— 128 51 782 tur. Secus, ſi ex interuallo adiectũ eſſet“, tũc ſola exceptione iuxta naturam pactorum ti- bi prodeſſet b. Eadem ergo eſt hoc in caſu ra- tio, quæ& in ſuperiore. Tertius eſt caſus, fcùm ſtipulatio ſubſtantiam reſpicit, pactum de dilatione ſolius petitionis loquit᷑: & tunc, quia fpeti- tio ad obligationẽ nihil infert, pactũ ipſo iure nõ operatur, ſed ſolius exceptionis effectu. Qua ratione in prædicta ſpecie uer- bis aliter conceptis, ſi decem mihi dari purè ſtipulatus ſim, deinde incontinenti pactum non petendi ad certum tempus uel ſub certa conditione fecerim, non tolletur ipſo iure ſti ulatio: quia uerba pacti nõ ad ſubſtantiam obligationis, ſed ad petitionem referuntur. Vnde petitionem ſolam, non autem obliga- tionis uim differre uoluiſſe partes uidentur: quod idem Caſtrenſis cẽſuit. Eademq́; dicen da ſunt, cùm pactum uſq; ad certam diem ob ligationẽ inducit, ut poſt eam diem debitor ſit liberatus A. Quũ enim ftempus non ſit mo dus tollendæ obligationis, nihil refert quòd incontinenti actum ſit, ut eam obligationem lapſus diei extinguat:non enim poteſt id fie- ri, ſed ſola exceptio datur. Idemq́; eadem ra- tione diccndum, quum pactum eius, quod purè debetur, ſub conditione reſolutionem inducit. Quamuis enim incõtinenti interue- nerit, quia in contractibus pura promiſſio in terim duratſ, conditio illa reſolutiua ipſo iu- re operari nõ poteſts. Non enim conditio ex tinguit obligationem, ſicut nec tempus: me ritò igitur ſola exceptione debitori hoc caſu ſuccurretur, ut Accurſius cenſuiti: quem& Bartolus ſequitur. Nec uerum eſt, alibi eum contraria ſenſiſſe x: quod Iaſon credidit. inde eſſe“, ac ſi per ſin gulos menſes certã a 48 1Hoc igitur tertio caſu quamuis pactum in- continenti celebratum ſit, non tamen ipſo iu re aut nouat, aut reformat ſtipulationẽ. Sed 49 Iquid ſi actor ex ſtipulatu agat,& reus ex pa- cto nõ excipiat, an iudex nullam pacti ratio- nem habebit? Et caſibus, quibus ſuprà dixi, pactum ipſo iure operari, non erit neceſſaria alia exceptio!: quia quatenus in pacto refor- matum eſt, caret actione actor“, In caſibus uerò, quibus concluſi ſola exceptione pactũ proficere: diſtinguemus, ut ſiincõtinenti fa- ctum ſit, procedat iudicium“: ſed condemna tio non fiat, niſi ut ſua die ſoluat᷑. Et ratio eſt, quia ſolius dilationis reſpectu interpoſitum eſt pactum, fœui dilationi nõ poteſt pars non excipiendo uideri renunciaſſe, cùm ſciret ex eodem inſtrumẽto, quo de ſtipulatione pro- baretur, etiam dilationẽ reddi iudici, eo poſt litem cõteſtatã producto, manifeſtamo. Aut ex interuallo factum eſt,& debet reus exci- In tic. ſ1 cert. pet. cõment. 10 20 30 4⁰ 50 pereb: alias ſibi præiudicaret, in præſentiaq́; 6o exigi poſſet: quoniam nõ excipiendo, uide- retur ei dilatoriæ exceptioni renunciaſſe d. Quodtamen intelligendum, quando ſpecia liter contra eum ante diem actum eſt,Quòd 783 ſi actione uniuerſali, id eſt, petitione hæredi- tatis conuentus fuerit, quia in ea tempus ſen tentiæ attendimus, nihil imputatur reo, qui ante conteſtationẽ non exceperit: quum ue- riſimiliter dubitare potuerit, an pendente li- te dies ueniret,& pecunia ſtipulatus, ideocsceptionire- 3 di ſol nuciaſſe uideri nõ quo tardius 1oluta poteſt: quod& Pi- cus& Decius hic docuerunt“. a ¶Perinde eſſe.) Sicut ergo ex prima ſti pulatione poſt proximas Calendas debe- Pantur uſuræ, ita mutato Calendarum die, in aliud tempus incipient deberiꝰ. Hincq; adno tant Doctores, ſ prorogationem temporis, cum ſuis qualitatibus factam cenſeri Quod procedit etiam, ſi ea prorogatio ex interual- lo facta eſſet', ut quia in legis noſtræ caſu pa- ctum ex interuallo interpoſitum proponere tur, adhuc uſuræ ſecundum qualitatẽ ſecun- dæ ſtipulationis ob trecentorum ſortem de- berentur: quod aduerſus Caſtrenſem Ale- xander hiĩc rectè cenſuit“. Rurſus procedit e- tiam reſpectu perſonæ acceſſoriæ, puta fide- iuſſoris: undef prorogata die ſoluendi in fa- uorem debitoris, non cenſebitur fideiuſſor liberatus, ſed ſolùm interim in moram non incidet I. Quod intelligendum, iniſi quum fideiuſſor uſque ad ad certumtempus ſolùm promiſit. Cuùm enim tale tempus finiẽdę ob- ligationi adijciatur, non poteſt in fideiuſſo- ris præiudicium, citra eius conſenſum proro garis: quod communiter receptum eſt. Item intelligendum, niſi prorogatio facta ſit, ani- mo principalem obligationẽ nouandi. Ho die tamen nec ipſo iure, nec ope exceptionis fit nouatio, niſi ita actũ fuiſſe expreſſim con- ſtetb: quod& receptius eſte. Rurſus quocq; procedit, fetiã in iuriſiurandi religione. Vn- de ſi debitori meo qui iurauerit ſe proximis Calendis ſoluturum, tempus ſolutionis pro- rogauero, in ea prorogatione iuramentum repetitum cenſebitur?, ut Baldus cenſuit“: Nõ enim ueriſimile eſt, uoluiſſe me iuramen tum ipſum ei remittere i, necuerba hoc in- ferunt. Vnde& ipſe debitor dilationem ac- ceptando, ſub priſtina qualitate acceptaſſe uidetur. Quod ſi in prorogatione etiam pœ- næ cenſentur repetitæ s, cur non idem& in iuramento dicemus? quam ſententiam& Ia- ſon hic ſequitur,& ego probo, cuùm ſcilicet lapſus diei abſque prorogatione reum non liberet, ſed arctius liget. Vnde prorogatio hoc caſu ſolam dilationẽ inducit, quæ quali- tas ſubſtantiam non innouat:firma enim om nino remanet obligatiob. Secus ſiſubſtantia ipſa ex prorogatione mutaretur:, ut quia de alia re agereturx: uel dies ipſa ſubſtantiæ pars eſſet, ut quia eius lapſus aliàs libefaret reum: uelutiſin compromiſſo, quod lapſo tempo- re prorſus euaneſcit 1:& ab ipſa inſtantia ui- talem, ut ita loquar, ſpiritum ſumit“, unde& dicta fatalian. r l. qd'ſi in diẽ. ubi gl.& Bar. de pet. hæred. 5. uerſ. ſed cum ſortis. t l. legẽ. ubi Bal. C. locat. l. La- beo.ij. 9. j. de arbitris. u Gl.l. Aemilius. uerb. rectitui. de minor. Bar. I. j.§.& poſt operis. de no. oper.nunc. 52² x arg. gl.l.nõ ſo lum. ij. in prin. uer. aduerſus. de lib. leg. „ gl.. ſi cũ Her⸗ mes. C. loca. Zd. l. Labeo. in fi. l. itẽ quæri- tur.§. qui im- pleto. loca. l.ſi 53 unus. 9. j. de pactis. a l. ſolutum. in 54 pri. de pig. aclio. I. ubicun que. de fĩdeiuſ. b fin. C. de no- nat. c Alex. I. qui u- ſumfruclũ. de uerb. oblig. 55 d l. cum ſtip. ſim mihià Procu- lo. de uerb.ob. 56 e Bal. c. uenera⸗ bilem. col. 6. de elect. Feli. c. j. col. 5. de iure= iuran. f ˖fin. qui& a quibus. c. ij. de ſonſ.& d. c.j g d. l. cum ſtipu- latus. h Gl.& Bart. l. fi. C. de uend. reb. ciui. lib. i1 i Gl. fi. c. hi qui. de præb. in 6. k c.pen. de iure iur. Deci.c. de cauſis. col. 4. de offc. deleg. 1 Arg. d. l. La- beo.& d. 9. g completo. 5 m Bal. cõſ. 436. in. n I.ij. C. de tem por. appell. a gl in uerb. tra⸗ clatũ. in prin. 58 b l. generaliter. 5 pen. C.de reb. cred. Felin.c. li cet cauſam. co lum. ꝛ. de.pba. 59 c l. qui hoc an- no. ubi Dd. de uerb. oblig.l. j. C. quan. dies le gat. 60 d§. omnis. Inſti. de uerb. oblig. 61 c l. quamuis. C. de uſuris. f arg. l. placuit. de uſur. 6² 784 a Einito primo menſe.) Quòd hic dici- tur, finito menſe uſuras currere, intelligit uſ que ad uigintiquinqʒ dies:ut tum demum his lapſis, trecentorum uſuræ, iuxta ſecundæ ſti- pulationis calculũ debeant᷑: quod omnes tra diderunt“. Nec ea res ullã probabilẽ Ll Pi eſſet, uſuras adieciſ- dubitationẽ habet: ſet.Igitur finito pri/ licet Purpurat. ſta- f. Si tun lapſo quolibet 1no menie 3 Prlmar menſe deberi credi penſionis uſuras cur derit:ꝗd falſum eſt. rere,& ſimiliter poſt Lex em̃ currere in ſecũdum& tertium Auntn3bteplou rrackumutſuras non nus deberi.r Aliud ſol ſtonſs Lle autẽ curſus eſt, a- 1lutæ pen ns er liud meta. Poſt pri⸗ ſcere: nec anteè ſortis mũ igitur menſem, nõ ſolutæ uſuras pe- curret ratione tre- ti poſſe, quàm ipſa centorci- Poſt ſecil⸗ ſors peti potuerat. dum, ratiõe ſexcen PSan Auteem torũ:poſt tertiũ/ ra 1 duod tione nongentorũ: ſubiectum eſſet, qui & ſic ſubinde ſem⸗ dam dicebant ad ſor per adaugebiturb. tis ſolutionem tantũ Lrſistreelahn dila pertinere: non etiam tio reipectu urlu—. Peeru b ad uſurarũ, quę prio articulorũ quãdo/ D. And. Alciati 785 c Sententia diuerſa.) Nempeut ipſoiu- relimitetur per pactumpetitio, etiam abſque ulla exceptionis obiectione, quod ſupra de- claraui. Nec enim ad rem hic facit ea quæ- ſtio, An tale pactum cohærẽtia ſtipulationis ueſtiatur. In quare tis pẽſionibus ex die 31 eſt ſententia, ſtipulationis uſuras Pactaincontinen. deberi, atque ſiid no n* diecta,cotractu e deberi, atd ſtipulationis ueſti- minatim expreſſum xi:adeò ut nonſolũ . X.. eſſet. Sed cum ſortis ex ſtipulatu, ſed e- petitio dilata ſit, con tiã præſc riptis uer ſequens eſt, ut etiam bis agi polsit. Sed uſuræ ex eo tempo⸗- hancopinionè ego PO, alias oſtendi, longè re, quo moram fecit,& latè à uero abeſ- accedant. Et ſi, ut illi ſe: ſolumqʒ id iuris putabãt, ad exceptio bonæ fidei contra- 20 nem tantùm prodeſ- ibiſ ubori eſſe, — ut 1Ola actio contra actum äui 1 7 P Din(e cob ctus ex pacto det᷑ Ententid ciillerla o 2 Fortius cenſuit la tinuerit) tamen obli ſon,& quidam alij: Si ſtipulationi cer- tæ rei adijciatur pa ctũ incertæ, adhuc certi cõdictionem gatio uſurarum ipſo iure non cõmitteret᷑. Non enim in mora 3.„ 1. que currit, ita eidé I Patte ſimpliciter eſt is, à quo Pécunla informari, ut ad in- dies ad uſurã ſubin in ſtipulationẽ ueniſ 30 Propter exceptione certa cõpetat. Bar. de auctarũ penſio- ſent:pactumq;id tan peti nõ poteſt.y Sed uersò,& pleriq alij, num proficient. Sa tum ad exceptionẽ? ſi quantitatem 4, quę actionem non in- neeotant Senülle prodeſſe:& ideo nõ medio tempore colli formari: quia im- Doct.fquoties actũ. tur ſd= polsibile ſit, ut cer⸗ eſt, ut ſolutiones di ſoluta pecunia ſtatu gitur, ſtipulemur, cũͦ ti condictio ad in- uerſa die præſtent, certa competat: ſed non niſi cuiuslibet in termini fine præſtan-⸗ contractum ipſum. Et ideo quatenus in eo das eſſec: uidetur enim dies fauore debitoris apponi, ne antè cogipoſsit d. b TAdexceptionẽ.) Euit huius ſenten- tiæ& Guido Suzarius, tribus rationibus ad- uerſus Iureconſultum noſtrum diſputare au ſus. Nec enim, inquit ille, ſtipulatio uſurarũ debet à pacto reformari, cùm ſtipulatio ipſa de uſuris loquatur, pactum uerò de ſorte,& ſic de re diuerſa. Reſpondeo ego, tpactum, quod de ſorte loquitur, ad uſuras quoq; perti nere, tanꝗᷓ appendices, ut ſuprà docui. Subij- cit:Pactum ſuper uſuris expreſsim conuen- tum ſtipulationis cohærentia nõ munitur: er go nec iſtud muniri debete. Reſpondeo, de ueſtimentis pactorũ hic non agitur, ſed ſim- pliciter ex eo limitari primæ ſtipulationis diem dicitur: in cuius conſequentiam& ſe- cunda uſurarum reformatur. Su=zarius ergo de pacto ex parte actoris loquit᷑: noſtra quæ- ſtio in eo procedit, q́d ex parte rei ineſt. Per- git idem, pactum nudum inutile, debileq́; eſ- ſe:& ideo ſtipulationes præcedentes nõ poſ- ſe ab eo reformari. Sed hæc friuola ſunt. Pa ctum enim iſtud inutile non eſt: imò primæ ſtipulationi, quæ de ſorte loquitur, ineſt, eamq; moderatur& regit:& id quidem ipſo iure, cùm incõtinenti factũ ſit, ut declaraui. res certa deducitur, certi condictione: quate- nus incerta, ex ſtipulatu agi?. Quæ ſententia 40 propter æquitatem in foro obſeruanda eſſet, cod. nulla tamen lege probari poteſt. Etideo inte rim dum ea lex inueniat᷑, diſputauerim, nec actionem, nec contractum ſtricti iuris infor- mationẽ ullam recipere, ut actio ex pacto de- tur. Sed hæcalibil: ad materiam enim legis noſtræ nihil faciunt: ſicut nec illæ Iaſonianæ difficultates, quas& Deci, diffuſius attingit. d C Sed ſi quantitatem.) Refertur hic ca- ſus, quò defendi eorum, qui Paulo aduerſa- so bantur, ſententia poſſet: fnempe cùm con- 66 ſtaret, uſuras nõ ex mora promiſſas eſſe, ſed ex ſtipulatione: ut ſinumerata pecunia ſim- pliciter ſtipulatum hoc modo eſſet: Si mihi poſt annum quindecim ſeſtertia non reddi- deris, promittis pœnæ nomine denarios D XLVII. Tunc enim non ex mora, ſed ex ſti 60 citur“, dum tamen legitimum uſurarum mo prindest aaſe ai miſſes uſuræ eius ſummæ debeantur, cuius quincunces iam perſolutæ ſint. Quoniã alias ſeque/ 63 uusciib eemmp ot mllitec quiclem Wxlcitus. ſreimmen Qufionum glin bone fraieng iffell deiwCͦdep ualgi.. 64 Finiimninbuſßeie niatr. anigucg enteme uſu anrvolein Chnſſunolocu mdu. uagunimanſeſus inm 24 Vt. tem decs inettrbusobtinet,n em.tene lepuütermupteſensnone jdeat vuirinhuxcglhu. 6 unzruitadrnihereuiasant mtökneni. erienhlz igon proceae i lceni 7 vliukinteru permeto Naaildium ſtmeum dicit ulnem lliagretoribus, Ktſquum fünſtuendim eſet. muͦcnſliurſiper omnibu ncaſe onemunt ned akuinn hälen aloqui daenjlm aptari, C Heꝛſinumgrieipdem Ilpetensd aaii perdio capitulo 1 quando danlum maut bone fag un i 35 üſacha nonuum domin helhrioinucatnn lrab leia mc 3 undhn npelit 4 umn * 4 Ad. 8 alcos.§. cte⸗ M uſnod. . dan mora.H.in bo 1 nzefidel. deu- xo deur. 1 deaht quamuis. ae uſur. Abr A9 da A. 14 21 786 ſequeretur, ex eius penſionis defectu, unde ſtipulatio committitur, legitimum modum excedi, ſi ab ipſa origine repeteretur illa un cia, quam in pœnam ſolui actum eſt. Et ita e- go interpretor, licet alij aliter b. rPlurimum ergo refert, quomo do uſuræ debean- conditio extiterit:ſi/ cut eſt in fructibus. Idem& in uſuris po teſt exprimi, ut ad diem non ſoluta pe/ tur. Quandoque e- nim ſimpliciter ex mora debentur, q́d in contractibus bo næ fidei regulare eſt“. Quandoq; ex ſtipulatu, moraq́; ſimul debentur, ut in ſtricti iuris iudicijs A. Quandoque ex ſola ſtipula- tione, ſeu ex eius conditionis euentu, de qua hoc in ultimo caſu agit Iureconfultus, ubi ꝗ&d de uſuris dicit, exemplo fructuum inãuci ar- bitratur. Et hæc quidem hactenus commen- tabatur Alciatus. lulij Africani nouem Quæſtionum libri. Lex eſt Africani, ergo difficilis. Diuiſio huius legis. serui quidam olim nominibus ficiendis, uſurisq; exigendis pre ponebantur. Calendaria quid,& centeſimæ uſuræ. An haæc lex hodie in Chriſtiano locum habeat, qui ſeruum gen- tilem habet. Vſurarius quamuis manifeſtus iure ciuili teſtumenti factionem habet. Quod& in mercatoribus obtinet, merces ſuas carius uendenti- bus, quia pecunia præſens non exhibeatur. Hoc limitatur tribus caſibus. Olim non potuit adiri hæreditas ante aperturam uel recitatio- nem teſtamenti. In quibus hæredibus id non procedebat. e num. 12 Pecuniæ defuncti in textu per metonymiam exponuntur. Quod mihi debitum eſt, meum dicitur. Veteres lureconſulti à prætoribus adibantur, ut reſponderent quid iuris ſtatuendum eſſet. Fiduciarius conſultor ſuper omnibus, quæ uel proceſſum uel ac ceſſoria cauſæ concernunt, nedum ſuper principali defini- tione tenetur reſpõdere, alioqui ſportulæ ei nõ ſunt dandæ. Niſi iudex conſilium acceptarit,& ſecundum illum iudicarit. Omißio acceſſoriorum principalem ſententiam non uitiat. sicut ſententia ſuper aliquo capitulo ferri poteſt ſeparatim, ita & conſilium reddi.& quando id non procedat, ibid. di Stichus ſciebat mortuum dominum, an adhuc in caſu legis noſtræ liberatio inducatur. Ignorantia mortis domini facit, ut debitores ſoluẽtes liberẽtur, licet id non ſufficiat, ut ſeruus pecunias alienare poßit. Quare diuerſum ius in inſutore proditum ſit.&num. 24. 25 Bartoli ſolutio in hoc improbata. Quare fam. erciſ. actio in caſu legis noſtre nõ detur cohæredib. Excepti aliquot caſus, in quibus fm. erciſ. actio competit. An huic actioni locus ſit in his, quæ poſt mortem teſtatoris quæ ſita ſunt.& num. 29 Qua ratione in caſul.noſtræ negocioru geſt. actio concedatur. Et mandati actionem hoc caſu dari, Alex, putat. Alex. ſententia reprobatur ab Alciato. Mandati actio tunc ſolum competit, cum libero homini manda- tum eſt iniunctum. Communis ſententia, quòd actio negociorum geſtorum in l. no- ſtra non ſit ſubſidiaria, reprobatur.& num. 35.36 Quod dicitur, quod defuncti nomine geſtum eſt, ratum ab hæ- red bus haberi poſſe, ut neg geſt. agatur, tribus caſibus non procedit. stic hus cum ſe dominum neſciret, tamen credendo pecuniã no- In tit. ſi cert. pet. coment. 10 787 mine domini, pro ea parte dominiũ transfert, pro qua eſt heres. Et reſponſum regulis aduerſantibus. 39 Argumentũ à mandato particulari ad generale, an& quan do procedat. 40 Vt dominii in alium per procuratorem transferatur, debet domini ſentẽtia eo tem . pore ſubeſſe, quo tranſ cuma, quod LOfIiPE⸗ fertur: unde ſinõ ſub- tit uſurarum nomi- ſit, dominiũ nõ tranſit. ne, præſtetur ex die 4 Vendens ex madato do .. mini fundum, ſianteꝗ interpoſi ipula- G, 3 t P oſitæ ſt P traderet, à domino ad tionis. monitus ſit, ne ia face⸗ ret,& nihilominus is tradat, dominium non transfertur. 4² Mandatum pecuniæ credendæ, mandantis morte finitur: idemq; in cæteris mandatis regulare eſt. 43 Illationes aliquot ad hanc theſin.& num. 44 45 Quibus caſibus prædicta regula non procedat. 46 Cum quis pecuniam mutuauit, mandauitq́; ut debitor eam Titio donationis cauſa redderet, ſeneſciens debitor mor tuum creditorem, Titio reddiderit, liberabitur. 47 di pecuniam non ſimpliciter ſub ſtillo, ſed numerata pro⸗ curatori tradita ſit, in eum uidetur translati dominiũ, Kſecundum Bart. Quod tempera ut num. 48. 49 Cum id mandatur, quod neceſſariò dominus facere debuit, mandatum morte non reuocatur. 50 di amico uenditor fundi mãdauerit, ut eius uacuà poſſeſoio nem emptori tradat, quamuis eo mortuo, non finitur mandatum. su Mandatum iuriſdictionis morte finitur. 52 Idem in mandato à tutore fucto. Idem in eo quod procurato riad litigandum eſt fictum. S3 MNandatum facti executiuum, ex præcedentis contractus neceßitate iniunctum, morte non relocatur. 54 Alciati ſententia ad l. fundi. de acquir. poſſ. 5s Is cui res uendita eſt, ſi abſq; uoluntate uenditoris poſſeßio nem accipiat, prædo eſt, ſecus ſi abſq; uitio accipiat. 5 5Si negociorum geſtor ipſus uenditoris rem tradidit empto ri, an cenſcatur ille abſq; uitio habere. Vnqde uoluntas domini tradere uolentis arguatur. Voluntas ex patientia ſatu colligitur, quod ad uitij excuſa tionem pertinet. Facilius poſſeßio, qum dominium transferri poteſt. Cum in hac lege mutuum non teneat, qualiter cohæredi- bus prouidebitur.& num. 6² Bartoli ſententia taxata, quòd hic mutuum per cõſumptio nem reconcilietur. 6 Condiclionẽ ſine cauſa cohæredibus dari, Alciatus putat. 6 Stipulatio in mortui perſonam collata, eſt nulla. Ibi. Eius quod non eſt, nullæ ſunt qualitates. 6s Accidentia abſq; ſubiecto eſſe non poſſunt. 66 Actus concepti in mortuum, iure nulli ſunt. 67 Nihil refert, an ſeruus nominatim domino, uel ſibi, an im- perſonaliter ſhpuletur. In textu legis noſtræ quomodo iacuerit hæreditas. Quomodo ſeruus hic hæreditati iacenti acquirat. Si Stichus mutuauerit pecuniam, ſtipuleturq́; eam ſibi da- ri, quo remedio conſulatur hæredibus poſt mortem do mint. Gnum. 72.75 Ignoranti ex re ſua directò quæri poteſt. Bar. ſententia hac in quæſtione improbabilis.& num. 74 Neceſſarij, item& ſui hæredes præſumuntur ignorare ea, quæ teſtamento continentur. 77 Quando hæc concluſio non habeat locum.& num. 78. 79. 80. 81 Hanc materiam omnem ex coniecturis pendère, itaq; cona traria quandoque ratione à fallentifs recedendum. 82 Si plures ſocij negocientur in diuerſis locis, ad communem utilitatem præpoſiti inuicem uidentur, 57 58 59 60 61 A₰ 73 76 -õõ———O—OO—V—B—B—B—ͤ—— S— 83 1 5s L And Alciaa„% Idem ſi in eodem loco, ſed diuerſo genere negocij, uel eodem ne gocio, ſed alternis uicibus. IVS Qy..)[Scripſit Iulius Africanus Teign Quæſtionum libros, quibus dif ficilimos quoſque iuris noſtri locos explica- uit. Vndepleraque in libros Digeſtoꝶe AFRICANVS LIB. à luſtiniano tranſ- VII. Quæſäonum. lata fuerunt:ut pro . 17. · LEX XLI. uerbialiter diceret᷑, 2 Lex eſt Africani, Fbs⸗ qui in pro- a Bar.Ic quis. ergo difficilis“. Ex uincia Stichum ae ſoltt. eius libro VII. hæc ſeruum Calendario 3 quęſtio accepta'ſin prępoſuerat“, Romę principiothema ha 3 5,„ bet,deinde tresprĩ- teſtamentum recita cipales ſoluit dubi- tum’ eſt: qui idẽ Sti/ tationes. 4 a ¶Calendario præpoſuerat.) †Habebant ueteres ſeruos, quos nominibus faciendis, 5 ufurisq́; exigendis præponebant: fquorum b lqui fllium. de rationes Calendaria uocabanturb, quia in ſin leg.ij.fin. 5. gulas Calendas ponebantur pecuniæ. Vnde pen. de doliex centeſimæ uſuræ dictæ, quòd centum Calen cept. dis æquarent ſortemc. Hinc& ille ſtipulandi c Soci. i. fi. modus, Centeſimis Calendis dare ſpondess? ad l filciꝗL. Sed cùm hodie uſuræ Chriſtianis prohibitæ 6 ſint, fan iſta lex locũ habebit in Chriſtiano, d l. centeſimis. qui ſeruum Gentilem, uel Sarracenum ha- de uerb. obli. beat? quiq; non ex mandato domini fœne- e l j. C.ne Chri⸗ ret? Et uideretur locum legi eſſe: non enim ſtaa. mancip. ius ciuile aduèrſatur, dummodo intra legiti- fl. improbu. C. ex quib. cauſ. infa. l. eos. C. de uſuris. g 14. q. 4. c. fi. h Arg. l. Labeo. in fi. de uſuca. i c. fi. in fi. de iu di.in 6. k c. poſt miſera⸗ bilem. de uſur. I Arg. gl. c. cùm uenerabilis. de conſ. m Arg. not. per Bali. 1. C. de cond.ob turp. cauſ. n arg. d. c. poſt miſerabilem. o c.quan qua. de uſur. in 6. 8 p Arg. c. ad no- ſtram. de emp. E uend. 9 q o.ĩ ciuitate. de uſur. Abb. con ſil. 22. in. r Arg. c. fi. uerſ. amplius. de u- ſur. 2 mas uſuras fœneretꝰ. Rurſus nec ius Cano- nicum aduerſat᷑, quod uſuras inter Paganos & Chriſticolas nõ prohibets. Nec in hac ma- teria peccati multũ moueremur, quòd domi nus ipſe uſurarum incapax ſitꝰ: dominus e- nim ipſe in peccatum non incidit, cùm eius mandato nõ ſit fœneratum: meritò tali in fo- 10 qui ſtatus ſui ignarꝰ, ris:quoniam lucrum, quod alias certiſſimè fa cturus ex præſenti pecunia fuerat, ceſſetꝰ. Tertius, quoties ueriſimiliter contingerepo tuit, ut die adueniente res uendita pluris ua- t 5 Da e. conqu e de uſc. jlhe e te in eiutt ude lere, Addit Salicetus alios quoq;, quos quia dfn 1e 0 1 dubij ſunt, omitto“ C.deuſaa. irhicendu p chus liber,& ex par,& 4 Recitatum.) te hæres erat ſcriptꝰ: pecunias defuncti 4 aut exegit, aut credi- dit, ut interdũ& ſti- pularet᷑,& pignora acciperet. Cõſulebat᷑ ꝗd de his iuris eſſet?, tas corã iudice tabu las nulla hæreditas de neceſſaria fuita- pertura, ſeu recita- tio.Excepti tamen hac lege ſunt filij⸗. Serui n ... 1 1 cui legi ne fraus fie Deci. conſ Mndi premn 19 ri poſſet, ante aper*lf. Cdean . tur. inm eunflerib 4 adiri poterat: un⸗ ſimo Cas üinerdo ine Inp du. toll. ulaubitur quoc z0 quoque, quia neceſſarij hæredes ſunt, licet Xlij. Cden prius immiſceri, bonaq;, tanquam hæredes, dlb. contrectare non poſſent:, tamen etiam ante al iſt infn tabulas apertas ipſo iure hæredes erant, nec hercdiinſi ideo neceſsitas ipſa immutabaturb.t Sanè ſi quis bonorum poſſeſsionem ſecũdum tabu- b.jinſtia . 1 ll veimcaploſoexen lbertoseſſe.)! aigiors, HSlichi apbiurellberation udl Stichus ſciel ixmuider: quia lex wureſpectu partis las petebat, quia coram prętore id neceſſariò ma aad sammeaſituero ci agebatur, qui fraudem legi fieri non permi⸗- pom nnn undarti cohæred ſiſſet, haudquaq́; neceſſaria erat tabularũ re- de legi. nüſabueritanimĩ ſignatio e:dum tamẽ is qui petebat, ex aſſepe ki. Fſchwwipbiure liberat 30 teret. Nam ſi proparte peteret, propter ambi guitatem, quæ fortè contingere in rata parte uectigalis perſoluendi potuiſſet, omnino a- aliifid a. grtmquisipſemale! d ¶Defuncti.) Imνννυρμμά, cum id quod 15 ha.g periendum erat teſtamentum“. aebon euenlacquiluuit cund. iab alterät dicut enim muipecuniädedit, de uqua dio acquiriti: fieri debuit, facti appellatione deſeribimus e. e cll udi quihæreditati Solui enim hæc pecunia teſtatori debuit:un- ſus quitsęcuierdilentiat O de hic pecunia defuncti figuratẽè dicitur.fqua 14 pelſſiilett̃c qialæres ratione& quod mihi debitum eſt, meum ap- f 1ſi medrirerceptionisſolt pellaturf: aiuntq; defendi inſtrumentũ, quo ro ad ius poteſtatis non attendituri, Cùm er- 40 dicatur Titius filius Sempronij.& ſubaudia- go licitè eas Paganus perceperit, uidet᷑ à do- mino repeti non poſſe. Vnde ſtante conſue-/ tudine, ut Iudæi Chriſtianis fœnerare poſ- ſintk:ſi Chriſtianus à Iudæo hæres inſtitutus ſit, cenſuit hic Picus!, ad reſtituendum uſu- ras nullo iure cogi poſſen. Verũ non ſat ſcio, an Chriſtiana ſimplicitas haſce ſubtilitates ad mitteret: facilimè enim legi fraus fieret. b Teſtamentum.) ure noſtro dubium non eſt, uſurariũ quamuis manifeſtum, teſta menti factionẽ liberam habere. At iure Pon- tificũ aliud eſt, niſi caueat de uſuris reſtituen dis o.f Quod extendit hic Iaſon in mercatori- bus qui merces ſuas carius uendunt, quia pe cunia præſens non exhibeatur?. Qui enim hoc faciunt, in uſurariæ notæ crimen inci- dunti f Quod intelligendum, ſaluis tribus ca ſibus. Primus, cùm quamuis collata in diem ſolutione, non tamen ultra iuſtum rei preciũ recipiunt“: nihil enim refert, quòd propter habendæ præſentis pecuniæ deſiderium mi- nori precio uendituri fuiſſent. Secundus ſu- praſcripto proximus, cùm ſolùm tanticarius in diem uenditur, quanti intereſt mercato- tur, olim 8. Cùm enim perſona certo nomine deſignata ſit, facilè hæc ſumitur interpreta- tio. Alioquin ſi lex iuberet, ut perduellionũ, 2, 1rua Vne filij, uel uxores urbe exigerent᷑: generali hac enunciatione fieret mitior interpretatio“,& de ijs tantùm intelligeretur, qui uiuentium fi lij, uel uxores eſſent'“: quod Baldus, Jaſon, Decius cenſuerunt. ſorb. e uris eſſet.) † Solebant ueteres Iure- 15 5o conſulti, quibus publicè ius reſpondendie- rat, à prætoribus adiri, ut quid iuris ſtatuen- dum eſſet, conſulerent': quam rem ſuprà ex- plicauii. t Igitur ſi fiduciarius conſultor ad- ſumptus fuerit, ut reſpondeat quid iuris in quæſtione ſit, hic apparet ſuper omnib. quæ uel proceſſum, uel acceſſoria cauſę reſpiciũt, nedum ſuper principali definitione reſpon- dere deberen: alioquin conſilium nullius ua- loris eſt:id eſt, nullæ ci ſportulæ ſunt dandæ, 6o qui ex parte ſua perfectè non adimpleuit. TSi tamen iudex conſilium acceptauit,& ſe- cundum illud indicauit, uel ſi ipſe quod ita ex lege municipij ſibipermitteretur, pronu- ciauit, quod actum eſt, ſecundum ſententia- rum tix..ſt — dgnorlent) 1 lſiuſts minülacit utdebite Ae elceti ici fidtagtititnnſuficiat, dom. mlepollie Sedhig ditum eſt ras enlquipupilliakza, auit igupgilbten Bald. nteeiusmandatur jCdeß 16 k.rchhoh udlich acutißm maſ. maän de enen dihalbidſ lor f 7 3 Waed . N Dn D d. 18 1e 19 AA— .A a arg Iſi fundi üo cödlione. 5 Stichum. de 2. L. I 1 4 1 leg.j. D. dcd Bar.l.termina e to. C. de fruct. e E lt. expen. etiam.§. cx n cauſa. de min. let. . 1 an ubi Bart. a lalligenter. dat l mand. dn paequidtamẽ. in Doter.93 prin. de arbit. den 1 Burt. l prox. a ſupra. cuelye cn im ohſeruari. C. Imn e de iura cal. 6. na aaa breulloquio. Mle Lcum qui. 9.j deſolut. 20 8 naa j hac lege. — ar eerj ſicut. uni fagitiuus. de olut. niel cum quis. ct reni.j. ät 21 aatead. l. uerſ. muas ueroͤ. —nn A 22 tor. aiſbẽſatorẽ. Tj. cu uero. er ſol.1.ſi quis uo. eod. tit. dlutu. 5. pe. 1 30 big. act. l ſi inſütor. ject lulianus, de I lis qui rem. 790 rum naturam ualebit, ut hic Decius rectè de- clarauit“: fnec enim omiſsio acceſſoriorum rincipalẽ ſententiã uitiat b. fEt ſententia po teſt ſuper aliquo capitulo ſeparatim ferri, meritò& cõſilium reddi: qua tamen in re ad ipſius cõmiſsionis ſormã reſpiciendũ placebat, debitores in tit. ſi cert. pet. cõment. d.. eſſetd, Quid enim 1 22. ſi en illi ma Vesen„Aunlel K ent datum eſt, ut ſuper Ia d. Sratos eile, omibus cõiunctim i mo d ipſi quoque reſpõdeat? Quid è dominum deceſsiſſe contrario, ſipræan ignoraſſent?. Barũ guſtè ſit demanda- tum, ut ſuper tali articulo reſpondeat f Quid ſi dictum fuerit, ut conſulat quæ iudicis par- tes definiendo ſinteIn primis enim mandati forma ſeruabitur: quod& Iaſon hic& Cur- tius etiam captioſo exemplo oſtendunts. a ¶ Liberatos eſſe.) Propter ignorantiam tam debitoris, q́; Stichi exigentis, nõ eſt du- biũ, ipſo iure liberationẽ induci. Sed dubiũ eſt quid ſi Stichus ſciebat mortuũ dominũ Et idem uidet᷑: quia lex noſtra nõ diſtinguit, & quia reſpectu partis Stichi nulla eſt diffi- cultas, cùm ea ſit uero creditori ſoluta. Reſpe ctu uerò partis cohæredũ, ſi Stichus credens ſe ſeruũ, habuerit animũ interuertẽdi, nihilo minus ipſo iure liberat᷑ ſoluens, quia hæredi- tati iacenti acquiſiuiti: q́ͥd Fulg. Alexanderq; tradiderũt. Sicut enim ſeruus fugitiuus, qui mutuã pecuniã dedit, debitorẽ bona fide ſol- uentem, quis ipſe malę fidei ſit, ipſo iure libe rat, quia dño acquirit“: ita& hoc caſu de eo dicendũ, qui hæreditati acquirit: tametſi De- cius leuiter diſſentiat. Quòd ſi Stichus ſciret ſe liberũ, tũc quia hæreditati nõ acquirit, nõ niſi iure exceptionis ſoluentes liberaret. b Tlgnoraſſent.) IIgnorantia igiturmor tis domini facit, ut debitores ſoluẽtes liberen 40 tur:licet id non ſufficiat, ut Stichus pecunias alienare poſſita Sed his uidet᷑ obſtare, quòd in inſtitore traditum eſt, etiam poſt mortem domini, qui pupillis hęredibus relictis deceſ- ſit, durare eius mandatum, nõ ſolùm ut debi- tores ei ſcienter ſoluentes liberentur, ſed ut contractus ab eo facti teneant“. Reſpondet Bart. quem pleriq; probant, in lege noſtra re uocari mandatum non ſola morte, ſed muta- tione ſtatus, quia Stichus liber eſſe iuſſus fue ratꝰ: aliter enim durior fieret hæredũ, quàm principalis ipſius conditio. Nam ipſis hære- dibus Stichus quęrere directas actiones non potuiſſet, quia per liberam perſonam, alteri nunq́; quærimus: cùm ſi ſeruus remanſiſſet, ſecus eſſet d:eis enim directas, ſicut& teſtato ri ipſi acquiſiuiſſet:. tSumma igitur ratione nititur hæc ſententia, ſed legi noſtræ nõ con uenit: hic enim apparet, de zu reuocatione intelligi, quæ morte mandantis cõtingit, nõ de ea, quæ ex ſtatus mutatione inducit᷑: alio- quin non tam oporteret debitores, qui ſolue rent, ignoraſſe, dominũ deceſsiſſe, quod hic dicitur, quàm libertatẽ Sticho relictã fuiſſe: 20 30 50 60 781 ut meritò Fulg.tanquam diuinatoriam hanc ſolutionem aſpernetur. Veteres, quorũ ſen tentiam Accurſ.refert, ibi ualere contractus, cum inſtitore crediderũt: quoniã ab hæredi- bus eius perſona tacitè approbata uideba- tur: quod& Salice tus cenſuit,& no- uiſsimè Decius:cũ enim tutores per- mitterent eum ne- gocium cõſuetum tractare, tacitè ap- probaſſe uidẽtur“: alioquin à tutori- bus remouendus fuit*:qui cùm remotus nõ fuerit, licitè potuit munus, cui prępoſitus fue rat, interim proſequi,& probabilis certè mi hi uidet᷑ hæc ſententia, ſi ſubſequentiiunga- tur. Alij ergo differentiam inter inſtitorem & Calendarij præpoſitum conſtituũt: quòd inſtitor uniuerſitati alicuius negocij præfe- ctus ſit?: qui Calendarium curat, ſoluùm mu- tuatitias uſuras exercet. Ille propter promi- ſcui uſus utilitatẽ, etiam poſt mortem durat:, hic non durat, ut Fulg.& Paul. Caſt. cenſue- re. Adde, quòd hic nihil imputari cohæredi- bus poteſt, qui cùm abſentes eſſent, non po- tuerũt impedire quò minus interim Stichus Calendarij curam exerceretb. At cùm inſti- tor in præſentia eſt, iuſta uidetur eius credu- litas, qui cum eo cõtrahit, quem uidet palàm mercem exercere. Niſi enim confirmatus eſ⸗ ſet, ueriſimile eſt, uel ipſos pupilli, cui delata ſit hæreditas, amicos aut neceſſarios impedi- turos fore, ne interim exerceret, ut ſalua eſ- ſent eius quandocunq; iura: Et hæc quidem ratio colore non caret: uerm Iureconſultus promiſcui uſus fauorem perpendiſſe ſolum uidetur, ut quia promiſcuè omnes cum iſtis inſtitoribus contrahebant, tanq́; adhuc man- datum duraret. Vnde ſicut inſtitores proſe- quendo ſciente hærede, quæſtus promerca- lis exercitium hæredi acquirunt, ita uice mu tua, hæres erga cõtrahentes obligari debuit: id enim promiſcuũ quoq; uſum reſpicit, ut ſi cut tu mihi lucrũ præſtas, ita ego tibi mutua uice obliger. Quæ ratio in exercente fœne- brem pecuniã ceſſat. Nunq́; enim dominus ipſe obligatur, ſed eum qui accipit, ſibi ad re- ſtituendum obligat. Adde quòd& fœnebris pecunia in quæſtu nõ eſt“: unde nec eam ex- ercens propriè inſtitor eſt. Quod non ſolum de eo intelligendã eſt, qui accipiendis pecu- nijs præpoſitus eſt(quod omnes fatentur) ſed& in eo, qui dandis præeſtf. Quòd ſi acci piendis& dandis pecunijs præpoſitus ſit, a- liud eſſets: tunc enim ſatis uideretur, ad ſo- lum quæſtum actum huncpertinere. c Non competere.) Cuùm enim pro par te ſua id negociũ potuerit explicari˖ipſeq; in totum explicauerit, nec id hæreditario nomi ne fecerit, nõ debet familiæ erciſcundæ iudi- cio harum ſummarum nomine conuenirik. Excipiuntur tamen tres caſus. Primus, cùm Qaq autem ſummarũ no mine, quę ad Stichũ perueniſſent, fami- liæ erciſcundæ qui- dem actionem non competere cohære- 24 t arg. d.l.ſi quis ſeruo.&l. qd ſeruus. de ſol. u l. in eum.§. j. de inſtit. xl ſed& ſi pu- pillus. in prin. cod.tit. 25 arg. l. j. 9. magi ſtrum. ij. de ex ercit. iij. ſolut. Xl. inctitor. I. ſi cum uillico.de inſtt. a Bar l. ij.§. pen. de donat. b l. planè. de ex- cuſ. tut. c. fin. qui malri. ac- cuſ. c yg.l. hæc alt. §. j. quibuus ex cauſ. in poſſ. d§. cæterii. uer. at in tributo⸗- ria. Inſt. quod cum eo. e a.l. in eꝛ.§. j. f d.§. cæterum. gI. 5.§. j. eo. tit. h In nouella. de argen. cõtact. §. penul. i l. hæredes.§. ſi untts. fim. erc. 26 k l.& puto.§. ſec ſi dolo. l.ꝗ erat. in fi. fam. erciſc. a l. Meuius. 9.j. fumil. erciſ. 28 b l. poſſeßeio. in fi. de acꝗ. poſ. I. ij. C. ꝓ quas perſonas. c j. uerſ. quod ſi ſipulatus. 29 d l. de precio.de public. e l. non omnis. 5 eod. f Inſtit. de ſũp. ſer. in prin. g 5. in uerb. libe ratos. 30 h I. ſi pupilli.§. quæritur. de neg. geſt. 31 i l. ſi ſine.. ſip⸗ curatori. rem ratam hab. k l. ſi diſpenſato rem de ſolut. 2 l arg. l. ei acti. de neg. geſt. 33 79² ab eo peteret, ut rationes redderet: cùm enim hæc rationũ reddẽdarũ obligatio hæreditaria ſit, poterit in actus ſui rationib. tanq́; in quo- dam uniuerſo, hęc quoq;particularis ſumma cõprændi. Et ego ita VIpiani reſſ põſum inter retor* Secundus„. dibus, ſed negocio- eſt caſus, in ijs quæ 2 ante mortẽ teſtato-⸗ rum geſtorum da/ ris recepit: poſſunt ri debere. Quas uerè enim hac actiõe pe ti, quoniã rectè hæ reditaria ſunt: qᷣd Accurſ.ſenſit.t Tertius eſt in ijs, quæ poſt mortẽ teſtatoris quęſita ſunt. Si enim ab eo diuiſionis cauſa petantur, ad- huc familiæ erciſcundæ iudicio ex Bartoli ſententia locus erit: facilius enim dominium hæreditati iacẽti acquiri, quam ius perſonale poteſtb. At infrà apparet, ii Stichus ſibi quic- quam dari ſtipulatus fuiſſet, obligationem il lam perſonalem hæreditati quęſitum iric. Vn de ð fortius in caſu noſtro exactæ pecuniæ dominium quæri debuit: ergo& familiæ er- ciſcundæ actio competereS ed hanc ſenten tiam Jaſon non probat:expugnatur enim le- gis noſtræ uerbis, quæ Bart. uiolat, dum con ſumptam pecuniam cõminiſcitur:ideoq́; di- uiſionem eius tali iudicio peti hic non poſſe. Adde quòd Africanũ imperitiæ arguit, qui non hoc caſu diſtinxerit, ſicut infrà in ſtipula tione fecerat, an cohæredes ſcirent mutatio- nem ſtatus,& tunc negociorũ geſtorum age retur:an neſcirent,& tunc familiæ erciſcun- dæ. Quod cùm à Iureconſulto factum n%ſit, nec nosdiſtinguemus. Nec me mouet cõtra ria ratio:facilius enim quærit᷑ dominiũ, q́; ob ligatio, ſi hoc actum ſit. Sed in caſu noſtro nullus eſt color, ut actũ hoc uideri poſſit: reci piendo enim pecuniã, nõ potuit Stichus de- bitorem liberare, niſi ex cauſa mandati rece- piſſet. Iure igitur hæreditati nõ acquirit, cùm hoc nõ egerit, imò crediderit ex mandato re- cipere, quod extinctũ eſt. At ſtipulando ſibi dari, potuit etiã citra mandati cauſam domi- no quærere!: ut meritò, tanq́; hæreditatis no mine ſtipulatus ſit, ei acquirat. Priore uerò caſu nõ acquirat, niſi cùm ſciens mortuũ do- minũ,& ſe ſeruũ credens, exegit: quod ſupra cenſuis. Verior eſt ergo noſtra ſententia. a ¶ Negociorũ geſtorum.) Tanquam ra- tihabitione id negociũ ad hęredes pertineatꝭ. Cum enim nomine defuncti Stichus exege- rit, licet deficiente mandato, poſſunt hęredes ratum id habere, quod autoris ſui nomine ge ſtum eſti.& ita cõmuniter traditum eſt. tAd dit Alex. hoc caſu mandati quoq; actionẽ ad uerſus ſeruum competiſſe: quoniam alibi pe cuniam exactam negociorum geſtorum, uel mandati actione deberi, Paulus ſcribit k. Exa ctio enim huius pecuniæ à cauſa mandati pe pecunias ipſe credi- pendit: ergo cùm mandato connexa ſit, man. dati actionem pârere debuitl.tSed hanc ſen- tentiam ego temerè nõ ſequar, qui uideam le gi noſtræ aduerſari,& qui ſciã aliter ueteres omnes ſenſiſſe: thanc mandati actionem tũc D. And. Alciati 10 20 30 4⁰ 50 60 793 ſolum concedentes, cùm libero homini man datum iniunctũ fuit, nõ cùm ſeruo:quod& Bart. ait. Cùm enim dominus uiuens, aduer- ſus ſeruũ ſuum ea actione experiri nõ poſſet nec hæredes quidem huius exactionis nomi nepoſſunt, Et in re diſſet, eas nonexma ſponſo Pauliv, di. iori parte, quam ex ctio, quaſi, nota im qua ipſe hæres eſſet, ꝓprietatis eſt, quæ alienatas eſſeb. Nam ſimilitudinẽ quan- dam, unde debitũ naturale oritur, inducit. Quia enim diſpenſa tor ille ſeruus erat, ciuiliter nõ potuit obliga- ri, ſed naturaliter tantũ, cùm tali caſu homo li hunc concedi:. Accedit his, quod ſi dicamus ex ratihabitione negociorũ geſtorũ agi poſ- ſe, conſequens erit, ut eadem ratione, credita à Sticho pecunia ratũ habere hæredes eum contractũ poſsint,& actione mutui experiri: uod tamen ſequens uerſiculus Iureconſ.(ſi rectè intelligat᷑) non uideret̃ admittere, dum pecuniã ut creditam peti nõ poſſe ait. Atqui poſſet, quia petendo uiderent᷑ ratum habere cõtractumꝰ:. Idemqʒ dicendũ, cùm ſtipulatus eſſet adita hæreditate Stichus, pecuniam ſibi reddi, poſſent hęredes ratum habere, quęſen tentia omnẽ hanc legem tenebris inuoluit: fEt ideo eorũ interpretationẽ ſequor, quam ultimo loco Accurſ.recenſuit: ut hanc actio- nem ſubſidiariam credam, quia ſpeciali libe- rationis fauore debitores, qui bona fide ſol- uerũt, liberati ſunt“. qua liberatione cùm am lius àcohæredibus conueniri non poſsint, æquũ fuit Stichum ipſum teneri, tanꝗᷓ nego- cium ad cohæredes geſtu ipſo pertinuerit,& ideo ſubſidiaria tantũ actio detur* Quod er go dicitur, quod defuncti nomine geſtũ eſt ratum ab hæredibus haberi poſſeꝰ, ut nego- ciorũ geſtorũ agatur, tribus caſibus non pro cedit.Primus, cũ nec ipſe defunctus ea actio/ ne experiri potuit, qui eſt caſus noſter. Alter, cùm ijs de rebus agitur, quæ ad hæredes trãſ mitti non poſſunt: tunc enim nullaprorſus eſſet hęredum ratihabitio⸗. Tertius eſt caſus, cùm error in alienationis contractu interue- niſſet, ideoć; dominium translatum nõ eſſet: fruſtra enim hæredes translationem nullam approbarent:quod infrà attingam“W. b FAlienatas eſſe.) fErgo Srichus cùm ſe dñm ignoraret, tamen credendo pecuniam nomine domini, pro ea parte dominiũ tranſ⸗ fert, pro qua eſt hæres: quod uidet aduerſus iuris noſtri non paucas eſſe regulas. Prima, quia hibes ominiin9 ml. inter cauſ pl 3 omine do in pri.lſipn qi 3 6 tenetul cediente. mac Ilo8l — in omnes en.ue, Heeo quinonſat dereg. 4 anDrrd c ln atſciit. Gamaſitbi.) fe mntuopariculariac Il hereim. ull polle dtichieni reg. ur. riroprzellet genen r lae Burig cquintile axgun Bart hic. Sndominfpertine⸗ ucefunt inter hot te dfficllius enim aligenerali reuoca rtducdurat, quod im quiin exercitio m aimuidetur, Alias m 31 ſaus Atmonduratéltem nus defite uens oêſegde domi baul Ciſt ntũ umtim. Qua. ſi panas ttencix dominiũi knfh diquericenſeanticun 3 rekcöt acquirit er u d. l. cim Fuxglade re quid ſe p 8 wehoc ex cont xlmater Cu tnalium per aeee Gn pro reiuend anolunrat eo ten bupilli.u.otransfernirn ꝑ., tur Eti quid ago tdminifngeeg unotranſitn. , j4 negs ühwaraormonte waim morte ceſſet 24 Fhe nnünäpodſt tei. Aſexrebimreu ingeergo trinclüendu 4 3 b G deun raderet, à0 4 ceret nihilom lſuuwull i nnalrũſi 1 A ttdom unmma dlceckomin tam hab. denedi acan . afensziun nerrengt vn aſecherampul ceg, etlam pul 8 5 luetiam 8 aduer dr Alr ſt 1 eene uinat erhie Weſt⸗ din entis nonfa Skeccend Qoite u— N nö omnis. 5. X ißy de iſu. p i I M . eſipcurator. 3 N ij. er. Aö j. de acq. 7 dac, Oe dom. ba— a liif§. ſubtili⸗ u de cond.ob A d Aud cauſ. 22* v le d e Arg.L ſeruum Titij.mand. p ⁵.§. j. de ‿£. nſüt. 2 rMs böcc krn. diſpenſato- emnenden de ſol.& au vericu tasacl. acuiuſcũq;. 5 ll ſeq. de in- ito. qui mihima dti. de dona. wmint de ij laca. 21* r.I Mrc un l.lmanda- nd uer. ſecun⸗ e quæro. C. ₰ 9*. , Acackio. A. „ 3 in. c. ex par ccani. 42 cneoe u. 6. de re- rrS, lpk. 4 4 — 8 — 794 quia actus ultra cõtrahentiũ intentionẽ ope- rari nõ debent. At Stichus hic nõ rem ſuam alienare, ſed domini intẽdebat. Secũda, quia inſtitor, qui nomine domini contraxit, pro- prio nomine nõteneturb. Tertia, quia procu rator qui rem ſuã tanq́ʒ dni we do& ſi tibi“ in hoc de- iniũ nõ trãsfert“: miniũ deri mnumos, ut eos Sticho credas: dein-/ & id, quoniã errãs in dñio, illud non 4 de mortuo me igno transfert. Sed ta- men hic aliud re- ſponſum eſtprocederẽt enim ſupraſcripta, niſi ſeruus hic dñi hæres fuiſſet. Nam cũ age ret ut dominium, quod teſtatoris erat, tranſ- ferret, illudq́; idem dominiũ in ſe eſſet, quia hæres defuncti perſonam repræſentat, nõ ui- detur erraſſe, ſed id quod intendebat adim- pleuiſſe. Et ita omnes ſentiunt, excepto ta- men Decio, qui non ſat firmis rationibus ab alijs deſciuit. a ¶Nam& ſi tibi.) fAdnotant hic pleriq;, àmandato particulari ad generale argumen- tari nos poſſe.Stichi enim mandatum, ut Ca lendario præeſſet, generale fuit: nec dubitan dum eſt, quin tale argumentũ, quod ad tranſ lationẽ dominij pertineat, ualuerit: alioquin nõ paucæ ſunt inter hoſce procuratores dif- ferentiæ: difficilius enim ex multorũ ſentẽtia cenſet᷑ generalis reuocatus. Vnde poſt mor- tem adhuc durat, quod propter promiſcuũ uſum, qui in exercitio merciũ interuenit, in- ductum uidetur. Alias necgeneralis quidem poſt mortẽ durats. Item generalis inſtitorem cõſtituens,&ſe& dominũ obligat: ſpecialis dominũ tantùm“. Qua ratione ſunt, quipe- cuniæ exactæ dominiũ ipſi generali procura tori quæri cenſeant i: cùm in ſpeciali procura 7 tore ſit cõtras: acquirit enim is confeſtim do- mino: qua de re quid ſentiam, alibi teſtatus ſum tSanè hoc ex contextu apparet, ut do- miniũ in alium per procuratorẽ transferat᷑, domini uoluntatẽ eo tempore ſubeſſe debe- re, quo trans fertur". Et ideo, ſi ea tũc nõ ſub- ſit, dominiũ nõ tranſit“. Nihil ergo prodeſt, quòd procurator mortẽ dominiignorauerit: cùm enim morte ceſſet uoluntas, transfer- ri dominiũ nõ poteſtꝰ. Vnde& idem dicen- dum, ſi expreſsim reuocatũ eſſe mandatum proponat᷑.Finge ergo:mãdauit quis procu- ratori, ut fundũ uendat& tradat: uendidit il- le, ſed anteq́; traderet, à domino admonitus eſt, ne id faceret: nihilominus procurator tra didit, an translatũ ſit dominiũ? Et conſtat nõ „ eſſes. Quod de dominio uero intelligendum eſt. Cuùm enim reuocatio re nõ integra facta ſit, tuebitur prætor emptorẽ in poſſeſsione: à qua ſi ceciderit, etiam publicianam cõcedet“: quę hoc caſu etiam aduerſus ipſum dominũ, In tit. ſ cert. pet. coment. 4⁰ contra regularem ſui naturam competetꝰ?, ut 6o crebrius receptum eſtt. b Accipientis non facies.) †Mandatum igitur pecuniæ credendæ, mandantis morte finitur. Quod regulare quoq; in cæteris man 795 datis eſtv, etiam ſi de iuriſdictione delegata a- gaturꝰ.t Vnde receptũ eſt, iudicis dati ſenten tiam poſt delegantis mortem datam, ipſo iu- re nullam eſſe, ſi re integra ille defunctus ſit: quod ſupra Accurſius cenſuit. Idq;, ut pleriq; cenſent, etiam ſi is delegatus huiuſce rans dederis, accipi- mortis ignarus eſ- entis nõ faciesꝰ. Ne-/ que enim ſicut illud ſeti. lldem Acuc ſt ut de dicendũ in eo, qui receptum eiſt, ut de- delegatus, uel ſub- delegatus eſt⸗: fini- tur enim eius mandatũ ſubſtituentis morte:, dum tamẽ iure proprio is ſubſtituerit, ut quia procurator dominus litis effectus ſit b, uel de legatus quis principis ſit c. Secus ſi ſubſtituat quis ex facultate ſubſtituendi ſibi à principa- li cõceſſa: tunc enim ad ſolã principis mortẽ attenderemus d. Illud quoq; conſtat, nihilre- ferre quòd id mandatũ fauorabile reſpectu perſonę ſit, adhuc enim morte finitur: ut cùm quis cauſa remunerationis mandat donarie. Excipiunt᷑ tamen ab hac regula aliqui caſus. Et in primis cõſtat, fauore libertatis paternã permiſsionẽ, quæ mandati inſtar habet, inte- ſtati morte nõ extingui ſ. Quo exẽplo idem fauore piæ cauſæ quidam cenſuerũts: quod certiſsimũ eſt, cùm expreſſe poſt mortẽ col- latum eſt huiuſmodi mandatũ. Idem in man dato, quod ad remiſsionẽ iniuriæ pertinet, a- lij cenſuerunt:: qui enim letaliter uulneratus tale mandatũ dat, ſatis egiſſe uidetur, ut poſt mortẽ quoq; impleri poſsit x. Alij& in man- dato dotis idem ſentiunt:de quibus plurima hic tradidere recẽtiores. Sed nos de duobus tantũ caſibus tractemus, qui ad legis noſtræ argumentum propius accedũt. Primus eſt, quum quis pecuniam mutuauit, mandauitq; ut debitor eam Titio donationis cauſa redde ret:ſi neſciens debitor mortuũ creditorẽ, Ti- tio reddiderit, liberabitur: nec uidebitur fini- tum mandatũ“, quod liberationis fauor ope ratur. Et quia debitor factus erat pecuniæ do minus, quod dominiã per ſolutionem Titio factam tranſtulit. Secus ſi in mandatariũ nõ ſit translatum dominiũ“: quo caſu lex noſtra procedittAddit Bartolus, ſi pecunia nõ ſim- pliciter ſub ſigillo, ſed numerata procurato- ri tradita ſit, uideri in eum translatũ eſſe do- minium: quam ſententiam& ego ſequor, quoties actum apparet, ut aliqua utilitas in- terim penesprocuratorem remaneat:ut quia ipſe ea uti poſsit,& ad aliquod tempus poſsi dere°. Alioquin ſi ſtatim reſtituere debeat, ueriſimilius eſt numerationem potius à do- mino factam, ut ſciret quantũ ille acciperet, quaàm ut in eum dominiũ transferret. Et hoc eſt quod Accurſius ait, ut ſpeciem, non ut quantitatem traditam:leges enim ſimpliciter oſtendunt, hoc caſu dominium nõ tranſire r: & rurſus procuratorem, ſi non perferat, fur- ti teneri a. Nec cauillandum eſt, numeratam ibi non fuiſſe pecuniam. Accedit his& ueriſi militudo rei geſtę. Quorſum enim debuit do Qdq 2 u d. l. mandatil. C.mand.clem. fi. de procur. x l.& quia. de iuriſd. om. iu. c. fi. 9. officiu. de offic. deleg. 44 in6. ⁊c.licet undiq;. de offic. deleg. a Old. cõſil. 13 0 b l. quod quis. C. de procur. c l. à iudice.C. de iudi. d Card. clem. f. q. 15. de procu rat. Deci. 5. 9. prox. e l. ſi quidem. C. de act. ubi Bal. 45 f. ſi pater. de manu. uind. g c. exiui. de uer bo. ſig. uerb. in eo uero caſu. in 6. h Il. ſiuero.§. fi. l. ſeq. mand. i Bal. in Spe. tit. de homi.in fi. k d.§.fin. 1 I. ſi ego.§. ſi res.de iur.dot. 46 ml. hoc iure. g. ſi quis dederit. de donat. n l.ij.§. pen. de donat. 47 48 0 arg.l. in nauc. 9. idem iuris. locati. p d.§. pen.&xl. Caßius. de ſol. ql.ſi quis uxori. §. Iulian us. de furt.l ſt is qui. C. de furt. a l fin. in fi. C. de bon. quæ lib. b l. nunquã nu- da. de acq. rer. dom. c l. qui abſenti. de acq. poſſ. d l. qui autem. in fi. de conſt. pe cun. ubi Bart. e Bar. l. ſi procu ratori.de cõd. ob cau. col.pe. f l. quimihi do- natu. de dona. g l. ſi ego. de ne- g0. geſt. hl. fundi. de ac- quir. poſſ. i I. j. 6. ſi gs rem med. deexcep. rei uend.d.l. ſi quis pro 49 hibuerit. k l. ſi pater. de manu. uin. l. iu diciũ ſoluitur. de indi. I d. l. fundi. 50 ml. fiſtulas.§. j. de cõtra. emp. Bart. l... fuit quæſitum. ad Treb.dixi ʒ in l. ſingularia. n c. ſuper gratia. de offic. deleg. in 6. 0 d. l.& quia. de iuriſd. om. iu. plſi per epiſto- lam. deacq. hæ red. d. clem. fi. de procur. 51 ꝗl. ſi fundus. de procur. r Bar. d.l. ij. 52 §. pen. 5 I. j. de act. em⸗ pti. not. 5.l. cer ti condictio.in prin. t l. quoties. in prin. de noxa. Alex. I. ſi fini- ta.§. Iulianus. col. 10. de dam no infe. 53 u d. l.fundi. x d. l. ſi defun- ctus. cum ſim. * d. l. fundi. Xl. tutori. C. de neg. geſt. 54 l. ſi pupilli. 5. ſed ſi ego. ubi Ban deneg.ge. a I. ſi ex ſti⸗ 55 pulatide. de ac qui. poſj.l. nec 796 minus procuratori ſuo momentaneũ domi- nium concedere?? quæ cauſa ſuberat, ut is do minus cõſtitueretur bę An quod nuncius eſ- ſet Atqui hoc caſu dominiũ penes dominũ eſt, donec nuncius abſenti tradiderite: ſolet enim nudum mini ſteriũ is præſtare“: ut meritò Fulgoſ. Pont. Deci. alijs du bitantibus, ipſi ita cenſuerint:quos& cæteri eo caſu pro- bant, quo ſimplici- ter mandatũ procu ratori eſt, ut pecu- niam deferate: uel cùm pecuniam do- minus nõ procuratori ſuo, ſed eius, cui domi natum uult, traditt. Nec enim tunc agitur, ut dominiũ alterius quàm eius cui donatur, ſits. Alter caſus eſt, cùm id mandatur, quod ne- ceſſarid dominus facere debuit: tale enim mandatũ morte non reuocat᷑“, licet expreſſe, re tamen integra, reuocari poſſit: ubi enim in tegra nõ eſſet, ſecus eſt dicendã i. Nec enim nouũ eſt, aliqua expreſſe reuocari poſſe, quę tamen morte finita nõ cenſeanturt. I Hincq; tradit Pomponius, ſi amico uenditor fundi mandauerit, ut eius uacuam poſſeſsionẽ em- ptori tradat: q́;uis eo mortuo, nõ finiri man- datum, ſed dummodo hęredes nõ prohibeãt, tradi poſſel. Quod ego inductũ cenſeo, quia de ſola poſſeſsione transferenda agitur, quæ ex quadam nudi facti executione conſiſtitn. Translatio enim dominij, licet inſtrumento traditionis proueniat, tamen ex præcedentis contractus origine cenſetur fieri. Quæ inter pretatio,& in executoribus gratiarũ apoſto- licarũ accipit᷑, qᷓ;uis nõ ita nudi facti ſint: idq; bitores ſoluentes ei liberent᷑: ita hoc quo que receptum eſt, ut credendo numos a/- lienet. Quare ſi nul⸗ la ſtipulatio interue niſſet: neq; ut credi/ tam pecuniã pro par D. And. Alciati 10 20 30 ſpeciali quadam ratione, Mirum igitur nõ 40 eſt, ſi mandatũ iuriſdictionis, q;uis munus iu dicandi neceſſariũ ſit, morte tamẽ finiat:hoc enim nudi facti nõ eſt.Idem in mandato à tu tore facto: nam& ipſum morte extinguit᷑ v. Idem in mandato procuratori ad litigandũ fa cto, quod VIpian. tradit“: litigamus enim in- uiti quoq;. Nam diſtinctio? Bart.an neceſsi- tas ſit præciſa, in Pomponij reſponſo ariolat. Quid enim ſi uenditor dominus ibi nõ fuiſ- ſet? nõ enim cogebat᷑ præciſe tradereꝰ. Quid in Vlpiani reſpõſo, ſi reus præſens congruo loco& tempore in ius uocatus eſt? nõne liti- gare, litemq́; cõteſtari præciſe cogitur? t Vn de cenſeo concludendũ, mandatũ facti exe- cutiuum,&præcedentis cõtractus neceſsita- te iniunctũ, morte nõ reuocari“, Secus ſi iu- ris miſturam habeat*. Ethæc quidem utcũq; dici, defendendo cõmunem inPomponij re- ſpõſo intellectũ, poſſuntv. t Verùm ego eum nõ in procuratore loqui, ſed in amico magis crediderim: quo nomine negociorũ geſtor ſolet appellari⸗. Scire enim debemus eum, cui res eſt uendita, ſi abſq; uoluntate uendito ris poſſeſsionẽ accipiat, prædonẽ eſſe*, Si ue 50 60 997 rò abſqʒ uitio accipiat, ſecus eſſeb. Poneigſt: Aliquis procurator, cuius mandatũ morte fi nitũ erat:uel, quod magis quadrat literæ, ne- gociorũ geſtor ipſius uenditoristradiditrem emptori, an cenſebitur ille abſq; uitio habe- re: Et ſatis excuſari te cohęredis peti poſ uigi uideret: quia ſe, neq; pignora tene ecithic amicus,&d eß plg ditor f d.Quödii ſtipulats uenditor facere de ri“. Quòd ſiſtipulats huite,. Vnde ment. quoque eſſet 21 efert to cenſet Iurecõſul quemadmodũ ſtipu tus ualere traditio- latus eſſet. Dã ſi no- Panechüi tamẽ uo minatim, forte Titio untas nlicquaclomi däofuomortuoiam, niargui poſsiteſdd „ duobuscaſibus eſt. Primus, cùm domi nus uiuit,& eius amicus tradit, non eſt ueriſi mile abſq; eius uolũtate traditũ eſſed. Idem ſi mortuus ſit, ſed geſtor ignoret. Bona enim eius fides facit, ut emptor abſq; uitio rem ha- bere dicatur: nec prædo ſitf. Secundus, ſihæ redes ſcientes rem tradi non prohibeants. Quãuis enim mors dñi manifeſta ſit, tamẽ pa tientia hęredum ſufficit, ut poſſeſſio rectè tra dita eſſe uideatur: quia lex uoluntatẽ ſolam requiriti: quæ ex patientia ſatis colligitur, ſal tem quod ad uitij excuſationẽ attinet. Quod 56 funn 5 l ex ens eo i fhad⸗ eſeru I bli 5 f. deex Iü e actione e l ſoluends 40l 3 hahe neg geſtu.1fll arf 1 procumatnd 4 lit pen. mandl. gbuncen uit d cg. ſciend ſibwreles 1 deuſig.l ha rütelinctino per uim. xanuncũ 49 J S tretad Leeer 0. luncka g1e7 Titio daalliluecan de cond.ꝗ mullpecunlo monſt. Feltminll. lnenopreszjicripaderſus me deregun. iernegathanci 1 ce meliepetipoſſe lt* uwacim dichus p uent grelätradendo err- 58 üpotuid cüm& i alſtesſtt vluſtaheredes ra latione. iwenulafuit Eth ſi geſtor ſciat defunctũ dominũ, tunc nullus k Lij.fnſ mwreenim exigẽte eſt color, unde mortuus conſentire fingi poſ War. ſit: tali ergo caſu non ualeret traditio. Idq; e- tiam, ſi adhuc hæreditas adita nõ eſſet. Sicut nec ualeret poſt aditam hæreditatẽ, hæredib. reclamantibusl. Hincq; apparet Bal. ſenten tiam“, qui, ſi poſſeſsio uacet, ab emptore ap- m prændi poſſe aitu, non procedere: cùm exea cauſa uacet, quia hiæreditas nõ ſit adhuc adi- tao: idq́; propter ſpem futuræ aditionis. Solũ rit igitur illi locus, cùm ideo uacat, ut empto ripoſſeſſor gratificetur?. Sed nunquid ea tra ditione ab amico facta, trãsferatur dominiũ: Etiura ſatis oſtendũt, exceptionẽ potius cõ- petere“, uel etiam publicati edicti auxilium. fVnde colligitur, facilius transferri poſſeſſio 5 nem, quàm uerum dominium poſſes. a ¶ Pignora teneri.) Hinc apparet, nec na turaliter quidem eum qui accepit teneri, qua tenus creditæ pecuniæ dominiũ translatũ nõ eſt, alioquin obligationi naturali accedere potuiſſent pignorat. Nec enim tradendo pe- cuniam hocinter partes actum eſt, ut aliqua obligatio, excepto mutui nexu, naſceret᷑. Vn de tanq́; conſenſus deſit, naturalis nulla ſub- eſtu: quod Bal.& Jaſ.tradiderunt. Putarim ta men petentibus pignora debitoribus Stichũ eis de facto reſtituere non debere, niſi& ipſi pecunias acceptas reddãt*: idq; tacito quodã recõuentionis iurer:non enim eorum fidem ne cum aliena iactura fiat locupletior, ab eo condicent lbertionis Goblig: a quodè’ſupra dec I ſa inm ctlerim ticho jpſi Sſuuamnamnaeriz exoc cõt donimahtrſum acquirii& .fin.5.9,„9 diig an Sinkhlcgapudſehab talln. thereiedſimplici ndd lffßela utäliotes quiconſt ol cihad Ralſipolſe quiare decf a wliam Slchoi Pallſliesnlerndumeſlel, ue 7d.j init. ka dap inungekorum ac anäcollata eſt null smandans dinpeius quod nõ e dle. xl ſicuna Rrinô oteſtei in frceſcl gl elt 5 eim non ſorm uüleni 2. 2 7 mas in urüünrns cod. igur Wateri daega 1 le elre, an 8 61 — ſime& Ti- 4 um. 5. eod. Ml 4.lſiab- oe fatus. j. opp. P d 62² 798 condicent cohęredes:idq́; Bar. probat:tSed ego nõ uideo, quomodo cõciliari Sticho mu tuum poſsit, qui nomine ſuo nõ mutuauit: et cùm crederet ſe ſeruũ, nec ex ſecundaria qui dem, ut uocant, actione egit, ut domino ratũ nõ habente, ſibi a- ctio quęreretur:qᷓ d in libero diuerſum eſt, qui ex propria erſona, quærere dari ſtipulatus eſſet: proculdubio inutili ter“ eſſe ſtipulatum. X„..„. 8„62 poteſtb-f Amplius Qudd ſi ſibi dari ſti⸗ Dämdd idem Bart.cenſuit, pulatus eſſet: dicen-/ i h ſune. ſip- poſſe cohæredes id dum hæreditatib eu curatori. rem mutuũ defunctino acquiſiuiſſe. Sicut e- 1eddg. ratam hab. mine contractũ ap... l 4 ru e im nob9 — Arg d'Lſidb probare“, ratihabi- ct ſmetipſis datt unchefemts. klonech iplis conci⸗ x te nOltia Her cOs ——— liarid, Idq́; ſiue con qui liberi uel alieni —„ dtor. 1. e ac—.—. ae dom. ſumpta ſit pecunia, „ — ſ ei ſerui. nn lobſeruare. in oln. Scomau a. de offi. pro⸗ mnn 8 onſ. a ſiprocu- 2 r.n utori. en neq; enim. jmibi& Ti ho. de ucr. ob. 1 nec ulaam.§. tũ dompä de peti. hær. lſie G ri hn. ee 4 K‿ 63 meamin gl. 5 eod. miſſeruus cõ- acc enananis.§. iſer cedee: ℳ capto. de . ſeruo. ſerum mi ſiarbiter. i de proba. Aij. de uſu ndommnsbe mea re. 65 ſamma. in acc ere iu. 6G e zuc ſent. aappell. r ec. nobiz. ndt ulje ſen. excõ. ri 5.j. de cad. ſiue id minus. Quæ ſentẽtia, ut Fulg.& Caſt. tradiderũt, aduerſus mentẽ lureconſ. eſt, qui ſimpliciter negat hanc pecuniã ut creditam à cohæredibus peti poſſe. Cuius rei ratio uide tur, quia cùm Stichus pecuniã pro portione cohęredũ tradendo errauerit, dominiũ tranſ ferre nõ potuit, cùm& illud non haberet*,& ideo fruſtra hæredes ratam haberent traditio nẽ: quæ nulla fuitl. Et hoc in credente: in pro curatore enim exigẽte ſecus eſts. quia par nõ eſt liberationis& obligationis cauſa, ut hic di citur, quod& ſuprà declarauiv. t Quare ego crediderim, Sticho ipſi cùm ſuo nomine nõ contraxerit, ex hoc cõtractu nihil ſupra por- tionẽ ſuam acquirii:& cùm bona fide credi- derit, nihilq; apud ſe habeat, nihileum præſta re debere*:ſed ſimpliciter cohæredes aduer- ſus debitores qui conſumpſerunt condicere ſine cauſa poſſe, quia res ſua ad eos peruenit. Si uerò illi iam Sticho ipſi reſtituiſſent, ab eo condicendum eſſel: quæ condictio cum ne- gociorum geſtorum actione concurritm. a Inutiliter.) Stipulatio ergo in mortui perſonã collata, eſt nullan: nam ut infrà pro- babitur, eius quod nõ eſt, nullæ ſunt qualita- tes o. Si enim in rerum natura dñs nõ eſt, ac- quiri ei nihil poteſty:ſquia accidentia abſqʒ ſubſtantia, ſeu(ut iſti uocant)ſubiecto eſſe nõ poſſunt a. Hinc eſt quòd mortuus condem- nari nõ poteſt:. Vnde& dignitate aliqua, pu ta doctorali, inſigniri non poteſt? Sic& mor tuo legari nõ poteſt: imò tale legatũ pro non ſcripto eſtt. Qua ratione& priuilegiũ alicui tanq́ʒ uiuenti conceſſum, mortuo nòô compe- titt: ut appareat nihilreferre, quòd actus fauo rabilis ſit. Si ergo ſententia abſolutoria in fa- uorẽ mortui lata ſit, adhuc nõ ualebitꝰ: quod Caſt. Alex. Iaſ. hic tradiderũt. Fauore tamen 5.§. libertatis actus in perſona mortui cõceptus, m quſi in reod'tit. 9 67 quadantenus ſuſtineturY. Et decretũ de mor perſonam hæredis transfertur,& ualet ²2. Sed hæc longius à materia noſtra recedunt. Illud pPropius urget, t quod alibi non ſemeltraditũ eſt, nihil referre, an ſeruus nominatim domi In tit. ſ1 cert. pet. cõment. 20 30 40⁰ tuo tanꝗᷓ de abſente factum, eodem modo in 6ο 799 no ſuo ſtipuletur, an ſibi, an imperſonaliter: & tamen hic manifeſta conſtituitur differen tia. Sed reſpõdeo, cùm dominus uiuit, nullã eſſe differentiã: ſed eo mortuo, eſſe: nõ enim poteſt quis mortuo ſtipulari. Vnde ſi ſeruus ſimpliciter ſibi ſti- ſerui bona fidenobis pulatus eſt, fit inter ſeruiũt, acquirit᷑: ita pretatio, ut actus hæreditati quoq; ex fuſtimeatur operin re hæreditaria acqui lach habefur ae di E qui hæreditati iacẽti ſti ri. Poſt aditam uerò pulatus eſſet. à cohæredibus hære b Hareditati.) ditatem, non æquè acẽti: ſic enim pro idem dici: utique ſi prie hęreditas intel ſcierint eum ſibi co ligitur'⸗qquod pluri bus quæſtionibus Iaſon hic præter ar gumentũ proſequi tur. Dixerit aliquis: t Quomodo hic iacuit hę reditas, cùm ſeruus neceſſarius hæres inſtitu tus eſſetꝰ Sed Doct. reſpondent, extraneos quoqʒ illi cohæredes additos fuiſſe, quo caſu extraneorũ reſpectu hæreditas iacere dici po teſt: reſpectu autem ſuæ portionis non iacet, ut omnes tradiderũt, quia datione cohæredis non tollitur inſtituti ſerui neceſsitase. Videt᷑ em̃ teſtator ita uoluiſſe, quia id ſibi fauorabi- lius eſt, niſi expreſſe aliud appareat. In ſuis uerò, datione cohæredis uel ſubſtituti, tollit ea neceſsitas 8: quia fauorabilior fit pro eis in terpretatio. Videturqʒ teſtator uoluntatẽ ſuã ſecundum prætoris beneficium accõmoda- re, qui eis abſtinendi ius conceſsit. ſ Sed rur ſus dubitatur, quomodo acquirit hic ſeruus hæreditati iacenti, cùm ab ea nõ poſsideature Nec enim hæreditas animũ poſsidendi ha- beti: ipſep nõ ſeruus, ſed liber ex teſtamento ſit. Verùm huic argumento exmente Africa ni ipſius reſpõdetur, quòd cùm hæreditas ſit ius, quod loco defuncti ſucceſsit:ſicut defun ctus ſeruum poſsidebat, ita hæreditas nõ qui dem uerẽè, ſed iuris interpretatione, loco bo- næ fidei poſſeſſoris eſt:& ideo ex facto non ſolum ſerui acquirit, ſed etiã liberi hominis, qui bona fide ſeruiat. c ¶Si ſcierint.) Quid ergo erit hoc caſue tFinge mutuaſſe Stichum pecuniam, ſtipula tumq; eam ſibi dari:quo remedio conſuletur conæredibus, qui Stichum ſciebant ſeruum ſuum non eſſe: Et reſpectu ſuæ partis nõ eſt dubiã, quin Stichus rectè agatn: licet Accur ſius ſenſerit, utilem ex ſtipulatu tantùm ei da ri:quia in animo non agebat, ut ſibi acquire- retꝰ. Sed ego etiam directam cõpetere credi- derim, tcùm ignoranti exre ſua directò quæ ri poſsitꝰ. t V erũ difficultas in alijs portioni- bus eſt,& ſi pecunia extet, nõ eſt dubiũ uen- dicari eam à cohæredibus poſſev. Si uerò con ſumpta ſit, tunc magna eſt inter Doct. alter- catio.Bart.poſſe hæredes in ſubſidium re nõ extante ratam habere ſtipulationem ſenſit a: ideoqʒ agi ex ſtipulatu ab eis poſſe Qua ſen tentia cum textus noſtriuerbis nõ conuenii: Qd 3 hæredem datũ:quo/ a l ſiue. de ſtip. ſeruo. b I. quoties. de uerb. oblig. c I. nihil aliud. de uerb. oblig. 68 d I. cim hæredi- tas. C. depoſ. e l. ex parte. de acꝗ.hæred. fl. cum ſeruus. ubi Bart.de cõ di. inſtit. g Bal. hic iij.op- Po. Dec. A. no tab. in prin. h d. ſed is permit tit. de hæredi qual. 69 i I.j.§. Scæuola. ſi quis teſt. lib. k l. geri. de acq. hæred. I I ꝗ bona.l. ho- mo liber. de ac quir.rer.dom. 70 m d. l. ſi mihi& Titio. n Gl. uer. habẽt. in ult. part. 71 72 0I. certi.§. ſi nu mos. 5. eod. p d. l. rogaſti.§. n. qd. l.ſiſine.§. ſi procuratori. 73 74 4 l.quis. C. eod. b d.l.homo li⸗ ber. h fin. c l non omnis. 5 eod. d a. l.homo li- ber. in fin. e Bald. d. l.ſi ab⸗ ſentis. ij. opp. 75 f§.alteri. Inſtit. de inutil. ſtip. l multũ.in fin. C.ſi quis alteri g d.lſi me& Ti num. 76 b§. j. de hæred. qual. i I. octaui. unde cogna. k Doct. d. j. F. eod. 72 1 Bax. l. qui Ro- maæ.§. duo fra tres. 3. quæſt. de uerb. ml non eſt feren dus. de tranſ- ackio. n 1.j. g. in nouiſ⸗ ſimo. C. de ca- du. toll. o l. cum quidã. quod dicitur. de acq. hæred. p Bal. conſ. A03 Ioan. Iib. 3. De ci. conſil. 287. col. fin. qᷓ Roma. conſil. 403. 800 hic enim docuit Africanus, nullam cohęredi bus ex ſtipulatu actionem cõpetere. At ſub-/ audire, ratum non habentibus, irreligioſum, temerariumqʒ eſt. Tractandę certè ſunt leges noſtræ reuerentius. Idem ſubijcit: Si ratã ha- bere nolit, Sticho ſtipulatori actionẽ niam tunc non poſ- ad totum compete ſent uideri poſſeſſo/ : ſed condictione 1 aiarlnee pof res bonæ fidei eſſe, ſe ut cedat. Sed qui nec poſsidendi nec hoc ego ſuprà animum haberent. probaui: quoniam(Quòd ſi proponat, Stichus, qui ſeruũ cohæredes eius id ig ſe credebat, nõ po- 3 8 teſt uideri egiſſe, ut noraſſe(qudd fortè aliquocaſu fibi qug ipſi quoq; ex neceſſa reret᷑. Et licet pro ione ſua ſuſti ötractusb portione ſua ſuſtineatur cõtractuss, pro por- tione tamen aliorũ ſecus eſt, cùm id non actũ ſit, ut ſibi acquirate. Et ideo lex, quę quicquid homo bona fide poſſeſſus, poſſeſſori non ac- quirit, ſibi acquirere ait“, intelligitur dum ſal tem ſecundaria ex intentione id agat, ut ſibi acquirate: idq; cùm de rei alienæ numeratio- ne agitur: quæ cõiectura in caſu noſtro acci- pi nõ poteſt.¶ Sequitur ergo, ut hicohæredes ex ſtipulatione quidem actionem nullam ha beant, nec directã, nec ceſſam: ut lex noſtra manifeſtè innuit, cũ eis ſtipulari Stichus nec uoluerit, nec potueriti: ſed in ſubſidiũ condi cere à debitorib.poſsint, quia res ſua ſine cau ſa ad eos peruenits: quod& ſuprà cenſui. a IIdem reſponderi.) Quid illo caſu, cùm hęreditas nõ eſt adita? Exploſus enim eſt Bal duini Odofrediq; intellectus. ſAnnotaniq; hinc Doctores, neceſſarios hęredes, puta ſer uos, præſumi ea quæ teſtamento continent ignorare, cùm inuiti& inſcij efficiantur hęre des. Quod& in ſuis dicendum, qui nõ ſolũ ex teſtamento, ut neceſſarij, ſed etiã inteſtato ſuccedunt“. Nec obſtat quòd quilibet præſu matur res familiariũ ſcire i: quia hoc ad iura ſanguinis, qualitatemq́; perſonarũ refertur, nõ adteſtamenta, huiuſmodiq; momentanea facta, quæ extrinſecus contingere ſolent. tNon procedit tamen hæc cõcluſio, quoties cõfiterent᷑ filij, ſe eſſe hęredes ex teſtamento: pręſumerent᷑ enim habuiſſe eorũ quę tabulis continent᷑, ut Bar. cenſuit, ſcientiat nec enim ueriſimile eſt, uoluiſſe eos oneribus hæredi- tarijs inuolui, niſi diligenter perſpecto teſta- menton. Vnde quamuis immiſcere ſe etiam ante apertas tabulas potuerint“: quamuis a- liunde quàm ex lectione teſtamẽti ſe ſcriptos hęredes fortè inteilexerint, puta ex fama, uel notarij adſeueratione?:tamen non eſt ueriſi- mile hoc fuiſſe contentos, ſed ulterius tabu- las uoluiſſe inſpicere?. Quod in neceſſario tantùm hærede non eſt, ut hic dicitur, qui ue lit nolit, hęres eſt, nec ullum abſtinendi bene ficium habet. Hincq; appareta Pontani, laſo- nis, Decij argumenta nòõ multã Bart. ſenten tiæ, quæ cõmuniter approbata eſt, obſtare. D. And. Alciati Negari tamen nõ poteſt, quin ſtatus hic om- r,ſ duo . A„. 10 deri“. Quo quidem 801 nis cõiecturalis ſit, in quo aliast ex regula cõ- muni ſic duxi conſtituendum, ut teſtamenti ignorantia regulariter præſumeret. Falle- remurtamen, hanc regulã imitantes, quoties . aliquibus ex proba rijs fuerint) poteſt bilibus coniecturis aliud indicaret: ut in ſupraſcripto ca- ſu, cùm filius ſeex teſtamento hære- dem eſſeaſſeruiſſet Quod generaliter in extraneis proce adhuc idem reſpon- caſu illud euenturũ, ut ſi ſuæ conditionis cohæredes iſte ſer- uus habeat, inuicem 1» 3 dit, qui nõ niſiexte bona ſide feruireui ſaamento hærcdes deantur. fieri poſsũt:ut ſia- liqua legata ex ipſo teſtamento ſoluiſſet, ut ſipenes ſeteſtamen aꝛ0 tum habuiſſetv, quis credat cautũ hominẽ nõ legiſſe perpendiſſeq; quod Abb.& Deci. re- ſponderun. Vtſi appareat, dtuiſiones iuxta id quod teſtator præſcripſerat, ad unguẽ ob- ſeruatas, quis nõ credat præuiſum titulum*? Quid rurlus, ſi filius unà cum patre, quo tẽ- ore teſtamentã ille condidit, cõmorabatur, palamq́ʒ confectas tabulas proponatur, non- ne ſaltem præſumetur, ſciuiſſe in genere fa- ctum teſtamentumꝰ quod Bald. Kretinusqʒ; 30 tradiderunt b. Particularis uerò certiorq́; di- ſpoſitio, nõ tam facilè agnita præſumeretur, quod idem Bald. reſpondit. Qui& hocad- iecit, ex fama publica idem quoque præſumi poſſe:quæ ſi de particularibus quoque diſpo ſitionibus inualuerit, etiam eorum notitiam arguec: quod& Bart. ſenſiſſe uidetur. ICæ terum cùm omnis hæc materia à coniecturis endeat, contraria quandoq; ratione ab illis recedemus,& faciliter regulæ adhærebimus, ..„f.. 40 ut adhuc ignorãtia præſumatur. Quid enim ſi conſtaret tabulas teſtamenti apertas non fuiſſesante aperturã enim ſcientia non præ- ſumitur. Quid ſi probaretur, hæredem adſer tionem alicuius ſecutum, affirmaſſe ex teſta- mento ſe hæredem eſſeu, Quid ſi ex ipſaalſer tione deprænderetur errort ut quia dixiſſet, ſe ex ſemiſſe hæredem,& prolatis tabulis o- ſtenderet᷑ ſolo in triente eſſe ſcriptus?. Quid ſi qualitas perſonæ hoc ſuaderet, ut quia tem fantiæ proximus eſſet,& ſolius tutoris auto- ritatem ſequutus adijſſet Quid ſi mulier, ru ſticus, idiotàue alius id aſſeruiſſet, maximaq; læſio argueretur? Reſpõdit enim Angelus, tum quoq; præſumi ignorantiam“. Quæ ſen tentia ita generaliter uera non eſt“. Sitamen aliquã ueriſimilem erroris cauſam allegent, & icaiurent, ſatis putauerim defendi Angeli reſponſum poſſe. 60 b TInuicem bona fide.) Hinc adnotant Doctores:tSi plures ſocij negocientur in di uerſis locis, ad cõmunem utilitatem, præpo- ſitos inuicem uiderit,& ideo quemlibetin ſo lidum obligaria. ldem ſi in eodem loco, ſed diuerſo 78. t Led deindehi 4 xd. 1Lnõ eñt ſer T XAbb. cöſl. 1 nütun l9 ¹ cö — apre ſumiten zli aſto tem N de reg iu ine gg9 0 s hleric n teprde. gubles u ſecſtdeſte U3 loquin ſal de acq̃ hered li’ clcipib fun 1 „ ſolu autalc hltliic dotranſadt. runn, dn⸗ * arg. authen. rcl- dui ſemcl Aaüölegi. de probat. eißttugn u inz. Dec. a ſgſtegm i 3 p 1 al guetm wilpuſtsſchant, reiuend. ybmmqlbanpo 7. b Bal.cõſilz9 giſetnietain Gu don anno inj u allemmibinpro tur. Aret d.awſikaciiyn Aaon faner Ehlünsnegslotem exſ c Bal. cdſi a ttjkeuerbi, uunto Pet. inz. agnyri ftauſpr diet d Sll utorg aſgizttan principa litus Cäeß ngxi arſirni hoege 792 ne nt, ſunineiſulnoſtre ed. cuoff nen, öſi⸗Pomo 85 ſtmpurſbatcredllorem! f— iftieltgrapni nelaaſ rioter Tlüznonſo — ai Wuuneanuninschd a mularfepoffäeuſord cuſtereißi. mau Alughulejtenfcume do rcnniteniconpet 31 lummüim euentum null miannaiumſcaepie i lſi poſt C durn ſue umtd min um Oßd vnnnnegeconuenitur, k 41 c nonßbintenſi ſecus As nhue lupri H. du ſemboacum oer gustn tres. quc 1 hin hercdi i — Duau tui,in eun 92 4 lus acußioni ben ₰— tct. n Paul. Caſt,, Onun.3.35. lhpe num. de hus deh eſalratze ackio. Alcd nzgruilgimetian so pore aditæ hęreditatis pupillus,& quidem in 1aſdq ſtcnilgeun het oc. f.Cxtr. 4 matr. acchj li.uoſt. ſuamch. de pretea atlcunaunan pl ſea ſ le euſin nit reezſinnirenneig lerxere ner kameni elegem, kesi. 5. u. 4 ie flrea wülbe dc 5 b ei broxj. Allengn, e-UlS. 8 ldan ndahc ei nradei er nudm „ r 8 r 4 Lſ lamen. de exercit. ubi Butol.& inl. eandem. J. 7. a duob. reio 'lſtunus hnñ . de paclis. ubi wan ad Paul. Caſt. md 2. edlfe ſiplae⸗ Uon naut. caup-?- Wcledld conſtttutus. de g ce relig doni. he ubiAͤbb. r al. ſitamen. j. *„ reſpon. A ¹ Lx. conſ. 2.3 4 74 dcme 21 * 3² 4 1o rI 4 10 34 — 7 9. 7 rkA 36 8.„ E 37 1⸗= 43— 4. 39 — 1 . 872, . 7 M X 1—— 19*,9 O 44 4—„²* — 4— 1 2 g‿ -‧ —, I. bonafides. 4— 30 de reg. iur. Be) A — E ₰ 6₰ r! ,—. 4 A 4 ‿ 9 * 1ceM, — 34 4 —— 8⁰² diuerſo negocij genere. Satis enim eſt eſſe ſo cios,& cõmuni ex utilitate agere*. Idem etiã ſiin eodem negocio ſe exerceant, ſed alter- nis uicibus:ut quia uno abſente, alter nihilo- minus pro ſolido rem tractet, ut Paul. Caſt. ait: quod ſolent ar- gentarij,& pleriq; cCELSVS LIB. VI. alij negociatoresfa Digeſtorum. cerer. Alioquin ſal 1EX ultima. uis ſupraſcriptis ca ſibus, ſocij iſti ſolum in uiriles portiones te- nerentur, quia inuicem præpoſiti non cen- ſerentur ¹. Hypotheſis præſentis legis. In caſu huius legis ad duo aduertendum eſſe. Non eſt æquum bis idem conſequi. In caſu legis noſtræ, ſi egero quidem, ſed repererim Seium ſol- uendo non eſſe, an poßim habere regreſſum contma Tilium. Axonis ſententia ea in quæſtione approbata.& num. 7. Intellectus Ioannis improbatur. Accurſij ſubauditio pro Axonis intellectu ſuperflua. Dictio Minus, negationem ex ſui proprietate continet. Promittens hiſce uerbis, quanto minus à Titio conſequi poßim, an propriè fideiuſſor dicetur.& num. 13. 15. Fideiuſſor obligationi principalis accedit. Bene ficiñ excuſionis hodie generaliter fideiuſſoribus indulta. Verbu, Poßim, in caſul. noſtræ ad præſens tẽpus ſolũ refertur. Hance dictionem, Poßit, quomodo Paul. Caſt. interpretetur. Verbum, Poteſt, ad creditorem relatum, non de ſimplici poten⸗ tia, ſed quæ actui propria ſit, intelligi debet. Promißio hæc, Si Titius non ſoluerit&c. quomodo accipiẽda. Promittens, quanto minus ab alio conſequi poßim, ſi renunciet omni beneficio fideiuſſoribus competenti, an adhuc neceſ- ſaria ſit excußio. In caſu huius legis beneficium excuſʒionis nõ ex lege, ſed ex cõ tractu promittenti competit. Ante conditionis euentum nulla uis eſt iuriſiurandi. Verba contractuum ſic accipienda, ne illuſoria ſint. Promittens ſoluere, quanto minus à Titio conſequar, mortuoTi tio non recte conuenitur, niſi prius excutiantur hæredes, ſi promißio in rem ſit, ſecus ſi in perſonam. Si bona Tuij publicata ſint, prius fiſcus excutiendus. n fiſcum bona cum oneribus tranſeunt. iſcus eſt inſtar hæredis, in eumq perſonalis actio tranſit. Conciliatio l. decem. de uerb. oblig. cum lege noſtra. Excußio quare fiat. Quibus modis conſtare poſit quatenus quis ſit ſoluendo. Quibus caſibus cxcußionis beneficium fideiuſſoribus non com petat.& num. 33.35. Argentarij an habeant beneficium excupionis. Excußionis priuilegium etiam coram arbitratore, itemq; in cau ſa dotis locum habet. In tit. ſ1 cert. pet. cõment. 10 20 30 4⁰ Fideiuſſor excußioni renuncians, ſi dicat principalem ad ino- 50 piam uergere, nec tamen id probare ualeat, quomodo ei ſuccurratur. Pici intellectus ad hanc legem, idemq́; improbatus.&num. 38 Reſtituta lectio huius legis. 1 BGO DECEM.) †Cúm à Titio decem ſtipulatus eſſem, deinde Seius mihi pro- miſit, quicquid minus ab ipſo Titio conſequi poſſem:quæritur de huius obligationis natu 2 rafEt reſpõdit Celſus, ad duo eſſe aduerten- dum:.Primũ, quòd ex ſola petitione Titio fa 6o cta nõ liberat᷑ Seius: promiſsionis enim uer- ba, mensq; contrahentiũ hoc non patiuntur. Cum enim Seius promiſerit, quanto minus potero exigere:ergo non ad petitionè, ſed ad 8⁰³ exactionem attendendum eſt: ut ita demũ li- beretur, ſi Titius iudicatũ fecerit, id eſt, ſolida decem ſoluerit: alioquin eluſoria eſſet hæc promiſsio. Vt enim ſciamus, quantum ſit ́d Titius facere nõ poteſt,& ſic ut conditio, ſub qua Seius obliga- Iego decẽ ſtipula tus eſt, eueniat, o- tusa Pitig Gei portet diſcuſsionẽ us à J'itio, dein- prius fieri,& ſic pe titionem intendis. At facta ea petitione, ſi Seius liberaretur, in- utilis ſemper eſſet talis promiſsio: quæ inter- f Gl.l ſi decem. de ſolut. g Arg. 1.3. 9. pe⸗ nul. de tab. ex- hiben.l. ſi quis rem. de arbitr. pretatio accipienda non eſt.ĩ Secundum eſt, 3 quod ſubijcit Celſus: Finge, ut ſupraà dictũ eſt, cõdemnatum fuiſſe Titium, ut ea decem ſolueret: illum uerò iudicatum nõ feciſſe, ſed ſola quinque ſoluiſſe: quia ſupra eam ſum- mam nihil habebat: quapropter ego cũ Seio experiri cœpi,& litem cum eo conteſtatus ſum, reliquaq́; quinque petij: quia eo tempo re ea ſoluendo Titius non erati: an poſsim amplius regreſſum eius ſummę nomine con tra Titium habere: Et reſpondet Celſus, non poſſe ¼. Et ſi ea quinque à Seio exacta propo- nantur, tolerabilis hæc eſſet deciſio. Non e- nim æquum fuit, ut bis idem ego conſeque- rer: nec admitteretur mea allegatio, ſi dice- rem, à Seio me induſtria mea exegiſſe. Et li- cet Seius eam pecuniam non tanquam fide- iuſſor ſoluerit, ſed ſolùm ex cõditionis euen- tu, quo caſu utrinque deberi poteſt': tamen uidetur contemplatione ipſius Titij ſoluiſſe: quod conditionis adiectio ſatis oſtendit. Et ideo ſi Titius ſoluendo effectus ſit, putarim poſſe Seium ab ipſo actione negociorum ge ſtorum illa quinque repetere. Sequorqʒ ipſe hunc intellectum, quem non pauci ueteres probauerũt. Nullam enim diuinationẽ con- tinet, niſi quòd cùm lex inquit, Si cum Seio egero, intelligitur cum effectu:id eſt,& exe- gero. Qui modus loquendi in iure noſtro in ſolens non eſt, præſertim cùm ueriſimile ſit, hoc in caſu actorẽ obtinuiſſe, cùm bonã cau- ſam haberet. TSed quid, ſi egero quidem, ue 5 rùm repererim Seiũ quoqʒ ſoluendo nõ eſſe: an adhuc idem erit, ut reuerti aduerſus Titiũ nequeame Et Azo cenſuit idem eſſen: contrà Ioan,& Bart.& recentiores pleriq;. Non ſub eſt enim ratio, ut ego qui ex neceſsitate, quia à Titio conſequi ſolidum non poteram, ad- uerſus Seium egi, uidear ipſum TLitium libe- raſſeo, uel pactum non petendi illi feciſſer. tSed tamen, ut Fulg. inquit, uerba contextus noſtri pro Azone ſunt. Et cùm noua perſo- na interuenerit, quæ debitũ Titij ſoluturam ſe promiſit, uidetur hoc iure nouationem fa- ctam 2. Cuùm enim ſolutio à Seio facta, Titiũ liberaret: ergo hoc caſu& promiſsio, cuius conditio euenit, iamq́; priore obligatione uti lior eſſe incipit, cùm eius periculum præeſtet: ueriſimileq; ſit inanẽ ob debitoris inopiã a- ctionẽ facilius remiſſam atq; nouatã. ¶ Quã ſententiam& ego alijs rationibus ſequor. Id enim actũ eſſe credibile eſt, cũ Seius fideiuſ- Qad 4 h I. ſi quis locu- ples. in fin. de manu. teſt. i l. ſoluendo. de neg. geſt. k lac. Dy. Mart. Syllima. Cyn. Alber. Paulus Caſt. 4 1 Gl.. ij.S. ſi ta⸗ men. de uerb. oblig. ml. Herẽnius.§. Caia. de euict. n Arg. l. liberi. C. de fideiuſ.l. inter.. pen. ff eoq.tit. 0 Lreos. C. de fi⸗ deiuſſ. p Arg. l. rem le⸗ gatd. de alim. lega. 6 §. preterea. ꝗ- bus moqd tolli. oblig. Inſtit. r l. eũ qui ita.§. pen. de uerb. oblig. 7 — ——’’;—C——õnm—————————————4ꝛꝛ:——————— a I. j. C. de cõue. fiſci deb.lib. b Arg.l.promit tendo. O. pen. de iur. dot. c l pen. in fi. qui ſatiſd. d Arg.l.in perſo nam. in fin. de pact. e I. delegare. de nouat. Bal. Paul. Caſt..ij. C. de pact. fl. ſolutionem. ubi Bar. de ſo- lutio. 2 lij. C. de con- ſon eiuſ. lit. c. inſinuante. de offi. deleg. 8 804 ſor non fuerit, ſed ſubſidiarius repromiſſor: unde id ſatis actum arguitur, ne eodem tem- pore uterqʒ conueniri poſſet. Sed poſtq́; ad ſubſidium deuentũ eſſet, amplius nullus da- retur regreſſus b. Cui conſequens eſt, qd tra- ditũ eſt: Si penden ſceea sie licet ceps ſtipuler à Seio“ ectus ſit Titius ſo uendo, non tamen Tr Himefh Ti⸗ Seiũ liberari:quia tio coſequi poiſim: per euentum con- ditionis, litisq; conteſtationem, quam præ- ciſe lex noſtra perpendit, quæſitũ eſt ius irre uocabile creditori“, ut Bal. Paul. Caſt. itemq́; Decius cenſuerũt: quorum ſententia aduer- ſus Alex.crebrius hoc in caſu eſt recepta. Et ſi nouationem litis conteſtatione fieri cenſea mus, omni ſcrupulo careret: mihiq; id fit ue- riſimile, tum propter legis noſtrę uerba, quę Alexan.uiolat:tum quia ſicut ſi ex poſt facto Seius pro Titio nolente creditore iudicium ſuſcepiſſet, ſoluturumq́; ſe promiſiſſet, fieret nouatio“,& id quidem poſt Iuſtiniani legẽ f. Eadem ratione idem dicere debemus, cùm à principio id actum eſt, ut in legis noſtræ ex- emplo.Nec me mouet, quòd exceptio dilato ria, quæ poſt litem conteſtatam emergat, op- poni adhuc poſsit?: quia id uerum, niſinoua tio iam per conteſtationẽ inducta, tolleretur. Sicq́; ego generaliter legem noſtram intelli- gi poſſe exiſtimauerim. i Certè intellectum Ioannis, quem pleriq; poſt Bartolum ſequũ- tur, nullo modo probare poſſum: ſecundum quem uox hæc Tanto minus, hic expreſſe ad dictionem Quantumcũq; minus relata, nul- lam tamen negationis uim habet, ſed mate- rialiter ponitur:cuius rei nullum extat(quod ego ſciam) apud latinè loquentes exemplũ. 9 Etlicet Accurſius pro Azonis intellectu ne 10 h l. minus. de uer bo. ſig. l. illud. 9.j. de tribut. i d.j. ſoluẽdo. et l.ſi mandato. h ſi in iudicio. mand. kl. bonoru.in fi. de uerb. ſig. 11 ĩ I. decẽ. de uer. oblig. in d. l.j. C. de con ueni. fiſci deb. lib. x. 12 gatiuam ſubaudire ipſe uideatur, tamen non indigebat hac defenſione Azo: fquia illa di- ctio Minus, ſatis negationis ex ſui proprieta te continet. Nec me mouet cõmunis ratio, tanquam ego neceſsitate quadam à Seio pe- tam,& ideo non ſit credendum, me Titium li beraſſe. Reſpondeo enim, imputandum eſſe mihi, qui Seium non in ſimplicem fideiuſſo- rem, ſed in ſubſidiariũ& conditionalem acce perim. Nouatio enim hæc non ex ſola conte- ſtatione, ſed habito quoq; ad conuentionem reſpectu inducitur. Adde quòd cùm ſuprà cenſuerim, quicquid mihi Seius ſoluerit, Ti- tium ei reſtituere negociorum geſtorum uel mandati actione compellit conſequens eſt, non poſſe dici, Seium ſoluendo nõ eſſe, qua- tenus in bonis eam actionem habeat, quæ lo- cuplete effecto Titio inanis non eſtx. a IStipuler à Seio.) fSedan hic Seius, qui hacuerborum forma promiſit, proprie fide- iuſſor dicetur? Et Aretinus Iaſonq; aiunt, nõ eſſe, ſed potius conditionalem promiſſorẽ di ci: unde& promiſſor indemnitatis appellari poſſet“, uel ut Picus innuit, rei promiſſor ſubſidiarius:tfideiuſſor em̃ obligationiprin D. And. Alciati 805 cipalis acceditꝰ, eandemq́; rem reſpectu ſum mæ ſuæ promittit“. At hic Seius eiuſdem rei debitor nõ eſtꝰ tContra Decius eſſe propriè fideiuſſorem mauult, quia lexſic eum appel- lat d:imò maximẽè hac cauſa accipiunturfide- iuſſores, ut ab eis exigatur, quãtomi nus à principali, qui facultatibus la- pſus ſit, exigi pote- rit'. Alioquin ho- die nemo eſſet fideiuſſor, qui beneficio excuſ ſionis nõ renũciaſſet:ſcum lege Iuſtiniani, id beneficium fideiuſſoribus generaliter indul tum ſit ˖ ut non teneantur niſi quanto minus exigere à principali creditorpoteſt. tEgo cũ fideiuſſor etiam in caſum incerti accipi poſ- ſit, ſententiã hanc Decij probo:: niſi cùm con ſtaret, Seium hunc contemplatione Titij nõ 20 promiſiſſe: tunc enim alia opinio uerior eſ- ſet, quoniam magis ſponſori id accederet, q́; fideiuſſori“. b ¶ Poſsim.) †Cùúm uerbum iſtud tractum habeat, uideretur ad futurum quandocunq; tempus referriꝰ. Sed tamen aliter receptum eſt:debet enim in præſentia agere:alioquin ſi ceſſauerit, Titiusq́; factus ſit non ſoluendo, ipſi Seio nõ imputabiturꝰ:quod hodie gene- raliter in quolibet fideiuſſore cõcedendum zo uideretur, cùm beneficium excuſsionis ha- beat:quo caſu inſtar huius ſubſidiarij adpro miſſoris redactus uidetur: quod Alexan. hic cenſuit,& ferè receptius eſt, quibuſdã tamen reclamantibus:, tanquam uerba promiſsio- nis à ſubſidiario hoc concepta, ſatis hancin- interpretationem recipiant: beneficium ue/ rò legis b, adeò damnoſum creditori eſſe non debeat. Nam hæc dictio, Poſsit, hac in ſubſi- diaria promiſsione intelligitur ceſſante om-/ ſi decem petiero à Titio, non liberabi- 10 tur Seius“: alioquin 40 ni negligentia& culpa, ut Paul. Caſtreñ. in- terpretaturc. Cuius interpretationis ea eſt ra tio, quia cõditio hæc ſub qua promiſſum eſt, in poteſtate creditoris uidetur:& ideo cùm primũ poteſt, adimpleri debet. Sed& uer- bum Poteſt, ad creditorem relatum, non de ſimplici potentia, ſed quæ actui proxima ſit, intelligi debet: quæ rationes in beneficio le- gis ceſſant. Non enim propter tale beneficiũ conditionaliter tantùm obligatus fideiuſſor so cenſetur, imò à principio obligatio actioq; er ga ipſum oritur, cuius effectus non adeò faci liter debet impediri. rSed quid ſi uerba con-/ ditionis aliter concepta eſſent? ut quia Seius promiſiſſet, ſi Titius non ſoluerit. Et hæc ſti- pulatio à ſuperiore diſtat: quia ſuperior in- telligitur, ſi Titius non ſoluerit, quia non poſsit: hæc propter uerba generalia, intel- ligitur etiam, quia nolit f. Et ideo cùm pri- mum inteppellatus reus non ſoluit, fideiuſ- 6o0 ſortenebitur. „. 2,4 c ¶ Non liberabitur Seius.) Et meritò, quia huiuſmodi petitio implet conditionem ſequentis actionis: cùm Seius ex uerbis con tractus non teneatur, niſi quatenus Titius con- bals Aagubus Mdl,. figeuuſſera ls Tiuis en 9 8 10 Ut faxeuſt. Bnbil inerlib an 16 wſerirſnonenim dll facuſt wlinm locum non rer. Higal: Cumpromi aänonſoluerit“, ue Td. authen. nenc enim ſola in ſemte ialificetet ut conc a mol Iſifd wnlbeuenilet', Qu iuſſor gcci illernecinterpella rae faeu tenrquiaiuramer 5 Auh rer ngthleperquira ſente Teqpicquam,) 17 muento Titio ad Sei c Arg.l pas welloriellethuiu lum Fcod. Knonteneaturyni d hec cwudincluero neliurisi 9* diemibime Titius 3 9 emon. ncpadnonntpler Kacaplendaelle, ne nalbinerpreratio anJ clij K8 wütluxttacka iuſtrupt. Wdc . 5 4 krreri Tiius flſia gſn nduenneopon abikat. Alhes ctetun, .„1 lten, g d. l. fauuſor arirnacider Ghißeief nämen, onpuh mn A. M . 1U Ad 20 n. rdldccem. Ad . K R 1 r d * n A... 6 41 al Fen d i Nhſci deb.i X 21 vSe. 1 packd. n cün r G. laßiduuus. a C. ui potio. u¹ alad pigno. paeeLnon ad ea. de e cond.& dem. „„ n BulLIf Alex. Cu conjſl. 12. col. 8 „m 22² 2 er mec. quemad. de Tcmngen. iureiur. facu †„un Alex. laſ. De- purabiurkr cin hic. r ee e dlfeiuſor. unwi. ‿ ex reſcripto. —„— denchamatal. d. c. ex re⸗ aſcripto. fu. ꝗd not. Felin. c. ſ autéẽ. col. 3. de reſcript. UATreL „ n cdtor e gernnfeneee lns ſolum. de 1 4 TEA 3 9 ee e aftio. Qoblig. Lan inutilis. o; ropecr cdedee de acceptil. 1 HEE 3 bE pP. 24 cicce e A — al ſifiaeiuſſo 4 A fes. obkE .lfuleiuſſr bligari. in fi. ifideiuſſo perr L asff fes. 25 1 — B! 26 s lij. C. ad l. Iul. 824 auus deupub. 806 conuentus facere nõ poteſt. tSed finge Ti- tium renunciaſſe omni beneficio fideiuſſori- bus competenti, an adhuc neceſſaria erit ex- cuſsioc Et Ang. Alex. laſ. exiſtimauerunt ne ceſſariam eſſe.quod& in promiſſore indem- nitatis receptũ eſtb: in tit. 11 cert. pet. cõment. 807 ſidiario certiſſima eſt. Quid in fideiuſſore ſim plici? Et idem reſponſum eſt, ut antequam s ſententia. ubi ipſe compellatur, onus in fiſcum referre poſ l. e fideiuſ. ſiti Eſt enim fiſcus inſtar hæredis: unde per ſonalis obligatio in eum tranſit“. At lex con- uerba enim quibus ſe obligauit Seius, nequicqᷓ;“ mihi caue atur. At ſi iudicatù hanc cõditionẽ ha- bẽt, ut prius Titius conueniatur. IHęc ergo excuſsio non ex beneficio legis Seio cõpetit, ſed ex ſuo contractu: unde non eſt credendum ei uoluiſſe renunciare,& q́ d actũ eſt incõtinenti corrigere d. Et ideo idem putarem etiam ſi renunciatũ proponeretur omni legum auxilio, ut Jaſ.& Deci. rectè hoc caſu ſentiunt: hæc enim non legis, ſed ipſius Seij prouiſio fuit. Vnde in obligationibus le alibus aliud eſſete. Hincq; etiam cõſequens eſt, ut nihil interſit, an cum iuramento Seius promiſerit: ſnon enim ante cõditionis euen- tum ulla eſt iuriſiurandi uis f. Cõditio autem prædicta nõ euenit, niſi conuento prius prin cipalis. In primis tamen perpendenda ſunt conditionis uerba: quæ talia eſſe poſſent, ut excuſsioni locum non relinquerent. Exem- pli gratia: Cùm promiſsio facta eſt, ſi princi palis non ſoluerit“, uel ſi principalis defice- reti: tunc enim ſola interpellatio principali facta ſufficeret, ut conditio fideiuſſoriæ obli- gationis eueniret. Quod ſi iuramentum ac- ceſſiſſet, nec interpellatio quidem neceſſaria uidetur:quia à iuramentoſtipulari fideiuſſor debet, ut ipſe perquirat, nũ cõditio eueneriti. a Nequicquam.) Id eſt, fruſtra. Si enim conuento Titio ad Seium regredi non poſ- ſem, eluſoria eſſet huiuſmodi promiſſio: cùm Seius non teneatur, niſi excuſſo prius Titio: idq; ueluerè, uel iuris interpretatiõe: ut quia euidentiſsimè Titius ſoluendo non eſſet. fecerit Titius b nihil ultrà Seius tenebit. Sed& ſi cum Seio e/ 23 Hincq; adnotant pleriq;, uerba cõtractuum ſic accipienda eſſe, ne illuſoria ſint: debet e- nim talis interpretatio in dubijs caſibus aſſu- mi. Quòd ſiuerba clara ſint, ſecus eſte: maxi mè ſi& mens obligantis ſe, talis ex probabili bus coniecturis præſumatur. Sed hac de re dicendum eſt, ut in libro de uerb. ſignif. I. la- tius docui. b ¶ Fecerit Titius.) † Quid ſiis mortuus ſit, an excutiendi erunt hæredes? Et conſtat prius eos compellendos, antequã ad Seium deueniatur 0: quia promiſsio S eij in rem eſt, quatenus exigi non poſsit. Secus, ſi in perſo nam concepta proponeretur: ueluti ſi Titius non ſoluerity: morte enim Titij talis condi- tio eueniſſe diceretur:quo d Bartolus& Pau lus Caſtreñ. tradiderũt a. r Sed quid in fiſco: ut quia Titij bona publicata ſint. Et prius exi gendum eſſe fiſcum uidetur, ſcùm in ea bona cum oneribus tranſeant, Et ita Fulgoſius, Paulus Caſtreñ. Pontanus, Alexander tradi derunt:quæ ſententia in hoc fideiuſſore ſub- ueniri prius eos iu- gero', quantũcunq; bet, qui perſonali tio exigere potero Tuam tententiam 10 cõſtat eſſe receptio eo tẽpore, quo iudi- — rem. Sed quid in ciũ inter me& Seiũ eo qui promiſſit, ſi Titius nõ ſoluerite Et putarim, Titio confiſcato nõ cogi credito rem, ut fiſcum conueniat: ſed promiſſorem ſtatim teneri, propter ſtipulationis uerba⸗. c TSeius tenebitur.) Dictio, ultra, arguit Seium fuiſſe obligatum,& tamen alibi id Iu- reconſultus negat: quia nunquam conditio 20 obligationis euenit*. Sed reſpõdendum eſt, Seium ad pecuniam quidem ante euentum conditionis non fuiſſe obligatum: ſed quia ſuſceperat in ſe periculum, ſatis intelligi, hu- ius periculi reſpectu obligatum b. Et ideo in fertur, ſi ſic fideiuſſero, ut periculo meo de- cem T'itio credas, non uideri me abſolutè fi- deiuſsiſſec, ſed ſub hac forma, de qua hic agi- tur:quod Picus cenſuitꝰ:unde ſolam indem- nitatem præſtabo. 30 d ¶Cum deio egero.) Caſu, quo agi poſ- ſit. Verba enim legis ad habitudinẽ referen- da ſunt:: ut quia Titius conuentus totũ ſolue re non potuit. Idem cenſuit Accurſius, Bart. & cæteri, in omnibus caſibus quibus excuſ- ſionis beneficium ceſſat: quorum pleroſque hic recenſent Doctores. Sed ille legi noſtræ conuenit, cùm euidens notumq́; paſſim erat, Titium ipſum ſoluendo nõ eſſe. Cùm enim excuſsio fiat, ut declaretur quatenus quis ſol 40 uendo ſit, ſufficit ſi id iam notũ palamq; ſitf. Poteſt autem uarijs modis notum id eſſe. Quandoqʒ ex cõfeſsione ipſius fideiuſſoriss. Quandoq; ex aliqua cõdemnatione: ut quia appareat debitorem ipſum cõfiſcatum eſſe, uel bonis ceſsiſſei. Quandoq; ex alia qualita- te debitoris: ut quia ſit aliquis tyrannus, uel quialiàs conueniri non poſsit, uel abſens à territoriohadeò ut cõmodè non poſsit in ius trahin. Sed an ferenda ſaltem prius erit ſen- so tentia, qua declaretur id notorium eſſe: Et re ceptius uidetur, ferendam eſſen: niſi res pror ſus clara indubitataq́; ſit, ut Decius hic tra- dito. Quod etiam uidetur ſenſiſſe Bart. qui aliam iudicis declarationem non requirit?. Sed& in lege noſtra procederet iudicium, ſi obijciẽti de excuſsione Seio, replicarem, me aduerſus Titiũ non egiſſe, quia ſoluendo nõ ſit:& id probarem:quod aduerſus Baldi ſen- tentiam crebrius receptum eſta. tSanè extra 6o legis noſtræ ſpeciem ſunt alij caſus, quibus excuſsionis beneficium fideiuſſoribus non competit. Etin primis quando beneficio re- nunciatum eſſet“. Nec refert, an in ſpe- cie, an uerò generaliter omni beneficio fide- 27 t l. non recle. in prin. iuncla au then. ſeq. C. de fideiuſſ. Rom. conſil. 93. u l. inter eos. in fi. de fideiuſſ. x§. ſed neq́;. au- thẽ. de fideiuſ. ) Alex. hic. ⁊d. l. fideiuſſor obligari.in fi. 28 a d. l. decem. de uerb. oblig. 5 I. j. C. de ma- giſt. conue. cl. j. C. ſemater indemni. d I.ſi is qui. de ac quir. rer. dom. e l. qui teſtamen to. de teſta. f Gl. l.emptorẽ. de aclio. empt. 2 L. proinde.ij. 6 notandum. ad l. aquil. c. fi. de cohabit.cler. h d. c. fin. i l. tres tutores. ad fin. de adm. tut. 29 k. fi. qui ſatiſd. cog. 30 l d. auth. præ- ſente. m Alex. conſil. 84. in 3. G 100. in 5. n arg. c. cum ſe⸗ cundi. de hæ- ret. in 6. G& c. cum ſit Roma na. in fi. de ap pell. 0 Dock. c. cu nõ ab homine. de iudi. p Gl. l. emptorẽ. in prin.de act. empt. ꝗ Alex. l. exitus. de acq. poſſ. 31 r Gl.§. j. autth. de fideiuſſ. et tex. auth. de argẽ. contx.in prin. —— ——— ———— —— —= —— — —— a Curt. conſil. 6. Deci. 27. b L. antiquæ.§.j. ad Velleia. c Alex. d. conſil. 32. in 4. d Gl. d. 5.j. e Gl. d. c. ex re- ſcripto. in fin. f Corn. conſil. 109. in prin. g lij. de fundo dota. 32 h S. fin. auth. de fideiuſſ. i d. auth. de ar- gen.contract. 33 k arg.l. fideiuſ- ſor. 9. quædã. mand. ubi Bar. 1 Gl. l. ſi manci- pium.§. j. de euictio. m Bald. l.fin. g.j col. 1. C. cõmu nia de lega. 35 n Banl. ſi cõſtan te. 2. q. 3. part. ſol. matr. 0 d.l. ſi manci⸗ pium. p lcum eor. C. de ſentent. ubi Bald. l.j. C. de appell. ꝗᷓ Alex. conſ. 8z. in 6. rl. ſi rem. d. fin. de pig.act.36 5 Alex. d. l. exi- tus. laſ. d.l. de- cem. t I. fideiuſſorib. de fideiuſſor. u d. l. ſi fideiuſ⸗ ſor creditori. de fideiuſſ. x d. ſi fideiuſſo res. Bald. hic. / Authen. hoe ſi debitor. C. de pignor. 8908 iuſſorio renunciatũ ſit?: quod hic omnes ſen tiũt. Idem quãdo expreſſe quis promiſit ani- mo nouandib: nam& tunc ceſſat excuſsio. Sicut. cùm nõ ſolùm debitorẽ ſe quis conſti- tuit, ſed addidit, principalẽ d. Idem cùm quis ſe facturũ,& cura- turũ iurauit, quòd acceptum eſt: tanto Principalis folue⸗ minus poſtea à Ti- ret: Tunc enim ex propria obligatio- tiò petere poſſum. ne conueniret᷑, nõ Labeo ait, cùm de ex acceſſoria?. Et cem dari curari ſtipu ideo excuſſionisbe latus ſis, ideo nõ poſ neficio locus nõeſ ſe te decẽ dari opor- ſet: quod Alex. hic 3 4 ſenſi᷑,&egoaduer tere intendere, quia ſus Dec.probo, Idẽ cùm quis à principio pro fiſco fideiubet. Cũ enim fiſcus ſemper ſoluendo ſits, nõ uidetur actum, ut prius fiat excuſsio: alioquin eluſo- ria eſſet huiuſmodi fideiuſsio, ut Bal.& Ale- xan. cenſuerunt. Si uerò fiſcus ſuccedit prin- cipali debitori, nõ eſt dubium, fideiuſſori cõ- petere hanc exceptionem:quod ſuprãà attigi. tSunt& qui in argentarijs hanc exceptionẽ locum nõ habere exiſtiment, idq́; fauore pu blico, ut pleriq;ʒ ſentiunti. At alij rationẽ quo que illam adijciunt, quòd cum eis ſola æqui- tas attendenda uideaturIn cauſis autẽ qui- bus ex æquitate proceditur, huic exceptioni locus non eſt, quæ ab apicibus iuris pendet. Sed ego non facilè crediderim, excuſſionem hanc ab æquitate ſemotam eſſe: funde etiam coram arbitratore attenditur n. Sed& in cau ſa dotis ei locus eſt, in qua tamen plurimum æquitas polletn. Quoties igitur exceptio ſo- lum ordinẽ reſpicit, tunc ad apices iuris per- tinet°, Secus ſi non ordinẽ tantùm, ſed etiam partis beneficium:quod de hac etiam Decius ſenſit.t Planè&illud conſtat, itademum huic 40* exceptioni locũ eſſe, ſi opponatur: alioquin aduerſus fideiuſſorem procedere iudiciume. Vnqde in cauſa appellationis opponi nõ poſ- ſet: quod Alexander reſpondit a. Aduerſus uerò ſubſidiarium promiſſorem, tanquã an- te conditionis euentum ageretur, nullum eſ- ſet iudicium, niſi quatenus lite pendente con ditio eueniret, ſeu eueniſſe probaret᷑: quod & Alexander ſenſiſſe uidetur. At fideiuſſor ſimplex, ſi de excuſsione non excipiat, con- teſtando litem dilatoriæ exceptioni renun- ciaſſe uideturꝰ.t Sed finge renũciaſſe fideiuſ- ſorem excuſſioni, quo caſu cõfeſtim ipſe con ueniri poteſt, quomodo ſi dicat, principalem ad inopiam uergere, nec probare tamen id poſſit, ſibi cõſulete Et conſtat debere eum cre ditori ſoluere,& ceſsionẽ aduerſus principa lem acciperet. Non enim creditor ipſe cogi- tur hoc caſu à principali incipereu: licet alias ſecus eſſet:& ideo periculo ſuo, ut cõmuni- ter traditur, ceſſaret*. Et hæc quidem de ex- cuſsionis beneficio, quod fideiuſſoribus da- tur, ſufficiant. Conceditur enim&quandoqʒ pPoſſeſſori aduerſus hypothecariũ creditorẽy: D. And. Alciati tapud quem in omnibus codicibus quos an- te Accurſ.ſcriptos mihi uidere contigit, non 809 quæ materia à lege noſtra paulò alienior eſt a Tanto minus.) †Sunt quihunc textũ aliter intelligant: nẽpe, cùm Titius ſola quin- que haberet, meà Seio integra decem petijſ ſe: unde cùm uoluntariè etiã quinqʒ Titij pe/ tierim, uideor illi etiam reum locuple Pactũ denõ peten- tem dando promiſ- do feciſſe:&ideoui ſor lh), Gi ſià Seio exigere nõ 10 for liberari poſsit. poſsim, né tamen quoſcilicet ſignificat amplius regrediad non eſſe cogendum uerſus Titium po- eum accipere iudici-/ tl 15 Sedhuncin- um, ſi reum locuple, tellectum, qui Pici 1 ſerat fuit, ego ſequi non . poſſum ⸗‧, cùm uer- ba legis indicent id à S eio petitũ, quod minus exigi à Titiopote- rat. At Picus de eo intelligit, quod nõ minus, 20 ſed q́d magis exigipoterat. Adde quòd cùm Titius quinqʒ ſoluendo eſſet, eius ſummæ re ſpectu cõueniri Seius nõ potuit, cùm condi- tio obligatiõis nõ eueniſſetꝰ:unde nec actio, nec obligatio orta erat b: quare debuit iudex agentem ſine actione, etiã parte nõopponen te, reijcere: quod& Alex. hic ſentit. Et ſi di- cas, debuit quidem, ſed nõ fecit, quo caſu iu- diciũ ualet“:diuinatoriã eſt.tEgo in antiquo exemplari ſimpliciter ſcriptũ reperi, Tanto 30 minus poſtea petere poſſum:illis uerbis, à Ti tio, ſublatis. Quo caſu alia prorſus facienda in hoc reſponſo interpretatio eſſet, qua de ali bi tractauie.Cæterorũ enim codicum conſen ſus, uulgatæq; lectionis autoritas nõ ſinit me quicquam temerè decernere. 1 Promittens decem dari cumari, expromiſſorem eius ſummæ dando liberatur. 2 Cafuigata huius. leckio. Promittens facere, ut mihi dentur decẽ, dando expromiſſo rem non liberatur. 4 Verbi Faciendi ſignificatio ſtrictior eſt, quàm Curandi. 5 Promittens ſe facturum&curaturum, ipſe facere tenetur. 6 Qui in ſtipulationibus prætorijs. 7 Procurator promittens rem ratam à domino haberi, ſe fi- cturum& curaturum promiſiſſe intelligitur. 8 Conſtituens aliquem pro ſe fideiuſſurum, tenetur, ſi eo de- trectante alium æque idoneum non dederit. 9 PFacti alieni obligatio an iure canonico ſuſtineatur. 10 Stipulatio iſta, Promittis decem dari:promitto dari, an ua- leat,& quam interpretationem recipiat. 50 1 Liberatur debitor in taliſuipulatione, ſireũ locupletẽ offe- 12 In contrarium diſputat Alciatus.(rat. 13 Quid iuris ſit, ſi uerba promißionis imperſonaliter conce- pta ſint:ut, dabis mihis dabuntur.& num. 17 14 In conſttuto non procedit interrogatio, ſecundũ quam re- ſponſio intelligi debeat. 15s Id conſhtui ſolet, quod iam debitum eſt. 16 Conſttutũ nõ ualet, ſi dicam, Promitto quòd tibi ſatisfiet. b ¶Labeo ait.) tQui decem dari curariſti pulatus eſt, non poteſt decem præciſe pete- 6o re: liberaturq; debitor, expromiſſorem eius ſummę idoneum dando:curat enim dari, qui expromiſſorem dat. Et hæc Celſi mens fuit: ſimpliciter in aiguſi ar ratquialiq Ac urñ Etn acbeletütüout 4 lpru t alende ſolideo alis b dad ſn clm ideco e doß.a. tgwd gromitlor tſi deem. ureladpcen 4 dlaam Rehalt dc mihi in b lcedere dig N lle ſialqui d de uerb ſg. maaibione hancfa ce j de palbboallumelt. uulg. glarmwnexcuſatide bacum. Cnifulgue enõpræ an d I. poſth aureuur quod alibit nn linbus præto ae inff t i wonillonem 39 lcn pas lomüiſet debito uer. Gſis lilcutaturũ Lexer ter fim an illiondè utcum et nptcenſeatur pro rrib adhibitam dili e lſt iaa t n Vndeprocurato bulaus. j imlaberipromiſer uerbſg — mpromillſeintelli tenteinid quod ſti umnditur ftquic düteiuſünü, tenetur umæqueidloneũ ded dnilominus nõ e. auunt idem eſſe iuri ichelum,utſactial a perindech debito ettcuraturũſſ antquodpotueri hrora maudritae defendi lien ſed ad effe nde l e btdd lill ſüpulatio. — n§j. de uer. 0 8 4 Mhe e 8 8, 4 pola 1. d ſi heres u Bar. Bal. Ang. ia Alberi. Paulus n Caſt. Raph. d. ſthere .i quis aliu. 5 jmatil. 5. ſip. ubi loan. ach. Corn con , Perenal 26.in. de alc.ex reſcri⸗ eni 0 Deci.con z. 6 nceree quoties quis. Ae uerb. oblig. Pucter ſcpd nqeila 1; apeicrepofunhnns vg.lj infin. eniuod quiſ. iur. 4 ſancimus. C. — „ Arr re 8 procurator. m rat. habe. mA mi Cnag Keia§. Cato. .. op. 11z. 9 0 ſgfccs Prnch.nades uerb. oblig. Haum gararm fereui auté. 9.. ru⁵ re conſſt. pec. un bee ſifideiuſſor. mge ſ. 2. reſponſ. iſuſa. cog. 40 2 auun; nntin d.c.exre- Guumn*„ * ntrar ipto.ubiDo — uruitores. ,“ en rru 4 10 1en 2n leun rdbe 1 Sen. con. FrI— 4 . 4 Mart. Ca- — u. rc. gemma. ufe gunt bonſ. du 7 1LO 11 un b. oblig. 810 ſimpliciter dari, ſed dari curari ſcriptũ eſt. 80 leniq; hoc modo Iurecõſ.loquiꝰ. Nec ratio la tinitatis repugnat, cũ nihil impediat, unũ in- finitiuũ ab alio regi, ut Priſcianus lib. XvIII. oſtendit.tSed quid ſi quis promiſit facere, ꝙ mihi darentur decem? Et tuncnon ſufficeret expromiſſoris oblatio, ſed danda ipſa decem eſſent b. Idq; ferè omnes ſentiunt: ftanquã ſit ſtrictior uerbi, faciendi, quàm curandi ſigni- ficatio.tSed quid ſi utroq; uerbo ſtipulatio ſi cõcepta ſit:ut quia aliquis promiſerit ſe factu rum& curaturũ: Et nõ eſt ueriſimile, uerbũ curandi eſſe additũ, ut uis faciendi minuatur: ſed potius ut oſtenderet᷑, id omnino agendũ eſſe d. Et ideo talis obligatio facti proprij eſt, nõ alieni?. Vnde cõſequens eſt, ut ſi effectus nõ ſequat᷑, promiſſor in id quod intereſt con demnetur:uel ad pœnã, ſi pœna ſtipulationi adiecta ſit. Idq; mihi in præſentia uerius uide tur: tametſi aliqui diſſentiant, exiſtimantes romiſsionẽ hanc factialieni eſſe:quod pro- culdubio falſum eſt. Et ideo propter difficul tatem non excuſari debitorẽ crediderim, niſi iuſta aliqua,& nõò præuiſa ex cauſa excuſatio fulciretur: quod alibi tractauis.r Sed quid in ſtipulationibus prætorijs, in quibus lex facti alieni promiſſionem ſuſtinet“ Et perinde eſt ac ſipromiſiſſet debitor, ſe facturũ,& cum ef- fectu curaturũ. Lex enim interpretatur eam ſtipulationẽ, ut cum effectu curet: ut factum propriũ cenſeatur promiſiſſe,& ideo teneat᷑, nec ob adhibitam diligentiã à pœna excuſe- turx Vnde procurator, qui rem ratam à do- mino haberi promiſerit, ſe facturũ& curatu- rum promiſiſſe intelligitur:& domino cõtrà faciente, in id quod ſtipulatoris intereſt con- demnabiturl. tEt qui conſtituit aliquem pro ſe fideiuſſurũ, tenetur, niſi eo detrectante a- lium æquè idoneũ dederitm: quem ſi nõ repe riat, nihilominus nõ excuſabit᷑ f Sunt& qui 40 ſentiant, idem eſſe iuris pontificij humanita- te cõceſſum, ut facti alieni obligatio ſuſtinea turo, perindeq́; debitor teneatur, ac ſi quod in ſe erit curaturũ ſe ſpopondiſſet: unde ſi id fecerit quod potuerit, liberari: quæ ſentẽtia magis neotericorũ reſponſis, quam iuris ip- ſius autoritate defenditur. Ego nõ ad curam ſimpliciter, ſed ad effectũ teneri magis arbi- tror:quæ Aret. Iaſonisq́; fuit opinio i: qua de re alibi latius r.t Sed quid ſi quis ita concipiat uerba: Promittis decem dari?& reſpondea- tur, promitto dari, ſeu, quòd tibi dabũtur: an ualeat ſtipulatio? quamq; interpretationẽ re/ cipiet? Et Bart.ualere huius reſpõſiargumen to cenſuit.In quo aliqui codices uerbum Cu rari, ſcriptũ nò habent Et cùm uerbum Da- ri, executiuum pręcedentis obligatorij uerbi Promitto ſit:idq; executiuũ uerbum imper- ſonaliter prolatũ ſit:traditum eſt, liberari d e⸗ bitorẽ, ſi reum locupletem offerat. Probãtq; hanc ſententiã ferè omnes interpretes.t Sed ego nõ auſim affirmare. Cùm enim promiſ- ſum ſit, quòd dabuntur, nõ uidetur ſufficere obligatio rei locupletis:niſire ipſa datum ſo- un tit. ſ cert. pet. coment. 8¹11 lutumq; ſit? quia nulla eſt ratio, cur magis cu raturũ ſe uideatur promiſiſſe, quam facturũt. Adde, quòd ſicut qui imperſonaliter ſtipula tur, ſibi ſtipulari intelligit᷑“: ita promiſſor ſuũ factũ promiſiſſe intelligi debet, ne perſonam aliquam extrinſecus accipiamus“, ſed potius executiuum uerbum Dari, iuxta præcedens declaretur. Nec me mouet, quòd promiſſor nõ uideatur ſe obligare, niſi conſtet: quia ſa- tis conſtare dicitur, ut cùm uerbum Promit- to,præcedens de ſe intelligatur, ita etiam da- ri à ſe actum cenſeatur, Nec enim alienæ per ſonæ factum in ſtipulationẽ deductum fuiſ- ſe temerè conijciemus:. Idq́; ſiue imperſona- liter dari quid promiſſum ſit, ſiue fieri“: nec enim probabilis eſt ulla differentiæ inter da- tiones& facta ratio, cur utrobiq; de ſola cura actum uideri nõ poſsit:quicquid Imola, Ale- xanderq; cenſuerint, ſcrupuloſa certè nimis uidetur hæc ſubtilitas. ¶Sed quid ſi etiã uerba promiſsionis imperſonaliter concepta ſint: ut, Dabis mihi decem? dabũtur. Et Caſtellio, Comenſisq; ualere ſtipulationẽ cenſuerunt: quia reſponſio ſecundum interrogationẽ in telligi debetb, uideturq́; reſpõdens de ſepro- miſiſſe. Nam ſi dictum ſit, Habebo talem ue- ſtem? habebis: ualere ſtipulationẽ Azo cen- ſuite. Contraà Bart.& cæteri ferè omnes:quo- niam conſtat eum qui conſtituit,& imperſo- naliter Satisfiet dixit, non obligari“. Sed hoc parum me mouerit, fcùm in conſtituto non procedat interrogatio, ſecundum quam re- ſponſio intelligi debeat: tcùm item id conſti- tui ſoleat, quod iam debitum eſt. Vnde qui ſimpliciter dixit, Satisfiet, poteſt intelligi ſe- cundum priorem obligationẽ, nõ ex hac no- ua: quæ interpretatio in ſtipulatione accipi nõ poteſt. tQua ratione ſi quis dixiſſet, Pro- mitto quòd tibi ſatisfiet: adhuc non tenebit conſtitutũ, ut uerba nouellæ conſtitutionis ſatis indicantj. Licet Bart.& cæteri aliter ſen tire uiſi ſint:ut meritò in hoc differre ſtipula- tionem à cõſtitutoria obligatione dicendum ſits. Nam quod Iaſ. ait, diuerſitatẽ perſonarũ hoc caſu inter interrogationem& reſponſio nem eſſe, friuolũ eſt.t Cur enim uerba reſpõ- ſionis, Dabũtur, nõ intelligunt᷑ àme, cùm de me ſtipulator interrogaſſet? ſicut uerbũ Da- bo, intelligitur ſub conditione, quando con- ditionem interrogationi ſtipulator addidit. His accedit, quòd excepto conſtituti ſupra- ſcripto caſu, nullus alius actus in iure uitia- tur, quia imperſonaliter ſit conceptus: nõ ul- tima uoluntasi, non iudicia aut intendentiã libelliv non accuſationesl. Vnde credendũ, nec ſtipulationes quidem uitiari. Ego hanc Caſtellionis ſententiam Plauti poẽtæ autori- te fulcire ſolitus ſum, cuius hæc ſunt in Pſeu dolo elegantiſsima carmina: Nullũ periculũ eſt, quod ſciam, ſtipularier Vtconcepiſti uerba: uiginti minas Dabis? dabuntur. hoc quidem actum eſt haud male. FIN I8. s I. promiſſor.. fi. de cõſui. pec. t d. l ſi hæres iuſ us. u l. ſtipul.iſta. 6. ſicut. ꝗ. ſi quis ita. de uer. obl. xl ſi ita ſtipula- tor..Chryſo- gonus. de uer. oblig. Bar. d.l.ſtipu- tio iſta.. ſiſti puler. uerſ. ter tius caſus. d. 6. Chryſogo nus. a d.l. ſtipul. iſta. in prin.ubi l. uerb. uidetur. 13 b 6. præterea. In ſtit. de inut.ſti pul. c l in ſumma. C. de inut. ſtipul. d Auth. ſi quan- do. C. de conſu tut. pec. 14 15 e l. j.§. debitum. de conſti.pec. 16 f§. fin. auth. ut cu de appell. g Iaſ. d.§. ſi quis ita. 17 h d.. præterea. i l ſi ſeruus lega kus. S. qui mar garitã. de leg. j. l.acceptis. im fin. adl. filcid. k I.j..j. de ope. no. nuncia. ubi Bart. in fin. I Ang. in malefi cijs, uer. ſuper quibus omnib. 5. 23 17.18 — 2³ 26 34 812 D. AND. ALCIATI IV RECONSVLTI IN L. BONA FI des.ff. depoſiti. interpretatio. Res apud nos depoſita, non ſemper reſutuenda deponenti. Hæc lex ex morali philoſo phia conſiſtit. Hanc legem in omnibus bo næ falei cõtractibus lo cum habere. Cur non omnia iudicia di- cantur bonæ fidei eſſe. Deponens, ſi ſit reus capi- talis iudicij, depoſitum nõ recuperat, ſed reſti tuitur fiſco. Et quænam ſit huius deci⸗ ſionis ratio. Aequitas quæ in bonæ fidei contraclibus conſideratur, non tan tum ſecundum ius gentium, ſed etiam ex ciuilibus præce- ptis æſtimanda. Quibus modis prædicta doctrina moderanda ſit.& num. u. 12.13.20 Inter perſonas legibus ſolutas, ſola iuris genti æquitas attendi Exemplo res declarata& num. 10.(tur. Vxor an ſequi maritum exulem debeat.(teneatur. Patrans delictum, ſi illud amico cõmumicet, en is denunciare Ex reuelatione faris farti conſcius, an obligetur id deStegere. Quid in crimine patrando, an id reuelandum. Sciens in rempub. uel principem quid machinari, niſi id deSte- gat, quomodo puniatur. Conſcius criminis,& ſimpliciter ſciens crimen, differunt. Non ualens probare crimen, ſubſiſtente periculo, ne torquea- tur, impune tacere poteſt. öi publicatis deponentis bonis, ei depoſitarius rem reſtituerit, ignorans confiſcationem factam, liberabitur. Si æquitas naturalis& ciuile ius uidentur pugnare, interpreta tio ſic fieri debet, ne æquitas naturalis omnino pereat. Quoties quæſtioni propoſitæ lureconſultus non reſpondet, in dubio uidetur eã partẽ approbare, quæ poſtremò refertur. An idem apud Oratores obſeruandum.(tior. Inter plures opiniones relatas, quæ in dubio cenſeatur approba Tertius reſtttutionem rei ab alio depoſitæ ſibi fieri petens, depo nenti præferendus. Extraneus reſtitutionem impedire poteſt, quò minus creditori res tradatur. Quibus caſibus hæc theſis non procedat.& num. 10.31. 32.33 Quoties nullo caſu rem ad poſſeſſorem pertinere liquet, cogide bet ut ei reſtituat, qui ius in re habet. Si creditor ius poſſeßionis habet, interdictpq́; experitur, etſia- lius dominij ius prætendat, tamè illi reſtituéda eſt poſſeßsio. Summaria cognitio propter ordinariam non tardanda. Debitor aduerſus eum, a quo cauſam habuit, non poteſt de iure tertij excipere:huiusq́ regulæ aliquot exempla. Quibus caſibus liceat de iure tertij excipere.& nu. 39. 40. 41 Agenti ex depoſito obſtat exceptio, ſi dominus ego nõ eſſem, ſi- ue ignorans ſiue ſciens in depoſitum acceperim. Conciliatio l.penul. C. depoſ. quæ prædictæ regulæ obſtare ui- debatur. Rem depoſitam repoſcenti utili condiclione ex lege, uel interdi cto recuperandaæ, uel condictione triticaria, exceptio pro- prij dominij non obſtat. eæ num. 45. 46. Prædicta uera ſunt, ſt actor talem exceptionem non eſſe admit- tendam dicerit: ſecus ſi non contradixerit.(mittitur. Quamuis ex contractu agatur, tamen exceptio dominij nõ ad- ONA FIDEsS.) † Licet natura- 8— A lis æquitas dictet, ut rem fidei no- 8» ſtræ mandatam,& apud nos depo- 12 ſitam, ei reſtituamus, qui depoſuit: TRIPIIONIVS LIB. IX. Diſputationum. LIXXNXXI. D. And. Alciati tamen ciuili ratione quãdoq; aliter ſtatuitur: ut cùm ius publicum, uel priuati alterius, uel ipſius dep oſitarij aliud ſuadet.tConſiſtitau- tem hæc lex ex uera morali philoſophia, cum ex duobus æquis diſputatur, utrum æquius ſit:quem locum li- mam deſiderat. Sed brode Officijs uin eam utrum xſtime/ eceraüüi 10 mus ad merum 1us mit autem Jurecon gentiu, an uerò cum fultus exemplũ in præceptis ciuilibus, cõtractu depoſiti: & prætorijs? ueluti, cũ& in cæteris bo- reus capitalisꝰiudicij deanatrad depoſuit apud te cen qᷣum ſentiat:& hi enim æquitatẽ ſum mam, ut hic dicitur, deſiderant. † Sed cme- tiam contractus ſtricti iuris plurimũ in con/ a0 ſenſu& fide conſiſtant, cur certa tantummo do iudicia bonæ fidei lex eſſe iuſsitꝰ- An, qd Ioan. Fab. cenſuit, quòd illi frequentiores in quotidiano omniũ gentium uſu eſſenteunde ſtipulatio, quæ ſoluùm iuris ciuilis eſt, ad hũͦc tractatum non pertinet. An, quodalij exiſti- mauere, quia in eis utrinq; oritur obligatio, & directa,& contraria? Vtranq; certè ratio- nem approbaſſe uidet᷑ Q.Scæuola, qui apud Cié, prædicto libro bonæ fidei nomen latiſsi 30 me patère exiſtimauit, uerſariq; in tutelis, ſo- cietatibus, fiducijs, mandatis, rebus emptis, uenditis, Iocatis, cõductis, quibus uitæ ſocie- tas contineretur: in his magni eſſe iudicis ſta tuere, quid quenq; cuiq; præſtare oporteret, cuùm in his iudicia eſſent contraria, uelprodi- tæ mutuæ actiones: quorum exemplo addita ſunt aliqua deinde iudicia, in quib. apudue- teres ambigebatur, ut petitio hæreditatis, ut actio ex ſtipulatu dotis nomine. 40 a Reus capitalis.) †Hoc ergo caſu reſti- tutio fiſco, non ipſi deponenti fieri debet, tſi- ue quia deponẽs propter delictum dominiũ amiſit, ut Bald.& Paul. Caſt. cenſuereb: ſiue quia fauor publicus id ſuadeat, ut lex ipſa in- nuit. Ratio enim generalis æquitatis, quæ iu re gentium perpenditur, ſpecialiore iuris ci- uilis ratione uincitur“, ut Bar. ſenſit. Cõclu- dendum ergo eſt, non ſolùm ſecundum ius gentium, ſed etiam ciuilibus ex præceptisæ- so quitatem hanc æſtimandam eſſe: quod tamẽ perpetuum non eſt, ſed quibuſdam caſibus moderandum. Bt in primis, ſiinter eas per- ſonas agatur, quę legibus ſolutæ ſint, tunc ſo la iuris gentium æquitas attenderetur, quod à Bart. reſponſi t9 hac in ſpecie di à Bart.reſponſum eſt?,& nos hac in ſpecie ſputari uidimus.Lex regni erat, ut in eo fi- 5 lius regis primogenitus ſuccederet: quibus uerbis eum admitti Herodotus lib. v I1. tra- ..—.. dit, qui poſt adeptum regnũ prior natus eſt, 6o non qui antè:nec enim ille, cùm natus eſt, fi- lius regis erate. Cuùm nihilominus is, qui an- tè natus erat, Callias nomine ſucceſsiſſet, fi⸗ lio per manus dominationem tradidit, eius fi lijpatruus, quiipſe poſt adeptum regnũpri- migenius „ lu ftliepicopus amümandaulerlbu buertzreſtitnat, er dinthocpræcept 4§.4Kiondl. ſuut fSeds mscenl kudiiem Juam 4 waquias utciuil aüigut paterhol dnandaumq eſt, nitt anſiliusipſeo weilltsſpectetur, lsteneri’ Sinatur ndehumanius eſt, ¹ Güümmnontenerie- umocciderit eg ant edquidin ux alemdebeat Etnõ ailejindulgendum dedtmen tanten aldita iurec;pon bee Nam&lexla mappelt quæ tali 2 it Rt ceo pur 5 deanr ne exulihoſt bl. depmu de praltet idcq rã C. eps, apœna coẽrcenc notinlma nlequlta ſito. N ſolu wacnd dicerur,u 7 hhenide c lintutgu 1 la,propter, gul iu. ur lemittendu m ani induc 4 llaftinéc 4 9 dorem tal H. .con*⁷ 1s d Bar. c 7 d en delich ſu 338 0 lne 4 auth. minoris. auslimperia- LL S fin. C. de 84 n deord. cogn.J Axcn e u Gl. c us gen⸗ — d tium. diſt.. dadon c. olim. 1. de re ar ſt ſbol ubi Ab cane luufin. aee ee Summa Ang. aerb. furtum. nuuer. 40.& ſe nddccd quen. 11 li derecept. mulites agrä. aeſertorem. , keremil. minime. de T auulterium an un inceſtu. 5 mmen. de adult. dacdu gadu e⸗j.5.ſ quisho uunem. ubi gl. erb. u tã. 12 cbacc tenen. t ſeaa. 2 minime. ned annj. e public. nd rd. Imol. rub. c. mat. col. z. lc.]. quima accuſ. — — —Bt dere⸗ 13 4.33. c. quo- am multos. — n c nerui. ¹3. 2 Ni. uerb. 4 c5 ione. 'om. ſecun Dn ſecädæ. 22. d rruc.j. 0 15 ci 5/.102. a ef g 16 ben. extra, aianasejße. Ar — e. C. de far. a In l. bona fides. depoſiti. cõment. migenius erat, tutelam,& deinde curam aſ- ſumpſit:quæſitum eſt, an debuerit adoleſcen tem imperio euerterer Si ius ciuile ſpectes, nullo modo*: Si ius gentiũ, uideret ei licuiſſe ius ſuũ planiſsima hactutioreq; uia abſq; ar- morũ ſtrepitu ſuſti Nete Sue ſican⸗ tum:is deportatseſt, tiain ayp cent bona eius publicata tiæ qu 1. fFinge, aliquis mi- ſunt, utrum ne ipſi 1 hi certam rem, aut&a reddenda, an in quãtitatẽ debet, an publicum deferenda furtiuè ſatisfacere mihijpſi poſsim? Et lege fori nõ eſt dubiũ re/ gulariter nõ licere:: lege tamẽ poli ſecus eſt, ſi ius meũ aliter conſequi non poſſum?:dum citra periuriũ aliudue crimen, aut ſcandalum id fiat?. Et ſi epiſcopus ſub pœna excõmuni- cationis mandauerit, ut quicunq; ex bonis ta intueamur, ei qui de ſciens, ſi tacuerit, non pœna legis Pompeiæ, ſed relegatione, mediocriq; ſupplicio affici- tury: licet hac humanitate cum ſeruis lex non agat⸗.Sed finge, aliquis in rempublicam uel principem ſuum coniurat, idq́; arcanum Ti- tiocommunicat, an Titius detegere te/ nebiturc Ratio na- turalis arcani non ſunt Si tantum natu rale& gentium ius 3. detegendi,& fidei poſuit, reſtituenda ſeruanda non pati ſunt. ſi ciuile ius& le titur⸗. Contrarium ſuadet fauor publi- cus, quem hic conſtat magis attendi:& ideo Bartolus cenſuit talem puniendum, niſi de- texeritb.fSed an prorſus eadem pœna, qua principalis Et aliqui recentiores aiunte. quæ ſententia in eo, qui aduerſus ſupremum prin cipem coniurationis factæ conſcius eſt, ex lis habuerit, reſtituat, uel deferat, non tamen 20 Arcadij conſtitutione defendi poteſt“. Ego creditor hoc præcepto tenebitur: quod Cla- uaſius cenſuiti. ſSed& propter coniunctio- nem ſanguinis quandoq́; inſurgit adeò uehe mens æquitas, ut ciuilem rationem ſuperets. uerbi gratia, pater hoſtis publicus iudicatus eſt, mandarumqʒ eſt, ut quiſquis poſsit, eum occidat, an filiusipſe occidere debete Si rigor iuris ciuilis ſpectetur, hac lege uideretur etiã filius teneri. Si naturalis æquitas, ſecus eſt'. conſcium, ab eo qui ſimpliciter ſciuerit, dif- ferre arbitror: ut conſcius is dicatur, qui eiuſ- dem cõſilij& particeps eſt. Si igitur aliquis ſocius fuerit,& conſilio, aut inſtinctu, aut fa uore rem proſecutus ſit, is conſcius dicetur', & meritò pari pœna tenebit᷑ s. Qui uerò ſim- pliciter ſciuerit, leuius punietur“: perinde ac periurus, qui ex formula iuramenti fidelita- tis reuelare debuit. Sed quid ſi aliquis non Vndehumanius eſt, ut exiſtimemus hac le- 30 credidit indicanti, ut quia leuis erat autor, uel ge filium non teneriv:licet ſi executus fuerit, patremq; occiderit, lege ciuili pœnam nõpa- tiatur tð ed quid in uxore, an ſequi maritum exulem debeat? Et nõ uideretur ex rigore iu ris id ei indulgendum, ſi ex delicto exul ille ſirn. Sed tamen tantæ neceſsitudinis æquitas aliud dictat, iureq́; pontificum conſtat, ſequi debere“. Nam& lex laudabile eius propoſi- tum appellat, quæ tali in fortuna maritũ non ille per ambages tentando tantùm loquutus ſite Et non uidetur conſcius hic eſſe, cùm in conſcientia neſcierit, imò non crediderit:& ideo ex qualitate rei eſſet diſcernendũ,& do- lus culpa ſecernendus:licet aliud Alexãder Magnus aduerſus Philotã obſeruauerit. Sed huiuſmodi exempla nihil cũ philoſophia le- ali cõmune habẽt:nã& legislator noſter Iu Fintandn cùm hæc ſpecies in caput ſuum in- negligit. Et ideo putarim, ſi lege principis 40 cidiſſet, haudquaquã Alexandri exemplum caueatur, ne exuli hoſti publico quiſquam ul lam opem præſtet, idq; ſub certa pœna, uxo- rem ea pœna coẽrcendam non eſſe, quæ ma- ritum ſequuta ſitr. t Nam& generaliter con- ſtituendum uidetur, ut quoties rigor ciuilis atrocem pœnam infert, æquitas uerò natura lis ſtat contrà, propter eam æquitatem de pœ na aliquid remittendum eſſe d. Quod exem- plo receptatoris induci poteſt, qui ſi cogna- imitari ſuſtinuit, ut eſt apud Procopium lib. III-Adde quòd etiam pleriq; cenſuerunt, ſi quis probare crimen non poſſit, ſubſitq; peri culum, ne quęſtioni ſubdaturt, impunè eum tacuiſſe uideril. Quamuis enim fauor ſit pu- blicus, ut indicium qualecunq; detegatur, ei fauoripræualet naturalis ratio, qua quis ſe a- perto periculo ſubijcere cogi nõ debet: idqʒ ferè cõmuniter recentiores tradiderũtv: qua tum, uelaffinẽ conſeruauerit, ſeuerè punien s0 de re nos alibi plurao. Hincq; apparet, æqui- dus non eſt Vnde infertur: qui patrauerat delictũ, mihi ceu amico& fido id ſecretò cõ- municauit: edicit princeps, ut quiſquis ſciat autorem talis delicti, ſub atroci pœna denun ciet:an tenear annunciare: Aequitas negatꝰ, quia datam fidem uiolarem,& arcanorũ oc- cultatio iuris naturalis eſt, quod nulla ciuili conſtitutione tolli poteſt:.tIndeq; receptum eſt, ſi ex reuelatione furis, quis furti conſcius tatẽ eam iuris ciuilis, ut delicta denũcientur, contraria quandoqʒ; naturali æquitate(quod & ſuprà dixi)offuſcari,& uinci?t Nam& in caſu noſtro, ſi publicatis deponentis bonis, ei depoſitarius rem reſtituerit, ut quia neſci- ret confiſcatum eius patrimoniũ eſſe, libera- bitur d, nec huic legi propter iuſtam ignoran tiam locus erit:quod Bald.tradiditr. Cui ſen- tentię conſentaneũ eſt, quod ex facto reſpon ſit, non teneri epiſcopi monitione id detege- 6o ſum fuit:rebus mutatis,& eiecto priore prin reu:ſi uerò aliãde ſciret, ſecus eſt*. tSed quid de crimine patrando dicemus: Et etiam tunc minore pœna puniendũ eo argumento con- ſtat, quòd frater à fratre cogitatum patricidiũ cipe, edictũ à uictore fuit, ut quiſquis res ho- ſtium penes ſe haberet, niſi id fiſco denũciaſ- ſet, graui pœna plecteretur: denunciauiali- cuius me rem habere, ſed quia hoſtis ille ſit, Nrr ij. ad leg. Põ- pe.de parric. 17 XI ji. 9. occiſori. H. ſi quis in ull la. ad Syllan. a Bal. conſil.4. 1b. 1. 5 Bart. l. utrum. de parric.et d. §. occiſorum. c d.l. utrum. 18 d I. quiſquis.§. pen. C. ad leg. Iul. maieſt. 19 e d. l. utrum. iun cta d..ij. f d. 9. ſi quis in uilla.& l. iij. C. ad leg. lul. maieſt. g a.l. utrum. h d. lij. i c. j. de noua for ma fid. in fru. Bart. in exlra- uag. ad repri- men. gl.z. 20 k d. l uif. 1 2.. 7. c. qua- propter. m. j. de bon. eo. qui ſibi mort. c. officij. extra de pœn. n Moder. c. j. de offic. deleg. 21 0 I. iijj.§. Cato. not. 4. de uer. oblig. p Arg l. lImpera tor. in fi. de ap pellat. ꝗl. qui pœnæ de manumiſſ. l.fi. 5. de tranſact. r Bal. rub. C. eo. quæſt.3³.et q. 8 a l.transfugam. de acq.rer. do. Bar. extrauag. qui ſint rebell. uerb. rebellan do. circa med. b Arg. not. d. c. olim.&x d. l.ſi nõ ſortem. ·. ſi centum. e l pen. C. de ſo⸗ lutio. 22 d I. proſpexit. ꝗ Ea quib.ma numiſſ. e I. ſi fideiuſſor. §. in omnib. j. tit. j. c. debito- res. de iureiur. f Bart. l. j.§. parui. quod ui aut clam. g Arg. l ſi fallo. de cond. ſine cauſ.ubi Doct. 23 h d. l.reo. de ſol. 24 i Arg. l. quid de creditore. de dam. infec. ubi Lloſf k l. alienationis. in fine. l. ſepe ita. de uer. ſig. — 8¹16 retentionem potius mihi, quàm fiſco compe tere:tum quia res hoſtiles extra aciem captæ, ceu in nullius bonis ſint, occupantium fiũtꝰ: tum quia ab ijſdem hoſtibus& ipſi mihi tot damna illata fuerant, ut compenſatio dene- ganda non eſſetb. Videtur certè po- tior eſſe hoc caſu priuati qᷓʒ; fiſci cau- ſa, maioreq́; inniti æquitate. Nec em̃, ſi illi hoſtes reuerte rentur ante factam deditionem, magis rebus meis, quam cæterorũ parcerẽt: unde ſicut hic, qui hunc uicit, tale da- mnũ mihi nõ ſarci- ret, ita nec lucrũ au ferre debetꝰ. Cæte rum& illud ſcien- dum eſt, f quoties naturalis ęquitas& ciuilia præcepta ſi- mul uident᷑ pugna re, ſemper quo ad eius fieri poteſt, in terpretationem fa- ciendam eſſe, neæ- quitas naturalis o- mnino ſublata ui- deatur. Finge, lex municipij cauit, ne aduerſus publicum documentũ defen/ ſio aliqua admitta- tur: petẽti ergo exe gum ordinem, ma- is in publicum“ de/ Sreda ſunt: nam ma le meritus publicè, ut alijs exemplo ad deterrenda maleficia ſit, etiam egeſtate la- borare debet. In-/ currit hic& alia in/ ſpectio, an bonã fidẽ inter eostantũ, quos inter cõtractum eſt, nullo extrinſecus ad ſumpto, æſtimare de beamus: an reſpectu etiam aliarum perſo narum, ad quas id, quod geritur, perti- net. Exempli loco: Latroſpolia mihi ab ſtulit, depoſuitq; a- pud Seium inſcium de malitia deponen- tis:utrum latroni, an mihireſtituere Seius debeatꝰ di per ſe dan cutionem, aduerſario nihil obijcere propter legis uerba potero“. Sed poſtquam ſoluero, propter iuris naturalis æquitatem, quam ſub ſatam eſſe ueriſimile non eſt, repetere pote- roe:idq;& Bartolus ſenſit: nam nec ipſe ſol- uendo uideor naturalis æquitatis exceptio- nem remiſiſſes. a ¶ Magis in publicum.) f Quamuis nõ ui deatur Iuriſconſul. expreſsim hũc caſum de- cidere, tamen hæc electiua, quę in propoſitio ne facti ponitur, indicat in publicũ potius re digenda.Indicant hoc& ſequentia exempla, in quibus fauor priuatus, itemq; dominiũ re cipientis ſufficiunt, ut àiure gentium receda mus:ergo idem fauore publico, cùm etiã do- minium bonorũ ad fiſcum pertineat. Et ita omnes ſentiunt. Adduntq́; hic Bart.& cæte- ri interpretes, ſquoties quæſtioni propoſitæ Iuriſconſultus non reſpondet, in dubio uide ri eam partem approbare, quæ poſtremò re- fertur. Quæ coniectura leuis, non autem ef- ficax, ſeu quod Bartol. inquit, neceſſaria eſt. Qui enim ſolutè, uel alternatim loquitur, nõ unam magis, quam aliam partem approbaſ- ſe cenſeturtVidemus in oratoribusaliquos firmiſsima quæque ex Ciceronis autoritate D. And. Acciat 10 20 30 40 50 60 817 primo loco referre:alios ad Triariorum mili tum ſimilitudinẽ poſtremò collocare, quod Cornelius Celſus præceperat:alios ex argu- mento ipſo conſilium capere, quod Fabius Quintilianus maluit: cur non& idem in no- tem accipientẽqʒ in/ tueamur, hæc eſt bo na fides, ut commiſ- ſam rem recipiat is, qui dedit. Si totius rei æquitatem, quæ ex omnibus perſo- nis, quę negocio iſto cõtinguntur, imple- tur, mihi reddenda ſunt, quæ facto ſcele ſtiſſimoadẽpta ſunt. & hanc probo eſſe iu ſtitiam, quæ ſuũ cui- que ita tribuit, ut nõ diſtrahatur ab ulli- us perſonæ iuſtiore peritione. Quòd ſi ego ad petenda ca non ueniam, nihilo- minus ei reſtituen- da ſunt, qui depoſu- it, quãuis malè quæ- ſita depoſuit: quod & Marcellus in præ done& fure ſcribit. ſtro caſu ſentiams? fut tamen illa ap- probatior cẽſeatur opinio, quæ pluri- bus rationibus de- 26 5 zerrrli„er.(dl po fenditur!:item quę l lqu flüm hiiceli: maiore æquitate ni titur, licet prius re- lata ſitv: item quæ ex uerbo aliquo e- lectiuo, uel ſimili- tudine ſequentium exemplorum con- firmatur, quod hic fecit Triphonius. b Incurrit hic.) Secunda pars legis hæc eſt, qua duę cõ cluſiones terminã- tur. † Prima eſt, ſi tertius aliquis reſti tutionem ſibi fieri, non autẽ deponen ti, petat, audiendũ eſſe, deponentiq; pręferendũ. Quod intellige, ſi is extra neus prius de iure ſuodocuerit, quàm is qui depoſuit:pro nunciabitur enim ꝓ eo, fieiq; illi reſti- tutio, accepta cau- tione, ſe indemnem reum ab altero petitore præſtiturum ¹: alioqui ſimplici proteſtatione ↄ Aub ſabi admonitus ab extraneo depoſitarius non iu Ceat. ſtè reſtitutionẽ depoſitori negaret. tHincq; 28 generaliter attingitur, an extraneus reſtitu- tionem impedire poſſit, quò minus creditori res tradatur: Et hic probatur poſſe: quod ta- men perpetuum non eſt. Quid enim ſi credi 2 feAmu mi eb bo mſe b Teniſes wuiinihehai tt ſi quizde tundi ſi quod me eKherll Q Kret enſt aneds Cle mauicens, ut Intel aurreur Etputaud ncedlori reltituat* aäpornaſtinatlone elieideterri ur⸗ auupetiotẽ ſubiec uithoccaſua credit wvagumento emꝗ veprecjjnumerati gpem libiecerit, namerecitor fideiul aouimisus eſtut ca aquoogindemnitati drpadhæereamus,q waulocalurem adp der fucll cogiddeb aurelader atücg n Là s mper cautionem reiumdR iprobabilefit ſic l.4 duo ündenru quiad ep bonaen rtuiprranödede 27 ur, undandam no aranionem quia⸗ aln cimſaluzeius intinuapollellif ummariam cognitj dmimidn dabilter, tor tale ius prętenderet, unde domino quoq; elj a trernli præferendũ appareret, utputa ius pignoris?? naut cap Quid ſi extraneus nõ ageret quidẽ, ſed ſim/ 30 pliciter proteſtationem tranſmiſiſſet? Sicut ꝗdauha i enim debitori penſionis, annonæ reſtitutio ſpeciali iure non impeditur a, ita necaliarum r rerum iure cõmuni, cùm offertur poſſeſſori cautio:: quod Bartol. ſenſit t Quid rurſus, ſi 3 creditor prius de iure ſuo, quàm extraneus doceatę noine reſtitutio differri non debet, dum tamen poſſeſſori caueature Crediderim tamẽ ſi uterqʒ, tam extraneus quàm creditor, nõ ſolùm aduerſus poſſeſſorem litigent, ſed etiam inter ſe diſputent, uter potior ſit, tunc una ſentẽtia omne negocium terminandum eſſe, nec ad cautionis opem deueniendum: quod& Baldus ſenſit“,& nos conuenire ge- neralitati legis noſtræ arbitramur, ut ideo ſimpli⸗ 1 coneluſio de rnäquo culäm ercipere Se idec 8. am caum. 16 T 1 illene 6 „ Bart.nn dneſſe nüm e uod8, tlpm. ven ait eſeltemq in ſc elt „. po Forar ſi enim: ne. ſpi cetius n ren d ur arito, ui n u Felican 8 llleei Auido n, rem ken Annauedderen. 2n b nra n ere 4 L Keefännre onlalowquiat 0l u m do 4 n . FR 8 * d 4 deg ali§ penul. Aljin prin. 8 Hd 3² f. egſpadoné. — ret e infrde excuſ. 0 Rd, Dmmf Atut. ul. Kede Arg. l.litibus. Lon 0 Rpiat abe Bart. C. de di tor Ar. agr. G cenſit. —[lb. 11. 0 kK wcin ceneg geſt dnod do l ſi poſt. ubi A, Bdl. C. de cui- ne e Klio. Curt. fra- n. ſequeſtr. queſt. ult. 33 r nh„ plune. de pe⸗ Kch In - nuit hered. lei d Tnil S.ſibeeu⸗ Tluun dedga zis in ſacculo. ccigan od. dee Bala.linſtru- 1. menta.in fi. C. Eeſideicömiß. 9 aad ſlcet. 5. eo. l. od u mMlüdrerts.§. ſ. de nml tanprecar. pen aal. eum fandã. o cle, dgamleuiarm. cititucn neeeueniẽs jif Qcie ee ſpon.. uerb. — ADUU luc⸗ ecgr rnam. ubi Inno enccnmen. et Butrig. un epegarg. d. l.pen. IT en clepetit. here. art.l. ſec e e. iu5 ſoli „ cat e procur. na Ad leapmuraliter.§. j. eranen dcnleacq. poſſ.in * dcpolvon deguc cõbin. 36 a c.in literis. —.„— reſtt. ſpol. rcf P gungoſ. f ubi MNCpPormke bb. 37 mnonck commodare. c ndd iautſi ſur. 7 2—. iug ommod. h — !. . 9 ¹ penſoca rssleiul.. nec credito⸗ Frm pe ’ ho. 4 1 AK* ‿. 1B* Kalienam. ſo 14, &— t. matr. Tei epc gleſer fug cj dipu r zi reſtt ol. 2r e Allj in in.C. —— oC od. da e at qui natu- upindu- 34 8 in l. bona fides. depoſiti. cõment.— ſimpliciter hic præferri dominũ latroni dica tur, quia ſimul omnes contendebant: unde non potuit ſuper latronis erga depoſitarium iure prius pronũciari.Sed& nauta, caupo, ſtabularius rem receptam uiatori potius, q́; domino reſtituere debet“: an quia fi- des ipſorum omni no à uiatore appro bata non eſt, ſed ex uadam neceſsita- te ſibi fuit creditũb⸗ Vnde in eis bonã fidem ſecundum le gem noſtrã nõ perpendimus, ſed ſolam facti reſtitutionẽ, ut ei reddãt, à quo pro tempore acceperunt. ſQuid ſi ipſe poſſeſſor affectaue rit, ut extraneus creditorem impediret, fo- re præuidens, ut interim ipſe commoditate rei uteretur? Et putauerim ſtatim cog? um, ut creditori reſtituat?, ne ex huiuſmodi mali- tia& procraſtinatione cõmodum acquirat*. poterirq; ei deferri iuramentum, an fruſtran- di cauſa petitorẽ ſubiecerite. Sed an præſtan- da erit hoc caſu à creditore cautio: Et nõ uide retur, argumento emptoris, cui nõ cauetur, ſi ante precij numerationem euictionis cau- ſa aliquem ſubieceritſ. Quæ ſententia eſt ue- ra, cùm creditor fideiuſſorem non reperiret: alioqui mitius eſt ut cautio præſtetur, ne hu- ius quoqʒ indemnitati non ſit conſultum?: re ulæq; adhæreamus, qua traditum eſt, tquo- ties nullo caſu rem ad poſſeſſorem pertinere liqueat, facilè cogi debere, ut ei reſtituat, qui ius in re habet“, ſatisq; indemnitati ſuæ con- ſultum per cautionem eſſe i. Cæterũ& illud FSi tamen ignorans latro, cuius filio uel ſeruo rẽ abſtuliſſet, apud patrẽ dominũ ue eius depoſuit ig- norantẽ: nec ex iure 5 mihi probabile fit: ſſi creditor ius poſſeſsio- nis habeat, ut quia depoſuerit, uel commoda uerit, uel precariò dederit, interdictoq; expe riatur!, tardandam non eſſe poſſeſſorij iudi- cij execijtionem, quia alius dominij ius præ- tendatm, cuùm ſalua eius ſint aduerſus illum, cui reſtituta poſſeſſio fuerit, iuran: nec æquũ ſit, ſummariam cognitionem propter ordina riam tardario. Si uerò damnum aliquod inde probabiliter tertio illi fieret, ſecus eſſett Se- cunda eſt concluſio, debitorem ipſum aduer ſus eum, à quo cauſam habuit, nõ poſſe de iu re Titij excipere:& ideo ſi is quià latrone ſpo liatus eſt, nihil dicat, omnino latroni facien- da erit depoſiti reſtitutio: quod intelligendũ, ſi actione depoſiti agaturd. Cuùm enim ualeat rei alienæ depoſitũ:, talis exceptio, quòd res aliena eſſet, contractũ nõ infirmaret,& ideo nihil prodeſſet. quod Sin commodatario re- ſponſum eſtꝰ itemq́; in eo, qui rem pignori accepit: poſſum enim alienam quoq; rempi gnorare, licet ius in re nõ conſtituatur. Idem quoq; in marito, qui dotem recepit: poteſt e- nim mulier etiam rem alienam in dotem da- reu, ſicut& uendere*. †Sed ſi omiſſa actione ex contractu, intentaret latro rei uendicatio- nem, ſecus eſſet:quia tunc admitteretur exce ptio, non ſolum dominij alieni y, ſed etiam ge „Poteſtas, ut alij non neralis, quòd agens dominus non eſſet: ei e- nim incumberet probatio⸗, idq; ſaluis duo- bus caſibus, nempe cùm excipiens ſpoliatio- nis notæ reus eſſet, aduerſus eum qui trigin⸗ ta annis poſſediſſet“, uel mendacij abactore cõuictus propone- returb. t Cæterũ& hæc exceptio tunc non reijcitur, cùm de cõtractu agitur, cuius ſubſtantia in dominij translatio ne cõſiſtit: perimit enim talis exceptio hoc caſu ipſo iure agentis intentionem:& ideo ſi decem aureos tibi mutuatos petiero, potes excipere, ex mutuo me agere non poſ- ſe, quia numiilli alieni eſſent: qua de re alibi diſputatũ eſt.tSed& ſires depoſita amplius gentiũ conſiſtet de/ poſitũ:cuius hæc eſt domino ſua ipſius res, quaſi aliena, ſer- uanda detur. z0 non extare proponatur, cùm in æſtimatione condemnatio fieri debeate, uidetur de domi- nio alieno obijci poſſe, ut nõ dominiũ, ſed ſo la poſſeſsio æſtimetur j: idq; Bart. probats, ue rumq eſt, quoties ad hanc æſtimationẽ, citra ipſius rei conuenti dolum deuentum eſſetv: alioquin ſi reus in reſtituenda re dolũ cõmi- ſiſſet, nõ putarim differẽdam ipſius dominij ſolutionẽ, ut propter dolum ſuũ preciũ loco rei ſuccedat:& ſicut rem abſq; ulla exceptiõe 30 reddere cogeretur, ita& preciũ i: ſaluo tamẽ iure repetendi, ſi dominiũ deinde ad eum nõ pertinuiſſe oſtenderit. Eum uerò qui negan do uitium ſpoliationis cõmitteret, precium rei abſq; repetitionis ſpe pręſtare cogendum eſſes, idq; in eius delicti pœnam, receptũ eſt. tSaneè in contractibus, quibus reum cõuen- tum oportet, dominũ non eſſe: illud conſtat, exceptionem proprij dominij aduerſus acto rem, à quo cauſam ille habuit, admitti: quod 40 in ultima legis huius parte probat: nec enim res ſua penes dominum titulo depoſiti conſi ſtere poteſt ſicut nec emptio, nec cõductio rei ſuæ ualet. Vnde talis exceptio, cùm ipſo iure actorem excludat, admittéda fuit: quod infrà declarabimus. T§. SI TAMEN IGNORANS.) Tertia, ſeu ultima pars legis, tqua oſtenditur, agenti ex depoſito obſtare exceptionẽ, ſi dominus ego nõ eſſem.Quæ concluſio optimè proce- so dit, cùm dominus ignorans in depoſitũ acce- pit:&ita lex noſtra loquit᷑. Sed quid ſi ſciense Et uideretur adhuc contractum non tenere, & ideo depoſiti actione conueniri non poſ- ſe: eſſetq́ʒ tunc tutus dominus nõ tam æqui- tate iuris gentium, de qua Juriſconſultus hic loquitur, quàm regulis iuris ciuilis. T Necme lex Iuſtiniani mouet, qua depoſitũ reddi iu- bet, in rem actione, quam reus obijciat, non attentae: quia non de dominio in re depoſita 6o loquitur, ſed in alia re per creditorem poſſeſ⸗ ſa, cuius compenſationem depoſitarius op- ponebat: quod rectè poſt ueteres Alber. do- cuit.fPutarim tamen hoc caſu poſſealiter de ponenti conſuli: nempe ſi utili condictione Rrr 2 fin. C. de rei uen. gl. d. l. ita ut ſi fur. al. pen. 9. ſed et ſup. C.de præ⸗ 39 ſcrip.xxx. uel æl. ann. b. fi. qe reiuẽd. auth. item poſ ſeſſor. C. ꝗpot. in pig. c Bar. J. ij. de ex cept.rei iud. d l. nã& ſi far. 5. ſicert. pet. 4⁰ e§. j. Inſtit. de offi. iud. f l ſimulier.§. j de eo quod me tus cauſa. l. ſi duo. in fin. uti poßid. g Bart. d. l.ſi alie nam. h Gl.& Dyn. l. interdicto. de ui arm. Bar. d. l. cõmodare. i Arg. l.Iul. j. in prin.de rei uẽ dic. 4¹ k l. non ab re. C. unde ui.l.con⸗ ductores. C. Io cati. l d. l. qui rem. 5. eod. ml. ſuæ ri. de cõ trah.empt.l. ei à quo.de uſuc. 4² n d. l. qui rem. 5. eod. 43 0 I. pen. C. eod. 44 —— — O[.[O————— a l. ſi quis condu ctionis. C. loc. in gej. b Bar. l.cõmoda re. ˖.cõmod. cl.licet.§.j. 5õ. e. d l. fi. uerſ. na ſi id qd. de prec. e gi. et Dd. l. qui rem.C.loc. f I. ſi aliquã. de acꝗ. poſſ. ubi Alex. 45 g l. colonus. de ui ar.. fi. uerſ. & contra. de prec.ubi Bart. 46 h I. ſi quis ad ſe fundum. C. ad I. lul. de ui. i I.ij.de tritic. kl. ſi coloni. C. de agreet cenſ. lib. xj. l. indebi ti. 6. ſed ſi nu- mi. de cond.in deb. 4 1 Alexan. d. l. ſ alienam. m Arg. l. ſi alie⸗ nam. ubi lmol. & Alex. 48 n Bald.& Salic. d.l. pen. C. de- poſiti. 0 c. j. de reſtit. bbol. pl. plane. 5. eod. ꝗl ſirem alienã. ij. de pig.act. r Not. l. plurib. §. fin. de uerb. oblig.ubi Bar. in fin. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 82⁰0 D. An d Alciati 821 ex lege agat:, poſſeſsionemq; repetat b: uide- tur enim ſemper depoſitarius poſſeſsionem deponentis nomine habere adeo ut ſiprius apud ſe fuiſſet, rem in depoſitum ſcienter ac cipiendo ei renunciaſſe uideaturꝰ,& in ip- ſum deponentem tranſtuliſſe?: quod & in Fohiiler dame PAVLVS LIB. XXVII. ſciens rem a ſe poſ- ſeſſam cõduxit, cre Al edictum. brius receptũ eſt: meritò igitur con- dici poſſeſsio ipſa poterit.Idem quoque cre/ dendum eſt, cùm non actione depoſiti, ſed in terdicto ad recuperandam poſſeſsionẽ actor intenderet. Cenſetur enim ſpoliatus, cùm de negatur ei reſtitutio?. unde non obſtaret ex- ceptio dominij, etiam ſi incontinenti proba- returt, † Sed& idem traditum eſt, ſi creditor poſſeſsionem cõdictione triticaria(quod po- 20 teſt) repetere maliti. Cùm enim hæ actiones extra id quod agitur, deſcendant, alieni, uel etiam proprij dominij exceptione nõ exclu- dunturs:idq́; receptius eſti, quoties actor ſpo liatum eſſe poſſeſsione ſua prætendere ſe po teſt:aliàs uideretur à regula nõ recedendum, ut proprij dominij àreo obiecta exceptio, ip- ſi agenti obſtetv.ſS ed quid ſiprædictis caſi- bus obiectum de dominio eſt, actoreq́; non reclamante probationes admiſſæ ſunte Ettra 30 ditum eſt, tali caſu aduerſus actorem pronũ- ciandum eſſen:ſibi enim imputet, qui non re plicauit, ne talis exceptio admittereturꝰ. Cæ terum illud conſtat, quamuis ex contractua- gatur, nihilominus exceptionẽ dominij non admitti, legiq; noſtræ locum non eſſe: cùm id dominium poſt contractum ad ipſum depo- ſitariũ pertinere cœperitꝰ. Cùm enim a prin- cipio contractus tenuerit, non debet ex poſt 10 Regul eſt, quòd obligatio dandi partium præstationem recipiat. 11 Actus ex tacita uoluntate inducli eatenus extenduntur, tenus ex palam geſtis præſumitur. 12 Dictio, aut, ex diuerſitate facti ſupponit diuerſum ius. 13 Quotieſcunq ſoluitur id quod uere debeba tun deindeincipit no deberi, datur condi- ctio indebiti: ſiuerꝭ nõdum uerè debeha tur, condictio ob cau ſam competit. 14 Explicatus. ſi decem. in. ſi non ſortem. ff de cond indeb. ꝛs An ſemel nata obligatio un quam ſuſpendatur. 16 Obligatio diſiunctiua,& obligatio in genere, an& in au- bus inuicem differant:& aliquot effectus inde reſultan tes.& num. 17. 18. 20 19 Nemo poteſt rem ſuam fhᷣpulari ſibi daxi. 21 RKatio decidendi in. fin. l. cum his. de cond. indeb. 22 Heres ſoluens pro rata parte in aliquo ſeruo, non potes conueniri antequã conſtet alios cohæredes in eodem ſer uo nolle partes ſuas præſtare: ſecus in promiſſore. ꝗ quæ ſit differentiæ ratio. 23 Num unus ex pluribus hæredibus poßit ſuà partẽ in ſeruo aliquo ſoluere, nõ expectatis aliſs, etiã creditore inuito. 24 Si unus hæres pro alijs cohæredibus ſoluerit, familiæ erci- ſcundeæ actione repetere poteſt. 25 Si plures hæredes non conſentiant in eiuſdem ſerui ſolutio- ne, quomodo creditori ſubueniatur.& num. 27. 26 Bartoli ea in re confutata ſententia. 28 Vbi obligatio transfunditur de defunctꝰ in hæredem, non immutatur:& quomodo accipienda hæc regula.& 29 30 Regulariter idem de hærede ſtatuendum, quod in defunot conſttutum fuit:& quando id non obtineat. 31 In promißione uiæ quare ſinguli inſolidum teneantur. 32 Seruitus in fundo cõmuni non conſtituitur, niſi omniũ con ſenſus adſit.& num.34. 33 Quod in hac lege dicitur, difficultas præſtationis non ficit inutilem ſtipulationem, quomodo accipiendum.& 35. 6 Si ſinguli hæredes ſtipulatoris ad uiam egerint,& unus ſut cubuit, an talis ſententia alijs noceat. 7 Regula eſt, ſententiam nec prodeſſe alteri, nec nocere. dua ◻ facto ius depoſitoris impediri, quin reſtitu- 40 38 C. ſus uerſ ſitamen hominem decidendiq; raiio.& nus tio ei fiattius enim debitori ſuperueniens no cere deponenti in actione quæſita nõ debet, licet ius adhuc non omnino quæſitum impe- diat a, puta uſucapionem, uel pignoratitiam actionem, ſi ante ſolutionem creditori domi nium pignoris ſuperuenerit. FE INI v. D. AND. ALCIAILI IV 50 RLISCONSVLTI IN LEGEN II. III. IIII. de uerb. obligatio- nibus, ſcholia. Epitome ſiue argumentum legis. Quando creditor teneatur partem debiti accipere, uel non. Qui ſub uſuris debet, ſolutione partis non liberatur. Obligatio, rem reſtitui, an partium præſtationem recipiat. Qua ratione ſtatutum ſit, ut obligatio dandi diuideretur. Quandoq; in obligatione dandi pro parte ſoluens, pro ea non liberatur. Obligatus ad ſeruitutem, an dare ficereq; teneatur, improba- taq; cõmunis ea in re ſententia. Patientia in incorporalibus loco traditioni eſt. In iuribus patientia loco dationis eſt. 40 Duplex prædicti uerſ. intellectus.& num. 41. 4²2 Acceptilatio non niſi à uolente fft. Ibid. Acceptilatio eſt remißio ſeu donatio. 43 Stipulatio, habere licere, in facto conſiſtt.(Ti facti eſt. 44 Stipulatio, per te nõ fieri, quò minus mihi ire liceat&c. me 45 In iſta ſtipulatione, per te nõ fieri&c. ſi unus prohibuerit, qud ratione& cæteri teneantur. 46 Quando aliena culpã quis præſtat, ſuccurrendi illi eſhutaà delinquente repetat, quod eius cauſa præſiterit. Ibid. Clarigatio, ius prænſionis, repræſaliæ, idem. 47 Duplex intellectus huius uerſ. circa uerbũ, repetent quod 49 Cõmunis ſententia taxata.(præſſterunt.& nu. 48 BLIGATIONVM f aliæ diuiſionẽ ⸗ nõ recipiũt ex neceſsitate, ut in ſer uitutibus:aliæ ex uoluntate cõtra- ⁴. hentiũ pręſumpta, ut cum inſulam ædificari promittit᷑: nam uidet᷑ ſtipulator ope ris effectũ cõſideraſſeꝰ. Aliæ quidem natura ſui partiũ præſtationẽ recipiunt: ſed ne in di- 6o uerſis rebus contingat ſolutionẽ fieri, non li⸗ berant᷑ debitores, niſi ubi in eadem ſpecie ſa- tisfactum fuerit: ut qui generaliter hominẽ, uel diſiunctiuè Stichum aut Pamphilum de- bent, Proſequiturq; luriſcõſultus hos caſ 1 ¶ EI linrht Wbeulicalu nuiopto Pat uuſpe leciple/ lxiſbiuendic e oſtt, cum 1 cbetimputare cii qui partẽ npi eim nõco aemr Videtut erge nliotem, ut parter isconſenſusimput inunicalculo in cõ- ANecquicquãnos: lubdebet lolution moſuræ ſub condit arllorslolutanon f duduom contractun Dari) fQuid ſ mohligationem rec inem: quamuis deb Uineqdem reſoluer timdargumentis! liguleaobligation cio uel depoſito lwem acceperint, in redimcreditor inſo ull, querario i muenäicat:quapr cnateneantur,e minu O„ 8.8 enlüguada in dine wind ando 53 raam aſenm aaſan . Ercon uor— Im Aas Lr 3 tutor.§. Lu- — eius deuſu r. — ecui fundus. n a crin taman arnge cond.& de m A C amit Amnn onſt. 4 — Lna mum um cmrur, Iix. C — 7 Reuun. —— —— ſiduobus ue um n gracsſtdemte culum. 5. c5 n bacn Kru e d. rub ur wrlein C G nm uf4- u Arrm ncn deorkrr, ³—„ rij. 9. heres. uucõmod. — ſiduo depo. r ae Kcrudſj. ſi Pecu⸗ u. O 5. ſia⸗ ge ud duos. de- — 1 — 4 8²² a ¶ Et harum.) Stipulationũ quæ in dan- do conſiſtunt, exempla uſq; ad. item ſi in fa- cto.ponuntur, atqʒ ibi de factis diſſerere inci it, ut ego ſentio, licet alij contrà. b ¶Partium.) Qui ergo tenetur centũ da re, pro parte ſoluta liberatur, cogiturq; in faciendo cõſiſtũt. Melitor Haiteedlel Et harum omnium 3 em̃ reeſpien quædam partiũbprę te, uerba textus nõ ſtationẽ recipiũt: ue- procedũt:alioquin luti cum decem dari &qui hominem de ſtipulamur. Quædã bet partispręſtatio non recipiunt, ut in ne in ea liberaret᷑. nec ratio§.pro par te.in ſpõtè recipiẽ- his quæ natura diui ſionẽ nõ admittunt: 3—. d. te locũ ſibi uendica ueluti cũ uiam“, iter, re poſſet, cùm ſi⸗ actum ſtipulamur. bi debeat imputare Pbutare Qugdam partis qui creditor, qui partẽ accepit, cùm nõ co geretur. Videtur ergo fatendum, poſſe cogi creditorem, ut partem recipiat: quapropter eius conſenſus imputari illi non poteſt, licet cõmuni calculo in cõtrariam ſententiã itum ſit. Nec quicquã nos mouerit, t quòd qui ſub uſuris debet, ſolutione partis non liberaturꝰ: namuſuræ ſub conditione debentur, uideli- cet ſi ſors ſoluta non fuerit, quæ conditio in- diuiduum contractum facit b. c MDari.) Quid ſi rem reſtitui?& aiunt eam obligationem recipere partium præſta- tionem: quamuis debitores non liberentur, niſi in eadem re ſoluerint. Sed hæc ſententia plurimis argumentis ſubuertit᷑. Ego cenſeo, ſi aliqui ea obligatione teneantur, quia com- modato uel depoſito rem indiuiduam, puta lancem acceperint, inſolidum teneric: uide- tur enim creditor inſolidum eorũ fidem ap- probaſſe. quæ ratio in hæredibus locum ſibi non uendicat: quapropter cùm obligatione perſonali teneantur, ea per legem XII. tabul. diuiditur(licet ex æquitate hæres, qui ſolus rei reſtituendæ facultatem habet, officio iudi cis compellatur reſtituereꝰ.) Nec eo caſu ali- quis liberatur, donec in eadem ſpecie ſit in to tum ſatisfactum. Quòdſi res ſeparabilis de- beatur, ueluti quantitas, tũc neq́; etiam prin- cipales, niſi pro parte tenentur:& unius do- lus alteri non obeſt. tSed qua ratione ſtatu- tum eſt, ut obligatio dandi diuideretur Et in eo cõſenſum eſt, quia dare dicitur, qui domi- nium transfert:at dominus eſt etiam qui pro parte eſt dominus.Sed& qui tenet᷑ dare, non liberatur, ſi id quod creditori intereſt, ſoluat. Vnde tali caſu in diuerſis rebus non poterit accidere, ut ſolutio proueniat. quod in obli- gationibus faciẽdi ſecus eſt: quid enim ſi qui foſſam fodere debet, partim fodiat,& in reli- quo dicat, ſe id quod intereſt præſtiturum? 6 TCæterum& quandoq; reperire eſt in obliga tione dandi, eum qui pro parte ſoluat, pro ea parte non liberari: ut ſi debitor fundi præſtet de ſtipul. di uiſionib. coment. 10 20 30 4⁰ 60 8²23 uſumfructũ.Idem in eo qui tenetur dare ſub pœna propter conditionem, quæ ineſt con- tractui. Idem& in hærede, qui centum dare iuſſus eſt pro theatro extruendos. Videtur e- nim principalior eſſe obligatio faciẽdi, unde eius naturam datio aſſumit:ſed& is do minus qui actione noxali cõuenitur, inſolidũ defendit: nõ enim debet fie/ ri actoris conditio dem præſtationẽ na tura ſui recipiũt::ſed niſi tota dent᷑, ſtipu- lationi nõ ſatis fit: ue luti cũ hominẽ gene raliter ſtipulor, aut deterior, q́; ſi male- lancem, aut quodli- ficum ipſum ſeruũ bet aliud uas. Nam conueniret: ſeruus & ſi Stichi pars ſolu/ Seerenlehae erd ta ſit, nondum in ul- TViam.) An- la parteſtipulationis tiqua eſtaltercatio, tan qui tenetur ad ſeruitutẽ, teneatur dare facereq;i. Et cõmuniter aiunt teneri:quoniam is qui ſerui tutem debet, tenetur pati, ut creditor eo iure utatur:unde& qui uſumfructum debet, ſi ſit in mora, in eo quod intereſt cõdemnat᷑. Sed hanc ſententiam q́ʒplurimi nõ iniuria repro- bant iquoniam huiuſmodi patientia in incor poralibus loco traditionis ſucceſsitk. Vnde ſicut obligatio dandi rem corporalem, tradi- tionis naturã nõ aſſumit, licet debitor etiã tra dere teneatur:ita& de iuribus dicendum eſt. Quamobrem& hæres dare uſumfructũ di- cituri, qui patitur legatariũ utifrui: cùm enim illa patientia in conſequentiam dationis ue- niat, facti naturam nõ ſeruat. Et licet cõdem- natio, ſi nõ detur uſusfructus, fiat quanti in- tereſtn, id nõ inſtitutũ eſt, quòd obligatio u- ſusfructus ſit facti: ſed quia uſusfructus in- certus eſt, ratione rei præſtationis& tempo- ris, quapropter meritò fuit incertiagendum. Qui ergo ſeruitutem Titio ſpopondit, ſi eam conſtituat, liberatur: quòd ſi deinde non pa- tiatur Titium uti, nõ ex ſtipulatu, ſed poſſeſ- ſorio interdicto erit conueniendus. e Recipiunt.) Sed cur tali caſu promiſ- ſio etiam petitione nõ eſt indiuidua? Reſpon deo, cùm integer homo ſoluẽdus ſit, ne parti cularis ſolutio ſtipulatori ſit damnoſa:& præ ter eius intentionem id quod ſtipulatus eſt, non conſequatur: meritò contractus huiuſ- modi ſolutione tantùm eſt indiuiduus:quia hæc ratio ſolutionem ſolam reſpicit: tin cæte ris adhærendum fuit regulæ, quæ eſt, ut obli gatio dandi, partium præſtationem recipiat. f Liberatio.) Atqui uideretur continge re liberationẽ:quia ſoluens partẽ Stichi, uide tur eligere ſolutionẽ in Sticho, ergo non de- buitpoſſe uariare.Interpretes ſe extricare ne ſciũt.Ipſe negauerim ſoluendo partẽ cenſeri eum elegiſſe in totũ, ſed in eam partem tantũ, quę ſoluta eſtnam actus qui ex tacita uolun tate inducuntur, niſi eatenus extenduntur, quatenus ex palàm geſtis Prfeiini tur“. rr liberatioſnata eſt:ſed 5 2 l. fideicõm. 6 ben. de leg.iij. h l. ſicum uno. 5 ſi ex nox. cau. 7 i l f. cõ. præd. 8 k d.l. quoties. i. de ſer. 9 I I. iij.. dare. de uſufruct. m l. ubi. g. fandi. j. eod. 10 11„ Bart. in l. Titii.§. alteno. ff. de admi.tut. 12 a Idem in d.. Cato. b l ſi nõ ſortem. 6. ſi decem. de cond. indeb.d. §. decem. 13 c l.j. de cond.ob cauſ. d l. ſi ſipulatus. in fi. ae ſolut. 14 e d.. ſi decem. 15 f l.qui res.§.a- ream. de ſolut. gl. inter.§. ſa⸗ cram.j. eod. 16 824 a C Aut ſtatim.) Dictio, aut, hic nõ ſeruat naturam diſiunctiuæ, ſed ex diuerſitate facti ſupponit diuerſum ius*: aut enim debitor ho minis, qui dimidium Pamphilum ſoluerat, deinde Stichum integrum ſoluit,& condicet illud, quod in Pam philo præſtitit: aut aut ſtatim* repeti 5 adhuc Kurgritie poteſt, aut in pẽden- minem non fſoluit 3. Rinteriminpa den ti eſt, donec alius de tibeſtliberatto. tur. Eiuſdẽ conditio b ¶Repeti.) Cõ dictione indebiti:licet alij condici ob cauſam non ſolutam dicant, cùm hic per errorem ſo- lutum non ſit: quod tamen cõmuniter nõ ap probat᷑.t Nam quotieſcunq; ſoluitur id quod uerè debebatur, deinde incipit nõ deberi, da- tur condictio indebiti. Si uerdò nondum uerè debebat᷑˖, cõdictione ob cauſam agendũ erit:: ueluti cùm legatarius ſoluit cauſa cõditionis adimplendæ, deinde legatum repudiat. c IIn pendenti.) Reſpectu debitoris: alio quin poterit creditor interim cum debitore agere, ut integrum hominem det. Idemqʒ eſt aduerſus eum, qui diſiunctiuè teneat᷑, ut Pet. Cyn.& Pontano uidetur:quæ ſententia plu- rimum quadrat uerbis legum.t Nec; nos mo uet quod alibi dicitur, ſi Stichum, aut decem debeam, ſolutis quinq;, competere creditori actionem ad reliqua quinq;?. quibus uerbis arguitur, non poſſe creditorem integra de- cem petere. Nam reſpondendum eſt, cõſide- ratum ibi fuiſſeeffectum, cùm tametſi decem petat, non tamen in effectu ultra quinq; con ſequitur: quia accepta teneretur compenſa- re:nec enim illud reſpõſum principaliter at/ tingit de iure creditoris, ſed ſolùm quomodo condicere ſolutam partem debitor poſsit, u- bi in alia ſpecie ſolidum pręſtiterit. Cõmunis tamen ſententia aliter ſe habet, ut debitor ho minis quãuis Stichi partem præſtiterit, poſ- ſit nihilominus interim in totum conueniri: ſed qui diſiunctiuè Stichũ aut decem debet, parte Stichi ſoluta, in reliquam ſolùm partẽ cõueniatur.In priore enim caſu Stichus non erat in obligatione:unde ſoluta parte, nihil di citur ſolutũ:in poſteriore nõ ita eſt. Sed hanc ego differentiam nõ probo, cùm obligationẽ hominis,& diſiunctiuam ubiq; uideamus æ- quiparari. Et hæc in ipſis principalibus pro- cedunt: quid uerò in hæredibus ſit, in ſeq.§. attingam.tCæterũ hic generaliter quæritur, an ſemel nata obligatio unquam ſuſpenda- tur.Et in id deuentum eſt, ut quantum ad ſub ſtantiam nunquam ſuſpendi dicamust᷑: quan tum uerò ſit reſpectu executionis, non ambi gitur poſſe eam in pendenti ſtare: ſicut& in pendenti eſſe poteſt, nunquid futurum ſit, ut naſcatur obligatio: cuius rei exemplum eſts in eo qui fructus debet, quos in fundo Tre- batiano naſci hoc anno contigerit. d ¶Eiuſdem cõditionis.) fIn hoc tamẽ eſt differentia, quòd cùm aliqua diſiunctiuè de- bentur, utrũq; eſt in obligatione: ſed in debi- D. And. Alciati 10 20 30 4⁰ 50 60 8²5 to hominis, nullus: uerũ is qui præſtitus fue- rit, retrò fingitur fuiſſe promiſſus.&ita aiunt cõmuniter. Ego has obligationes generali- ter æquiparari arbitror. Vnde ſicut promiſ- ſor hominis tenet̃ in unumquenq; ſub condi tione, ſialios nõ ſol nis ¹ eſthæc ſtipula⸗- uerit': ita qui Sti- tio, Stichũ aut Pam- 3 de Hanpſi „2rlIIl ondit, philũ dari. Ex his 181 Btcht tenen, ſi tur ſtipulationibus Philum nõ dederit: & eodem modo ad Pamphilũ, ſi Stichũ nõ dederit. Solumqʒ illã differentiã cõſtituo, quòd in obligatione diſ- iunctiua, cùm de paucioribus ſpeciebus aga- tur, maiorẽ affectionẽ uident᷑ cõtrahentes er ga illas habuiſſe, qᷓ́; in obligatione generis, in qua de infinitis ſpecieb. agitur.Ex qua diffe rentia reſultant aliqui effectus. Quapropter ſi dñs Pamphili ſtipulet᷑, Stichũ aut Pamphi- lum dari, in Pamphilo nõ ualet obligatio: un de qᷓ;uis interim alienet᷑˖, nõ poterit in eo fieri ſolutio. d nõ procedit, ſi dominus genera- liter hom inẽ ſtipulatus ſiti. Et ratio eſt, quia in obligatione diſiunctiua nõ ualuit promiſ- ſio Pamphili, fcùm nemo poſsit rem ſuam ſti pulari ſibi dari: quocirca uidet᷑ dñs pure ſti- pulatus Stichũ ſibi dari. Sed in obligatione generis non uidetur ſtipulator aliquã ſpeciẽ tunc conſideraſſe, nec magis de uno ſeruo e/ giſſe q́; de alio, quamobrem attendimus ſolũ tempus ſolutionis, quo tẽpore electione de- bitoris incipit certũ eſſe quis pręſtabitur. Eo igitur tempore Pamphilus dari poterit, tanꝗᷓ dominus rem ſuam in eum caſum ſit ſtipula- tus, quo ſua nõ ſit. Ex eadem quoqʒ differen tia illud conſequens eſt, ut ſi hominẽ mihi de beas,& ego tecũ paciſcar non petere Stichũ, remaneas obligatusin quemlibet aliũ præter Stichũ k. quod nõ eſt ſi diſiunctiuè Stichum aut Pamphilum debeas. Nam cùm par cauſa utriuſq; habitam rationẽ oſtendat, ſipromiſe rim alterũ non petere, in totũ liberaris, ne& alias diſtunctiua obligatio contra paciſcentis intentionẽ fieretpura. Nec aduerſus noſtrã hanc generalem traditionẽ urget ſ quod ait Iureconſulcus, ſi cùm deberem tibi Stichum aut decem,& credens purè Stichum debere, eum præſtiterim, condictionem mihicompe tere:& tamen hæres, à quo generaliter homo legatus eſt, ſi credens Stichum legatum ſol- uerit, nõ cõdicetn. Nam id introductum eſt, non quod differentia ſit inter obligationẽ ge neris& diſiunctiuam, ut pleriq; omnes opi- nantur: ſed quia differentia eſt inter contra- ctum& legata:nam in cõtractibus ſoluto Sti cho per errorem, ſi debitor decem ſoluat, re- trò fingitur hæc quanrtitas fuiſſe in obligatio ne:quia in contractibus conditiones trahun- tur retrô“: unde ſequitur, ut Stichus repetat tanq́; indebitus. Sed in legatis ſoluto Sticho, ſi quis offerat alium, nõ tamen fingitur illum alium fuiſſe in obligatione,& conſequenter Stichum indebitum, cuùm in legatis conditio nes i l qui decẽ Stichum. J. ſolut. 19 20 K Iſiunust ſiſüpuldeß ctis. 21 1Inl cum bi fi decoudi s oluete patte gagettatbaljs c areirolio,ta quo natorconueniter ninöpoſſe cogi u ſaguurquodeſt iyeect cim agit nemalquis conleq tmus, cimnõöal thosboluitquam nfortisin eam ſet darqulahieprobatt dnne amiliæ erciſc narterbsipſe ſoluiſt milecogere utpa tum maluerit ſolu er guiſponte ſolu iiepowiſetipſelil ianteiudiciũ nõ 8 ulolueret ded iernlultkmilixer lalusquocaluna urkerrie ihen bid tätiedenmen heit duod lü 1 atis pote 3 eredid olui „..—.— de ſtipul diulflonib. coment. ⸗, 8 ä 1 △—— lir ſcrui ad nes non trahantur retrò.8 uperius autẽ dixi nõ niſi ſoluto integro homine liberari lex aiti d. g. ꝓ parte. . mus utrique promiſsioni ineſſe condition?, ne in diuerſis hominib. rectè partes ſoluant᷑. N ut ſiunus non detur, alius detur. at ſiin æſtimationẽ cõdemnatio fieri potuiſ- ud 22 a TExhis nechæred.) Nö tamen qui ſol- ſet, nõ ſolùm in diuerſis hominibus, ſed par- 21„ uerit pro rata parte in aliquo ſeruo, poterit in tim in re, partim in æſtimatione potuiſſet cõ- m. terim cõueniri, an- tingere, ut ſoluere- d tequã conſtet alios nec hæredes quidẽ redũc cõditio obliga tur. t Aliter ergo 27 1 1:de cohæredes in eodẽ pro parte ſoluẽdo li- tionis immutat᷑. Et ſuccurri creditori A ſeruo nolle partes herari poſſunt, quan ideo ſi diuiſionẽ res dicendũ eſt:& aiũt 5 ſuas pręſtare: qd in dlihnc eandenn fetn 10 jnti ni. haedl officio iudicis cogi 123z, ad ipſo promiſſore nõ dederinfkarns Ue ufl uia, hærecles hæredes ad concor A ſiſibul ſde procedit b. Er ratio OrrleS ederint no ꝓmmi 211 IeCll tais, diam. Id autem fiet 1 Hedgr ht. differẽtiæ eſt, quia enim ex perſona hæ⸗- promiſſſoris ſingulid uelper pignoris ca huiuſmodi hæres pionem, uel etiam ſoluit totum id, quod debet, licet nõ prorſus ut debet:ſed principalis cùm debeat totũ, ſol uit niſi partem, meritò poteſt in totũ etiam in terim cõueniri.& in hoc ferè omnes conſen- per indictionem mulctæ, uel(ut alij malunt) per cõminationẽ, qua niſi in eodem cõſentia tur, dicatiudex ſe eſſe in creditorẽ ius eligen di translaturũ:quod procederet, ſi partes nul 23 tiunt.tSed num poterit unus ex pluribus he lomodo eligerent: ſed ſi eligant, licet diuer- redibus ſoluere partẽ ſuam in aliquo ſeruo, ꝛ0 ſos, non uidetur ad hæc remedia diuertendũ, non expectatis alijs cohæredibus, etiam cre- cuùm omnium culpa nõ arguatur. Nec enim ditore inuito, ita quòd interim nõ poſsit eum quiſquam in ſententiã collegæ magis ire de- creditor conuenire?: Et aiunt cõmuniter cre- Pbuit, quam collega in ſuam. Rectius ergo fe/ ditorẽ nõ poſſe cogi ut accipiat, ne aliàs non cerit iudex, ſi cõminetur, niſi intra certã diẽ 5, pate. cõſequatur quod eſt ſtipulatus c. Sed hæc ra- conuenerint, ſe electurum t: quo caſu pote- ant iud. poſſ. . tio procedit, cùm agitur utplenariam libera- rit in dubijs gratificari maiori partil. l c.. de iun pat. tionem aliquis conſequatur: nos uerò in eo c ¶ Experſona hæredum.) †Vbi ergoob 28 dubitamus, cùm nõ alia de cauſa unus exhæ ligatio transfundit᷑ de defuncto in hæredem, redibus ſoluit, quam ut interim nõ conuenia nò immutatur. quod uerum eſſe tradunt om rier tur. Fortius in eam ſententiam aliquis moue 30 nes in obligationibus indiuiduis: non autem gurrſ. quo bitur: quia hic probaturò, hęredi ſuccurriper in cæteris, quas XII. tab. lex diuidit. Ego nõ 29 Tvo tcpo ectuintaſu. actionẽ familiæ erciſcundæ, ut repetat quoc probo regulam generaliter per Iuriſconſul- clie 4 pro cæteris ipſe ſoluiſſet. Nam ſi creditorem tum hic traditam, ſic coarctari: non enim ex Axi can paxrr potuiſſet cogere, ut partem ſuam reciperet, ſi XII. tabul. mutatur obligationis cõditio: ſed cancaankim ſolidum maluerit ſoluere, ſibi imputandum cùm huiuſmodi obligationes diuiderentur, fuerat, qui ſponte ſoluit, cùm ſolutione par- etiã in perſonã principalis, ut oſtendi in præ- tis ſuæ potuiſſet ipſe liberari. Familiæ autẽ er cedẽti§. ea lege fit ipſo iure diuiſio pro ratan: ml. ea quæ. Cf — ciſcundæ iudiciũ nõ datur, niſi ei qui cogipo tametſi etiam nõ negauerim quandoq; muta mil erciſ. eredes§. ſi tuit ut ſolueret. Sed fortè falſum eſt huic hæ ri conditione obligationis, ſi aliqua ratio hoc . ff famil. redi conſuli familiæ erciſcundę actione: nam 40 ſuadeat. Verbi gratia, fauore creditoris hic , e uerſiculus, quo caſu, ad huius§. principiũ nõ inductum eſt, ne mutetur conditio obligatio „ uidetur referendus:licet alij omnes contrà. nis: pone ad eius fauorẽ pertinere, ut mute- 24 b TOmnes dederint.) † Quid ſi unus pro tur, certè tunc non procedet regula. Quapro alijs ſoluerite Et cõmuniter aiũt, familię erci- pter quamuis legatarius nõ poſsit partẽ lega ſcũdæ iudicio eum repetere, qd pro alijs præ tiagnoſcere, partem repudiare: aliquis tamẽ„] lgataxius. de ſtiterit. quod ſatis poteſt defendi, cùm uolen ex eius hæredibus poterit partem adſe perti- leg.j. * tibus cohæredib. ſoluiſſet: alioquin poterunt nentem recuſaren. Nam hic quantũ in ſe eſt, o I. nà abſurdi. G lin diem cohæredes eam ſolutionẽ nõ approbare, ne iudicium defuncti, à quo legatũ eſt, in totum de bon. lib. ene ereetiaeo. ff ius electionis, quod ipſi habẽt, extinguat᷑: cũ approbat,& nemini præiudicat*. Cæterum 30 n eag plu.. em̃ ad omnes pertineat electio, tametſi unus 50 generaliter fatendum eſtidem de hærede ſta k l. in uẽditione. §. fin. de bon. g 25 præueniat, nihil cæteris obeſt Sed finge nõ tuendum eſſe, quod in defuncto cõſtitutum Sochaneen, cõſentire eos in eiuſdem hominis ſolutione, fuit. q́d tamen in iuribus perſonalibus t, item pl. quia. ſol.ma. nunnee quomodo creditori prouidebit᷑ Et Bart. ait, in his quæ merũ factum reſpiciũt, non proce “ quãdocunqʒ iudici de diſcordia cõſtet, cõde- dita: quoniã ea in hæredes nõ transferuntur. ꝗ ci hæredes. ſicut ex contrario potior eſt conditio hęredis de ac. poſl. ratione ignorantiæ, quæ in eo præſumitur, qui in alterius locum ſucceſſitr.Idemq́; in his. quę non ex defuncto, ſed ex propria perſona 1 l. qui in alteri- hæres conſequiturꝰ. un dde reg. iur. d TSinguli.) fAtqui magis uideret᷑ cõue? lfi. C. de cuic. iqens. mnationẽ ad æſtimationẽ eſſe redigendam. 2 fquæ ſententia nõ placet: tum ꝗa aduerſus re auiſcruã. gulã eſts, ut qui ſibi dari ſtipulatus ſit, nõrem, Nh i co. ſed æſtimationẽ accipere cõpellat᷑, repræſer- n tim extãte:qui enim hominẽ debet, in genere ucendu c. tenet᷑: at genus nunꝗᷓ perit'. Nec debitorũ in- co “ icert pet. ter ſe diſcordia creditori noceredebet:tum e- niſſſ, ſi conſtitutũ fuiſſet, uthihæredes colle- n dog tiam quia ſicut ipſe principalisrem ipſam prę ctim om̃es tenerent᷑: nec tantũ àregulis iuris — ſtare cogeret᷑, ita etiã hæredes, ne mutet᷑ obli- fuiſſet digreſsũ, cũ&potuiſſet tali caſu cõſti⸗ „ 2 9 gationis cõditio. His accedit, ꝙ ideo hæredes tui, ut cõmoda adomnes öllecdie ꝑptinerẽt, Sene,e, Trr 4 —— a l ut fundus. ff. cõmu. diuid. 3² b l. pro parte. ff. de ſerui. c d.l. hæredes. an ed. dl.j. C. fam. erc. e l. pluribus.§. fin. j. eod. f Lfin. ĩ de præ- tor. ſtip. 33 8²28 & in hoc ſe aliqui plurimũ intricant. Ipſe opi nor idcirco ſingulos inſolidũ teneri, ut quiſ- quis fuerit, ad quem fundus, in quo ſeruitus promiſſa eſt, ex diuiſionibus pertineat, poſ- ſit conueniri,& compelli ipſam ſeruitutem præſtare: quod fie- 8 ri nõ potuiſſet, niſi inſolidũ tenent᷑. Sed ſtipulator eum ha- quo caſu“unus ex hę beret inſolidum ob Uit,us ſalſcis ligatum. redibus ſoliduũ? præ ſtiterit, petitionẽ ha- ¶ Sed quo caſu. 4 3— bebit à cohærede fa- Id eſt, quibus caſi- bus:ut nõ ſolum id miliæ erciſcundæ iu procedat in promiſ dicio. Ex quo quidẽ ſione uie, ſed etiam accidere poſſe Pom- in promiſsione ho n Fſti minisin genere,& Poinus ait, ut N iti⸗ ita omnesſentiunt. pulatoris uiæ uel iti- Mihi magis arriſe neris hæredes ſingu ſerit ſermonis pro- prietatem tueri: nam non uideo quomodo u- nus ex hęredibus poſsit compelli, ut ſolidum hominem præſtet: cùm enim creditor ſolùm pro rata portione aduerſus eum experiatur, (obligatio enim petitione diuidua eſt) nõpo- terit iudex cogere, ut plus ſoluat, quàm fue- rit petitum*. b TSolidum præſtiterit.) Sed quomodo poterit id fieri, fcùm in fundo communi nõ poſsit unus ex cohæredibus ſeruitutẽ conſti- tuere, ſed omniũ conſenſus neceſſarius ſit bo & crebriore calculo poſt Bart. ſolet dici, hic non de ſeruitute, ſed eius æſtimatione intelli⸗= gendum:fiet enim condemnatio inſolidum: & quia ille cohæres rei ſoluendæ facultatem non habebit, litis æſtimationẽ præſtabite. Cæ terum quia hæc interpretatio contextus uer bis non quadrat, alij aliter dixerũt. Ego, dum Iureconſultus inquit, quo caſu unus ex hære dibus& ẽ. puto intelligendum in eo caſu, in quo unus ſolidũ præſtare poſsit: ueluti cùm in diuiſionibus inter ipſos factis, fundus ad eum peruenit, qui cõuentus eſt: nam is cùm ſolus ſit eius dominus, poterit ſeruitutẽ con- ſtituere. Nec tali caſu per diuiſiones extraiu- diciales familię erciſcundæ actio perimitur. c Quiaper ſingulos.) Alia ratio alibi af- fertur, uidelicet quia ſtipulatio in eũ caſum deuenit, à quo incipere nõ poteſt quod hoc modo declarandum eſt: nam mortuo teſtato re, cuius fundo fuerat promiſſa ſeruitus, fun dus ille efficitur omniũ hæredum cõmunis. Finge ergo unum ex eis inſolidum agere, ui- deretur ſtipulationẽ extingui: quia cùm per ipſum ſeruitus acquiri fundo communi non poſsit, ſequit᷑ in eum caſum deueniſſe, à quo nõ potuiſſet incipere. Sed tamen aliter deci- ditur: quia licet huic actori præſtari nequeat ſeruitus, pręſtabitur æſtimatio, ſeu quod ſua intereſt:quæ æſtimatio licet difficulter inea- tur, tamen difficultas præſtationis nõ uitiat ſtipulationem. Atq; ita ego ſentio. d MDifficultas præſtationis.) tVerba lu- riſconſulti in eum caſum expreſſe cõcipiun- D. And. Acciati 10 20 30 839 tur, quo uelunus tantũ agere uelit: quem ſen ſum proxime ſecutus ſum, Cõmunis tamen ſententia aliter ſe habet: nimirũ ut intelliga⸗ musluriſconſultũ loqui caſu quo omnes age re uelint. nam& tunc difficultas eſt in pręſta tione, tam ratione li inſolidum habeãt plurium hæredum actionẽ. Sed quidam ſtipulatoris, quam hoc caſu extingui ſti promiſſoris: fquia nõ niſi omnib. con pulationem putant: quia per ſingulos ac quiri ſeruitus nõ po teſt. Sed nõ facit inu tilem ſtipulationem difficultas præſtatio nisd. Si tamen homi- nem ſtipulatus, cũ ſentientibus ſerui- tus conſtitui pote/ rits:& uel facilimè diſcordes erunt in- ter ſe hęredes ſtipu latoris, cùm ad nos pertineat eius loci electio, in quo ſer- uitus cõſtituatur'. tIpſe non arbitror recedendum à regula, ut electionẽ demus de bitoribus, niſi ſimplex facultas uiæ in infini- to ſit relictai. Nec obeſt, quòd itinere ad præ- dium cõmune duorũ relicto, niſi uterq; de lo co itineris conſentiat, ſeruitus nõ acquirit: quia licet requiratur conſenſus utriuſq;, cùm locus conſtitui debeatutriq; cõmodus, nõta men ſequitur, quin hæres ipſe eligat. Enim- uero admiſſa cõmuni interpretatione dubita tur:Finge ſingulos hęredes ſtipulatoris egiſ- ſe ad uiam,& unum ſuccubuiſſe, nunquid ea ſententia alijs oberit: Et Cynus Alexanderq; obeſſe aiunt:quia ſeruitus non niſi omnibus conſtitui poteſt: uicto autẽ non poteſt conſti tui:nulli ergo conſtituet᷑. Cæteri cõtra, quod eſt uerius:nam qui ſuccubuit, ius aliquod in ſeruitute non habet:quia ſententia facit ius quapropter cohæredibus nocere nõ poterit. Atq; ſi in rerum natura non eſſet, tametſi ex 40 æquitate debeãt cohæredes ſinere, ut per eos acquiſita ſeruitute de facto utatur:talioquin & regula eſt, ſententiam nec prodeſſe alteri, nec nocere, niſi ea lata ſit de ſeruitute iam cõ ſtitutan: quia cùm in ea uertatur ius in rem in diuiduum, meritò omnes afficit, ad quos res pertinet. e TSitamen hominem.) Einge te, qui mi hi hominẽ in genere promiſſras, deceſsiſſe relictis hæredibus:ego cõtra aliquem eorum so egi& ſuccubui, uel aliquem eorum peracce ptilationem liberaui: num cæteri, ſi ſoluant pro portionibus ſuis in eadem ſpecie, liberẽ- tur:& lex ait liberari. Nec hoc caſu quicq́; eſt in ſuſpenſo: cùm alioquin ſi obtinuiſſem, li- beratio pendèret, donec uictus in eadem ſpe cie ſatisfaceret. Et ratio eſt, quia hoc caſu nõ poſſum conqueri, me quod ſtipulatus eſſem non conſequin, Nec enim hic periculum eſt, ne ille cum quo egi, uel quem liberaui, in di- 6o uerſa ſpecie ſoluat, cùm in nihilo teneatur. Quapropter ſi ponamus me ſuccubuiſſe, ꝗa fuerit mihi ſatisfactum, non arbitroralios li berari, niſi eadem in ſpecie ſatisfaciant: licet aliqui recentiores contrarium ſenſerint, ar- gumen⸗- blſ uit deſt uit.ruſt. i lſicui deſ k liitincre de uit.ruſte. 1 36 31 erteceptione uöons ab uno 1 em quiautfe malolutonẽ eli üuprobaui ſupe nuageretn poter nand his quæin! mvoideturrenunci it quodſolapetit uointerduos reos II ingeus ſt.hom. 37 m l loci. 6 ſi dus ſ de ucnd 38 minoinſolicum te unreatin aſunoſt rer Nonopinorta naguamomnesprol LAcceptolat ſit rem authominẽ m wacceptotulerim, wem lbereris eno! rlogpeciebus dicit dulato non nilt au iibioſeu donatio LDromilore,) le ccipiũt uton ſiteloprineipal ſtilorbus:qua ra Ahrmiſoriprode r., —+ —₰ N N — —— 4⁰ A 3 /A Sc A A” d — X ‿„ * d FDr t T 4¹ 4 1. — z. E hari. ud won.deff⸗ an nieiuſſ. uihomint. aleacceptil. 42 8 = ,— eni ſiplures In- ae ſudeiuſf ” * ar5 3 ſtipul ita.9. auba, i gui.j eod. 830 umentis certè futilibus. a ¶᷑Egero.) Et ſuccubuero. quod oſten- dunt ſequentia:ſi enim pars duntaxat cætero rum obligationi ſupereſt, ergo pars illius, cõ tra quem eſt actum, nõ ſupereſt: ſi nõ ſuper- eſt, conſequens eſt eum liberatũ, I&me tno ex harredibus ſiceubuiſſe. IPo⸗ romiſſoris egero“ teſt etiam ea ſenten P gero“, tia defendi, ut ex Pars duntaxat cæte- ſimplici actionis in rorum obligationi tentione dicamus, ſupererit, ut exolui cenſeri reitdie ſi poſsit. Llem chß eſt, ſi ipr ni-. bip Aaon icallcni uniex hęredibus ac- Kannerin iren ceptolatũ ſitꝰ. Idẽq egerit, velperteſta CoptOlatur 1it Mlech tionẽ ſuũ ius reſer⸗ eſtin ipſo promiſſo-/ uauerit. Nec obeſt, re“,& in fideiuſſori- ꝙ ſiper receptionẽ bus eius, quod dixi- ludig ah Lr mus in hæredibus. 2 X 7 7„. Indleat 1nereß⸗ Item ſi in factodſit ſti 2 2„„ nus per ſolam peti⸗ pulatio, ueluti ſi ita tionem: quia ut re/ ciperet ſolutionẽ, etiam inuitus poterat com pelli, ut probaui ſuperius*:ſed ut contra unũ tantũ ageret, nõ poterat: meritò per actũ uo- luntariũ, his quæ in fauorem ſui introducta ſunt, uidetur renunciaſſe. Minus etiã me mo uerit, quòd ſola petitione nõ uidetur facta di uiſio inter duos reos debendib: quia cùm illi omnino inſolidum teneantur, difficilius libe rantur: at in caſu noſtro pro parte quilibet te netur. Non opinor tamen à priori expoſitio- ne, quam omnes probant, diſcedendum. b ¶Acceptolatã ſit.) Qua ratione fit, ut ſi decem, aut hominẽ mihi debeas,& ego quin- que acceptotulerim, ſoluendo dimidium ho- minem libereris:non enim hic ſolutio in di- uerſis ſpeciebus dicitur facta, ſtum quòdac- ceptilatio non niſi à uolente fit, tum quòd eſt remiſsio ſeu donatio. c ¶ Promiſſore.) Accurſius& Alex. gene raliter accipiũt, ut omne quod dictum eſt ſu- prà de ipſo principali, habeat locum etiam in fideiuſſoribus:qua ratione& acceptilatio fa- cta promiſſori proderit fideiuſſorib. Sed So- cino& Iaſoni uerius uidet᷑, ut uelit Iuriſcon- ſultus ea quæ de promiſſore& eius hæredib. dicunt᷑, locũ ſibi uendicare etiã in fideiuſſori bus: nam ſicut obligatio hæredum diuiditur pro rata, per legem XII. tab. ita obligationes fideiuſſoriæ ex epiſtola diui Adrianid. Qua- propter ſiunus ex fideiuſſorib. fuerit uel ſen tentia, uel acceptilatiõe liberatus, cęteri dum partes ſuas in eodem homine ſoluant, libera- buntur:in quam ſententiã& nos accedimus. d F Item ſi in facto.) Superius tractatum eſt de obligationibus quæ in dando conſi- de ſtipul. diuiſionib. cõment. 20 30 40 50 ſtunt, ſupereſt utuideamus de his quæ ſunt 6o facti. Sed hic dubitatur, propterea quòd in- frà adducitur pro exemplo, ſtipulatio, habe- re licere, quę ad ius, non ad factum referturs. Doctores non extricant, quamuis diſſolutio 831 ſit euidens: nam hæc ſtipulatio in facto con- ſiſtit:non enim ex ea transfertur dominiũ, ut poſsit dici reſpicere dationẽ, quãuis in ea ſu- matur hæc interpretatio, ut cui promittit᷑ ha- bere licere, intelligatur promiſſum habere li ſtipulatus fuero, per te non fierie, neq; per hæredem ftuũ, quò minus mihi ire age-/ re liceat,& unus ex pluribus hæredibus prohibuerit, tenen- turs quidem& cohæ redes eius: ſed fami/ liæ erciſcundæ iudi- cere deiure. e Per te non fie ri.) I Hæc ſtipula- tio meri facti eſt, cũ uerba factum reſpi ciant, ſcilicet ire a- gere:quod genera- liter procedit: alio- quin ſi uerba iuris adijcerentur, ſecus eſſet: ut ſi quis uiã, uel ius eundi ſtipu letur. cio ab eo repetentꝰ f Hæredem.) 2 7 Niſi id fuiſſet ex- quod præſtiterunt. 3 preſſum, hæc ſtipu Hoc& lulianus„& htiotadh eredes nõ Põponius probant. tranſiret:quiameri facti eſt: atqʒ ita ſe habet cõmunis opinio. quoduerum eſt, niſi pro ſeruitutis iam conſtitutæ conſeruatione fuerit interpoſita. g Tenentur.) †Videtur enim inter con- trahentes actum, ut ex facto unius etiam cæ- teri obligentur: cùm tantũ præiudicij, unius prohibitio afferat, quantũ ſi omnes prohibe- rent. Dubiã autẽ nõ eſt, quin potuerit defun ctus hæredes ſuos ita obligare: quapropter ſi ſtipulatio à defuncto nõ proueniat, alter alte rius facto non obligaturs. Eademq; ratione ſi unus contraueniens niſi pro parte obſit, alij non tenent᷑: hinc in re depoſita ſi unus ex hæ redibus dolum cõmittat, ſolus tenetur“: quia integrum præiudicium non fit creditori, cui ſalua eſt actio ad rem reſtituendam aduerſus cohæredes: licet hunc articulum uaniſsimis ambagibus Doctores noſtri infarſerint. h ¶ Repetent.) fQuotieſcunq; ergo alienã culpam aliquis præſtat, æquiſsimũ eſt ei ſuc- curri, ut à delinquente repetat, q́d eius cauſa præſtiterit. Quapropter ſi aliqui municipes clarigationẽ, ſeu ius prænſionis(repræſalias uulgò uocant) aduerſus finitimos decreue- rint, coẽgerintq; aliquid ſibi præſtari, ſuccur retur capto, aduerſus illos qui cauſam decre- to dederint.qᷓd omnesita accipiũt, ſi alioquin iuſta ex cauſa ius pignerationis decretũ fue- riti: miſsis item fecialibus,& admonitis finiti mis, niſi iniuria abſtinerẽt,& malè facta emẽ- darent, fore ut tale ius cõtra eos cõſtitueret᷑. i TQuod præſtiterũt.) Et ſic, quantũcunqʒ; ſit, qd fuerit præſtitũf Videamus ergo quate nus promiſſoris hæredes uerſus ſtipulatorẽ teneant᷑. Et pro portione hæreditaria teneri, ex reſpõſo Catonis proditũ eſtx: quod uidet᷑ huic textui admodũ conuenire, dum dicitur, repetent, quod præſtiterũt: nam ſitenerẽtur inſolidum, ſolus qui ſolidum ſoluiſſet, repe- teret, non omnes iniſi dixeris omnes repe- 43 44 f ſtpul.iſta. 9. ſi quis uti. 45 g l. de pupillo. ſi pluriũ. 5. de ope.no.nunc. h l in depoſiti. fr depoſ. 46 i Arg. l. ſip im- prudentia. de euict. 47 k§. Cato.j. 48 —————ů—ÿ——————— a d. l. hæredes.§ in illa. bl. in executio- ne.§. ſecunda. J. eod. 49 832 tere, caſu quo aduerſus omnesſtipulator ege rit, ut pro portionibus hæreditarijs, id quod ſua intereſt, conſequeret᷑: non idcirco tamen cõſequens eſt, quin poſsit unum inſolidum conuenire:quam ſententiam ipſe ferè uerio-/ rem arbitror. Nam &alibi lex ait?, quo ties ſinguli hęredes inſolidum tenent, familiæ erciſcũdæ iudicio cautiões in Contrà autẽ ſi ſtipu/ lator deceſſerit, qui ſtipulatꝰ erat ſibi hæ rediq́; ſuo ire agere li terponidebere:ſub cere,& unus ex hære diturq; exemplum dibus ſuis prohibea iſtius Eihalnrionndr, tur, intereſſe dicemꝰ n qua un rohi-.— In Taa ne proll utrum ſtipulatio in- bente inſolidũ cõ- mittitur ſtipulatio. ſolidum cõmittatur, Sed& luriſconſul⸗ an pro parte eius qui tus in executione prohibitus eſt: nam obligationis, cùm aliquam ſpeciẽ tra- didiſſeib, in qua to- tum peti neceſſe eſ ſet, nec niſi ſolidũ præſtari poſſet: hac ſtipulationẽ in ex- emplum adducit. Nec ab hac ſenten- tia diſsidet Barto- ſi pœna ſtipulationi adiecta ſit, inſolidũ cõmittetur ſtipula- tio. Sed qui nõ ſunt prohibiti, doli mali exceptioneb ſubmo- uebũtur. Si uerò pœ na nulla poſita ſit, lus, qui in Catonis tunc pro parte tantũ reſpõſo in vi. quæ⸗ eius, qui prohibitus ſtione ſcribit, quo- eſt, committetur ſti- ties ſtipulatio ad hę pulatio. redem nõ tranſeat, ſi eius fiat mentio, non pro parte hæreditaria, ſed inſolidum cõ- mitti. Qua ratione ſi promiſero, nec per me, necper hęredes meos fieri, ut tu uel hæredes tui offendantur, cõmittetur ſti pulatio inſoli- dum aduerſus offendentem,& eius cohære- des:quam ſententiam& ipſe ſequor, licet alij non niſi pro portionibus hæreditarijs com- mitti cõmuni calculo exiſtiment. Nec noſtrã ſententiam Catonis reſponſum oppugnat, ut ibi diſſeram. a Inſolidum cõmittetur.) Et hoc ſenten tiam noſtram confirmat. Sicut enim ſtipula- tio committitur inſolidum, uno ex hæredi- bus ſtipulatoris prohibito: ita debet cõmitti aduerſus unũ ex hæredibus promiſſoris pro hibentem. tEt communis expoſitio ridicula eſt, ut accipiamus inſolidum, id eſt, pro por- tionibus hæreditarijs. b MDoli exceptione.) Niſi hæres prohi- bitus iret ad fundum hæreditarium commu- nem: nam tunc uidentur omnes prohibiti, cùm aliorum quoq; nomine ire agere uidea- tur: quod Bartolus ait. Sed id ego nõ proba- uerim: tum quia nimis coarctarentur uerba legis, tum quia cùm omnes eundi agendi fa- cultatem habeãt, quemlibet principaliter ſui cauſa ire credendum eſt: nec utilitatem fun- di uerba ſtipulationis reſpiciunt, quæ, ut ſu- praà diximus, non ad ſeruitutem, ſed ad merũ D. And. Alciati factum referuntur. c ¶Cõmittetur ſtipulatio.) Quia amplius ſua non intereſt: hæc autem promiſsio cum ſit facti, in id quod intereſt cõmitteturc Etli- cet factum quoq; ipſum etiam poſt moram poſsit peti, conde- mnatio tamen redi getur ad æſtimatio VLPIANVS LIB. XVIII. Ad Sabinum. Dem iuris eſtin il nem: quod& Ac- 0 lla ſtipulatione, mi curſius ſentit. hi, hæredich meo ha Stpulatio, mihi hære- bere licere ¹. Sed hæc aiq; meo habere lie- differentia illam ha- e eur diuſioneun recipiat. bet rationem, quòd ubi unus ex hæredi- bus prohibetur, nõ 2 Hac ſupulatione ueteres in emptionib. utebatur 3 Vbicunq; contra ſupu- ſt coh ſti lationem directò delin POteitcohercs ex iti quitur, pœnacõmitti- 20 Pulatu agere, cuius tur etſt non interſit ſe nihil intereſt, niſi pcœ iiſche vei uum. . n ſtipulationibus præto na ſubiecta ſit. Jam ⁴ ua 7 naen in .. 2 2 pœna ſubiecta effi⸗ qauibus ſola æ quiuasat- ciet, ut omnibus cõ- tenditur, non commit- tur poœna, niſt interſit. Iuitlat 4 Sin hic 1011 5 Stipulatio pœnalis quæ quærimus, cuius in Gaathr. terſit. Enimueroubi TDEM IVRIS) unus ex hæredibus 1 d Liccere.) prohibet, omnes te- Sed cùm hęe ſtipu — latio idem quod cõ nentur hæredes: in- ſano ſt em̃ hibiti. trouerſiam nõ mo- terett em pronl Iti, uere cõtineats, cur à nemine prohiberi. diuiſionem nõ reci pit?ſicut illa ſtipula tio, amplius non agie. Et Ang. Socinusq́; ſe- cundum naturam rei, in cuius conſeruationẽ interponitur, interpretari eam crediderunt: quod probo, dum id ſciamus, tſolitos fuiſſe 40 ueteres hac ſtipulatione ſibi in emptionibus cõſulerej:meritò igitur huiuſmodi cautio di- uiſionem non recipit, quia eius contractus indiuiſa eſt natura. Idemqʒ dicendum eſt in ſtipulatione de defendendos, quæ& ipſa pro pter euictionem interponitur. e Hic non quærimus.) Pœna cõmitti- 3 tur, tametſi non interſit, ubicunque contra ſtipulationẽ directò delinquaturt: tum enim maximè fides uidetur contemni. Si uerò obi so ter,& per obliquum contrafiat, non cõmitti- tur, niſi interſit’. Quapropter ſi unus explu- ribus hæredibus ſtipulatoris prohibeatur, li- cet alij mero iure ad pœnam agant, quoniam uerba ſtipulationis hoc uidentur inducere, obſtat tamen doli exceptio: quoniam non ea uidetur fuiſſe intentio contrahentiũ, ut om- nes efficaciter agere poſsint, quoties nõ tan- tùm ab uno præiudicat᷑, quantũ ab omnibus. n ſtipulationibus uerò prætorijs, alijsq; iu- 60 dicijs, in quibus ſola æquitas obſeruat᷑, non cõmittitur unq́ʒ pœna, niſi interſit: ſatisq; eſt uel modicũ intereſſe, ut integra pœna cõmit- tatur:quod Bart. ſenſitx. fdiciturq; ſtipulario Pœnalis, ubi quid promiſſum eſt, ſi ita factũ non == —— ½ — 2/2 ö= ——— — riryxvie mluuketuuciauerbun beeleguiatedeſcenal. 1t9peiselajtadn * Ntntimpliu non gere loſtiult eLCao. inxmitmegeanonſ itnkzinegi bnten ſo Teraiet ſchkeſt uela Rliimaile ain gupr lr ſemun natranrei fl babe c gteſn. uerb. ſg Rilun gilbeihene re de euil. nuchtatuinua diff cum cxcd iuobgninurepreh) ſajed. muapnnuciatop uſtlae riunm percde 2 h e i Laduerſis- rtrchmiſüum Vsi ä lgdiön defench) de arbirit unn ⸗uddefind aüudeifnalai ter— letiam h . agere, utſ neipiat:& agW, cumjj 6 biteaienninpe † 8)0. 1 A 0 .. A 8 Aen Nl ̈ A bn H 8 * a dd. — 8 1. lber homo. n cod. — 4 1 uod ,n R 2. es am b„ 8 1 2 7 A„ 4 N Sod , eo Rn. 2G 5 4 8 2 8 ad —— . 8 Mrm 3 9 Deimd r in 8. enn 4 Nam 1 5 . Nann 6 d Su ue Arm 7 T erir euc e — 1 8 — „ 2, 9 * clr. 2— 21. 10 te ced 11 9 An 12 — ¹3 der— 14 15 — — 16.17 18 2 C 19 —— 20 G 2 n —N —— 21 ꝙ 22 2. 10 23 edcicnd 24. . 25 —— n — 7 26 . 27 .* 78 „ diw de„, 25 Doa 29 rlmch 3⁰ *„ubar 3 2† uas F —„ .. 1 C on ſor libertus ! „ a.. e ſtipul. diuiſionib. côment. 35 non fuerit, licet nõ ſit additũ pœnæ nomine dari: atqʒ ita cõmuniter dici ſolet, reijciturq; eorum ſententia, qui ſubditã promiſsioni fa- cti ſtipulationẽ nõ cõmitti, niſi quatenus in- tereſt, aiebant. Hæc enim ſtipulatio, Promit- tis Titio dare cen- tum, facti eſt:,& ta PAvLVS LIE KII men in ea pœna cõ A S4binan. mittitur, quamuis non interſit. Adem dicemus In ſuipulatione, dolum ma- 8& ſi dolũ mali lun abeſtherecusmẽ abeſſe à te, hęredec; tio nõ adjcitur ſuper tuo ſtipulatus ſim, et fluo, cõtra cõmunem. aut promi ſſor, autſti Stipulatio pœnalis ſubdita contractui, quomodo committatur, ex Catone deciditur. stipulatio iſta, amplius non agi, non eſt conformis illi, per te nõ fieri&c. Noua Alciati declaratio ad hanc legem. M. Portius Cato Cenſorini Catonis filius. Si in pœna deductum ſit aliquid induuiduum, ſpulatio in ſoli- dum committitur. Si principalis ſtipulatio diuidua eſt, committitur quidem ſpu- latio in ſolidum contra omnes, actor tamen cogitur æſtma- tionem pro parte aliorum offerre, ſi pœrnam cõſequi uelit. Lex X II. tabul. omnes obligationes transfuſas diuidit. In ſtipulatione, per te, nec per hæredem tuum fieri, quoò minus CTc. pœna in ſolidum committitur. In obligationibusdandi, hæredis mentio ex abundanti adijcitur. Iter feri, pro uiam ſterni& præparari. Iter fieri, pro ire. Emendatio textus circa uerbum, uel non fieri. Fictio ex æquitate deſcendit. Actio fumiliæ erciſcundæ nõ niſi ex neceßitate ſoluentib. datur. siſpopondi amplius non agere ad ſpeciem indiuiduam an ſtpu latio ſit indiuidua. sortem promittens,& ea non ſoluta pœnam, niſi hæredes pro- mittentis integrã ſortem ſoluerint, pœnain totũ cõmittitur. Vt pœna euitetur. ſatis eſt uel à quocunq; fieri. Stipulationes illæ, cum quis promiſit defendere, non excipere Ec. ſecundum naturam rei iudicantur, cuius cauſa inter- poſitæ ſunt. in indiuiduis quilibet hæres repre ſentat teſtatorem inſolidum. Emendatus textus in uerſ. Differentiæ hanc eſſe&c. Ludouicus Bologninus reprehenditur. Indeterminata pronunciatio plurali ſignificationi æquipollet. Hæc ſipulatio, Titium hæredemq́; eius ratum habiturum, præ- toria eſt, I in prætorijs ſipulationibus, etſi diuiduæ ſint, pœna tantum aduerſus contrafacientem cõmittitur, ſecun- Vtrunq; improbat Alciatus.(dum Bart. Tuſcorum Pandectæ num pro autographo luſtiniani habendæ. Dictio, Solus, actum inſolidum tribuit. cõditio obligatiõis a defuncv in hæredẽ mutatur hic, et quare. Dubitandi ratio ad finalia huius textus uerba, cademq́; diſſoluta. AaADEM DICEMVS. a Herede.) Cum hæc ſtipulatio, dolum malum ab- eſſe, ad hæredes tranſeat, nonne hęredis men tio ſuperfluò adijcitur?& ita cõmuniter cre- ditur: quod fortè uerũ nõ eſt. nam qui in pro miſsione facti etiam hæredis mentionẽ facit, uidetur hoc agere, ut ſtipulatio reſpectu hæ- 10 20 30 40⁰ 50 redis ab eo incipiat:& expreſſa tacitis præfe- 6o runtur: præſumiturq; id in factis potius q́; in dationibus, cùm in perſona cuiuslibet, datio nes ſint eædem: at facta de defuncto in hære- des uarianturb. b ¶Cato lib. X v.) Hactenus de principa libus dandi, faciendiq; obligationibus dictũ eſt:munc proſequitur Iuriſconſultus, quem- admodum ſtipulatio pœnalis ſubdita contra ctui cõmittatur: in quo articulo Catonis di- ctũ extabat, diſtin- pulator pluribus hę Suetis an Hackoin⸗ ,. diuiduo apponere redib. relictis deceſ- R. in ſti ſerir asolih Nh turpœna, ut in ſti- erit.ꝗ Cato lib. xvꝰ. pulatione, iter fie- P„ ſcribit: Pœna certæ pecuniæ promiſſa, ſi quid aliter factũ ſit mortuo promiſſore, ri,& pro portione hæreditaria aduer- ſus omes: an facto diuiduo, ut ampli- us non agi,& pro portione contrafa⸗ cientis, pœnã cõmitti. Sed in hoc dubitat Iu- reconſultus, fan ſtipulatio iſta, amplius non agi, ſit conformis illi, per te nõ fieri& ẽ, Con- cluditq; nõ eſſe ſimilem: ſed potius illi, Titiũ hæredemq; ratum habiturum.& ita ferè ſeha bet cõmunis ſententia, quæ cõtextus uerbis minimè congruit.Ego noua declaratione ar bitror reſponſum id eſſe percipiendum. Di- ſtinxerat Cato inter promiſsionẽ facti indiui dui, qualis eſt iter fieri,& promiſsionem diui duam, ut eſt, amplius nõ agi: addideratq́; pro exemplo ſtipulationis indiuiduæ ſtipulatio- nem, per te non fieri, nec per hæredem tuũ, quò minus ire agere liceret. Non probat hoc Paulus Iureconſultus: quia uideretur potius ea ſtipulatio ſimilis eſſe illi, Titiũ hæredemq; ratum habiturũ:quippe in utraq; mentio hæ- redis habetur. Tandem decidit non eſſe ſimi- lem alicui illarũ:nam in ſtipulatione, iter fie- ri, cõmittitur pœnaab uno cõtrafaciente ad- uerſus omnes pro portione hęreditaria:in ſti pulatione uerò, per te, nec per hæredem tuũ fieri& ẽ.cõmittitur contra omnesinſolidum. At in ſtipulatione, amplius nõ agi, cõmittit᷑ niſi aduerſus cõtrafacientẽ pro ſua parte tan- tum: in ſtipulatione uerò, Titiũ hæredẽq; ra- tum habiturum, cõmittitur nõ pro parte, ſed inſolidũ aduerſus eum qui deliquit. Duo er- go exemplaper Catonem relata defendun- tur, duo alia per Paulum explicant᷑;,&unum- quodq; diuerſo iure terminat᷑: proſecutusq; eſt Cato, cùm ſimpliciter facta eſt promiſsio per principalem: at Paulus eum attingit ca- ſum, cùm de hæredib. quoq; nominatim cau- tum eſt:dilucidiusq; hæc infrà explicabunt̃. cATo. DetCenſorini Catonis filio M. Por tio Catone eſt accipiendum, qui Tregide de iuris diſciplina libros reliquit, ut A. Gellius lib. XIII. cap. XVIII. autor eſt. Eius memi- nit& Pomponius c. Fuitautem& alius Iuriſ- conſultus, Fabius Sabinus, qui ſub Alexan- dro Imperatore floruit,& Cato ſui temporis dictus eſt, ſcripſit epiſtolarum libros octo,& Iuris ciuilis tres,& ſingularem ex Proculo: ut proculdubio maleè ſentiant, qui Catonem Vticenſem hic intelligunt, cùm ille nõᷓ Iuriſ- conſultus, ſed Stoicus fuerit. c Certæ pecuniæ. Quid ſi in pœna de- c I. ij.§. deinde Marcus. 5. de orig.iur. 6 a Arg. l.ij. 6. ex his. 5. eod. 7 b arg. l. cñ filius. in prin. de le⸗ ga.ij. cl. reſcriptu. de his quibus ut indig. d I. j. 6. quauis. 5 de his quæ in fraud. patron. e Dock. in c. j.§. ſi ua ſallus. hic finit lex. fà. Iſtipul iſta. O. ſĩ quis tta. cũ ſeg. g l. inter cohære des. S. quod ex fictv. fum. erc. 10 h l.eum qui. H.j. j. eod. 11 83⁶ ductum ſit aliquid indiuiduũ:puta, promit- tis iter,& niſi dederis, inſulam ædificare ſpõ- des Et cõmitti ſtipulationẽ inſolidum aduer ſus omnes, proditũ eſt Quid ſi principalis ſtipulatio diuiſionem recipiat:ueluti, promit tis amplius nõ age re,& ſi egeris pro- mittis iter? cõmitte tur quidem ipſo iu re ſtipulatio inſoli- ſiex pluribus hære- dibus unus cõtrà q́; cautũ ſit, fecerit, aut ab omnibus hæredi dum aduerſus om- Mees nes: ſed compellef bus pœnam cõmit-/ actor, quipœnã cõ ti pro portione hære ſahut uelit, offerre ditaria“, aut ab uno matione 1O. irimatlonem pro pro portione ſua: ab parte aliorũ cohæ-*— omnibus, ſi id factũ redum, qui nõ con trafecerũt b:& hoc ne pœna delicto ſit grauior 6.&ita com muniter aiũt. Ipſe alias deprændi, propter in- diuiſam rei naturam, tametſi aliquis in parte tantuùm delinquat, in totum tamẽ plectiꝰ, nec in id deueniri ut actor æſtimationẽ aliquam offerat. Quapropter& clientulus ſi ex culpa ſua beneficiariũ fundum amittat, lucratur do minus etiam emponemata, quæ à ſolo diuel- li nõ poſſunt:licet ſi ſeparabilia eſſent, nõ lu- crareture:nam& ſatis nouum eſt, ut teneatur actor offerre æſtimationem, cùm de hoc ni- hil ſit cautum. a ¶Pro portione hæreditaria.) Nam cuùm pœna in quantitate cõſiſtat, ea obligatio per legem XII. tabul. diuiditur, tquæ omnes ob- ligationes transfuſas diuidit. fquapropter in ſtipulatione, per te, nec per hæredem tuũ fie- ri, quò minus mihi ire agere liceat, arbitror pœnam inſolidum, non pro rata cõmitti, ut ſuperius diſſerui: quia huiuſmodi obligatio de quo cautũ eſt, ſit indiuiduum: ueluti D. And. Alciati 837 lex facti eſſe hanc promiſsionẽ dicat. In ſerui tutibus uerdò ius principaliter, non factũ uer⸗ ſatur: nam& cùm de ſeruitute agitur, ſolent Iuriſconſulti alijs uerbis uti, ueluti iter dari iter conſtitui. Ego à ſignificatione uocabuli non recedofitere- iter fieri!, uel non fie nim fieri, nil aliud rie: quia quod in par eſt, quamirel. Non fieri.) † Antiqui codices nõ habent hæc uer ba: unde ſuſpicor, 0 tes diuidi nõ poteſt, ab omnibus* quo/ dammodo factũ ui detur. At ſi deeo cau ex gloſſemate ali- tum ſit quod diuiſio quo in ipſum textã nem recipiat, ueluti deſultauiſſe. Fortè lius n aoif tie enim paraphraſtes aimPlius O a815, aliquis, dum pręce eũ hęredẽ, qui aduer dens exemplũ de- ſusea fecerit, pro por clarare uult, appo- ſuit hæc uerba, uel non fieri, ut oſtenderet ſtipulationẽ iter fieri, ſermonis compendio continere illam, perte non fieri, quò minus mihi ire agere liceat.& ab hoc nec cõmunis ſentẽtia diſſentit. Recen tiores interpretantur nõ fieri, ſcilicet iter: ut hæc ſtipulatio quandam liberationẽ à ſerui- tute contineat. 20 adlto iagun 11 ori d uuc zuolen miexceptione 5 aguercepiione 3 roert.ndeco attiopræcedent Vundamenin ha ümpolelloniret nemexceptione re unmscönitratur pc tuunfuerit nec en. d TAbomnibus.) Atqui Julianus ait': Si k lulau urininis qarat neq; per te, neq; per hæredem tuum Titium 30 fieri, quò minus mihi ireliceat, ſtipuler: non ſolùm teneri Titiũ ſi prohibeat, ſed etiam co- hæredes eius:& tamen nõ poteſt uideri hoc caſu eos prohibuiſſe, niſi reſpondeas alia ra- tione eos teneri, cùm in propoſita ſpecie de- functus in eum caſum eos obligauiſſe uidea- tur, quo Titius prohiberet. e TQuodammodo.) ſ8ed cum fictio ex æquitate deſcendat, nonne iniquum fuit, al- terius culpam alterũ pręſtare: Et aliqui recẽ- non eſt transfuſa(nec enim obligatio, per te 40 tiores, cohæredes in effectu nõ teneri uerſus non fieti, quò minus mihi ire agere liceat, ad hæredes tranſmittitur¹) ſed ab ipſis hæredib. incipit:nec hanc XIl. tabulæ diuidunt: quip- pe id diuiditur, quod unum fuit: at hæc nun- quam fuit una, imò ab ipſa origine in ſingu⸗ los hæredes diuerſa incipit.& quamuis polſit hæc ſtipulatio dici hæreditaria 8, quia per de- functum fuit hæredibus quæſita, non tamen conſequens eſt eam diuidi, cùm, ut dixi, nun- quam fuerit una. Nec nos mouerit tquòd in obligationib. dandi hæredis mentio exabun danti adijciatur: nam quoties àdefuncto in- cipit huiuſmodi obligatio, uerũ eſt hæredum mentionem ſuperfluere, cum etiam ſide eis nihil ſpecialiter caueat᷑, ad hæredes tranſeat. Sed in propoſita quæſtione obligatio pœna- lis non incipit à defuncto: imò eſt acceſſoria promiſsionis facti, quæ cùm in hæredibus in cipiat, meritò etiam pœnalis ab eiſdem inci- pit:poſt negligentiam enim in priore adhibi tam, pœnalis ipſa naſcitur. b TIter fieri.) fSterni uiam& præparari. Et in hoc conſenſum eſt: licet antiqui deiure ſeruitutis acciperent:quod nõ cõuenit, cùm ſtipulatorem exiſtimant:ſed liberari, ſi actio- nes aduerſus eum, qui cõtrafecerit, ceſſerint. quod ridiculum eſt:non enim cohæredes te- nentur, quia actionẽ habeant, ut eam ceden- do debeant liberarii:nec uideo quas actiones poſsint cedere, cùm eas antè non habeant, q́; ipſi ſoluerint. Nam etſihæcuera eſſent, non poſſent cohæredes, quod præſtitiſſent fami- liæ erciſcundæ iudicio repetere“, tcum illud so iudicium non niſi ex neceſsitate ſoluentibus detur:at ipſi neceſſariò nõ ſoluiſſent, qui po- terant ceſsione liberari. Vnde uerius eſt con ſuli ſtipulatori etiam aduerſus cohæredes nõ delinquentes, quia ita conuentũ eſt,&uerbis ſtipulationis iſtud induciturv:& ſumma eſt æquitas, ut quod actum fuit, obſeruetur, præ ſertim cùm& ſoluentibus deinde prouilum ſit familiæ erciſcundæ iudicio. f TAmplius nõ agi.) Cuùm promiſſum eſt 6õo amplius non agi ad rem diuiduam, tunc du- bium nõ eſt, quin hæc ſtipulatio diuiſionẽ re cipiat.fSed finge me ſpopõdiſſe, amplius nõ agere ad ſpeciem indiuiduam, puta domum, nunquid hoc caſu fit ſtipulatio nalipſduerE. arl, — 14 zaleanõſoluta, pœ nccestuiloluerint, nqnimalisier noriquicimrem niwcamnäpatitur ictoehocuerius eſ adſtnguant Docto mädlaciendizutin aoeum, R aduerſus arguodnõeſtin fac nchrequamfacere nbanelt cumtam guim dare, dum dd damnon Proponatu disquog aduert I Batiſt aweluäliſentent uimpm haee enim faie ſicatpet ul (-o. 15 6 godieitur, ut locungglieri“, unſacit Sed hæc enadtur ſipulatic wutumfquic dic tadere quidin eo wguid iem in co, Lali q undum 17 i fundus. anrurn econd. de wnſt. n l hmandltens ſiſtatuliberi. iizuis nõ da tn e ae ſtatu⸗ 4 ber. nec uudco e drran . m cu ancacne hoct. j. l.cum um fihrcucara eod. — rrcdc t e 4r 104 9 e 20 —» cr p * reee Zart.ij ij. 4 elbers&ꝗm.. ca 2G*ʃ 9 7 847— 7 24 8. 4 re 1—. ₰— 39 4 m. erciſ. T 3 g (lC ſtipul. diuiſionib. cõment. Bart.eſſe exiſtimauit:quoniam mtortuo pro- miſſore, relictis pluribus hæredibus, ſi unus contraueniret, obtineret partẽ domus,& ſol ueret pœnam, quo caſu ſtipulator eius reſpe- ctu pœnã tantũ cõſequeretur: reſpectu uerò aliorũ qui parẽt ſti- pulationi, retineret tione ſua ſolum pœ- partẽ domus: ſicq́; 25 in diuerſis rebuscõ nam cõmittere. Dif ſequeret᷑ quod eſt ferentiæ hanc eſſe ra ſtipulatus: qd qui⸗ tionẽ“, quòd in prio dem inconueniens re caſu omnes cõmi- 2. ſede abſurdum“. ſiſſe uidentur, quòd E mu⸗ ,,. tSedtamencému⸗ niſi inſolidum pecca nis ſententia aliter. ſe habet: nõ em̃ ſti⸗ ri non poterat: ut in pulator in id abſur dum incidit, niſi uolens, cùm poſsit contrafa cientẽ exceptione repellere.Sibi ergo impu tet, qui exceptione ſtipulationis agentẽ non ſubmouerit. Vnde cõſequens eſt, ut q́;uis ſo- leat cõditio præcedentẽ actum reddere indi- uiduum b, tamen in hac ſtipulatione, cùm ſti- pulator poſſeſſioni rei incumbat,& poſsit a- gentem exceptione reijcere, uidetur actũ, ut eatenus cõmittatur pœna, quatenus contra- factum fuerit“: nec enim tunc aliqua fit ſtipu 8 Iatori iniuria. fqua ratione ſi ſortem promiſe ris,& ea nõ ſoluta, pœnã, niſi integram ſortẽ 10 20 hæredes tui ſoluerint, pœna in totũ cõmitte- 30 tur: quoniam alias fieret manifeſta iniuria ſti pulatori, qui cùm rem integram non habeat, inuitus damnũ patitur: quod in caſu noſtro nõ eſt.& hocuerius eſt, licet cõmuni ſenten- tia diſtinguant Doctores inter obligationes dandi& faciendi, ut in illis niſi ſolidum detur in totum,& aduerſus omnes pœna cõmitta- tur: quod nõ eſt in factis, cùm facilius ſit pro alio dare, quàm facere. quæ opinio nunq́; mi- hi probata eſt, cùm tam facile ſit pro alio face- 40 re, quàm dare, dum de induſtria perſonæ a- ctum non proponatur. cùm etiã uideamus in factis quoq; aduerſus omnes pœnam cõ- mitti: ueluti ſi ſententiæ arbitri paritum non ſit:parère enim facti eſt.tHis accedit, quod etiã uulgò dicitur, ut pœna euitetur ſatis eſſe uel à quocunqʒ fieri?, quamuis promiſſor ip- ſe non faciat.Sed hæc alibi diffuſius. Cæterũ hic traditur, ſtipulationẽ, amplius nõ agi, eſ- ſe diuiduam:tquid dicemus, cùm quis tenet defendere: quid in eo, qui promiſit non exci pere? quid item in eo, qui mihi tenetur ada- gendum aduerſus aliquẽj Et huiuſmodi ſti- pulationes ſecundum naturam rei iudicant᷑, cuius cauſa interpoſitæ ſunt. Quapropter ſi rem uenditã promiſerim defendere: ſi in con feſſoria promiſerim nõ excipere: ſiin uendi- tione rei hæreditariæ, quam indiuiſam cum cohæredibus habebam, emptori promiſerim ad diuiſionem agere, me mortuo tenebũtur f omnes hæredes,& uno contrafaciente, pœ- na in totum cõmittetur: nec enim ueriſimile eſt, aliquem partem rei empturum, uel cõmu nem cum alio hæreditatem æquè libenterha 50 60 839 biturum, atque ſi extra cõmunionem portio ſua eſſetꝰ. qua ratione cùm unius ex ſocijs in confeſſoria exceptio cæteris proſit,& conſe quenter in totum ſtipulatori præiudicet, me- ritò in totum pœna committitur:& in his alij quoq; conſentiũt. Quãobrem ſi quis promitteret ampli- us non agere ad ſer uitutẽ cõſtitutã,& illa ſtipulatione per te non fieri, neq; per hæredem tuũ¹, quò minus mihi ire age- eo mortuo unusex re liceat. Sed uidea⸗ pluribus hæredib. mus ne nõ idem hic axgeret, cõmitterur ſite, ſed magis iclem mntouPena*quo 2 14. niam actio illa in to quod in illa ſtipula⸗ tum præiudicat, cũ compellatur ſtipu- lator illi ſoli ſeruitutem permittere. quod nõ eſt in ſeruitute conſtituenda: non enim ſoli contrauenienti ſeruitus conſtitui poteſt. a ¶ Rationem.) Cum enim factum ſit in- diuiduum,& niſi inſolidum peccari non poſ- ſit, uidetur inter contrahentes actum, ut uno cõtraueniente omnesteneantur:quapropter pœna cõmittitur, tanquam conditio ſtipula- tionis extiterit“. t His accedit, quòd in indiui duis quilibet hæres repræſentat teſtatorem inſolidum. b Non poterat.) Siergo nihilpræiudi- catur, tametſi aliquis contraueniat, alij nõ te- nebunt. quapropter ſi deceſſerit, qui domũ ædificare promiſerat, dummodo unus hære- dum in totum ędificet, alij nõ incident in pœ nam:idqʒ uulgò dicitur.quòd ſi Titiũ& Mæ- uium liberos eſſe iuſſero, ſi inſulam ædifica- uerint, alter qui ſolus ędificauerit, erit liberꝰ: qui enim nõ ædificauit, ſibi imputet, cùm ob eius morã conditio pro defecta habeat᷑, quæ in eius fauorem fuerat adiecta: at in caſu no- ſtro conditio fauorem ſtipulatoris reſpicit. c ¶ Vt in illa ſtipulatione.) TSic habent an tiqui recentioresq; codices: at in Pandectis Hetruſcis ſimpliciter ſcriptum eſt, illam ſti- pulationem. †Vnde magna erroris caligine obtectus eſt Ludouicus Bologninus, cuius interpretationes perlegendas ocioſis tantũ relinquimus. Ego nõ arbitror latinè dici, pec cari illam ſtipulationẽ, id eſt, in illa ſtipulatio ne: licet græca figura actiuo in uerbo id ad- mitti poſſet, à qua tamen elegans,& perpoli- tus Pauli ſtylus plurimũ abhorret. quapro- pter non cenſeo temerè mutanda, quæ tan- diuobtinuerunt. d ¶ Hæredem tuum.) IIndeterminata hęc pronunciatio plurali ſignificationi æquipol- Iet.hinc ſi conſtitutum ſit, ut homicida decol- letur, niſi pacẽ habuerit ab hærede, ab omni- bus habenda erit. atq; ita ſæpius reſponſum eſt, licet alij aliter uarijs altercationibus. e ¶Hic ſit.) Ad proximius referendũ eſt, uidelicet ad ſtipulationẽ, per te nõ fieri, neq; per hæredem tuũ& ẽ. nõ enim uidetur idem eſſe cum ſtipulatione, iter fieri, ſed potius cũ ſtipulatione, Titium hæredemq́; ratum habi- 888 hl. f. i l. loci. õ.ſi fun. ſer. uend. ſ k Bart. in 6. cu ex cauſa. eod. quæſt. II. pro parte. de ſeruit. m d. 9. quod ex facio. 21 n d.. ex his. ol. d 22 23 ſi ita fuerit. e manu. teſt. 24 p In viij.quæſt. B art. 25 4 I. pœnales.§. Iulianus. ad le⸗ zem falcid. 26 27 28 5 1. cum ſolus. 5. de uſucap. 840 turum:utrobiqʒ enim mentio eſt hæredis. a ¶ Titium hæredemq́;.) 1Stipulationem hanc prætoriã eſſe Bartolus exiſtimauit: tra- ditq; in prætorijs ſtipulationibus, quoniã in eis æquitas præſertim attenditur, etiam ſi in- diuiduę ſint, pœnã non niſi aduerſus H A tione, Titium hære- cõtrafacientẽ, pro JernCetei— rata portionecom⸗ demq; eius ratui na- mitti: quoniã Iulia- biturũ. Et Paulus re 0 nus inquit:, omnes ſpondit non idem eſ prætorias ſtipula- ſeb: nam hac ſtipula- tiones eiuſdem in⸗ tione& ſolus tenebi terpretationis eſſe: turei nnabue⸗ ut no quæratur, ni- 5 ſi ſtipulãti pro par-/ te ſua, eodemq́; modo cõmittantur, ſiue à par te actoris, ſiue à parte rei plures hæredes exti tiſſent.tSed ego in utroq; diſſentio:nam pro miſsio rati per procuratorẽ præſtita, ipſa ue- rè eſt prætoria: athic nõ procurator, ſed dñs ipſe promiſerat ſe ratum habiturũ. Nec Iulia ni reſponſum rectè ab eo perceptũ eſt:non e- nim hoc ibi agit Iulianus, ut de transfuſa ob- ligatione loquatur: ſed ſimpliciter oſtendit, quamuis in prætorijs ſtipulationibus, alteri poſsit etiam abſq; ceſsione actio quæri: quã- uis item cauſa, quæ tractatur, ſit cmunis: nõ tamen cautionem uni hæredi præſtitam, alte ri prodeſſe. Quapropter ſi quis litem moue⸗ rit,& deceſſerit pluribus hæredibus relictis, deinde præſtetur cautio iudicatũ ſolui, tam- etſi cauſa ſit cõnexa, tamen ea cautio nõ pro- derit, niſi ei pro quo eſt interpoſita. atque ita Aretinus& Iaſon tradidere,& ante Bartolũ ueteres omnes aliter exiſtimarũt, à cuius ſen tentia& aliqui recentiores diſsident, ut mini mè eius rationem habendam opiner: tracta- tum enim hunc omnem ſubuerteret. b ¶ Paulus reſpondit, non eſſeidem.) Sic 40 habent omnes codices, præter Tuſcorũ Pan- dectas, in quibus hæc omnia de albo reiecta legere eſt. Sed idcirco à uulgata lectione ipſe nõ recederem: tnam& earum autoritas non multũ me mouet, cùm& in eis aliqua ſint ma nifeſta errata, ut minimè Iuſtiniani illud auto graphon putem. Decidit ergo Iuriſcõſultus iſtas ſtipulationes inter ſe plurimũ differre. c TSolus tenebitur.) Pro parte hæredita- ria, ut aiunt cõmuniter: ſed ego arbitror inſo lidum teneriidictio enim, ſolus, actum inſoli dum tribuitb.Schoc in caſu noſtro inductum eſt propter hæredis adiectionẽ: uidet᷑ enima- ctum, ut ſtipulatio ab eius perſona incipiat. quapropter cùm quilibet hęredum habeatur pro principali, qui cõtrafacit, ſolus& inſoli- dum tenet᷑: Et hoc, ꝗa obligatio eſt diuidua: alioquin ſi indiuidua eſſet, ut illa, perte non fieri, nec per hæredem& ẽ. ex facto unius o- dc ſtipul. diuiſionib. cõment. 34 20 30 d Quamuis.) Sentit hic Juriſconſultus tacitum argumentã:cùm dominus ſi pro par te ratificet, in totam pœnã incidat, ergo& ſi unus hæres ſolùm cõôtraueniat, quo caſu pro parte tantũ præiudicat, deberet pœna in totũ aduerſus omnescõ mitti, cùm omnesſi mul teſtatoris per- ſonam in totũ luſti rit ratum,& ſolus a- get à quo fuerit peti/ tum. ldemq;& Mar neant, non ſinguli. cello uidet᷑, quãuis d ſed nihilominus lu ipſe dominus pro riſcõſultus decidit parte fratum habere alde an Smerl ir 8 gatio diuidua, non poſsit 8.& ita ſententia no- ſtra in huius reſpõ- ſi intellectu defendi poſſet, quæ neſcio quan tum ſtudioſis placitura ſit.Ipſe certè non du/ bito, quin ſit ueriſsima: niſi fortè in hocul- timo uerſiculo communis interpretatio ma- gis arrideat. e Tlpſe dominus.) † Mutatur ergo cõditio obligationis à defuncto in hæredẽ, quod cõ- tra regulã eſt:ſed iſtud eſt propter legem xiij tab.quæ diuidit obligationes transfuſas. qua propter ubi obligatio ab hæredibus incipit, nõ mutatur. Nõ ergo diſtinguitur de princi- pali in hæredes, ſed de obligatione transfuſa in nõ trans fuſam. Sed de hoc latius ſupra. f A Pro parte.) Si ergo ratum partim ha- bet, partim nõ habet, conſequetur ſtipulator ſolidam pœnam: unde cõſequens eſt, ut pro ea parte quæ obſeruata fuit, ſtipulator pœnã quoq; conſequatur:quod abſurdum eſt:con c Inſ.exlu 3 dhemunus wiainitꝛbelk 6(agiquipartoer utabicamicj el n uomelicdeuin Almeiont, Lin mnioquidemiple ulcropuloſitat auoogalofũ deco wiislenerari mlobis communi⸗ dusyauinp Eya b’ albucio ſcrib⸗ msnon nilihone aaquihoc eſt noſt aungiam conuert rvs Attiusà uum ſecundus Ra ſequeretur enim&rem,&pœnamò., Sedid ar anſanp umciminalium, u gumentum ita diſſoluitur, ut cõmuniter Do ctores putent cogi ſtipulatorem, ſi integram pœnam conſequi uelit, id utilitatis compen- ſare, quod ex partis obſeruatione percepit. g Non poſſit.) †Atqui uideretur poſſe: nam ſi procurator promiſerit ſimpliciter Ti- tium ratum habiturum,& Titius pro parte ra tum habeat, condemnabitur ſolũ procurator in id quod intereſt ratione partis inobſerua- tæ. Sed hęc diſsimilia ſunt:hic enim promiſ- ſa eſt pœna, quę ut euitetur, debetpromiſſor in totũ obſeruare: atq; id cõmuniter dicitur. Sed adhuc obſtat:Finge me nomine Titij re- nunciaſſe certæ ſpeciei indiuiduæ,& promi- ſiſſe eum ratum habiturũ:ſi aliquis hæredum nõ obſeruat, nonne ſtipulator partem rei ip- ſius retineret, pro parte uerò id quod ſuain- tereſt à me cõſequeretur? quod abſurdũ eſt. Sed reſponde, in caſu huius reſponſi ipſum dominũ promiſiſſe, ſe hæredemq́; ſuum ratũ habiturũ: quapropter ex ea promiſsione da- tur exceptio ſtipulatori, qua hæredem pro- miſſoris contrafacientem repellat, nec inui- tus cogetur in diuerſa ſpecie ſatis factionem mnes inſolidum tenerentur, ut ego ſentio. Li conſequi. atin propoſito caſu nulla exceptio cet cõmuniter contraà ſentiatur, ut ſit peni- tus idem in ſtipulatione, Titium hæredemq́; ratum habiturum, quodin ſtipulatione, am- plius non agi. ſtipulatori competit, cùm ex mea promiſſio- ne non Titius ipſe, hærèsue eius, ſed ego tantùm obliger. E 1 N 1 ₰ ſipaco,ſ aetiusutrich con COLNNES BV RI luütesperpicitis mlbenetabet quoc ignoribas Atti,un delmillis uelauri leſerdetecta ſun iniom cauilleri el. ſ proen Srlüdlara eſtomnm tor. jran ayvobaſti haberi. i ſilemel e alientcömitie üexpoliüpolle liccirco quo 1” diones alio i dräluri dni 3 üucentayh dariin t ttiug⸗ A2 4 5 5— — D. And. Alciati dcdlamatio. ALOIATIVS MINVITIO S. Ncandidiſsime Minuti, nouam quandam controuerſiæ ſpeciem, nõ quæ ſuaſoria ſit,& ad artem pertineat, quales illæ ſunt, quas Anneus Seneca cõ poſuit, ſed quæ de iuris ciuilis fontibus à nobis deriuata ſit: ita tamen com- pacta, ut Senecam imitari uideamur, tanq́; lineamẽta ab eo petentes, mate- friam nos exhibuerimus. Scio quicquid hoc negocij eſt, tibi placiturũ:tum quod hic oſtendamus, quæ Iuriſperitorũ conſilia uulgò eduntur, hac for- ma poſſe ciuitate Romana, uel ſaltem larinitate donari: tum etiam quòd fre 10 quens hæc eſt quæſtio,& quotidie in foro uerſatur,& fortaſſe tu ſecundum eam quandoq; iu- dicaſti. Mihi certè, cùm coram Philippo Vicecomite, Iuriſconſulto clariſsimo,& fiſci aduoca- to, in facto proponeret᷑, uiſum eſt in codicem rationũ mearũ hunc in modum referre, tibiq; no minatim dicare:quod is eſt meus erga te amor, ut in laudum tuarũ præconio mihijpſi nunq́; ſa tisfaciam. Accuſationis in hac cõtrouerſia partes Burdeloto Turonenſitribui, quòd uidelicet publicè interſit id munus non niſi innocentiſsimo cuiqʒ iniungi: alioqui, ſcio, me rideres ⁊νέν Acovrla di Xεμπνσ Qεαέηνεαεμ. uir enim ille utriuſq; linguæ ſtudijs exercitatiſsimus, tantũ à delatio nibus faciundis abeſt, quantũ& à cæteris noxijs, à quibus eſt omnino alienus. Pari ratione& eos ſelegi qui patrociniũ præſtarẽt, homines quorũ doctrina cum probitate ſumma certaret, quiq; mihi& amici eſſent,& collegæ, nimirũ felices animas, quarũ neq; candidiores terra tulit, z0 neq; quis me ſit deuinctior alter. Neq; tu mihi Pindarum obijcias, qui uno hymno in Olympia cis Alcimedontẽ, Timocratem, Meleſiamq; celebrauit, quòd ſinguli nõ ſat digni uiderentur: quandoquidem ipſe Flaccum noſtrũ maluerim imitari, ſyncerius cum ſuis agentem, neq́; græ cæ illius ſcrupuloſitatis obſeruatorẽ. His addidi Ioannẽ Pyrrhum,& Nicolaũ Beraldum, Gal liæ duo togatorũ decora: quorum uirtutes uel tuo ore mihi prædicatas nõ poſſum nõ amare, uel potius uenerari. Meritò igitur& inter amicos mihi eos repoſui:cùm quòd quę tua ſunt, ea- dem nobis communia habes:tum quòd Homerico carmini credendum fuit: dg axi Sep O⁴νοσ ʒe lede de Seg οop. Sed& Albucio ſcribæ perſonam ſuſtinendam tradidi, uel Græcos ueteres imitatus, qui hoc munus non niſi honeſtiſſimo cuiq; demandabant, ut Aemilius Probus ſcribit. Accipe igitur 20 quicquid hoc eſt noſtri laboris, nec eius opera lectione tua indigna ducas, cuius uitam& mo- res longa iam conuerſatione approbaſti. Vale. AR GVMBN TV M. IVvNIVS Attius à Caluiſio bina millia petit: ex teſtibus primus Afer mille& cc. numeraſſe Attium, ſecundus Rauidus Dccc. quoq; atteſtatur. Publicatis teſtimonijs coram quæſtore rerum criminalium, uterq; tortus ſe ſubornatum ab Attio falſum dixiſſe contendit: qui ſuper- erat tertius utriqʒ concors teſtis aufugit. Attius ſe innocentẽ aſſerens in carceribus conſtituit. PR O CVREAT ORMEISCI. 1O0ANNES BVRDELOTVS. Nonne manifeſto delicto in legem Corneliam cõmiſſum eſ- ſe Iudices perſpicitistteſtis unus atq; alter proprium ſibiſcelus,& ipſi Attio commune detexe 40 runt. bene habet quod ueritas diu in occulto eſſe nõ poteſt: idcirco tradunt eam temporis filiã. An ignorabas Atti, uulgò dici ſolere, iuſtitiæ oculum quacũq; perſpicerercùm ſubornabas te- ſtes, cum illis uel auri montes pollicereris, num in mentẽ uenit, malos malis afferre perniciem conſueſſerdetecta ſunt conſilia, reuelatæ fraudes, expectanda ſoluùm legis ultio:& neaduerſus dicta teſtium cauilleris, abſq; tormentis dixerunt, torti perſeuerarũt: cur nõ adhibenda illis fi- des*c ſublata eſt omnis exceptio:reprobare non potes. quos cùm in iudicio ciuili produceres, approbaſti ſemel: expecto quid reſponſurus ſis, quemadmodũ refelles. Num in delictis, quæ clam ſolent cõmitti, etiam ſocij criminis ad teſtimonium recipiunturb? Habemus decretali epi ſtola expoſitũ, poſſe pecunia corruptos conſpiratores, tametſi tacere iurauerint, ad atteſtandũ cogi:& idcirco quòd periuri uideant᷑, eorum fidei nilderogari: ut enimueritas eluceſcat, etiã ‚o probationes alioqui non idoneæ fidem faciunt. Verùm quid ultrà dubitemus: nonne clariſsi- morũ Iuriſconſultorũ autoritate conſtat, pecunia redemptos teſtes aduerſus eum probare qui corruperitchoc Bald.hoc recentiores omnes tradiderũt. Sed& Bartolum tibi opponam“, qui in delictis quæ principaliter in alterius odium nõ fiunt, ſed facinoroſi cõmodum reſpiciũt, ſce leſtos de participibus interrogari poſſe aſſerit: ſequiturq; id cum quibuſdã alijs Nicolaus Ab- bas d. Indubitatũ quoq; illud eſt, tum ex Alexandri reſponſis, tum ex recentiorũ collectaneis, mandatariũ aduerſus ſceleris mandatorẽ atteſtari poſſe?. Hoc& acrius tuum ſcelus oſtendit, quòd primus teſtis ſchedulam quandam exhibuit, quam tua manu ſcriptam agnouiſti:ſchedu lam, inquam, nequitiæ tuæ indicem, qua teſtem admones, ut reminiſcatur numeraſſe te Calui ſio mille& ducenta, huiuſmodi conclaui, huiuſmodi tempore: cur ergo Iudices ex tot indicijs so nõ torquetur Attius? ex tot probationibus nõ condemnat᷑: præſertim in crimine falſi, in quo fit acerrima indagatio f:& torturæ quæſtioniq; ſubijcere reos facilius, q́; in cæteris delictis la- trunculatores ſolent. Cum etenim tertius teſtis aufugerit,& ex lege municipali pro confeſſo & conuicto habeatur, quid obeſſe poteſt, quò minus firmiſſimo falſitatis argumento contra Aitium probete Sed& in iudicio, quo iuris ſolennitates reijciantur(qualia ſuh noſtro quæſto 888 2 842² 4 Ang. ĩl. de tor mẽtis.Cep.cõ ſil. 28. Tinda- rus in tract. b c. fi. ꝗe teſt. co. c Bar. inl. repe. de quæſt. d c. j. de confeſſ. e Alex. conſ. 88 in v. uol. Hip. in I. j.§. diuues. de quæſt. f l. iubemts. C. de probat. g Curt. conſil. 73.in fin. 4 Cor. conſ.241 in A. uol. 5 Balq. in 1.jj. C. de fal. c c. ſicut. de teſt. d c. ci in tua. Mod, de teſti. e Fulgoſ.conſil. 173. 107. f Deci. cõſ.i⸗ g Anch. conſil. 24. h ln track. malef. Ang. in uerb. fama. in 5. col. i Conſil. 186. k Bart. in l. mari tus. de quæſt. I Iaſ.in. j. C. de ſacroſan. eccl. in Feli. in c. teſti⸗ moniu.de teſt. n Dec. 180. 0 Bart. in l. j.§. quæſtio. de quæſt. p Bar. in l ſed et ſinegauerit. 5. pen. de adult. ꝗ Socin. conſil. 253. rc. fin. de teſti. cog. e D. And. Alciati re redduntur) participem criminis iuſtum indicem eſſe Cornæus exiſtimauit. PVRAGMaTIGCV S, ALBVCIVS AVRELIVS. In actis hæc animaduertere eſt. Incidens teſtis audiuiſſeab Afro refert, Caluiſium illi promiſiſſe, ſipræſtitum teſtimoniũ reuocaſſet, ſe alieni æris indemnem eum facturũ. Attius inſtruxiſſe eos teſtes pernegat:nec recordari ſchedulam cuiquam eorum dediſſe. eam ubi legit, nõ diffitetur ſe Afro dediſſe, ſed ut exiſtimat, iam pręſtito teſtimonio, ut ſi repeteretur, memoria nõ excideret, nõ tamen recordari. Lecta iterum ſchedula, cùm quædã uerba cõtraria obijceretur dediſſe anteqᷓ; atteſtaretur, dixit, à teſte dictatã, à ſe ſcriptam. Secun dus teſtis Rauidus, primò uera eſſe, quæ in iudicio ciuili dixerat, aſſeruit: mox pœnitens profi tetur eſſe falſa:perſeueratin tormentis. Interrogatus, an tertium uiderit cum Attio pecunias Caluiſio in argentaria numerantem, etiam in tormentis annuit, ſed neſciuiſſenumerum. Rur ſus paulò pòſt interrogatus, negat, nec uidiſſe unquã, nec argentariã Caluiſij noſſe. Grauiſſt- mæ autoritatis duo atteſtantur Attium probatiſsimæ uitæ uirum, cuius fidem exploratiſſimã habent, nec hominem eſſe qui trecenties tanta pecunia falſum cõmitteret. PATRS”ONI. BONSIG. HOMODEVS. Falſi quæſtio Iudices huiuſmodi eſt: ut in primis diligenter ani- maduertendã ſit, is qui defert᷑, culpatæ ſit&reprobatę uitæ, an uerò uir bonus&frugi, qui ueri ſimiliter huiuſmodi crimina nõ machinareib: idq; maximè in Attio eſt, quẽ probatũ eſt optimũ eſſe hominẽ. At Afer& Rauidus aliter dixerũt. Videamus quãtũ illis fidei adhibẽdũ ſit, quos periuros manifeſtè conſtat. Huiuſmodi, inquit Rom. pontifex, hominũ teſtimoniũ(cùm per iuri ſint) aliquatenus nõ eſt admittendum. negat conſtitutio admittendos, ita ut nec indicium aliquod faciant: quod Innocentius& alij annotarũt. quin& creberrima ſententia eſt, ijs quæ primò dixerint, fidem præſtandam: quæ poſterius referũtur, repellenda: quoniam à parte fub ornatos contradixiſſe lex præſumit. at in iudicio ciuili loquuntur autores: quidtumeratio legis generalis eſt, nec facilè differentiam aſſignaueris, ut aliter in accuſationibus exiſtimemus. ied & in propoſito caſu, inquiſitionẽ iure ſcribi nõ poſſe exiſtimauerim: quam ſententiam Fulgo ſius duobus cõſilijs:& nouo reſpõſo Decius probantt, HIERONYMVS ARCHIN TVvS.At- tium omnino abſoluendumpræterea crediderim, quoniã ut de falſo quiſquã condemnet, ne- ceſſarium eſt, quæ à teſtibus dicta ſunt, eſſe falſa. Fateamur Rauidum nihil ſcire, an idcirco ſe quitur, Attio Caluiſium quantitatem eam non debere? minimè uerò. Puniri itaqʒ lege Corne- lia Attius nõ debet:ſed de temeritate leui pœna, quòd uerum debitum exigere per teſtes ueri- tatis non conſcios affectauerit:& id integro conſilio tuetur Ancharanus ẽ: deberi quippe ſibi mille& cc. Attius quoq; probauit regij quæſtoris rationibus, quæ pleniſsimam fidem iure ci uili faciunt. Sed& ut hæc argumenta miſſa faciam, oſtendo nõ ſolùm nõ condemnari, ſed nec plecti eum poſſe: cùm peruerſi hi teſtes dubio procul conſcij ſint criminis, quos indicium quæ ſtioni non facere omnes cenſuerunt, Suzarius, Auguſtinus, Ariminenſis i, tum alij: cæterum inquiſitioni ſufficientem coniecturam ex eorum atteſtationibus ſolùm oriri. aND. RVBER TVs. Quod uerum opinor in aliorum delictorum conſcijs: uerùm periuros nec ad inquiren- dum ſatis eſſe, ut Fulgoſius& Decius tradunti: deficit quippe in his& cardo omnis,& funda mentum teſtimonij, uidelicet fides ipſa. Cum igitur conſtet eos fide carere, quid hiſce uiris cre damus: Poſſunt aliqui eſſe homicidæ, poſſunt eſſe ſicarij, eſſe latrones, fidem tamen ſeruabũt: quapropter non omnino derogat eorum teſtimonio lex, ſed quæ dicunt, nõ prorſus falſa con iectat, inquiriq; propterea permittit: aſt ei quem euidentiſsimè cõſtat periurũ eſſe, qui propria confeſsione huiuſmodi criminis reus eſt, quantum fidei adhibeatenihil ſanè, và LTERIVS CORBRET ES. Eos qui iuris infamia notantur, tametſi quæſtioni ſubditos, nullam tamen præ- ſtito teſtimonio probationem facere conſtat:ut neqʒ conijci quicquam torturæ ſufficiens poſ- ſit. At Afrum ego& Rauidum infamiæ notam ciuili lege ſuſtinere non dubitauerim, quan- doquidem in hoc conſentiunt autores: quamuis periurus ſimpliciter de facto tantũ notetur, eiusq́; exiſtimatio apud graues uiros tantũ deprimatur!: cùm tamen quiſquã ex peieratione in deos atqʒ homines cõmittit, ueluti ſi aliquodinde detrimentũ homines patiant᷑(quod in propo ſito caſu eſt)tum& iuris nota affligi. tradiditq́; id Ioannes Lenianus,& recentiores quidãn. Vt parũ Attio obeſſe poſsit, quòd in tormentis deploratiſſimiteſtes perſeuerarint: quandoquidẽ nec tum eis creditur. ſiquidem legalis diſciplinæ ſignifer Bartolus“, tum Aretinus,& alije, quis teſti magis credi profiteant᷑, cùm in tormentis ſecundò cõfitetur: ſi tamen de ſe& de alio interrogetur, primũ dictũ extra tormenta efficacius ſecundo eſſe malunt. Sed& idem Barto- lusr, poſt publicatas atteſtationes, nõ ideo magis credi quoniã plectat᷑, autor eſt, cùm& ueriſi milia ſint, quæ prius dixerũt. NIcoLAVS BERALDVS. Annotaſſe memini, ſi in eadem de- poſitione teſtis aliquid neget, dein tortus fateatur, poſteriori dicto fidem Præſtari: alioqui ſem per prius teſtimoniũ præualere. Videmusq́; id quotidie, cùm quęſtor capitalis maleficũ capit: quẽ ſi uiderit in negationeperſeuerantẽ, per equuleũ extorquere ueritatẽ ſolet.Igitur nõ puto Afri& Rauidi tormẽta duriorẽ cauſam Attio facere. At fidem eorũ ſemel approbauit Attius, amplius reprobare nõ debet: approbauit quidem, cùm adhuc bonæ exiſtimationis eſſentinon etiam approbaturus eſt, cùm periuri, ſceleſti, fœdifragi, improbi facti ſunt. an neſcis, quę emer gunt, nouis indigere remedijs? FRANCISCVS REIN A. Obijcis decretalem epiſtolam“ tanquam 30 go 60 llapuatingere: mſcich vtilitatẽ aaleulonõprob, milvntni huiu ncren, Cxterũé aamtem manda apohrosautumal mqlodlcripſeri rerquodinconſ aüſſeoſteach teſta gipteſertim cuͦn aadiſememoria,p innocentem uiru nuunpſeu chartul urgione capitula rureadem& huim uquidhit ſenõrec uuscummemoria ebanolo qgpluri innium ceriplerat, daläuslaſſerunt.) maorisponderis unin cxteris Ne üunncaxcerem rel 2 Uies. * A. e . r, Aeß. Ta di. e * Koun d 2 d 33 d, 4 lee Allcr KAAe Ndar) — d⸗ d Ac △ J LAncſen W. erCn eed 4 d . ₰ g In Cug le A. d. KAnn edhr arr. M 4, Qur pleni nnmen 720 20 30 dcclamatio. tanqᷓ; eius legis aut mẽte, aut uerbis offendamur, cùm tamen neutrũ obſit. cùm uerba& mens legis priuſquã atteſtentur conſpiratores, abſolui eos à iuramento uelit, nonne oſtendit periu- ros, quales Afer& Rauidus ſunt, nõ admittie quid præterea cõmune habet quæſtio falſi cum conſpirationet? conſpiratio enim ſolùm ab his qui in ea dederũt nomen, agnoſci ſolet. quamob rem ne ueritas in obſcuro ſit,& conſcij ſceleris admittunt᷑. Falſum aliter probari, ⅞qᷓ; ex partici- pum teſtimonio, regulariter poteſt: quippe cõſtitutionẽ eam ſibi locũ nõ uendicare, plurimo- rum cõſenſu tradit᷑, cùm delictũ huiuſmodi eſt, quod generaliter per alios probari potuiſſet, qʒuis eo caſu quo agitur, nõ poſsit. Quid item ſi dixerimus ſpeciali iure illud ſtatutũ eſſe in cõ- ſpirationibus bęcùm in crimine læſæ maieſtatis conſtet ſingulari iure conceſſum, ut de conſce leratis interrogari quilibet reus poſsit:cõiurare autẽ in Archiepiſcopũ, ſpecies perduellionis eſtc. Obijcis& quod Baldus aalijq; tradiderũt, poſſe aliquẽ corruptũ teſtem aduerſus corrum pentẽ atteſtari:quod utiqʒ fateor,& ſumma ueritate nititur, dum nõ accipiamus periurũ hunc eſſe.quid enim ſi Titio centũ dem, ut teſtimoniũ uerũ perhibeate nonne de huiuſmodi corru- ptela teſtari poterit: quid item, ſi ut falſum dicat? nonne anteq́; dicat admittet᷑? Sed& quæ de Bartolo ſumpta affers, parum nos urgent. aſſerit quippe Bart. in delictis, quæ dicentis cõmo- dum principaliter reſpiciũt, interrogari de conſcijs poſſe. concedamus hoc, cùm pręſertim nõ ſequatur, ut idcirco cõiectemus ad torturã. Ex hac enim interrogatione inquiri ſolùm poteſt, nõ plecti conſcius:quod conſilio quodam Cornæus explicati. Quãuis neq́; noſtrũ caſum Bar toli ſcripta attingere opinor, cùm Afer& Rauidus in ſui cõmodum principaliter nõ delique- rint, ſed ob utilitatẽ Attij. Verùm& probare poſſem, eam Bartoli ſententiã cõmuni interpre- tum calculo nõ probari, ſed eam quam A=zos, Accurſius, Archidiaconus, cum innumeris alijs ſecuti ſunt:&ni huius operis ratio à tot autorũ nomenclatura abhorreret, idipſum profectò o- ſtenderem. Cæterũ& quòd mandatariũ admitti aduerſus mandantẽ allegas, uerũ affirmaue- rim, cùm rem mandatã nõ executus eſt: alioquin repelletur, quia conſceleratus, ut Baldus,& Hippolytus autumatl. IOANNES PYRRHVS. Adducitur tanq́; quæſtionis omnis præiudi- cium, quòd ſcripſerit Attius notulam, qua inſtruit Afrum, ſubornatq; dicendo teſtimonio. ad ducitur quòdinconſtans,& uarius Attius, nunc ſe nõ meminiſſe, nunc recordari quidem, ſed dediſſe poſteaq́; teſtatũ ſit dicat, nunc antea: quæ inconſtantia,& titubatio expreſſum dolum arguit, præſertim cùm ex Baldo cõſteti, eum qui ſe oblitum fatetur eius, quod ſit ueriſimile nõ excidiſſe memoria, plecti poſſe. Sed audite quæſo quid reſpondeam, quemadmodũ dubio pro cul innocentem uirum tuear. Et ſciendum illud in primis eſt, aliud eſſe teſtem inſtruere, aliud vxruuοp ſeu chartulam aliquã memoriæ cauſa præſtare. Illud prohibetur, hoc cõcedit᷑: quia qua ratione capitula producimus, ut dicta teſtium coẽrceant᷑, ut quæ ad rem nõ faciunt, explo dantur:eadem& huiuſcemodi monumenta poſſumus dare:nemo eſt qui hoc abnuat. ſed& te ſtis qui dixit ſe nõ recordari, deinde affirmauit, uel negauit, nõ idcirco mendax eſt, aut incon- ſtans, cùm memoria plerunq; fragilis ſit,& hodie meminiſſe poſsim, quod heri exciderat, ut au tore Bartolo, ᷓplurimi tradiderũt, ueriſimile enim eſt, oblitum fuiſſe Attium eius quod ante biennium ſcripſerat, præſertim cùm error in tempore perquaàm probabilis ſit, ut Innocentius & Baldus laſſerunt. Nam& Attius non admodum fidæ memoriæ eſt, qui quandoq; etiã lon- 844 40 gè maioris ponderis negociorum ſit oblitus. Atfacilius in falſi crimine tormenta decernũtur, 10 60 quam in cæteris? Nego hoc,& crebriorem eſſe repugnantium ſententiam affirmo: ſolumq́; fa cilius in carcerem reum deduci, cum Decion magis ſentio. ANACEPHALAEOSIS. HIERONYMVS LVvRANVS. E redactum negociũ intelligo Iudices, ut aſſeueretaduer- ſarius idcirco plectendum Attium:quoniã præterquã quòd à conſcijs reus delatus eſt, adſunt etiam adminicula quædam: quale illud eſt, quod ex ipſa ſchedula deprænditur: ꝗuis enim pro- bationẽ nõ faciat, coniecturam tamen nõ modicam inde colligi exiſtimandum eſſe. A qua ſen tentia tantũ abſum, quàm qui maxime:quinimò fortioribus,& probabilibus magis argumẽtis uti Attiũ ex actis quoq; oſtenditur. Probatũ eſt, hominẽ hunc haud huiuſmodi, qui falſum cõ- mitteret:demonſtratũ eſt ex publicis rationibus, uerũ creditorẽ eſſe. qualiquali probatione cõ ſtat Afrum pecunia redemptũ contraria iuraſſe, ut ipſo iure falſitas lege Cornelia præſumat᷑. Rauidus in criminali quoq; iudicio, ſemel quæ in ciuili dixerat, uera eſſe atteſtat᷑: idem ubi ne- gauit, uidiſſe eum quidem pecunias numerantẽ affirmat, cæterũ neſciſſe quantitatem: quę res maximè Attium iuuat. Idem pugnantia rurſus enarrans, noſſe Caluiſij argentariã nuncin tor mentis affirmat, nunc negat. Sed& hi teſtes ſingulares ſunt,& de diuerſa ſumma atteſtantur, ut indicium planè nõ faciant:omni enim exceptione maiores hoc caſu lex requirit, non impro biſsimos& ſceleſtos, periurosq;. nec quicquã numero adiuuãtur, cùm in criminalibus,& pau- Iò grauiorib. cauſis, tam nullam fidem unus teſtis reprobus faciat“, quantũ mille. quapropter iudicis officiũ nõ aliter exercendum cum Baldoo opinor, quàm ut Attiũ abſoluat. Nam quid de tertij teſtis fuga dicamecui ipſe Caluiſius cùm impetrare nõ poſſetut teſtationẽ reuocaret, ſuaſit ut ſolum uerteret. Non itaq; Attio eius fuga, ſed Caluiſio ipſi obeſſe debet. Non eſt er- go cur dubitandum ſit Attium abſoluendum, ſi legem ſequi quæſtor uelit: liberum quippe e- ius arbitrium, principis diplomate hac in cauſa ſecundum iuris æquitatem redigitur, ut mini- mè Cornæi aillud reſponſum(alioquin etiam falſum)nobis obſit. F 8 1 5. ss 3 a laſ.in d. l. j. in n. b gliin lrepet. c l. j. ad leg. Iul. maieſt. d Bald. cõſil. 92. e Iaſ.in l. j. ff. de cond.ob turp. cauſ. f Conſil. 58. in in fin. g Gl. in j. fin. C. de accuſ. h Hipp. in d.i.j. §. diuus. i Baldus in d. J. preſbyteri. C. de epiſ.& cle. k Felin.in c.præ terea. de teſh. cog. I In.l.preſby- teri. m Dec. conſ. 189 E in c.porre- cla. de confir. util. n Bal. in c. ad no ſtra. Dec. in c. licet. in 6. col. de probat. o Inl. ſifiliũ. C. de lib. cauſ. p Bart. in l. eius qui. ff.de iure fiſci. q Cornæ. conſil. 241. in 4. in z. col. r Bart. in c. teſtt monii. in ¹s. col. de teſa. 44 AVRELIVS ALPBVIIVS LECTORI s. Cum in Alciati bibliotheca pro cõſuetudine meauerſarer, uenit ad manus meas eius liber. quo Gordianos illos indiuiduarum obligationum nodos tam eleganter& dilucidè explicat, ut planè chaos ipſum in nouam rerũ faciẽ digeſſiſſe uideatur: curaui ergo protinus, ut publicũ acciperet, tum in gratiam ſtudioſorum, tum quòd& autori ipſi non ingratam rem facturũ me ſperabam, qui uelis remisq́; eò tendit, ut omnium utilitati conſulat. Quapropter, eo duce, au- guror quamprimũ fore, ut tandem in antiquam elegantiam, ſermonisq́; munditiem ius ciuile renouetur: ut non magnopere Accurſij, Bartoli, cæterorumq́; uoluminibus nobis opus ſit cùm eadem breuius, elegantius, atq; diſtinctiore ordine haberi poterunt. cuius rei uel locuple tiſſimam fidem hic libellus fecerit, ſi modò doctiſſimi cuiuſq; iudicio diſputari cõtingat. Cùm enim uel uiginti uerſuum millia in Catonis reſponſo extricãdo, aliorum in cõmentationibus extent, poterit unuſquiſq; hic deprændere, quam breuius, quàm clarius, eadem, atque etiam meliora poſſint latinè ornateq; dici. Vale. Mediolani 1111, Calend. Septemb. M, D, XIX. ko A‿εε ννέραννννν νᷣνννονdεμ⁷me Akvei bois Exπσινmνν õo⁵αιααέναεπ̈ιςaeννnp. B0 Tεπν⁸ď AAidr Sorey d)X dvoᷣ oG,O,cvla ,„„ Kal xαιτxεο τρι ν&ε to de ewd. OUxl6i KobHxν. Auσræ d voνν νονοπτακαε πννε⁸ 2 7 7 27 7 AAdvG Te dν απσνQν Aãεααν˙— Franciſco Francorũ Regi Chriltianiſl And. Alciatus Iureconſ. S- Wäas Idepti eſgent. Unde& Alexander Magnus cùm ad Achillis uiſendumtu mulum uenißet, dixiſse traditur: O felicem iuuenem, cui contigit laudum ſuarum talem habere preconem. I& illius nomen extaret, niſi Arriani, Q. Curtij,&aliorum illuſtriumuiro rum monumentis de obliuionis ſitu uendicatum fuuſset. Habuit Gallia, ut credere par est, ar morum, prudentiǽ; gloria præſtantiſcimos reges: quorum tamen res geſtæ(quod nullius ſcri Ptis commendatæ fintcum ipſis interiere. At tu, quæ tua eſt magnanimitas, ueteribus illis he roibus comparandus, non herbarum inuentione, ut Lſimachus: non alexipharmacis, ut Mi thridates: non hiſtoria, ut Claudius: non aulæis, ut Attalus: ſed maioribus artibus fimam quæris, dum orbi Chriſtiano pacem aſférre deſideras: dum orthodoxam Rempub. tot calami tatibus concuſcam, inpriſtinam dignitatem reſtituere contendis. Mirum igitur non est, ſiqui tam egregiſs geſtis cæterorum luminibus(ut ita dicam) obſtruis, quamplurimos quo habeas tantarum laudum prædicatores, qui te ab omni mortalitatis iniuria uendicare ſtudijs ſus deſt derant. Ex quibus& ipſe, tameiſi minimè egregtus artifex, hunc libellum de ſingulari certa- mine tuo nomini dicare inſttui Fuere qui hoc argumentum ante me traclarunt, ſed illipartim nimis uerboſi incomptiq;, partim incurioſi, Otriuialia tantummodo inculcantes, omnes à bonis literis alieni, uix digni ſunt qui per hominum ora duutius uerſentur. E QOo ut breuitatem aſfecla ui, quòd ſatis ſciebam grauioribus curis ocium à Maieſtate tua impenci, ita dilucidius& me Nore ordine res omnes explicaſse uiſus ſum. Deus opt. max. amplitudinituæ ſemper adſit. Auumone, Calendis Martijs, anno E1 . D. XXIX. 8 E ſhSfa„. 7 ello ducum fema fuiſſet extincla, niſi Homeri carminibus æternitatema- utrepoſſt lugrin iiell⸗ Veliuſumà N. gerumerudito mreptãeſt, eo uibeliciſagñ ue voxppellit: quon iuuloluprueſte iras Semblemat m ornamenta dic Poͤhgthranni b dants rudimentũ, mucedigladiationi rilch cimd Hor uneminerit nuncc emo Helenalingul ncexercitu certant unDiomede, Hect umamus poct mcöehlerit qui taer Dhrgio man omigladiator lteinaxenadecert nre quib, Lan deänacllbertorũc Kaquatuor retiar enamln 1 35— osperſu⸗ mülimä lmä cauſain däletadi du 8 An elr„ An, me . C, “ m e — 5 Rͤ mr n* 5 * — A lne 5 * cr dr dad 3 4 um., N Ds 1 3 n 1„ co e.. R n d Meaded 8 4 ddo⸗ 4. d n l — 114 1 11KAlI conl. 5. 2 Chrüta 1 e eamfch , r fnmfman. nnnn Ctr 2. .— 11 n e —*— „ ⸗„ en — „ 1 — n — t een 1 LEN „„— 7 7. 2.. — —" 1 em 2 5utA — An? — 10 rAr — 3 4 4ℳ— Tl 21 * 4* 3 , „ EAT. 42 7„ .„ 7 2“ 1* 5„ 1.2 11 . A A 9 „ 1* 4 ☛ SR . —„ Ir 4 „ u 8 - 4 —= 1 * . , 7 — , ,₰ 7 f 1 4 6 ,ä nomachia. 1¹ Vi. s ciati de ſingulari certaminc, lib. e- D- AND- AL cIA TI IVRISCONS, CLARISS, de ſingulari certamine liber. Duellum unde diclum. Cap. I. — INGVLARE Ccertamen Ueteres E 1 Græci monomachiã dixere, no- aſtrates Iuriſcõſulti duellum: ita 8 8 bellum ſit: cùm apud antiquos duellum tranſmutatione literarũ ſimpliciter diceretur, quod nunc bellũ eſt. Vnde&per- duellionis crimen in lege XII. tab. appellat᷑, cùm quicq́; hoſtile aduerſus rempub. eiusue ſecuritatẽ geſtum ſit. Nos tamen recentiorũ conſuetudinẽ quãdoqʒ approbabimus, haud indignum rati, autoritatẽ uſus eouſq; polle- re, ut uocabulis ſignificationem& mutare, & auferre poſſit. uis primuis duellũ inuenerit. Cap. I1. Velli uſum à Mantineis in Græcia re- pertum, eruditorũ quorundam conſen ſu ferè receptũ eſt, eo potiſſimũ argumento, quòd bellicũ ſagũ, ueteresq́; armaturas man tineas appellãt: quo nomine& epheſtridem, quã uulgò ſupraueſtem uocamus,& conos, &pẽnas,& emblemata, huiuſmodiq; pugnã- tium ornamenta dici in præſentia poſſunt. Ego Stygij tyrannibella mũdo inuehere me ditantis rudimentũ,& idcirco uetuſtiſsimũ huiuſce digladiationis uſum fuiſſe, fatis& ſu per ſcio: cùm& Homerus nõ uno in loco e- ius meminerit, nuncq; Menelaum cum Pari de pro Helena ſingulari certamine coramu- troqʒ exercitu certantẽ i nducat, nunc Aeneã cum Diomede, Hectorẽ cum Aiace: Vergi- liusq́; maximus poëẽtarũ Aeneida ſuã Turni nece cõcluſerit, qui pro uxore Lauinia cum Aenea Phrygio manũ cõſeruerat. Habuere & Romani gladiatores ſuos, qui uenali ſan- uine in arena decertarẽt:hos magiſtri& in- Froſene quib.Laniſtarũ nomẽ, ex ſeruorũ delectu ac libertorũ cõparabant. Forum ge- nera quatuor, retiarij, ſecutores, mirmillo- nes, hoplomachi. Ludis funebrib. cõmitti ſo- lebant, quòd defuncti hominis anima placa- ri Manes deos perſuaſum habuere. V erũ ea potiſſimũ cauſa inducti ſunt, ut hoc ſpectacu lo aſſuefacti tyrones, cruentũ hoſtẽ nõ expa- ueſcerẽt: accidebatqʒ plerũqʒ ut in hoc mune re etiã liberæ conditionisuiri nomen darent, alij ut ſpecimen uirtutis animo inſitũ oſtenta rent, alij ut quas diſceptando cõtrouerſias fi- nire nõ poterãt, Martis ultoris arbitrio per- mitterẽt. Omnes Quiritiũ iure ex edicto præ toris infamia notati, dein Theodoſij Imp. cõ- ſtitutione, penitus de repub. eiecti ſunt. An duellum conce ſum ſit,& quibus caſibus. Cap. III. Ontificũ Romanorũ legibus monoma- chiam omnem prohiberi cõſtat: uidetur enim iudicium diuinum tentari:& q́plurimi 10 quorũ cauſa iure& æquitate optima erat, ſto lidiſsimi deorum omniũ Martis arbitrio pu- gnantes occubuere. Quapropter& iure ciui ſi reprobari huiuſmodi certamina in cõfeſſo eſt. Non tamen ambigo, ſi quiſquam armis ſtrenuus ut ferro decertet prouocetur, hono ris ſui tuendi cauſa impunè eum in ſequeſtrẽ agrum fide publica prodire, armisq́; rem ge- rere poſſe:is enim iure gentiũ quodammodo ſe defendit. Intra uerò principisſui territoriũ iure nõ liceret, cùm alia decus ſuum tueri ra- tione poſsit,& in agro populi Rom. incõſul- to principe ferro decerni lex uetet. Inter eos quoqʒ quibus cum ius eſt belli, ſingularis cõ- greſſus permittit᷑, dum tamẽ miles nõ niſi ex indulgentia Imperatoris ſui pugnet. Sic Va- leriũ Coruinũ, ſic M. Torquatã, cõpluresq; alios certaſſe apud rerum geſtarum autores legitur. Principes quoq; ipſos de regno am 20 bigentes, contentiones fuas hoc modo finire 4⁰ 50 60 ius fasq; eſt. Cùm enim bellũ nõ niſi maxima humani generis calamitate inuehat᷑, quid iu- ſtius excogitari poteſt, ꝗᷓ ut tanta noxa de me dio ſublata, hi potiſsimũ ſoli armis decernãt, ad quos ea res pertinet, uictoremq; res ſequa tur: Extãt apud ueteres&huiuſce rei exẽpla, quorũ Caroli Andegauenſis,& Petri Tarra- conenſis illud potiſſimũ eſt, qui cùm de inſu la Sicilia bellũ diu geſsiſſent, Martini pontif. Rom. collegijq́; Cardinalis autoritate, Bur- degalæ in Aquitanis, armis cõcurrere pacti ſunt: iureq́; iurãdo ſanxerũt uteruictus eſſet inſula decedere, nec amplius de ea re contro- uerſiã facere. Memorabile& duorũ fratrum Hungariæ, quę inferior Pannonia eſt, regũ. Cum em̃ inſtructo exercitu iamiam cõgreſ- ſuri forent, periculumq́; eſſet ne in gentis in- ternecionẽ certaretur, alter ſolus intra fratris pręſidia ingreſſus, ad eum ſe rectà deduci cla riore uoce petijt, progreſſusq;: Quid, inquit, frater opus eſt tot fortiſſimorũ hominũ ſan- guine alterutri uictoriã quæriè quin nos po- tius cõmittimus manus: atq; hæcidentidẽ ex clamãs, hoſtẽ trucidauit, omnib. eiusaudacia perterritis,& quia regis frater erat, tela inhi- bentibus: ſicq; uniuerſa gens in uictoris ius atq;ditionẽ peruenit. Rariſſima tamẽ ſunt hu iuſmodi exempla,& quæ uix ſingulis ætatib. proueniãt. Nam qui in principũ cõſilio ſunt, alij ſocordiam, timoremq; domini obtegen- tes, alij publicismalis locupletati, cõſulere ſo lent ne in apertũ diſcrimen præceps eat, aut cauſam, quã optimã mentiunt᷑, fallaci armoꝶ iudicio ſubijciat.nec difficilis hacin re eſt per ſuaſio. Sarmatę tamẽ& Germani, apud quos plurimũ plebs poteſt, plerũq; principes ſuos in id adigũt ut mutuò decernãt, ipſi horũ ma- Iorum ſecuri,& aliud agentes. Prohibitionis enim ratio hoc caſu ceſſat, cùm nõ magis mo nomachia iudiciũ diuinũ tentet᷑, q́; iuſto exer cituum cõflictu: cùm ð in bello quoqʒ pluri- mum fortuna poſsit,&plerunq; conſilio uin cat, qui armorum uirtute in ferior habitus e- rat. Pontificis itaq; Martini factũ laudo, atq; 888 4 Deci. conſil.ix. De pac. tenen. §i. 848 cæteris imitandum cenſeo. Probatur& iu re Quiritiũ colluctatio ſeu pancratiũ, quoniã is congreſſus non ob iniuriã, ſed uirtutis cau ſa fieret: uixqʒ accidebat ut eo in ludo occidi quiſquã poſſet. Nõ enim armis aut fuſtibus, ſed pugnis, calcibus, cubitis, nudi,& in cęno uelarena ſe uolutantes,& inuicem ſupplan- tantes certabant. V etuſtiſsimũ Græcorũ in- uentum,& quo ab Hercule Antæus ſupera- tus fuerit: qua de re extat elegans Diothymi 10 epigramma, ſic à nobis latinè redditum: Cõſeruere manus ualidæ in certamina luctæ Neptuni ſoboles, ſtirpsq́; ſuperba Iouis. Præmia non illis lucenti ex ære lebetes, Dicta ſed alterutri uitaue morsue fuit. Occidit Antæus, decuit uictoria Graium: Græcia enim luctæ non Libya autor erat. Nam ſæpenumero à prudentibus reſpõſum ſcio, quoties moribus ciuiũ ludus aliquis in urbe admiſſus eſſet, ut pugnorũ Senis, lapi- dum Bononiæ, perticarũ Laude Pompea: ſi quis occiſus fuerit, nullum pœnæ locũ eſſe, dum nõ dolo malo, ſed conſueto luſui operã dantibus id actum proponat᷑. Putarem tamẽ ad bonũ principem pertinere quoad eius fie- ri poſſet, ut corruptelam hanc potius quàm conſuetudinẽ aboleat, cùm in lege Cornelia teli appellatiõe nõ minus lapides& perticæ, quàm enſes& gladij contineant. Cõſtituit et Federicus Aenobarbus Imperator, ut ſi quis homicidiũ perpetraſſet, accuſatus q́;, ſe defen ſiõis cauſa id feciſſe allegaret,& duello oſten deret, abſolueret. Idemq; in eo qui non homi cidij, ſed illati uulneris reus eſſet. Sed hęc lex moribus noſtris penitus abrogata eſt. Vt em omittã aduerſus pontificias iuſsiones ita ſan citum fuiſſe, quis putaret hanc legem obſer- uandam, quæ à ratione naturali, publicaq; u- tilitate penitus aliena eſt? Cùm enim de deli- D. And. Alciati 20 30 cto nõ ambigatur, conſtetq́; uel occiſum uel 40 percuſſum hominẽ, debet reus ipſe exceptio nem ſuã probare, ſi nõ defenſionis cauſa fece rit, cùm aduerſus eum legis ſit præſumptio. Finge neminẽ uelle cum eo congredi, an ius uindictæ quod ad Rempub. pertinet, extin- guetur? Quam abſurdum, ut qui iniuriã ſibi uel alicui ſuorũ factam iudici indicauit, pro- ſecutus eſt, probauit, rei arbitratu armis de- cernere cõpellatur,& malum malo addere: Conſuetudine duellum approbari. Cap. IIII. Vamuis igitur iure ciuili& pontificio duellum prohibeatur, quibuſdã tamen gentium moribus receptum fuit. Ex quibus uetuſtiſsimi Longobardi, quoties coram iu- dice integra probatione defectus quiſquam eſſet, aliquidq; ad plenam intentionis fidem prætori faciendam deeſſet, duellũ multis ca- ſibus concedebant, dum tamen qui rem pu- gna decidi petebat, iureiurando ſanxiſſet nõ dolo malo, nec calumniæ cauſa eò cõfugere, ſed quia aliter ꝗᷓ diuino iudicio rei geſtæ ueri tas erui nõ poſſet. Sunt autẽ hi ferè caſus: Si 50 60 849 læſæ maieſtatis reus quiſquam delatus eſt Si homicidiũ quis intra induciarũ tempus fe ciſſe, uel parricidium cauſa hæreditatis adi f ſcendæ arguatur. Si incendiariũ te, uel derud rum, uel depoſiti, quod non minus X X. au- reis cenſeatur, abnegatorẽ, uel falſi documè- ti confectorẽ, uiolentumue compulſorẽ, uel rei à ſeruo tuo ſurreptæ receptatorẽ dixero Si parentis, cuius hæres extitiſti, æs alienum diſſoluere nolueris. Si cucullũ me, aut adulte rum, aut uxoris tuæ attrectatorẽ prædicaue- ris.In mulieres quoq;huiuſmodi prouocatio ni eo iure locus eſt, certamenq́; pro eis pro- pinquiores ſuſcipiunt, aut quos ipſæ in hac re ſibi aduocatos, honorisq́; propugnatores cõſtituũt. Si enim maritus adulterã uxorem dixerit, pugnandũ eſt. quod& ad quemlibet extraneũ porrigit᷑. Idem ſi necem mariti eam procuraſſe aſſeueretur. Contra ſeruũ quoq; qui in libertatẽ prouocauerit, aſſertionis iu- dicium arbitratu domini per duellum defini tur. Sed& ſi malæ fidei poſſeſſorem te dixe- ro, licebit tibi ſi quinquennio poſſederis, uel ſacramento tuam cauſam tueri, uel duello, Qudd ſi de dominio poſſeſſionisq; acquiſi- tione ambigatur,& uterq; priora iura pręten dat, tum quoq; ſingulari certamini locus eſt. Idem cùm utrinq; teſtes in iudicio productti, contraria confuſaq; aſſeuerant. Nec omnino barbaræ, irrationabilesq; huiuſmodi conſti- tutiones ſunt. Cuùm enim Longobardorum duello ſcutis ſolùm& fuſtibus resgereretur, raroq; accideret quenquã occidi, non multũ à pancratio uel colluctatione certamen id ab fuiſſe exiſtimandum eſt. Fuerunt ueteribus Gręcis inſtituti pugiles, qui plumbo onuſtis ceſtibus inuicem longè periculoſiore cona- tu decertarent:nec tamẽ Lædæos fratres, aut Herculem, Ericem, Entellum, qui hispręcel luere, idcirco barbaros quiſquam dixit. Cęte rum neq; à Longobardorũ legibus Gallorũ conſuetudo multũ diſſidet. Apud eos enim hæc Philippi Pulchri conſtitutio etiamnum extat:Si quis occulti criminis capitalisq; re- us ſit, atq; ita de eo conſtet, ut quæſtioni ſubij ci poſſit, condemnari non poſſit, is arbitratu accuſatoris duello experiatur. quæ lex ſum- ma ratione nititur. Nam cuùm iure ciuili exi- ſtentibus ſolùm indicijs torqueri, equuleoc; alligari reus debeat, ſi accuſator cui alioquin talionis pœna ſubeũda eſſet, malit etiam per duelli quæſtionẽ rei ueritatẽ patefieri, audiẽ- dus eſt. Non ſolet autẽ in Gallia aliter ius mo nomachiæ à rege uel his qui illi à cõſilio ſunt permitti, quàm ex Philippi conſtitutione. uod ſi quis temerè aliũ prouocauerit, eum malè mulctãt. Qua in re ampliſſimi ordinis ſeueritatẽ laudo, regulosq; quoſdam Italiæ deteſtor, qui paſſim& ſine delectu campum ſecuritatemq; territorij omnibus petentibus concedunt.In Italia uerò cùm de controuer- ſia aliqua uerbo inter homines litigatur, qui alterũ mentiri dixerit, prouocari ad duellum poteſt. Cenſetur enim atroxiniuria, qvan ſi altter 1 XIIII XV XVI XVII XVIII XIX Guid.Pap. 617. nirine probatl utbtradila ſunt, rilceatti accepi, lnarghomm inni aQuptopter ob teedi lege ſeobd riscuelumcßobte diueroteprodito: aandixerit quis tu menduelliprouoc ecpareſponſione dtliwreſpöden luiceramine id iillepſeuen emnexiſtimare, qui alaneratiöe hone un guim quello. mobaidne lulcipie mnidacioris partes ieipelauero: 2 3— uis homi- m.de pac. te . ubi lſer. inter ſupu 2 tẽ. in prin. e leuerb. obl. 140 — 1 6 111 ,5 „No ₰ 4 1 1 7 14, 1! — 4 029* 7 . A 1 Aie ₰ —— 1 0An — 6 0 ,6 2 85⁰ nore ſuo actum arbi trantur:hincq́; frequens eſt prouocationis exordium. Quis prouocator. Cap. v. Idendum igitur quis prouocator ſit. Et VWnün eſt dubium ex ui ſermonis eum in telligi, qui primò cœperit,& unde prior ex- orta eſt iniuria.Sed ſicuti in iure quãdoq; du bitat᷑ quis actoris,& quis rei partes ſuſtineat: ita& in monomachia plerunque ambigitur. Nam& reus, in cuius bonorũ poſſeſsionẽ ob contumaciã itum eſt, ſi reuocari decretũ præ toris poſtulet, actor dicitur. Idem in eo qui pi gnoris capionem, uel aliam executionẽ prin cipaliter cancellari intendat. Is quoq; qui in- ſtrumẽtũ reſcindi petit, ſi nõ poſsideat, actor dicitur. Quibus exemplis ego arbitror, non eum à quo prior iniuria exorta eſt, prouoca- torem eſſe, ſed eum qui prius certamen indi- xit. Ille ergo iniurię prouocator recte dicitur, nic duelli. Quam ſententiã ſcio pleroſq; lani- ſtas minimè probaturos. Sed ego quæ à Jure cõſultis tradita ſunt, quæq́; à præſtantiſſimis huiuſce artis accepi, ea magis inſequenda ar- bitror, ꝗᷓ horum innixas nulla ratione opinio nes. Quapropter ob homicidiũ damnatus, ſi Federici lege ſe ob defenſionẽ ſui feciſſe di- xerit, duellumq́; obtulerit, prouocator dicet᷑. Qui uerò te proditorẽ uel capitalis criminis reum dixerit, ꝗᷓuis tu mentiri reſponderis, nõ tamen duelli prouocatoridcirco dicetur, niſi recepta reſponſione ad pugnã te inuitauerit. Quod ſi tu reſpõdendo mentiri eum, teq́; ſin ulari certamine id approbaturũ profeſſus fueris, tu illeipſe uerusprouocator es. Potuit enim exiſtimare, qui te proditionis inſimula uit, alia te ratiõe honoris tui cauſam ſuſceptu rum, quàm duello. Cumq; tu ad ſpecialẽ duel li probationẽ ſuſcipiendã eum appellaueris, meritò actoris partes ſuſtinebis. Sed& ſi te ſic cõpellauero: Quoniã illud à te in dedecus meũ dictũ factũ eſt, ut honorẽ meũ defendã, uolo tecũ armis cõcurrere, ſicq; me defende- re, arbitror me prouocatorẽ eſſe: nec emꝗ uer- borũ integumentũ formulã actionis uariat. Et ſicut in iudiciarijs libellis concluſio ipſa ſpectanda eſt, nec uerborũ ſonus attendit: ſic & hoc caſu id obſeruandũ eſt, ꝙ me in bellũ prouocas, tametſi tu defenſionem appelles, quæ reſpectu congreſſus offenſio eſt. Idem reſpondendũ cenſeo ſi hac formula uerba cõ cepta proponant᷑: Quoniã in honorẽ meũ in iuſtè debacchatus es, ſi te affirmes recte feciſ- ſe, paratus ſum iudice gladio oſtendere falſa te opinione niti,& mentiri. Et hic enim ſi ſibi reſpõdeat᷑, rectè atq; uerè factũ, nihilominus actor eſt, ipſe enim ad pugnã ultrò prouocat. Alter igitur rectè prouocator iniuriæ dicet᷑, alter duelli. Sed hocin tractatu parum refert, quis in iniuria occuparit, ſolumq́; inquirims quis in duello actor ſit. Non putarim tamen principẽ errare, qui in dubio eũ quẽ iniuriæ Prouocatorẽ conſtat, partes quoq; actoris in de ſingulari certamine, lib. aliter quaàm ferro hi Thraſones aboleãt, de ho 10 20 30 4⁰ 50 60 851 duello ſuſtinere iubeat:at in claris nullus erit cõiecturæ locus. Verũ perq́; ambiguus eſt ar ticulus, quid in his cenſeamus, qui emblema ta uel armillas gerũt per orbẽ terrarũ uagan- tes, lege hac propoſita, Vt quiſquis ea tetige rit, ſibi certaminis cauſa addictus cẽſeat᷑. Ho mines ſtultiſsimi,& uiribus ſuis abutẽtes, nõ multũ abſimili pęna afficiendi, q́; qui ſcopeli ſmũ in Arabia faciũt.Igitur hi qui armillas at- trectãt uiderent᷑ prouocatores eſſe:ipſi enim irritant, rem contra domini prohibitionẽ tan gentes. Necmultũ ab his differũt, qui aduer- ſus præfecti uoluntatẽ in arcem uel præſidiũ audent irrumpere. neq; dubiũ eſt rei ſuæ hãc legem poſſe imponi, ne eam quiſquam attre ctet. E contrario armillatũ prouocatorẽ cen- ſeri ex eo uidetur, quòd cõminatio conditio- nalis eſt:Si tetigeris, pugnabo. At eueniente cõditione etiã fia uolũtate rei pendeat, actor qui libellũ generalem uel cõditionalem pro- poſuit, nõ ideo minus actor eſt, Cenſeo igit in animaduerſione uerborũ controuerſiam eſſe. Aut enim lex ſic concepta eſt: Quiſquis armillam tetigerit, is duelli cauſa mihi addi- ctus eſto.&armillatus prouocator eſt, qui eũ ſibi addictũ obligatũq; affirmat. aut lex, Quiſ quis, inquit, attigerit, is me ſibi perduellé ex- periatur.& attrectator qui attingendo hoc e- git ut experiret᷑, uid et ipſe prouocare. Ex fa- cto quoq; illud quæſtionis fuit hac in ſpecie: Accepi te, duces exercitus Veneti imbelles dixiſſe, ꝗd iudicio meo improbè à te dictũ eſt, cumq;ʒ id mea non parũ referat, uelim certior ex te fieri an uerũ id ſit. Reſponſio Galli: Du cibus Venetis non maledixi, nec mei moris eſt:uerum ꝙtu me improbè dixiſſe affirmas, mentiris, idq; tibi in campo probaturusſum, ſi eius deſignationẽ literis ad me tuis declara ueris. Dubitatum fuit uter duelliprouocator eſſet.& Gallũ nõ eſſe uero propius eſt: quo- niam qui ſibi deſignari campũ petit, is cõſue- tudine Ciſalpinæ Galliæ reus eſt, quod infrà diſſerã. Reſpõſio igitur cui annexa eſt condi tio, nõ ulterius intelligenda fuit, ꝗᷓ uis uerbo rum neceſſariò inferret. Illud ſciendũ, eum qui cõditionaliter intendit, abſq; ullo dedeco re tanqᷓ́; ineptè agentẽ negligi poſſe: ut in eo reſpõſum eſt, qui ita denũciauerat, Si me im- probum hominẽ dixiſti, aio iniuſtè te feciſſe, eoq; nomine diẽ ad decernendũ armis tibi di co. Qui enim in id certamẽ deſcendere uult, nõ niſi ex certa cauſa moueri debet: à quo fit ut etiã in iudicialib.litibus diſiunctim uel ſub cõditione intendens nõ audiat᷑. Solent autẽ glorioſuli quidã eo modo uerba cõcipere, nõ quòd ex animo certare uelint, ſed ut magna- nimos ſe oſtendant,& in ultionẽ(niſi ille de- trectauiſſet) paratos. Quapropter eis reſcri- bendũ eſt, nõ id dictũ diffitẽdo, ne timore ſui perculſũ aduerſariũ ſic reſpõdiſſe glorient᷑, ſed ſimpliciter, nõrectè nec more miitari eos intẽdiſſe: cũ rectè intẽderint, tum reſpõſurũ ſe eſſe. Nec multũ refert cõditio expreſſim ad iecta querelæ fuerit, an probabiliter propter l.pen. ff. de ex- traord. crim. I. prætor.§. qd' autẽ. de iniur. l. prætor. de in- uusrijs. 852 D. And. Acciati 85 ambiguitatẽ uerborũ dubitari de eo poſſit:in re em̃ dubia cõtra ſcribentẽ interpretatio fit. Drouocatoris conditio quibus caſibus deterior. Cap. VI. Ed quorſum attinet tam ſcrupuloſe in- quirere uter prouocator ſit? Et multũ re- ferre arbitror: quoniam licet æqualitas inter hoſce pugnatores ſeruãda ſit, quibuſdam ta- men caſibus prouocatoris conditio deterior eſt. Et in primis in re dubia aduerſus eũ pro- nunciandum erit, tum quia non dicetur pro- baſſe niſi uicerit, aduerſario uerò ſatis eſt ſe tueri:tum quia is uerè delinquit,& Deũ ten- tat, aduerſarius quodam detentionis colore obtegitur. Sed& Federici Imp. quadam con ſtitutione ei, qui prouocatusfuerit, electio lo ci, temporis, armorũ, iudicisq́; permittitur: quoniã, ut ille inquit, fauorabilior eſt rei cau ſa, qui præter ſpem ad pugnam cõpellitur: alioquin facilè actori eſſet præparatis dolis il lum in inſidias trahere. Contrà uidetur Lon gobarda lege cautum. Nam cùm duellum iu dicialis probationis eo iure ſpectes ſit, factũ eſt ut iudex ipſe locum& tempus decernat. Arma uerò ea lege generaliter cõſtituta ſunt ut, excepto cùm de læſa maieſtate agitur, cly- peo& fuſte certetur. Putauerim igitur ſuo quanq; caſu cõſtitutionem ſeruandam, ut ſi probationis iudicialis ergò dimicetur, Lon- gobardorum iuri adhęreamus. Si uerò de eo qui ad pugnam inuitus cõpellitur ſit aliqua quæſtio, Aenobarbi legem imitemur. Alio- quin generalem conſuetudinẽ obſeruemus, ut prouocator diẽ, campũ, ſtadijq; limites bo na fide eligat,& conſequenter territorij iudi- cem: qui uerò prouocatus eſt, in ipſo ſtadio quo genere armorũ certandum ſit, arbitratu ſuo decernat. Quæ res ut hactenus apud nos ſemper obſeruata eſt, ita etiã iure&omano ſa 40 neq́; improbabilis eſt. Nam& actor ipſe locũ iudicemq;, cũ aliqua actione experiri uult, eli git:reus uerò arbitratu ſuo pręſcribit, quasq́; exceptiões maluerit, in cognitionẽ deducit. Meritò igitur prouocator armis à perduelle ſuo electis pugnare cõpellitur, ne alioqui in- ter eos ulla ſit imparitas. Rurſus ne prouoca tus ſuſpectiiudicis aut ſibi periculoſi agri prę textu diutius tergiuerſetur, actor triplicem, tutumq; nominatim campũ illi deſcribet, libe rumq; reo erit è tribus optare, ubi potiſsimũ cõcurrere cum hoſte uelit: tenebaturq; actor ei copiã autoritatis miſſo diplomate facere, ne fruſtra in agrũ alienæ iuriſdictionis ueni- re neceſſum habeat. Sed an aliquibus anteqᷓ; decernant diebus, prouocanti denunciandũ cenſebimus, qua armorũ ſpecie cõgredi pro- uocatus uelit, debeatq́; is illum ſuę electionis certiorẽ facere: Et moribus receptũ eſt ſatis eſſe, ſi ipſo in ſtadio certior fiat prouocator: cui tamen nõ erit denegandũ ſi ſuis ſe armis, quorũ plura genera in id præparauerit, uſuꝶ cõtendat, dum eiuſdem ſint paritatis, tametſi perſonę ſuæ cõuenientius adhæreant, Fuere tamen qui exiſtimarent ei, qui hac fiduciaa- lium manifeſta iniuria affecerit, quoòd ſi eo nomine prouocatus fuiſſet, armorũ electio- nem ad ſe pertinere præuidebat, nõ eſſe hoc indulgendũ:ſed ante cõgreſſum in id adigen dum, ut tanto tempore prouocatorẽ præmo- neat, quantũ ſatis illi eſſe poſsit in eo armorũ ludo uſum aliquẽ cõparandi. quæ ſentẽtia ra tione nõ caret. Sicut enim decretũ eſt eũ qui ſpe ad ædem ſacram confugiendi deliquerit, iure aſyli nõ adiuuari, quia patratum facinus præuiſo cõmodo indignũ reũ reddit: ita hoc caſu dicendum uidetur, ut qui manifeſtã in- iuriam intulit, liberæ huiuſmodi optionis fa- uore priuetur. Intereſtq́; publicè id obſerua- ri, cùm ad inferendam cõtumeliã quoſdã eo prætextu facilimos uideamus, quòd ſipro- uocati ſint, electionẽ armorũ ad ſe pertinere ſciãt.Sed tamẽ uix eſt ut à cõſuetudine diſce- dendũ ego arbitrer, ꝙ qui iniuriã ſibi factam prouocatiõe ulciſci maluerit, omnib. prouo- cationis legibus ſubijci debeat. Cur enim iu- re potius, uel talione in eum non intendite Cauſa luſta in duelbo. Cap. VII. Olent autem ſolertes uiri priuſquã quen S quam in certamen prouocent, diligentiſ- ſimè animaduertere, num iuſtã certamq; cau ſam foueant. Etenim opinione humana paſ- ſim receptũ eſt, eum qui iniuſtè in ſtadiũ de- ſcendit, ferè ſemper ſuccumbere. Nam, utin quit Propertius: Frangit& attollit uires in milite cauſa, Quæ niſi iuſta ſubeſt, excutit arma pudor. Quoties uerò dubia cauſa eſt, tum quoq; pro uocatori conſultius eſt deſiſtere: quandoqui dem dubiã rem in ſui detrimentũ uel hoc tra here poteſt, ꝙ aduerſus diuinã pontificiamq; legem in id certamen prodierit. Cauſæ autẽ iuſtitia nõ à iure ciuili, pontificiòue, ſed diui- no petenda eſt. Cùm enim Dei iudicio hocin pugnæ genere res ſubijciat᷑, uanũ&irritũ eſ- ſet ex Quiritiũ iure arbitrari ſummũ illũ rerũ humanarũ moderatorẽ iudicaturum: uſuq; quandoqʒ uidemus eos, qui humano iure ſe- curi ſunt, hoc prælio ſuccumbere. In confeſ- ſo eſt primogeniti(ut uocant) filiũ aduerſus patruũ natu maiorẽ in auiti regni ſucceſſiõe iure pontificũ potiorẽ nõ eſſe,& tamẽ bis in Germania, rebus Romanis, Othone quarto imperitãte, hac in cõtrouerſia duello patruus ſuccubuit. Memininiſi fallor)apud Pliniũle giſſe, bello ciuili Põpeiano inter occiſorũ a- ceruos Gabienũ militẽ Romanũ, cùm totũ diẽ iacuiſſet emerſiſſe,& nuncijs à Sex. Pom peio ad ſe miſſis dixiſſe: Se cum mortuus ia- ceret, interim inferos petijſſe,& à dijs rurſus in uitã reuocatũ ut illi renũciaret, ne clade ali qua terreret᷑:uictoriã enim apud partes futu- ram, quoniã eius cauſa dijs iuſtior uideretur. Quibus uerbis perſuaſi partiũ duces, uſq; ad internecionẽ pro repub. certarunt, cùm ta- men Auguſtus pro tyrãnide tandem diuino iudicio obtinuerit, Sed&e Annæus poëẽta: Victrix cSfin. dein farzuenes clen petd iwnpotelt quan ademus eum uich ihemotali del webuiuſmodi litig arenandinon conc hiuo iluſos a anplumin Anglo vxroceres inuice Wwerraturieſſent aimlieimaginibu anſererent ad ſe ſeo iiwzinquit hecuo d godneuterpan adtero deferri. Siig drenti diuerſum à unconcellero,àcu ukerggannuiſſet, ioper tegis coc unc Ilis inligniac alale Vaccæg Gorokeco tegis ſen ucgicferenullius. Kanueni Quide umioribus tuis dum uis meo co Iſlupauſt 3 umiddcitraalic acqun hen 8 mercatoribug, 3 fananinaduen Agno&operar „ an cc ſingulari certaminc, lib. ⸗ Victrix cauſa deis placuit, ſed uicta Catoni, Et hęc maximè principibus obſeruãda ſunt, qui ſe iuſtiſsima cauſa belligerare arbitrant᷑, ſi uel ſucceſsionis iure, uel Romani pontifi- cis, Cæſaris ue conceſsione inimperium ad- ſciti ſint: cùm diuino iure is tantùm iuſtus ſit princeps, qui uolentibus imperat, cæteri ty- rannidis infamia notentur: quod Ariſtoteles ſcripſit. Vnde maximus poëtarum, = Victorq; uolentes Per populos dat iura, uiãq; affectat Olympo. Quandoqʒ; etiã ſolent dij immortales impro-/ bis principibus aliquandiu impunitatẽ ſargi ri, ut interim ſubditorũ delicta puniant, eos uerò grauiore ſupplicio afficiant. Cauendũ igitur ne temere quiſq; prouocatoris partes ſubeat, iure humano ſe tutũ arbitratus, cùm diuinis legibus deſtituatur, Sed& nõ niſi ma xima ex cauſa,& ſeueris grauibusq́; uiris ap- probata, id periculi quiſquam ſubire debet. Nam ſi pontificio iure, ex modica re, tametſi contumax, aliquis execrari, ſacris ue propul ſari non poteſt: quantò magis ab homicidio (ut demus eum uictoriæ certum) abſtinere quilibet mortalis debet? Nam& ſolent prin- cipes huiuſmodi litigatoribus iusin ſuo agro decertandi non concedere:uel ſi cõceſſerint, aſtu aliquo illuſos à ſe dimittere. Cuius rei exemplum in Anglorum rege extat. Is cùm duo proceres inuicem de gentilitijs inſigni- bus certaturi eſſent(utriq; enim caput Tauri in familiæ imaginibus erat)priuſquam manũ conſererent ad ſe ſeorſum euocatis, Quantũ uideo, inquit, hæc uos cauſa in bellum accen dit, quòd neuter pati poſsit gentis ſuæ ſigna ab altero deferri. Si igitur ex cõcertatoris tui ſententia diuerſum à tuo ſtemma illi geren- dum conceſſero, à duello ceſſabis? Cũ ſepara tim uterq; annuiſſet, iuſsit per pręconẽ enun ciari opera regis cõcordes eos diſceſsiſſe, di- uerſaqʒ illis inſignia cõſtituta, ut alteri caput Tauri, alteri Vaccæ gentilitiũ eſſet. Laudan- da profectò regis ſentẽtia, iocis ſalibusq; mi- xta, qui de re nullius momẽti in arenã prodi- re eos uetuit. Quid enim mea intereſſet, ſi& tuà maioribus tuis per manus tibi traditum ſignum, qᷓuis meo conforme, in armarijs ha- beas, dum id citra alicuius fraudem ſit- Artifi cibus mercatoribusq́; huius rei aliqua fortè utilitasin animaduerſione eſſe deberet, quòd ex ſigno& operarij manu precia rerũ inten- dantur, mercesq; uendibiliores plerũq; fiant: quare officio iudicis inter eos hæc æmulatio inhibenda erit. Inter nobiles rarum eſt ut hac de re probabilis controuerſia eſſet poſsit. Reixitur is cuius non intereſt. Cap. vIII. pter in ſingulari certamine hoc à maioribus obſeruatũ fuit, ut pro ſui defenſione, cætero- rumq; agnatorũ, familiariumqʒ ſuorum cer-/ tare liceret: pro eo qui penitus extraneus eſ- ſet, non liceret. Pro amicis tamen,& comiti- bus uiæ, clientibus, deditisq;, nõ eſt dubium certare nos poſſe, cùm niſi eos in tutelam no ſtram receperimus, ex Romanorũ inſtituto, uehemens ignauiæ ſuſpicio in nos oriatur, et exiſtimatio noſtra apud graues uiros minua tur. Pro extraneo quoq; arma capeſſere tum demum fas erit, cùm is propter imbecillitatẽ Longobarda lege optionẽ, quem campionẽ uulgò dicunt, ſubſtituere poteſt: ut ſi furio- ſus infansue ſit, uel ſacris initiatus, uel mulier adulterij rea, aut quã aduerſarius ſtrigem ſeu lamiam, maleficamue dixerit, Extat in Anna libus, cùm in Francia à duobus matrona quę dam accuſatoribus correpta eſſet, ueniſſe mi litem Brachianonenſem unà cum comite, & pro eius honore utrunque delatorem pro uocaſſe. Cumqʒ in ipſo ſtadio ſe in fugam co mes dediſſet, nihilominus animi conſtantia & uirtute ſolum illum duobus congreſſum uictoriam extorſiſſe, incognitumq;,& diſsi- mulato uti uenerat habitu, in patriam reuer- ſum. Quoties igitur aliquo prouocato, alius ſe pro eo pugnaturum profitetur, niſi pro- uocatus in ea cauſa ſit, ut per procuratorem certare poſsit, liberum prouocatori erit eum reijcere,& illud à Iureconſultis acceptũ pro- uerbium referre, Quantum ad te pertinet li- beras ædes habeo. Quid ſi accuſatio ſit uena. Cap. Ix. (ie ualtun conſueuit hac quoqʒ in re in- ter militares uiros eſſe nõ mediocris al- tercatio, ſi te furem, maletficũ, imbellem, ſpu- riumue per contumeliam appellauero, idq; uerum ſit: an ſià te in certamen prouocer, iu- ſtam ego cauſam fouere cenſendus ſim? cùm enim publicè interſit nocentium delicta pa- lam fieri, legitimè me feciſſe pleriſq; uideret᷑. Sed hanc ego quæſtionẽ ſic definire ſoleo, ut eius qui cõuicio prouocatus eſt, reſponſionẽ in primis perſpiciamus. Si enim mentiri pro uocantẽ dixerit, malè excepit, melioremq́; a- ctoris cauſam reſponſione ſua fecit. Si uerò ſimpliciter dixerit, malè eum& iniuſtè face- re qui ſibi cõtumeliã dixerit, idq́; ſe enſe pro- baturũ, in duello meliorem cauſam obtinet. Nec enim iure diuino aliquem probri etiam ueri compellari fas eſt, niſi prius Euãgelicæ denunciationis obſeruata ſit formula. Ea eſt: Si peccauerit in te frater tuus, eum ſecretò of c: nouit. de iudi. ficij admone. Si minus audiens dicto fuerit, adhibitis duobus ueltribus teſtibus iterum argue: ſi perſtiterit, contumacem concioni l. ſed tunc. fl de l. item. 9. comi- l. benignius. de i l. eum qui. ff. de Is conſequenter& illud ſubijcipoteſt: iteri 1 1 etſi iuſtã cauſam quis ſibi fouere uidea- ſymmyſtarum indica. Quibus uerbis apertè tur, ſitamen ſua non interſit, àprouocatione so oſtenditur charitatem, quam homo homini, repellendum. Videmus enim paſsim iure ci Chriſtianus Chriſtiano præſtare debet, non 29 ⸗ uili, pecuniariæ cauſæ actorẽ,& capitalis cri- id expoſcere, ut palàm cuiuſquam delicta in iignont, C. minis accuſatorẽ, à limine iudiciario repelli, corona hominum diuulgentur: quum nec iacuſ. ſi ſua nõ intereſſe reus pręſcripſerit. Quapro exuſu publico ſit, ut omnia uera, eadem& P 9 1 6.“ a —xxxnxnxA — d.l. eum qui. c. innotuit. de eleck. .fi. C. de abol. 856 manifeſta ſint. Iuris tamẽ ciuilis interpretes aliter diſtinguunt, ut ſi delictumalicui obij⸗ ciam qᷓͥd palaàm agnoſci publicè non interſit, actione iniuriarũ tenear: ut ſi claudũ aliquẽ, cæcùmue dixero. Quod ſite ſpurium uel ſce leratũ uerè appellauero, nontenear. Publicè enim refert ſpurios agnoſci, ut ab honoribus arceri poſsint: ſicut& facinoroſos homines, quos lex pœnali gladio inſequitur, caueriq; ab eisiubet. Vt enim delicta palàm innoteſce rent, uidemus olim conſtitutũ ut aliquo præ mio accuſatores afficerent᷑. Solebantq; uete- res oratores ex illuſtris alicuius uiri accuſa- tione rudimenta artis ſuę in ſenatu auſpicari. Sic Cicero C.Verrem, ſic Marium Priſcum C. Plinius damnauit. Nec indignũ bono ui- ro exiſtimabant, ſceleſtis hominibus pecula toribusqʒ diem dicere, pulcherrimamq; ſibi famam ex utilitate publica comparare. Quemadmodum concipienda denuncia- tionis uerba Cap. X. Lurimum igitur refert, quemadmodum prouocator uerba cõcipiat,& quibus ſe modis reus tueatur: quod uarijs exemplis de monſtrari poteſt. Finge: Prouocator dixit te furem equi Semproniani, uel lenonem pro- priæ uxoris, uel falſæ monetæ diſtractorem: ſitu equum Sempronij eſſe neſcias, ſed bona fide poſsideas, ſi uxorem caſtam arbitreris, ſi monetam adulterinã eſſe ignores, proculdu- bio iniuſte prouocatus es, cùm horum crimi num nemo niſi ſciens reus ſit. Cùm aliquem iactantem audiſſem, ſe noctu arcem clancu- lum introiuiſſe, ſi eum prouoco quia ingreſ- ſus fuerit, male prouoco: quid enim ſi falſa ef futierit? Prouocandus igitur eſt non quia in- greſſus, ſed quia ſe ingreſſum profeſſus fue- rat:nõ enim adeò efficax eſt hæc cõfeſsio, ut D. And. Alciati 857 formulam: ſi enim reſpondero me iuſtè& li- citè id feciſſe, uera dixero, quoniam iure ciui li quo utimur ante inſtrumenti confectionè, permiſſa eſt pœnitentia. Satius itaqʒ fuiſſetſi i prouocator me inhoneſteè, nec more boniui ri feciſſe ſcripſiſſet: non enim omne quodli- cet, honeſtum eſt. Illud quoq; inanimaduer- ſione eſſe debet, ne qui prouocationis aleam generaliter ſubiuit, deinde ſe coarctet, ſpecia 10 Iemq;ʒ iniuriã adducat, cùm poſsit quis in ge⸗ nerali malam cauſam, in ſpeciali bonã habe- re. Ecce te prouocaui tanq́; principis tuipro ditorem: tu ſimpliciter negas: ipſe replicote proditorem, quoniam ad eius hoſtes clàm li- teras miſeris: ergo(tu rurſus excipis) dehoc certemus:quamuis enim maieſtatẽ læſeris, ſi uerũ ſit nullas te literas hoſtibus dediſſe, mi- hi cauſa excidendũ erit. Etut tandem finiam, hoc ſemper duelles fixum immotumq́ʒ habe a0 re decet, ut ſi in literis aliqua ſint uera, quædã falſa, conſtitutionẽ controuerſiæ in ea ſoluùm parte collocent, quæ falſa non ſit. An ex noua cauſa, omiſsa ueteri,pu- gnari poſit. Cap. XI. Ed num qui certamẽ ex alia cauſa tibi in- dixit, ab ea recedere,& nouam capeſſere ualeat:? Pone, dixi te adulterum: tu negas, a- liudqʒ crimẽ mihi impingis, poterò ne omiſ- 30 ſa quęſtione adulterij, ſuper crimine mihiob iecto te prouocare: Et frequentius receptum eſt me non poſſe, niſiin priore querela uictã mefatear, herbamq́; dem. Ipſe id adeò uerum eſſe arbitror, ut nec ſuper obiecto crimine amplius decertari poſſe inuito reo exiſtimẽ. Cum enim prouocator conuicij ſuometiudi cio iniuſtæ cõtumeliæ cõuictus ſit, licuit pro uocato illi crimẽ etiam falſum obijcere. Nee enim iure noſtro permiſſum eſt, ut Clodius ueritas præualere ex iudicio, præſertim diui- 40(quod ille inquit) accuſetmœchos, Catilina no, nõ debeat. Dixi te illegitimũ cùm princi- pis indulgentia natalibus reſtitutus eſſes: in- iuſtè ago: nõ enim illegitimus nunc eſt, quẽ princeps reſtituit. Debui itaq; illegitimè na- tum dicere: tunc enim uerba ad tempus nati- uitatis referuntur. Dixi proditorem, qui abo litionem criminis reſtitutionemq́; iam impe trarat. Sunt qui malè conceptam formulam arbitrentur: non enim amplius eſt proditor, qui notæ exemptus eſt. Ipſe ſubſiſto, quoniã indulgentia(utin lege dicitur) quos liberat, notat,&, ut inquit P. Naſo: Pœna poteſt demi, culpa perennis erit. Sed tamen in re dubia cõſultius erirprouoca tori, ſi fuiſſe proditorẽ dicat: fuit enim quan- doq;, tametſi in præſentia nõ ſit. Cùm tecum de cõtractu aliquo uerba feciſſem, conueniſ- ſetqʒ inter nos de precio& lege cõtractus, ſo- lumq;ʒ ſupereſſet ut ſequẽti die rem documen to publico perficeremus, interimq; pœnituiſ ſet:tu me his prouocas, quòd tali die uti con- ueneramus non ueniſti, teſtationemqʒ cõtra ctus nõ perfeciſti, iniuſtè improbeq́ ate fa- ctum eſt. Dixi nonſat prudenter conceptam Cethegum. Sunt tamen qui arbitrent᷑ ita de- mum id procedere, ſi par pari iniuria retalia- ta eſt, alioquin propter exceſſum defenſio- nis modũ pugnari poſſe. Exempli cauſa:Di- xi te adulterum:tu reſpondiſti, Nõ ſumadul ter, ſed tu illeipſe aduſter es, itemq́; fur, ſica- rius,& peculator. Ego replico: Quin igitur armis experimuroſtendam enim menec fu- rem, nec ſicarium, neq; peculatorẽ eſſe. Sed so hæc mihi ſententia nimiũ ſcrupuloſa uidet᷑, niſi cùm de prima iniuria adhuc durat quæ- ſtio. Poſſum enim dicere, Ergo& te adulte- rum,& me eorum criminũ innocentẽ armis probabo. Fieri tamẽ hac in re durior actoris conditio fortè cenſeretur, qui cùm coniun- ctim intendat, uidelicet aduerſarium adulte- rum, ſe uerò eorum criminum innocentem, ſi alterũ falſum ſit, iniquam cauſam ſuſcipiat. Ego tractatũ hunc perquam ambiguum ar- 6o bitror. Cùm enim prouocator in altera cauſa ius habeat, in altera prouocatus, ueriſimili- ter non minus ambiget numen iſtorum Ma- uors, quàm olim feciſſe Iupiter dicitur, cùm cuidam lepori conceſsiſſet ut omniũ canum morſus lis tmncia urnalh ain Orlceuerun wzadperdu neltilact co mecuſe dequ rkkio utſci. ubocirfocymi- deprato huiulc mweuiconſultit tgonpuufidesd dlerbendänon aolbreimilita Kmiipollint id reautẽ uidereni nitt uel aliac ſuus erittriumo wlluluueniat, uislulpicione ſellere plerun aakettchirothe⸗ dinuncios,Uelp. nuionietüſides ouead relatio cimſiquahuicn uiro ſfſol aeum eno tepe matr. Aamẽdetrectar Arg lutuin ralunrldemſi iuſt. Car. ſeütmet quia⸗ Rait Durauerim raded dannoac Füe ltlüuerſab diprouoca l edita.Cde eden. ☛ permlack abllppell. — UT — accdn 4˙ Sonttmnu „ ccdcre, ſipeffremu . acci e. 5 4n AO mno L — f. .— — nE ——. .— 4 4 ann —— 6 ec 5 1 Aℳ — 2 A 1 X A XX —— — 1 4 J 4 B 8 e gj deteſt. liusfamil. ad Naced. crur— n droeurator m Mmittatur. 8 EP ☛⸗ 2 858 morſus currendo euitaret: deinde eius pro- miſsionis immemor, poſt aliquot annos ca- ni, quẽ Cephalus ductabat, indulſiſſet, ut om nes quos cerneret lepores apprehenderet, in cidiſſetq;ʒ fortè in leporem is canis(tradunt e- nim Theon, Hyginus,& Germanicus, Iouẽ neſciũ quid faceret) ne manifeſto mendacio teneretur, utrũq; inter aſtra collocaſſe. Quo exemplo ego cenſerem utrũqʒ ad inferos de-/ trudendum. Satius itacʒ fuerit ſi diſiunctiuè actor reſpõdeat, quòd tum ſufficiat alterum uerum eſſe. Modus denunciationis in certamen,& an procurator admittatur. Cap. XII. Onſucuerunt autem prouocatores lite ras ad perduellem ſuũ mittere, cum in- iuriæ ſibi factæ cõmemoratione, uel expreſ- ſione cauſæ de qua certandum ſit: additurq; his teſtatio, ut ſcilicet præfecto duelli exhibe ri ultro citroqʒ miſſæ epiſtolæ poſsint: cui cũ diſceptatio huiuſce rei omnis permittat᷑, teſta tione uti conſultius eſt, ut ſi quicq́; negetur, in promptu fides eſſe poſſit. Quapropter ad ſubſcribendũ non quilibet admittendus eſt, ſed ſolis rei militaris peritis,& qui adeſſe cer tamini poſſint, id munus credendum. Suffi- cere autẽ uiderent᷑ duo teſtes: niſi quòd ſi ex amicitia uel alia cauſa aliquis refelli poſſet, ſatius erit trium obſignatione uti, ut nume- rus, ſi uſu ueniat, ſupplere poſſit, quod ex ali cuius ſuſpicione eleuaretur. Mittuntur ſanè ipſæ literæ plerunq; cum aliquo belli ſigno, quale eſt chirotheca uel pugio, per probatę fi dei nuncios, uel præcones exercituũ quorũ relationi etiã fidesadhiberi ſolet, nõ ſolùm in his quæ ad relationẽ epiſtolæ pertinent, ſed etiam ſi qua huic mandato adhærent: ut ſi di- cat eum ſe nõ reperiſſe, uel repertũ dixiſſe ſe de ſmgulari certaminc, lib. 10 20 859 ſit. Idipſum uerò, pugnandũ nec ne ſit, quo- niam in eo ſumma quæſtio eſt, in ipſorũ prin cipalium diſceptatione uerſabit᷑.S8ed& quo- ties per optionẽ(quem campionẽ uulgò uo/ cant) nobis pugnare permittit᷑, toties& pro- curatorem conſtitui poſſe uero propius eſt. Quid ſi quis neget ſe ſeruaturum formam. Caput XIII. (slen interfui quandoqʒ; aliquorũ ri- xis, qui cùm ob reuerentiã principis nõ auderent in eius agro certare, id egerunt, ut ubicunq; extra eius principis ditionẽ hoſtem reperirent, cõminarentur in eum ſe impetũ facturos,& duello experturos. Quid hoc ca- ſu prouocato agendum cenſemus? Et credi- derim poſſe eum literis aduerſariũ ſuum ad- monere, minas illas furioſi potius hominis, quam ſtrenui equitis more dictas eſſe:S&ideo ſi ſecum duello experiri uelit, obſeruata à ma ioribus formula illum uti debere. Nec enim æquum eſſe ut ipſe prouocatus cõtinuò in ar mis ex tam generali incertaq; prouocatione uitam ducat. Nam ſicutiure Quiritiũ poteſt reus actorẽ, qui generaliter in iudicio quicq́; intẽderat, ut ab actione ceſſet, aut ſpecialiter quid ſibi uelit declaret, cõpellere:ita arbitror & hoc caſu prouocato licere in id actorẽ adi- gere, ut certa forma experiatur. Quòd ſi pro uocator in ſententia permanſerit, ineptamq; petitionẽ mutare noluerit, quoniã hic nõ ex iure manu conſertum, ſed magis ferro(ut En nianum carmen interim uſurpem)& uiolen- ter agit, poterit ui maiore cogi,& capta occa- ſione quandocunq; prouocato uiſum fuerit, app eti.Quis enim iuſtè eum nõ credat ſupe- ratum, qui maxima temeritate legem duelli ſpreuit, qui ſumma ſtultitia in cõtinuo armo rum terrore perduellem detinere credidit, —— 1.. ⸗. 7 certamẽ detrectare:& hæc enim mãdato con 40 cùm ipſe interim ſecurus oſcitansq; agerete nexa ſunt.Idem ſi nõ potuiſſe officio ſuo fun i affirmet, quia aliqua ex cauſa impeditus Plern Putauerim tamen quotieſcunq; de im modico damno ageret, uix eſſe ut uni in cau ſa capitali credatur:hacqʒ in re potiſſimũ iudi cis arbitriũ uerſabitur. Sed an receptis literis debebit prouocatus aliqua teſtatione uti, ne uideatur ſcribenti conſentire?: Et iure noſtro exiſtimarem parum id referre, cùm ex natu- ra actus ſoleant hæ epiſtolæ ideo tranſmitti, ut eis tempore idoneo expreſſim reſpondea- tur, non ut mox poſtq́; in manus delatæ ſunt tacita uolũtate approbẽtur. Sed an per pro- curatorem prouocari quiſquam in duellum poſſit, uelprouocatus reſpondere: Et cùm in cauſa publici iudicij procurator nulla ex par te admittatur, tum propter rei grauitatẽ, tum quòd huiuſmodi maiore diligentia indigeãt, quam maximã unuſquiſq; in ſuis rebus, leuẽ 50 in alienis adhibere ſolet, exiſtimauerim pro- 6o curatorẽ nõ admitti, præterq́; ſi de aliquoarti culo agaturab ipſo certamine ſeparato. Qua ratione procuratorẽ iure conſtituã, qui cum perduelle agat quo potiſſimũ loco certandũ Poterit& prouocato aliter officio iudicis cõ ſuli. Si enim cõmuni principi expoſuerit ſe ea forma prouocatũ, ut incertus ſit quo tem- pore,& quo loco pugnandũ ſit: ad hæc abſq; eius autoritate id factum, uereriq; ne etiã ſi ſe defendendo prouocatorẽ ſtrauerit, in legem cõmittat,& ideo ſuis rebus prouideri poſtu- let: partes principis erunt, ut ſi in caſu legis duellicę prouocator ſit, eum cõpellat ſeruata legis forma negocium proſequi: ſi nõ ſit, iu- beat abſtinere:& ſi probabilẽ metus cauſam ſubeſſe uiderit, prouocato familiam gladiato riam concedat, quæ pro eius defenſione ex- penſis prouocatoris excubet, Qua de re&in frà diſſerturus ſum. Lmterim non licet ſe offendere. Cap. XIIII. Oſtquam inimicitiasmiles perduelli ſuo denunciauerit, chartulamq́; ad illum mi- ſerit, in confeſſo eſt interim alteri non licere, alterum quoquo modo inſequi, donec in ſta dio conſtituto tempore cõcurrerint. Denun ciatio em̃ duelli, more militari ſecuritatis pu- blica fide conceſſæ uim habet: quæ conſuetu Ttt gl.l.f. C. de ero⸗ ga. mil. ann. li⸗ bro xij. l. ex hoc iure. de iuſt. E iur. c.pro humani. de hom.lib. 6 ſ. hoc autẽ. ff ex quibus cauſ.in Poſſ. K ſi finita.§. lul. de dam.infect. I ſi prius. de op. no. nunc. 860 do duplici ratione uidetur approbari. Nam iure gentiũ abſq; indictione denũciationeq;, nullum licitũ eſt bellum. At qui aliquo ſe lo- co certaturũ profeſſus eſt, extra illum locum abſqʒ noua denũciatione pugnare nõ poteſt. Sed& qui duellum denunciat, in id ex natu ra actus fidem ſuam obligare uidetur, ut eo in loco decernat in quo cõuenerit. Nam&iu re ciuili pendente lite nil innouãdum eſt, ſed legitimus finis expectandus. Soletq́; uulgò dici, Via quam elegiſti, ea tibi pateat. Si quis igitur in perduellem ſuum interim impetum fecerit, is& proditionis& uiolatæ fidei reus meritò habebit᷑,& quanti omnino intererit iudicis officio damnabitur. Quid ſi prouocatus latitet, uel nolitre- ſpondere. Cap. X V. Ed quomodo actori conſuletur, quoties quis latitat ne prouocetur, uel prouoca- tus reſpondere abnuate Et ſi de his caſibus a- gatur quibus duella prohibita ſunt, nulla eſt dubitatio ei non conſuli qui iniuſtè huiuſmo di telam ordiri audet. Tũc ergo probabiliter dubitabitur, cùm lex duellum concedit. Et in latitantem hæc remedia inuenta ſunt, utin e- ius domicilium prouocatoriæ literæ per nun cium deferant᷑:dein in comitatu in quo uerſa ri ſolet loco publico chartulę ipſæ proſcribã- tur, uelper præconem edictumq; aduocetur: poſtremò eius tribuno uel iudici denunciet᷑, ut latitantem admoneat. Quibus ſic peractis ſi in tenebris uerſari perſeuerauerit, tunc tan quam contumax exiſtimabitur, eritq́; eius o- pinio apud ſtrenuos milites leuior. Quęinfa mia, ſi ille intra annũ ſui copiam fecerit, certa menq;ʒ ſuſcipere nõabnuerit abolebitur. Idq; exemplo primi decreti dicendum arbitror, quo in reum contumacem interloquiprætor ſolet, in poſſeſsionẽ bonorũ actorem mitten- dum,& nihilominus eo copiam ſui intra an- num legitimũ ue aliud tempus arbitrio iudi- cis faciente, iusq; ſuum proſe equente, reſtitui tur.In prouocatorijs autẽ controuerſijs idcir co expectandus annus nõ eſt, quoniam poſt denunciationis acceptationem nõ niſi ſeme- ſtris inſtantia eis more militari conſtituta ſit. Si uerò prouocatus literas quidem recepit, ſed reſpõdere abnuit, exiſtimauerim& eum uarijs modis cogi poſſe. Et in primis poſt cõ gruam morã decernet iudex, ni reſponderit, eum infamia facti notatũ cenſeri: quã abole-/ re nõ poterit, niſi deinde prouocatorispartes ipſe ſuſtineat. Poterit& ſub pœna cõfeſſi cri minis illi mandare ut ſe defendat, uel culpam ſuam agnoſcat.Poterit& cõminari, ſemilita- ria inſignia ceu ignauo militi adempturum. Quòd ſiprouocatus ſemper litẽ defenderit, ſed ſtatuta die ſine legitima cauſa in ſtadium nõ uenerit, pro confeſſo cõuictoq; habetur, cauſamqʒ ſine ſpereſtitutionis omnẽ amittit: nimis enim magna hæc eſt contumacia: qua de re infrà quoq; aliquid attingam. Sunt qui hoſcecontumaces in tabellam pingi curent, 10 20 4⁰ 60 D. And. Alciat„ iconicasq; eorum imagines ſecum deferant cum aliqua exprobratione. Sunt qui eorum gentilitia inſignia inuerſadeferant, uelſub e- qui caudam annectant. Sunt quiuexilla uer- ſa haſta per puluerẽ trahant. Sed hæc nõ niſi eo caſu cõcedenda ſunt, cùm prouocator in ſtadio cõparuit,& reo contumace periudicẽ obtinuit eum pro confeſſo& uicto eſſe: non enim ex leui cõtumacia tantũ infamiæ quen- quam ſubire æquum eſt. Quando prouocatus detreclare poſat. Cap. XVI. N Aenednn nunc eſt quibus ſe exceptio/ nibus tueri prouocatuspoſſit, quibusq; caſibus in duellũ prodire nõ teneatur. Et ge- neraliter poteſt quilibet ſe excuſare,& ſe in certamen proditurũ negare, profiteriq; ſeiu- re ciuili, nõ ui bellica cum aduerſario acturũ. Cum enim lege Euangelica, atq; Pontificũ, cùm item iure ciuili prohibita ſit monoma- chia, nõ eſt quiſquã cogendus aduerſus legẽ in apertũ ſepericulũ immittere:nec ex noſtra tibus Iurecõſultis quiſquã hactenus fuit, qui in hancſententiã pedibus nõ iret. Lege quo- que Longobarda, qua aliqui caſus excipiun tur, hi ſolum ſunt obnoxij, qui ea lege ſe uiue re profitentur: qui uerò ius Quiritũ eligunt, tutò ſe excuſare poſſunt. V etusadagium eſt, Omnia prius experiri, quàm armis, ſapientẽ decet. Cuùæm ergo tot magiſtratus, tot leges, tot pragmatici conſtituti publicè ſint, ut ius ſuum unicuiq; reddatur, quid opus fuit bar- baro hoc more, armis id petere, quod iure& conſilio peti poteſteIn eo ſe plurimũ exercue runt ueteres, ut publicæ utilitatis cauſa libe- ris hominibus ciuitas repleretur:at hoc more ob ciuilem diſcordiã facilè uacuaretur, cùm ex duobus ſtrenuis alter neceſſariò amitten- dus ſit. Adde quòd cùm olim more pecudũ uiueret᷑,& imbecilliores fortioribus ſuccum berẽt, deorũ munere cõſtitutæ ſunt urbes,& hominũ cõuentus,& iura inter eos promul- gata, ne quiſquamalteri obnoxius eſſet, atq; ex æquo omnes agerent: qua cõcordia quæ- uis puſillæ res in immẽſum creuere, Quapro pter huiuſmodi prouocatores ceu ſeditioſos uiros,& diſcordiarũ in ciuitate ſua autores, putarim è repub.eijciendos eſſe. Quid enim minus honeſtum eſt, minusq́; bono uiro con uenit, quàm id certamẽ ſuſcipere, in quo qui fortè ſuccubuerit, ceu ſacer& abominabilis Euchariſtia priuet᷑, cõmunemq́ʒ canibus tu- mulũ ſortiatur? Neq; enim religioſo loco ſe- peliri, aut myſtico pane ali hoſce pugnatores leges ſinunt. Qui uerò bona fortuna uſus ui- cerit,& ciuem manu occiderit, ſi nõ annuen te cõmuni principe prælium indictũ propo- natur, publico iudicio homicidij reus eſt. Ne que enim pacta priuatorũ iuri publico dero- gare poſſunt:& membrorũ ſuorũ nemo do- minus eſt. Et ſicut ſibijpſi mortẽ conſciſcere ſaluis legibus nemo poteſt, ita necalteri id iu ris concedere poteſt, S ed uerum eſt quod da tyricus 9 1 riningu fich jntel! pel lcuiniudi Ieſunt, quäs nuralepeten slebat laln wvonpetite elt veveliudice or aulerperſon npoolocali uir uuqubuſch re d, eruo cotroue- ubckolite cu⸗ In lex hocin ſcb teblsex leg UIcaeſa 1 d. c. monon ſe chiam. Rlcod iu ncetelolet, cu luectum, uell tramigculpeu melegerit: co zeimpoböitpro rredete Solenii mxpdionem uixa uciam retũdere funexempla, qu nuſtrenuis&in bgoremhanc⸗ intaherearbitr mnbetum ſifide andumeſt Prom tikomano gh me dltamen uie amredeuntem ltOcho Moga nComes Albe ul cogee FSANYGn 2„—„7. 1* 1Oannn 2— UoRacmn 8 — ,, Bn e . 3—m8en Dorc, umpern Mactln coKpnc —= pPdeT 1, 8 * Perbr AUR 862 tyricus poẽta inquit: Dixeris hæc inter uaricoſos centuriones Continuò craſſum ridet Vulpennius ingẽs, Et centum doctos curto centuſſe licetur. Cum igitur huiuſmodi dæmonum mancipia iandiu animam Chriſtiana lege perdiderint, ſinamus eos etiam uitam quamprimũ amitte re,&interim diſputemus quibusnam alijs ex ceptionibus tueri ſe prouocatus, etiam ſalua eorum barbara conſuetudine, ualeat. Ex tempore, ex loco, ex ludice propter ſuſpi cionem excipi poſſe. Cap. XVII. T ſicut in iudicijs exceptionũ aliæ dilato riæ ſunt, quas antiqui translationes uo- cabant: aliæ peremptoriæ, quæ præſcriptio- nesdicebant: ita in hoc tractatu aliquasdefen ſiones reperire eſt dilatorias, quæ ex loco, tẽ- ꝑpore, uel iudice oriũtur: alias peremptorias, quæ uel ex perſona prouocatoris, uel ex per ſona prouocati uires accipiunt. De ſingulis igitur quibuſqʒ breuiter agendũ. Et extem pore rarò cõtrouerſia oritur, cùm conſtet die bus feſtis licite duellum recuſari: tum enim ſacris rebus ex lege Chriſtiana indulgendũ eſt. Ex loco& iudice frequẽs diſputatio in- tercedere ſolet, cùm prouocator iudicem ſi- bi ſuſpectum, uel locum non tutum eſſe aſſe rit, reumq́; culpę uel doli notat, quòd bona fi de non elegerit: contraà reus iuſtè ſe elegiſſe ait, cùm poſsit prouocator illuc fide publica accedere. Solentq; militares uiri huiuſmodi exceptionem uix admittere, quòd pugnandi audaciam retũdere uideatur: cõmemoraniq; plura exempla, quibus etiam in hoſtium ca- ſtra à ſtrenuis& ingentis ſpiritus uiris itum ſit. Ego rem hanc ab arbitrio iudicis plurimã uim trahere arbitror:nec enim fragilitati cau tionis, etiam ſi fide publica facta ſit, paſsim fi de ſingulari certamine, lib. 10 20 dendum eſt. Promiſit Annibalimpunitatem 40 militi Romano, qui cum elephante ſe cõmit- teret,& tamen uictorem cum manubijs do- mum redeuntem per equites intercepit. Pro miſit Otho Moguntiaci antiſtes, ſi Franco- rum Comes Albertus Ludouici Cæſaris ho ſtis ſecum ueniret, aut principi irato eum cõ- ciliare, aut ſoſpitem in pręſidium ſiſtere:& e- greſſum cùm per cauſam prandij rurſus in arcem duxiſſet, quaſi tum iureiurãdo defun- ctus, hoſti amicũ, fidemq́; ſuam prodidit. a- deò periculoſum eſt fidẽ alterius ſequi. Cùm ex regni proceribus quendam Alphonſus Terraconenſis odio proſequeretur,& ad ſe per nunciũ accerſitum arbitraretur nõ uen- turum, aucupij prætextu, cum magno falco- num& accipitrũ numero proximus arci, in qua is ſedes habebat acceſsit,& ut ad ſe ueni- ret impunitatẽ illi fide publica ſub iuriſiuran di religione ſpopõdit. Mox credulum,& ne- quicq́ᷓ; deos inuocantem cruci affixit, hoc ca uillo: Cum tu ſępiſſimè fidem mihi fefelleris, iniquo animo pati nõ debes, ſi ſemel& nunc tantùm quod tecum pactus ſum, nec ipſe ob ſeruem. Arbitrandum itaqʒ amplius eſt,&ex 50 60 863 ueriſimilitudine ſuſpicionis admittenda uel reijcienda exceptio:nec enjm hac in re quic- quã conſtitui in uniuerſuni poteſt. Aloco quoqʒ ea cõtrouerſiæ ſpecies deducitur, cùm prouocator neminẽ ex principibus reperit, qui ius in agro ſuo pugnandi fide ſua exhibe re uelit,& is hoc prætextu perduellẽ ad Tur- cas uel Saracenos perducere conatur. Iuſta enim eſt prouocati recuſatio, qui ad commu nes hoſtes iturum ſe negat, nec eorum fidei credere tutũ arbitrat᷑. Cùm enim duelli is iu- dex ſit, qui ſecuritatẽ agri promiſit, iuſtè qui- libet Chriſtianus negat arbitro alienæ ſectæ diſceptatore uti: huiuſmodi enim uiri nõ ſo- lùm apud nos infames ſunt, ſed etiam Ponti- ficum edictis abominabiles, ut cum eis nullũ nobis poſsit eſſe cõmerciũ, nulla familiaritas uel cõiunctio:quippe lex iubet eos eſſe extra eccleſiam, id eſt, congregationẽ noſtrã. Salo mon quoqʒ in Parabolis: Homini, inquit, al- terius legis ne cõfidas. Vtigitur ad profanos impiosq; accedere nemo cogitur, ita nec ad deſerta incultaq; loca, qualia ſunt, Hercinio Arduendue ſaltu: in his enim ſyluis nõ iuſti milites, ſed inſeſſores uiaꝶe, latronesq́; ſolent decertare: meritoq; prouocatus locũ ad quẽ accedere turpiſsimũ eſt, euitabit. Nam ſi arbi tro ad inhoneſtum locũ aliquẽ citanti impu- nè non paret᷑, quantò magis hoc in caſu idem dicendum eſt: Quid enim ſi arbiter me in lu- panari uelpopina adeſſe iuſſit? Cùm Antigo nus rex Macedonum Antagoram poëẽtam in popina deprendiſſet, gulamq; ei exprobraſ- ſet, Homerumq́; haud unquam tali loco ab Agamemnone repertum dtceret: reſpondit Antagoras: Haudquaq́;, ò rex, tam ſordida leuisq; cura Agamemnonẽ tangebat, ut iſtuc deſcenderet, uiſurus quid coqui,& eorũ aſſe clæ cantores in olla haberent. Debet igitur quiſquis uel egregijs maioribus ortus, uel ſuapte uirtute nobilis, id potiſſimũ cauere, ne inhoneſtum locum adeat: quod maximè in duello obſeruandum eſt, cùm more militari receptum ſit, ut frequentibus in oppidis, aſsi ſtentihus principibus uiris, ſub fide publica manus cõſerant, quòd ſcilicetpro fama& ho nore,& ut magni eorum ſpiritus innoteſcãt, magis decernere uideri uelint, quàm pro o- dio& ultione, quæ infirmorum animorum affectus eſſe ſolent. Quæ exceptiones refellant prouocatorem. cCaput XVIII. X perſona ſua refellit prouocator, quan do perduellis eum allegat ſceleſtum eſſe uel infamem. Qui enim huiuſmodi crimini- bus notatus eſt, aduerſus eum qui integræ fa mæ ſit, admitti non debet, tum quia impar, tum quia tales ab armata militia repelluntur. Adde quòd etiam iure noſtro ſicarij, pecu- latores, fures, idq; genus improbi uiri ius quenq́ʒ accuſandi nõ habent. Quis enimad- mittat quenquam de iniuria ſibi facta cõque rentem, qui ipſe alios ſoleat hiſdem malis in- Ttt 2 t ſi qua. C. de lu- dæis. c. ad probandũ. de ludæis. c. ad menſam. xl.q. iij. l. ſi cUm dies. de arbit. c. j. de accuſ. —; ————;BCBYBY=ę Lij.dere mil. 1.].§.integer. ff. nil no. l.athletas. in fin. fr de infam. l.qui ſatus. de re mil. l.iiij.õ. qui igno⸗ minia. ff. eod. l.in quæſtibus. ff ad l. lul. ma- leſt. . fin. de malef. lj. qual. quiſq; ſe def. c. ſi gens. 56. di- ſunck. 864 quietare? Nec em̃ lex iuſtior ulla eſt, quàm ne cis artifices(ut inquit Ouid.) arte perire ſua. Si quis item crimina militaria cõmiſerit, iuſte (ut arbitror)cõfutabitur. Quid enim ſi tranſ- fuga quis fuerit, uel ſeditioſus, uel proditor, uel ignominia miſſus, uel deſertor, uel periu- rus, ſacramentiq́; militaris cõtemptore Item qui dominũ in pręlio deſeruerit, qui cum cõ- manipularibus in aliquod delictũ cõſpiraue rit, qui in exploratione colluſit, qui lenoci- nium exercuerit, uel negociationẽ militibus iure prohibitã,& ſi qua ſimilia: is enim tanq́; nõ integræ famæ ſit, non eſt admittendus ut aliũ prouocet. Sed an ſufficiat eum ita uulgò haberi, an uerò requirat᷑ ſententia iudicis eſſe condemnatũ:Et uideret᷑ pro ſceleſto quenqᷓ́; nõ haberi, niſi poſt rem iudicatã. Et iure ciui- li id ita eſſe dubiũ non eſt.Sed cùm etũ is, cu- ius opinio apud graues uiros onerata eſt, re- pellat, putarẽ ſi quis talium criminũ reus ha- beatur, uulgoq; malè audiat, in eadem cauſa eſſe, ac ſi damnatus eſſet, idq; iudicis arbitrio diſcernendũ. Nam& miles qui ſtatus ſui cõ- trouerſiam patitur, tametſi re nõ iudicata, in- terim pro pagano habetur.Et quiignominia miſſus uel exautoratus eſt, licet à fuo iudice deinde abſoluat᷑, amplius in albũ recipiẽdus nõ eſt. Exiſtimauerũt tamẽ aliqui, ſi de crimi ne læſæ maieſtatis agatur, huiuſmodi exce- ptioni locũ non eſſe: quoniã ſpecialiter eo in iudicio id proditũ ſit, ut ad proſecutionẽ qua leſcunqʒ admittantur, cùm L. S ergij Catilinę coniurationẽ in rempub. factã, Fuluia impu- dica mulier detexerit,& conſulem M. Tulliũ in eius indiciũ inſtruxerit. Sed tamen hac in re nos aliter ſentimus, cùm lege Longobar- da ſi hoc de crimine contendat᷑˖, qui impareſt, per optionẽ(quem uulgò campionẽ dicunt) pugnare debeat. Vnde apparet& hoc quoq; in caſu imparem repelli, niſi cum ęquè digno optione armis decernat: nam& quò grauio- ra delicta ſunt, eò lex huiuſmodi congreſſus magis abhorret. Quoniam graue& impium (inquit Longobardę legis autor Rotharis)ui detur, ut magna cauſa ſub ſcutoper pugnam dirimatur. Et qᷓuis iure Romano ab accuſa- tione perduellionis etiã indigni nõ arceant᷑, haud tamen ideo cenſendum eſt huiuſmodi uiros in monomachia admittẽdos, in qua nõ de accuſatione, ſed etiam de criminis ipſius probatione& quidem abſurda agitur. Quid ſi ſit ſpurins. Cap. XX. Onn nunquid ſpurius ceu infamis recuſa- ri in duello poſſit: Et uideret᷑ iuſtè repel- li, cùm hoc hominũ genus de facto notetur, lexq; Pontificũ eos fidei fluxæ,& militiæ nõ idoneos exiſtimet: uulgoq́; uideamus gentili tia inſignia nulla illis, niſi cum tranſuerſæ li- neæ nota concedi. Nam& filij appellatione non comprehenduntur:quoniam lex nõ cer to parente natos, ſed ſine patre,& ambiguis natalibus interpretatur, ab honoribusq́; tan- quam uiles& dedecore operti repelluntur. D. And. Alciati Sed tamen hac quoqʒ in redeferendum con⸗ ſuetudini eſt, quæ cùm ſpurij nõ proprio de- licto, ſed aliena laborent culpa, nimirum pa- rentũ fœditate, in militiã nomen dare eis per miſit: unde necpugna ſingulariæquum eſt eos reijci, ſi tamẽ cætera probi uiri, bene edu cati, ingenio manuq; propti ſint, iniuriame ſuam proſecutũ eant. Nam& noſtra ætate ui dimus, Doctoresq́; noſtræ profeſſiõis habui 10 mus Iureconſultos primi nominis, pudendis tamen ortos natalib. Legimusq; in hiſtorij: Arnulfum, qui primus& ante Othonem ex Gallia in Germaniã Imperij titulũ tranſtulit, ex Caroli Magni pronepotib. ſpuriũ fuiſſe. Fuerũt& in Cypro reges, fuerũt ubiq; etiam approbatiſſimi duces nõ abſimilib. orti nata- libus: ut ueriſſimũ ſitillud Platonis oraculũ, Seruos à regibus, reges à ſeruis oriri. Et quæ de ſpurijs dicta ſunt, ut à duello non prohi- z0 beantur, multò magis locũ in his ſibi uendi- cabũt, qui natalibus à principe reſtituti ſunt: his enim nulla nota impingi poteſt. Quid ſi prouocator ſemel uiclus fuerit. Cap. XX. Ok quid de his cenſendum qui in duello ſemel decertarunt,& uicti ſunt, num ite- rum poterunt admitti: Et ſicut calumniaæ cau ſa cõdemnatus iterum in noua querela audi- 30 tur, ita& hoc caſu dicendũ aliquibus uidere- tur, ſi modò ſuam ſuorumue iniuriam ultum eant. Contrãà ſentiunt omnes:quoniam quiſ- quis calumniæ reus eſt, ex edicto prætoris in famia notatur. Superius autem à nobis defi- nitum fuit, quiſquis ex culpa ſua famoſus ſit, ſiue iuris, ſiue facti nota fœdetur, ab hoc cer- tamine repelli. At qui ſemel hac pugna ſupe/ ratus eſt, ceu iudicio diuino damnatus, ine- luibilem calũniæ maculã ſibi inurit. Poſſetta 40 men alia ſententia quibuſdã caſibus obſerua ri, ut in armillatis qui uiriũ oſtentandaꝶ cau- ſa, uel amoris furore acti decertarunt: nec em̃ hi iudicio diuino calũnię rei dicipoſſunt, qui de ea re certarunt, de qua iudiciũ nullum eſſe poterat. Idem ferè arbitrarer in eo qui pericu lum armorũ nõ fecit, ſed priori querelæ ſpon tè renunciauit:hune enim alia in cauſa etiam aduerſus eundem hoſtem audiendum arbi- tror, dum tamen prioris cõtrouerſiæ damna so illi reſarciat. Quippe multum intereſt inter armis ſuperatum,& eum qui propria confeſ- ſione iniquæ cauſæ renunciauit: cùm hoc e- nim mitius agendum, A uno prouocato, alius interim prouocari poßit. Caput XXI. Inc quoq; conſequens eſt, ut ſialiquem ad certamen prouocauero,& interim antequã dies uenerit alium alia ex cauſa pro- 6o uocẽ, pugnã detrectare illi licitũ ſit: quoniã donec priori cõtrouerſiæ impoſitus ſit finis, nouã incipere nõ decet. Si enim cùm poſte- riore ſuccubuiſſem, isq́; iure belli me manu captum haberet, poſſet quiprius PtOdsau e I qui iudici accuſ. L.deinfim. l eum qui de reur. kcenim nou Nrerenün nannſtiui Fing mindvellum ho zeicterim intan maulslibi undict durEtdubiumr uuinodipromil dneodemuitæ! Anlestametſiin dävmanipulo- ugum ſeductur wermſtuprũ pat nleng nuiulce urjquociolisr ſ. Hauoonti eyſn bala generalite nemdignitari vendlocum ſib Talocnoagitur, deQuienim ſan minuitat detre tabetenim Unadiuirumco lemaliqué uo r A*.. scs de ſingulari certaminc) lib. 6c7 n — A AN eſt me uẽ dic are,& quodam quaſi euictionis beat:quales ſuntinitiati, quos clericos uoca- pa Nd iure mihi manũ inijcere,& ut ſecum qui anti mus, Cùm enim arma clericorum ſint lachry A quius ius habet decertarem compellere, ui- mæ: cùm item ſummus pontifex eis ſpeciali- — ctumch in legesſuas cogere, quo caſu alterius ter prohibuerit ne in duello certarẽt, aut cer- c.de cler. in RAan d uictoria caſſa inutilisq; efficeretur. Cõſtaiq; tantibus ſpectatores adeſſent, ius fasq; eſt duel-ccr. nr anaun de er præiudieij exceptionè, nõ ſolùm tuncobſer⸗- eos hac ex cauſa non inquietari. Quapro- dn c cept. uandam cùm de eo conſtet, ſed etiam ſi quo ptter in his urbibus, quę ſummo pontificiaut 1 n caſu cõſtare poſsit. Et hæc quidem more mi⸗ ſacris antiſtitibus ſubijciuntur, nõ debet un- — Ae 8 litari magis introducta credere par eſt, quàm quam monomachia concedi. Mirũ tamen eſt —* Am ut lenjhursullis probari poſſint:cùm in pigno 10 quòd Otho Imp. lege Longobarda, ſi eccleſia fi. qual. ſe quiſ- e Pe ribus ſolum id conſtitutũ ſit, ut qui tempore aliquam controuerſiã habet, cum aduerſario que def. CPepe prior eſt, idem&iure potior habeat: in actio- per duellum litem dirimi iuſsit: licerec ſacer dotibus optionẽ conſtituere, ſanxit. Quam abſurdiſsimam legem interpretatione pleri- que reſtringunt, ut ſolùm eo caſu locum ha- beat, cùm de re prophana prophani hęres ec- cleſia litigat. Ego huiuſmodi conſtitutionem de albo abolendam arbitror, qui ſciam non li — 1 i. 8 3 6. 7—. otierde nibus uerò perſonalibus is præferat᷑, qui ma- iuend. num prius iniecit, dominiumq́; acquiſiuit, ed tametſi alius antè contraxerit. Quid ſi noua exceptio ſuperueniat. Caput XXII. Ec enim nouum eſt, ex his quæ interim den ſuperueniunt, aliter quandoq; atq; ali- Beehtae Ae d6 rebus zſttaewaſhcß ber, pa ter conſtitui. Finge Allelgein illuſtrem equi- 30 Puggannde Letrcenenedernse Lpien⸗ 8 3 4. 7 79— 3 8. n, Rnncerim mfarntenotiaipfrlumeanpid. d lerarielk cuuslibetprofelzionis Ilocio quunp- „ r uocatus ſibi indictam pugnam ſeruare tene- 185 edderarende aſerendh 5 Fwenirſah ciorc. dee beukceeaanksunemueman Brauaſeueetecerteiuehehhe ertarunt Auchſi, huiuſmodi promiſsio hanc habet cõditionè, e Wdhlllos etaerſaar ech 1Weeſh fi — Biin eodemn uutæ tenore permanſerls. Namn inermem prouocet: ſole peruſtus umbrati⸗ —& miles tametſi in ufnerOsaccituszernouoe cun: Clhres leon Afſtietun. ſedenta- X caſu dicer r del iomen pulo canunſtin E. Aui urore rium:pinguis& bene curatus, tenuem atque 1 emadmodi. aliquam ſe ducturũ iureiurando ſanxit, ſi ea nmureian. interim ſtuprũ patiatur, promiſſione ſoluit̃. emum guis de Poſſentq; huiuſce rei innum era exempla ad- reu cſt cxcäcuxmlat. duci, quæ ocioſis recenſenda omitto. Prouocati perſona ſemper cenſetur appro- bata. Cap. XXIII. Llud generaliter admittendum eſt, omnẽ Tau indignitatis quæſtionẽ reſpectu pro- uocantis locum ſibi uendicare: cùm uerò de prouocato agitur, irritam& ſuperuacaneam eſſe. Qui enim famoſum aliquem, uel ſcele- ſtum inuitat, detrectare eius congreſſum nõ poteſt:habet enim quod ſibi imputet, quihu- iuſmodi uirum cõpellauerit. Nam& iure no ſtro cautum eſt, ut quiſquis in iudicium inte- ſtabilem aliquẽ uocauerit, quales ſunt, quos 30 emaciatũ.Poteritqʒ Doctor hoſtili impetitio- ni ſic reſpõdere: Vttu metuis armis in certa- men prouocas, ita ego te iure manu conſertũ in arenã meam, id eſt, corã magiſtratibus uo- co:quo in loco armis meis, nimirum libris& doctrinarũ autoribus, oſtendam quantũ ar- tes tuæ noſtris ſint inferiores: faxoq; ut, qᷓd ſummus omnium oratorum dixit, Cedant arma togæ, concedat laurea linguæ. Nam quantum ad arma bellica attinet, cum 40 his nos nihil cCõmune habemus, qui Palladis & Muſarum ſtudia, nõ furioſiſsimi illius dei Martis profitemur. Qui hiſce uerbis perduel li Doctor præſcripſerit, rectè atq; ordine di- xiſſe cenſebitur: nec minus Martis tela retu- diſſe iudicabitur, quàm Veneris olim Plato Rlch -— . Supemn mc Quuſci dtus uulgò bannitos, quosq; excõmunicatos uo- hoc epigrammate: „ 8 2 2.. camus, eorum perſonam ceu liti proſequen- Hęc Veno ad luſas: Me ſiccine tẽnitiscatqui dæ legitimam approbare cenſeatur. Sunt Tela acuens faxo filius ultor erit.(ti, dem mdcaun. 7. upil§. abanniti, qui in annuum exilium miſſi ſunt Cui Muſę:Has ſtolido nugas dic Cypria Mar auncr*„ unisieſeohe. cædis perpetratæ cauſa, quod græcus ſermo,„ In nos nanq; tuus non habet arma puer. Qufppenamsen Munc. ut Homeri interpres Euſtathius autor eſt, m. Kcunae& υιισιννσωννκαquaſi abannationẽ dicas, cõfor An inconſulto Drincipe certari poßeit. 1 CarreRGA mi latinis nomine appellat. Sunt autẽ hi exu- caput. XX V. rpdum. les capite diminuti:& ideo integræ famæ mi Idetur& illa probabilis excuſatio, cùm un les tales in certamine auerſari licitè poterit. prouocatus ſe ideo nolle certare aſſerit, grrardso,Kn Quamuis enim ſententia eius à quo damnati quoniam Imperator hanc ueniam concede- „. ſunt, extra territorium, ſuæq; iuriſdictionis fi re nolit. Iuris enim naturalis eſt, ut patriæ,& Kowcucks, nes impunè negligi poſſit, cùm tamẽ noram parenribus magiſtratibusq́; pareamus, quod —— dlentio infamiæ ingerat, perſonamq; ceu inteſtabilẽ ius nulla armatorũ conſuerudine aboleri po- 1 1 290 maucdcee, afficiat, ſatis putarem ubiq; locorum pro ſce-&n teſt. Sed& militaris diſciplina hoc requirit, leſto& reprobo homine hunc haberi. Qui prouocari nonpoßsint. Cap. xxIIII. ne Imperatoris ſui iniuſſu liceat militi ab ho- ſte prouocato extra aciem in certamen pro- dire. Extãt apud ueteres Papyrij, Torquatiq; X perſona rei oritur exceptio, quoties is ſe talem eſſe aſſerit, ut prouocari non de- quamplurima huiuſmodi exempla, quorum Ttt 3 iij.de re milit. 868 ſeueritas etſi lenioribus uiris in expetenda ultione paulò acerbior uideatur, nõ tamẽ du bium eſt, quin publicè expediat diſciplinã il- lam ſeruari. Quapropter& Modeſtinus, In bello, inquit, qui mandata nõ ſeruauit, capite punitur, etiã ſi res bene ceſſerit. Et hoc maxi mè obſeruandũ eſt, cùm iuſta ex cauſa prin- ceps id indulgere abnuit, ut quia miles is ra- ra aliqua uirtute inſignis ſit, uel ſupra cæte- poſſit, idcircoq́; in apertũ diſcrimen eum pro dire nõ patiat᷑. Si tamen ipſe dum duelſũ ſine dedecore detrectare deſiderat, prohibitionẽ dñi procurauerit, tunc arbitrarer haudquaq́; ſic excipientẽ audiri:nec enim eius qui prohi bitum ſe allegat, audiri defenſio ſolet, ſi ipſe hoc affectauerit, uel cauſam pręſtiterit. Eadẽ lij in fin. ſi quis ratio eius habenda, qui prohibenti ſubiectus calit. amplius nõ eſt, uel militis qui à præfecto ſuo exautoratus eſt: nec enim poſtquã ſe ab eius 20 dñi poteſtate ſubtraxit, illius dicto audiens amplius eſſe compellitur, poteſtq́; pluris fa- cere honorẽ ſuum, qui ex detrectatione non parum læditur, quàm extincta clientelæ ob- ſoletaq; nimium iura. Quid in filioſi mil.ſi pater prohibeat: quid ſi conſanguinei. Cap. XXVI. Ed quid in filiofam. dicendum, quem pa ter cõgredi cum aduerſario prohibet? Et 30⁰ ſolent hac in reCenturiones patriam poteſta tem pili facere:quoniã diſciplina caſtrorũ an poſtlimin. 6.ſ tiquior ciuibus Romanis charitate liberorũ lius. dere mil. fuit. Hincq;inſtitutũ, ut in caſtrenſib. poſſint filijfam.ſeparatũ à cenſu paterno peculiũ ac- leum qui. eo.ti. quirere: nam& pater qui filiũ debilitauit, pol Quid ſi conſan⸗ licemq́; præcidit(huiuſmodi murcos Latini uocãt)ne militiæ nomen daret, ſeueriter pu- niendus eſt. Sed hæc quæ de legitima militia ex diſciplina ueteꝶ introducta ſunt, ad repro 40 bam hanc duelli conſuetudinẽ protrahenda non uident᷑, cùm iure naturalipatri filius ob-/ ſequi debeat: quod& lege diuina conſtitutũ eſt, cuius obſeruatio maximèin his certami- nibusreligioſa eſt. Necdeficiũt ueterũ exem pla, quibus apparet eos qui aduerſus paren- tum iuſſa, uel eis incõſultisſpontaneã pugnã iniuerũt, cęſosuel malè perditos fuiſſe: quod in Hectore Homerus, in Parthenopæo Pa- pinius oſtenderunt. Sed& omnis doctrinæ 5o parens idem Homerus Menelaum à Paride Keieeti ſic reſpondentem inducit: Sac pater ipſe tui Priamus ſit ſœderis autor, Sacra loui temerè uiolet ne fœdera quiſquã: Nã genitis eſt fluxa fides, nec pactio curę eſt Quid ſi cõſanguinei& maiores natu pro- guinei prohi- hibeant: Et nõ putarim id ſufficere, cùm tan- beant. ta nõ ſit eorũ autoritas: niſi fortè duo inuicẽ cõſanguineide pugna ambigãt:ad cõmunes enim eorũ gentiles pertinet, ut partes ſuas in 6o terponant, in cõcordiamq́; redigãt, cùm uter cunq; eorũ uincat᷑, iniuria& dedecus ad eoſ- dem ſemperperueniat:maioreq́; exiſtimatio ne is erit, qui certamen ſuſcipere noluerit, ne cognato ſanguine manus polluat. Nã ſi Iulia Papia inuito denũciari cauſa teſti dicendi aduerſus cõiunctos prohibet, D. And. Acciati 869 lex quan- tè magis cauſa duelli deteſtatio admittenda nõ eſt? Scimus enim q́; horrenda apu quos fuere huiuſmodi certamina diarũ apud Græcos pręſertim, inde argumẽ- ta emanauerint: q́;uis nec noſtra tempeſtate Eteocles& Polynices deſint, nec ſolũ res ge ros ingẽti animo,& cuius opera ſibi uſui eſſe i0 rẽte in Hiſpania P. Scipione Corbis fueriu & Orſua, cùm in pręſentia inter fratres&pa- trueles maximè uigeãt huiuſmodi odia, eòc teris deteſtabiliora, ꝙ nõ de honore& fama, ſed de auaritia et pecunia, ferro tranſigit᷑. Sic & Catullus:Socer generq; perdidiſtis omia, Quid ſi duclor exercitus. Cap. XXVII. — * 2 d anti- quot tragę monij llege aete Vctoris quoq; exercituũ aduerſus pro uocantem, nõ iniuſtam eſſe excuſatio- nem, nuper in hac ſpecie pronunciatum eſt. Ferdinandus Daualus Piſcarię marchio Co mũ in Inſubribus, exercitu à Carolo v. Imp. Franciſcoq́; Sfortia accepto obſidebat, cùm loannes Cabaneus, quem Vandaneſium uo cabant, Franciſci Francorũ regis præfectus ea lege urbem tradidit, uti ſalua ſibi Kußeh litibus, itemq́; ciuibus ſua omnia eſſent. 1 1 cC recuſauit ille, ſuaq; fide ita futurũ promiſit: at ingreſſus Hiſpanus miles fruſtra obnitente Daualo urbem diripuit. Eam rem iniquiſsi- mo animo tulit Vandaneſius, protinusq́; has literas ad Daualum exarauit: Quòd urbem Comum aduerſus pacta mihi tecumconuen ta diripueris, diripiue à militibus tuis permi- ſeris, improbè, auarè, perfideq́; feciſti. Has li- teras nec reſponſione quidẽ dignatus eſt Da ualus. Quæſitũ eſt utrum ſaluo honore certa men recuſare potuerit: Et omniũ cõſenſupo tuiſſe reſponſum fuit:quoniã nõ debet quiſ- quam magiſtratus ſibi demandatã prouinciã in caſum dare, nec ſuæ fidei mandatũ munus deſerere. Quod ſi interim hi durante magi- ſtratu in ius uocari nõ poſſunt, multò minus in duellũ poterũt. Idq; maximè in duce belli obſeruandum eſt, qui cõſilio magis quàmar morũ induſtria hoſtes ſuperare debet. Nam, ut inquit Euripides in Phœniſſis, Cautus Im perator eſt audace laudandus magis. P. Sci- pio cùm tanꝗᷓ parũ pugnax incuſaret:xlater me Imperatorẽ, inquit, nõ militẽ genuit. C. Marius Cimbrico bello Teutoni prouocãti, ſi cupidus mortis eſſet, poſſe eum laqueo ui- tam finire, reſpondit. Sic& diuus Auguſtus M. Antonio à quo prouocabatur, ſatis mul- tas illi ad interitũ patére uias. Complura ſunt ueterũ hacde re exempla, quæ ſciens præte- reo. Illud nõ omittendũ, cùm magiſtratu fun .„„. C 4, ctus fuerit is qui prouocatur, tum defendere cauſam debet, interim dies iure diffiſſus eſt. Quid ſi alia iusla cauſa impeqliat. Caput XXVIII. X his igitur in eam ſententiam adduci poſſumus, ut quoties iuſta aliq ua impe/ dimenti 54 .ij. adllan ieſt. l. parilitdci — c aul lih gele ge a¹ bih 6 iiam uilſuuenis imul qaudum Ilparias qvoch rckkt alache cteperſonain mablenem pre uücettamen, cli erneeui ſolea uncxptiullegia donerecompel mualaunorum dwitiquæ quor kulntkddens,ſit Etrurl Onlipræterito Qulberãcũpri mi. Gquæſ orzlenesplurim ferteimiltaris enpoetain Da dhonor ide mi wuiadpugnän dim mp.quadã rlKannis, aut decogantur. N bclegecautäeſt rlars deruij unoulc ad qua diRomanos iu nano olui,In( mulogenüku litaw eſl llelibernatea lidlſ. ircius — — — ſc a priuil. uet. dimenti cauſa ſubeſt, licere prouocato certa- men detrectare arbitremur: non ſolùm cùm princeps, dominus, pater, conſanguinei pro hibeant, ſed etiam ſi inde graue aliquod dam num exoriri poſſet. Iuſtũ quoq; impedimen- tum extrinſecus quandoqʒ accipit᷑, ut ſi mala ualetudine, uel ui hoſtili, uel ſimili cauſa reti neatur.Sed& ſia magiſtratu ſuo captus fue-/ rit,& in carceribus ius dixerit, iuſta cauſa eſt ut ei ſuccurrat᷑. Suntqʒ ſexcentæ in iure, qui- bus quis ne iudicio ſiſtat excuſat᷑, uel edicto prætoris propter iuſtam cauſam reſtituit᷑: nã multò magis in duello huiuſcemodi excuſa- tio recipienda uidet᷑, niſi tamẽ impedimentũ ipſe procurauerit:quod& ſuprà docuimus. Quid ſi iuuenis ſenemn prouocet, integer lu- ſcum uel claudum. Cap. XXIX. Mparitas quoqʒiuſtam reiectionis cauſam præſtat: aliaq; eſt perſonæ, alia dignitatis. Sed de perſona in primis uidendum eſt. Et ſi iuuenis ſenem prouocauerit, iure ſenex recu ſabit certamen, cùm huiuſmodi ingraueſcen te ætate uiri ſoleant militia mitti, ueterano- rumq; priuilegia adipiſcant, ut meritò arma reſumere compellendi non ſint. Qua in ſen- tentia Latinorum poëtarum præcipuus fuit: Si mihi quæ quondã fuerat, quaq́; improbus Exultat fidens, ſi nũc foret illa inuẽta.(iſte Etrurſus: 30 O mihi præteritos referat ſi Iuppiter annos, Qualis erã cũ primã aciẽ Præneſte ſub ipſa Straui. ð& quæ ſequunt. Quãuis& quan- doqʒ ſenes plurimũ in uictoria polluiſſe pro- pter rei militaris ſcientiam legerimus: quod idem poeta in Darete& Entello oſtẽdit. Sed is honor uidet᷑ mihi ætati illi adhibendus, ut inuiti ad pugnã non cõpellantur. Federicus enim Imp.quadã cõſtitutione ſanxit, ne ma- ior LX. annis, aut minor X x v. in duellũ pro 40 dire cogantur. Atq; ita ſolent Siculi, quibus hoc lege cautũ eſt obſeruare. Mihi uerior eſt mili aris Seruij Tullij diſciplina, quià XVII. anno uſq́; ad quadrageſimũſextũ armis exer ceri Romanos iuſſit, mox ceu emeritos ſacra mento ſolui. In Gallia tamen tradit C. Cæſar Camulogenũ Aulercũ ulla excuſatione ꝗᷓuis cõfectæ ætatis eſſet uti uoluiſſe,& pro terræ Gallię libertate aduerſus Romanos exercitũ ductaſſe. Hircius quoq; cõmemorat Verti- so ſcum Remorũ principẽ præfectũ equitũ, qui cùm propter ætatẽ uix equo poſſet uti, tamẽ cõſuetudine Gallorũ, neq; ætatis excuſatio- ne in ſuſcipiẽdapræfectura uſus fuit, neq; di- micari ſine ſe patiebat᷑. Homerus ut à mne- re rei manu gerendæ uacationẽ ſenibus præ- ſtat, ita à caſtris nõ eſſe ſummouendos uidet᷑ arbitrari, quòd cæteros oratione incitare poſ ſint,& cõſilio iuuare, carminib. hũc in ſenſũ: Vcalegon Scæas ſimul Antenorq́; ſedebant éo Ad portas, cõſulti ambo, populisq; uerendi, Ob ſeniũ belli immunes:ſed uterq; diſertus Eloquio, quales argutæ æſtate cicadæ Per nemus inſeſſa dant dulcia carmina quer 20 de ſingulari certamine lib. 871¹ cu. Quod&idem poẽta in Neſtore oſtẽdit. Et illa quoq; imparitas in animaduerſione eſſe debet, cùm prouocatus claudus uel ocu- lo captus eſt, uel alio mancus membro: debet enim prouocans& ipſe pede claudicare, uel cocles fieri, inſtarq́; perduellis ſui debilitari. Fueruntqʒ qui ſe rei militaris peritos aſſeren tes arbitrarentur, Cyclopis prouocatori non ſatis eſſe ſi lanam ob alterũ oculum gerat, ſed eruendum ſibi omnino oculum: nõ enim æ- quæ cõditionis eſſet cùm altero amiſſo, alter illi ſupereſſet, prouocato autẽ nullus. Quæ ſententia uidet᷑ mihi ſaneqᷓ; ridicula,& nõ illi abſimilis, quã quandoq; in facto uidimus re- probari, Craſſus quidam& uentrioſus uadi- monio cum pumiceo& macro cõtendebat, ſeq; illũ curſu præuorſurũ aſſeuerabat, dum æquali meta pariqʒ lance omnia peragerent᷑. Depoſito pignore petebat uentrioſus, ut ſic- co tantum ponderis annecteret᷑, quantò ipſe propter abdomen illo grauior eſſet. Contrà liccus uẽtrioſum inedia& fame ita maceran dum aiebat, ut ſubductiore aqualiculo leuior factus, æquali lance ſecũ contendere poſſet. Sunt enim hæc nimiæ ſubtilitatis,& in lege XII. tabul. qua talio permittebatur, cõſenſu doctiorum tacito uſu abolita, ut eleganter a- pud A. Gellium Cęcilius Iurecõſultus diſpu tat. Expeditius itaq; putauerim, ut ſi prouo- cator ipſe captus oculo ſit, ſibi imputet, qui integrũ hominẽ cõpellauerit, pręuidereq; de buit poſſe prouocatũ caſſidẽ eligere utro ma luerit oculo obtuſam. Nec enim prouocãtis uitiũ prouocato obeſſe debet, quin arbitratu ſuo eligat. Quòd ſi prouocatus ipſe tali uitio laboret, habebit unde ſe propter imbecillita- tem excuſet, cùm id iuris ſibi competat: alio- quin& ipſe ſibi imputet, qui certamen detre ctare noluerit. Cùm uerò per aliũ aliquis pu gnarepoteſt, tũc æqualitas magis requiri ſo- ſet. Et ſi prouocatus aliũ optionẽ qʒ luſcũ nõ reperiat, prouocans non niſihabitu luſci pu- gnabit: idq; aliquibus uiſum,& legi Longo- bardæ conſentaneum eſt. Quid in imparibus propter nobilitatem. Caput XXX. Eæqualitate quoq; dignitatis frequen I dna altercatio eſt, cùm prouocatus idcirco in pugna tergiuerſari ſe poſſe arbitra tur, quia prouocator gradu dignitatis infe- rior ſit. quam excuſationem fuerunt pleriq; qui non admitterent. Cuius ſententiæ uir mi litaris diſciplinæ prudentiſsimus Ioannes Ia cobus Triuultius fuit, qui cùm magiſter mi- litum Franciſci Regis eſſet, exceptionẽ hanc in quodam uexillifero cataphractorum reie cit, cui gregarius pedes, ut ſecum armis con- grederetur diem dixerat. Cùm enim&ille in albo militum nomen dediſſet, nobilis exiſti- mãdus erat: quoniã ex militia orit᷑ nobilitas. Poneè in prælio manu captum aliquẽ ab eo re gem, nõne iure belli eius militis tametſi mer cenarij rex dedititius erit? Qui igit cum rege Iſtr 44 Quid ſi claudus uel luſcus. l. medicus. C. de prof. lib.x. J.. C. de in ius uoc. l j. ff eod. 57 D. And. Acciati 8 pugnare poteſt,& cũ præfecto inferiore pu- hortiũ præfecti, quos Capitaneos uulgò uo- gnabit. Adde, quòd cùm duellum probatio- camus. Vexilliferi uero,& metatores, quos nis ſit ſpecies, qua quis cauſam ſuã ſuorũue Porerios dicũt, id iuris nõ habent, cm puris nititur probare iuſtam eſſe, ſicut à iudicio ci- dicendi autoritas nulla eis cõceſſa ſit. Nõ ita uili prætextu huius inæqualitatis non repel- eſt in præfecto caſtrorũ,& is enim coẽrtionẽ leret, ita nec ab hoc certamine, cui Deus pre habet,& à principe conſtituit᷑:nam& codicil ſidet, repellendus eſt: apud Deũ enim pariiu lares haſce dignitates principes quoties deſi. re omnes agunt. Nam& ſiuulgò præſcriptio gnant, honores illi cõſuetos,& prærogatiuæ nem hanc admitteremus, rarò ſingulari certa ius cõcedũt.Quare nõ temere aliqua illis no- mini locus eſſet, cùm reperiant᷑ pauci omni- 10 ta ab his inurenda eſt, qui eiuſdem imperij no æquales. Siquidem hominum alij ſuntho ſunt, eidemq; regi ſubijciuntur. Generaliter neſti, qui honoribus&dignitatibus a princi- quoqʒ illud ſciendũ eſt, cùm magna ſit& ma- pibus collatis præcellunt: alij generoſi, quos nitfeſta imparitas, huic exceptioni locũ eſſe, patris, aut, progenitorumq; ſuorũ ſtemmata Nam cuùm hoſtes à uerbo antiquo hoſtire di- & imagiues inligniores faciũt:alij ſunt nobi- ctti ſint, quod æquare ſignificat, unde& hoſti les, quos fama uirtutis illuſtres per orahomi mentã xæquatio eſt: nõ uidet᷑ ferendum, ut is num effecit: unde quòd cognoſcant᷑, nobi- qui apertiſſimè impar eſt, maiorẽ prouocet, les dicti. Apud Plautũ enim, cæterosq́; anti- Tranquillus autor eſt, cùm ſcortorũ impudi quiores, pro noto nobilis accipit᷑. Igitur uix corũq; teſtimonia aduerſus equitẽ Romanũ erit aliquẽ reperire, qui omnino triplici hac 20 à Claudio Imp. reciperent᷑, adeò eum indigna nobilitate riuali ſuo reſpõdeat. Quod cùm ita tum, ut in faciem illi pugillaria, calamariamcq ſit, ſatius eſt odioſam hanc& ſcrupuloſamex thecam cum magno ſtultitiæ opprobrio obij ceptionẽ reijcere,& in armorũ iudicio eum ceret. Quapropter ſi quiſquã, tametſi in pri- nobiliſſimum ducere, qui maiores ſpiritusin uata fortuna generoſus, ducem uel Marchio perduellem ſumpſerit. Quid enimadpugna nem laceſſeret, propter euidentem inæquali torem Plancus faciet, tumens(ut ille inquit) tatem arbitror ceu maiora conditione ſua au alto Druſorũ ſanguine:nam& in iudicio cly dentem eſſe repellendum. pei Achillei, Viyfles, Et genus(inquit)&cpro.— auos,& quæ non fecimus ipſi, Vix ea noſtra Dignitates noſtri temporis. Cap.x XXII. uoco. luuenalis quoqʒ, Nobilitas uera eſt, at- 30 Ignitatũ autẽ noſtritemporis uarij ſunt que unica uirtus. Arbitror itaqʒ uerã Triuul- Inüiu quarũ maximus eſt Imperato/ tij ſententiam, quæ tamen in quibuſdam caſi ris, qui priuſquam corona inſignitus fuerit, bus remperanda ſit. Rex Romanorũ ſimpliciter dicitur. Eodem 3. gradu Francorũ eſt Rex, qui nullo tempore Quid ſi is prouocetur, cui iure naturaliuel ci Cæſari faſces ſuos ſummiſit, nec nũc eius ma ali honor debeatur. Cap. XXXI. ieſtatẽ obſeruat. Cuius rei has adducũt ratio- Tin primis qui ex edicto prætoris in ius nes. Nam ſiuetera repetamus, Franci ipſipri Lſine uenia uocari non poteſt, multò mi- muùm à Sarmatis in Germaniã deſcenderũt, nus prouocari in duellum poterit. Quapro- qua manu capta, Romano quoq; Imperio a pter hi, quibus naturali æquitate honorem 40 Gotthis oppreſſo, in Galliã fœdere cũ Rom. præſtare debemus, à nobis minimè in ſtadiũ legionib. quæ pro Rheno adſtabant percuſſo ſunt trahendi. Non ſolùm igitur parentes& trälſiere, ſedesq; ſibi manu captas iure gentiũ patronos non prouocabimus, ſed nec clienti cõſtituere. Demũ poſt longa temporũ inter- beneficiario, quem uaſallum uocant, nec ſub ualla Clothario, ſeu, ut quidã malunt, Theu- dito dominũ in pugnã arceſſere fas erit Eum diberto regi cum Iuſtiniano cõuentũ fuit lne uoqʒ à quo quis in armis eruditus fuerit, ne- Gotthis quos Italia pellere Cęſar decreuerat 13 eſt in id periculum trahere, cùm magiſtro Francorũ arma auxilio eſſent)ut æquo fœde non minor reuerentia quàm patri debeatur. realter erga alterũ ageret, nih ilq; prorſus Im Priuignus quoqʒ uitricũ hac in cauſa non la- peratori Rom. iuris in terra Gallia eſſet. Cu- ceſſet, quoniã& is ab eo obſeruari debet, nec„o ius rei Procopius eſt autor. Quòd ſirecentio ei fas eſt matris ſuæ maritum in necis pericu- ra reſpiciamus, cùm Gregorij v. Pontificis lumtrahere. Quapropter necauunculum in cöſtitutione à Francis in Germanos transla- id diſcrimen adiget:nam& hoc ueterib. Græ tus fuit Rom. Imperij titulus, nõ eſt ueriſimi cis approbatum eſt, dum Meleagrum fabula leid actum ut Frãcus, cui potius is honos ceu ti ſunt materno titione extinctũ, quòd auun- ẽtilitius debebat᷑, ipſi Germano ſubijceret᷑. culos trucidaſſet. Vacationem certandi& hi Jas enim eſt ſi Gregoriana illa cõſtitutione uglonläm lrcomani ec urtaduusRe aNamA tipli lma Celti, ql dun Paulanias dhgliclomate redlulpant, 8 plercomitatu um plouincian tedignitates aum,quæ Carc modlentibus möplisnomin GamanbsCæſan nulteccrperut, entor quos Barc maaderiuatione nnullaeſt niſi Franci. taspro cogror uipud N.Cice mneperileidn unpoterüteoin Lnzgi Baldus neiminominis taui cenluit, du nitumaliquoc vodcellumeſt. ſ ciamus Lin umsdii quj mnem necdi dungCapie uuri Vaſo Imperaor. Rex Francie, 1 e Ulsdi lij uctmas de Witatbin habent, qui propter magnos honores in ob- tantũmodo ablatũ Frãco dignitatis titulũ in- cqur oh Adpride ſeruatione ſubditoꝶ eſſe debent, quales ſunt terpretemur, cũ riuali ſuo eum ſubijci iniquũ de T erneen d conſul, præfectus, prætor, proconſul,& cæte fuiſſet: nec Põtificũ leges alienũ ius ſoleãtim igrazuon ri magiſtratus qui imperiũ& coẽrtionem ha 6o minuere, maximè cũ quicquid humanis con doies ch uo fu bent,& iubere in carcerẽ duci poſſunt. Quo- ſtitutionibus ſancitũ ſit, diuino iure Francus uantilind rum exemplo noſtratẽpeſtate Poteſtates ur- plurimũ polleat. Inungitur enim oleo diuini drlig lrdit bium nõ prouocabunt, nec duces exercituũ, tusſ(ſi uera eſt fama)cœlo demiſſo. His p rOf Kegen däpen lute nec tribuni militũ, quos Columellas: nec co- miſunt cæteri Reges, quoꝶ Aiqmispötie dp unük o⸗ e uch t Ta Chmi Marchiones. — Comites. tRa 2 Barones. Lius k un cn a Ccn dccae 4 KRon prt Ac. innotuit. proRbcnoaenfen lec. emi poũ be 1 2 er Ci 1 -. 1 4½ Aa. , 2 1 ͥ. ⸗. „umancd Vaßi. aun Vaſalli. — D „* .— 2* * 3. 2 eu 1pote B 6L re ₰ . 2 „ 1 4 an ₰ 1 1 g 84 .— 84 1 14— ℳ 2 Lu ſaß 12 100E C e 4*„ ,. 1 874 Romano inunguntur, ut Anglus, Siculus, Hieroſolymitanus. Tumq́; demũ adminiſtra tionem adepti credunt᷑, cùm aurea corona in ſigniti ſunt: ſucceſſitq; hæc loco diadematis, hoc eſt, faſciæ lineę, qua caput ueteres Reges cingebãt. Poſt hos gradu ſequẽti ſunt Du- ces, quorum aliqui regali poteſtate decorati ſunt, ut Mediolanenſis,& Pannoniæ ſuperio ris, quam Auſtriã uocãt, itemq́; Burgundus: atqʒ ideo gentilitijs inſignibus coronam fer- re ius illis eſt. Aliqui nõ ſunt, ut quos Rom. pontifices in Vmbria, Piceno, alijsq́; Italię lo cis quandoq; conſtituerũt. Hi cùm Pontitici deferre teneantur, nec ſoluti legibus ſint, nõ coronam, ſed birrum oſtentant. Ponè hos procedunt Marchiones, nomẽ Germanicũ, quod perinde ualet, ac ſimagiſtrũ equitũ di- cas:quoniam Marcam illi equum dicũt. Vn- de Marcomani equitatu pollentes populi:ð& Maroboduus Rex, cui corpus inſtar equi e- rat. Nam& triplicem equitũ ordinẽ, trimar- ciſiam à Celtis, qui in Brenni exercitu erant dictam, Pauſanias eſt autor. Marcare quoq; uulgari idiomate Franci etiamnũ, id eſt, equi tare uVſurpant. Sequunt᷑ Comites, ſic dicti, quòd ex comitatu Cæſaris ad regendam ali- quam prouinciam, uel eius partẽ mittebant᷑. Sed hæ dignitates, Ducum, Marchionũ, Co mitum, quæ Carolo Magno eiusq́; liberis re rum potientibus, his conferebantur qui prin cipis ipſiusnomine adminiſtrabant, mox ſub Germanis Cæſaribus in proprij iuris titulũ tranſire cœperũt. His inferiores uulgò ha- bentur quos Barones uocant, ſic à grauitate, ræca deriuatione dicti. In latino ſermone ea uox nulla eſt, niſi quòd in uetuſtis ſpectatio- nibus pro cognomine plerãqʒ accipit. Nam qui apud M. Ciceronem in epiſtolis ad Atti- cum reperiſſe id nomen profitentur, docere non poterũt eo in loco hac de dignitate quic quam agi. Baldus inter Iureconſultos noſtra tes primi nominis, hac dignitate omnes illu- ſtrari cenſuit, quibus à principe caſtrum ſeu oppidum aliquod cum mero& mixto impe- rio cõceſſum eſt. Sed nobis alia eſt ſententia, qui ſciamus& in Germania,& in Gallia ſolũ Barones dici, quibus ſuper oppidorũ iuriſdi ctionem hæc dignitas ſpecialiter cõceſſa eſt. Sunt& Capitanei, ſic Italo ſermone dicti, quos Frãci Vaſſos, Vaſallos, Valuaſores uo cant:ut inde appareat Sarmaticã uocem eſſe, à Salijs ortam, qui Francorum progenitores fuere. Vnde& lex Salica ſumpſit appellatio- nem. Sunt hi quibus merũ& mixtũ imperiũ in pago aliquo cõceſſum eſt citra maioris ali cuius dignitatis indulgentiã, beneficiarij ſci- licet principum clientes. Et cùm in iure no ſtro ex recentiorũ traditione quatuor ſint di- gnitatũ gradus, fuperilluſtres, illuſtres, ſpe- ctabiles, clariſſimi:in his ita diſtingui ſolet, ut Rom. pontifex, itemq; Auguſtus ipſelmpe- rator ſuperilluſtres habeantur: quo in nume ro& Francorũ Regem collocandũ cenſeo, cuùm mperatoris faſtigiũ ęquet, eiq; in regno de lingulari certaminc lib. 875 ſuo obſeruantiam nullam præſtet. Cæteri ue 10 Reges illuſtres ſint: quo in gradu& eos Duces conſtituendos arbitror, qui regali po teſtate præfulgent,& legibus ſoluti ſunt, nec ex facto Cæſaris potentiã formidant, ut Me- diolanẽſis, Auſtriacus, Burgundus, Britan- nus qui& Brito eſt. Specioſi exiſtimant᷑ alij Duces, itemq́; Marchiones& Comites,& quos quidam Principes uocant, dum tamen 10 ab ipſo Cæſare dignitatem ſuam acceperint: nam quos inferioris loci Principes cõſtitue- runt, in proximũ gradum reijciẽdi ſunt. Cla- riſſimi, Comites ſunt à Ducibus facti,& Ba- rones& Valuaſores, idq; genus pagani regu li. Illud conſtat, qui ſordide,& illiberaliter, & abſqʒ armorũ cultu æuum degunt, uel for- tunis lapſi ſunt, hiſce dignitatũ gradibus de- iectos eſſe cenſeri. Quapropter cùm in Boijs & Liguribus pleriq; ſint Marchionis uel Ba 20 ronis titulũ ſibi arrogantes, uitæ genere mo- ribusq; abagreſtibus parum differentes, hos pro ignobilib.habendos exiſtimauerim, Sed omnino hac in re multũ cõſuetudini tribuen dum, quæ plerunq; nõ eadem ubicʒ eſt. Qua propter in Gallia Marchionibus præferunt Comites:plurimũ uerò principalis ipſa con- ceſſio pollet. Siquidem omnes dignitates ex ſupremi ipſius principis arbitrio pendent, qui ſi uelit, ea dignitate Baronem ornare po- 30 teſt, ut Comitibus anteponatur, nihiliq; eam uulgarem ſententiam facere, qua tradiderũt aliqui Comitem eſſe qui decem Marchioni- bus, Marchionem qui decem Baronibus, Ba ronem qui decẽ Capitaneis præſit. Inſpicien di itaq; ſunt dignitatum codicilli,& ex his di- iudicandum uter utri præferendus ſit. Quid Iſi maior ab inferiore prouocatur. Caput XXXIII. 0 Iin Eera deranealinaſdelait inferioris ſubſellij uiro, ut ſi Dux à Co mite prouocatus fuerit, an iure pugnam de- trectaturus ſit. Qua in cõtrouerſia uident᷑ no bis quot capita, tot eſſe ſententiæ. Qui uulga ri Lemouicũ ſermone, rhythmisq; de mono- machia conſcripſit, nõ poſſè certamen detre ctari aſſerit. Quam in ſententiã acceſſiſſe ui- detur Triuultius. Contrà qui Longobardo- rum conſtitutiones interpretati ſunt, exiſti- so mauere: quoniam ea lege æqualitas requiri- tur, cautumq; diſertè in ea eſt, ut ab inferiore prouocatus Comes, per optionem pugnare poſſit:quod quid attinebat facere, niſi lex hu iuſmodi nobiliorum prouocatores arcerete Paris Neapolitans diſtinguit, ut ſi quis à qua tuor progenitorum ſerie, hoc eſt, ab abauo uſq; ſit nobilis, quencũq; etiam Ducem pro- uocare poſſit, dum ſibi illatam iniuriã ultum eat:quoniam is propter cõtumeliam inferen 6o tis delictum ab eo pro legitimo pugnatore approbatus, habilisq; factus cenſerur, alio- quin cum eo congredi non poſſit. Verũ hæc ſentẽtia iure noſtro probabilis om̃ino nõ eſt, cũ offenſor non magis argui poſſit in duello — fin. C. de iniur. l ſeueram. C. de dig. Quid de Pa⸗ latinis. fic. eius cui. 876 D. And. Alciat 877 prouocatũ contumelia approbaſſe, quàm in iudicio: præſertim cùm illuſtres perſonæ iu- re noſtro in criminali iniuriarũ iudicio per procuratorem cauſam ſuſcipere poſſint. His accedit, quòd duellum pro ueritate eruenda loco cuiuſdam quęſtionis&torturæ inuentũ eſt. At aduerſus illuſtres cæterosq; etiam cla- riſſimos, nullus quæſtioni eſt locus: meritò igitur ego aliter pronũciandũ arbitror. Cuùm enim inter ipſos dignitatũ gradus, etiam ali- quis ſit ordo, eum qui in gradu eodem ſit, li- cet inferioris ordinis, arbitror repelli à duel- lo nõ poſſe. Quapropter Comes à Marchio- ne uel Duce nõ refutabit̃᷑: om̃es em̃ ſpectabi les ſunt. Si uerò inferiore gradu ſit, propter imparitatẽ putarẽ poſſe recuſari. Nec enim Valuaſori uel Baroni negociũ magnis Mar- chionibus facere concedendũ uidetur. Ei ue rõo qui abuſq; abauis ſit nobilis& in armis æ- tatem egerit, ſatis putarem permittendum ut cum clariſſimis cõgredi poſſet. Cùm enim il lorum ultimus ſit gradus, cùm& modica ſit inæqualitas, hæc exceptio non omnino locũ ſibi uendicat.hacq; in re Paridem ſequor. An Rex Imperatorem prouocare poſsit. Caput XXXIIII. Tex his quæ ſupraà attigimus poſſunt a- liquæ controuerſiæ finiri, qualis illa, An liceat regi Imperatorem in regni ambiguita- te prouocare? Et ſi huiuſmodi ſit rex qui im- perio Romano nõ ſubſit, Cæſareisq; legibus ſit omnino ſolutus, licere arbitror:atq; ita ple rique ſentiunt. Sed an Rex coronatus, ab eo prouocaripoterit, qui nulla corona inſigni- tus ſit? Et in facto dubitatum hac in quæſtio- ne fuit. Cùm Renatus Andegauenſis Al- phonſo prouocationis cauſa ſanguineam chi rothecam de regno Siciliæ belligerans miſiſ- ſe et, duplexq́; adducebatur exceptio:altera, ꝙ Renatus corona illuſtratus erat, Alphonſus non erat: altera, quòd Renatus poſsidebat, Alphonſus titulòtenus regium decus habe- bat: ſed tamẽ iuſtam denunciationẽ fuiſſe au toritate prudentiũ receptũ fuit, cùm corona dignitatẽ nõ augeat,& poſſeſſio per Renatũ apprehenſa ius dominij, quod ad ſe pertine- re Alphonſus affirmabat, deterius nõ effice- ret. Sed an Comes qui nemini prorſus obtẽ- perat,& loco ſupremi principis habetur, poſ- ſit Ducẽ prouocareꝛ Et ſi in longahuiuſce iu ris poſſeſſione iam fuerit, arbitrarerid iuris il li cõpetere:alioquin qui de facto ſe exemit, et ſui ipſius quoddam quaſi furtũ principi ſuo fecit, non ideo melioris erit conditionis. Sed quid in his cenſendum, qui in aula pa- latina uarijs funguntur muneribus? quales ſunt præfectus prætorio, quem Franci Ma- gnum coneſtabilem uocãt: Maxgiſtri militũ, quos Mareſchiallos: Primicerius cubiculi, quem Magnũ Camerariũ: Protoſpatharius, quẽ Magnũ ſcutiferũ ipſi nuncupãt. Et cùm Doct in l. qeof iure noſtro definitũ ſit quibus quiſq; dignita tum gradibus emineat, ex prędicta diſtinctio nedecidendũ erit. Quid ſi miles origine ruſti cus nobilem, quitamen nullo dignitatis gra- du honeſtatus ſit, prouocet: Et ſiadhuc ſacra mento ſolutus nõ ſit, nulla eſt nobilis certa- men deprecantis excuſatio: quandoquidem quod ipſe ex progenitorũ ſanguine conſecu tus eſt, miles propria uirtute partũ habet. Mi litia enim hominẽ nobilitat,& fortiſſimi ex ruſticis milites oriunt᷑, ut Fl. Vegetius ſcri- 10 bit. Cuius rei apud ueteres clariſſimũ exem- plum in C. Mario fuit. Ex recentioribus Ca- tamelata, Nicolaus Picininus,& pleriqʒ alij ab aratro ad arma feliciter tranſiere. Si uerò miles ſacramento ſolutus eſt,& honeſtã miſ- ſionẽ habuit, idem iuris arbitror: cõſequitur enim ueteranorũ priuilegia. Quòd ſimiſſus eſt quia amplius reſpub. eius opera propter confectam pacẽ uelalia de cauſa non indige- ret, nõ certabit, niſi ſaltem per decenniũ mili 20 taſſe probetur. Qui enim decennio cum lau- de uirtuti alicui operã dederit, nobilitatẽ ac- quirit. Atqʒ ita etiam Paridi uiſum eſt, cuius ſententiã nosprobabilẽ hac in re arbitramur. Quando liceat dare campionẽ᷑. Cap. xxxxv. Vm ſuperius plures à nobis caſus anno tati ſint, quibus licitè prouocatus certa- men detrectat, dubitari ueriſimiliter poteſt, nunquid per alium ſaltem tutelam ſui procu 30 rabit,& quod uulgò dicunt campionem da- bit? Et in lege Lõgobarda probatur, quoties ad duellum prouocatus impeditũ ſe iuſta ex cauſa allegat, uel imparem ſibi prouocatorẽ uerè affirmat, teneri eum uicarij auxilio uti, ne alioqui pugna differatur,& delicta impu- nè perpetrata uideantur. Erit autẽ optio is ad uerſario ſecum colluctanti æqualis, nec ulla aſperſus infamia, nec qui alias in ſtadio ui- ctus fuerit: iurabitq; ſe arbitrari eum militẽ 40 cuius accenſus eſt, iuſtã cauſam fouere. Fue- runt& qui ita opinarentur, eum qui ob faci- nus aliquod criminis(quod mortale uocant) erga Deũ reus eſt, refelli poſſe. Cuius opinio nis illud fortiſſimum uidetur argumentum, quòd beneficiariũ clientem, qui ob cõceſſam fidei cauſa iuriſdictionem, patrono in bello ſuppetias ferre debet, licitè patronus ſi apo- ſtates, id eſt, deſertor fidei fuerit, iure cõceſſo priuat:quia meritò eum in bello ſocium auer 5o ſari poteſt, qui tanti ſceleris reus eſt, ne pro- pter malum cõmilitonem quicqᷓ; mali& ipſe patiatur. Sed ego nõ uideo quomodoid in a- liquo uſu eſſe poſſit, cùm qui eum elegit ſpõ- tè id fecerit,&à nemine coactus ſit optare cri minoſum. Is uerò aduerſus quẽ pugnaturus eſt, hoc obijcere nõ poteſt quod ſibi profutu rum eſt: etenim delectari debet eum potiſſi- mum aduerſus ſe in campũ prodire, qui dijs immortalibus odio ſit,& quem ipſe ſperet ſu 6o perorũ ultionẽ nõ euitaturũ. Satis ergo eſſe debuit, ſi aliqua labe infamis apud graues ui ros is optio non ſit, mortalium peccatorũ co gnitione Theologis relicta. Sanè ſi in prælio uictus optio fuerit, ſeqʒ dedlderit degiiun 0 Eatt. uotim ntb alus enuu c edig zamſincdioni oipuglare 45 ungoabrogala mooltæ. uülveurat nuxplinibus Twequider Laudä uncenaminen uiquiquandoc maciuthaſcee ciectiserrp inientur. Quc nnconluletur⸗ mocömilitarin meiulliarbitror nhcurü ſiiudie iorouideri poſt umlbiuim fier mnbuteumdec unoquerimonia teubbionead ca mnteridirecdeu geldichtutep aieratirü,Nec ianuiaté ſuffi Anmexitiman Iſer. cuice anne lut autu cu.ſ4s iüenperenim feud pn nämtmenc, A —— 878 dominũ faciet:ſi nõ ſe dediderit, ſed intentio nem perduellis uerã eſſe armis cõpulſus di- xerit, pro uicto& confeſſo dominus habebi- tur. Et hæc quidem lege Longobarda,& Fe- derici apud Siculos conſtitutione obſeruan- tur. At qui his legibus ſoluti ſunt, aliter, ut ar bitror, conſtituent. Neqʒ enim cui iure dilato ria exceptio cõp etit, per procuratorẽ litigare cogitur;& iuſtè timebit prouocatus ſalutem honorẽqʒ ſuũ alienis manib. credere. Quòd ſi quoties de crimine publico agitur, in cauſa procurator nõ admittit᷑, quia dominus ipſe di ligentius rem ſuã tutaturus præſumit᷑: quan- to magis hac in ſpecie idem dicendũ eſt, cùm longè grauius periculum alterutri in duellis immineat: Putarim itaq; iure noſtro neminẽ inuitũ compelli ut per alium ferro decernat. Quo fit ut operæpreciũ non arbitrer hic om- nes eos caſus enumerare, quibus Longobar dorum ſanctionibus per campionẽ(ut ipſi di cunt)pugnare fas eſt, cùm eorũ leges transla to regno abrogatæ,& contrario hominũ uſu ſint abolitæ. Quid ſi procurator uim paret inobſeruatis exceptionibus. Cap. XXXVI. T hæc quidem hactenus de his exceptio Enus dicta ſunt, quæ prouocantẽ a ſin- gulari certamine repellunt. Verumenimue- ro aliqui quandoq; reperiuntur ita malis fu- rijs acti, ut haſce exceptiones nõ audiant: ſed his reiectis ferrũ præparent,& uim illaturos cõminentur.Quomodo igitur hoc caſu ſecu ritati conſuletur? Et ſuprà docuimus quem- admodũ militari more agendum ſit. Iure au- tem ciuili arbitror prouocatũ recteè atqʒ ordi- ne facturũ, ſi iudicem adierit,& eius officio ſi bi prouideri poſtulauerit. Quoties em̃ quiſ- quam ſibi uim fieri metuit, iudicis officio cõ- uenit, ut eum de cuius impotentia ſæuoq́; a- nimo querimoniam audiuit, pignoribus uel fideiuſsione ad cautionem compellat, per ſe non fieri directè uel obiter, quò minus actor agere ubiqʒ tute poſſit, eumq́; ſe nullo modo inquietaturũ. Nec hoc caſu propter præiudi- cij grauitatẽ ſufficere promiſſionem tametſi iuratam exiſtimarẽ. Nec refert cuius culpa ri xæ ortæ ſint, aut unde metus cauſa emanaue rit: ſemper enim cauendã eſt, ne uis cuiquã fiat:dum tamen cõcuſſio hæc& terror proba bilem habeant dubitationẽ. Quòd ſi ille nul- lo modo cauere uelit, captisq; pignoribus in pertinacia perſiſtat, familiã iudex idoneã me- tuenti concedet, quæ cõcuſſoris expenſis ala tur, aduerſusq; hoſce Thraſones dominũ de- fendat.Idem arbitrarer cõſtituendum, ſi pro- pter immenſam huius temeritatẽ, nõ eſſe cau tionis fragilitati credendũ, iudici ſederit. Sed finge concuſſorẽ hunc huiuſcemodi eſſe ut iudiciaria actio aduerſus eum inanis ſit: ſiue quia adeò pauper ſit ut nihil ab eo poſſit exi- gi. ſiue quia adeò factioſus, ut ipſis quoq́; ma giſtratibus formidabilis eſſet: licebit ne pro- uocato capta occaſione eum neci dedere? Et de ſingulari certaminc lib. 10 20 30 40 50 60 879 dubium non eſt, nobis iure gentium uim ui repellere conceſſum,& pro ſui tutela, ſeruato tamẽ defenſionis moderamine, perduellem occidere fas eſſe.Idq; nõ ſolũ obſeruari cùm de uita tuenda agitur, itemq́; rebus, ſed etiã ſi de fama aut exiſtimatione, cuius cauſa apud ſeueros homines haudquaq́ʒ uita ipſa leuior cenſetur. Quòd ſimodum exceſſiſſe quiſquã proponat, nõ de homicidio, ſed de modi ex- ceſſu iudicis arbitratu ſoluùm puniendus erit. Quapropter ſi prouocatus iuſto timore affe/ ctus dum occidi timet, occupauerit, huiuſmo diq; ſeditioſum hominem legibus parère re- cuſantẽ occiderit, detrectatoremq́; honoris ſui ſic ultus fuerit, lege Cornelia de ſicarijs minimè coëẽrcendũ arbitrarer: ſolumqʒ pro- pter exceſſum ultionis modum aliqua leuio- repœna, ut temporario exilio, plectendum, Dꝛuinatio uter ſit futurus uiclor. Cap. XKXRVII. Oarhabn nunc ut ad ea edocenda progre- diamur, quæ uſu uenire ſolent, cùm quis in campum prodire deliberauerit,& manu rem gerere. Solẽt autẽ aliqui mathematicos, aliqui onirocriticos, alij phyſicos, idq́; genus fatidicos homines conſulere, maximusq́; in- de quæſtus ab hiſce æruſcatoribus cocioni- busq; cõficitur. Et in primis genethliaci, à Iu lio Firmico cæterisq́; huius profeſsionis au- toribus edocti, horam obſeruant qua quiſq; in lucem prodierit, atqʒ inde colligũt uter ui- ctor futurus ſit. Coniectores ſomniorum ex Artemidoro, Arnaldo, idq; genus ſcriptori- bus, ſianimal aliquod in ſomnis uiſum fue- rit, ex modo inſultus& defenſione apotele- ſmata ð& ipſi ſua conficiunt: nam ut Home/ rus inquit, xal„ανς Mꝛφόετωαν uos esip. Refert Cornelius Tacitus Cæcinam aduer- ſus Germanos certaturũ dira quiete territũ, in ſomnis Quintilium Varum ſanguine ob- litum,& palude emerſum conſpexiſſe, ſed ſe uocantẽ, manumq́; intendentẽ repuliſſe. Si enim obſecutus fuiſſet, imminentis calamita tis præſagio locũ feciſſet. Qui naturalia pro- fitent᷑, ſi quis Alectoriũ lapidem, qui ex uen- triculo galli gallinacei oritur, ore cõtinuerit, eum aiunt in duello eſſe inſuperabilem: idq; & Marſilius Ficinus probat. Sunt qui putẽt, quiſquis in caſſide emblema habuerit quod Arietis ſigillũ appellãt, inuictũ fore. Sunt& alij qui herbis hanc uirtutẽ tribuant, ex quib. plurimum Pæonia poteſt, itemq́; Artemiſia. Herbarij potentiſsimum amuleti genus eſſe Hypericon exiſtimãt, quã herbam alij ſancti Ioannis, alij Perforatã uocãt, quidam& fugã dæmonum, quòd ad carminũ uim amolien- dam plurimùm conferat. Habuerunt& Ro- mani carmina magica, quibus uterq; Decius ſe deuouit,& uictoriam de hoſtibus eſt conſe cutus. Habuerunt& Tartari Scythæ, cùm ue xillum deferrent, cui X gręca litera inſeripta erat cũ teterrima imagine, unde fumus&ne- l. ut uim. de iuſti. E iure. Bal.J. j. C. quan⸗ do lic. ſin. iud. ———-——— — — der D. And. Acciati 39, bulæ intolerabilisq; fœtor exibat: ſicq; uicto- res Sarmatas, eorumq; ducem Henricum 11. ſuperarũt, P. S. anno NccXLVI. Habuerũt & Syri, quorum rex Antiochus hac cauſa 80 ter eſt appellatus, quòd ſigno uexilli Gallos tum primũ in Aſiam irruẽtes fuderit,& ſuos ſeruauerit. Sunt qui hæc uteuitent, cùm ſta- dium ingrediunt᷑, limen ſaltu trãſiliãt, quòd opinione multorũ receptum ſit, magicis arti bus cantamina fieri, quibus is teneatur, qui li men pede calcauerit, opinor ex P. Maronis Pharmaceutria acceptum, OQuaæ nunc ego limine in ipſo Terra tibi mando, debent hæc pignora Da- phnim. Lege tamen Longobarda aduerſus huiuſmodi magicas artes adhibitus eſt mo- dus:ſiquidem prohibet᷑ pugnaturus ſuſpen- ſas membris herbas, aut alia uenena in ſtadiũ deferre:debetqʒ à iudicibus ueladuocatis ex- cuti,& ſi quid huiuſmodi repertum, abijci. In ſuperq́; iureiurando ſancire, nihil ſe penitus procuraſſe qᷓd ad maleficas artes pertineat. Quid agendum ubi in ſtadiu deſcenderint. Cap. XXXVIII. Vi in ſtadiũ certaturus deſcendere ue- lit, eum oportet ſciomachię peritũ eſſe, ut artẽ& induſtria imminentes ictus euitare ſciat,& ipſe hoſtem ferire. Erantq́; antiquitus Laniſtæ, qui gladiatores ſuos hanc artem do cebant. Erant Chironomi, qui rationẽ geſti- culationis manuũ tenebant. Erant Acrochi- riſtæ, quorum cura fuit ſummis manibus pe- dibusq; agilitatem corporis oſtentare. Debet igitur hos in conſilio habere pugnaturus,& armorũ exercitio ſe dedere, fidorumq; homi num opera uti, ne quibus armis oblectet᷑ ad- uerſario prodant, indeq́; ille inſtructior in campum deſcendat. Sicut enim in re militari natant, ita artus exprimentia ſtatim fatigant, & animam continent, certantemq́; ferè ſtran gulant. Cognoui ſtrenuos equites dum ni- mium elegantiæ ſtudent, in armis concluſos uictoriam e manibus emiſiſſe. Ex quibus uel maximeè inſignis fuit Hyacinthus Simoneta Mediolanenſis Baiardo Gallo congreſſus quo tempore primùm Franci in Italiam pro- rupere, manifeſtum Sfortiacæ calamitatis, 10 quę mox ſubſequuta eſt, pręſagium. Is quoq; ad quem armorõũ optio pertinet,& illud dilt- genter debet obſeruare, ut arma eligat ſuis ui ribus conuenientia, aduerſario nõ æqueè ido- nea. Si enim magnis uiribus& procera ſit ſta tura, perduellis uerò infirmior, ſed agilior o- ptimum illi erit grauiora arma eligere, uele- ques cataphractus certare, uel loricatus ſini- ſtra ferrea uti, qua manum puſillo hoſtiinfer re facilè poſſit, eumq́; manu captum uiribus 20 Proſternere, ne ille longius progreſſus arte aliqua eludat. Contrà qui paruo eſt corpore, poterit armis ſuis ferruminatos habere pu- giones utrinq; ancipites, in frõte ſcilicet caſ- ſidis, uel ſumma humeraliũ parte, neſibi per duellis manum inijciat,& ſi fortè apprænſus ſit, ut pugionis acumine pectus hoſtile, ca- put uibrando perfodiat:nec enim conſuetu- dine militari id armorum genus reprobatũ eſt. Sicut nec procero homini prohibitũ eſt 30 nudo capite decertare, deterioremq́; inimici puſilli cõditionem hoc modo facere, Poſſem hac in re plura cõmemorare, quæ quoniã ad armorũ magiſtros potius quàm ad Iuris pro- feſſorespertinẽt, cõſultò prętermittẽda duxi. Quæ arma poßint eligi. Cap. xxxx. D-* electione autem armorũ frequentiſſi ma eſt altercatio:ſed ſcuta& fuſtes ex lege Longobarda ut plurimũ præſtari debe- plurimũ ad uictoriam confert, hoſtium con- 40 re ſupraà à nobis dictũ eſt. Verùm ea lex quæ ſilia explorata habere, ita& in hoc ſingularis certaminis genere dicendum eſt. Sed& non parum prodeſt naturam, gentem, ſtudia ini- mici ſui agnoſcere: quod enim inde iudiciũ coniecturaq; accipitur, haud omnino fallax eſſe ſolet. Qui ſanguine, bileq; abundant, e- tiam ſi atriore, conſtantiores in prælia ſunt, quales in uniuerſum ferè ſunt Europę popu li ad meridiem uel occaſum uergentes: Hi- ſpani, Vaſcones, Salyes, Itali, Græci, quibus pituita dominatur, hiplerunq; maiore ſtatu- ra, maioribusq; uiribus, ſed inertes, niſi ira ex citentur, ut magnas eptentrionis pars: in qui bus tamen egregiè ſtrenui ſunt, qui montes colũt. Sed omnino artis exercitationisq;ʒ plu- rima eſt uirtus,&ab ea plerunq; naturæ uitia emendantur, ut in pituitoſis tarditas& ſocor dia: in his qui bile temperantur, præfeſtinus impetus:qui ex atra conſtant, hebetudo inge nij, ruſticaq; durities: in his quibus ſanguis excellit, temeritas& æquo maiores ſpiritus. Illud quoqʒ in animaduerſione eſſe debet, ut arma induat apta corpori, quæ eum nõ coar- ctent. Vt enim nimiã laxa quodammodo in- probationis iudicialis cauſa duellum conceſ- ſit, non adeò extendenda eſt, ut etiam cùm de honore& uita certatur, locum ſibi uendicet. Rectior itaqʒ eſt cõmunis omniũ conſuetu- ndegc. an lubeititel: mnteiiurecon malliylenæl wlütlgecali rhum podite dcmusrls cu necertaturlls,( hensretein te alcempetete,e nenelcienten oncedendum: abdelemartes dJweanrurc; hæ uiracos dif dleli apud rizutiuſcz ope voatuerſarius, apreltari pet rullias armoru mmhoccaſuarn plum contine deaccinctus, in nti vellch ho mere Bt iurer nepollerecuſar ſerrietempro eooſteosnocm mäſeeutiaten münmexempla unbumagis u entem reprob do, ut ex omni armorum genere optio fieri g' fr des uttxperitillim poſſit, quæ iuſtis militibus in acie uſui ſunt: fua,pæ annſnaium den quo nomine ſuntpugiones, gladij, enſes, ſpa thæ, clauæ ferreæ, rompheæ, pila, lanceæ, fu- ſcinæ. Sed an arcus,& ſagittær Etantiquiſſi- so mus poëẽtarum Homerus prouocatos ad ſin gulare centamen ab Alexandro Paride Græ cos autor eſt, Qui pardi humeris ferrerpel- lemqʒ arcusq; recuruos, Et gladiũ. Sed cùm ipſe prouocator eſſet, non fuiſſet iuſta Græ- corum excuſatio, qui iam præuiderant quo teli genere certaturus erat. Tametſi in cõtra- riam ſententiam nos id urgeat, quòd cùm ad manus cum Menelao uentum eſt, nullum il- li ſagittarum uſum, ſed ſolius haſtæ, idem au 6õo tor adſcribit. Vnde apud nos exiſtimarem id teli genus eligi non poſſe. Cuùm enim Ponti- ficum Romanorũ conſtitutionibus, ſagitta- riorum baliſtariorumq; ars ſub anathematis pPœna exerceri prohibita ſit, nõ uicerueiii vius ideſcgt. ccchoœc Mcm id 12— 4 de NÄ l 4— — da kpen 21 A.... 4 3 7 Anobus cactò cſt. Ycmar 44kh-orn 7— co cucndcacacke — — r. ocx M 4 „ cc ſingulari certaminc, lib. ⸗ huius teli eſſe electio. Quod multò magis in ſulfurarijs hiſce ſclopis dicendum eſt, tuſili- busq; machinis, quas mali dæmones in per- niciem humani generis inuenere. Nam&ita ſenſiſſe P. Vergiliũ credibile eſt, cùm hac(ut quidam exiſtimant) de cauſa, pœnã apud in- feros luere Salmoneum ſcripiit: Vidi& crudeles dantem dalmonea pœnas, Dum ffãmas Iouis et ſonitus imitat Olympi. Demens qui nimbos& nõ imitabile fulmè, Aere& cornipedũ curſus ſimularat equorũ. Lapidib.ueròdecertare permiſſum eſt. Nam in exercitu antiquorum& funditores erant, & balearici:teliq; appeliatione etiam lapides contineri Iureconſulti arbitrantur. Sed an Pittaci Mitylenæi, qui unus ex ſeptẽ ſapien- tibus fuit(ne caligatos tantũmodo in mono- machiam prodire arbitremur) exemplum ap probabimus? Is cum Phrynone Ath enienſiũ duce certaturus, cui in caſſide piſcis imagun cula erat, rete in ſtadium detulit,& exclamãs ſe piſcem petere, eum reti inuoluit, ſicq; ſe ex tricare neſcientem cõfecit. Et ſanè putarem id concedendum: licet enim hoſti quoquo modo, etiam arte& ingenio, hoſtem ſupera- re. Vocanturq; hæc ſtratagemata, de quibus apud Græcos diffuſiſſimè Polyænus Mace- do ſcripſit, apud nos Iulius Frontinus: ex- tantqʒ utriuſq; opera. Si tamen de hoc dubi- tans aduerſarius, aliud quoq; ſibi rete à prin- cipio præſtari petierit, audiendum puto, ut æqualitas armorum ſeruetur: nec enim du- bium hoc caſu armorum appellatione poſſe rete ipſum contineri. Quid ſi inermis, ſolo enſe accinctus, in campum prouocatus de- ſcendat, uelitq́; hoc potiſſimũ modo ferro de cernere? Et iure non putarim congreſſum huncpoſſe recuſari. Sed principes, qui cam- pi ſecuritatem promiſerũt, rectè facturos ar- opinionem, armorumq; ſcientiam profiten- tur:uulgò Patrinos uocamus. Eorum opera ipſis pugnatoribus admodum neceſſaria eſt, ut ſi qua cõtrouerſia uel ambiguitas incidat, abſq; perduellium rixa ipſi inter ſe deſiniant, armorum æqualitatem proſpiciant, ſtadium rectè, ne cuiquam fraus ſit, conſtituant, ultro citroq; cõmeent, pugnatorem ante congreſ- ſum conſilio inſtruant, in ipſo campo certa- io turos excutiant, ne ſecum quicquam habeãt quod per leges habere minus liceat:breuiter id hoc in armorum certamine agant, quod in iudicijs pragmatici, aduocatiq; ſolent. Et ideo uidi quandoq́; dubitari, cùm inter ſe hi magiſtri ob perduellium defenſionem uer- bis altercarentur,&alter alterum in duellum prouocaſſet, num licitè detrectari certamen poſſet. Et placuit prudentibus uiris licitè de- trectari poſſe: imò nec quidem uolentibus à ao bono principe campi ſecuritatem conceden dam:tum quia publicè interſit ex lite lites nõ conſeri, necex bellis bella:tum quia hoc mo-/ do aduocati munus, quod liberum&ab om- ni timore penitus ſegregatum eſſe debet, ſu- ſpenſiore manu frigidiusq́; exerceret᷑, dum alter ab altero in pugnam acciri metueret. His accedit, quòd& iure ciuili aduerſus ad- uocatum, procuratorem, tutorem, nũquam actio iudicati datur: nec enim fas eſt de ſuo 30 eos periclitari. Cùm coram Sfortia Mediola ni duce duo magni nominis Iureconſulti Ia- ſon& Curtius in ardua cauſa patrocinaren- tur, mirariq; ſe dux dixiſſet, cur ea in contro- uerſia tanti uiri in diuerſas irent ſententias, cùm tamen neceſſe eſſet alterũ iniuſtam cau- ſam fouere: reſpondit Curtius, Atqui opti- mè dux, iuſtiſſimas ipſe partes tueor, ſumq; uel mille aureos, niſi ita ſit, ponſione uel ſa- cramento depoſiturus. Cui laſon: Cùm duo bitror, ſi eos hoc modo decertare nõ permit- 40 rum aureorum honorario cõductus operam tant,& ſecuritatem aboleant. Extantq́; pru- dentium exempla, qui hunc habitum ceu le- nonibus magis quam ſtrenuis militibus con uenientem reprobarunt. Si qui tamen ſcia- machiæ peritiſſimi, artis æmulatione hac for ma in ſtadium deſcenderint, non cenſerem ſummouendos, quòd hi potiſſimũ de corpo- ris agilitate certent, peritiamq; artis ſic oſten tent. Illud omniũ opinione receptum eſt, nobili& generoſo uiro magis conuenire ut eques,& quidem loricatus cõgrediat᷑, quàm mercenariorũ peditum more prodeat, cum equeſtris militia noſtris moribus dignior ſit, & in nobilium uſu frequentior. Solent autẽ (ſi aliter conuentum non ſit) in campumom nia geminata arma prouocati deferre, ut eo- rum quę ipſi in procinctu elegerint, paria ad uerſarijs per magiſtros ſeu aduocatos da- ripoſſint. De magiſtris aduocatis ue duellium, quos Patrinos uocant. Cap. XILI. Oren magiſtri ſeu aduocati perduellium, homines qui in re militari magnã habent præſtes, audeasq; uel mille in iudicij euentũ perdere, ſcireq; debeas iure noſtro in aduo- catos executionem nullam fieri, qui non de ſuo, ſed alienolitigant, ſatis indicas nullius te iudicij hominẽ eſſe. Et ſicut hac in re impru- dentiam tuam principi notam feciſti, ita ille hinc quoque argumentum fortiſſimum acci pere poteſt, te nec in principali cauſa, quid iu ris ſit diſcernere. Riſit dux aduocatorũ hanẽ so altercationẽ, faſſusq; eſt nullam in ipſos exe- cutionem dari. V etuſtiſſimũ autem horum in re militari uſum Homerus Iliados I11. o- ſtendit, qui cùm Paridi Hectorem, Menelao Vlyſſem attribuiſſet, eos facit Metiri campum in primis,& dicere fines, Atq; ære inſignẽ in galeam dimittere ſortes, Primus uter rigidam ferro cõtorqueat haſtã. Moxſfubdit: Auertens oculos concuſſit ſtrenuus Hector 6o Vt galeam, Paridis ſors protinus exijt urna. Quo in carmine mirum eſt, extrahendæ ſor- tis munus Vlyſſipotius, qui prouocato ade- rat, àpoëta tributum non fuiſſe, cùm fauora- bilior ſoleat eſſe rei patronus:niſi generalem un üj dere iud —— —— Luc. de Pen. I.j. C. ut arm. uſ. lib. xj. Bald.c.j. de pac. tenen. lij. ff.ſi quis cau tio. . diutes. de in in- teg. reſtit. 884 belli cauſam reſpexiſſe eum dicamus. Græci enim horum cauſa ipſibellum Troianis indi xerant,& ideo prouocatores erant. Quod& his iungẽdum arbitror, quæ ſuprà perquàm ſcrupuloſe de prouocatore diſcernendo con ſcripſimus. De die puenæ,& quid ſi alter ſerò in cam- pum prodierit. Cap. XLI. Vm more noſtro electio tẽporis ad pro uocatum pertineat, diem arbitratu ſuo deſignabit, qua uterque in campum deſcen- dat.Is eſt dies naturalis, ab ortu ſcilicet ad ſo- lis occaſum. Et licet aliqui uſq; ad ſtellarum apparitionem permanendum exiſtiment, ta- men receptior eſt ſententia ut ſimpliciter oc- caſus expectetur. Et cùm prouocator tali die per reum eligendo probaturum ſe promiſiſ- ſe cenſeatur, niſi aduerſarium interim uice- rit, quod ſpoponderat, non præſtitiſſe dici- tur, meritoq; pro uicto habendus, nec tentan da amplius erit fortuna. Quantò ergo ſerius in campum prouocator deſcẽdet, tantò eius conditio deterior erit. Quòd ſi prouocatus ipſe ſerò uenerit,&ideo prouocator propter ſuperuenientem noctem duellum non per- fecerit, putarẽ tantùm temporis illi reſtituen dum, quantum ex facto rei ſubtractum fuit. Nec enim quia ſerò reus uenerit, ideo contu max exiſtimandus, cùm iure cautumſit eum qui tardius uenerit, iudice tamen adhuc e tri bunali non digreſſo, aduerſus condemnatio nem in integrum reſtitui. Idemqʒ ſi ante ter- minum iudex deſcenderit: nec enim factum illius parti damnoſum eſſe debet. Et ex his decidi illa antiqua controuerſia poteſt, quæ tali ſpecie contigit. Carolus Siciliæ rex Pe- trum Aragonenſem in duellum prouocaue- rat, conuenerantq́; ut Burdegalæ in Aquita- nis decertarent. Cõdicta die Carolus in cam pum deſcẽdit,& undecima hora cùm ſol nõ- dum occidiſſet, deſperans fortè perduellem aduenturum, unà cum campi iudice receſsit, hoſtemqʒ tergiuerſantem contumaciæ incu- ſauit. Eo abſente rex Petrus ſuperuenit, pa- riq; ipſe modo in Carolum inuectus eſt, ui- ctoremq; ſe aſſeruit. Dubitatum fuit utrius cauſa eſſet iuſtior. Et ſi iudice adhuc ſedente aduentaſſet, dubiũ non erat Carolum ipſum cõtumaciæ damnandum, qui occaſum ſolis expectare debuit, ut ſi interim ille ueniſſet, paratus pugnam iniret,& dirempto ſucceſ- ſu noctis prælio, aliam ſibi diem reſtitui cura ret. Verùm cùm iudex receſsiſſet, uix eſt ut culpa Carolo imputari poſsit, meritoq́; alia dies utrique ſtatuenda erat, quia facto iudi- cis impediti fuerant. Sed in prædicto caſu cùm alia conſtituta die Petrus uenire recu- ſaſſet, ſeſeq; uictorem proclamaret, fortu- namq; amplius non periclitaturum, merito à Martino Romano pontifice dam- natus, regnoq́; de quo ambi gebatur priuatus fuit. 10 20 30 4⁰ 50 60 D. And. Akati 55 Quando ſtadium ingreſi quid agendum, & de fortuitis caſibus. Cap. XLII. VW n in campũ perduelles uenerint, ſec æxp᷑ Buευzres(quod Homerus inquit) ſaltu intra ſtadij limen dederint, hoc animad- uertere debent, ne alter alterum conuicijs in ceſſere incipiat, ne omiſſapriore querela, ſu- per hac ſe decertare uelle actor aſſeueret: qꝗd quamuis inuito hoſte facere non liceat, one- ratur tamen aliquo modo fama detrectantis: quod à nobis ſupra diffuſius relatum eſt, Il. lud quoq; periti pugnatores cauere debent, ne ab ea ſe parte conſtituant, qua uento aut ſoli obnoxij ſint: nam ſol protinus oculos hebetat,& uiſum eripit, ut hallucinantibus lu minibus non proſpiciat miles quà mucronis aciẽ dirigat. Ventus uerò aduerſus, uires mi- nuit, animam ſtrangulat, hoſtium contra ſe miſſa tela adiuuat, ſua retinet, puluerem ob oculos ſpargit. Vnde in militari diſciplina hæc maximè prouidenda, hi quibus curę fuit talia literis mandare, præceperunt. Siinter pugnandum alteri arma deciderint, nõ tene- tur hoſtis eum expectare donec ea reſumat: imò reſumentem ſi ferire poteſt, id facere ei conceſſum eſt. Idem in eo qui eques certat. Nam ſi deſultare de equo uelit, poteſt, dum ſciat idem aduerſario quoque licere:& ſide- ſcendendo uulneratus fuerit, ſibi imputan- dum.lIpſum uerò equum ferireſniſialiud cõ- uenerit) licet:& ipſe enim potiſſimum hoſtis inſtrumentum eſt. Arma autem è manibus amittere flagitium eſt, niſi ſtatim uirtute bel- lica recuperentur: quod à M. Catonis filio bello Macedonico, ſummotis umbone hoſti bus, cum laude factum T. Liuius eſtautor. Si cui uerò non manibus elapſa, ſed inter bellandum confracta ſint arma, an integra il- li alia reſtituenda ſunt? Et ſi quicquam in ea re conuentum eſt, id ſeruari debet. Solente- nim equites paciſci ut tot lanceas accipere cõ fringereqʒ poſsint: idq́ʒ in umbraticis decur- ſionibus(haſtiludia uocant) frequentiſsimè accidit. Si nihil conuentum eſt, alia pugnato ri porrigere non licet, ſed diuino iudicio tri- buendum, qui hunc caſum ſubire eum uo- luit.Si tamẽ intra ſtadium ab eo alia arma de- lata ſunt, poteſt ad ea contendere,& niſi ab aduerſario uirtute bellica arceatur, accipe- re. Sed interim uulneratus uel cæſus, legiti- mè cęſus erit. Huius autem duelli is eſt finis, ut alter uel pereat, uel dedititium ſe fateatur. Ante id factum licet alter uideatur ſuperior, tamen propter bellorum caſus, quibus quan doque propiores uictis ſunt uictores, non di citur alter ſuperatus. Quatenus in uicos ſæuiendum, O ad quam redemptionis mercedem iure compelu poßint. Caput XLIII. Vi dedititium ſe fatebitur, iudicio diui no uictus iniuſtè dimicaſſe cenſendus erit, intentioq; uictoris prouera habebitur: Per- guͦgentiliis umncedlios ckmmo ſin nictceris crim pmi ceteris. vyisurbzobſ gim beant, Kepadliohuicc wettmomenti, mlegi ſit, bo ullucz membro duropter inge mminis huiuſme ataletiam mu woynione&e fan Wonomine cel tollippus Vi- ialphoöſum N mte cum omni- nprelio apud( b cdceu hoſ 1 dütmemorabili usemunerib. ofacoma ehmamapud mamicitiai uredusſuis ſeu vpwAl 1, daſ bigre r.U“ 3 „ 141 4* 1 —— —„–“ 10 —.“* 7.0 EA 2 4₰4—₰ -— 7 e 4. 12 AA f 886 permiſſumq eſt uictori eius arma, uexilla, e- phippia, equos, armillas ſibi habere. Celebre eſt in Annalibus Ochonis Vicecomitis cum quodam Saraceno in Aſia certamen, quem ille manu captum, confoſſumq;, galeæ orna- mento priuauit, idq́; gentilitijs inſignibus ſuis addidit: hoc eſt uipera, uix natum,& ad- huc madentem ſanguine infantem ore euo- mens:ab Alexandro nimirum Magno acce- ptum emblema. Siquidem in eius ueteribus numiſmatis idem ſigillum reperire eſt, quo Ioue ſe natum rex ille per ambages oſtende- bat. Etenim ſerpentis forma pluribus Græ- ciæ locis Iupiter colebatur: ſuntq́; in Aſia ge- nera ſerpentum, quos ore pàrere hominum opinione receptũ erat. Sic& rex Siciliæ Ca- rolus cùm Vngariæ regem ſtrauiſſet, occi- diſſetq;, elephantis caput& pectus ab eo ac- ceptũ, gentilitijs ſuis inſignibus adiecit. Hos autem dedititios ſeruorum loco habere, ne- fas eſt: nam& ſiin cuſtodia retineantur, pri- uati carceris crimen nõ minus in his ſubitur, quam in cæteris. Extat& communis omni- bus pijs uiris obſeruatio, ne Chriſtianũ man cipium habeant, ſed ſtatim mittant manu. Nec pactio huic conſtitutioni cõtraria alicu- ius eſt momenti, cùm aduerſus prohibitio- nem legis ſit, bonisq; moribus aduerſetur, nullusq; membrorum ſuorum ſit dominus. Quapropter ingentis animi milites primiq; nominis, huiuſmodi captiuos liberaliter ha- bent,& etiam muneribus donatos, ſola uirtu tis opinione& fama contenti, ab ſe dimittũt. Quo nomine celeberrimus apud hiſtoricos eſt Philippus Vicecomes Dux Mediolani, qui Alphõſum Neapolis regem duosq; eius fratres cum omni Hiſpana nobilitate mariti mo prælio apud Caietam captos, non ut ho- ſtes, ſed ceu hoſpites& amicos penes ſe ha- buit, memorabiliq; omni euo exemplo hono ratos,& muneribus ditatos in regnum dimi- ſit. Quo facto magnã liberalitatis& clemen- tiæ famam apud poſteros adeptus eſt: fuitq; eorum amicitia ipſideinde magno uſui.& la pſis rebus ſuis ſeuienteqʒ fortuna, unicũ Phi lippus Alphonſum amicum habuit, qui ſibi ſuppetias impigrè ferret. Alterum eſt eorũ militum genus, quos potius patresfamil. fru gi appellaueris, quàm magnanimos uiros. Hiab ſe captiuum dimittere nolunt, niſi re- demptionis precio, quod Græci auτ ꝓν appel lant, percepto. Id hoc colore recipiunt, quaſi impenſas,& perpeſſa certaminis cauſa dam- na ſibi reſarciri uelint. Et ſicut in iudiciarijs ſtrophis, omne quod actorisintereſt, reſtitue re uictus compellitur:ita& ipſi laudem uicto riæ ſuæ ad æſtimationẽ redigũt, pecuniamq́; pro fama paciſcũtur. Non ita apud Ennium Pyrrhus Epirotarũ rex, cuius de captiuis red dendis illa eſt præclara ſententia: Nec mi aurũ poſco, nec mi preciũ dederitis, Non cauponantes bellum, ſed belligerantes Ferro non auro uitam cernamus utercʒ. Vos ne velit an me regnare hera, quid ue fe- de ſingulari certamunc lib. 10 20 30 4⁰ 50 60 887 rat ſors(ctum: Virtute experiamur:& hoc ſimul accipe di- Quorum uirtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parcere certum eſt: Dono ducite, doq́; uolẽtibus cũ magnis dijs. Laudata tantopere à M. Tullio Cicerone car mina, ut quæ regalem& Aeacidarum gene- re dignam ſententiam contineant. Quamuis antiquiſsimis Græcorum non idem obſerua tum autor ſit Homerus, cùm Chryſem ſacer- dotem inducit aeπσνν de ad Agamem- nonẽ deferre ut filiam liberet. Sed& apud eũ Priamus ut exanime Hectoris corpus luat, Biſſenos mollesq; peplos, totidemq́; tapetas, Et tenues totidem cõtextu ſimplice chlænas, Biſſenas tunicas, biſſenaq; pallia,& auri Magna decem ſtatuit ſecum deferre talenta. & quæ ſequuntur. Tertium famoſiſsimũq; eorum genus eſt, qui cùm hoc contenti non ſint, captiuum caſtigationibus illiberalibus malè habent, ut quantam maximam pecuniã conflare poſsit exigant, patrimonio facultati busq; eius inhiant, plerunq;& alijs hominẽ certo precio uendunt, qui ipſi maiora deinde extorquent. Quæ omnia aduerſus leges& plebiſcita fieri dubium non eſt:ſiquidem de- bet captiuus, qui iure noſtro liber eſt, pro cõ ditionis ſuæ modo indulgenter& munificè haberi:& ad magiſtros militum pertinet eo- rum ſæuitiam& duritiam coẽrcere, qui con- tra ius gentium captum hominem indignis muneribus affligunt. Nam& de hominibus negocia exercere, eosq́; uenales habere, non militis, ſed mangonis eſt. Qui uerò huiuſmo di emit, ſi auaritię cauſa id faciat, nõ minus q́; plagiarius eſt puniendus, arbitrarerq; legis Fabiæ pœnam utiliter in hos exercendam. Nam ſi iure noſtro cautum eſt, eum cui fidei cõmiſſaria libertas relicta eſt alienari nõ poſ- ſe, ne duriori ſubijciatur ſeruituti: quantò ma gis idem in hiſce captiuis eſt fatendũ, qui nec libertatem amittũt, nec ulli ſeruitutis ſpeciei alligare ſe potuerunt: Quibus caſibus non obſeruanda promiſaio. Cap. XI. I1II. Ed finge, ſub fide uel etiam obſidibus da- tis dimiſſum captiuum, qui uictoris arbi- tratu reuerſurum ſe ſpopõderat, accerſiri, an indiſtinctè reuerti teneatur? Et conſtat eum qui obſides habere uoluit non ideo minus fi- dem promiſſoris ſequi, cùm pro maiore cau- tione præſtari ſoleant. Et erunt fortè qui M. Attilij Reguli exemplo adducti, reuerti eum debere aſſeuerent. Etproculdubio in uniuer ſum ita obſeruandum nemo dubitat: non ta- men id perpetuũ eſt, ſed aliquos caſus reperi re eſt, quibus à promiſſione recedere licet. Primus eſt, cũ quis iniuſtè captus eſt ab his, quibus cum ius belli nõ eſt:huiuſmodi enim hominem qui contra ius& fas belligerat, nõ ſecus ac piratam& cõmunem omniumpe- ſtem decipere permiſſum eſt. Quapropter ſi quis ab his militibus ca Füemun, quinon publi un 2 Salic.l.apud. C. de capt. lj. C. de epiſc. audien. J. inuitus. C. de fid. lib. l. generaliter. eod. tit. Ij. C. de pig. ——— Bald. e.in literis. cis ſtipendijs, ſed latrocinijs& furtis& pau- de reſtit. ſpol. perum ſanguine alantur, quales olim erant militares Agarenorum turma, inſte illi ſpre- to iureiurando non redire permiſſum eſt:nõ enim hi milites ſunt, ſed latrũculi. Idq; ex Ju- reconſultis,& Paris Puteus probat. Quam ſententiam& III. de Officijs lib. M. Tullius eleganter defendit. Nec ad rem facit quòd ſti pendia ſibi à præfectis non pręſtariallegent, cùm infructuoſam potius militiam deſerere debeant, quàm rapto uiuere. Milites(ut in E- uangelio dicitur) neminem concutiatis, ſed contenti eſtote ſtipendijs ueſtris. Secũdus caſus eſt, cùm captiuus malè à uictore habi- tus eſt, illeq; non ſimplici redemptionis pre- cio fuit contentus, ſed ulterius uicti facultati bus inhiauerit:quod ſuprà à nobis tractatum eſt. Quapropter& Homerus, quoniam iu- ſtum redemptionis præmium pro Chryſei- de Agamemnon ſpreuerat, indignatũ Apol linem inducit, nec potuiſſe placari, niſi poſt- quam eam deinde patri gratis reſtituit azνæ rTlau αννννe, id eſt, ſine precio& munere ali- quo. Cuùm enim uictor iniquè agit,& alieno patrimonio præter fas inſidiatur, licitè fidem illi uictus non ſeruabit. Nec enim obligato- rium eſt, quod cõtra bonos mores præſtatur iuſiurandum. Quid autem bono uiromagis alienum eſt, quàm hominem liberum dura in cuſtodia habere: plagium committerert aua- ritiæ operam dare?& id uelle extorquere, qᷓ d c. nõ eſt, dereg. pręſtare captiuus nõ poſſit? Adde quòd ipſo iur. in õ. iure his caſibus meticuloſum iuſiurandum ræſumitur, ideoq́; tanquam legitimo cõſen ſu deficiat, nullius eſt momẽti. Poterit igitur tum prouerbiali illi uerſui locus eſſe, a„‿s d,⁴μρσ‿ d Addεονν/⁸σ. Iurata lingua eſt, mente iurauinihil. Cuius autor in Hippolyto coronato Tragœ- dia grauiſsimus eſt Euripides: nec indignũ Cicero duxit, quẽ in Officijs ſuis à ſe trãs latũ approbaret. Tertius caſus eſt, cùm publicè intereſt ne captiuus fidẽ ſeruet. Nam& iuſ- iurandum aduerſus publicam utilitatem nul lum eſt. Quid enim ſi tibi arcẽ promiſi meæ tutelæ à patria creditam, quæ ſi in tuapoteſta te traderetur, quotidie ciuium meorũ cerui- cibus immineres? Licebit arbitror impunè pacta negligere,& priuata fide cõtempta, pu blicæ ſecuritatis curam gerere. Apud ſapien tes, inquit Cornelius Faritut. caſſa haben- tur, quæ neque dari, neque accipi ſalua repu blica poſſunt. Nam& in quęſtione facti cùm Andegauenſis Dux Burgundo iuratus pro miſiſſet, quoties ab eo requiſitus foret, ſe bo- na fide in cuſtodiam reuerſurã: factusqʒ de- inde SiculorumRex eſſet, cenſuit Eugenius Pontifex, quiq; illi in Florentino cõcilio ade rant, cogi Andegauenſem nõpoſſe, ut fidem ſeruaret, cùm id aduerſus totius Siculorum regni publicam utilitatem fieret: quare ſatis ess Alciati de ſingul. certamine lib. 2 IL eſſe ſiid Burgundo numeraret᷑ quod ſuain- 0N 3 1 tereſſet litisqʒ ſimpliciter æſtimationem per- 1 rum ſoluendam. Nec hac in re M. Attilij exem- b R plum quicquam obeſt, qui& ipſe patriæ uti- litatem etiã propriæ uitæ præpoſuit. Quar tus caſus eſt, cùm is cui promiſsio facta eſt ſ n congregatione Chriſtiana eiectus à Pontifi- Orr lear cibusq; abominatus eſt. Idẽ ſi exul, aut quod ien de ſeluumn uulgò dicunt, bannitus ſit: huiuſmodi enim Klaca 77 hominibus nec fides ſeruanda, nec aliquod 1Cab Vwu præſtandum auxilium:atrocitas enim delicti— astem gro omni eum beneficio exuit, publiceqʒ inter⸗ 495 g eſt huiuſmodi uiros offendi:& bonus dolus o.Il memif. Uiclor domum qua pompa deducatur,& enulibrem Diogenis Philoſophi hac in re elegans admo⸗ jth luibim nitio. Cp. XLV. dngulare cen Vi hoſtem ſuum in ſtadio ſuperauerit, m quñ is ſolet domũ cum tibicinibus& uario nitttiuc 6 cantu, omniq; gaudij genere deduci: adeoqʒ Lrini er apud Græcos is honor magni exiſtimatus mäͤſulingul eſt, ut pleroſque conſtet huiuſmodi nuncio ungnhibtam de filiorũ uictoria habito, præ lætitia fato fun al ſcdetiam! ctos eſſe. Non ita Diogenes Cynicus, qui Diogeni aa Sianm uiror cùm Cicermum, èuictoria pancratij redeun plen. unruilegisd tem, corona caput ornatum, palmam manu aaorbus gerentem, ſequente gratulantium maxima KaudOchonẽ multitudine conſpexiſſet, Quæ nam te cau- mlllcap.Xl. ſa, inquit, ſupra cæteros efferte Cùm reſpon inm Theodor diſſet ſe om̃esin colluctatiõe ſuperaſſe, Agè, Romanos epi inquit Diogenes, fortiorès ne, an pares, an im deteſtatur. imbecilliores uiciſti? non enim te fortiores iwadquodno ſunt, quos ſuperaſti: nec pares, cùm tu ma- ſccre qui, utin ior illis inuentus ſis. Sequitur ergo, ut qui ſinterompro ſuccubuerint inferiores ſint. Atqui& ipſe mæſuæ ratior eos, qui me debiliores ſunt facilimè uincam: an necleeica nullum enim hoc operæprecium eſt. Mitte amentiecle igitur inhonoratum hoc certaminis genus, aneanibus cän quo uires tuas experiris, quæ uel modicaæ- naméidtame gritudine, uel leui caſu, uel ſaltem ſenectute mberi quin i quamprimùm comminuentur:& aduerſus itmcalidus animi uitia pro uirtute contende, atque libi- deaurretenim dini, gulæ, luxuriæ, ambitioni, ſuperbiæ, ca- rnleuinem ſtitatem, parſimoniam, exilium, tolerãtiam, vit ezercer humanarum rerum contemptum oppone, nprzdſ 3 in hisq; fortitudinem animi,& induſtriam aaueg Kane tuam exerceto: ſic enim beatus eris,& miſe- dunegre mn ram hanc uitam nihili facies. Quibus auditis enrſen lo Cicermus palmam& coronam abiecit, fau- deein, Alar toresqʒ& comites miſſos fecit, atq; mi veui 3 philoſophiam ſecutus eſt. erendaht ne 3 lbi AND. ALCIATI LIBRI DR denninm SINGVLARI CERTA- miſtdelde MINE FINIS llhlnar d 3 74 2 — 8 — * 4 4 4 7 3— en n 1 118* 1 a adi greernin. C. de glad. KNaml.——*. X. ubi om⸗ ——— 4 ccrmn cudorupecnr T.v.mono- chiam. c.. purg. uulg. — ☛☚ 0 ., ſcvene c coaſpcria Emr m. ſupra crirricfex(nr cim colutmĩe ſgea nc, foruocne 2m „ Ihn’ nn — Mn A perh D pra n mocnn ſu. Scoem ege 7 4— ucrm mfcnorc. Me ciuotti— * Ä „n boc opercamceeg ſind. de 2 w 9⸗ num boc ſec. diſt.2. 1 —. crun. M bl anunf e, mc ae u—— 5* rA ——“ — de cleric. — in quel. .„.“ runt. Mn 2 um, C de 1 gecu dere un teſt. de. c. conſil. il. 890 CONSILIVM IN Ma- TRRIA DVEL LI,Y BXC V⸗ ptum ex libro quinto Reſponſorum ALCIATI. Quæ ratio ſit, ut qui mentiri diclus est, non poßzit honorem fuum niſi«rmis tueri. Quo modo dignoſci poſoit quis ꝓrouocator, quis item prouocatus ſit. OPT. MAX. NOMINE — D EI IMPLORATO. vN contentio atq; diſcordia in- ter illuſtres ſtrenuosq́; militum præfectos Caninium& Fulgo- — ſium orta ſit, imitabor legẽ do- lonis, cuius Aul. Gellius lib. 11. cap. XII. meminit,& alteri parti adhærebo, quam iuſtiorem cauſam habere exiſtimem. Is eſt illuſtriſsimus princeps Caninius, qui ad ſingulare certamen per chartulam prouo catus fuit,& qui iudicio meo nõ prouocato- ris, ſed rei atq; defenſoris partes ſuſtinet. In primis itaq; ſciendum eſt, monomachiã omnẽ, ſeu ſingulare certamen, omni iure ue- titam prohibitamq eſſe, idq; non ſolùm lege ciuili?, ſed etiam pontificia b: itemq́; exemplo ſanctorum uirorum, ex quibus Dirimachus autor fuit legis de gladiatoribus tollendis, ab Imperatoribus Arcadio& Honorio latæ, ut eſt apud Othonẽ Friſingenſem lib. hiſtoriæ ſuæ IIII. cap. x X. Extat quoq; apud Caſſio dorum Theodorici Gotthorũ Italiæq́; regis ad Romanos epiſtola, qua maximè hũͦcabu- ſum deteſtatur. Et ut omittamus periculum uitæ, ad quod non ſolent ſtrenui uiri adeò re ſpicere, qui, ut in carmine eſt Vergiliano, cu Conſilium in matcria duclli. 10 20 piunt lethum pro laude paciſci, debẽt ſaltem 40 animæ ſuæ rationem ducere,& iram Dei ti- mere, nec ſe ei caſui ſubijcere, quo moriẽtes ſacramentis eccleſiæ priuentur,& tumulum cum canibus cõmunem habeant. Non po- tuit tamẽ id tam efficaciter à legumlatoribus prohiberi, quin inoleuerit cõſuetudo, ut qui buſdam caſibus ſaltem de facto duellũ id ex- erceatur: etenim de iure dubitandum nõ eſt, conſuetudinem non ualere“. Cùm ergo de fa cto id exerceri ſoleat perinde de huiuſmodi corruptela diſputabimus atqʒ ſi ualeret:quia j. ea quæ facto fiunt, quandoq; ad cauſam iuris trahuntur: quod plurimis exemplis oſten- dere poſſem, ſi arbitrarer expedire ſ. Illud nõ omiſerim, etiã ſi aliaàs ualeret conſuetudo, ta- men in caſu noſtro ſubeſſe ſpecialem quoqʒ rationem prohibitionis. Cùm enim uterque tribunus militum ſit, atq; Francorũ regis ſti- pendijs in bello eſſent, uidetur aduerſus mili tarem diſciplinam eum agere, qui iniuſſu im peratoris ſui cõmilitonem ad ſingulare cer- tamen prouocat:& ideo tanquam pacis tur- F fin. de bator, uel capite puniendus eſts, uel ſaltem & lege nouiſsima Federici, qui capitaneus 50 60 891 ſit, X X. auri libris puniendust. Adeò autem exoſum id crimen habuerunt ueteres, ut nec quidem cum hoſte cõgredi militi ſuo ſingu- lari certamine permiſerint, niſi cõſulto prius duce atq; exercitus imperatore. Et ideo apud T. Liuiũ lib. III.& lib. x x 111. nec T. Man- lius Torquatus, nec Cl. Aſellius aduerſus ho ſtem ad monomachiam priusprogreſſi ſunt, quam Dictatorem aut conſulem percuncta- ti eſſent, liceret ne extra ordinẽ in prouocan tem hoſtẽ pugnare. Audiuiq; ego quandoq; regios proceres hoc Italis militibus imputan tes, quòd ſeditioſi inter ſe& ad iurgia proni, ſuis monomachiæ chartulis militarem diſci- plinam peruerterent. Connumerantur autẽ a Doctoribus pleriqʒ caſus, quibus cõſuetu- dine admittitur duellũ: generaliterq; ait Bal- dus, ex maxima cauſa permittẽdum eſſe:: in- ualuitqʒ conſuetudo, ut pro cõſeruatione ho noris ſui concedatur hæc prouocatio t, tanqᷓ́; maxima ſit hæc cauſa, quæ ad honorẽ digni- tatemq́; pertinetj etenim honor ipſe utilitati quoq; pręponendus uidetur“. Et licet alia ſit in Gallia conſuetudo, alia in alijs partibus, ta men in Italia id obſeruatur, ut ſi tu mihi ali- quod crimen obijcias, egoq; reſponderim te mentiri, poſſis offerre te armis in ſtadio id qᷓd obieciſti probaturũ, admittiturq; tunc duel- lum, tanq́; probationis cuiuſdam ſpecies", ut ſicut in cauſis criminalibus quãdo adſunt in- dicia, deuenitur ad torturam, ita& in iſtis cau ſis militaribus deueniatur ad duellum, tanq́; ad innocentiæ& ueritatis experimentũ. Et ideo in re clara nõ ſolet eſſe monomachiæ lo cus°, quod Baldus non ſemel tradidit,& ab alijs relatum extat,& nouiſſimè Decius re- ſpondit?. Intelligo autem claram, quæaliter quam duello poſsit facilè probari. Et ideo principes qui ſecuritatẽ territorij cõcedunt, non debent eam concedere, ſi uideant facilè rem poſſe iure legitimo probari: quia hæc probatio per duellum eſt irrationabilis& ex traordinaria,& in ſubſidiũ duntaxat adm it- tenda d. Putarim tamen hac in re ipſius pro- uocatoris iuramento ſtandum eſſe, ſi affirma uerit aliter ſe quod intendit probare nõ poſ- ſen ne alias ſemper pateat uia prouocato qua ſaluo honore ſuo congreſſum euitet: quãuis hac in re diſſentire uideat᷑ Decius. Sed quæ- nam eſt conſuetudinis ratio, ut qui aduerſa- rium mentiri dixerit, nihil ultra quærat, ſed exoneratus ſit, honoremq́; ſuum ſaluum ha- beat, onusq; aduerſario incumbat ad arma eum prouocandi:? Atqui uideretur ſatis eſſe, ſi prouocator replicaret, imò tu mentiriss, cùm om̃is iniuria quæ uerbis fit, uerbis quo- que dilui& purgari poſſe debeatt. Et ſcien- dum eſt legislatorem ſemper pro innocentia pręſumere“, nec quenquam credi deliquiſſe, niſi quatenus aliqua ratione appareat*. Qui ergo mihicrimen aliquod obijcit, ſi uerũ eſt, nullam dicitur facere iniuriam V: ſi falſum, fa- cit iniuriã mihi,& ipſe delinquit, quia calum niator efficitur⸗, Si ergo ipſi me accuſanti re- Vuu 3 h c.j. de pace te- nen. in feud. i Bald. I. ex hoc iure. q. 8. de iu fut.& iur. k Bald. d. c. j. de pac.ten. col.6 1 12. J. j. nolo.. iſt quidem. qd met. cauſ. ml. lulia. ſi quis om. cau. n Hoſti. in ſunt. de cler. pug. 0 Bal. d. c. j. col. 7. 1. j. C. de de- dit. lib. toll. I. ci filius. de le- gat ij. conſilio 345. in 4. p Decius 487. 686. ꝗ Bal. d. l.cũ fi- lius. g. fin. Bar. conſil. 6z. col. pen. lib.. Cal- ca. cõſdl. z. col. 12. r c. pen. de teſti. c. quotiens. de purg.can. s. qui cũ maior. §. libertus. de bon. libert. l. ſ quis.§. utrum. ad Syll. t l. nihil tam. de reg. iur. u c. eſtote.de re⸗ gul. iur. xl. meritoͤ. pro ſocio. » L. lex Cornel. in fin. de iniur. .j ad Turp. a d.. j. l. j. de ijs qui not. b l. quæ omnia. de procur. ubi Doct. c Abb. c. ci te. de re iud. col. 6 d Doct. l. ſe quis extraneus. de acqᷓ. hæred. e l. uiro atq́; u- xore. ſol. mat. fl in hoc iudi- cio..ſicõue- niat. cõm. diui. g l. boues.§. hoc ſermone. de uerb. ſig. hl. fin. qd' quiſ. iur. ubi Doct. i l. iuſiurandum ad..præ- tor, de iureiur. k l. apud.õ. Mar cellus. de doli except. I Itraſaclione fi nita. C. de traſ acl. ubi dixi. ml. ſi quado. de leg. j. nl. Claudius. qui pot.in pig. ol.j. C. de lit.cõ teſt. pl. turpia. ĩ prĩ. de legat.j. ubi Dockt. qc. quoniam. in prin. ut lit. nõ conteſt. r Bar.. j. col. ij. C. de li.cõteſt. 5ů item apud.ſ. ait prætor. uer ſic. ideo puto. de iniur. 892 ſpondero, tu mentiris, me exonero,& crimẽ in autorẽ reflecto, quia calumniari eum affir mo*. Licet autem unicuique iniuſtè accuſa- to accuſatori dicere, Tu mentiris b: quia non animo iniurũ illi faciendi, ſed me defenden- di id dici credendum eſte:& etiam ſi iniuria aliqua inde oriaturꝰ, cum ea compenſanda eſt, quam tu mihi crimen obijciendo feceras, ut uerba cum uerbis mutua uice talionem re cipiant.Quod ſi tua replicatio admitteretur qua diceres, Imò tu mentiris& ẽ. res ad infi- nitum uerborum inanium modum deueni- reti, exitumq́; non haberet: quod maximè ſtrenuo militi eſt indecorã, ut lingua prom- ptior quàm armis uideatur. Satis ergo eſt, ut ſemel duntaxat permiſſa ſit uerbalis cõgreſ- ſio, ulterius uerò non permittaturs. Nam& uidemus, quod quiſque iuris iniqui in alium ſtatuerit, eodem iure& ipſum uti neceſſe ha bere, nec ultra id extendi poſſe, neque talio- ni aliam talionem obijcit. Quo argumento & Bar.& cæteri tradidere, reconuentionem reconuentionis nullam eſſe, nec à iudice ad- mittii. Ad rem propius facit quod uulgò re- ceptũ eſt, aduerſus doli exceptionẽ nullam eſſe doli replicationẽ t. Qui enim reſpondit Mentiris, dolum prouocantis excipiendo ar guit, calumniamq;allegat. At ſi replicaretur, Ettu mentiris, de dolo diceretur replicare, quod non ſolet cuiquam concedil. Debet e- nim prouocator magis de probatione inten- tionis ſuæ ſolicitus eſſe, quàm de noua con- tumelia. Nam& ſi hoc admitteretur, nonne battologiam quandam& ſuperfluitatem lex induceret? Quid enim amplius haberet re- plicatio, quàm quod ſemel in intentione de- ductum eſt? Etenim ſiuera eſt intentio, ne- ceſſariũ eſt mentiri reum, qui idipſumactori imputauit. Ne ergo ſæpius reuoluatur eò- D. And. Akciati 893 falſum enim eſt, adeò atrocem eſſe talem in⸗ iuriam, ut nullis contrarijs uerbis retundi poſsit. Atqui longè grauius eſt opprobriã cùm quis accuſatur proditionis, parricidij ſacrilegij, ſicarij crimine: cùm mentientis fſa gitiũ ſui natura ad priuata iudicia pertineat, quæ ſemper publicis delictis ſunt ſæuiorau. Atqui inter crimina militaria rarum eſt, ut iſtud mendacij connumeretur, cùm plera- 10 que alia uti grauiora à legumlatoribus anno tata ſintꝰ: imò& quandoque nec in ſpeciem quidem delicti mendaciũ cedit: ut cùm quis citra dolum& fraudem mentitur⸗, uel cuùm quis ex officio id facit, dum ſuum aut alte- rius ſanguinem redimit“. Vnde& ſcimus pleroſque caſus eſſe, quibus omni humano diuinoq; iure ius fasq́; eſt mentirib. Sed& ſi concedamus grauiſsimum eſſe id mendacij probrũ, cur eiuſdem probri retaliatione non 20 diluitur, mentiris, imò tu longè fœdius men tiris? debet enim omne uerbale crimen con- trarijs retũdi poſſe, quod libro ſexto de duel lo tradit Parise. Neceſſariò igitur ad ſuperio/ res rationes eſt recurrendum, alioquin ſem- per in manu accuſati eſſet iudicium hoc duel li ſubterfugere. Einge, obieciſti mihi ſcelus aliquod: ego reſpondi humaniter,& nolui dicere te mentiri: ſed ſimpliciter reſpondi, minus uera eſſe quæ obijcias, uel exiſtima- 30 tione tua te falli, uel me haudquaquam tibi cõſentire. Tu replicas: Quin ergo armis ex- perimur: Videretur non poſſe te id facere, quia à me iniuria nõ es prouocatus: ſicq; his uerborum delenimentis euitarem pugnam, quod credendum non eſt. Neque enim ora- tionis ciuilitas& modeſtia uim denunciatio- nis impedit d, aut actoris probationes angu- ſtare poteſt. Imò laudandi utrique ſunt, qui urbanitate hac utuntur, ut contumelijs par- dem oratio,& piſtilli more circunferat᷑“, non 40 cant, alteriq;, niſi ultrà obijciãt, quam neceſ⸗ amplius: uerbis utendum eſſe exiſtimatũ eſt, ſed ad probationis modum deueniendũ, qui per ſingulare certamen fit. Hæcq́; uidet᷑ con ſuetudinis huius eſſe ratio. Habet ergo pri- ma chartula, qua quis mihi crimen obijcit, iu diciarij libelli uim:at reſpõſio mea qua eum mentiri affirmaui, pro exceptione eſt, ſicq; lis quodammodo eſt conteſtata?. Vnde conſe- quens eſt, ut ad probationes deueniata, quæ certaminis euentu inducuntur. Cõſtat enim argumentari de iudicijs ad duellum ſolitos eſſe ueteres, quod Ioan. Lignanus, alijq; qui huius argumẽti libros ſcripſere, ubiqʒ faciũt, &Bartolus probauit. Erunt tamen fortè qui craſsiore minerua hæc interpretentur,& aliã rationem pro ingenij captu excogitent:nem pPe, quia hæc uerba, Tu mentiris, iniuriã atro cem inferunt, etiam ſi dictum ſit, ſaluo hono- re quæ nullis uerbis dilui purgariq; poſsit, ſed ſolo facto, id eſt, armorum uiolentia: ne ergo grauatus is cui id opprobratum eſt, re- maneat, neceſſarium habet ad arma per duel lum prouocare: ſicq; uulgares aliqui exiſti- mant. Quæ ratio proculdubio uera non eſt: 5 6 ſarium ei rei agendaæ ſit, non intendant. Sed hæc quod ad huius articuli dilucidationẽ at- tinet ſatis ſint. Nunc ad quæſtionis thema de ueniendum eſt. Verba chartulæ ſeu de- nunciationis. FVLGOSIVS CANINIoO. Quoties quid dixiſti, ſcripſiſti, aut dici, ſcri 0 bi feciſti quod aduerſus honorem meumſit, toties mentitus es:& ſi negas, rurſus mẽtiris: nec ultrà tecum conuicijs agam, reſeruans ſi per te nõ ſteterit, ut armata manu tealloquar. CAaNINIVS FVLGO SIO. Duo ſunt chartulæ tuæ capita. Ad primum nihil arbitror neceſſe eſſe reſpondere. Ad ſe- cundum, quo te offers mecum armata manu collocuturũ, reſpondeo me id acceptare, cõ- tentumq; eſſe ut intra cõgruũ tempus om̃es cognoſcant per me non ſtare,&6& an animus tuus uerbis, oblationiq; tuæ cõſentaneus ſit. Quæritur in propoſito themate, uter pro- uocatus ſit. Et prima fronte uideretur nõEul goſiũ, ſed Caniniũ eſſe, Cum enim eibis Ful goſius ent nenn — dlu⸗ 1 b em etol ſar ſe glou guli 29 X aboluac ) 1' t113, d” a,2 1Kcofl ſ de pub.ud lüd am cural . a e u Lijlf. Cd Nonelg crim ſtl wäniudih en, al XBat. Laſan,(0l 1 9 3 Plio at mmi u riinou V cip. incliupo * Lijlome niumelbſi deremi. W dor Xl fundm puhcle oc Anuun anqublel 6 4 Ij. de bana dilttongrala lüſ dent/ relle eflei bfiuf go iumenlum filſut l. eradordielt qe inter a. wicelbſed del c Rubr. o¹ hinc inde neinquoeſt. anecerduspfe dieulacamna Kaleatlirmet, 3„,r! puſſtone. Luor dicitur 41 ſigii §. ſ Palcr.4 acq her e l. curent. teſtb. huuucontentus Mlutraquærat, ncua.ldem e dendum. Illac a NamſiCan lletquicquar jwelee Pul tiroculdubic len eigo dice um ſedadalio nNonenim n 9 aim abſenti vum cämſ 1 lunto maius e ents&einſcios aiobjcere,,N mrelumnia ell wealumniator geco, quo c mn nocdiſti iäim robrat nd üneno tjuim d lddello .—— .71 Ap — M„ — — — 2 . ſiik de allio. dan ddu prin. — ifinita.§.lu la. de dam. in- 1 — 29- — Fd. ubi Dock. 3§eelegater. bi Alcx. „ A prius de o- per. no. nunc. ſipater. C. a bon. ced. ubi Salic.. Doti. ccu in- ter. de except. ce die. 5.tu⸗ — ccrr. ubi Paul. uiſatiſd. cog. nnrz.§. ſi quus ho aninem. de pa- mnnre tenend. ubi - Srg. c. j. de — auſ. poſſ. — — 2— — 1 i flliuſim. gr d Maced. 894 goſius mentientis culpã improbarit, niſi ipſe cam armis diluat, uidet remanere oneratus. Ad eum ergo pertinet hanc notam diluere. Igitur ipſe prouocator cenſendus eſt. Nam & Fulgoſius ex parte ſua id fecit, quod uo- luit, quia contumeliã Caninio dixit: nec ipſe quicquam curare habet, quòd ultra proceda tur. Non ergo actoris partes ſuſtinere dicet᷑. ſicut& in iudicijs uidemus, in quibus actor eſt, qui dici, dari, adiudicari quid petit“: qui uerò nihil nouari uelit, reus dicitur. Vnde reus in cuius poſſeſsionẽ propter contuma- ciam itum eſt, ſi reuocari decretũ& illatum onus petit, actoris perſonã ſuſtinet b. Idemq; cùm quis reuocari executionem, uelaliud ſi bi illatum grauamen poſtulat, quamuis aliàs reus eſſet, efficitur tamen actor: ſicut& qui inſtrumentum reſcindi petit, ſi non poſsi- deat, actor dicitur ¹, cùm aduerſarius nihil no uariuelit, ſed delectetur rem in eo ſtatu rema nere in quo eſt. Quod& ex Federici cõſtitu- tione certius probatur, in qua is qui homici- dij cauſa damnatuseſt, ſi ob defenſionẽ ſui ſe feciſſe affirmet, monomachiãq; offerat, pro- uocator dicitur, quia ipſe eſt qui præſenti ſtatu contentus non eſt: cùm aduerſarius ni- hil ultrà quærat, ſed inter damnatos eum re- linquat. Idem ergo& in hoc caſu uideretur dicendum. Illa quoque ratio non parum mo uet. Nam ſi Caninius ipſe ad Fulgoſium ſeri pſiſſet quicquam quod aduerſus honoremil lius eſſet,& Fulgoſius reſpõdiſſet eum men- tiri, proculdubio prouocator Caninius eſſet. Idem ergo dicendum eſt, ſi non ad Fulgo- ſium, ſed ad alios, ut in chartula eſt, ſcripſe/ rit. Non enim melior eſſe debet mea condi- tio, cùm abſenti tibi honoris quicquã detra- ho, quàm cùm ſcienti,& præſenti. Atqui ali- quanto maius eſt crimen& delictum in ab- ſentes& inſcios inuehi, quàm pręſenti& ſci- enti obijcereſ. Vnde apud Lucianum diffini tur calumnia eſſe criminatio, quæ ignorante reo calumniatori credita ſit. Et in epigrãma- te græco, quo calumnia& adulatio compa- rantur, hocdiſticho: Si clàm probra feras, bene dicis: ſibene corã Dicis, tunc de metriſtia uerba refers. Cum ergo plus peccet,& maiore ſit odio di- gnus, qui aduerſus ignorantes inuehatur, quàm qui ſcientem,& tueri ſe ualentẽ offen- dat, non debet eſſe melioris conditionis. Suadetur hæc ſententia etiam ex reſponſio ne. Cuùm enim ad primũ caput, quod duarũ mentitionum eſt, nõ reſponderit Caninius, uidetur eas approbaſſes, ut tanquam legiti- mę mentitiones effectum in pugna habeant. Effectus autẽ eſt talis, ut qui eas dixerit, pro- uocati duntaxat partes ſuſtineat:& quamuis aliàs legitimæ non eſſent, tamen taciturnita- te aduerſarij uim habere incipiunt. Sicut di/ cimus de libello inepto aut generali, qui ſi pars non opponat, incipit aptus fieri,& pro legitimo habetur. Nec obſtat quòd in fine ſcriptum eſt, re- conſſlium in materia duclli. 10 20 4⁰ 50 60 895 ſeruans ut te armata manu, ſi per te non ſtete rit, alloquar: quia hęc clauſula nihil innouat, ſed ſecundum præcedentes terminos intelli- gitur: hæc enim eſt natura dictionis reſer- uans:ſicut& cùm dicimus, ſaluo& reſeruato &ẽ. Et alloquitur manu armata etiã qui tan- quam prouocatus congrediturs:&per Cani nium ſtare dicit᷑, ſi pſe mentitiones illas non ulciſcatur,& prouocatoris partes ſuſtineat. Nec poteſt uideri Fulgoſius ad iudicium ar- morum primus prouocaſſe, ideoq; actor cen ſerin, qui uerbo reſeruandi uſus eſt, quod ius ſi quod eſt ſeruat, nihil autẽ noui inducit“. At ius Fulgoſij erat, ut tanquam reus,& qui ad- uerſarium ſuum bis mentiri dixerat, certa- ret.Nec poteſt uideri ſuperfluò locutus, qui reſeruauerit ſibi facultatem cum armis allo- quendi, cùm declarauerit aduerſario ſe para tum quacunq; ratione defendere quod dixe rat, non ſolùm quod in carmine Ennij eſt, iu re manu conſertum, ſed mage ferro. Nec tan ta eſt cauſa fugiendæ huius ſuperfluitatis, ut ideo à natura reſeruationis recedamus, quæ, ut dixi, eſt ut nihil noui inducat, ſed quod in ductum eſt conſerueto. Minus etiã obſtat, ſi diceretur chartulam Fulgoſij conditionalem eſſe, ideoq; non ar- ctare aduerſariũ ad pugnamt, tanq́ illa uer- ba, Quoties dixiſti& ë ad conditionem perti neant“. Reſpondeo, ſatis ex menteſcribentis apparet nullam conditionem ſubeſſe, ſed ad numerũ duntaxat reſpicere, quæ propria eſt illius dictionis ſignificatior, à qua non facilè recedendum eſt, præſertim cùm ſubiectum ſit, quòd ſi negas, rurſus mẽtiris. Quibus uer bis oſtenditur Fulgoſium pro certo poſuiſſe quòd Caninius eius honori obtrectarit:& quod pro certo ponitur, ad conditionem per tinere nõ poteſtꝰ.Senſit id& ipſe Caninius, qui nihil huic capiti reſpondit, cõditionemq; non adueniſſe minimè allegauit. Cæterũ re diligentius perpenſa, contraria ſentẽtia proculdubio uerior eſt, ut potius Ca ninius prouocati perſonã ſuſtineat, Fulgo- ſius uerò prouocantis. Etenim is prouocator eſt, qui alteri crimen obijcit, ad eumq; eius probandi onus pertinetu. Quod ſi facere nõ poteſt, calũniator fuiſſe detegit᷑, conuictusq; ipſe doli cenſetur. Nec refert quibus uerbo- rum captionibus cõcepta ſit denunciationis formula: ea enim ſubſtantiam rei nõ mutat, niſi quatenus partes ambę mutuũ cõſenſum præſtauerint. Sicut& uidemus in iudiciarijs ſtrophis atq; ambagibus non perpendi, qui- bus uerborum technis partes utantur, ſed re rum ipſarum uim libelliq; concluſionẽ atten diꝰ, alias cautela uerborũ rebus ipſis pręuale ret, potiorq́; ſimplici& ſano ſenſu eſſet ſo- phiſtica expoſitio, imò aduerſus publicã uti- litatem induceret, ut in cuiuslibet manu eſ- ſet, etiam abſq; cauſa quemlibet prouocare, & nihilominus cogere eum adactoris partes ſuſtinendas,& præoccupatis mentitionibus electionẽ armorũ prouocato auferre: quod Vun 4 i Gl. l.idem La- beo. fam. erci. k l. ut uim. de un ſtit. E iur. I I. quod te.ſi cer tum pet. m Bal. l.non co- gendi..pro⸗ curator. qui ſa tiſd. cog. Paris in tract. quis ſit prouoc. n l. iuriſgentiu. §. prætor. de pact. 0 d.. prætor. di xi in rub. ſ.de pact. pl. prætor edi- xit.ff. de iniur. Decius conſil. 487. ꝗl. quotiens. qui ſatiſd. cog. l.u- xorem.§. in te ſtamento. de le 4. iij. r Eſrun. ff qui. mod. uſusftu. amaltt. 5 l j. C. de pact. t l.j. ad Turp. ul. qui accuſare. C.de eden. xl.& eo modo. f. de leg. Bart. l. inter ſtipu. in prin. de uerb. oblig. I. iij. C. de ſib. G poſthu. — ———— 896 D. And. Acciat 897 quid aliud eſſet, quàm incentiuũ delinquen- gacesq́; pedes tribuit. Meritò ergo Caninius di, anſamq́; ad res prohibitas ſecurius perpe maluit ad caput prouocationis ſolum reſpon a L iuriſgentiã. trandas inuenire“? Atqui publicè intereſt dere,& illud iniuriarum omittere, ſequutus ſiob maleficiũ hoſce prouocatores arceri,& ſaltem eo peri- exemplum Hectoris apud Homerũ ſliados ffae pact l.4. culo cohiberi, quod uideãt plura cõmoda ad lib. v. dum inquit, de pact. dot. eum qui prouocatus erit, pertinere. Fit aute— 15p 1 ν πρνοοσέe οοννναe˙ rTa9, ſemper interpretatio, ut conſuetudo publicà&να‿*παꝭενεμννμεν. b. ita uulnera- utilitatẽ adiuuet, nõ ut tollat autimminuatb. Cui nihil omnino reſpõdit belliger Hector tus. adl. Aqui. Fieret& hoc modo facilimè fraus legi, que Sed promptus cõtraà perrexit. Potuit etiam actori probationis onus iniungit, ſi captato io non reſpondere Caninius, quia exiſtimaret aliquo uerbo id in aduerſariũ tam facilè trãſ- primum illud caput chartulæ obſcurum eſſe ferri poteſt. V erbi gratia, damnatus homici-& ineptũ, dum dicit, Et ſinegas, rurſus men- dij cõqueritur quòd iniuſtè damnatus ſit, cũ tiris. Nõ enim explicatur quid negando ad- ob tutelam ſuam fecerit:negat accuſator, qui uerſarius mentiatur:poſſunt enim illa uerba iam obtinuit. Lex iubet damnatũ prouocato intelligi, ſi negas dixiſſe aut ſcripſiſſe. Poſ- cd. c. j. de pace ris partes duello ſuſtinere: at ille accuſatori, ſunt etiam habere alium ſenſum, nempe, etſi tenen· mentiris, inquiet, qui me negas ob tutelam negas quòd ſis mentitus ſcribendo. Poſſunt feciſſe:ſico; uno uerbo diſpoſitionẽ legis eui& tertio modo intelligi, ſi negas ſupraſcriptã tabit,& de actore ſe reũ efficiet:& tamè ſem- concluſionem, quòd ſi ſcripſiſti in præiudi- er ea accipi debet interpretatio, ne fraus le- 20 cium honoris mei ſis mentitus:quo caſu pro d lcim hi ſed gi fiat?,& ne cuiquam dolus ſuus patrocine- pter conditionemnihilponereturs, ſicq́; Ca cũ lis de tanſ. tur. Accedit his, quòd licetaliud ſit eſſe pro- ninius negando ſe ſcripſiſſe non eſſetonera- actio. uocatorẽ iniuriæ, aliud prouocatorẽ certami tus, quia conditio denunciationis mentitio- el. de rebus. de nis, ut Paris Puteus atteſtatur, tamen in du- nisq́; non eueniſſet. Cuùm ergo uerba nõ eſ- arbtt. bio accipiẽda eſt illa interpretatio, ut qui pri ſent clara, non tenebatur ipſe reſpondere:u- fl. qui prior. de mus chartulam miſit, iniuriamq; intuliti, is& bi enim intentio obſcura eſt, ut quia duplicẽ iud. certaminis prouocator cenſeat᷑: ſiquidem de ſenſum habeat, non tenet reus libello tali re- iniuria ab ipſo dicta apparet, qui mentientis ſpõdere: ſicut nec ambiguæ poſitioni reſpõ- notam ei inurit:de iniuria uerò de qua denũ- dere quis cogitur. Maluit itaq; aliud capute- cians conqueritur, quòd ſcilicet honori ſuo 30 ligere, quod certius ad congreſſus diſcrimen detraxerit, nõ apparet. Melior ergo interim ſuſcipiendum erat. Potuit etiam non reſpon- debet eſſe eius cui denunciatum eſt cõditio, dere: quia cùm tribunus militum eſſet, exiſti 2 1fi. C. tranf ut rei partes ſuſtineat: quod uarijs iuris no- maretnõ eſſe ex utilitate regis ſui ultrà uer- act. ubi dixci l. ſtri exemplis oſtendi poſſet. bis progredi: nec enim in præiudiciũ hono- liberis.. finl. Nõ obſtat ergo in primis, quòd Caninius ris cuiuſquã fieri dicit᷑, qd pro debito officij ſeq. l. raina. remaneat oneratus, qui bis mentiẽtis oppro- ſni quis fecerit,&tamen nõ ideo uolueritho ta. de lih cauſ. Prium ſuſtineat. Reſpondeo, cùm iniuriain- noris ſui obliuiſci quin certamẽ offerret, ſeu cipiat à Fulgoſio, potuit Caninius reſponde ut ſignificantius loquar, oblatum non detre- re, quòd imò ipſe mentiebatur: quod non fe- ccttaret. Sed certè quacunq;h ratione noluerit cit, magna ratione: ſed maluit factis reſpon- 40 reſpõdere(ſunt enim plures relatæ cùm à Pa dere, quàm uerbis. Etenim talis reſpõſio quę ride Puteo, tum à me in libello quẽ inſcripſi fit facto, certior conuenientiorq; militaribus de ſingulari certamine)illud certum eſt nihil uiris eſt, acceptauitq; oblatam pugnandi cõ- hoc referre, cùm acceptatio certaminis pro ditionẽ. Remanet autem oneratus quinõ reſponſione ſit,& omnẽ tergiuerſationis ma reſpondet. At ipſe effcaciſſimo reſpõſionis culam aboleat: nec enim poteſt uideri nõ re- modo uſus eſt, ſingulare certamen potius ac ſpondiſſe. Nec rurſus obſtat, quòduideat ceptando, quod tantò efficacius eſt, quanto Fulgoſius non eſſe actor, cùm pręſenti ſtatu h l Paulus reſpõ facta præualent uerbis: quia, ut inquit Bal- contentus ſit. Reſpondeo, cùm acceptauerit dit. rem raiam dus, uerba quandoq;h falſa ſunt, facta nunq;. Caninius oblationẽ decertandi, nõ poteſt ad hab. Hinc interpellatio quæ re ipſa fit, efficacior 50 uerſarius præſenti ſtatu cõtentus eſſe, ſed ea i l. ſi mora. ubi eſt ea quæ uerbis i: quod& in oblatione, per curare tenet᷑, quæ ad pugnæ executionẽ per- Alcx. ſol.mat. quam mora dilui poſſit, receptum eſti. Sicet tinent, uidelicet ut ſtadium perquirat, locũ, Rl. qui Romæ.in iniuria quæ facto inferatur acrior eſt, q́; que diem deſignet, cæteraq; faciat quæ ad prouo brur. de uerb. uerbol. Nam& fortibus militibus conuenit catores pertinent, aliàs famæ& exiſtimatio- oblig. pſ⸗ li ſſ..., 3 t ipſ. ILaut hca. 5. reipſas non lingua eſſe pugnaces: imitaric; nis labem quã inferre alteri uoluit, ip epatia qualiiate. de Aiacis Telamonij exemplum debent, qui in tur. In caſibus igitur contrarijs nihilaliud ſu pœnis. contentione cum Vlyſſe, pererat agendũ actori: meritoò reus ipſe qui Nam nec mihi, inquit, dicere promptũ eſt, innouariprocurat, actoris perſonã incipit ſu Nec facere eſt iſti: quantũq; ego Marte fero-⸗ ſtinere. At in caſu noſtro cũ acceptũ ſit duel Inq; acie ualeo, tantũ ualet iſte loquẽdo.(ci so lum, perinde eſt ac ſi reſpõſum fuiſſet, quod Sic Homerus III. Iliados Menelaum quiſtre ipſe denũcians mentiret. Vnde nõ cenſetur nuus erat pugnaxq́;, 8 παυνυηυε⁵ο, id eſt, pauci ille impleſſe quod ad ſe pertinet. Meritò non loquum uocat. Sic contrà Vergilius Dranci, ſnbeſt ratio cur Caninius ipſe prouocator ef⸗ quem ignauum facit, uentoſam linguam, fu- ficiatur. Et ſi dixeris, hoc ipſum dubiũ eſt an Fulgoſius ml. ſiqgut ina, tione. de ud. ungnlloe ratlellet ne mguicquãadd dichanulamct iouctquinte neum reſponcd deniur, Atcl rüdhille pote rarum,vtpug waconditiom foxrouocatoh rilege conſtin Woachuc non mdpluribuse iurbusproditu dhoſtem charn wälelliſpomte alumdicitur, äburcertand nretindeargu aluſtiereuole deisge at l ueteribus. de pacl.. l ſp.iſta ein vul de uerb. ohlg. d. l. qui xr .„ 4 accuſare. V 1 nd j. quod quiſ⸗ d d que iur. 3 5 — ai delit con⸗ eftſiprælu- rio. de appel Ktio. j. quod falſ. ul aut. Bar.. orte. de ope. o. nunc. juacunq;. de de dio. Foblig. in. de tanſ. alionib. ull fi. ubi dixi. iunus. ſ. an⸗ eomnia. de pa mkäs. 1 7* ſunus.. an⸗ mr omnia. f.de . „ 7 j uad ui aut ADeE flu. a1 M 2 1 7 d. „ 71 * —1. — od. Cle.j.de rocur. Com. onſil. 177. di ia.h morte. am de inde⸗ lo. de proba. 898 Fulgoſius fecerit quicquid ad ſe pertinebat. Reſpondeo, in ambiguo contra ipſum pro- nunciandum eſt qui chartulam ſcripſit, qui legem clarius dicere potuit, qui ipſe prouo- cauitb, qui quieſcentẽ excitauit. Humaniorq; hæc eſt interpretatio, ut in caput autoris re- uoluatur periculũ. Etenimut in carmine eſt, — Nec lex eſt iuſtior ulla, uàm necis artifices arte perire ſuac. Nõ obſtat etiam qd deinde adducitur: quod ad alios aduerſus honorem denunciantis ſcri tum eſt, perinde habendum ac ſi ipſi ſcriptũ eſſet. Reſpõdeo haudquaquã uerum id eſſe, ſubeſt enim apertiſſima differentiæ ratio:& in primis ſi ad te ſcribens alicuius criminis in cuſauerim, uideor prouocare: at quæ ad aliũ ſcribo, non poſſunt cenſeri tui prouocandi cauſa ſcripta eſſe, ſicut uidemus in libello iu- diciario, qui parti oblatus litis cum eo quæ- dam pręluſio eſtꝰ, at alteri oblatus nullius mo menti eſſet?: nec enim quod cum altero agi- tur, quicquã ad alterumpertineti. Sed& qui tibi chartulam criminatoriam mittit, negare nõ poteſt quin te accuſauerit: unde ſitu men tiri eum reſponderis, ad probationẽ duellarẽ deuenitur. At cùm tu aſſeueras, mealteri de te id dixiſſe, poteſt id falſum eſſe& àte com- mentum, ut pugnæ occaſionẽ quæras: meri- tò tua conditio melior effici nõ debet, ut ideo pro prouocato habeare. Quę em̃ in caſu cer- to aà lege conſtituta ſunt, nõ facile ad eum de quo adhuc non conſtat, producenda ſunts: quod pluribus exemplis à noſtratibus Do- ctoribus proditum eſti. Adde, quòd qui ipſe ad hoſtem chartulam mittit, ſubijcere ſe legi- bus duelli ſpontè uideturi: at quod ad alterũ miſſum dicitur, non poteſt uideri eo animo factũ, ut certandi cauſam quærat: ideoq́; non poteſt inde argui cõſenſus prouocatoris par conſilium in matcria duclli. 10 20 30 tes ſuſtinere uolentis, cùm ad alterum cõſen 40 ſus nõ extendatur*. Poteſt&illud dici, quod tibi crimen obijcio, probabilius ueriusq́; præ ſumi, quàm quod dete alteri defero: delator enim qui clam alterum inſimulat, ſe magis q́; hoſtem ſuũ oneratl. Vnde ſupraſcripto epi- rammate dicitur: Si clam probra feras, be- ne dicis& ẽ. At qui aliquem coram incuſat, is ueritati magis inhærere creditur m: ideoq; grauius hoſtem premit, ut meritò ea nota nõ niſi certamine poſſit aboleri. Verùm nec il- lud me mouet, quòd uideatur Caninius ap- probaſſe primum caput, cùm illi non reſpon derit“: dico enim, quòd acceptatio literarum niſi confeſtim contradicamus, præſumptio- nem approbationis inducit. Cæterũ quomo- docunq; cõtradicamus, elidit huiuſmodi prę ſumptioꝰ. At in caſu noſtro oblatione pugnę apparet manifeſta contradictio, atque mens eam criminationẽ non agnoſcentis: etenim una præſumptio per aliam tollitur,& minus fortis efficaciori ceditr. Nec credendum eſt ex taciturnitateilla oriri id præiudicium pro- uocato ut ex reo fiat actor, cùm id non facilè ſoleat permitti,& ſolùm ob cõtumaciam im- 50 60 899 modicam, poſtq́; trãslata fuerit poſſeſſio, lex in ſeruitutibus id cõcedat, ut reus actoris par tem ſuſtinere cogat᷑ a: qui caſus ſpecialis eſt, & minimè ad noſtrũ trahendus. Nec etiã ui- detur uerum, quòd clauſula reſeruationis, ar mata manu alloquendi, nõ noceat Fulgoſio: quia imò uidet᷑ illi eſſe præiudicialis: ſienim eſiein habun quòd uoluerit alloqui tanquam reus eſſet, nõ ſolũ ſuperflua, ſed etiã aliquate- nus cõtra uim uerborũ in ea prolatorũ indu- ceretur. Cùm enim adiecerit, ſe alloquuturũ manu armata ſi per te nõ ſteterit: illa uerba, ſi per te nõ ſteterit, uident᷑ ipſum Caniniũ reũ reddere, nõ actorẽ: quia ut actoris eſt prouo- care, ita rei eſt per eum ſtare,& ſe excuſare: meritò cùm partes excuſantis ei tribuat, ſatis apparet ſe eum pro reo& defenſore habere, Attendenda ergo maximè eſt hæc qualitas, ſecundũ quã eum Fulgoſius cõpellauit:, ma ximè cum(ut dixi) illa clauſula eſſet ſuper- flua: at ſemper facimus interpretationem ne reſeruationes iſtæ ſint ſuperfluæ:, ſed potius multũ operenturꝰ, adeò ut capiatur potius il- la interpretatio per quam actus in cõtinenti corrigeret᷑& illuſorius efficeret᷑, q́; quòd ta- lis clauſula ſit ſuperfluaz. Qua dereplura ex- empla apud noſtros Doctores reperiuntur. Addo, quòd cùm duplex ſit procedẽdi mo dus, aut iudicialiter, aut per probationem ar- morũ,& ipſe dixerit reſeruans mihi, utte ar- mata manualloquar, uidetur elegiſſe hoc re- mediũ armorũ,& conſequenter uoluiſſe ipſe actoris partes ſuſtinere. Cuùm enim in reme- dijs agẽdi electio nõ ſit rei, ſed actorisipſiusy, &ipſe talem electionem faciat, ſatis indicat ſe actorem eſſe, alioquin reſeruatio nõ ad eum pertinuiſſet, ſed ad aduerſarium. Nec me mo uet quòd uſus ſit uerbo reſeruare, cuius natu ra ſit ius quod eſt ſeruare, non autem aliquid noui inducere: quia imò uaria eſt huius uer- bi ſignificatio. Et ex ductu ſermonis qui in chartula cõſpicitur, ſatis apparet, quòd cùm Fulgoſius prouocaſſet per ſcripturam, ſubie cit illam clauſulam, ut oſtenderet non fore ſe contentum tali ſcriptura, ſed præterea ui ar- mata etiam acturum. Et ad hunc finem uſus eſt tali uerbo, quod ſignificat interim ſe dif- ferre arma dum mittit chartulã:uſurũ tamen armis*. Vnde expreſſe apparet prouocaſſe eum ad arma,& ideo prouocatoris partes ſu- ſtinere. Et cùm huiuſmodi armorum proba- tionem elegerit, iam id nõ poteſt mutare, ſed neceſſariò in ea perſiſtere debet*: quia in ele ctione remediorum nõ eſt licita mutatio aut uariatio, ut uulgò receptum eſt,& ab omni- bus traditurb. Qua ratione multò minus lici- ta erit diuiſio, ut ſcilicet pro parte uelit proba re iudicialiter, pro parte uerò ui armorũ. Nec enim talis diuiſio tolerari poteſt, ubi lex ua- riationẽ nõ permittit. Et ideo inferri poteſt, quòd ſiFulgoſiusuelit probare per epiſtolas Caninij, quemadmodum aduerſus honorẽ ſuum ab eo ſcriptũ ſit, ut deinde ad ſingulare certamen deueniat, non erit id tolerandum: qd.l ſi prius. de oper no. nunc. r I.properandã. 9. E ſi quidẽ. C. de iud. 5 I. ſi proponas. g.j. ubi Ang. de inoffñ. teſt. l. di ui.de re iud. t Iaſ.l. ſi fundum per fideicõmiſ ſum. de lega.j. Dec.conſ.⁊8z. Alex. 135. col. ult. in prin. u l. ſi quando. de leg. j. x Gl. l. ſt debitor. §. j. quib. mod. big. I. quod in hæ- redem..elige re.de trib. ⁊ filiã. ubi Bær. de aur.& arg. leg. a l. quod in hære dem. Imol. c. ij de lib. oblig. b I. cuius bonis. de cur. fur. l. ſi mihi. in prĩ. de leg.j. c l filium eman⸗- cipati. de acqᷓ. hær. gl. c. cũ in multis. de re- ſerip. in s. 3 Conſilium in matcrla duelll.„ al ſimulier. f. imò uia quam elegit ſibi ſola patère debet' ut uerſusſe cribentẽ eſt interpretanda, qui legem ff quod metus ſcilicet armis utrunque probet, quòd Cani- potuit clarius dicere, quod maximè uerum f lueteni cauſ. nius ſcripſerit,& quod ſit mẽtitus b: ſibi enim eſt cùm incertitudo reſultet, quia multiplex n 5 b Clem. cauſem. imputet Fulgoſius, qui hac ſua armorumele ſubſit cauſa, quæ in intentione propoſita ui- lau 4h⸗ de elect. ctione cæteras probationũ facultates ampu- deri poſsit: tunc enim eius declaratio nõ ad laimd, cl diuus, de re tauerit c:& uidetur ab omni alia probatione ſcribentem, ſed ad reum pertinets. Vnde po⸗- deuat dilg iud..circa. de receſsiſſe,& eam in cauſam armorũ tranſtu- teſt Caninius declarare illa uerba, Et ſi negas 5 N. Lcuahus prob. ubi Bar. liſſe,& quodammodo nouaſſe. Quamuis er-⸗ rurſus mentiris: ſi negas ſupraſcriptam con⸗- Sr drime go offerret ſe literas Caninij exhibiturum, ut cluſionẽ, quòd ſi ſcripſiſti ſis mentitus:quo uu. Antt ſigs inde ex prouocatore efficeret ſe prouocatũ, i0 caſu ſine dubio chartula conditionalis eſt& ſllo. ſigan non putauerim id ei prodeſſe, cùm ſe ad pro incerta:hęcq;interpretatio debet eſſe potior: Plmanarl bationem armorum reſtrinxerit,& probatio quia aliàs reus ex generalitate illorum uerbo nem quæ per literas fieri poſſet non reſerua- rum dubius eſſet,& ex ambiguitate poſſetca rit. Quamuis etiam alia ratione nõ uideretur ptari: meritò chartula eKex dnnan ineptè admittendus.Si enim tales literæ ab ipſo fue concepta, quæ reum certum non facitt. Quo bliffa runt apertæ, cùm ei hoc non licuerit, non de- tiens enim incertitudo talis eſt, ut reus clarus eTxau d e cùm olim mi bet ſuper earum diſputatione audiri 3, imò a- eſſe nequeat, libellus dicitur ineptus& reij- nor. de of. de- periendo incideret in crimen ſtellionatus“, ciendus:. Et debent iudices qui prudentia& i Soſr g3g leg. ideo non poteſt admitti ad probandum id qᷣd iudicio naturali polleant, in hanc partem in⸗ menſfilſaa e Secundũ Bart. per crimen conſecutus eſt, ne alias is qui pro 20 clinare: quam& ego libentius ſequutus ſum, Cf iſi au I qui eehwe, priam turpitudinẽ allegat, audiatur. Sola er- quòduiderem huius quoq; ſententiæ fuiſſe itntune ann- haie go armorum probatio ſibi relinquenda eſt. cùm illuſtriſsimum ducem Vrbiniuirum o- ud ip. Poſtremum nec illud memouet quod ſu- mnis rei militaris ſcientiſſimum, imperato/ prà dixi, non uideri conditionalem eſſe Ful- remq; celeberrimum, tum etiam totpræſtan- oſij chartulam, cùm pro certo poſitum in ea tiſſimos lureconſultos, qui hac in cauſa ſcri- it, quòd Caninius aduerſus eius honorem pſerũt, quorum ueſtigijs ego inſiſtens, poſt dixerit& ẽ. optimorum meſſorum terga ſpi- Reſpondeo em̃, quòd uerba chartulæ in- cas haſce collegi. certa ſunt,& triplicẽ poſſunt habere ſenſum, ut ſuprà dixi. Meritò ergo illa incertitudo ad AL GCI4 T v. cCONSILII IN MATERIA DVELLI FINIS. * 2 —— * , See e 8 A 4 D— 225„——— 7 9 9 17 3 u L ſnn ln rhe 1A nn en adedtaltdtletrthtaaeſl. ntalaſeht lrfrbn 1N a eh Ttuiiè80I!zo³m I 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 14 15 16 17 18 19 20 Farbkarte*13 29o